Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus sive biblioteca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica, omnium SS. Patrum, doctorum scriptorumque eccelesiasticorum qui ab aevo apostolico ad usque Innocentii III tempora floruerunt .."

See other formats 


Google 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  prcscrvod  for  gcncrations  on  library  shclvcs  bcforc  it  was  carcfully  scanncd  by  Googlc  as  part  of  a  projcct 

to  make  the  world's  books  discoverablc  onlinc. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  cxpirc  and  thc  book  to  cntcr  thc  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subjcct 

to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expircd.  Whcthcr  a  book  is  in  thc  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 

are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  cultuie  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discovcr. 

Marks,  notations  and  other  maiginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  flle  -  a  reminder  of  this  book's  long  journcy  from  thc 

publishcr  to  a  library  and  fmally  to  you. 

Usage  guidelines 

Googlc  is  proud  to  partncr  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  thc 
public  and  wc  arc  mcrcly  thcir  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  tliis  resource,  we  liave  taken  stcps  to 
prcvcnt  abusc  by  commcrcial  partics,  including  placing  lcchnical  rcstrictions  on  automatcd  qucrying. 
Wc  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  Wc  dcsigncd  Googlc  Book  Scarch  for  usc  by  individuals,  and  wc  rcqucst  that  you  usc  thcsc  filcs  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfivm  automated  querying  Do  nol  send  aulomatcd  qucrics  of  any  sort  to  Googlc's  systcm:  If  you  arc  conducting  rcscarch  on  machinc 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  laige  amount  of  tcxt  is  hclpful,  plcasc  contact  us.  Wc  cncouragc  thc 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attributionTht  GoogXt  "watermark"  you  see  on  each  flle  is essential  for  informingpcoplcabout  thisprojcct  and  hclping  thcm  lind 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatcvcr  your  usc,  rcmember  that  you  are  lesponsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
bccausc  wc  bclicvc  a  book  is  in  thc  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countrics.  Whcthcr  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  wc  can'l  offer  guidance  on  whether  any  speciflc  usc  of 
any  speciflc  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearancc  in  Googlc  Book  Scarch  mcans  it  can  bc  uscd  in  any  manncr 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liabili^  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Googlc's  mission  is  to  organizc  thc  world's  information  and  to  makc  it  univcrsally  acccssiblc  and  uscful.   Googlc  Book  Scarch  hclps  rcadcrs 
discovcr  thc  world's  books  whilc  hclping  authors  and  publishcrs  rcach  ncw  audicnccs.  You  can  scarch  through  thc  full  icxi  of  ihis  book  on  thc  wcb 

at|http://books.qooqle.com/| 


C^SO'l 


HARVARD  COLLEGE 
LIBRARY 


FBOIC  THB  BBQUEST  OF 

JAMES  WALKER 

(Claas  of  1814) 

ofHarvard  CoUege 


'Piafawnce  htAng  gtw  to  wnwkt  ia  Um  Intolloctaal 
•ad  M onl 


PATROLOGIiE 

CURSUS  COMPLETUS 

SITB 

BIBLIQTHBCA  UNIVERSALIS,  INTEGRA,  DNiFORMIS,  COMMODA.  GECONOMICA, 

OMNIUM  SS.  PATKUM,  DOCTORUM  SCRIPTOMMQUE  ECCLESIASTICORUM 

QUl 

AB  ^VO  APOSTOLICO  AD  INNOCENTII  IH  TEMPORA 

floeubrunt; 

RECUSIO   CHRONOLOGICA 

OMNIUM  QUiC  EISTITEIIE  MOMUMENTORUM  CATHOLlCiC:  TRADITIONIS  PEK  DUODECIM  PKIORA 

.      ECCL£SIi£  Si£CULA, 

lUXTA   CDITIONU  AGCURATIBSIMAg ,   INTBR  SB  CUMQUE  NONNULLIS   C0D1CIBU8  HANU8CB1PTIS  C0LLATA8, 

PERQUAM   DIL16ENTEB   CASTIGATA  ; 

DI88BBTATI0NIBITS,  COMIIENTABIIS  LECTIONIBUSQtB  YARIANTIBUS  CONTINENTEB  ILLUSTBATA ; 

0MNIBU8    0PER1BU8    POST    AMPL1881MA8    EOITIONES    QUiB    TRIBUS    NOVISSIHIS   SJECULIS   DEBENTUR   ABS0LUTA8 

DETECTI8,   AUCTA; 
IND1C1BU8  PABTICULARIBUS  ANALTTICIS,   SINGULOS  SIVB   T0M08,  SIYE  AUCTORES    ALICUJUS  MOUENTI 

SUBSEQUENTIDUS,   DONATA  ; 
CAPITUL18  INTRA  IPSUM  TEXTUM  RITE  DI8P0SITIS,  NECNON  ET  TITULIS  SINGULaRUM  PAGINARUM  MARGINEM  SUPERIOHKM 

DI8TIN<;UBNTIBUS  SUBJECTAHQUE  HATEBIAH  6IGNIFICANTIBUS,  ADORNATA  ; 
OPERIBUS  CUH  DUBIIS  TUH  APOCRTPHIS,  ALIQUA  VERO  AUCTORITaTE  IN  ORDINE  AD  TRADITIONEH 

ECCLESIASTICAH    POLLENTIBUS,  AHPLIFICATA; 

D1N>BU8  IND1CIB08  GENBBALIBUS  LOCUPLETATA  :  ALTERO  SCILICET   REKUM,  QUO  CONSULTO,  QUIDQUID 

URU8QUI8QUB   PATRUH   IN  QUODLIBET  THEHA   6CRIPSER1T  UNO   INTUITU   CONSPICIATUR  ;  ALTERO 

SCIUPTUKiC!  SACKiE,  ex  quo  lectori  comperire  sit  obviuu  quinah  patres 

KT  IN  QUIBUS  OPERU»!    SUORUH    LOCIS    SINGULOS   SINGULORUH    LIDRORUH 

SCRIPTURifi   TBXTUS  COHMENTATI  SINT. 

BDITIO  ACCURATI88IHA ,  CATERISQUE  OHNIDUS  FACILB  «NTEPONENDA  «  Sl   PERPENDANTUR  :  CHARACTERUH  N1TIDITAS 

CUARTiB    QOALITAS,   INTEGRITAS    TRXTUS,   PERFECTIO    CORRECTIONIS,   OPBRUH    RECU60RUH    TUH    VARIETAS 

TUH   NUHERUS ,  FORHA  VOLUMINUM  PERQUAH  COHHODA  SIBIQUE  IN  TOTO  0PER1S  DECURSU  CONSTANTER 

8IHILI8,  PRETll  EXIGUITAS,  PRiCSERTIMQUE  ISTA  COLLECTIO,  UNA,  HETUODICA  ET  CURONOLOGICA, 

SBXCENTORUH    FRAGHENTORUH    OPUSCULORUHQUE    HACTENIIS    HIC    ILLIC    SPaRSORUH, 

PRIHUH    AUTEH    IN    NOSTRA    BIBLIOTHECA,    EX    OPBBIBUS    AD    OHNES    iBTATES, 

L0C08,     LINGUAS    F0RHA8QUE    PEBTINENTIBUS ,    COADUNATORUH. 

SERIES  SECUNDA, 

IN  OUA  PRODKUNT  PATRES,  DOCTORES  8CRIPT0RBSQUB  ECCLESliB  LATlNiE 

A  G;\£G0K10  MAGNO  AD  INNOCENXIUM  III. 

S(ccurante  %^^*  3Rignet 

BIBIilOTHBGiB    GIiBmi    UMXVBmSiB, 

8IVB 
GURtDUM  GOMPLETORCjy  llf  SINGULOS  8CIBNTIJI  BCCLBSlASTICiB  RAU08  BOITOBB. 


PATEOLOGIA    BINA   BDITIONE   TTPIS   UANDATA   EST,   ALIA   NEMPE   LATINA,    ALIA   GRACO-LATINA . — 

YBNBUNT  MILLE   FRANCIS   DUCENTA   VOLUMINA  EDITIONIS   LATINiE  ;    OCTINGENTIS  ET 

MILLB   TEEGENTA  GRiECO-LATINiB.  —  MERE  LATINA  UNIVERSOS  AUCTORES  TUM  OCCIDENTALES,  TtM 

OBIENTALBS  EQUIDEM  AMPLECTITUR  ;    HI  AUTEM,  IN  EA,   SOLA  VERSIONE  LATINA  DONANTUR. 


PATROLOGIiE   TOMUS  CV. 

LIBER  DIURNUS  ROMANORUM  PONTIFICUM,  THEODULFUS,  S.  EICIL, 

ERMOLDUS  NIGELLUS,  AMALARIUS,  ETC. 

TOMUS  UNIGUS. 


EXCUDEBATUR  ET  VENIT  APUD  J.-P.  MIGNE  EDITOREM. 
m  VIA  DICTA  D^AMUOISE,  PROPEPORTAM  LUTETIiE  PARISIOKUM  VULGOD^E^FJSiRNOMINATAM 

8EU   PETIT-MONTROUGE. 
1851 


Q^  SS^O  \  I 


>      f  • 


^ 


1 


-  ! 


9 


\ 


sxff^a^cy' 


O  SJECULUM 


^m-.* 


THEODULFI 

AURELIANENSIS  EPISCOPI, 

SANCTI  EIGILIS 

ABBATIS  FCLDENSIS, 

DUNGALI  REGLUSI,  ERMOLDI  NIGELLI, 

SYMPBOSII  AWAfiflBn 

FRESBTTERI  MKTBNSIS, 

OPERA  OMNIA 

EX  COLLECTIONIBUS  MEMORATISSIMIS  JACOBI  SIRMONDI,  MABILLONII, 
MURATORII,  DOMINICl  MANSl ,  BIBLIOTHECA  VETERUM 
PATRUM .    MUTUATA     ET    CURA  QUA   PAR  ERAT    EmENDATA. 


INTEIUWISCENTUR 


DERNOWIM  CLAROMONTANI,    ALDRICI   SENONENSIS ,    ADALHARDI    ABBATIS    CORBEIENSIS 

SCRIPTA   QUiE    SUPEKSUNT    HNIYERSA. 

SIMUL  AD  PRELUM  REVOGATUR 

LIBER  DIURNUS 

ROMANORUM  PONTIFICUM 

JUXTA  EDITIONEM  JOANNIS  GARNERII  SOCIETATIS  JESU  PRESBYTERI 

ACCURANTE  J.-P.    MIGNE, 

BIBIblOTHBGiB    GLBBI    ORIVBmSJI» 

SIVE 
GUHSUUM    COMPLKTORUM    IN    8INGUL0S   SCIBNTIf   ECCLESIASTICJC   RAM08,    BDITOIlE. 


TOMUS  UNICUS. 

iWiiM  iQ  0  1  111  ■ 


VENIT  7  FRANCIS   GALLIGIS. 

D 

EXrJDEBATUR  ET  VENIT  APUD  J.-P.  MKINE  EDITOBEW, 
fS  VIA  DICTA  D'AMD01SE,  PKOPE  PORTAM  L{}TE1\AL  PAUISIOKIM  VILGO  D^E^fEH  NOMI^x\TAM, 

SEU   PETIT-MO?iTROUGK. 
1851 


ELENCHUS 


AUCTORU.V  QUI  IW  HOO  TOMO  CV  COKTIWBNTUR. 


Q   ROUANI   PONTIFICES.  '  ^^'' 

Tbeodulfijs,  Aurelianensis  episcopus,  Ki 

O  EiGiL  (S),  Fuldcnsis  abbas.  ^ 

Behnowimus,  Claroraontanus  episcopus,  *39 

i^   DUNGALUS  ReCLUSUS. 

0  Adalhaudus  (S.),  Corbeiensis  abbas.  533 

O-  ErUOLUCS  NiGELLCS.                                            ,                   ,  «QO 

KuGENics  II,  ponlifex  Romanus.  M» 

Valentinu»,  ponlifex  Romanus.  J*J 

/:>  H*LiTGA»iu8,  Cameracensis  epis«opus.  J»» 

Jbbbhus,  Senonensis  archiepiscopus.  ^^ 

AssEGisL'8,  abbas  Fontanellensis,  ^^-J 

/P  Fbbdegisus,  abbas  monasterii  sancti  Martiai  Turoneasis.  751 

Uauiinils,  monachus  sancti  Vedasti  Atrebalensis.  755 

HiLDEBicL-s,  Cassinensis  abbas.  J 

'.    Ahyto  seu  Hatto,  Basileensis  episcopus.  tota.\ 

^  Jesse,  episcopus  Ambianensis.  'Jj 

Aldbicus  (S.),  Senonensis  archiepiscopus.  SJ 

^  SvMFHOSius  AMALiRHJS,  presbjter  Meten«is  el  chorepiscopus.  815. 


E»  ijpto  MIGNE,  au  PeUl-Mooirouge. 


6 


LIBER  DIURNUS 

ROMANORUM  PONTIFICUM 
OPEBA  ET  STUDIO  «.  fiABWfr.Bn 

SOCIETATIS  JESU  PRESBITERI 

IX  ANTIQCISSIMO  CODICE  MS.  CUM  NOTIS  ET  DISSERTATIONIBnS  ANNO  MDGLXXX: 

PRIMUM  IN  LUCEM  EDITUS. 


EPISTOLA  DEDICATORIA. 


ILLUSTRISSIHO    DOIHNO 
^  '  DOMIKO  ''JAGOBO    laCOLAO    GOLBERT    ABBATI   BEGGBNSr  ' 

J.   GARNERIUS  PRESBTTER    80GIETATI8    JESU. 

Offero  tibi,  ABBA  iLLusTRissiME,  Libruni  Diurnum  Romanorum  Pontificum,  gui  post* 
quam  diu  latuit  in  Bibliothecffi  tenebris  ,  emergit  nunc  in  lucem,  ab  eruditis  hactenus  f 
aut  cupide  expetitus ,  aut  studiose  conquisitus. 

Etsi  vero  latait  hominibus  de  vulgo  tamdiu  >  non  tamen  antiquis  Ganonum  Golleetori- 
bus  :  hunc  c^nim  vidit  Yvo  Garnotensis  ;  viderunt  Anselmus  Lucensis »  Gardinalis  Deus^i 
dedit ,  et  Uratiauus,  imo  et  recentiores  quidam  9  sed  minima  particula ;  que^  nihilomipur 
fecit  tantum  desiderium  totius » tantumque  pretium  ,  ut  docti  plures  retineri  tamdiu  adgre 
ferrent  atque  etiam  indignarentur. 

Ecce  nunc  prodit  tot  tantisque  votis  evocatus  ,  nec  aliud  9  ut  securus  fam»  prodeat ,  pa-« 
trocinium  quflerit  quam  tuum.  Primum  ,  quoniam  ea  es  indole  er^a  litteras,  qua  Paren^ 
lllustrissimus,  cujus  nomini  propter  efltisam  in  litteratos  beneficentiam ,  debetur  tauquam 
tributum  ,  quidquid  eruditaB  elucubrationis  in  lucem  emittitur. 

Deinde,  quia  cum  sis  Ecclesiastic«e  antiquitatis  amans ,  assiduusque  et  curiosus  inda* 
gator,  potes  ffistimare  pro  merito  vetera  illa  monumenta,  (pm  alii  ,  aut  pr®  insolentia 
minoris  pendant ,  aut  pr»  inanium  novitatum  amore  fastidiant.  Quidquod  ex  eo  GoUegio 
procedit,  in  quo  prima  posuisti  pietatis  et  doctrin»  tyrocinia ,  cuique  grato  animo  favere 
pei^s ,  atque  ita  acceptum  habes  qiHdquid  inde  eruditiunis  ad  Dei  gloriam  et  Ecclesiffii 
bonum  promovendum  editur. 

Accedat  etiam ,  si  quid  tamen  momenti  habere  gueat,  quod  ab  eo  Notis  Dissertationi- 
busque  auctus  sit ,  qui  te  semper»  tuamque  Illustnssimam  Familiam  singulari  venoratione 
coluit. 

'  Hanc  mihi  Familiam  animus  non  est  ambitioso  prsBconiorum  apparatu  yerbose  laudare. 
Quid  enim  opus,  cum  ipsam  appellare,  laudationem  quamlibet  antecellat  ?  Hujusmodi 
nempe  est,  cujus  Patrem  Ludovicus  Regum  Maximus  et  prudentissimus  merito  diligat , 
summisque  rebus  prfieficiat,  et  victoriarum  omnium,  magnorumque  consiliorum  1  propter 
providentiam ,  adjutorem  habeat. 

Cujus  Filius  natu  primus  vincat  fietatem  virtute ,  Patrisque  vestigiis  insistens ,  majoribus 
Regni  administris  par  sit. 

Gujus  tu  secimdus  Filius  natu  ea  dignitate  ftilgeas  in  Ecclesia  ,  quie  ad  maximas  certus 
sit  gradus ;  siquidem  meritis  innititur ,  quibus  nihil  non  possit  deberi.  Famiuos  enim 
decora ,  pietate,  virtute ,  doctrina,  bumanitate  sic  au^es  f  ut  magnam  tui  exspectationem 
concites ,  et  quantum  augurari  licet ,  superaturus  si$. 

Id  vero  facies ,  si  meis  precibus  Deus  annuerit.  Precor  enim ,  ut  eum  te  praestet  in 
Ecclesia,  qui  Pater  in  regno ,  ministrum  scilicet  fidelem  ,  actuosum  ,  magnanimum ,  for- 
tem,  proYidum ,  amantem  illius ,  cui  servis ;  dignum  yicissim ,  qui  redameris  ,  et  aiu- 
pliasimis  honoribus  juste  augearis. 


fe... 


Patrol.  CV. 


il 


LIBER  Diiminjs 


It 


PRJITATIO  AD  LECTOREW, 


I.  Qui  dia  latuitLiber  Dinrnus  Roroanorain  ponii-  A  tnde  cnm  illastrissimo  Marca  et  Joanne  Launoio 


ficum,  in  lucem  prodit  :.  cur  enim  Ut^re  pQfgeret» 
cumnihileosit,autopporlunius  ad  sludiosorum  cupi- 
ditatein  eypleodam »  aut  lUilius  ad  veterem  Histo- 
riam  tte<terimicam,  aul  niriigwitoi  magU  ad  ma« 
ledicorum  ora  obstruenda ,  aut  hoiiorificentius  ad 
sedis  Apostolicae  dignilatem  adversus  Honorii  eakim* 
o|a^esl 

II.  Romani  Diumi  nomine  appelLaiur  Godex,  iji 
qao,  praeter  forroulas  scribendi,  quibus  sexto  septi- 
moque  et  octavo  saeculo,  atqne  etiam  nono,  summt 
pontiOces  uti  solerent :  continentur  inauper  ordiiu- 
tiones  snmmi  pontificis  et  episcopi  suburbicaril , 
cum  suisoronibus  adjunclis;  professiones  fidei;  pri* 
Tilegia,  praecepta,  conccssiones,  aliaque  hijjiiHiawodi 
DOn  pauca. 

m.  Ignotus  non  fuit  Teteribiis  recentioribusqiie, 
3iTe  canonum  collcctoribas ,  sive  aliis  illusiribus 
Seriptorilras.  (Mim  oerte  meiaiaer^at  Yvo  Carnoten- 
sift,  Gratianas,  ABaelmue  Lucensis,  cardinaHa  Deui- 
dedit :  meminerunt  etiam  nostra  patruroque  state 
Antonins  Augustinus,  Baronius,  Labbeus,  et  qai  ab 
ifiso  acceperunt. 

lY,  Yve  Camotensis  parte  tv.  sm  D^reti  capite 
cxxxii.  quod  inscribitur  de  ocio  universalibus  Con- 
eUiUt. rdert  ex  lAbeUo  Diurna  partem  professionis 
fldei  Romani  pontificis  :  «  Sancia  oclo  aniversalit 
Concilia,  id  est,  1.  Nicsnum ,  H.  Constanlinopolita- 
nqm,  U|.  Ephesinum,  lY.  Chalcedonense,  Y.  item 
Constaotinopolitanum,  YL  ilem  Nicaenum,  YU.  et 


oi>iim«flte«y«rst ;  eratqn^  Harca,  quod  acceperat, 
insertnms  Dissertatloni  quam  de  Honorio  scribere 
meditabatur.  Launoius  accepto  usus  est  in  Epistolis, 
ililMpe  pasaim  scripiii* 

YUI.  Jamdadum  expetiUis  est  ab  eraditis,  quam- 
tIs  ex  mioima  parte  notus  :  pars  nempe  desideriam 
totius  fecit,  et  ilhid  quidem  eQmijus,  quudneqm^ 
levi,  neque  teroeraria  opinione  creditum  est,  ex 
monumento  tanti  momenti ,  tamqne  celebrato  et 
«Kiquo ,  erai  posse  plura,  quae  Ecclcsiasticaiu  Hi- 
«toriam  iUustreoi»  remque  Fidei  juvare  possint. 

IX.  Nunc  primom  in  lucem  nostra  qualicumque 
opera,  integer,  meo  quidem  judicio,  producitur.  Cur 
div  suppre^us  sit,  fecit  vehemens  aliunde  occupa- 
9  tiq,  qiMt  3iim  impejdjtus  ;  cur  (andem  prodeat,  fecit 
hsDC  una,  vel  sola,  vel  potissima  causa ,  ut  motam 
de  Honorio  quxslionem ,  magnaqne  animomm  con- 
tention^  non  tam  agitaUip.  qiiam  vQxatam  osten- 
d^rpDl  i^  ooimHmi  posse,  fet  ijpyM)  eemwi^  ^re  sum*' 
merun  pooUAcum  judiciD«  «i  «e^ue  sedis  Aposto* 
)ic»,  ctijos  meum  oolentestadkim  mUi  velim  esse 
impar,  fldes  anquam  THiata  dlcator;  neqoe  inere<tt  • 
biles  flngantur  actornm  sextae  synodi ,  aiiommqae 
Teteram  numumenlorum  corrupiiones ,  quod  ab 
bistorica  daetrina  murum  qwmimo  abborret;  neque 
sexia  syno4n8,  eui  jysgaii  m^  Aposietoe  pRefuerini, 
erroris  arguaUir;  neque  HoMrlos,  ^amvis  omniiio 
fuerit  puras  Honotbelismi ,  eulpa  caniisse  putaA« 
dus  sit. 


VU*  quoqueConstaotinopolitapum,  ad  uuum  usque  v     %,  Manuscriptus  porro  Codex,  ondi^  accuratur 


ipkem  immatilaU  servare»  Hpari  faonera  et  veo^ 
fotioiio  digna  habere,  et  qat^  pimdicarant  et  sta^ 
tuerant,  omnimodis  sequi  et  praodicare;  quxque 
condemnayerant,  ore  et  corde  coademnare  profl* 
teor.  I 

Y.  Dadem  babeotur  lib«  u.  Panormise  capite  ciu« 
alq«e  eiiam  apud  Grati^uium  ^iltinct.  xvi.  ubi  i» 
«etia  legitur :  c  Integnm  pioiessionem  idei,  quaBdo 
quis  in  Romanum  poniiflcem  promovebalnr,  referl 
Deusdedit  cardinalis  in  Collectione  Canonum ,  quas 
servalur  in  Bibliotheca  Yaticana.  > 

Y(.  V^^  locum  Gum  Yocaret  ad  examen  diaU  90. 
AtfOBiiM  A«giia|in)is,  hiee  addit :  /i  /i>«r  (lUurnus 
Eomanus)  »oi|  eJEsiol,  qu0d  scte»,  kec  timfo,  ftofee- 


editio,  pneierquam  qwHi  op^wilB  aotie  est,  saara  in<r 
super  BOBgeBlBram  oimier  anBorum  leUtem  pre- 
prio  Latini  caracteris  modo  loquilar;  el  wi  canieler 
sileret,  suadent  tamen  reKqua,  nam  cum  recensetv* 
lur  summi  Pontiflces,  Concitia  et  Imperatores,  in  eo 
Sistitur,  unde  facile  aetas  innote^t.  tnter  Pontifices 
po$tremi  appellaoiur  Marlinus  L  et  Aga(bo,  e^  qui* 
Ims  iile  anoo  ^  iste  aano  W^.  obiH  :  inier  f  eaer 
ralia  Concilia  ultimim  meiiv>raliir  sexliim ,  quod 
habitum  anno  ^.  eisi  alioram  merahfiisse  opus  erat, 
Tcl  maxime,  si  jam  exstitissent.  Intcr  imperatorep 
Constaotiaus  Pogooaius  extremum  locum  occupat, 
dHciiurqtte  Buper  coegis^  soi(mi|.^<4(iuffi;  Pogi^ 
BBtos  vero  obiit  bdbo  68li. 


tiQniitamen  vidi  aliquot  exempla.  Quin  etiam  in  Ept-  ^     XL  CoUectus  esl  igilur  DiunNM  pool  amHin  885 


tome  Juris  pootiflcii  Yeteris  libro  v.  lit.  x.  cap.  54. 
maxin^am  ^usdem  profefsionis  partem  exbibet.  hi- 
legram  ex  ^usdem  Augustini  chartis  Baronius  in 
Annaies  ad  annum  869.  contulit,  multis  tamen  in- 
terpolatis,  quibus  etsi  caret  in  Diurno ,  opus  erat 
nihilominus,  ut  ad  noni  saeculi  usum  apiareiinr. 

YIL  Yetustissimi  Codicis  quaternionem  unuin,  aut 
alteram  viderat  eraditus  Labbeas,,fragmentttmque 


sed  quo  tempore  ?  cum  de  ordip%tione  summi  poo- 
tificis  iet^  forinulas  oumerentur  du^e»  quibu?  ad 
exarchum  scribebatur.  Cmoque  i^^wchi  Jnatitoti 
sint  anno  567.  pulsi  anno  752.  necesse  est  fateri, 
coUectum  esse  eo  temporis  intervalio,  qaod  ab  anno 
If67.  ad  annain  752.  effluxit. 

XII.  Si  vera  essent  duo,  qux  Bamnius  ex  Anasta- 
sio  biUiothecario  prodit;  alterum  a  Constantino 


•5 


ROMANORUM  f^ONTnCHH.  4-  PRiEFATIO. 


II 


I^Hioiiato nstiiatam  fuim  EcckiUm Homa^     in  A M^eot, docm «perifiitfai»  reHtU  piQcrf  i4M«t 


jus  suum  eligeiidi  ac  ordniaiidi  pontiiieis,  remi»^ 
4vmfM  deWUtti  fietfiBd»  ab  ioiperaiore  et  eiar- 
cho  assensjonis  :  allerum»  Joannero  V.  aiiosqiie 
«cMitevwBtes  fltteeeaMifMi,  ee  libertaie  poatmo- 
dum  ad  usque  tempora  Garoli  Magni  conflocratos» 
aflDrmandwn  eoieft,  caUeet^nem  iMM  £»cl^tt  e^ 
^Tfc^yiim  W5.  i^iiando  ^pudeiii  Joannes  V.  iii  se- 
dem  Apostoiicam  ascendit  anno  685.  die  22.  aut  23, 
Julii*  Verott  qfm  fiaroiiiiM  «radil,  ^plicatiene 
egent ,  et  epocha  inde  coliecu  a  yentaie  Mi&tori^ 
abberfei :  oa»  fidei  profeseiooea  duae  Gonstaotini 
jam  defuncti  meminenmt.  DefttQaoa  wero  est  anao 
^.  meitte  Septembri,  duoboi  fere  men&ibus  post 
Joannis  ordinationem. 


aut  laboriose  kp,  atqne  ita  leetorem,  vei  exoptauua 
ImctaBi  iMHi  capeie»  ve)  cam  obseom  otedit,  imt^ 
4ioBe  libfvm  abjieere. 

HVm.  Yianeunt  avtep  Iria  In  notis  pnrtiiiiwi 
exponenda ,  Historica,  Dogmalica,  ei  ipiis  dicMliir 
Ciitica.  Biilorica  dioo,  qiigcmiyi q  ad  aflerendam 
Historia)  lucem  conducuni;  tegmalica^  qtm  tdtii 
Apostolicse  sedis  conceptis  expressisque  verbis  ex- 
ponunt ;  Critica ,  qu»  ad  Intelligentlam  Tocum  ri- 
twmque  veimAm  cooferunt. 

XIX.  Tam  paetiosis  lamqne  «liUbui  venoMd» 
antiquitatis  monjjmeotJi  auaw  est»  u|  quMem  Mttpi- 
cor,  interpolalor  aliquis  rMBeotiora  qii»dam  et  vilia» 
aut  inserere,  aut  saltem  ^dderie.  HuJQsmodi  iont 


JUL  Nibil  pcobabiUMS  dici  posse  reor,  nibU  deli-  9  aliqua  Apostolic»  auctoritatii  iiriyilegia.  non  longe 


niri  certius,  quam  quod  ad  Gregorii  JI.  prima  tem- 
pora  periineat*  sitque  cQmposiius  paulo  post  an- 
Dum  714.  id  enim  si  ponatur  ,  congruenl  omnia  t 
.eooaeDlieoxq[ue  tum  inter  se,  tum  Hisiorije,  ut  in 
observationibusannotabitur,  prout  sese  res  et  lempo- 
ris  notx  offereuL 

XI\.  Estiste  porro  Libcr  Marculfi  Formulis  aetale 
posterior,  si  modo  vere  aHirmetur  Marculfus  anno 
660.  scripsisse;  argumento  tamen  pnestat  :  nam 
formulas  continet  Marculiianb  regalibus  et  pageasi- 
buseo  commendabiliores,  quod  £cclesi;istic»  sint^ 
quod  pontificiae,  quod  ad  bistoriam  conducibilio- 
res,  quod  non  contrahautur  angusiiis  unius  regni, 
quod  Latinitatis  magnam  partem  melioris,  quod 


«iitantia  ab  iii«  qiiie  «ruditif  xm  adwodum  pMban- 
tur  :  nam  interminationes  damnationis,  ci«i  Silo«i 
eiu9g$be  Pompti,  ei  pfr^dU^^re  /nde,  b0»  a  aammis 
poBiificibui,  adversus  ipsos  quo^  aedii  Apostoiica 
iuceessore^  proi^bosjion  gMvissimii,  vel  iuppoii- 
titiac  sunt,  vel  sequioris  aevi.  Sed  de  singnlii  aigiUi^ 
ti«i  in  notia. 

XX.  GoinplecUtttr  Liber  Diiinuii»  ipiom  inle- 
grum,  opinor,  edimus ,  titulos  omnino  .eeoUutt  H 
ipiatuor.  Ib  Godiee  mamMOfipto  deacrjbwitmr  ilU 
coniinua  serie,  sine  ulla  vei4iviii«ie  operis  io  pott 
loi,  vel  diotribttlioAe  parlittA  ia  capita,  vel  w^i- 
tum  distinctione  pro  diversis  argumentii«  Id  vem 
tton  mirum,  iiquidem  vdcfibua  i^oamodi  i«boi 


ex  antiquioribus  excerptx.  Plures  enim  desuuiptae  u  non  raro  accidit  :  quis  enim,  ut  sileam  CMifaaii^ 


sunt  ex  epistolis  Gregorii  Magni  aliorumque  pon- 
tiiicum,  aliquaBdo  integrs,  aot  paucis  immuta- 
lii ,  atiquando  ex  parte  laoium :  quod  ia  notis  indi- 
cabimus. 

X-V.  Unod  autem  dixi  de  formulis,  quoad  loeum 
oode  haust»  sunt»  Bon  perinde  intelligi  debet  de  pro- 
fessionibus  fidei ,  aliisque  ad  ordinationem ,  tum 
sammi  ponttficiSi  tum  episcepi  pertinentibus  :  id 
enim  aut  fere  totum,  aut  magnam  partem^  de* 
sumptum  videtur  ex  iis,  quae  in  ordinatione  pon- 
tificum,  paulo  post  sextam  synodum,  contigerunt  s 
Bam  professiones  fidei  a  superioribus  pontificibns 
omisaaey  cum  pontificatum   capessereot,  mulLuro 


mes  ptmrimas  caMMim  colieelioRea ,  qKii,  in- 
quam ,  in  Marculfianis  Fonnulis  ordo?  qum  dityiritT 
iMois  ratio? 

XXI.  Verumtamen  qui  videtur  ordo  defieeio»  f^v 
cile  potest  auppleri^ai  Diurnus  lotui  diyiiai  fuerk»  ul 
revera  est ,  quamvis  non  indicetur,  in  doaa  per- 
tes ;  parsque  prior  sex  capita  complectatur ;  poat^ 
lior  unum,  sed  prolixum»  atque  ita  septem  omnino 
capita  existant. 

Priroum.  Be  $up$r$eriftiomku$  H  9Mhunptwnikn$f 
sub  quo  duodecim  tituii. 

Secuodam.  D$  ^dinatim  $mmi  pmUifim^  aob 
quo  undecim  tituli. 


differunt  ab  iis ,  quas  edimus,  ut  ex  coliatione  pa-  ^     Tertium.  D$  ordimuUm  $pl$aapi  ntnmm^  pPOli- 


lebiu 

XVL  Qoanlam  laboiisponi  debaerit  in  emaidaDdo 
Godice,  quem  imperita  manus  describendo  vitiave- 
rat,  vix  ego  ipse  mihi  eredo;  reiigiose  tamen  cavi, 
ne  qoid  corrigerem,  pneter  soloecismos»  ioeptasqne 
vocum,  vel  transpositiones,  vei  distracliones »  ve( 
coi^uaciiooes,  vel  rq^tiUones,  vel  etiam  omissio- 
nes  :  correxi  vero,  quolies  Iicuit«  non  aliund^ 
qoam  ex  libris,  unde  formulae  desomptae  aunt,  pra&- 
sertim  ex  Regesto  Gregorii  Magni  aliorumque  po»- 
tiiieam  epistolis* 

XVH.  Motas  addidi,  quibos  erat  opus ;  qaod  nem^ 
qoi  legerii  non  est  facile  fassurus  :  eas  vero  aon 
rejeciin  alteram  voluminis  partem,  quod  quiJaiH 


/!c«,  sub  quo  tituli  novemdecim. 

Quartum.  fie  ffin  paUii,  aub  fftt/»  titldi  qfJ^U^fi 

Quintum.  J>e  per$09i$  ei  (ecii  eqem^  ^  qu^  90- 
vemdecira  pariter  tituli. 

Sextum.  De  rebu»  Eccle$i(B  proeurandiei  et  sii^ 
nandie,  sub  qoo  lituli  luuii  «t  viginti, 

SepUmam.  D$  di$er$i$  privH$gii$  apaeloiifiie  im^fo- 
ritatisy  sive  de  eximendie,  dolandis^  concedendi$^  eouf^ 
firmandi$,»  $duft9i^di$  moimiUnis  M  ioei$  ftti ,  de 
pra^o$itatu^  etc. 

.  XXJI.  Ad  id  aniam  qood  dixi  do  eonUBaa  iocie, 
qua,  sine  idonea  parUtione,  formulae  in  M$.  Go- 
dice  descrijHiAlur,  oddendam  ost,  magna  eiiam  con- 
fusione  permisceri  plura,  quae  quod  nullam  bsibeajtf 


V                                                         LIBER  DICRMl»  fs 

ifbiitaMit  latio.  jobet  sepairarit  snoque  ohliDi  re-  A     Basilica  qnse  po&t  rdinani  juila  \\mm  aKa  eo»- 

atitm  :  id  Tero  praeaUre  conalus  snm,  nec  unus*  atrucU  est.  Qttomam  6eoft,  etc» 

opinor,  ioiprobal^it  factum,  ipii  pertorbationem  fne-  Petitio  de  dedicando  Baptiaterio.  VoIiini  tolmw^ 

rit  inPiitus :  ea  vero  ut  pateat,  duos  exbibeo  diyeraoa  uUf  etc 

pngoantesque  libri  Diami  syllaboa »  altenim  Ronani  Responsom  dedicandi  Baptisterium.  lUe  /KtKi  no» 

Cpdicis,  alterum  nostri.  aler,etc. 

XXUI.  Apographum  ex  Urbe  multis  abhinc  amiis  Hem  responsnm.  lUe  petUoHa  nobi$,  etc. 

tnnsinissum  sic  se  babet.  PriTilegium.   Quomam   semper   euni  eoneeden' 

dii.  etc. 

IKDBX  FORUULARDU  GODIGIS    US.    i!ITIQII18SIUI«  Jl            ^        ^                   .      ^     i            ^ 

Praeceptom  de  commutando  loco.  Quanquam  rei 

Principio  quatuor  foUa  corrosa  perierunt;  prin-  commutaHo,  etc. 

dpium  tamen  io  reliquiis  adbuc  agaoscitur*  Praeceptum   auctoritatis  de  faciendis  cbartnlis. 

Indiculum  epistol»  faciendae.  • ...  Quascunque  ad  Eceleeiam^  etc. 

tSoperscriptlo  ad  prindp. .  • .  •  Item  aliud  de  (acienda  cbartula.  Quamm  ea^  qwR 

.I>omioo  piissimo,  etc»  legaliter^  etc 

Victori  ac  triumpbat. ...  B     Pneceptum  de  commutando  mancipio.  lile  abbae 

:  G»terorom  capitom,  aut  formularum  Testigia  ndlla  monaeterii^  etc. 

anpersunt.  Prseceptum  de  donando  puero.  /^tftH  st^t  eubtTa-- 

Incipit  deinde  folium  quintum  ab  bisce  Tcrbis.  i^  ^  ^^^^ 

,Ordineepr€Btewiente$  nuiia  raiione  euidpiani,  etc.,  Praeceptum  libertatis.  Domino  credimu$  Deo  no- 

quae  videtur  esse  forma  tcI  indiculum  de  officio  ^^^^  ^  ^^^ 

episc^i.  Episoopo  de  ordinando  presbytero.  Pre$byter  qvd 

Sequuntur  deinde  ordine  bic  infrascripU  capita.  Baeilicte ,  etc. 

;FormaU  quam  accipit  q^iscopus.  Uii$  pre$byteri$  i^^  ^^  ordiuando  presbytero.  Ft/t««  iUe  no$ter 

dia€ombu$,  etc.  po$tuknnt ,  etc. 

Synodaky  ut  episcopus  alt^rina  dnUtis  in  alia  inviutoriom  ad  episcopum  in  natale  papae.  Dei 

Ecclesia  possit  incardinari.  no^fn'  mi$erieordia\  etc. 

^  Prseceptum  de  adunandis  Ecdesiis.  Po$tquam  ho^  Excusatoria.  Scripta  fratemitatie  tucB^  etc. 

s<t/ts,  etc.  Excttsatoria  quando  episoopus  infirmatur.  Etno' 

Petitio  dedicatlonis  oratorii.  JDomlno  $a»cto  et  ^^i^  noetri,  etc. 
^aljsstmoj^etc.                                                     ^     Beuso  pallii.  Si  pa$tore$  oottfm,  etc. 

Responsum  oratorii  dedicandi.  ///.  p^*/ortt  nobie  item  aliud.  Offieium  $acerdoti$  aeeumeref  etc. 

ltm'HM«Hon^«  Item  aliud.  Pallii  tMttm,  quem  ad  siie«frfora/ts,  etc. 

Responsum  de  sperando  sanctuaria.  ///.  $an€tua^  Iiem  aliud  episcopis  Sidliae.  Apoitolieai  $edi$  bO" 

fia  jbeati ,  eic.  newdentia^  etc. 

De  levaiidis  sanctuariis.  ///•  in  oratorio*  Tractoria.  Eecie^aettca  cau$m  non  recepitt  elc 

De  dando  beneflcia   S.  Angdi.   ///.  ut  Binefi'-  item  Tractoria.  Pnvseftltaim  iaioree  pro  eua  deeo- 

oia,  /tofte»  etc. 

"Responsum  de  dedicando  oratorio  intra  monaste-  Praeceptum  eunle  ordinatore  inpatrimonio.  Sa/ti- 

rinm  monachorum.  Iteligio$i$  de$iderii$,  ^n  protidentiaf  etc. 

•  De  condendis  reliquiis  intra  monasterium.  /2e/t-  Item  aliud  eunte  rectore  in  patrimonio.  Qttotttam 

gio$i$  de»derii$t  etc.  Itt  ordinando^  etc. 

^De  recondendis  reliquiis  intra  episcopium.  Quo-  Golonis  et  familiae  massarum,  sive  fundorum,  ia 

niam  diiectio  tuu.  provincia  illa  constitutae.  Ad  $oUicitudinem  vo$  U- 

^Pelilio  tpisoopL  Ad  iaudem  $ummi  certum  e$i  per-^  j^  iiu$  $edi$  no$lreg,  etc. 

Itnerv,  etc.  Praeceptum  commendatitium  eunte  rectore  in  pa- 

'  Responsum.  BaeUieam »  qttam  diiectio  toa,  etc.  trimonio,  ad  judicem  provindae.  Qui  in  aeHone  po$i' 

Rem  lesponsum.  06/aitoiiem  dilectiom$  tuee,  etc.  tu$,  etc. 

.  Episcopo  de  levandis  sanctuariis.  iVovenl  fraUrtd-  item  ad  Patrictum.  Qttt  Uio$  protegUy  etc. 

fa$  ftta,  etc^  Item  ad  Episcopos.  lUi  notario  $anetw  no$irm  £e- 

Item  responsum.  Baeiiieam  quam  diieaio^  etc.  c|eft<e,  etc. 

Item  responsum.  ///•  et  lUl  in  $oio  st6t  coneei-  De  ordinatione  Pontifids.  P$aUunt  eeeundum  eoth 

$0^  etc.  iuetudinem,  etc. 

Item  responsum.  Petitionem  diiectionk  tuce ,  etc«  De  electione  Pontifids  ad  Prindpem.  Cum  nofi 

l)e  altari  dedlcando.  Belationi$  tuee^  etc.  nne  </tvtmr,  etc. 

De  recondendo  oorpore  Sanctomm.  lUe  fiiiue  no»  Nuntius  ad  Exarchum  de  transitu.  Superscriptio. 

jf^V^  etc. Domtno  ea^//enltsstmo.  iVovtl  AtfmaitM  rebu$^  etc. 

Basllica  quae  post  Incendium  reparatur,  BaeUicam  JudicibusRavennae.  Superscriptio.  Domino  emtneiH 

^m ,  etc.  liMtmo.  Si  beneficiat  etc. 


«  ROMANORUM  PCOmFlCUM  —  PRiEFAllO.  1» 

Ad  A|iocrisiarfiui  Rawmse.  Saperscriptio.  lK(e- A    Item    Pririlegiiun.    TaMo    phi    EuUH&itkm 

etiuimo  frairi....  Dudum  obUum^  eic  m,  etc. 

PneeepUiiii  A  eonoedendo  Monasterio.  Convenii  Aliud  PririlegiiUB.  Divtiui  no$  taluberrima  prmce*^ 

Apoitotieo^  etc.  ffiOy  etc. 

Item  aliud.  Semper  in  religiomt  etc  PriTilegiom.  Cum  piei  deeidermm  voluniniii^  eic 

Proceptum  de  Goocedeiido  Xenododiio.  Peion*  Prologum  judicatam  PriTilegii.  Dum  pro  exequen^ 

tt«m  demderni^  etc.  diijuiiiiia,  etc. 

Jlemaliad.  Quiin  eommiaii  tiH»  etc«  Pririlegium   de  Diaconiis.  Ihm   pro  adipiicen^ 


Pneceptnm  de  Praqioaitatu.  Quanimn  noi  fUto*  dU^  etc. 

Hum^  etc.  Priviiegium.  Supenue  miierationii  reipectu^  etc. 

Pneceptum,  quando  fiet  absens  Subregioiiarioa  ae  PriTilegium.  Summam  gerenue  ioUieUudinemt  etc 

Regionarius.  Qm  in  commmii,  etc.  Priyilegiom  confirmaUonis.  Qwe^  inmiiu  j^eut* 

Praecq^m»  quando  laicaa  toosaratar,  ei  At  Re-  i»  gerimui^  etc. 

gionarius.  Quoi  bonm  vto»  etc.  Priyilegium.  Cum  exarandii  Dd  laudibui^  ete.  os* 

Praeoeptnm  de  conoedeDdo  poero  in  Monasterio.  ^  .que  ad  ea  Tcrbat  cum  proprOi  congregaiiombui  qum 
NihU  credimui  mtntit,  etc.                                         ^  regulariter  in  Pialmii. 

Praeceptom  de  concedendo  puero.  Esemplo  poiio^  Caetera  desont,  nihU  aotem  praeter  ultimum  flhd 

raUi  bemgnii.,  etc.  folium  deesse  Tidetur. 

Promissio  fidei  Episcopi.  «»  nomine  Dominis  etc.  In  eodice  noiiro  MS,  iie  legitur. 

Promiito^  etc.  Ego^  elc.  Incipit  superscriptio  ad  Principem.  Domino  pHo* 

Cautio  Episcopi.  In  nomine  Domini  Dei  ealvaiorii,  riiito,  etc. 

nmH,  etc.  Superscriptio  ad  Augustam.    Dominm  piiinmet 

Indicolum  Episcopi.   In  nomine  DonUni^  imjM»  fiHm^  etc. 

raniSy  elc.  Superseriptio  ad  Patritium.    Z^omiiio  exeMetat* 

Indicalom  Episcopi  de  Lang<4Murdia.  /n  noiiiiiie  f^>  ctc. 

JDomJm,  etc  Sobscriptio  ad  Comitem  Imperialis  obseqoii  e| 

PriTilegiom  Monasterii  in  alia  profhida  constitati*  Exarchum.  Ineolumem  exceaentiam^  etc. 

51  icmper  iunt^  elc  Superscriptio  ad  Gonsulem.  I^liio  miiwnfistfiiio 

Decretale,  qood  legit  Diaconns  qoando  Episeopos  fi^io^  etc. 
discotitor.  Deaitutii,  etc.                                       ^     Superscriptio  ad  regem. 

Item  aliod ,  qood  legit    Diaconos.    Eiectio  in  Superscriptio  ad  Patriarcfaam.  Dii^isttmo  ftd^ 

gua^  ete.  iri,  etc. 

Item  aliod  ^osdem.  DeMeria  venerandorum  ea^  SoperscripUo  ad  Episoopam  forensem.  DUecHih 

nomim,  etc.  eimO  nobii,  etc. 

Praeceptiim  aliod  de  coneedendo  poero.  CredtmiM  Superscriptio  ad  Arebie|rfseopom  RaTemue.  il^ ' 

ad  augnumum,  etc.  fMreiilistiiiio  ei  ianctiaimo  fraiH,  etc 

I>ecretom  PonUfids.  Inier  cmtera  qum  nunmm  di^  Superscriptio  ad  Episeopom,  ui  iupra,  elc. 

miliUtt,  etc.  Superscriptio  ad  Presbyterom»  Diaconom»  Priml- 

Indicolum  Pontificis.  lUe  miiericordia  DH  diaco-  cerium,  ci  Secundicerium.  Di7i;c/is«imo  filio,  elc. 

"*•  ^  ^^^*  «^-  SubscripUo  constituti.  i«.  Epiecopui  sancfir  Kc^ 

Sub  hoc  capite  coniineniur  alia  duo  iine  Htulo.  cleiia^  elc. 

Primom  eontlnet  professionem  fldei.  Ilte  epucopui  Decretum  de  electo  Episcopo,  qood  letet  NotariMi- 

smirr«CelAo/icar,etc.  Regionarius.  Domino  Mnirio  m^lo,  etc. 

Ad  hoc  Apoitolicm  adii  officium,  dilectiaimi  fi-  Decretale,  qood  legit  Dlaconas  desigMilo  Episooftt» 

*"»  **^'  Domino  beatiaimo  Papm,  etc. 

Alterom  contmet  sermonem,  sive  alloqoium.  Itle  item  aiiud.  Daideno  fadU  eredimue.  eie. 

Epucopui  ianctm  Catholicm,  et4i.  Item  aUud.  PatcAaiif /esiiw/as,  etc. 

Bodterm  dtei  fativa  jucundUai  invitat  noi,  dile^  Synodale,  quod  accipit  Episcopus.  C/ero,  OrdiM 

ctumm*,  eic  et  Plebi  comiitenti,  e\c. 

DiTorsa  pririlegia  Apostolic»  aoctoritatis.   lUo  Formata,  quam  acdpit  Episcopos.  lU.  Prabgier 

Epacopuiorvuiarvorum,  etc.  „.,^  ihaconi^.  etc. 

PriWlegiom  Monasterii.  Crediim  ipeculationii  im^  Synodale,  ot  Episcopos  aIterios*ciritatis  in  alii 

l*''*^^  «i«-  Ecclesia  possit  incardinari.  Clero^  Ordini,  ei  Pio* 

PriTileginm.  Spiritalium   prenniorum  munificen^  W,  etc. 

^  ^'  Praeceptom  de  adonandis  Ecdesiis.  Posf^iiam  A^ 

PriTilegiom.  Ciim  magna  nobii  ioUicitudine  insttlir  «it/it  impietae,  etc. 

^^>  ^  Petitio  dedicationis  oratorii,  Domino  eancto  Ojf 

Priyiiegiom.  ConvenU  ApoitoUco  moiimmtiif ,  etc«  beatUiimo  Patri  Patrum,  etc. 


K 


LIBER  MaRNVS 


24 


Bed  a  eoUectere  nef^ectam,  hod  pervo  antiquitatis  hisioricse  disp^tlio.  Idipstim  eonti^t  epistolfs  Leonia 
Magni :  quare non  sunt audiendi, qui non aUter  inscriptas ulriusque  Pontillcis epistolas aQSisunt asserere 
qnam  quomodo  in  codicem  collect»  sunt.  ' 

A     hem  alia,  Incolumem  serenitatem  Testram  divlna 


TITULUS I. 

•  Ad  Prineipem. 

^  SupeneripHo.  «  Domino  ^  piissimo  et  serenis- 
simo,  ^ctori  ae  trinmphatori  fllio,  amatori  Dei  et 
Domini  nostri  3  ^^  Christi,  •  IU.  AugQSto,  Ul. 
Episcopus  '  servus  servorum  Dei. 

Et  >  iubieriptio  ejus.  Piissimum  domini  imperium 

gratia  supema  custodiat,  eique  omnium  ^  gentilium 

colla  suhsternat. 

TITULUS  n. 

2  Ad  Augustam» 

Superseriptio.  Dominae  piissimse  flllae  III.  Augu- 
atae,  lU.  Episcopus  servus  senrorum  Dei. 

Et  subtcriptio  eju$.  Yestrae  pietatis  imperium  gra- 
tia  supema  custodiat,  domina  fllia. 

•  Ad  Prtnctpem.  Orientalis  Imperii :  jamdudum 
enim  Occidentale  a  harbaris  excisum  fuerat,  et  Ro- 
ma  tunc»  cum  Liber  Diuraus  collectus  est,  pulsis 
barbaris,  suh  Orientis  imperio  cum  exarchatu  et  in- 
suiis  erat. 

>>  Superscriptio.  Usurpata  est  ante  TI.  Concilium 
a  Leone  Haffno  scribente  ad  Tbeodosium  juriiorem, 
a  Gregorio  Magno,  a  Martino  I.  ab  Agathone»  etc.  et 
post  UHicilium  VI.  a  Leone  li.  eic. 

^  Domino.  Usilala  pristinis  temporibus  compel- 
latio  ctrciter  uonum  saeculum  desuevit.  Joannes  Dia- 
conns  lih.  nr.  vit»  S.  Gregorii  M.  Qmnes  Gregorius 
sacerdotes  fratres  et  comministros ;  ctericos  autem 
dtversi  ordinis  dilectissimos  filios  :  at  vero  laicos  vi- 
ros^  dominos,  et  feminas  dominas,  in  suis  literis  no^ 
minabat. 

d  PUssimo^  etc.  Ratio  hujusce  app^Ilatlonis  alia- 
rumque  occurrentium  ex  eo  petenoa  est,  quod  ia 
PrincipQ  christiano  suscipiatur,  et  dignitas,  qua  dici- 
tur  augustus ;  etpotestas,  <iua  dominus;  etstndium 
religionis,  quo  dilector  Dei  et  Christi ;  et  afiTectus 
erga  ecclesiam,  quo  filius  ;  et  polentia  adversus  bo- 
stes,  qua  vidor  et  triumpbator ;  et  amor  in  subditos, 
quo  pius,  quod  idem  ac  pater  patriae ;  et  gubernandi 
modus,  qno  serenus  seu  tranquillus,  id  est,  pacifl- 
cus,  et  tranquiUitatis,  quae  pacem  consequitur,  largi* 
tor.  Additur  aliquando,  a  Deo  dilectus  et  eoronatns, 
atque  etiam  gloriosus,  ut  imperandi  jus  vitaeque  mo- 
dus  praedicetur.  Yemm  si  consideretur  populorum 
aifectus,  omnibus  nominibus  praeceliunt  duo,  piissi- 
mus  nempe  et  serenissimns :  unde  in  nuromis  tam 
crebra  mentio  patris  patriae,  et  tranquiilitatis,  pa- 
cisque. 

«  JU,  Ita  veteres  pro  eo,  quod  nunc  N.  ponitur, 
cum  locum  nominis  indicare  placet. 

'  Servus  servorum  Dei.  Haec  loquendi  formula  non 
fuit  a  summis  Pontificibus,  quod  sciam,  usurpata 
ante  tempora  Gregorii  Magni,  qui  ea  usns  est,  cum 
vellet  Constantinopolitani  Episcopi  se  universalem 
Episcopum  dicentis  fastum  humilitatis  suae  exemplo 
comprimere.  Ita  Joannes  Diaconus  lib.  ii.  vitae  S. 
Greg.  cap.  1. 

>  Subscriptio,  Haec  ipsa  legitur  in  litteris  Martini  I. 
Agatbonis  et  Leonis  II.  ad  Constantinum  Pogona- 
tum,  etc.  Observandum  porro  subscriptionem  manu 
Pontifids,  inscriptionem  et  epistolam  manu  Notarii 
exaratam  :  quare  ex  subscriptione  magis  quam 
aliunde  constat,  quas  foret  Pontificis  erga  eum,  cui 
acribebat,  affectio.  Loco  apprecationis,  quae  subscri- 
ptione  olim  continebatur,  nunc  nominis  appositio 
subjicitor.  Observandns  etiam  summonim  Pontl- 
flcom  mos  antiquus,  ejos  cui  scribebant,  nomen  prae- 
pjnendi  suo,  sine  discrimine  personaram. 

^  GontUium  eolla.  Mon  erat  tutum  illis  temporibu9 


conservet  majestas^  domina  filia. 

4  TITULUS  m. 

]  Ad  Patricium. 

Superseriptio.  Domino  excellentissimo,  atque  prae- 
cellentissimo  filio  III.  Patricio,  III.  Episcopus  servus 
servoram  Dei. 

Item  subscriptio  ejus,  Incolumem  exceilentiam 
Tcstram  gratia  superaa  custodiat. 

TITULUS  IV. 
^  Ad  Comitem  imperiaiis  obsequii^  et  ^  Exarehum, 

Subscriptio.  Incolumem  excellentiam  vestram  gra- 
tia  superna  custodiat,  domine  fiU. 

B  propter  dominantes  in  Italia  Rege&^  non  gentilium 
tantum,  sed  etiam  haereticoram  aut  hostium  memi- 
nisse. 

i  Ad  Augustam.  Inviderant  magna  ex  parte  nobis 
collectores  epistolarum  SS.  Leonis  et  Gregorii,  for- 
mulam,  qua  inscriberentur  subscriberenturque  litterae 
Pontificum  ad  Augustas,  nutius  tamen  dubito,  qoin 
eadem  foret,  aut  non  admodum  dissimilis  ei,  quam 
colligo  ex  epistola  Gre^orii  Magni  ad  Constantiam 
lib.  iit.  epist.  50.  quae  mcipit :  Serenitas  vestrm  pic'» 
tatis.  Et  postea :  Sed  quia  serenissimce  domince  reli- 
giosumdesiderium,  etc.  vel  quemadmodum  est  in  1. 
part.  Conc.  Chalced.  Gioriostssima!  et  kumamssimtB 
fUias  Pulcherias  Leo  Episcopus,  Inde  enim  confici  po« 
test  inscriptio,  Dominae  piissimae  ac  serenissimae  fl- 
liae  Augustae  Constantiae. 

)  Aa  Patricium.  Eo  nomine  appellatur,  non,  ut 
olim,  qui  ex  senatore  parente  ortus,  sed  -qui  post 
magistratus  illustriores  gestos  vocaretur  ad  sanctiua 

G  Imperatoris  consilium. 

<  Ad  Comitem,  elc.  Una  eademque  est  superscri- 
bendi  formula  in  litleris  ad  Patricium,  Comitem  im* 
perialis  obsequii,  et  Exarchum,  propter  dignitatis 
paritatem.  Generalt  porro  noniine  Comitis  imperialis 

.  obsequii,  comprebensi  sunt  omnes,  qui  primas  in 
aula  dignitates  tenerait,  ut  Magistri  miiitum,  Magi- 
stri  oflicioram,  Comites  S.  L.  et  alii. 

1  Ad  Exarchum,  Praefectum  Imperatoris  Constan- 
tinopolitani  in  Ilalia;  ea  porro  dignitas  ducentis 
ferme  annis  mansit :  Longinus  enim  primus  a  Justi- 
nojoniore  institutus  est  Exarchos  anno  567.  Postre- 
mus  Eutychius  ab  Aistulnho  Longobardoram  Rege 
pulsus  anno  752.  Tanta  ruit  Exarchoram  poientia, 
ut  in  tyrannidem  aliquando  evaserit :  quod  ex  iilteris 
sancti  Gregorii  manifestum  est.  Ad  eum  certe,  sicut 
ad  Imperatorem,  Apocrisiarius  a  sede  Apostolica 
mittebatur,  ut  constat  ex  cap.  2  hujus  Diumi,  in 

3U0  est  forma  litteraram  ad  Apocrisiarium  Ravennae 
e  electione  Pontificis.  Fuit  vero  tantae  poteiiliae, 
^  tantaeque  ex  potentia  nascentis  arrogantiae  causa.  i. 
quod  Exarcbi  longe  abessent  Constantinopoli  ab 
urbe  regia.  2.  quod  copiosum  contra  barbaros  exer- 
citum  haberent  in  potestate.  3.  quod  facile  possent, 
si  modo  aliquid  ab  Imperatore  timerent,  foedus  inire 
cum  barbaris,  eoque  se  tueri.  4.  quod  diuturnus 
esset  ille  magistratus,  adeo  ut  Isaacus  Exarcborum 
octavus  et  aerarii  ecclesiastici  sub  flonorio  Papa  di- 
reptor,  viginti  qninque  annos  dominatus  sit;  Theo- 
doras  Caltiopas  sancti  Martini  persecntor,  triginta 
quinque  aut  etiam  sex.  Spalio  certe  i85.  annoriim, 
quo  exarcbatus  exstitit,  non  plures  qudm  decem  et 
octo  hoc  magistratu  functi  sunt,  ut  probabilior  fert 
opinio. 


85  ROHANORUU  PONHFiCUM.  —  CAP.  l  M 

S  TITULUS  V. 

«  Ad  Constt/em. 

Superscriptio,  Domino  eminentissimo  fiiio  111.  Con- 

sali,  111.  Episcopus  servus  servorum  Dei. 

Et  $ubicriptio  ejut,  Deus  te  incolumem  custodio*» 

domiue  fiii. 

TITULUS  yi. 

^  Ad  Regetn, 

TiTULus  vn. 

«  Ad  Patriarckam. 
Super$criptio,  DUectissimo  fratri  111.  111. 
Et$ub$criptio  eju$.  Deus  te  incohimem  custodiat»        Super$criptio.  Dilectissimo  filio  Ul.  111.  senrus  ser- 
dilectissime  frater.  vorum  Dei. 

0  TITULUS  Vin.  Et  $ub$criptio  eju$.  Deus  te  incolumem  custodiat, 

^  Ad  Episcopum  foreruem,  dileclissime  fili. 

Super$criptio,  DUeciissimo  nobis  111.  lU.  B  TITULUS  XII. 

Et  $ub$criptio  eju$.  Deus  te  incolumem  custodiat,  Subscriptio  constituti. 

dUtctissime  nobis.  «,    «  .  .         ,    .        -u  v 

TITULUS  IX.  ^^'  Episcopus  sanclae  ecclesise  catbolic»  atque 

•  Ad  Archiepi$copum  Ravenna.  aposlolicae,  urbis  Romae,  lU.  i^  constituto  a  nobis  fa- 

Super$criptio.  Reverentissimo  et  sanctissimo  fra-     ^^  subscripsi. 

tri  lU.  coepiscopo  Itt.  servus  senrorum  Dei. 


A    Et  $ub$criptiQ  eju$^  Deos  te  inoolomem  eoBtoditl^ 
reverentissime  et  sanctissime  frater. 

7  TITULUS  X. 

'  Ad  Epi$eopum. 
Super$criptio ;  ut  $upra. 

Sub$criptio  eju$.  Deus  te  incolumenn  costodiati 
reyerentissime  fratcr. 

TITULUS  XI. 

»  Ad  Pre$byterum,  JDiaconum^  Primicerium  et  Secun-- 

dicerium. 


^  Ad  Con$ulem.  Ea  tempestate  consulatus,  qui 
fuerat  oUm  apex  dignitatum,  co  usque  depressus 
erat,  ut  inanis  fere  titulus  foret.  Suppressus  pene 
fnit  a  Justiniano  ;  sed  a  consequentibus  imperato- 
ribos  etsi  quoquo  modo  restitutus  est ,  pristinum 
tamen  splendorem  non  recuperavit. 

^  Ad  Regem.  NuUa  vel  inscriptio  vel  subscriptio 
apposita  est :  neque  vero  opus  fuit,  cum  eadem  foret, 

Xuae  ad  patricium.  Sic  enim  apud  Bedam  lib.  ii.  hist. 
ngl.  cap.  47.  Honorius  Eduino  Regi  Anglorum :  p 
Domino  excelienti$$imo  atque  pr(Bcellenti$$imo  filio  ^ 
Eduino  Regi  Anglorum  nonorius  Epi$copu$  $ervu$ 
$ervorum  Dei.  Suiiscriplio :  Incolumem  excellentiam 
ve$tram  gratia  $uperna  custodiat»  Et  apud  eumdem 
lib.  III.  hist.  cap.  24.  l^italianus  Ozuvio  domino  ex- 
eeUenti$simo  filio  Regi  Saxonum^  etc.  et  eadem  sub* 
scriptio.  Leo  11.  eadem  formula  Ervigio  Regi  inscri- 
bit  et  subscribit  epistolam.  Hadrianus  I.  eadem  fere 
«titur  forma  ad  Carolum  Magnum  Regem. 

c  Ad  Patriarcham.  Eadem  fuit  a  primis  usque 
tempori>«us  inscribendi  subscribendique  forma.  Quin- 
to  certe  saecuio  {*)  Caelestinus  dalas  CyriUo  Alexan- 
drino,  Joanni  Antiocbeno,  et  Nestorio  C.  P.  Hteras 
iuscripsit,  dilecto  fratri  :  subscripsit  vero  posteriores 
duas,  Deus  te  incolumem  cu$todiat^  frater  carissime^ 
vel  honorandissime.  Leo  Magnus  Flaviano  Consian* 
tinopolitano :  Dilectissimo  fratri  Flaviano  Leo  Epi" 
$ccpu$.  In  eamdem  formam  Siroplicius  Acacio  Con- 
stantinopoUiano,  Gelasios  Euphemio  ejusdem  urbis 
Episcopo,  Gregorius  Magnus  Joauni  Constantinopo-  D 
Utano,  aliisque  Patriarchis. 

^  Ad  Episcopum  forensem.  Quis  hic  Episcopus  fo^ 
rensis  dicatur,  dubitare  possit  quispiam.  Coniicio 
partim  ex  originatione  vocis,  partim  ex  lituli  ordine, 
quo  forensis  coUocatur  Patriarcham  inter  et  Archi-  . 
^iscopum  Ravennae,  magnae  tunc,  cum  Liber  Diur- 
nus  fieret,  auctoritatis  inteUigi  vel  Episcopum  civi- 
tatis  extfa  Italiam  positae,  vel  Exarchum,  id  est, 
AAtistilem,  qui  nnlli  Episcopo  sit  obnoxius,  et  jus 
tamen  babeai  iii  Episcopos  etiam  metropolitas , 
cujusmodi  Carthaginensis  in  Africa,  Caesariensis  in 
Cappadocia,  Ephesinus  in  Asia,  Thessalonicensis 
iu  Ulyrico.  Nam  vox  ista  forensis^  vel  a  foris  sive 

0 1  part.  conc.  Ej^hes.,  cap.  15>  18, 20. 


extra,  vel  a  foro  sive  jnrisdictione  deduci  potest* 
In  priorem  conjecturam  magis  inclino,  quia  origina- 
tio  vocis  usitatior  est,  et  Reveoiia  Italiae  civitas  est« 
Posteriorem  suadet  ordo  dignitatis,  ^i  videtur  ser* 
vatus  inter  personas,  quibus  Pontifioes  scribuot^ 
Conjecturam  juvat  aUquatenus,  quod  Leo  Uteras 
suas  ad  Anastasium  Thessalonicensem  inscribit  per- 
inde  ac  Patriarchis  datas,  dHectis$imo  fratri.  Venim 
nec  hoc  argumentum  firmissimum  est,  cum  et  ad 
Episcopos  eadem  forma  scriberet. 

«  Ad  Archiepiscopum  Ravennce.  Magnae,  ut  dictum 
est,  tunc,  cum  Diunius  liber  fieret»  auctoritatis  erat, 
partim  propler  sedem  Exarchi  Ravennae  iH>sitam  : 
partim  quoniam  ipsiusmet  Archiepiscopi  interces- 
sione  in  negotiis  ecclesiasiicis  promovendis  apud 
Exarchum  opus  erat :  partim  denique  qnia  Exar- 
chorum  exemplum  secuti  Ravennae  Praesules  impune 
sibi  visi  sunt,  posse  Roroanis  injuriam  inferre,  quip- 
pe  quibus  Exarchi  impotenler  dominabantur. 

Porro  autem  observanda  sunt  duo:  alterum,  Ra- 
vennae  Praesulem  non  dici  Episcopum,  sed  Archi- 
episcopum ;  alterum,  honoriucentius  quam  ipsum 
etiam  Fatriarcham  compeUari,  hic  enim  ditectisUmu$ 

(raterj  iUe  reverenti$simu$j  et  tancti$$imu$  frater. 
Jirumque  feoit  miserabilis  conditio  temporum,  qui- 
bus  adulari  prndenliae  fuit,  et  de  ri^ore  sancti  Gre- 
gorii  nonnihil  remittere,  oeconomicae  necessitatis. 
inde  vero  urbis  illius  Praesules  tantum  sibi  assum- 
pserunt,  ut  prae  arrogantia  Romanis  Pontificibus, 
Christi  vicariis,  Petri  successoribus,  et  ecclesiae  ca- 
pitibus  nollent  subjici,  vixque  potuerint  toto  sum* 
morum  Pontificum  annisu  ad  ofiicium  reduci. 

'  Ad  Episcopum.  FormuUi  haec  prioribus  saeculis 
imisitata  post  editum  Diurnum  solemnis  fuit:  sic 
enim  Gregorius  secundus  teriiusqoe,  et  Zacharias 
sanctum  Bonifacium  Germanorum  Apostolum  com^ 
pellant,  imo  et  aiios  Episcopos. 

B  Ad  Presbyterum.  Sic  Leo  Magnus,  el  Eutychem 
epist.  6.  et  Faustum  epist.  98  compellat ;  sic  Gre- 
gorius  Magnus  plures  non  Presbyteros  tanlum,  sed 
etiam  Diaconos,  Subdiaconos,  Notarios,  Defensores- 
que  et  Curatores  patrimonii. 

i^  Constituto.  Ita  Gregorius  Magnus  ann.  594.  Gre- 
gorius  secundus  ann.  7ii.  Zacharias  ann.  745.  in 
sua  quisque  Synodo  Romana  subscribunt. 


LmsKMViums 


riM 


SCAPUT  II 

DE  ORDINATIONE   SCMMI  PONTinGlS. 


M^ 


MmMnwfVM,  -^  Seslo,  fte|>tfmoqiie,  etoetaTe  §9bcu1o,  in  ordinalione  sumndi  Pontlftcii  haec  observabantar. 
—  I.  Ubi  primum  summus  PoQtife]i  excesserat  vita,  nimtius  nd  Exarchum  mitiebatur  ab  iis,  qui  sedis 
Apostolicoe  vicem  servabant.  —  II.  Post  jusla  defuncto  persoluta,  indictumque  iridui  jejunium,  elige- 
batur  Poniifex,  cottvenientibns  cleri,  optinialum  etpopuli  volis,  decrettmiqoe  condebatur,  quod  ab>  eli- 
eeutibus  subscriberetur.  —  Hl.  De  cleciione  mox  referebatur  ad  Principeiii,  id  esi,  Constantinopolitanum 
Imperatorem,  postulabaturque  electionis  approbatio.  —  IV.  Referebatur  etiam  ad  EKarcbum  Ravennse, 
cum  precibus  ut  electionem  vel  nomine  Princlpis  confirmaret,  vel  confirmandam  curaret.  —  V.  Scribe- 
kalur  pnriter  ad  Judice^,  Arcbiepiscopom  et  Apocrisiarinm  Ravenn».  et  ei  cerium  videlor,  ad  Patri- 
cium,  Antistitem,  et  Apocrisiarium  Gonstaoliiiopolis,  a  paribus.  —  VI.  Accepta  confirmatione  electus 
solemni  ritu  deducebalur  ad  coDfessionera  sancti  Pelri.  —  VII.  Ulic  nondum  #riHnaltts  ad  jorpns  Aposto- 
lorom  Prtncipts  profitebatar  fidem.  —  VITI.  fifox  ordinatus  eamdem  iterum  exponebat.  —  I\.  Denique 
de  fide  concionem  in  urhe  habebat,  et  «d  ttmversam  Dei  ecclesiam  mittehat.  Sing:iila  hxc  suas  habent  in 
Diurno  for.nulas.  Desi<terarf  possenl  duae,  allera  ImpiTatoris  resrribenlis ;  aktera  Exarchi :  venmi  na- 
spiani  repenunlur,  quod  quiilem  memiiterim  me  legere.  Qwe  formulae  iindecim  hoc  c:>pite  coniineiHur, 
desumptie  sunt  ex  iis,  quse  contrgerunt  in  orilin:itionibus  quatuor  Ponlificum  9  Bonifacti  V.  aiino  617. 
Leouis  U.  ann.  682.  Cononis  ann.  686.  el  Greforii  II.  ann.  714.  quantum  conieciura  assequl  fas  est. 


TITULUS  L 

NurUiui  «  ad  exarchum  ^  de  transUu  ponlf/fcM. 

Superscrjptio.  Domino  excellentissimo  atque  pne- 
cellentissimo,  et  a  Deo  nobis  loogaeviter  in  prineipa- 
libos  mioifteriis  fieliciier  conservando,  III.  exconsnl», 
patrlcio  et  exarcho  Itali.-e,  lli.  archipresbyter,  Itt. 
drchidiaconus,  111.  primiceriua  nolariorum,  ^  servan- 
IM  loeam  umclst  gedis  apoatoltral'. 

10  Qa^mvrs  non  sine  gravi  gemito  et  vere  flebili 
Toce,  a  Deo  servatae  excellentix  Domini  nostri,  per  has 
IftOBtras  inDOiescimus  httiDiles  syUahas,  Dei  iudiciOi 
cqjus  dispensatione  Qntrersas  regitur  orhis,  ab  faac 
luce  fuisse  snbtractum  dominum  111.  sanctissiiiium 
nostram  pontificem,  ciQua  cuncli  vere  ,  et  si  cKceiH 
dam  eal,  eiiafli  lapMes  ipst  fleverunt  exitum.  <  Die 


A  naii,  ut  diximus,  fonere,  oimMS  gran4i  tristitix  pre* 
mimur  mole,  ad  soUm  Christa  Dd  nosiri  cardia  Ocu- 
los  miseralionera  altolieDlea,  m  ip«e  digiieiur  sab» 
venire  desperatis,  et  saae  providere  dignum  recto- 
rem  eeclesiae ,  a  quo  ftindala  est,  qni  etiam  est 
poUicitus,  non  ei  prasvalereportas  inferi  (Matth.xn^ 
V.  iS).  Post  diviaum  auxilium  ad  veatram  excelleB* 
liam ,  domioe  III.  exceHenthsime ,  et  t  Deo  noMa 
multis  temporibus  concedende,  omnes  habemus  fiJa- 
ciam.  Ecce  eveolura  ligubrem  indieavimua,  qoia  ad 
uoatram  coasoUilloQem  humanam  allbi  boa  kabenrat 
coufiigiam. 

TITULUS  n- 
•  Decrtlmm  d4  eleeHone  t  pontifiek. 
Ihter  caetera,  quae  summae  dlviDitatis  coDsilio  d!a- 


enlm  IIL  instantls  mensis  obiit,  pro  cnjus  conster-  B  ponuntur,  pontificalis  promoliouis  8Ubliuita8«  ipao» 


•  Ad  exarchum,  Si  modo  vera  sint  qu»  dicturi 
aomus  ad  consequenies  titulos,  exarchus  ille  ad 
auem  scripta  est  epistola,  quae  evasit  in  solemnem 
lormolam,  fuii  Scbolaslicus,  cujus  meuiio  fil  in  vita 
Constantini  papae  apud  Anastasium. 

^  De  transitu  pontifieis,  Constaniini,  qui  Grego- 
rium  11  pra^cessil.  Nam  nuntiua  ille  de  obku  pontificis, 
(etus  quantus  est,  respondel  relationi  ad  exarchuui 
de  electiooe.  Relatio  vero  pertinel  ad  electioneoi 
Gresorii  secundi.  ut  postea  declarabitur.  Accedal 
quod  ingens  ille  fletus  funeri  GoDSlaniini  conveniat, 
ut  qui  fucrii,  si  Anastasio  Bibliothecario  credimus, 
et  mitissimus  erga  omnesi  el  advereus  RomaDoa  li- 
beralis* 

^  Servantes  toeum  sedxs  apostolicm*  CMbserva  penea 
quos  ea  xtale  fuerii,  vacanle  sede,  rerom  gerenda- 
rum  potestas  :  fuit  enim  p|enea  archipresbyterum, 
archidiaconum  el  primieeriura  notariorum ,  nuoc 
aliis  moribiis  vivitnr.  Non  vacanie  tantum  sede,  sed  n 
etiam  absente  summo  pontifice  summa  rerum  fuii 
penes  illos  tres  qut  dicti  sunt.  Id  seimus,  cum 
aliunde,  tum  ex  ej^istola  xv.  Marlini  L  ad  Tbeodorura 
de  suis  calainitatibua  scribentis,  antequam  in  ipsiua 
locuin  subro^atus  esset  Eugeuios.  c  In  absenlia  |>on- 
tlficis  archidiaconus,  et  archipresbyter,  et  primice- 
rius  locum  praesentant  pontificis.  >  Animadverie  ar- 
cbidiaconum  prinre  loco  a  MartiiM^  appellaiuro,  ciira 
hi^  secundo  taotum  censeaiur.  Similis  fere  in- 
scriptio  leffitur  intcr  epistolas  Joannis  IV.  ad  episco- 
p()$  et  preshy teros  Scotiae.  c  Dilectissimis  et  sanclis- 
aimis,  etc.  Hilarius  archipresbytcr  j^ervana  locum 


sedis  apostolic»,  Joannes  diaeonus,  el  in  Detnomina 
electus,  iiem  ioannes  primioerius  et  servans  locuni 
sedis  apostolic»,  eic.  >  Qua  in  inacripiione  nola, 
Joannem,  licet  eleeiom  in  Romamim  ponliiceaiy 
secundo  lamen  post  archipresbyterum  loco  inscribi, 
unde  quatuor  conaiant.  Primom,  electo  niUl  fniaae 
)uri8  ad  res  gerendas  donec  ordinareiar.  Allerom, 

2uando  aeiate  exarehorun  atqne  eiiam  antea,  (»m 
lOthl  regnarent,  diciMir  aliquandiu  vacatse  apoat»- 
lica  sedes,  lempus  non  ab  obilu  poniificis  nd  eleciio* 
ueui  successons,  aed  ad  ipsioa  ordinatitBem  compV" 
Undum  :  vix  enim  eieGtio  post  iridQQm  prolraeia 
est,  cum  schismaia  noo  fueruni.  Terlinm,  pecaliare 
fuisse  privilegium  Gregorii  Magni  et  c— ocqaeDlinm 
nonDollorttm,  quod  clero  annaente  rea  administra- 
veriot  ante  ordinationem.  Posiremam,  Uiiic  eledum 
in  IHteris  non  ae  poniificem  Romanom  inacripaiafiei 
sed  electum. 

<i  IHe  lil,  iMiantis  mensis.  Die  nona  Aprilfs,  al 
constat  ex  Anaslasio  Biblioibeearie  ann.  7i3>,  indici. 
13,  Anastaaio  sen  Artemio  imneranle. 

•  Decretum  de  elee^Mu,  Observa,  qni  dleantiir 
decreto  a  se  facto  sabseripsisse,  et  in&  «aiima,  n 
quibus  electio  tuuc  lemporis  fleret.  Sunine  h»  aliae- 
qoe  subacribendi  iormae  booiinnm  laicorum,  qoi 
coosenliant  tantum  laadentque  declionem,  an  qui 
revera  eligaiit  cum  clcricis? 

f  Pontiltcis.  Si  non  temere  accidit,  ul  aub  iormcto 
finem  mentio  fieret  niensis  et  iudictionis  alicujus 
cert»  ac  definike :  quod  vix  opiner,  cum  in  aiiia 
formulis  non  cerius  mensis  certaque  indictio^  aed 


» 


ROMANORUM  PONTIFICUM.  —  CAP.  II. 


50 


a  quo  pTOce<tit  omne  quod  bonum  est,  prsedesti-  A  dici  est,  aparyo  usque  ad  magnom,  in  persooam  III. 


nante  ac  largiente,  H  conceditnr  :  nimirum  «  no- 
irit  humanis  rebus  providenlia  divina  succurrere, 
et  moerentium  fletus  ac  gemitus  in  exsultationem 
convertere,  ut  qui  nuper  constemabantur  afiTicti, 
postniodum  appareant  niinium  consolati.  Canenlis 
enim  Regis  sunt  dicta,  quce  sanctus  Spirilus  de 
tempio  prophelalis  cordis  insonuil.  Ad  vesperum  rfc- 
morabilur  fletus^  et  ad  malutmum  la^titia  {PsaL  xxix, 
r.  6).  Qui  et  iierum  gratias  referens^Deo,  beneficio- 
rum  ejus  magnificenliam  canit  et  dicit  :  Convertisti 
planctum  meum  in  gaudium  mihi,  concidisti  saccum 
metcm,  et  prsecinxisti  me  loititia,  ut  cantet  tibi  gloria 
mea^  et  non  compungar  (Ibid.y  v.  i^et  15).  Ipsi  enim 
cura  de  nobis  est  (/  Petr,  v,  r.  7),  ul  vas  electionis 


ftanctissimi  hujus  sanctse  apostolieae  sedis  RomaMft 
Ecclesiae  presbyteri,  Deo  cooperaBte,  ei  beaioratt 
apostoiorum  annisu  concurrit,  alqcie  IMMttik 
eleciio. 

Cnjus  Deo  mabilis  viri  tantum  menift  «pa€  oi»- 
nium  conscientras  bon»  et  pudic»  conversatioiiis 
prDfeccio,  ut  nullus  in  ejos  electfone  dfssideret,  nnl- 
las  a^esset,  nulhisve  scipsom  snbtfafaeret,  ipieBi 
nempe  ad  hoc  apostolicae  vicis  offlcimn  Incompara- 
bilis  atque  indeficiens  Dei  nostri  providentia  prae- 
destinatum  habnerat.  Quomodo  non  et  humanfs 
mcniibus  unanimis  consonantia  conveniret  !n  fd 
quod  procut  dubfo  fn  Dei  prxsenfia  tenebsrttrr  afftxom? 

Cujus  et  decretom  solemHfter  fiicientes,  et  desi- 


et  ver^e  fldei  monet  intogritas.  Quippe  quae  sunt  tri-  B  deria  cordlum  circa  ejus  electionem  manttagi  sub- 


stitioe,  ad  gaulium  miserando  perducit,  quod  etnobis 
exiguis  et  peccatoribus  opem  de  ejus  misericordia 
praestolantibus  dignatio  csclestis  exhibuit. 

Etenim  pontificalis  memorix  domno  III.  papa  de 
praesentibus  curis  ad  seternam  requiem  evocato,  ut 
assolet  humanis  rebus  accidere,  ^  mngna  nos  iristi- 
tiarum  moles  obstrinxerat  12  proprio  dispeusatore 
destitutos;  sed  ^  non  dlu  in  afnictione  persistere 
consueta  Dei  nostri  benignilas  sperantes  in  se  dere- 
liquit.  Divina  enim  nobis  in  oratione  manenlibus, 
Qt  ca;lestis  dignatto  demonstraret,  qnem  dignum  ad 
successionem  apostolic;^  vicis  jubeat  eligendum,  ejus 
gratia  suffragante,  et  omniom  aftimis  inspirante,  in 
nnum  convenientibus  no!)is,  *  ut  moris  est,  id  est, 


scriptiottibus  coBfirmantes»  profltemur  ipsum  Deo 
amabiiem  uostrum  ekctum,  castom,  pttdicim,  80- 
brium  ac  beniginim,  et  m  omnilMs  13  piis  operi- 
bus  esse  perfectum,  atqne  orthodoxae  Mn  etsancto- 
rum  Patrvm  tradtlionis  defensorem  ci  fortissknuui 
observatorem. 

Hunc  omnes,  ot  profeeto  •  mitissinnnD  virmn ,  pro 
<jus  suavissima  ac  bonse  volantatis  consiaiktia  mia- 
nimiter  nobis  elegimus  pastorem  atque  pontifleem, 
onde  ob  ^ns  piae  conversationts  integpitatem  immen- 
sas  Redemptori  nostro  landes  referimm,  eonsoAa 
cum  Propheta  cancntes  voce  :  Magnus  es,  Domine 
Deu8  noster^  et  magnm  virtus  iua  {P'$al.  gxlvi,  Vw  5). 
Quis  enim  (oquetur  potentias  tuas,  Dtmine ,  et  an-- 


cuactis  sacerdotibus  ac  proceribus  ecdesiae,  et  uni-  ^  ditas  faciet  omnes  laude$  clementiae  iua:  f  ( Ibid. 
▼erso  clero  atque  optimatibus,  et  universa  militari  cv,  v.  2.)  Quoniam  vota  petentinm  te  ea  aa- 
praesentia,  seu  civibos  honestis,  et  cuncta  generali-  diens,  pium  nobis  contolisli  pastorem,  qvH  Mn- 
tate  populi  istius  a  Deo  servatai  Roman«  urbis,  si     ctam  tuam   universalem   Ecclesiam,    el    cunctas 


pro  more  taBttui  men».  iU.  indict.  ilL  apponatur;  si 
u),  inquam,  temeve  non  accidit,  in  neminem  aplius 
eontpectura  conveDire  p#test,  quam  in  Bonifacium  V. 
qoi  aedere  ccepit  ann.  617,  mense  Decembriy  ut 
habet  Banmio»  ex  Aaastasio,  postqnam  sedes  prae^ 
cessoris  Densdedit  va4*as$ei  mensem  unum  et  dies 
6.  ant  ii^,  Boaifacii  enlm  Y.  ordinationi  videntur 
coegruere,  qaae  septem  memorantur.  i.  Quod  ele- 
€to8  fiierit  presbnrter.  n.  Qtiod  virtutibns  omnihos 
omatns  ac  mitissimus.  iii.  Quod  eoncordi  sententia 
electns.  iT.  Qnod  posl  magiram  defbncti  desiderinm. 
▼•  Qood  sedes  diu  non  vacaverit*  vr.  Quod  roense 
Movembri  electio  peracta  sit.  vii.  Quod  indictione 
quarta.  Nam  Boni&ttius  ex  Ecclesrse  Romanee  pres-  D 
bjlero  ponitfex  factus  est,  vir  milissimos  imsericors 
et  liberalis,  Bulla  dissen»one  pariinm,  post  pra»- 
ceasorem  sanctissimnm  et  cunctis  carissimum,  mox 
ab  obitii  proedecessoria  onKnatns  mense  Decemhri, 
atqne  adeo  electns  mense  Novembri,  die  44.  a«t  24. 
D^mlnris,  indietione  quidem  qninta,  ut  est  apud 
Anastasium,  verum  facile  fiiit  ut  m  alterutrum  locnm 
orror  inreperet,  et  praeseriim  in  Dturnnm  inerudita 
manu  descriptam.  Qixb  de  Boniibcio  Y.  diximtis  cod- 
stant  ex  Vila  ipsios  ab  Aaastasio  soripta,  et  epitaphio 
qood  Honorins  sno  praecessori  nosuit :  sic  eaim  post 
iei  versns  doloris  testes,  seqnitur : 

Bic  Ylr  ab  exoriu  est  Pelrt  innoirltus  ovili, 
Sed  meriik  siineti  ^asior  af)«sse  gregh. 

Pur>  fid'  s  hominis  votis  mttndau  !>«•»  gnis, 
Exulial  Ohrisii  canlibusbvmHiaDnfci, 

Simplii'iia<i  sapiens.  vtvax  solerti»,  ^implex. 
Serpeuiina  ioit  simpliciUite  vi^eos* 


Cumqne  qoater  deoos  compleret  Presb^ter  aanos^ 
Ser;i  senectiiiis  inens  tamen  slma  fuiU 

Ciilmen  Apostolicum  coluil  fcres  fernre  per  annos, 
Perfectum  nameram  teriae  qnaterque  gereos. 

Hoc  libf  pro  meriiis  snceessor  Honorios  amplia, 
Harmore  constrnxit  munns  epitaphii. 

B  Novit  humanis  rebus,  etc.  Rtec  et  alra  quse  se- 
qnnntar  nd  ea  nsqne,  subscriptionibus  confirmantei^ 
tottdem  verbis  ieguntur  in  relatione  de  electioiie  pon- 
tilicis  ad  exarchum,  tiluio  iv,  hoc  nno  discrimine, 
quodhicpresbyter,  illic  archidiacomis  electos  dieitur. 

b  Magna  nos  tristitiarum  moles^  etc.  Deusdedit  Bo- 
nffacii  praecessor  roagnum  sui  desiderinnt  reliquit, 
propter  eximiam  sanctitatem  etiam  miraclilis  illu- 
sirem  effbsamque  in  clericos  Itbefalltatem.  Fit  ejus 
memorra  in  Martyrologio  RomanOr  die  octava  No- 
vembris  :  ^ua  die  probabiiiier  creditur  vita  funetus. 

c  Non  diu,  eic.  Yacavit  sedes  duntaxai  mensem 
nnnm  et  dies  6  aut  16,  variant  enim  Anastasii  lectio- 
nes  :  imde  constat  paucis  post  praedecessoris  obitum 
diebus  electum  esse  Bonifacium  :  modicum  eniin  est 
breveque  adinodum  illud  vacationis  tempus,  ut  Roina 
Coiisianlinopolim  decretum  eleclionis,  Komam  Gon- 
Stantinopoli  approbatio  principis  deferretur, 

^  Ut  moris  est.  Nondum  ad  solos  cardlnales  con- 
tracta  fuerat  potestas  ehgendi  pontificis,  qui  toti  £c- 
clesix  urseesset :  contracta  est  primum  a  Nicobio  II. 
ann.  1059.  deinde  ab  Alexandro  III.  Grjegorio  X.  et 
Clemente  V. 

«  Miiissimum.  Anastasius  :  c  Erat  beatissiinus 
Bonifacius  mitissimus  super  omiies  homines,  et  mise- 
ricors.  > 


51  LIBER  DIURISUS  Zi 

doiniaicas  ac  rationales  sibi  commissas  oves  regere  A  disarchidiaconi,  ISomniiiro^DeoTolente,  declinavit 


atque  gul>erDare»  te  Domioo  Deo  et  Salvatore  nostro 
protegente,  valeat. 

Hoc  vero  decretum  a  nobis  factum  subter,  ut  pra&- 
fatum  est,  manibus  propriis  roborantes,  in  arcbtvo 
dominico  nostrae  sanctae  Romanse  Ecdesiae,  scilicet 
in  sacro  «  Lateranensi  scrinio,  pro  futurorum  tem- 
porum  cautela,  recondi  fedmus  in  mense  Novem- 
brio,  indictione  quinta. 

III.  humiiis  presbyter  sanctae  Romanae  Ecdesiae 
huic  decreto  a  nobis  facto  in  III.  sanctissimum  pres- 
byterum  consensi  et  subscripsi  :  similiter  totus 
clerus,  optimates  et  milites  seu  dves  subscribunt. 

14  TITULUS  III. 

Relaiio  de  eieclione  pontificis  ^  ad  principem. 


assensusy  propterea  quod  ita  ab  ineunie  aetate  san- 
clae  idem  Ecclesiae  militavit,  atque  sic  se  in  omnibos 
solerter  exhibuit,  ut  ecdesiasiico  regimini  non  ioh 
merito,  divina  suffragante  gratia,  sit  praepooendQS ; 
praesertim  cum  talis  olim  fuerit  instituti,  ut  etiam 
praedicti  beaiissimi  Hl.  pontificis  assidua  couversa  - 
tione  sua  ad  tantorum  meritorum  Insignia,  quibus 
isdem  sanctae  recordationis  antistes  fuisse  cogno- 
scitur  adornatus,  fecerit,  Christo  adjuvante,  profe- 
ctum,  ut  verbis  suis  desiderantes  ad  supema  gaudia 
animos  semper  accenderit,  ut  quidquid  l)oni  in  illo 
amisimus,  in  hoc  nos  iuvenire  indubitabiliter  confi- 
damus. 

Ideoque  lacrymabiliter  cuncti  famuli  supplicamus, 


Cum  non  sine  dWinaj  misericordiai  nutu  sit,  iU     "*  dominorum  pieus  serrorum  suorum  obsecratio- 


post  mortem  summl  pontificis,  in  unius  electionem 
omnium  vota  concurrere  et  convenire  consensum, 
ut  nullus  penitus  inveniretur  qui  discors  posset  exi- 
stere.  Necessarium  est  ut  serenissimo  ac  piissimo 
domino  petitionis  unitae  lamulanter  debeamus  preces 
effundere,  quem  certum  est,  et  de  subjectorum  suo- 
rum  gaudere  concordia,  et  dementer  unitati  postu- 
lata  eoncedere. 

Obeunte  itaque  beatissimae  recordationis  papa  no- 
atro  lil. « in  electionem  IIl.  venerabilis  apostolicae  se- 

*  Lateranenii  $crimo.  In  quo  prae  caeteris  instru- 
mentis  ecdesiaslicis,  electionum  decreta  professio- 
nesque  fidei,  sive  quae  a  summis  pontificibus,  sive 
quse  ab  aliis  episcopis  edebantur  in  ordinatione,  si-  G 
muique  cautiones  sponsionesque  inferiorum  pne- 
sulum  asservabantur  :  unde  apud  <  Anastasium  in 
Vita  Ck>nstantini  papae  de  Felice  Ravennensis  Eccle- 
siae  praesule.  c  Noluit ,  secundum  consuetudinem 
priorum  suorum,  solitas  in  scrinio  cautiones  facere, 
sed  per  potentiam  judicum  exposuit,  ut  voluit.  i 

^  Ad  principem,  Imperatorem  Gonstantinopolita- 
num,  ut  diximus  in  notis  ad  caput  i. 

^  In  electionem  IIL  Non  aberrabit  procul  a  vero, 
ut  quidem  mihi  videtur,  qui  formulam  hanc  conje- 
cerit  esse  libellum  a  Romanis  Anastasio  sive  Arte- 
uiio  iroperatori  ann.  714.  oblatum,  pro  consensione 
in  electionem  Gregoriill.obtinenda  ;  nam  omnia  ele- 
ctionis  adjuncta  huc  apprime  conveniunt. 

Sunt  ilia  autem  sex  :  1.  Qui  electus  dicitur,  erat 
archidiaconus.  2.  Eiectus  ilie  est  qui  diu  antea  ex- 
petitus  esset.  3.  Summa  fuit  omnium  in  electione 
coosensio.  4.  Ab  ineunte  aetate  Ecciesiae  Romanae 
omnibus  ministeriis  mancipatus  est.  5.  Adhaesit  slu-  t^ 
diose  praedecessori.  6.  Fuit  doctrinae  eximiae  atque  - 
etiam  eloquentiae. 

Gonstans  vero  est  scriptorum  opinio,  Gregorium 
secundum  ex  archidiacono  factum  pontificem,  cum 
diu  id  omnes  optarent  atque  adeo  propensissiroe  in 
electionem  consensissent  :  fuit  etiam,  si  Anastasio 
credimus,  c  a  parva  aetate  in  patriarchio  nutritus, 
sub  sanctae  memoriae  domno  Sergio  papa  subdiaco- 
nus  atque  sacellarius  factus,  bibliothecae  praefectus, 
deinde  ad  diaconatus  ordinem  provectus.  Gum  viro 
sancto  Gonstantino  praedecessore  ad  regiam  profe- 
ctus  est  urbem.  Erat  vir  castus,  divinae  Scnpturae 
eruditus,  facundus  loquela  et  constans  animo,  Eccle- 
siasticarum  rerum  defensor,  et  contrariorum  fortis- 
simus  impugnator.  > 

Videri  possunt  obstare  duo.  Alterum,  quod  Ana- 
susius  tradit  in  Vita  Benedicti  II.  c  eum  nempe 
^uscepisse  divales  jussiones  ciementissimi  Gonstan- 


nes  dignanter  exaudiat,  et  concessa  pietatis  suae 
jussione,  peteivtium  desideria,  pro  mercede  imperii 
sui,  ad  efTectum  de  ordinatione  ipsius  praecipiat  per- 
venire.  Quatenus^persacros  clementiae  suae  apices, 
sub  pastore  eodem  constituti ,  pro  vita  imperio- 
que  serenissimorum  dominorum  nostrorum,  omni- 
potentem  Dominum,  et  beatorum  apostolomm  prin- 
cipem,  cqjus  Ecdesiae  dignum  ordinari  gubemato- 
rem  concedit,jugiter  exoremus. 

Subscriptio  sacerdotum, « Ego  DI.  misericordia  16 

tini  Magni  principis  ad  venerabilem  clerum  et  popu- 
lum,  et  felicissimum  exercitum  Romanae  civitatis, 
per  quas  concessit  ut  persona  quae  electa  fuerit  in 
sedem  apostolicam,  e  vestigio  absque  tarditate  pon- 
tifex  ordinaretur.  i  Hinc  enim  condudi  potest  ad 

f^rincipem  de  Gregorio  II.  non  fuisse  rdatum  postu- 
atum^ue  ipsius  in  electionem  consensum  :  ordina- 
tus  enim  est  Gregorius  post  trigesimum  ferme  annum 
ab  obitu  Benedicti  R.  Verum  Gonstantini  imperatoris 
concessio  valuit  tantum  annos  tres,  quo  temporis 
spatio  Joannes  V.  et  Gonou  ordinati  sunt ;  nam  in 
schismate  obitum  Gononis  consequente ,  tumultua* 
tum  est,  resque  ad  exarchum  delata,  qui  non  priug 
pontificem  ordinari  permisit  quam  pecuniam  extor- 
sisset,  ut  ex  Anastasio  colligitur.  Inde  vero,  ad  pul- 
sos  usque  exarchos,  boc  est,  usque  ad  annum  75i 
vexatio,  quae  inducta  fuerat  a  Gothis,  remansit ;  nec 
videtur  Binius,  cum  totus  esset  in  vestigiis  Baronii 
premendis,  ad  historiam  rerum  gestarum  attendisse, 
alioquin  non  scripsisset  a  temporibus  Benedicti  II. 
Ecclesiam  Romanam  ab  hae  tyrannide  lii>eram 
fuisse. 

Videtur  pariter  id  alterum  pugnare,  quod  in  rda- 
tione  fit  roentio  pluriuro  imperatorum;  regpabat 
eniro  solus  Anastasius,  curo  creatus  est  Gregorius  II. 
Sed  observandum  imperatorum  nomine  ipsos  etiam 
filios  Anastasii  appdlatos.  Quin  etiam,  post  impera- 
torem  Justinianum,  dominorum  nomme,  imo  et 
imperatoruin,  ipsae  quoque  Augustae  comprehende- 
l>antur. 

^  Per  sacroSy  elc.  Quae  Jussio  concessioque  hic  di- 
citur,  a  nonnullis  consensio  et  approbatio  tantum 
nominator,  quaiiquam  Joannes  Diaconus  lib.  i  Vitae 
S.  Gregorii,  cap.  M.  praeceptionem  vocat.  Proba- 
bile  est  solemnem  fuisse  ea  de  re  forroulam,  sed 
nescio  an  extet  uspiam. 

«  Ego  m,  Non  subscribebat  electus/imo  nec priva- 
tas  dabat  litteras,  ne  speciem  ambitionis  praererret. 
Gregorius  Magnus  a  Mauritio  iraperatore,  pro  vetere 
amicitia,petiit  enixe  ne  in  electionem  suam  consenti-* 
ret :  non  obtinuit  tamen. 


35  ROMANORCM  PONTIFICIJM.  -  CAP.  n.  54 

Dei  pKsbyter  saadad  Eoclesi»  Romanse  huic  •  de-  A  mentibus  caelestis  dignatio  demonstraret,  quem  di 


creto  a  nobis  faclo  in  111.  yenerandum  archidia-* 
oonum  sanctae  sedis  apostoUcae  eC  eiectum  nostrum 
coBsentiens  su))scripsi. 

Et  tubterijiftio  liuearum.  Ego  m.  pietatis  Testr» 
•enrus  huic  decreto  a  nolris  facto  in  111.  veneran- 
dum  archidiaconum  sanctae  sedis  apostolicse  et  ele- 
ctnm  nostrum  consentiens  subscripsi. 

TITULUS  IV. 
De  eleeHone  poniificie  ad  exarchwn. 

Supereeriptio.  Domino  excellentissimo  atque  pra&- 

eellentissimOy  et  a  Deo  nobis  longaeviter  in  principa* 

liiNis  ministeriis  feliciter  conservando,  111.  exconsuliy 

patrido,  et  exarcho  Italiae,  ^  presbyteri,  diaconi  et 

iamiliaris  uniyersns  derus,  «  axiomati  etiam,  sea 


gnum  ad  successionem  apbstolicae  vicis  jul)eat  di" 
gendum,  ejas  gratia  suffragante,  et  omnium  aniflus 
insplranie,  <  in  uno  convenientibtts  nobis » ut  moris 
est,  ^familiaribus  deri  et  plebis,  >^procerum  etiam  et 
miiitaris  praesoitiae,  si  dici  est,  a  panro  usque  ad 
magnum,  in  personam  111.  sanctissimi  hujus  sanct» 
apostolicae  sedis  Romanae  Ecclesiae  archidiaooni,  Deo 
cooperante ,  et  bealonim  apostolorum  annisu,  18 
concurrit  atque  consensit  electio. 

Cigus  Deo  amabills  viri  tantum  memit  apud  om- 
nium  conscientias  bonae  et  pudic»  conversationis 
perfectio,  ut  nullus  in  ejus  dectione  dissideret,  ac 
nullus  abesset,  nuUusve  sdpsum  subtraheret :  quem 
enim  ad  hoc  apostolicae  vicis  offidum  incomparabilis 


exercitos  et  populus  hujus  R^mianae  urbis  suppUces.  B  ^^^  indeficiens  Dei  nostri  providentia  destinatum 


'  Novit  homanis  rebus  providentia  divina  succur* 
rere,  et  mcerentium  iletns  ac  gemitus  in  exultatio* 
nem  convertere,  ut  qui  nuper  constemabantur  af« 
flicti ,  postmodum .  ^ppareant  nimium  consolati» 
Ganentis  enim  Regis  sunt  dicta,  quae  sanctus  Spiritus 
de  templo  prophetalis  cordis  insonuit :  17  Ad  vespe* 
ram  demarabiiur  fietue^  et  ad  matutinum  lcetitia 
(P$al.  XXIX,  0. 6).  Qui  et  iterum  gratias  referens  Deo, 
beneficioram  ejus  mj^ficentiam  canit,  et  didt : 
Conoertisti  planetum  meum  in  gaudium  mtM,  conci" 
distf  saccum  meum^et  prcsciiuasli  me  liBtitia,  utcanlet 
tibi  gtoria  mea^  et  non  compungar  (Ilnd.^ «.  12  et  13). 
Ip$i  enim  cura  de  nobie  ett  (I  Petr.  v,  v.  7),  ut  vas 
dectionis  et  verae  fidei  monet  integritas,  quippe  quae 


habuerat,  quomodo  non  et  humanis  mentibus  conso- 
nantia  conveniret?  Quod  procul  dubio  in  Dei  pn^ 
senlia  tenebatur  adfixum. 

Cujus  et  decretum  solemniter  facientes,  et  desi- 
^eria  cordium,  circa  ejus  dectionem,  manuum  sul^ 
scrlptionibus  couflrmantes ,  per  harum  latores  lU* 
sanctissimum  episcopum,  Ul.  venerabilem  presbyte* 
rum,  lU.  notarium  regionarium,  lU.  adaeque  subdia* 
conum  regionarium ,  iU.  et  Dl.  viros  honestos  dves 
et  de  florenUssimo  atque  felicissimo  Romano  exer* 
citu,  lU.  eminentissimum  consulem,  seu  lU.  et  lU. 
viros  magnificos  tribunos  miUtiae  coniamulos  nostros 
direximus,  suppUcantes  atque  communiter  impen* 
sissime  exorantes  a  Deo  conservandae  praecellentiae 


sunt  tristitiae,  ad  gaudium  miserando  perducit :  G  "^^trae  consoetam  bonitatem  piis  votis  concurrere: 


quod  et  nobis  exiguis  et  peccatoribus  opem  de  eius 
misericordia  praestolantUms,  dignatio  cadestis  ex- 
hllNiit. 

Etenim  pontificalis  memoriae  111.  de  praesentibus 
curis  ad  aeteraam  requiem  evocato,  nt  assolet  hu« 
maois  rebus  accidere,  magna  nos  tristitiaram  moles 
obetrinxerat,  proprio  dispensatore  frastratos:  sed 
non  diu  in  afflictione  persistere  consueta  Dei  nostri 
benignitas  sperantes  in  se  dereUquit :  «  triduo  enim 
nobis.exiguis  in  oratione  manentibus,  ut  omninm 

>  Decreto  a  nobis  facto.  Eligebaut  igitur  ipsi  eUam 
laici :  quid  enim  est  facere  decretum,  nisi  eUgere 
est?  Et  vero  non  alla  forma  subscribit  laicus  iUe 
quam  presbyter. 


quia  talis  a  nostra  famulatu  concorditer  electus  est, 
in  quo,  qnantum  ad  hominum  scientiam  respidt, 
nullius  macula  reprehensionis  apparebit. 

Et  ideo  supplicantes  qnaesumus,  ut  iuspirante  Deo 
celsae  ejus  dominaUoni,  nos  famulos  voti  compotes 
cderiter  fieri  praecipiat :  praesertim  cum  plura  sint 
capitula,  et  alia  ex  alils  quoUdie  procreentur,  qu» 
curac  soUicitudinem  et  pontificalis  favoris  expectant 
remedium.  Provinciales  vero  curae ,  vel  quaecunque 
sunt  subinde  causaram  utiUtates,  perfectae  autori- 

Petri,  in  qua  sederant  episcopi  septuaginta  duo, 
presbyleri  nomani  triginta  quatuor,  et  diaconi  et 
omnis  deras,  sub  auathemate,  ut  nuUus,  pontifice 
vivente,  aut  episcopo  civitatis  suae,  praesumat  loqui 


1»  Presbyteri,  etc.  Non  subscribebat  electus  in  cjus-  -.  de  successore,  aut  partes  sibi  facere,  nisi  tertio  die 
modi  litteris,  ne  ambilionis  vitio  laborarevideretur.  ^  depositionis  dus,  adunato  clero  et  fiUis  Ecclesiae, 


Gregorius  Majfnus  Utteras  dedit  ConstanUnopolim, 
quibus  ab  amicis  (condUaverat  sibi  plurimos,  cum 
apocrisiarii  munere  fungeretur  apud  imperatorem) 
instantios  peteret  consensionem  impediri.  Dixi  ejus* 
niodi  Utteris,  nam  de  aliis  ad  res  ecdesiasticas  per- 
tinentibus  contrarium  constat  ex  epistola  Joannis  IV. 
de  qua  dictum  antea. 

«  Axiomati.  In  dignitate  consUtuU,  sive  OpUmates, 
nt  eonstat  ex  formula  decreti  dectionis  atque  innu-» 
meris  <jusmodi  inscriptionU>us.  Honoratos  vocat 
Leo  Ifagnus,  epist.  84.  Gregorius  Magnus  NobileSp 
lib.  nr.  ep.  47. 

^  Novit  humanis^  etc.  Yerba  haec  desumpta  sunt 
nsque  ad  ista,  confirmantes^  ex  formuia  decreti  de 
electione  summi  ponUficis. 

•  Tfi^iiio  emm^  etc.  Bonifacius  III.  anno  606.  ut  re- 
fert  Anastasius,  i  fecit  eonstitotum  in  ecdesia  S. 


tunc  dectio  fiat,  et  quem  quisque  voluerit ,  habebit 
licentiam  eligendi  sibi  sacerdotem.  >  Tridui  porro 
tempore  jejunio  et  precibus  publicis  vacabatur. 

t  /n  ttiio  convenieniibus^  etc.  Eadem  fere,  quae  m 
relaUone  ad  principem,  ut  evidens  sit  de  uno  eodem- 
que  electo  utramque  relationem  esse  intelligendam, 
et  proinde  de  Gregorio  II. 

s  Familiaribus  cleri.  Hoc  Bonifacius  in  constituto 
vocat  (ilios  Ecclesiw. 

^  Procerum  etiam,  etc.  Inde  constat,  non-  ea  tan* 
tum  de  causa  convenisse  tunc  temporis  proceres 
aliosque  laicos ,  cum  pontifex  eligeretur ,  ut  vd  as- 
sensum  darent  electoribus  dericis,  vel  tesUmonium 
ferrent  de  probitate  eligendi ,  sed  iit  vere  digerent. 
Unde  Leo  Hagnus  epist.  89 :  Qui  praifuiurus  est  om^ 
nibust  ab  omnibus  eligatur.  Qua  senteutia  Gregorius 
Magnus  usus  est  non  semd. 


.T5 


LIBER  DIURNUS 


36 


(dtis  cenftimm  expectant.  »  Propinqnantium  quoqtie  A     Suhscriptio  iaeerdotum.  Ego  III.  hnmilis  arcliipres- 

Inimicoram  ferocitas,  quam  nisi  sola  Dei  atque  19 

isipostolorum  principis  per  suum  vicarium ,  hoc  est, 

Romana  urbis  pontiflcem,  yirtus  aliquando  vero  fle- 

ctit,  ei  morigerat  hortafu,  singular i  infierventu  indi- 

get,  cum  hujus  solius  *  pontificalihiis  nionills ,  ob 

reverenlfam  apostolorum  princlpis ,  parentiam  offe- 

rant  volnnlariam,  et  quos  non  virlus  armornm  bu- 

mtKat,  ponliflcalis  increpaiio  cum  observatione  hi- 

etinat. 

Cum  haec  ita  sint,  iterum  atque  fteram  hnpenshis, 
prttcelse  et  a  Deo  servale  domine,  sopplicamus,  ut 
celerius,  Deo  operante,  vestrisque  pnecordiis  inspi- 
rante,  apostolicam  sedem  de  perfecta  cjnsdem  noslri 
Patris  alque  pastoris  ordinatione  adornare « praecipia- 


byter  sanct»  Romanae  EcclesiaB  hnie  decreto  in  iU. 
sancttssimum  archidiaconam  et  electom  nostrum 
consentiens  svbscripsi. 

Subscriptio  taicorum,  Ego  lU.  In  D«  nomine  eon* 
sol  fauic  deereto  a  nobis  faolo  in  III.  sanctissimnm 
archidiaconum  et  electam  nostrum  eonsentiens  sub* 
scripsi. 

WULUS  V 
De  electione  ponft/icit  «  ad  arckiepiscopum  Ravenna^, 

Superscriptio.  Domino  saiictissimo  nobis  spirituali 
Patri  111.  archiepisoopo,  lil.  archipresbyter,  lil.  ar- 
ehyliaootuB,  ei  ill.  primicerius  notariomm,  servan* 
tes  loGum  sanctae  sedis  apostolic». 

Ifller  4aetara,  qa«  summ»  dlvinitatis  consilio  dis- 


tis,  ut  pote  per  gratiam  Christi  ministerium  impe-  B  poBuutor,  pontiicalis  promotionis  sablimitas,  ipso, 


rialts  fastigii  feliciter  atque  Adeliter  peragentes: 
quatenus  et  nos  exigoi  famuK  desiderium  nostnim 
matarius  eiplericementes,  inoessabiies  Deoet  im- 
periaii  clementiie  atque  eiimiae  ac  Deo  placitne  domi- 
nationi  vestrae  gratiarum  actiones  valeamus  exoi- 
vere,  et  eum  promoto  apostoHcde  sedis  poniiflce , 
spiritftli  nostro  pastori  juges  preces  effundere  pro 
Tita  atqoe  meohimiute  perfecUsque  victoriis  tran- 
i|uiUissimorum  atqneChristianissimornm  dominorum 
Bostrorum  Itl.  et  111.  magnorum ,  victorum ,  impera- 
torum,  ut  reg:\Hbus  eorum  virtuiibus  misericors 
Deus  muHiptices  ooncedat  victorias,  et  de  subjectione 
ommtim  gentium  Christianam  rempublicam  faciat 
triumphare,  deque  restituta  plenius  Romani  imperii 
prisca  devotione  laeiitiam  cordls  impertiat. 

fteimus  enim,  quod  oratio  ejus,  quem  ad  pontifi- 
calis  dignkacis  culmen  Del  nutu  eligimus,  divinam 
omnipotenttam  20  ^ui^  preeibus  flectet  atqne  com- 
placabil,  et  optat»  felicitatls  inorementa  Romano 
hnperiopraparabit,  vestramque  a  Deo  custodiendam 
potettatem,  ad  dispensationem  hujus<iservilis  Italic» 
previnoift,  fiostmmque  omnium  famuloram  praesi- 
dium  et  subventum  longsevis  armoram  aclis  con- 
servablt. 

•  ProfHnffwaiiium  4fuo^ ,  etc.  Longobardos  in- 
telligit  urbi  insidiantes,  a  quibus  ut  Romam  tueretur 
Gregorius,  initio  poniiflcalns  sui  muros  reflciendos 
curavit,  decoctisy  ut  ait  Anastasius,  calcarii$,  Resti- 
tutus  est  porro  a  nobis  locus  tam  perturbatus,  ut 
scnsu  careret.  8ic  enim  se  hahebal :  t  Propinquan- 
tium  quo<jne  iniinicorum  ferocilatem,  guam  nisi  sola 
Dei  vir(us,  atqne  apostolorum  principis ,  per  suum 
vicarium,  hoc  est,  urbis  pontificem,  ut  omnibus  ali- 
quando  vero  et  fleclit  ac  morigerat  horiatu ,  singu- 
iari  intervcDtu  indigeant,  cujus  soiius,  ctc.i 

^  Pontificatibus  moniiis ,  etc.  Quantum  sedi  apo- 
Stolicx  cultum  exhiberent  Longobardi,  qnaoivis  Ko- 
mani  impcrii  hostes,  idque  propter  reverenliam  erga 
S.  Peirum,  constai  pluribus  ex  llistoria  Longobar- 
dorum  exempKs. 

*^  Prcecipiatit,  etc.  Vi((Qnlvr  preces  exarcho  ierri , 
perinde  ac  si  res  tota  ex  ipsiiis  unius  nulu  peaderet^ 
totaque  in  ipsum  imperialis  potestas  traducta  esset : 
nec  enim  flt  uUa,  nisi  obscura,  mentio  boc  in  liijello 
precum,  vel  de  imperatoria  consensioue,  vel  de  exar- 
chi  apnd  imperatorem  inlcrcessione  ac  insiautia. 
Crediderim  facile  temporibus  Gregorii  secuudi  exar- 
chos  tyirannide  quadam  sMam^  imperatoris  nomiDio 


a  ^uo  ppooedii  oomebonum,  prtBdestinante  ac  lar- 
giente  eonoeditur.  Qood  quia  ita  ^bivm  non  est , 
sand»  ei  palerne  beatitadinl  ve0Cne  indicare  cura- 
vimus,  qaod  poDtifleaHs  memori»  domno  W.  de  prse- 
,  seutiiiys  curis  ad  aetemam  reqoiem  evocato,  21 
consueta  Dei  i^eaigniias  triatitiaram  molem  ,  quae 
nos  de  praeteriti  dispensaioris  frastraln  ad  paululum 
obstrinxerat ,  abstersit  atq^ie  inlinivit.  Etenim  ne 
diu  ictus  aiflictionis  nos  sauciaret,  providum  ac  Deo 
placiiura  apostolicas  vicis  successorem  condonare  di- 
gnata  est. 

in  unum  quippe '  post  triduum,  nt  moris  est,  con- 
venientibus  nobis,  id  est,  sacerdotil>us,  et  rcliquo 
omni  clero,  •eminentissimls  consolibns  et  gloricss 
C  judicibus  ac  nniversitate  civium  et  florentis  Romuni 
exercitus,  in  personam  amatoris  vestri  ac  oratoris 
domini  nostri  III.  sanctisstini  hujus  apostolirse  sedis 
archidiaconl,  elcctionis  voia  contulimus.  1n  ciijus 
Deo  deditse  eleclionis,  nullus,  gratia  sancli  Spiritus 
illustrante ,  defuit ,  sed  omnium  vota  concorditer 
convencrant :  inquc  ojus  sanctitatis  persona  decreta 
solemniter  facientcs ,  per  haram  portitores,  •  saU' 
ctissimnm  episcopnm  111.  venerabilem  presbyienim 
III.  notarium  111.  regionarium ,  111.  ada^que  subdia* 

eonsensionem  pecnnia  vendidisse,  ideo<pie  humilibus 
precibus  quasi  rei  dominos  exoratos  fuisse. 

d  Servilis,  lii  est,  et  til;i  obseqiiCiiUs ,  et  in9go« 
ex  parle  servituicm  sub  Longobaruorum  domiuatu 
patienlis.  Eadem  voceutitur  Agaihopapa  in  iRpibtola 

D  ad  Constanlinum  Pogouatum,  ubi  de  legatis  aii,  •  se 
iQqoisivisse  pcrsoiias,  quales  secundum  tenporii 
hnjus  defectum,  ei  servilis  provjuicMe  qualiutem  po* 
terant  hiveniri.  i 

^  Ad  archiepiscopum^  etc.  Eodem  tempore,  de  ejus* 
dem  electione  utramque  epistolam,  ad  exarchuoi 
scilicetei  arcbiepiscopum,  imo  et  consequentes  duaa 
esse  scripias,  ncmo  iriflcias  ierit ,  qui  omnes  vci  lo-> 
viler  legerit. 

f  Posl  triduum,  ui  moris  «sl,  etc.  Xos  iUe  initiuni 
accepit,  aut  certe  coafirmationem,  a  docreto  B(mu- 
facii  III.  ante  annos  l^.  edito.  Cum  autem  obierii 

.  Consiauiinus  paj^a  die  9  Aprilis,  necesse  est,  ut  Gre- 
gorii  facta  sit  quidem  post  triduura  electio,  scd  ordi- 
nalio  in  diem  ii.  Maii  protracta ,  doottc  eonsensio 
princlpis  ac  exarchi  advenisset.  Nam  Gregorius  di- 
citur  (jie  2i.  Maii  scdcre  coepisse. 

s  Sr.nctissimum  t^iscopum ,  etc.  Obscrvaoda  lega- 
tionis  amplitudo :  non  solum  enim  pvopier  digni^** 


57  R0MAN0R13M  PONTIFICUM.  —  CAP.  tt  38 

conam  regionariam,  m.  et  III.  \iros  honestos  cives,  A  tiloribus  111.  et  111.  quos  ^  cum  decretalibus  paginis 

.>%»a:«aI:  #»Mk/lii    f11    AvnutAnfiacimiirVI  /tAncitlpm  M  i*nvi\  imnAns*  ftlinnYt^QtfMiA     «vim  /vaIam  MM\iw%At«jknA 


et  de  exercitali  gradu,Dl.  eminentissimum  consulem 
111.  et  fil.  magnificos  tribunos,  ad  praecelsi  et  a  Deo 
servati  itni  yesiri  exarchi  vestigia  demandavimus : 
iii^penaiM  JiAmenm%Mf  ut  odertm,  Deo  buius  ani- 
nom  iofpirante;  hanc  apostolorum  principis  ^edem, 
pneserUoi  pv^  div^rsj^  «fnmiaeniiiMis,  et  ad  ftubven- 
iMi  I^Mvinfiiie  migeiitAus,  fiioHil  et  ad  imperiaAe 
ftervi|liim  resplcientfbus ,  de  perfecta  ordinatione 
^fcti  apofitolLcam  sedem  adorAet,  quatenus  insit  in 
^^e«ipUei9  ifidi»  apeciila ,  qm  et  Ckrisli  tegat  EcclOi- 
^hm ,  gpegefliifite  ratieiiabitktm  salubriter  dispenset 
22  <^sriHmi  et  ^ro  sta})IUtaie  a  Deo  decreti  Romaoj 
faviiflriJ,  l«i|g9va^  «ofi^tate  ac  lempomm  prosperi" 
tate  praBdicli  exia»i  dea^i  exarehi  indesinenti  prece 
exoret.  9 

Elabora  iiaqne,  quaasiwnus.  «aaotlfisime  ae  iteatifr- 
sIm  Pater,  ut  emn  henRn  poftitoribus ,  veneratori«- 
bns  et  iiliis  vestrls,  apnd  praefatum  dominum  exar- 
duHtt  impjgriiis  intorvsenias,  vicem  gratise  propriae 
beato  Petro  fautori4uo  reddeiM,  toUsqne  niefbus  im- 
minens,  ut  optatae  ordinationis,  Deo  Jui)ente,  acce- 
leretur  actgoUum,  quatenus  de  pnesularibus  patern» 
y&tikm  beelMudanii  adminicidis ,  et  iiaw  apostoHoa 
laBCetur  »«  eisailet  Ecdesia,  et  nos  gratiarnm  actio- 
nes  agamu«,  et  cbaritas  deuominati  domini  iiostri 
electi  fiuurifue  apostolici  pooUficis  opulentius  erga 
vestrasi  {Hraesalanem  sanetitatem  dilatetar. 

TiTULUS  VI. 

Re  electione  pontificig  a  ad  judtces  Ravennop. 


et  cnm  impensa  suppKcatfone,  pro  ceteri  promotione 
oratoris  vestri  ac  amatoris  domini  nostri  111.  archi* 
diseoni  et  electi,  apud  pnecelsom  ^t  a  Deo  servatnm 
doBUium  exarcham  desfinavimus,  cnm  eis  conveniat, 
t!t  ad  precandum  Deo  optalis  apud  denominatnm  do- 
ninura  exarchom  sabveniat :  ut  com  eflfectu ,  Deo 
propitio,  eis  qoi  missi  sant,  remeantfbus ,  et  de  ye- 
strt»  a  Deo  servatae  eminentiae  bonltate  prospera 
prsefato  domino  nostro  electo  nuntianllbos ,  non  so- 
lum  afrecliorem  cjus  sanclitatem  erga  veslram  emi- 
nentiam  efficiant ;  veru»  ei  tmit  ministerii  merces 
aique  vicissiiudo  ab  ipso  aposj.olorum  priooipe,  cui 
specialiter  concurrilis,  et  ia  praesenti  vita  fnullif»li- 
oetar,  et  in  r egois  caaleatibos  rependatur. 

TiTULUS  ¥H. 


MupetUfifHo.  Domino  eminentisslmo  et  nobis  ki 
Cbristo  frairi  111.  consuli,  Jll.  arch^resbyter ,  et  111. 
ajrphidiaeoiMis,  lU.  primicerius  notariorum.  servantea 
loem  (Minclae  secMs  apostolicae. 

SI  benefacta  saecularibus  impensa  negoliis  digna 
vinime  vicissiUjdine  defraudaHiur ,  nuUus  profecte 
est  i|iH  diAiiet,  quin  ea,  quas^o  intuitu  peragunturj 
aetcmae  vifai  remonepattone  rependantur. 

Qu$  cum  ijta  sint,  licet  inclytx  eminentiae  vestrae 
propasibuio  documeotis  pluribu$  agooscamua»  totia 
nieibo*  «pirituali  mairi  huic  sacroflenctae  apostoticaa 
Dei  Eeclesue  otilitatibos  ad  concarrendum  sufTragari : 
fraterua  tamen  dulcedine  hortari  atque  poscere,  con* 


Ue  eleai9ue  poiuificis  ud  ^critMnm  Mavei 
Superscriptio,  Dilectisslmo  fratri  111.  presbyiero  et 
apocfjsiario,  W.  «clMpresbyter,  IIL  ardiidiaoonus, 
et  iU.  primieerim  ootarioram,  «ervanles  loeam  san- 
Gtae  sedis  apostolicae. 

Dudum  dileciissimam  fratemitalem  vestram  obi- 
tnm  Bandae  «lemoriae  domni  IH.  agnovisse  pontrflcis, 
8Q(is  scimos  :  coi  post  transitum,  ut  /noris  est,  die 
terlia  coovenienabus  nobig,  id  est,  dero,  axiom^ticis 
etiam,  el  generalis  inilttiae  ac  civiura  uninersilate 
in  personam  domni  IH.  sanclissimi  archidlaconl^  Det 
graiia  suffraganie,  elccrionis  vola  contuljs^a  oos,  in- 
dicamus.  Cujus  et  «oiemne  deeretom  iecientes  «id>. 
C  scripiione  omnium  roboratom  apnd  eximiom  et  a 
Deo  servatum  dorainum  exarchuro,  per  harum  porti- 
toresIU.  etJll.  direximus.cum  quibMS  diieciisBimafra 
teraitas^^ve&ira  conveniat,  elppoeeieri  promotione 
ponlificalis  ordinalionjs  deposcenda  apud  deoomma* 
tum  dominum  exarchum  ioler¥^at,ut  valeaol  ii, 
qui  missi  sunt,  Chriato  eomiie,  cam  efTectu  ad  nos 
repedare,  et  de  prosperis  nuntils  apostdicam  Christi 
Ecclesiam,  omoium^^ue  nostrum  wwm  magmuu» 
miter  reievare. 

nTujLos  m. 

•  Ritus  firdinandi  pontificii^ 
^  Psalkint  secondom  consuetudinem.  Procedit  ele^ 


gmu»  doximu».  ot  convementibus  23  ^^^  f^^'  ^  cius  de  secretario,  •  cum  cereosUtis  «qitem,  et  venil 


_  Itiiiia,  «d  qoem  Mltteretur,  «ed  etiam,  vel  roa- 
xinie,  ad  ancloritatem  ridemqoe  electioni  concordi 
DMaeedaai,  dirigebauir,  epi«eopuft  nempe,  provinciae ; 
pwdiyier,  deri;  honesti  viri,  civilalis.  Consul  et 
tribuiH,  miliiiae  iegalione  fongebantur. 

«  M  fmdieee.  Aut  emeadandus  lilulus,  ol  eonsen- 
tiat  inscriptioni,  singularique  numero  legendom,;'»- 
dici^  Aut  pluriimfl  a  pm  scrij^m  est :  aul,  quod 
uagis  reor ,  toti  judi^m  contessui  direcU  epiaoia, 
appellaio  eo  t^ituoi,  qui  praesideret.  nempe  oonsuie. 

^  Cum  decreuUibm  pa^ni$,  etc.  iode  coilige  de- 
cretuD)  electionis  eurcbo  missum,  alque  etiam  im-; 
peraiori,  ut  «ubscriberetur :  quae  fuit  afifirobaiiQBii 
oota. 

<^  Riius  ordinandi.  Tota  haeo  A^rmula,  si  tamen 
bfW^  e«t,  et  nonpotius  rabrica,  ooutioeiur  iisdem 
TVbi^^  v^iu«ti8«LQao  Ordioe  Roipaoo  Bibliolheca» 


Corheiensls,  leste  D.  Hoffone  Menardo  Benedlctino 
Legilur  etiam,  paocis  additis,  in  Ordlne  Romano 
edtte.  - 

4  PeaUunt  $eeundum  conguetudinem.  Qux  nerope, 
eom  agiiur  de  ordinatione  episcopi ,  habetur  in  Or- 
dwe  Romano :  Post  pr^ce$$ionem  a  eeeretario  ad  or- 
dinaiwm  ioeum  Schola  Introifum ,  ul  toquuntur 
decantat :  Elega  te  Dominus  sibi  in  pentlflcem  ma-' 
gnom,  et  aperiens  tliesaurum  soom  opiimam,  abun- 
dare  te  faeiel  omnibos  bonis.  P$ai.  Exaodfat  te  Do- 
minos  tn  die  Iriboialioiils ,  protegat  le  nomen  Dei 
Jaceb. 

•  Ctt«  cereo$tati$  $eptem.  Sonl  qof  mysteriom  fn 
8e|itenario  nnmero  laiere  poient,  eom  tamen  ex  Or- 
dinc  Romano  discamos,  sepiem  ftiisse  ceroferarios, 
pro  numero  regionum-Urbls. 


39  LIBER  DIURNUS 

a  ad  eonfessionem,  et  ^  post  litaniam  <  ascendunt  ad  A 


40 


sedem,  simul  episcopi  et  presbyteri.  Tunc  episcopus 
Albanensis  dat  ^  orationem  primam :  deinde  episco- 
pus  Portuensis  dat  •  orationem  secundam :  '  post- 
modum  adducuntur  Evangelia,  et  aperiuntur,  et  t^ 
nentur  super  caput  electi  a  diaconibus.  Tunc  <  epi- 
scopus  Ostiensis  ^  consecrat  eum  pontiflcem.  ^  Post 
haec  archidiaconus  annectit  ei  pallium,  deinde  i  a&- 
cendit  25  ^^  sedem,  et  dat  pacein  omnibus  saoer 
dotibus,  ^  et  dicit,  Gloria  in  exeeUis  Deo* 

TITULUS  IX. 


[Quod  indiculum  hoc  in  loco  didtur,  professionem 
.fidei  Tocant  Ivo,  Gratianus,  Antonius  Augustinus, 
et  Baronius,  locis  in  praefatione  citatis.  Eam  om- 

nes  illi  professionem  acceptam  tradunt  ex  iibro  ^  

diurnOf  sed  nemo  tamen  refert  puram,  ut  hic  est,  B  nus  Jesus  Christus  tradi-  minus  noster  traSiditrin- 
sed  ad  usum  noni  s»cuii  auctam  atque  interpola-  dit,  inquiens  :  QueBeum"  qiitens :  Q^eecumque  liga' 
tam.  Visum  est  operae^pretium,  ntramque  m"  que  ligaveris  super  ier^'  wris  euper  terram^  eruni 
p«)XAa>c  exhibere,  ut  quisque  facilius  et  varieta*     ram^  erunt  ligata  ei  in    ligata  el  in  C(bIo  ;  etqwjS" 


tem  observet,  et  quae  ex  ambanim  coHatione 
concludi  debeant,  minore  negotio  intelligat.] 

Indiculum  i  pontificii.  P  Frofeteio  pontificia. 

In  nomine  Domini  Dei  In  nominesanctaeet  in- 

Salvatoris    nostri    Jesu  dividuaeTrinitatis,Amen. 

Christi ,  etc.   Indictione  Ego  N.  sanctae  Roman» 

111.  mense  111.  Ego  111.  mi-  Ecclesiae    Diaconus    vel 

sericordiaDein>pre8byler  Presbyter,  vel  Episcopus 

et  i^jEIectus,  futurusijue  Cardinaliselectus^utflam 

per  Dei  gratiam  humilis  per   Dei   gratiam  hujus 

Apostolicae    sedis  Anti-  sanctae  Apostolicae  sedis 

sles,  tibi  profiteor,  beate  humilis  minister  :  profl- 

Petre  Apostolorum  Prin-  teorUbi,  beatePetre Apo* 

ceps,  (o  cui  claves  regni  stolorum  Princeps,  (cui 

caelorum  ad  ligandum  at-  daves  regni  caelestis  ad 

que  solvendum  in  caelo  ligandum   atque  solven- 

etinterra,  creator  atque  dum  in  caelo  et  in  terra 

redemptoromniumDoroi-  creator  etredemptorDo- 


•  Ad  confeemnem.  Ubi  ad  corpus  S.  Petri  profes- 
sio  fldei  prima  emittitur,  peragiturque  tota  ordinatio : 
quse-  praerogativa  sununi  pontificis,  ex  decreto  Gre- 
gorii  Magni. 

^  Et  po$t  litamam.  Id  est,  post  Introitum  missae  a 
Schola  decantatum,  dictumque  de  more  Kyrie  e/etson, 
fit  ordinatio  pontificis  :  qua  peracta,  pontifex  dicit» 
Gloria  in  excelsis  Deo^  roissasque  caetera  absolvit. 

«  Ascendunt  ad  sedem,  Non  summi  pontiflcis  pro- 
priam,  sed  ordinatoris  antistitis ,  ad  quem  scilicet 
episcopi  Albanensis  et  Porluensis,  presbyterique  or- 
dmandum  more  solito  deducunt. 

^  Orationem  primam,  Addit  Ordo  Romanus:  Super 
poniificem,  Adesto  supplicationibus  nostris  omnipotens 
Deus^  et  caetera,  quae  habentur  in  ordinatione  epi-  q 
scopi,  ut  et  aliae  duse  oraliones  sequentes. 

«  Orationem  secundam,  Addit  Ordo  Romanus : 
Propttidre^  Domine;  supplicationibus   nostris^  etc. 

'  Postmodum  aperiuntur  Evangelia.  In  ordinatione 
Episcopi,  non  a  Diaconis,  sed  ab  Episcopis  duobus 
teneri  Evangelia  super  caput  Electi  Ordo  Romanus 
tradit,  quemadic»cumAicuinus :  c  Quod  duo  Episco- 
pi  tenent  codicem  Evangeliorum  super  caput  ejus, 
et  uno  fundenie  super  eum  benedictionem,  reliqui 
qui  adsunt  Episcopi,  manibus  suis  super  caput  ejus 
tangunt,  non  reperitur  in  auctoritate  veteri  neque  no- 
va,  sed  neque  in  Romana  traditione.  i 

*  Episcopus  Ostiensis.  Erat  hoc  Ecclesiae  Ostien- 
sis  pnvilegium,  antequam  ulli  Episcopi  in  numero 
Cardiiialium  censerentur ;  nunc  vero,  cum  inier  eos 
plures  sint  Episcopi,  (jui  tres  aliis  aetate  praeeunt, 
consecrandi  Pontiticisjuregaudent.  Ostiensis  porro, 
quo  die  Pontificem  ordinabat,  utebatur  pallio,  ex  de- 
creto  Harci  Papx.  |v 

^  Consecrat  Pontificem.  Ordo  R.  Deus  bonorum 
omnium^  etc.  In  qua  oratione  haec  addi  debent  ad 
locum  :  Et  idcirco  famulo  tuo  N.  ^uem  Apostolicte 
sedis  Prcesuiem,  et  Primatem  omntumj  (fut  in  orbe 
terrarum  sunt  Sacerdotum^  ac  universaits  Ecciesice 
Doctorem  dedisti,  et  ad  summi  sacerdolii  ministerium 
elegisti,  kanc^  qu<esumus,  Domine^  gratiam  iargiaris. 
Item  post  pauca  :  Tribuas  ei  Catliearam  Pontificaiem 
ad  regendam  Ecciesiam  ttmversam,  etc. 

^  Post  haic^  etc.  Si  Diaconus  electus  sit,  conse- 
cratur  in  Presbyterum :  hujusce  enim  consecrationis 
sunt  haec,  ouae  leguntnr.  —  In  iibro  rituum  sacronim 
Auguslini  Patritii  (per  errorem  Christophoro  Mar- 
cello  tribuitur),  ritus  iiledescribitur :  Dictis  orafioni- 
bus^  Papa  etiam  sine  mitra  accedit  ad  aitare,  etprior 
Diaconorum  secundo  adjuvante,  canit  paiiium  de  ai^ 
tarif  et  imponit  Pontifici,  dieens  :  Accife*paiiium,  etc» 

i  Etascendit  ad  sedem.  SummiPontificis  propriam, 
ttque  Ecdesiae  nniversae  Thronum,  indeque  tum  ad 


peragendum  Missae  officium,  tumin  actionem  gratia- 
rmn  hymnum  angelicum  inchoat. 

^  £t  dicit,  Gioria.  Innocentius  III.  Cap.  Quod  sie- 
ut.  De  Eiect.  §  Super  eo.  c  Cum  solus  Pontifex 
Romanus,  (qui  ante  hymnum  angelicum  consecra- 
tur,  et  postmodum  ipse  Missarum  solemnia  incipit 
et  perficit  consecratus)  in  die  consecrationis  suae 
valeat  ordines  celebrare,  i  etc. 

1  Pontificis.  Cononls  opinor,  quipost  Constantini 
Pogonati  obitum  creatus  est ;  aul  bergii,  qui  Cono- 
nem  excepit ;  uierque  enim  electus  est,  et  cum  fo- 
ret  Presbyter,  et  post  Conslantini  mortem,  qui  duo 
characteres  in  Indiculo  habentur.  Quod  haec  porro 
fides  edita  sit  postGregorii  Magni  aetatem,  iuoe  li- 

Suet,  quod  aliam  longe  diversam,    quam  Joannes 
iaconus  Symboium   vocat,   in  consecratione  sua 
emiserit. 

^  Presbper.  Nondum  Cardinalis  nomen  ad  enii- 
nentiam  dignitatis  ostentandam  assumebatur  ;  as^ 
suraptum  vero  est  nono  saeculo,  ut  ex  collata  pre- 
fes!^ione  constat  :  nam  prius  in  Ecclesia  non  alius 
Cardinalis  nomine  appellabatur,  quam  qui  addictus 
esset  uni  loco  pio  cnrando,  ut  dicemus  in  notis  ad 
caput  tertium,  ubi  sermo  erit  de  incardinando 
Episcopo ;  et  ad  caput  quintum,  cum  de  praeficiendo 
Presbytero  Cardinaii  agetur. 

^  Eiectus.  Nempe  profitebatur  orthodoxam  fidem, 
velut  unus  fidelium,  antequam  in  cathedra  Petri 
doctunis  Ecclesiam  sederet.  Professio  haec  videtur 
fuisse  totius  ceremoniae  inilium.  Brevior  porro  est» 

2uam  qu2e  edebatur  ab  ordinato :  fuit  enim  haec  prO' 
tentis,  altera  docentis. 

^  Cui  claves^  etc.  Prolixa  parentbesis,  nisi  at- 
tendatur,  perturbat  sensum,  quemadmodum  etcon- 
sequens,  etsi  brevior  :  in  altera  vero  professione 
verba  haec,  quae  uncinis  duobus  includuntur,  vel 
delenda  suut,  vel  restituendum  verbum  quod  desit, 
V.  g.  profiteor^  ne  peccetur  in  leges  grammaticae. 
Quid  enim  sibi  vult  infinitivus  modus,  custodirCf 
post  coniunctionem,  quod^  et  subjunctivum,  non 
deseram  ? 

p  Professio  Pontifida.  Etsi  refertur  a  Cardinale 
Baronio  ad  annum  869,  non  fuit  tamen  eodem  modo 
quorefertur,  usurpata,  nisi  decimosaeculojam  pro^ 
vecto  :  flt  enim  menUo  Episco^  CartUnaiis^  qui  ele- 
ctus  in  summum  Pontificem  foret,  et  id  quidem  com- 
muni  quodam  jure.  At  Episcopum  in  summnm  Pon- 
tificemprovehijus  nonsivit,  nisi  diu  post  tempora 
Formosi,  cui  fuit  nefario  crimini  datum,  quod  ex 
Episcopatu  Portnensi  ad  summam  sedem  transi&- 
sei,  obiit  vero  Formosus  nono  saeculo  pene  in* 
cipiente. 


M 

jterii  iuper  terram^  eruni 
ioluia  et  tn  cfBlii)  sancta^ 
qne  tasR  Ecclesi»,  quam 
bodie  tvopnesidio  rei^en- 
dani  suscepi. 


ROMANOROM  MmiFICinf.  -  CAP.  0. 


Bane  yene  fidei  recti' 
ibdinein  (quam  Gbristo 
autore  traaente,  per  suc- 
cessores  toos  atque  dis- 
eipulos,  usque  adexigui- 
tatem  meam  perlatam,  in 
tua  sancia  Ecdesia  ve^ 
ri,  totis  oonatibus  meis, 
mtyne  ad  animam  et  san- 
guinemcustodire,  tempo- 
rumque  difficultates,  cum 
tuo  adjutorio,  toleranter 
sufferre.) 

Tam  ae  sancta".  et  indi« 
Viduae  Trinitatis  myste- 
rio,  qu»  unus  est  Deus  ; 
quaui  de  dispensatione , 
qu»  secundum  camem 
facU  est,  Unigeniti  filii 
Dei  Domini  nostri  Jesu 
Cbristi,  et  decaeterisEc- 
clesiae  dogmaiibus»  sicut 
in  •  untversalibus  Conci- 
liis,  etConstitutis  Apostoli- 
corum  Pontificum  nroba- 
iissimoruro,  atque  bocto- 
rumEcdesisescriptis  28 
8unt  commendata ;  ^  item 
quaecuroque  ad  rectitudi- 
nero  Tcstrae  nostraeque  or- 
thodoxaefidei,a  te  traditae, 
respiciunt,  conserrare. 

^  Sancta  quoque  uni- 
versalia  Conciiia,  Nicae- 


cumque  tolverU  euperter"  A 
riim,  erutU  salutaet  tnco»- 
/w  [Malth.  xn,  19] ) 
sanctaeque  tuae  Eccle- 
siae,  quam  bodie  tuoprae- 
sidio  regendam  suscipio,  . 
^  quod  quamdiu  in  bac  mi- 
sera  vita  constitutus  fue- 
ro,  ipsam  non  deseram, 
non  relinquam,  nonabne- 
galx),  non  alkiicabo  aliqua- 
tenus,  nec  ex  quacumque 
causa,  cujuscumque  me« 
tus  Tel  periculi  occasione 
dimi  ttam,  nec  me  segrega- 
bo  ab  ipsa. 

Sed  Tcrae  fidei  rectitu- 
dinem,(quamCbristo  au- 
tore  tradente  per  te,  et . 
beatissimum  tuum  coapo- 
stolum  Paulum,  et  per  ^ 
discipulos  successoresve- 
stros  usque  ad  exiguita- 
tem  meam  prolatam  in  tna 
sanctaEcclesiareperi  to- 
tis  conatibus  us^e  ad 
sanguinem  custodire.) 

Taro  de  sanctae  et  indivi- 
duae  Trinitalis  mysterio, 

nestunusDeus;  quam 
ispensatione,  quae  se- 
cundum  carnem  facta  est, 
unigeniti  FiliiDei  Domini 
nostri  Jesu  Christi,  et  de. 
caeteris  Ecdesiae  dogmati- 
bus,  sicut  in  universali- 
bus  Conciiiis,  et  Consti- 
tutionibus  Apostolicorum 
Pontificum,  probalissiroo-  C 
mroque  Eoclesiae  Doc- 
lorum  scri[>tis  sunt  com- 
mendata,  id  est,  quae  ad 
rectttudinem  nostrae  ve- 
straeque  ortbodoxae  fidei^ 
a  te  traditae,  respiciunt, 
conservare. 

Sanctaque  octo  univer- 
salia  Concilia,  id  est,  Ni- 


lium,  Constantinopoliia- 
num,  Ephesinum  pri- 
mum,  Chaicedonense,  et 
secundum  Constantinopo- 
litanum,  quod  Jnstiniani 
piae  memoriae  Principis 
temporibus  celebratum 
est,  «  usque  ad  unum  api- 
cem,  immutilata  servare. 

Etuna  cum  eis  pari  lio- 
noreet  veneratione  san- 
cturo  sextum  Concilium, 
cpiod  '  nuper  *  Constan- 
tino  piae  memoriae  Prin- 
cipe,  Agathone  Apostolico 
praedecessore  meo  29 
convenit,  medullitus  et 
plenius  conservare,  qua&- 
que  vero  praedicaverunt, 
praedicare;  quaeque  con- 
demnaverunt,  ore  et  cor- 
de  condemnare. 

Diiigentius  antemetvi- 
vacius  omnia  i^  decreta 
praedecessorum  Apostoli- 
corum  nostrorumPontifl- 
cum,  quaeque  synodaliter 
statuerunt,  et  probata 
sunt,  confirroare,  et  indi- 
muiuteservare,  et  sicut  ab 
eis  statutasunt,  in  sui  vi- 
goris  stabiiitate  custodi- 
re ;  quaeque  vel  quosque 
simili  autoritatis  senten- 
tia  cond^mnaverunt,  vel 
abdicaverunt,  siroili  au- 
toritatis  sententia  con- 
demnare. 

^  Disciplinam  et  ritnm 
Ecclesiae,  sicut  inveni,  et 
a  sanctis  praecessoribus 
meis  traditum  reperi,  in- 
libatum  custodire. 

Et  indiminutas  res  Ec- 
clesiae  conservare,  et  ut 
indiminntae  custodiantur, 
operam  dare. 


4< 

caenum,  Constantinopoli- 
tanum,  etEphesinnm  pri- 
mum ,  Chalcedonensey 
quintum  quoque  et  sex-* 
tum  item  Constantinopo- 
litana,  et  septimum  item 
Nicaenum,  J  octavumquo- 
que  Constantinopolila- 
num,  usqueadumimapi- 
cero,  immutilate  servare. 
Et  pari  bonore  et  vene- 
ratione  di^na  habere,  et 
quae  praedicaverunt  et  sta- 
tuerunt,  omnimode  sequi 
et  praedicare,  quaeque  con- 
demnaverunt,  condemna- 
re  ore  et  corde. 


Diligentiusautem  et  vi^ 
vacius,  quamdiu  vixejro, 
omnia  decreia  canonica 
pra^ecessorum  Apostoli- 
corum  nostrorum  Ponti- 
ficum,  quaecumqne  ipsi 
Synodabter  staluerunt  et 
probatasunt.  confirmare 
et  indiminuta  servare,  et 
sicut  ab  eis  statuta  sunt, 
in  sui  vigoris  stabilitate 
custodire;  quaeque  vel 
quoscumque  condemna- 
verunt,  velabdicaverunt, 
simili  sententia  condem- 
nare  vel  abdicare.    - 

Disciplinam  et  ritum, 
sicut  invenimus  a  sanctis 
praedecessoribus  mdsca- 
noriice  traditum,  quamdiu 
vitain  istis  coroes  fuerit, 
illibate  custodire. 

Et  indiminutas  res  Ec- 
clesiae  conservare,  neque 
alienare,  seu  in  feudum, 
censum,  vei  emphytheu* 


^  Vmver$aHbu$  ConcHUe.  Adverte  ordinem  regu- 
larum  fidei  a  summis  Pontificibus  coram  Ecclesia 
constitutum. 

^  Item  quascumquef  etc.  Videtur  probatior  alterius 
lectio,  id  est,  quw^  etc. 

c  Sancta  quoque  Concilia.  Gregorius  Magnus  re- 
cens  ordinatus,  epistola  synodica  ad  alios  quatuor 
Ecclesiae  Patriarchas,  idem  fere  habet  de  universa-  -q 
libus   quinque  Conciiiis  ante  suam  ordinationem 
liabitis. 

^  Quod  quamdiu  in  hac  nueera  vita.  Promissio  tam 
espressa  de  Ecclesia  non  dimittenda,  quaecumque 
tandem  causa  extiterit,  et  quantuscumque  injiciatur 
metus,  pertinet,  ut  manifestum  est,  ad  ea  tempora 
quibus  summi  Pontifices  a  potentioribus  Italiae  Ty- 
raiinis  et  intnidebantur  et  extrudebantur. 

•  Utque  ad  unum  apicem,  Omnes  igitur  Canones 
qumlae  Synodi,  atque  adeo  undecimum,  quiadver- 
sus  Tbeodoreti  scripta  editus  est,  Pontifices,  prius- 
<^uam  ordinentur,  se  oonservaturos  sine  ulla  mutila- 
tioue  spondebant :  qua  raUone  igitur  Tbeodoretus 
porus  erroris  semper  fuisse  forobari  queat? 

'  Nuper,  Id  est,  quod  ultimum  habitum,  et  qui- 
dem  ante  annos  quinque,  si  modo  haec  professio  Co- 
nouiB  sit :  nam  ordinatus  est  Conon  anno  686,  die 
SO  Octpbris  :  Gonstantinas  Pogonatus,  cujus  de- 
/uncti  mentio  fit,  obiit  ann.  68$.  mense  Septem- 

Pataol«  CV, 


bri :  Sexto  Concilio  datum  initium  die  10  Novem- 
bris  anni  680.  Finis  impositus  die  i6  Septembris 
anni  68i. 

B  Conetantino  pios  memori(e,  etc.  Edita  igilurpro* 
fessio  est  ab  Electo,  post  defunctum  Constantinum 
Pogonatum,  hoc  est,  post  anni  685  mensepi  ^ep- 
temlirem,  atque  ita  vel  a  Conone,  qui  primus  po^t 
Constantinum  electus  est,  vel  a  Sei^io,  aut  altero 
non  longe  post  conseqnente. 

^  Decreta  pradece$$orum,  De  fide  scilicet  ac  mo- 
ribus,  ut  i^se  contextus  docet;  namquae  ad  disci- 
plinam  pertinent,  ut  alia  aliistemporibus  convcniunt, 
ita  submde  mulantur. 

>  JHedpiinam  et  ritum  EcclewB,  Utroque  nomine 
intelligitur  ratio  universalis  sacrorum,  de  ^na  in 
sequentibus  professionibus,  non  item  forma  vivendi, 
jndicandi,  elc. 

i  Octavum  quoque  ConstantinopolUanum,  Celebra- 
tum  est  anno  869,  sedente  Adriano  II,  in  causa 
Ignatii  et  Pbotii.  Vide  Baronium  ad  annum  jam  di- 
ctum,  et  Raderum  in  notis  ad  istud  Concilium  :  ex 
quibus  disces,  quam  necessefuerit  consequentibus 
temporibus,  ad  laudem  orthodoxiae,  octavam  banc 
oecumenicam  Synodum  recipere  :  oecumeiiicam  di- 
co  :  fuerunt  enim  aliae  duae  a  Scbismaiicis  habitaef 
quae  nomen  octavae  Synodi  ementiri  conatae  sunt. 


2 


-i        ii 


iiiMra  iMHfctnw 


3Q«NihiIdetraditioii^ 
quoda  prokMtissimispras- 
dccessoribuft  meis  serva* 
tum  reperi,  diminaere  vel 
mutare,  aut  aliquam  no- 
viiatem  admitlere;  sed 
ferventer,  ut  vere  eorom 
^  discipolusetsequipeda, 
totis  viribus  meis  conati- 
busqne  tradita  conservare 
ac  veoerari. 

Si  qua  vero  emersmat 
contra  discipliiiam  cano- 
nicam,  emendare ;  sacros- 
que  Ganones  et  Constitu- 
ta  Pontificum  nostrorum, 
c  ut  divina  et  coelestia 
mandata,  custodire,  utpo- 
ta  tilH  redditttnm  «le 
sciensde  omnibus,  q«» 

Sroftteor,  districtam  io 
ivino  judicio  rationem, 
cojusloeumdivina  digna- 
tionepera^o,  etvicem  in- 
tercessionibus  31  ^^ 
aiiliutiis  impleo. 

Si  pneter  haee  ali^iiiA 
agere  pnesampsero,  v^ 
Ht  priBSumatar»  ^nnise- 
ro,  eris  mihi,  in  yit  lep- 
ribiU  die  ^"mi  jj&ikiif 


aimdire,  qnattodolibet, 
ex  quacamqiae  eausa,  el 
Itt  tndiminat»  costodiatt- 
tur,  operam  dare» 
Nibii  detraditione»  quam 
aprobatissimis  praKleces- 
soribusmeis  canoaice  tra- 
ditainet  servatam  reperiy 
diminuere  vel  mutare,  aut 
aliquamnovitatem  admit- 
tere ;  sed  ferventer,  ut 
eorum  discipulus  et  sequir 
peda,  totis  mentis  meaBco- 
nalibus,  quaetradita  ca- 
nonicerj^rio,  servareet 
venerari. 

Si  qua  vero  emerseriot 
eontra  eanoBicam  disci- 
piinamk  eommuaicatioiie 
^  iiliorutti  meerttm  saa- 
ci»  Romanae  £colesia) 
Gardinaliiun  euffi  qttoriim 
consilio,  directioiie,  etre- 
meiMNraiione  «inisle- 
riuffi  meum  geram  et  per- 
ajgam,  emeDdare,  aut  ^ 
tieot^,  eicepta  fidei  et 
Ghristiaiie  Relif^oiiis  gra* 
vi  offensione,  tuaetbea* 
tissimi  tui  «  eoapostoli 
Pauli  proouranle  ioter- 
oessionet  tolerare,  fitoroa- 
qaecaaoneset  eaeroniBi 
Pontificumdecreta,  utdi- 
vina  et  cosiestia  manda- 
la,  iDeoauxiiiaBie^eosto» 
dire  :  alpote  Deo  et  tibi 
SGie^s  me  redditunim  4e 
omnibos,  quaeprofleoret 
q[iiaiiidio  viiLero»  egero, 
yei  oblivisear,  di8tri<^tani 
in.diviuojudicio  ratieiieaH 
ciqu^  saBctissiaNe  aedi^- 
vina  dignatioae,  tepatro- 
cinante,  praesideo,  etvi- 
cm  Jii|Qrce6aiooib«8<ai8 
aaimpIeOk 


jL  Um  riramri  tl  diligfa 
lar  semreeiiraiiii,  in  hae 
Tiia  eorraptibiii  oaiifitiltt*' 
to,  a4iutorium  ^ttoque^l 
praebeas  obsecro,  ut  ir- 
repn^easilMlis  appaream 
ame  eoospectum  jodicia 
oaBiam  Donini'Boatrrte- 
su  Chrisli,  dum  ternbiii* 
ter  deoommissis  adveoe^ 
rit  judicare,  ut  faoiat  iBe 
deMrae  partis  oompoteBi^ 
et  inter  fideiea  discipHlef 
ac  8uoce88orea  laos  eaae 
cooaortenk 


-44 

£fi8««lfliiai]UiBiib 
lerribili  die  toc  eoBanli 
el  idiligeiiler  eemn  oo- 
«uHi  prQ|iitiB8. 

A^iutorittffi  qn^  vi 
praebeas  obsecro  itt  hae 
corroptibilivita  couhtitu- 
to,  ut  irreprehensibilis 
appaream  ante  conspe- 
ctum  judicis  omnium  Do- 
mini  nostri  Jesu  Ghristi, 
dum  terribiliter  de  com- 
missis  advenerii  judicare, 
ut  faciat  me  dextrae  partis 
particiiiem,  etinter  fide- 
lesdt8oi|Mlo6el  euooetto- 
reslaoe  eaee  «ymaorlero» 

fiaBcaolem  profeasio* 
Bem  meam,  perNolariam 
et  ScriBiarivffi  aauole  Ro* 
raana&Cctolesiae  me  jobeB- 
tescriplam,  ppQfHiama- 
nu  80Mcrip8i>  el  tibi» 
^postole  Petre,  et  Apoeto- 
lorom  offiBiam  Prhicipi, 
pura  meDtecl  ^ota  eoB* 
soiemia,  super  BaoMtum 
corpus  taom,  et  «Hare 
loom   ainoeBiier  mbtoli. 


«k  mM  4b  iraMm.  Non  ea  inteUigitur,  qade  a 
Chrtsto  vel  Apostolis,  sed  quae  ab  hominibus  pro- 
fecia  eat,  aiittdqoe  nibil  est»  .pneier  iMidaiBiea  con- 
suetvdiBeaet  oonstituta. 

•  Totam  hanc  porro  mptyfoitvv  Ivo  Gamotensis  ve^ 
fert  Ms  v^8 :  in  Ubro  guofue  Pinui(kMm^  4fui  dici- 
tur  t)iumu9t  ila  cotUinetur  de  fnofiitioue  Romam 
PofUifici*,  Nihil  de  Traditiooe,  quama  probalisaiiBis 
prsedecessoribus  meis  traditam  et  eervaiam  reperi^ 
dimiiHiere  vel  matare,  aut  aliqoaffi  novitalem  ad- 
mittere;  sed  ferventer,  ul  eorum  ^iscipulos  et  ae- 
quipeda,  loliB  BaeBlis  meae  conaliiws,  qoae  tradiia  oa- 
noniee  oomperio,  observare  ac  venerari  prefltebr. 
Beatui  4/uoque  fin^riuBj  elo. 

Ejusdem  loci  meminit  epist.  S7  ad  BerBBfdam 
Majofiis  MoBaslierii  Aiibaleffi.  «  Ipse  eBim>  iBquit, 
summus  Pontifex.,  anteouam  eonsecFtflionis  gratiiriB 
conseqaaUir,  ooASoetuoines  Romaiise  Ecdesie,  el 
constituta  pnedecessorum  suonim  se  itiviolabiirler 
servatoram  profitetur.  Ex  bis  duolNis  locis  apertum 
est,  aummos  Pontificea»  ipsa  etiara  Ivonis  «taie»  id 
est,  oirciter  aoB.  1115  -professibnem  Adei,  q|a« 
priina  4fi  Dionio  ^aitari,  anle  eonsecratiouem 
einisisse. 

\  Ut  diicipulus  et  eequipeda.  Forma  loquendi  iiiis 
temporibos  usitata.  Leo  11  ad  GoBstaBtinum  Impe- 
ratorem,  IJl  eorum  pedisequum,  etc.  Agatho  in  epi- 
stola  ad  Gonstantinum  linper.  Qicorttm  prceceieorum 
VUsiliUae  mea  vedisequa  cupit  exisiere. 


3S  QoamprofegGiOBcm 
meara,  ol  sopra  contioe- 
n  tar,  per  lii.  miariamel 
ScriniariumiKfflaBdaBte 
conscriptam,  prcmriama- 
Ba6ub^ipsi,ettHri,  bea- 
te  Petre  Apoeloleel  Apo- 
sloiorom  omiiiara  Pria- 
e^s»  paramenieeteon* 
scienlia  devola,  cecpora^ 
li  jurejuraodo  sinceriter 
oJ^toii. 

SubecrwtUK  Ego  qaifo» 

pralil.  indignBS  praiby ler    - 

Uei  gratia  eieetiis  bvyaa 

Apo8lolic«  sedisRomaBm 

Ecdesiie  fipiscopaSyhaBO 

pmfcssioBemmeMB»  eici 

sifNra  coBti«ety  facieal 

ja^araiidam  eoiMndiler 
p  lilM,  beate.PetroApoaiolB*' 
^  nuB  Prioom,  mmi  mea« 

le  ^  ceneieBlla  oblBia. 

f  Semmdu  frofeetio  fideL 

<  i7/.  Episcopos  sanctae  Catholica^  et  ApoiDLolicae 
Ecoleaiae  iirbis  lUmui,  reverailissiBus  IHmribas, 
et  dilectissimis  Mia^  wa  aniveiw  pMi. 

«  Ut  ditina  et  cesteMa  maruiata.  iSpiritirs  sancti 
Ecclesiam  regentis  afflatu  constituta. 

d  Filiorum  mieorum  ,  etc.lScribflBAnii  ^detur 
fraifum,  paritm  <qoia  8lc  Ponlifioes  lo^i  sdieat,  )Nir- 
tim  quoniam  tunc  temporis  inter  GardmaieB  Mtemiiii 
^iiscopi  eensefcaiitBr. 

e  €oapo$toU  PauU.  Sapit  id  ipcNMeriora  Mnpora, 
prioribiiB  enim  soliBS  Pelrimentiofielbal. 

t  Soeumia  Profesno,  Prerert  iila  trescimvaOleres, 
H  ifailms  wm  improbabtBteraaetor  digm^scBtar.  t.  'Qui 
.  pn>fiietar,  electna  «st  cmcmrmtUnm  mHi.  11.  Pro- 
fessio  admodum  eradita  est,  fidemque  catholieam  in 
Qottieilis  indimra  ila  diioeide  ei|M«it>  «t  ^ris  ulla 
par  reperiator  in  veteribos  monamentie.  DI.  £dita 
est  ^t  obiiom  Go&sUBeiiii  Pogonaei  et  ame  eolie- 
dam  DiorBum.  (Mim  Gonstaotini  eentigit  sub  fi- 
nera  anni  685>  ootteoHo  Dionri  4m*  71^.  Ab  onlla 
igitur  GonstaBliBi  ad  eottoclioiiem  «sqoe  Diomi 
eiioxonilit  amii  4rigiiila,  foo  tenyoris  iiMervailo, 

€0B8tl€ttti 

«  lU.  epteopBt.  OomMa  iwtfiHsio  iM  habeat 
formam^  et  conoionis,  qood  tnilium  osteBdil;  et 
epistolse,  <fUod  ex  inacriptioBe  idBMBoiaqae  apparet : 
videri  potest  ita  ae  Imbaime,  qnoraodo  faomilue  Pa- 
scbales  Alexaiidrinoram  Ponlificom  :  Bfiminira  pro 
concione  prinnim  edila  est  in  RoraaBa  Ecclesia , 
deinde  scripto  transmlsa  ad  Ecelesins  omn^s,  sal* 
tem  ordinationi  Sedis  ApostoMoe  subjedaa. 


MV^nui  S3  fP^^  ito  pwTUeHe  w  safnguite, 
pervenimaa,  cum  tanto  cordis  sli^iore  ac  luiauliute 
Dos  susc^re  debere  perpemlinMiSt  ^niui  ad  ejug 
accessani  noslram  pusiUiuteoi  tiioemparabiliter  im- 
parem  esse  eogBOsdmos  ;  qaia  neqae  pre  neritis 
preoedeotilHis  boc  oobis  eoUaltim  adverlimiis»  ne- 
que  j^Kgier  solertiam  goberBaadi  commissum  fiiisse 
permittimos.  Sed  demeotissimi  Dei  oostri  miseri*' 
oorditer  iDclinala  snbUmitas  hogc  fieri  vestds  pbse- 
cratiooibiis  anoiiit,  et  eiifeotium  dos  atqoe  eoDcar- 
reotiiim  sentoatiam,  taoqiiam  jogum  pis  nok»  dis* 
peosalioaisy  impressit. 

Idcirco,  earissiini»  posmanimitatem,  qoam  io  no- 
bis  aapidtis,  crebris  oralionibBS  a^mue,  pro  nobis 


apod  Dei  dementiam  34  eom  fletibus 


et  pneddio  et  auioritate  proaieniere. 

Boram  traditiooibn  jaxta  oapodtalem  insiracti, 
doToia  menie  i»  omni  Ecdeste  profitemur,  et  coram 
Deo  conscieotiarum  lesie  satisfacimus,  qatteaiiique 
ad  slabiliutem  Ghristian»  rdigionis  et  rectiladiaem 
€atboliG»  fidd  oongruont,  quod  et  fidelium  de  nobis 
eKpectat  optm»,  et «  oodire  dedgnal  hitaiun,  nos 
facturos. 

Clogaoocal  ilaqoe  veslra  dilecilo,  el  integra  noo 
satlsAictione  praedicare,  lenere,  ae  defendere,  pra^- 
dicaturosque  esse  confidat  fidem  Christi,  quam  Apo- 
sloli  tradiderunt,  Apostolorum  discipnU  docoeront, 
eorumque  sueoessores  Apostolid  35  noslri  ac  proba- 
lisdmi  praBdecessores  ^  immatabiliter  servaverant 


I,  al  B  ftc  defenderuttt. 


impolentiam  qose  in  nobls/wt,  Dd  nostri  ooMiipotcnlia 
roboret,  et  qui  omnes  filii  soi  pretiooo  sanguine  di- 
laatas  esl  red|mere,  etiam  noolr»  firagiiilalis  ofli- 
cium  piacatus  dignetur  aspicere. 

Yerum  etd  virlJMiam  indoles  neqoaquam  in  Mbis 
est,  Evangelicis  lamen  nlqiie  Apostolic»  fidd  saln- 
taris  integritas  iniibala  atque  perfeeta,  Cbristo  a»- 
Dttente,  et  i^inc  in  nobis  est,  et  eadem  fine  lenus 
pennanebit. 

rom,  nec imitari  poasomos,  nee  condigna  pensare; 
bamm  tamen  spirilales  rognias  medallilas  conserva- 
mns,  el  oalaiiferis  sanctoram  ^alrum  dootrinis  in- 

inespugnabili 


Rtenim  hujas  Aposlolieie  iraditionis  normam  in- 
vidabiliter  custodiemus,  quam  venerandum  sancto- 
rum  trecentorum  decem  el  odo  Patrum  Coneilium, 
quodin  Nicaea,  sub  magno  Principe  GonstantinOy 
eonvenit,  Dd  gratia  revelanie,  redegit  in  Symbolum, 
el  eonsabstantialem  Patri  Filium  praedicavvl,  el  Yer- 
bnm  Dei  Dcnm  venun  esse  ooBflnnaas  Dominnm  no- 
slram  lesmn  Gfarislam ,  Arium  deilalem  blasphe- 
maniem,  cum  suis  consortibas  eipalit,  et  ul  diaboU 
ministroo  aelerno  analhemale  cMdemnavlt 

Dehinc  secundum  Conslantinopoiitanum  adaeque 
saBclam,  cenlam  quoqne  qoinquaginla  Pairam,  con- 
eiltam,  sob  Imperialis  memoriae  msjore  Theodosio, 
in  ftegiMi  ttfbem  coneurrens,  •  qood  Symbolo  deesse 


daeti,  o  i^fidiaMw,  oaaola  iavaicoraffl  flidd  Ida  G  palabatur,  exposoil,  ei  gralia  Spiritas  saneti  faila- 


constitala  sunl  in  sede  Aposlolica  Ponlifloes  omnino 
sepiem»  Goaon,  Sergios  1,  loinnes  VI,  Joannos  Vli, 
Sisinnius,GoDstantinus,et  Gregorius  Jl.  PriiaaB  oha- 
racier  ostendit,  uni  de  septem  Ponti&cibaa  profes- 
sionem  tribuendam  esse  :  eam  secundus  Gonooi  et 
Sei]piO  adijndicai,  qaoram  siquidemdectionem  airox 
schisma  oraecQssit :  lertios  non  improbabiUter  Gre- 
CRMrium  U  fadt  aociorem.  Kam,  et  posl  Coostantini 
Pogonati  mortem  ann.  714,  et  convenienlibus  votis, 
ordinatus  est,  et  singularis  doctriiue  iaeandiaeque 
laude  prae  aUis  quatuor  cdd»ratur.  A.dde  quod  epi- 
stola;  breipru,  praesertim  quae  ad  Leonem  Impera- 
torem  seriptae ,  proprias  quasdam  voces,  qoae  hie 
reperiuniur,  eamdemqae  styium  et  quad  spirinim 
habeaint. 

fiabet  haec  porro  lormnta  parles  duas  t  aileram, 
qaae  concio;  a3leram,  quae  fides.  In  priore  Pontilex  D 
saam  f^^etttr  tantae  d^^itati  iroparem  virtutem,  gra- 
tias  ikgit  Deoacdectoribos,  et  se  prcdbas  posanlat 
a^iuvari,  94  iiNydendam  oOdnm. 

Sanctus  Leo  m  ipso  suse  assumptiontS  die  senno- 
naai  kmb  oondoni  simiiem  ledt,  nisi  qaod  fidem 
sermAai  non  perinde  suiduiixil;  fortasse  tunc  non- 
dum  ustt  Bece»tttm  erat  alteram  profesaianemedeFe, 
quam  qnaeaa  oorpufi  &  Petri  fiebal :  foitaaae,  qnod 
loagis  reor,  fides  omissa  fuil  a  odiectore  sQrmonum 
Uottis,  propterea  qnod  forma  eoaamuois  eral ,  et  a 
Symbolo  Aposlolicae  Romano  non  diversa.  Veram 
de  SeriyHNie  S.  Leonis  vtde  appeadieem  nolantm. 

*  Goi^idimtti,  elc.  GonAdenlaa  €JasflM>di  non  (dil 
temeritaas,  sed  fidaciae  io  Ghrislo,  qoa  fadum  esl, 
l^t  L«onW  Isauro  scril>eret  cdo  ineenBos  adversus 
iconomachum ,  cui  cum  sanctos  Paires  comiuemo- 
rasset  veritalis  catboUcae  tesles,  exprobrassetque 
Uatorum  X^s^jmm^ysmgkmf  i  Andi ,  intpiii,  Imr. 


mBitatem  noolram ,  Imperalor ,  el  cessa.  tSanetam 
fidem  soquere,  pnrat  invenisli  atqae  accepisti.  Noa 
snnt Imperalorom  doginata,aed  Ponlaficum;  quo- 
mam  ChriiH  $entum  nos  kakemMt.  AJia  est  Eccle- 
siasticarum  eonsliltttionom  iaslitalio,  ei  aMussensus 
saecularittm,  elc.  > 

^  Omm  EceUtim.  Pdagias  I,  enra  saam  fldem 
veUel  omni  Ecdedae  probare,  scrq^sii  ad  umtertum 
pofnUum  Dn  epistolam  ioti,  qoem  edimus,  sermoni 
non  absimilem,al  ex  malaa  dttoram  coUaiione  con- 
stare  potest. 

c  Audite  designai  itUmtue,  lade  eonstat  profes- 
sionem  hanc  fidei,  eld  videalttr  hadiere  formara  epi- 
stolae,  in  Ecdesia  tamen  dictam  :  neqoe  enlm  haec 
verba  ad  alios  pertinere  possttnl,  qttam  att<fitores , 
qoi  praesenti  suum  testentur  nutu  desideriam. 

4  ImmuiabUiier^  etc.  Observandum  est,  id  dictom, 
primo  post  Bonorii  obituro,  deiode  ia  eo  serjnone, 
qno  reraitor  sexta  Sjrnodos,  denique  cumeiq^resots 
verbis  Uonorius ,  dicitur  c  pravis  haereticorum  as- 
seriionibua  fomenlom  impendisse.  •  JKon  igitar  lan- 
tus  Poolilex  vdttt  MoaotlieUta ,  qaod  iropente  a  qm- 
bosdaun  occinitar,  sed  lanqaam  MonoihdiUrttm 
faalor  perslringitar :  faulor,  inqaam,  non  oi  qui  ad- 
jttverit ;  sed  ut  qui  non  represserit,  nt  par  erat ;  id 
esl,  non  qui  approbalione,  sed  qni  disdmalatione  et 
imprudenle  ceconomia  nsus  sit. 

•  Quod  Symbolo  deesu  putabatur,  De  Spiritu  san- 
cid  dixeranl  fiUcaeni  Patres  id  anum,  ettn  Sfrirkum 
tanctum.  Aiiquid  amdius  exponendum  fuit  adversus 
Maeedoniiim  et  Apolunarem  eum  Macedonio  eonsen- 
tientem.  Haoc  porro  ezposilionem,  quasi  fnuovatio 
forei  fidei,  atquc  additio,  et  non  explicatio  luera, 
exprobraverunt  Ariaoi  Gatholicis,  ut  est  in  Jia- 
iogo  I  Tiieodoceti  adversns  Ma 


^'^  rt  r 


47  UBERDIURNUS  H 

ftMnte»  ]>eam  esse  Spiritum  sanctum^Patriqueet  AcumbeatoGyriUoAlexandriiueEcclesue39Pr%8^^^^ 


Filio,  ulpole  coosubstantialem ,  coadorandum  anne- 
xit :  unde  Macedonium  rebellem  Spiritus  aancti,  et 
ApoUinarem  cum  suis  sacrilegis  compUdbus,  perpe- 
tui  anatbematis  censura  prostravit. 

Per  hsec  duo  sacra  Ck>ncUia  «  sanctam  et  insepa- 
bilem  Trinitatem,  unum  Deum,  unamque  Trinitatis 
substantiam  esse  cognoscimus,  Trinitatemque  in  uni- 
tale,  et  unitatem  in  Trinitate  palam  prsedicare  didi- 
ciu^us,  ut  unum  Deum,  propter  unUatem  essentix, 
fateamur,  et  Trinitatem  inseparabilem,  36  propier 
substauiiarum  atque  persouarum  differeniiam,docea- 
mus;  dum  de  Patre  Filius  seternaUter  nascitur,  Spi- 
tus  sanctus  de  Patre  prpcedere  conflrmalur,  enmdem 
Dei  FiUus  de  iuo  accipere  perhibet,  et  in  nomine  suo 


prius  in  Ephesinam  urbem  conyenit;  in  quo  unitio 
in  Ghristo  convenientium  naturarum,  id  est,  deitatis 
atque  humanitatis  in  Ghristo  connexio  secundum 
subsistentiam,  salubriter  praedicata  est,  et  profanus 
^  bominicola  Nesiorius  dominicse  dispensationi  infe- 
stus ,  utpote  qui  adorandse  Incamationis  arcanutii , 
Deum  ab  homine  separando,  disjunxerat,  et  sanctam 
virginem  Mariam  Dei  genitricem  blasphemis  vocibus 
objurgabat,  ^  per  duodecim  veneranda  capitula,mul- 
tipUci  anathemate  in  perpetuam  condemnatlonem 
cum  sociis  suis  dejectus  est,  confiteri  yeraciter  nolens, 
quod  Verbum  caro  factum  etl,  et  habitavU  in  nobis  (Joan, 
1, 12) ,  id  est,  Dens  Verfoum,  idemque  FiUus  Dei ,  pro 
nobis  factus  est  homo,  ^  id  quod  erat  manens,  factus  est 


mitti  a  Patre  Spiritum  sanctum  manifestat,  et  insuf-  B  Quod  non  erat  :  et  quia  simul  caro,  simul  Yerbi  caro 


flandodiscipulis,  Aceifnte  Sjnritum  $anclum(Joatt.  xvi, 
V.  i4),  ut  pote  i>  de  se  procedenlem,  adnuntiat :  et  in 
coelos  ascendens,  utpromiserat,ParacUtum  ad  disci- 
pulos  mittit. 

Ex  hoc  ergo  vivaciter  edocemur ,  et  unicam  divi- 
.iiiiatis  essentiam,  et  propter  inconfusas  subsisteuiia- 
rum  proprietates,  Trinilatem  praedicare  perfectam. 
Patris  igitur  et  FUuet  Spiritus  sancti,  sicut  una  vere 
est  divinitas ;  ita  una  est  gloria,  imperium,  magestas, 
virtus,  atque  potentia ,  una  quoque  eorum  naturalis 
voluntas,  et  una  est  operatio. 

Quibus  duobus  universalibus  venerandisque  Gob- 
cUiis  Tertiuni  generale  <>  ducentorum  sanctorum  Pa- 
irum  accessit  GoncUium,  quod  subprincipalisquidem 


animata  anima  rationaU,  in  Verbo  quippe  hoc  ipsum 
subsistere  habuit. 

Pro  hujusmodi  ergo  de  incamatione  Dei  Yerbi 
regulis  explanandis,  eiiam  Quartum  sanctum  sexcen« 
torum  triginta  Patram  sanctomm  GonciUum  ,  sub 
augustae  memori»  Marciano  Imperatore,  in  Ghalce- 
dona  concurrit,  cui  Apostolicus  Papa  Leo  per  Legatos 
et  Vicarios  praefuit,  cujus,  Dei  graiia  reserante,  i  ve. 
nerabiU  tomo  firmati  Pa  tres  sententialiter  38  promul- 
gaverunt,  ex  duabus  et  in  duabus  naturis,  sive  sub- 
stantiis,  id  est,  deitate  atque  humanitate,  unum  eum- 
demque  FiUum  Dei  Dominum  Jesum  Ghristum ;  et 
quod  in  nuUo  perempta  sit  differentia  naturamm, 
magis  autem,  salva  proprietate,  utraque  natura  in 


memori»  ^  Theodosio  Augusto  factum  est,  «  ex  au-  G  unam  personam  atque  subsistentiam  concurrerit ; 
ctoritate  tamen  Goelestini  Apostolica;  sedis  AntistiUs,     etenim  ex  quibus  eum  veracUer  subsistere  credimus, 

•  Sanetam  et  inaeparabiUm  Trinitatem^  etc.  Nu- 
•piam  reperire  est  pieniorem  dilucidioremque  my- 
Bterii  Trinitatis  expositionem ;  ut  merito  Anastasius 
Bibliothecarius  Gregorium  nostram  dixerit,  dimnw 
Scripturm  eruditum^  et  facundum  loquela. 

b  j)e  $e  procedentem.  Quod  in  hac  professione  mi- 
uus  expresse  dicitur,  in  consequente  clarius  explica- 
catnr,  c  Spiritum  sanctum  nec  genitum  nec  ingeni- 
tum,  sed  de  Patre  Filioque  procedentem.  >  Quae  verba 
sunt  in  Symbolo  Gregorii  Magni,  non  item  in  Fide 
Pela^i.  Porro  autera  in  utraque  Diurai  professione 
contuietur  iradiUo,  quam  c  ab  Apostolicis  et  proba- 
tl^simis  praedecessoribus  immulabiliter  servatam  ac 
defensam  i  summi  Pontifices  vii  saeculo  docebant. 
In  Ordine  Romano,  ubi  af;iiur  de  ordinandi  Episcopi 
interrogalione  :  c  Gredis  eliam  in  Spiritum  san- 


ad  Theodosium  et  Synodum  datis,  partim  missis  Le- 

gaitis  tribus,  Arcadio  et  Projecto  episcopis,  ac  Phi- 
ppo  presbvtero. 

*  liomimcola.  Idem  objicit  passim  Gyrilhis  Ne- 
storio. 

9  Per  duodedm  capitulay  etc.  De  his  ista  observa* 
L  Jussione  Gaelestini  summi  Pontificis  edita  esse  a 
S.  Gyrillo  in  i£gyptiaca  Synodo,  missaqne  per  qua- 
tuor  episcopos  Gonstantinopolim  ad  Nestorium,  cum 
cpistoUs  Synodorum  Romanse  et  iEgypliacse,  quibus 
jubebatur  subscribere  intra  decem  dies,  nisi  vellet 
deponi.  II.  Nestorii  artibus,  imo  precibus,  impuffnata 
ab  Andrea  Samosateno,  et  Theodoreto  Gyrensi.  III. 
Relecta  postmodum  in  Epbesino  GonciUo  et  aroro- 
baia.  lY.  Post  Dionysii  Exigui  tempora  pro  deuni- 
tione  Synodi  Ephesinae  recepta.  Y.  Gum  de  flde 


ctum,  pienum  et  perfectum  verumque  Deum,  a  Patre  D  S.  Gyrilli  agereiur,  nec  in  Ghaloedonensl ,  nec  ia 


et  Filio  procedentem,  etc.  i  Idem  habetur  in  ser- 
mone  de  flde,  qui  interrogationem  cousequitur  in 
eodem  Ordine. 

^  DucerUorum.  Marius  Mercator  ducentos  septua- 

Sinta  quatuor  numerat,  habetque  asltpulaiorem 
>.  Gyrillum,  qui  amplius  quam  ducentos  exstitisse 
scribit.  Positus  est  igiiur,  ui  vulgo  solet,  numeras 
plenus,  omissis  addiiamentis. 

<i  Theodosio  Augusto.  Augustum  dicit,  ut  a  Magno 
distinguat,  id  est,  juniorem  a  seniore,  nepotem  ab 
avo. 

•  Ex  auctoritate  tamen  Cailestini^  etc.  Non  indixit 
Caelesiinus  Goncilium,  sed  indicUonem  approbavit : 
indictum  enim  est  ab  Imperatore  Theodosio,  artibus 
Nestorii  declinare  sedis  Apostolicae  sententiam  vo- 
lentis  deluso.  Gaelestinus  vero,  etsi  nescierit  indi- 
cUonem  Goncilii,  ut  constat  ex  Utieris  NestorU  ad 
i£suui^  dici  tamen  poiest  approbasse,  pariim  litterii» 


Y  Synodo,  aiiave  altera  consequente,  lecta  esse, 
sed  alias  dumtaxat  epistolas  duas,  secundam  nimi-' 
ram  ad  Nestorium,  et  paciflcam  ad  Joannem  Antio- 
chenum. 

^  Id  quod  erat  manene,  etc.  Hanc  Gatholieonua 
sententiam  maUgne  carpit  Eutherius  ille  Nestorianus 
Tyanoram  Episcopus,  qui  cum  a  Goncilio  Maximiani 
exauctoratus  esset,  non  potuit  in  sedem  resiltui, 
quamvis  Paulus  Emesenus,  inter  gerendum  pacis 
Ecclesiaram  negotium,  toUs  viribos  anniteretur. 
Huic  Eutberio  tribuendi  sunt  Sermones  de  variis 
proposiiionibos,  qui  inter  Opera  S.  Athanasii  iomo  ii 
editi  sunt,  ut  ostendimus  in  Auctario  Operam  Theo- 
doreti  :  oommunis  enim  opinionis  tribuentis ,  vel 
Athanasio,  vd  Maximo  Monacho,  falsitatem  demon- 
strat  M.  Mercator. 

&  Yenerabili  tomo.  Epistola  dogmatica  ad  Flavia- 
uvm  advQTsuj»  «rrore»  deliri  EuiYch^ti»* 


«» 


ROMANORUM  PONTIFICUM.  —  GAP.  0. 


50 


ineisdem  inconfase  inseparabiliter  et  indivise,  etA     In  lioc  Severus  Aceplialus,  cum  Petro  etZoara« 


csse,  et  conteniplari  nilulominus  pnBdicarous.  Qui- 
bus  acquiescere  nolentes  blaspbemns  Dioscorus,  si* 
muiet  delirus  Eulycbes,  anatbemaiis  justi  censura, 
cum  •  fautoribus  suis,  percussi  sont. 

Haec  igitur  sancta  alque  universalia  quatuor  Gon->' 
cilia,ctiam  sanclum  Quintom  Gonciliumvenerandum 
assecutum  est,  ei  sub  piae  memorise  Justiniano  Prin- 
clpc,  apud  Gonslantinopolitanam  urbem  est  congre- 
galuin,  cujus  salutari  consultu,^  unus  esse  de  sancta 
Trinitate  Dominus  noster  Jesus  Cbristus  veraciler 
prxdicatus  est ;  et  confundenles  ac  dividentes  sacrse 
ejus  incarnationts  arcanum,  istius  vocis  spirituali 
niucrone  prostrati  sunt. 

<^  In  hoc  Origenes,  cum  impiis  discipulis  ct  scqua- 


caeterisque  eorum  iropise  confusionis  consortibus 
atque  sequacibus,  perpetua  condemnaiione  prostrati 
sunt,  et  omnes  qui  ex  duabus  et  in  duabus  naturia 
sive  substantiis ,  cum  earum  proprietatibus,  unum 
eumdemque  Dominum  nostrum  Jesum  Gbristum 
Filium  Dei  cognoscere  renuunt.  ^  Qoi  cum  Deas  sit 
consubstantialis  Patri  atque  cosetemus,  propter  nos 
nostramque  salutem  descendit  de  cxlo,  et  incania- 
tus  est  de  Spiritu  sancto,  id  est,  operatione  sancU 
Spiritus  virgo  Dei  ftlium  concepit ,  came  animam 
babente  rationalem  atque  intellectualem  :  in  qua 
carne  et  crucifixus  est,  et  mortuus  est,  et  tertia  dle, 
sicttt  voluit,  resurrexit  a  mortuis,  mortis  nostrae  dis* 
solvens  imperium  :  in  qoa  came,  quam  ex  nobis 


cibuSyDidymo  et  Evagrio,  ctqui  creatorem  omnium  B  assumpsil  al)sque  solo  peccato,  sedet  ad  dexteram 

Patris,  in  ca  veuturus  judicare  vivos  et  mortuos  : 
cujos  regni  non  erit  finis. 

c  Inter  baec  veneranda  universalia  quinque  Coo- 
cilia  etiam  sanctum  Sextum  Concilium  universale 
centum  septuaginta  quinque  venerabilium  Prsesulum 
prxdicamus,  quod  favente  Deo,  et  votom  <  piae  me- 
nioriae  magni  Principis  nostri  Domini  Constanlini 
dementer  implente,  in  Urbe  regia,  *  eo  praesidente, 
celebratum  est,  cui  Apostolicae  recordationis  40 
Agaibo  Papa  ^  per  Legatos  suos  et  Responsales  prae- 
fuit,  cujus  venerabilem  tomum  celebriter  assequen* 


Deuni  et  omnem  rationalem  ejus  crealuram  gentili- 
bus  labulis  proseculi  sunt,  a^ieraae  sunt  condemna- 
tioni  submissi. 

la  eo  Tbcodorus  Mopsuestenus  aulor  Nestorii, 
pariterque  Diodorus,  et  omnes  execrandae  divisionis 
discipuli,  qui  et  Semi-Nestoriani  vocati  sunt,  sub 
anatbematis  xtcrna  censura  ab  Ecclesia  Dei  projecti 
sunt.  €um  his  ei  epistola,  39qu^  ^^  dicitur  ad 
Marim  Persam,  et  scripla  Theodorili  adversus  bea- 
tissimum  Cyrillum,  cum  condemnatione  projecta 
sunt. 

a  Fautonbui  sui$.  SequelMitur  in  Ms.  codiee  : 
c  Cum  his  et  epistola,  quae  Ibac  dicitur  ad  Marim 
Persain,  et  scripla  Theodoreti  adversus  beaiissimum 
Cyriliiim  cum  condeninalione  projecla  siint.  i  Sed 
rejecia  est  iu  suum  locum  ista  irfpcxoirio,  unde  per 
iacuriam  Notarioruin  diinola  Tuerat :  pertinet  euim 
ad  locum,  ubi  fit  meiitio  de  Y  Coucilio. 

^  Unu$  de  $ancta  TrinUate.  Speclant  baec  verba 
canoneiu  iv  (|uintae  Synodi :  c  Si  quis  non  confltelur 
unitatan  Dei  Yerbi  ad  carnem  .iniinatam  anima  ra- 
tionabiiiet  intellectuaii,  secuudum  conipositionem, 
sive  sccundum  subsistciitiain ,  iactam  esse,  sicut 
sancti  Palrcs  docuerunt ;  ct  idco  unam  cjus  subsi- 
sientiain  coinpositain,  qui  cst  Doniinus  nosler  Josus 
Cbristus,  unus  dc  sancla  Triniiate ,  talis  anatheina 
sit.  I 

c  /n  hoc  Ongene$^  etc.  Yidc  Dissertationem  de 
Quinla  Synodo  subjunctam  I.U)erati  Breviario  a 
nobis  cdito. 

<i  Qifi  cum  Deu$  si/,  etc.  Locus  bic  respondet  ca- 
noni  II  Concilii  Lateranensis  sub  Martino  L  01>ser- 
vamluni  vero,  hanc  et  couaequentem  confessionem, 
quciiiadinodiun  et  qiiac  ab  Episcopo  editur ,  acceptas 
esse  c\  Synodis  Quinta  Laleranensi  ei  Scxta ,  atque 
ex  cnistoia  Agatlionis. 

o  Inter  hwc  veneranda^  etc.  Locuro  bunc  usque  ad 
ista  verba ,  nexu  perfeiui  anathemalie  devinxerunt. 
Launoius  cum  accepisset  a  Paire  Labbeo  ex  Diurno 
nostro,  uaseruit  epistolae  ad  Raymundum  Formenti- 
nuni ,  qua  conlra  Cardinalem  Cajetaiium  de  summi 
Pontificis  dignilate  dispulat. 

'  Piw  memoria;.  Post  obitum  igitur  Constantini 
Pogouati  professio  Iiaec  eJita  est. 

^  Eo  pr{B$idente,  Iii  est,  principalem  iocom  te- 
nente  et  moderante ,  instar  supremi  cujusdam  Co- 
gniioris,  quomodo  Gregorius  II  Imperatorem  decere 
scribii  in  litieris  ad  Lconem  Isaurum.  In  veteri  Bre- 
viario  Ecdesiae  Romanae  legitur  re$idente^  in  novo, 
fr(B$enU,  Albertus  Pighius,  vir  caeteroqutn  bene 
meritus  de  Ecclesia,  Sextam  Synodum  contendit 
fmsse  poUticom  dumtaxat  conventum,  cui  praefnerit 


Imperator  Constantinus.  Yemm  refellitur  egregie  a 
controversiarum  fidei  traciatoribus ,  ut  non  sit  ne- 
cesse  nos  pugnam  jam  dudum  confectam  redinte- 

C  grare. 

^  Per  legato$  et  Re$pon$aUt  $uo$,  De  bisita  S«  Aga- 
tho  ad  Constantinum  Imperatorem  :  c  Secundom 
piissimam  jussionem  mansuetudinis  vestrae,  pro  obe- 
dientia  quam  debuimas,  non  pro  confidentia  eoram 
scienti^,  dirigimus  praesentes  confamulos  nostrot, 
Abundantium ,  Joannem ,  et  Joannem ,  reverendis^ 
mos  fratres  noslros  Episcopos ;  Theodoram  eC  Geor- 
gium,  dileclissimos  filios  nostros  Presbyteros,  cum 
dilectissimo  filio  nostro  Joanne  Diacono,  et  Gonstan- 
tino  SulKliacono  sanetae  huius  spiritalis  matris  Apo- 
stolicae  sedis ;  necnon  et  xbeodoram  Pre^yteram , 
Legatum  sanclae  Ravennatis  Ecciesiae ,  et  reiigiosos 
servos  Dei  Monachos,  etc.  > 

Circa  bunc  locom  otoervanda  qpinque.  1.  Tbeod<^ 
mm  et  Georgium  Presbyteros ,  Joannemgne  Diaco- 
num,  icnuisse  locum  Agathonis  summi  Pontificls ; 
Abundantium  vero  et  utramqiie  Joannem  Bpiscopos 
Occidentalis  Concilii  legatione  functos  esse  :  unde 

])  illi  ante  Patriarcbas,  isti  post  Patriarchas  censentur. 
Sic  enim  habent  acta :  c  Convenienle  sancta  et  uni- 
versali  Synodo,  etc.,id  est,  Theodoro  et  Geonrio  ve- 
nerabiiibus  Presbyteris,  et  Joanne  venerabili  diacono 
vicem  agentibus  Agathonis  sanctissimi  et  beatissimt 
Archiepiscopi  antiquae  Romae,  et  Georgio  ▼enerabili 
ac  sanctissimo  Archiepiscopo  maguae  Gonstantino- 
poleos  novae  Romae,  et  Petro  Deo  amablli  Presby- 
tero  et  Monacho,  locum  servante  sedis  maraae  civi- 
talis  Alexandriae ,  et  Macario  ▼enenibili  Arcbiepi- 
scopo  Tbeopoleos  Antiochiae,  el  Geoivio  roiigioso 
Presbylero  Monacho,  et  Apocrisiario  Theodon  ve- 
nerabilis  Yicarii  sedis  Hierosolymorum,  Joanne  fipi- 
scopo  Portuensl,  Abundantio  fipiscopo  civitatis  Pa- 
teriiensis ,  Joanne  Episcopo  civitatis  Rhegithan», 
locum  praesentanlibus  centum  viffinti  quinque  vene- 
rabilium  Episcoporum  sancti.Goncilii  antiqiiae  Romae. » 
11.  Gonstare  tnde,  quarani  civitatum  Episcopi  fue- 
rint  Abundantitts  et  uterqqe  Joannes  :  qiyram  vero 


81 


LIBER  mURNUS 


52 


t^,  M  (pii  tmo  eC  hanretico  dogmate  imniacalatam  A  peccato,  quia  in  §e  salyaire  felttm  himiiiiem  Tenerat ; 
Dei  Eedesiam  pollnere  nitebaniur,  et  errasse  mani- 
fefttliii  probatemBl,  et  cum  ani  erroris  *  antoribaSy 
fttqae  faiitoribus,  peipetno  anathemate  damnaTO* 

nmt. 

Recte  atqoeTeraeiter  statoentes,  sicnl  dnsisimiHsr 
^mini  noslri  Jesn  Ghrisii  notims,  id  est,  deliatem 
ei  hiimafiitatem,  eijns  d«tf  natiTitates  esse  cogno- 
fieinosy  de  Patre  TideKeel,  ex  sBlemo ;  de  malre,  do 
i|iia  humanils»  ei  accessit,  ex  lempore  :  ita  duas 
qnoqne  8iil»tttitiAs  nnlns  ^nsdemqne  personse  cen- 
lilemar,  joxla  subslslentiam  unitas,  ez  qnlbas  el  in 
qaibni^  idem  Domims  noster  Jesus  Ghrislus  Filius 
41  Dei^el  adnumialor,  el  creditur  :  qnia  totus  Deus 
lolua  faettts  esl  homo,  et  m  sois  integer  manens, 


ita  quoque  et  daas  naturales  habere  voluntates, 
duasqoe  nainrales  operationes,  secQndam  sanctonim 
Patrnm  doelrinam,  decTereranl. 

i>  Autores  vero  iiovi  haerelici  dogmatis  Sergium, 
Pjrrfaam,  Panlam,  el  Petrom  Gonslantinopolitanos, 
•  ona  cam  Honorio,  qei  pravis  eorum  assmionibus 
f6menlum  impendit ;  perlterqde  el  Tlieodoram  Pba^ 
ranitanam,  et  Gyram  Alexandrinum,  cum  eoram 
imilatoribus,  simalque  el  hos,  qui  haeretica  dogmata 
oonlra  Teritafem  fldei  synodaliter  declaratam  42 
atque  pnedlcataro,  perllnaciter  defendebant. 

Pessimum  etiam  et  Deo  odibilem  ^  Macarlum 
(cum  ejus  discipulo,  et  magistro  Impietatis,  «  Ste- 
phano,  '  et  Polycbronio  deliro  sene,  <  noTO  Si* 


etiam  m  nottris  perfeelus  apparail,  absque  solo  B  mone)  cam  omnibus  liaereticls  scriptls  atqoe  seqaa-* 


Ecclesiaram  Gardinales  Presbjteri  fuerinl  Theodo- 
rus  et  Georgius  :  cujus  Diaconiae  Joannes,  ignotum 
est.  Joannes  autem  qulnque  abhinc  aonis  successil 
Benedicto  II  onm  Agathonem  Leo  II  Leooem  Bene- 
dictus  excepisseu 

III.  Monachos ,  quorum  mentio  fit  a  Pontifice,  re- 
censeri  in  actis.  Sunt  autero  iili  :  c  Theophanius 
Presbyter  et  A1»bas  Tenerabilis  Monasterii  Siciiise, 
gpod  cognoroinatur  adBajas,  Georgins  Presbyier  el 
Monachus  Monasterii  Reriati  positi  in  anti<{ua  Roma, 
Conon  et  Stephanus  Presbyteri  et  Monachi  Monasle- 
rii,  quod  eognominatnr  Domns  Arsicla,  positi  simi- 
liler  in  seniore  Roma.  » 

lY.  Nuliam  fieri  Gonstantini  Subdiaconi  mentio- 
Bom  in  actis,  quoniam  in  Goaciliis  naUns  erat,  nisi 
Episcopis,  Presbyteris  et  Diaconis  locas. 

V.  Ex  his  qui  missi  sanl,  Pontificatum  gessisse 
tres,  Joannero,  Gononero,  et  Gonstantinuro,  quam- 
quam  de  Gonone  Monacho  stilNiubito.  Tbeodoram 
bis  faisse  sehismaiis  caosam,  semel  cura  eiectus 
Gonon,  Iteram  cum  Sergius. 

•  A«clOft6tM  atque  fautonbtu.  Ipsis  etiam,  si  licet 
ita  loqiiiy  negaliTis,  qui  nempe  siient  nbi  Tociferan- 
d«m,  el  se  prae  ignaTa  pradentia  conlinent,  cum 
perrampenda  est,  ifeo  jubente,  iniqnitas.  Innocen- 
tius  I.  c  Non  muituro  interesse  arbitror  inter  conni- 
Tenlis  animum  el  consentientis  faTorem.  i  Et  posl 
ea :  c  Perspiciendum  est ,  ne  perroittendo  lupos, 
mercefiarii  magis  Tideamur  esse  quaro  pastores.  i 
SpisL  ad  Gonc.  Milevit.  Gadestinus  I  ad  Episcopos 
Galliae  :  c  In  talibus  causis  non  carel  suspicione  ta- 
eiianutis,  ciii  occnrreret  Teritas,  si  falsitas  displi- 
ceret :  raertio  namque  causa  nos  respicit,  si  siientio 
faTeamus  errori.  t 

i>  AMiaru  novt  do^mitM,  etc.  Dogma  intelligil  de 
nnica  volimtale  Ghrlsii,  qaod  licel  reipsa  non  differ- 
rel  ab  Enljcfaiano,  se  tamen  aliena  sub  forma  dissi- 
mulabat. 

«  Vka  cum  Honom*  De  Honorio  ila  Hadrianas 
U  in  Synodo  Romana,  quae  refertur  in  YIII  Gonc. 
Gener.^aet.  7.  i  InUrierabilis  est  ista  pnesumptio,  et 
hanc  praecordioram  aures  ferre  non  possunt.  Quis 
iioqaam  Testram  tale  qoid  audivit  ?  Tel  quis  hujus 
temerilalis,  saltem  lectione,  immensitatem  invenit  ? 
Siquidem  Romanum  Pontificem  de  omniam  Eccle- 
siarum  Praesuittnis  Jodicasse  legimus ;  de  eo  vero 
quemqaam  jadicasse  non  legimns.  Llcet  enlm  Ho- 
norio  posl  mortem  analbema  sit  diclnm  ab  Orien- 
talibtts,  sdendam  lamen  esl,  quia  fuerat  super  hae- 
resi  accusatus,  propler  qoam  solam  licitum  esl  mi- 
noribus  maQoram  sooram  moribus  resistendi,  vel 
nravos  sensos  libere  respaendi.  Quamvis  et  ibi  nec 
PatriarGharam,  nec  eaeteroram  Praesulnm  cuipiam 
de  eo,  quamllbet  to  fueril  proferendi  senteniiam, 
nisi  ejuadeqf  primaB  sedis  Pontificis  conseosos  prae- 


cessisset  auctoritas.  •  Sic  se  habel  Anaslasii  versio, 
Graecus  textus  paulo  aliter. 

Observandum  Hadrianum  H  Pontificatum  inivisse 
anno  867,  atque  adeo  hanc  ipsam  professionem  fidei 
edidisse,  com  primam  sedere  coepit. 

Observanduro  partter  ex  Hadriani  verbis  posse 
componi  altercationes  omnes  hac  de  re  rooTcri  soli- 
tas :  quis  enim  Papam  asserat,  aut  tantae  causae  Igna- 
ram  ruisse,  aut  temere  senlenliam  dixisse  ? 

^  Macarium.  Antiocbemim  Episcopura,  adTmas 

Siiem  act.  8.  Sexta  Synodus  exclamavit :  c  Novo 
ioscoro  anathema,  hujusroodi  deponatur  :  novum 
Dioscorum  foras  mitte :  novo  Apollinario  malos  an- 
nos :  merito  ab  Episcopo  alienetur,  nudetur  circum- 
posito  el  pallio.  > 

«  Stephano.  Fuit  llle  Monacbns  et  Antiochenus 
Presbyter,  Macarii  discipulus  et  Syncellus,  pertinax 

G  in  errbre,  adversus  quero  conclamavit  Synodus  act. 
9.  c  Haereticnm  foras  mitte :  novo  Eutycheti  roalos 
annos  :  novo  Apollinario  malos  annos :  haereticum 
foras  roitte :  et  impnlsus  est  Stepbanus  discipuhis 
Macarii,  et  foras  roissus.  >  Habnit  porro  et  ipse  di- 
scipuluro  Tyrannum  Eardanero,  nt  est  in  peroratione 
Agathonis  Uiaconi. 

f  Et  Polychronio  deliro  sene.  Deliras  dicltur,  non 
tanium  propter  nomen,  quod  roultae  setatis  horoinem 
significal ;  sed  etiaro  propter  aetatero  :  erat  eniro 
tonc  octogenario  roajor.  Senex  porro  dicitur,  el 
quidem  deliras :  nam  in  sua  ad  Imperatorcm  epistola 
narrai  visa  deliriis  et  somniis  similia. 

s  Novo  Simone.  Inde  corngas  vetus  Breviarium 
Romanum,  in  festo  S.  Leon.  11,  in  quarta  Lectione, 
ubi  legitur,  PoltjchroniuSi  Novus,  et  Simon,  quasi 
tres  fuerint  homines,  et  non  tres  tantum  voces  uni 
convenientes.  Porro  dictus  est  a  popnlo  novus  Si- 
mon,  Magus  scilicet,  post  detectaro  iroposturaro,  (lua 

])  tenlavit,  velut  ille  antiqnus  Simon  Magus,  prodigio 
fidem  suam  probare  :  sed  utramque  sua  spes  fefelJit. 
Neque  enim  Simon  volavit  iliaesns,  quod  promise- 
rat,  ad  suam  divinitatem  contestandam ;  neque  Poly- 
chronius  morluam  suscltavit,  quod  suae  fidei  spopon- 
derat  testiroonium.  Res  ita  refertur  act.  16  Synodl 
Sextae  :  c  Egredientibus  tam  glortosissimis  jndicibus 
et  sancto  Goncilio,  et  plurimo  populo  congregato  in 
atrio  publici  lavacri,  quod  dicitur  Zeuxippus,  appo- 
situs  est  ei  in  argenteo  exequiali  feretro  mortuus» 
siroiliter  coram  gloriosissimis  jndicibns,  et  his  qui 
erant  ex  sancto  GonciKo,  plurimocfue  Ghristo  ama- 
bill  popuh)  ibidem  invento,  superassistens  idem  Poly- 
chronius  posuit  supra  ipsum  mortuum  hujnsmodi 
fidei  suae  chartulam,  peroue  plores  horas  perseTO- 
rans,  et  insusnrrans  ei,  nlnii  horaro,  (luae  ab  eo  sto- 
lide  ac  blaspheme  promissa  fuerant,  Taiens  peragere, 
idem  Polychronios  dixrt  nuUatenus  seposse  mor 
luam  suscitare.  Popnlos  itaqoe  qui  ibloem  aderat. 


ROlfANORUM  PONTiFIGUM.  —  GAP.  U. 


U 


dlwft  Bera  fWfftbA  WktbemMB  darilixe^l,  qui  A  Ul^r  8UtaeruB(t  caH^  lolo  meiUte  fttadia  ei  paril^te 


iiiMii»  «leeMMUier  tMcrtkfKat  itthoiiatem,  et  uiian 
opertitieiieai  kt  CKriBltt ;  qmm  aefoe  dlviaaM,  lifri 
qoe  hamanam,  neqoe  hicoMlltam,  neqBe  eondllam 
poteranl  demonitrare,  eed  ^hil  eoaliisam  alqaa 
eongregatam.  Sieal  de  nataris  ImplaB  Batychee,  ihi 
de  natoraKbae  tohmtatliaa  atfee  i^Faltonibai 
Cfaristi,  Joxta  h»reticeram  pneetii^as»  nltehanlot 
ilefbndere. 

^  Sed  el  eos,  qaf  anam  ahnal  el  daae  Tohmtatee 
el  operallones  fai  Christo  dlcere  prssomehant,  sii« 
nec  unam,  nee  daas ;  rt^  qpi  proprietales  naluraram 
Ghristl  conftindere  tcI  extinguere  nfsi  sanl,  tel  nl* 
iBfllar,  pari  cam  eis  anathemate  maUaTerunt. 

Propterea  qaosquos,  tcI  qaaeqne  sancta  sex  anl- 


nea  esse  eaaaervaia?es  i  el  ad  de^bndeodam  recioe 
fidei  pttriiatm,  eeramdem  pittiudiaft  ooram  homir 
B&us  esse  sequipedamt 

Unde  el  disHMAi  aaalhem^  iiiiMrdictloai  snb* 
jicimus,  si  quis  unqaam,  seu  nos,  sive  est  alitta» 
qai  BQiram  aliqoid  pnmml  contra  hi^^Kmodi  cfan- 
fdieam  traditieneiaf  e|  offthodiM^  Idel  Cbristiiina^ 
qae  reii^(kMNS  liitegrilate0i«  vel  qaidqoam  contra- 
riom  annitenda  ImmiilaiOi  sive  «uhlrabeEe  44  ^ 
integrilale  fldei  neatra^  l0B|^Yefi|,  vel  ausa  aacrilefa 
hoc  pnBsumenlibttS  eoBseiilira^ 

Ut  slnceritas  perfectas  nostrse  4dei  veslrap  cari^ 
tati  manilbslhis  clareat,  pt»leitlen)  nostr»  profesr 
slonis  paginam  per  Hl.  Nolarinm  scriptam,  cum 


tersalhi  Concilla  abjecertmt,  sfmlll  etiam  nos  con- 1  nostr»  manas  sabacripliODe,  coram  omnibus  rele*- 


demnatione  percellimus  anathematis, 

Cum  snpra  fatis  haeretlcis,  Sabelliam,  Faulum 
Samosatenum,  •  Marim  Persam,  Hontanum,  Dona- 
ium,  Eunomium,  NoTatum,  Sabbatlum,  Acacium, 
Anthlmum,  ^  JuUanum  Hallcamasseum,  Tbeodo- 
siom,  Gaianum,  Priscillianum,  Peiagium,Caslestium, 
et  Julianum  eorum  discipulam,  et  cum  eis  simul  om- 
nes  haereticos  eorumque  slmul  sequaces  execramur 
ac  condemnamus. 

Quosque  vero,  vel  quseque  eadem  sei  sancta  Gon^ 
cilia  susceperuni,  at  rectae  fldei  consories  suscipi- 
mus,  et  cum  eadem  reyerentla  ore  el  corde  vene- 
ramur. 

Sed  el  hoc  vestrae  caritati,  Christo  annuente,  pol- 
licemur,  cuncla,  quae  bujus  Apostolicae  sedis  praefati  C 
Ponlifices  Apostolici  praedecessores  nostri  synoda- 

axclaraavit  dicens ;  Novo  Simoni  aaatbema,  Poly- 

cbronio  seduclori  populi  anailiefna. »  Missi  porro  ab 

Imperalore  Macarius,  Stephanus,  Polychronius  Ro- 

Biam  ad  Leonem  H,  eum  errorem  perlinaciter  reti- 

nerent,  detrusi  sunt  in  Monasteriaf  et  impflenllentes 

interierunt. 

«  Jfarim  Penam.  In  Synodo  Lateranensi   sub 

Martino  I,  can.  18  didtur,  Tbeodalas  Persa,  qum 

opinor  eamdem  esse  cum  TheodoJo  Theo^ori  com- 

mentatoris,  id  est,  Mopsuesteni  discipulo,  cujus  me- 

BDinit  Hebed  Jeao  io  Catalogo. 
b  /B/t<iniuii,  eto.  Eclanensem  Epi3C(^U|n,  qui  a 

Gaalestio,  quem  Pelagiua  eorruperat,  basreiim  diJi- 

dt,  factajfi  postmodum  es  discipulo  ma^ister  totius 

factionis.  Marius  Mercator  de  ipso  tradit,  quae  nul- 

|ns  alitts  distincie.  Vide  nosiras  ad  primam  partem  ^ 

Marii  Mercat0ris  Operum  notas,  ei  dissertalionem  *  -^ ,  ~- , ,  -„ ^_ 

de  primis  aoctoribus  et  defeosoribu$  baeresis  Pela-  v  universum  Dei  popuhim  directam  foisse  ndei  ifin(^ 

sionem,  cum  antea  Romas  apod  popuium  esaet  emls- 
sa.  Sic  Pelagius  I,  com  fidera  soara  aiiiveiaaB  Eccie- 
siae  populo  milteret,  non  fratrum,  sed  fliionuB  ian- 
tum  meminit :  neqoe  difficultatem  oreare  poiest. 


cum,  in  confessione  beati  Petri  Apoatolorom  Prio^ 
cipis,  deposaimus ,  tanqoam  ipso  testificante  de 
paritaie  conscientiae  nostr»,  cui  elavea  iigandi  atqoo 
sohrendi  in  terra  ei  Ib  easlo  omniam  Salvator  et 
Dominus  iradidit. 

111.  gratia  Dei  Episeopas  saBcte  catholicae  el  Apo- 
stolicae  Ecclesiae  urbls  Romas  hoic  professioni  reche 
etortbodoxai  fldei,  sieoi  saperius  legiiur,  aobseri- 
psl«  eamqoe  ad  corpos  loom,  haate  Peire  Apoatoie» 
obtuli  consolidandam. 

Tertia  Profe$$Si  /Idsj,  poii  ordintUionm* 

•  IIL  Eptscopus  sanctaB  eaiholicae  atqoe  Aposto- 
licae  Ecclesiae  urbis  Romas,  ^  dileclissimis  el  daicia- 
simis  flliis  in  Domlno  salutem. 

45  ®  Hodiernae  diei  festiva  Joconditas  invitat  noa, 
diiectissimi,  vestram  in  Cbristo  fraiemam  humili 

Atqui  Sexta  Synodus  absoluta  est  anno  681  die  16. 
Septembris.  Obiit  Constantinus  anno  685  menae 
Septembri,  quatuor  annis  posi  Synoduiu  solu(an). 
fioc  iotervallo  temporis  creali  sunl  tres  oinnino 
surnmi  Ponlifices,  Leo  II,  Benediclus  H,  Joaniies  Y. 
E  tribus  iilis  duo,  Benedictus  et  Joannes,  siatim  eiecii 
narraniur,  Leo  non  ilem,  sed  Agaiboni  successit, 
postquam  vacassei  diu  sedes.  Nec  dubium  quin  po- 
iissima  vacationis  causa  exiiierii  dissiJeniium  in 
eligendo  Pontiftce  animorum  pugna.  Necesse  esi  igi- 
tur  faieri  professionem  hanc  a  Leone  U,  anno  682, 
editam,  siquidem  Agatho  dbfanctus  esl  vita,  aol 
certe  sepultus  die  10  Januarii  anno  681,  vacavilqoe 
sedes ,  ut  babet  BaroBiaa  ex  Anasiaaio^  aunom 
nnum,  menses  7,  dies  7. 

d  Dileciimmis  et  duldidmU  fUiii.  Quod  fratrom 
non  meminit,  sed  filiorom  damtaxat,  signom  est  $d 


«  lU.  £p(<0<y«s,  eic,  Ipsa  per  se  professio  fldei 
videior  dicere,  a  quo  sii  primum,  et  quo  teropore 
edila :  habei  enim  C|uaiuor  noias,  quibus  utrumque 
dignoseaMir^  L  Fit  in  ea  mentio  Sextae  Synodi,  cmus 
defiuitio  recipitor.  U«  Appellaiur  pomen  Const  nMni 
ImperatoriiH  qui  Synodum  coegit.  lU.  Imperatoris 
iBomini  non  aqdiiur,  quod  solet  posi  mortem,  quod- 
qoe  in*aliis  duabos  non  omiiiitur,  fnat  memorice,  sed 
iilud  poliue,  qood  a  Deo  coronaiug.  lY.  Exordium 
ihieilttr  idi^liorUiiODe  ad  concordiam  mutuamque 
ifljariafum  eoBdooationem.  Innotescit,  ex  prima  qiii- 
dem  el  sBeiiiida  oota,  fidem  esse  editam  post  solu- 
lam  VI  SyBodum :  ex  lertia  vero,  non  fuisse  edi- 
tam  posi  mQrtem  CoBStantini,  aiicjNquin  pur  memoria 
diclus  foisset :  ex  j^irema  deniqoe,  edium  posl 
dissensiones  in  electione  aliCDJus  Pontificis  exortas* 


quod  quse  de  caritate  dicuntor,  oiensisque  condo- 
nandis,  Romano  populo  conveniant :  fuit  enim  id  in 
more  positum,  ut  cum  totus  orfois  docendoa  esset  de 
re  aliqua  magni  momenti,  sermo  hahitos  pro  eoocione 
in  Ecdesia  mittereiur  inde  ad  oniversos.  Videndae 
super  ea  re  homiiiae  paschales  sancti  C^friUi  Alexan- 
dnni. 

•  HodienuB  diei»  SennOBem  hone  hahoil,  iam 
non  ad  Clenim  ei  Episcopos  lanlam,  eom  sose  fldel 
specimen  daret  ante  ordinalieiiem ;  sedad  Ecclesiain 
orbe  toto  diffosam  posl  ordinalionem,  enm  aederel 
in  Cathedra  Petri  doctoraa  Seelealaai. 


85  LIBER  DIDRmjS  ^ 

Tocc  exhortari  concordiam.  Quateiias  tam  alacer  A  non,  quod  abait,  qnolibet  tTgamento,  «  Miona,  ini- 

'  ""  mico  pacis  dissensionisqiie  aatore»  dr^nmtiefiiamtir 

(II  Cor.  II,  V.  11).  Finiantar  quaeso  aimoltates  etdis- 
eordiae,  ut  non  regnet  in  veatro  casto  eorpore  odii 


Testne  devotionis  concursus,  non  ad  favorem  homi- 
iium,  sed  ad  laodem  potentissimi  proficiat  Greatoris» 
qui  dum  volis  vota  ul>ertim  accumulat,  gaudiis  cae« 
lestibus  nostrae  humilitatis  gaodia  amplilicare  digna- 
bitur. 

Quis  namque,  ut  ait  Proj^eta,  hquetnr  potentia» 
jDomtnt,  aut  qui$  omnes  eju$  auditae  valebit  facere 
laudes  {Psal.  cv,  v.  2)  ?  vei  quis  digne  poterit  magna 
et  mirabilia  ejus  opera  enarrare  {Eeel.  xvii,  v,  8)  ? 
T^eque  enim  hoc  mea  merita,  carissimi,  quae  nulla 
sunt,  sed  vestrae  christianitatis  vota  apud  Altissimum 
promenierunt,  quod  in  me  indignum  desuper  cer- 
niiis  exultantes,  ut  nimirum  Omnipotens  de  terra 
inopem  el  de  siercore  pauperem  sublimaret  (P$al,  cxii, 


fomes,  sed  pax  et  caritas,  quam  diligit  Deus :  uf  iiti$ 
obedieniee  filH  Patri»  veetri^  qui  in  eetUt  e$i  (Matth. 
T,  «.  45).  Scripium  quippe  est :  Bea$i  pad/iciy  quia 
filu  Dei  voeabuntur  (Ibidem^  v.  9).  Et  iteram  :  Pacm 
iequimini  el  eanctimoniam  $ine  qua  nemo  mdebil 
Deum  (Hebr.  xii,  v.  44).  Dimiuite,  inquit  Dominus 
in  Evangelio  ,  et  dimittetur  vobi$  (Lue.  vi,  «.  57), 
In  hoc^  ait,  eognoieent  omne$,  47  quia  mei  e$ti$ 
di$ciputit  $i  dilectionem  inmcem  con$erveti$  {Joan.  xiii, 
V.  55),  ut  pax  Dei,  qum  exuperat  omnem  $en$um,  cu-^ 
$todiat  corda  et  inteUigentiae  ve$tra$,  in  Chri$to  Je$u 


V.  7),  praerogativam  sacerdotii  concederet,  dispen-  B  Domtno  noirfo  (PAt/t>.  iv,  v.  7).  Quatenus,  sicut 


isatoremque  suae  constitueret  familiae. 

Quapropler,  carissimi,  hujus  diei  pnedara  solem- 
Ditas  geminam  apud  vestram  Deo  placitam  carila- 
tem,  perhanc  meae  mediocritatis  *  paginam  com- 
pulit  ^  persolvere  functionem. 

46  ^  ^^  primum  oinnium  quidem,  condecet  pater- 
iM)  affectu  meos  dulces  deposcere  natos,  ut  pro  meae 
fragilitalis  inopia  Ghrislum  Dominum  convenienter 
deprecemini,  ut  hoc  offidttm  pietalis,  quod  largiente 
Domino,  vestris  precibus,  indeptus  sum,  suorum 
intereessionilxis  Apostoiorum,  concedat  inculpabi- 
liter  adimplere,  quatenus  non  de  culmine  prsesulatus 
temeritatis  pcena  condemner ;  sed  de  fideli  ofiicio  ac 
sedulo  pietatis  miuisterio,  in  die  adventus  Domini, 


meae  exiguitatis  promotione  laetiUae  «  gaudia  vobis  ho- 
dte  cumulavit  Aliissimus ;  ita  profecto,  et  mihi  de 
vestrae  unanimitatis  et  pads  concordia  mentis  jo- 
cunditas  uberius  raultipUeetur,  ut  condecealer  pari 
assensu  '  hymnum  gloriae  cum  sanctis  angdis,  ante 
venerabiie  Apostolorum  Prindpis  corpus,  possimus 
eoncordi  modulamine,  etiam  cum  intemo  mentis 
adsensu,  alacriter  exdamare,  Gloria  in  exceleis  Deo^ 
et  in  terra  pax  hominibu$  bona  voluntati$  (Lue.  11, 
V.  14). 

Quibus  praemissis,  carissiroi,  ad  iiiud  singuiare 
spei  nostrae  remedium,  meae  humilitatis  s  alioquium 
suramopere  curro,  ut  ad  quod  vestrum  desiderium, 
per  afllatum  Spiritus  sancti,  indesinenter  esse  soU 


merear,  una  cum  animabus  ab  eo  mihi  creditis,  im-  G  licitum  atque  adtentum  in  meis  oculis  habeo  coa- 

spectum ;  illaque  meae  humilitatis  professione,  ad 
vestram  aedificationem,  libenter  inTitor  depromere, 
quae  a  me  inhianter,  suspensis  auribos,  fervore  ca- 
tholicae  atque  orthodoxae  fidei,  christianae  religion 
dedita  vestra  devotio,  per  meae  ministerium  linguae 
convenienter  cupit  audire. 

Propterea  christianae  simul  et  evangelicae  doctrinae 
disdpuii,  patemaeque  traditionis,  per  Dei  gratiam, 
aemuUitores,  et  onhodoxae  fidei  sectatores  exislentes, 

per  universam  provindam  Efiiscopis  de  sede  Apo* 
stoiica  sibi  commissa  renantiari,  addit,  i  nt  sup- 
plicaturi  Domino  nostro  Jesn  Chrisio,  sicot  exultatio- 
nis  gaudia,  ita  profutura  universali  Eodesiae  oralio- 
num  suaram  vota  conjungant.  1 

|v     d  Ampli$$ima  caritati$  adhortatio.  Hortator  Poati- 

-^  fex  Glerum  popolumque  ad  deponendas  inimicitias, 
quas  inter  dissldendum  de  electione  atroees  conce- 
perant,  foverantque  per  vidnti  fere  menses,  nec  ad- 
nuc  tamen  omni  ex  parte  deposuerant,  licet  in  Leo- 
nis  electionem  cmisensissent. 

«  Hodie.  Ipso  igitur  die  assumptionis  liabitus  est 
Romae  sermo,  Cjui  scrioto  postea  m  provincias,  sal- 
tem  ordinationis  Pontiiiciae,  directns. 

'  Hymnum  giorice.  Nondum  hymnus,  qui  didtar 
Ambrosii  et  Augustini,  canebatur  Romae  m  solem- 
nem  gratianim  actionem.  Romae  dixi,  nam  ia  Galliis 
antea  decantatum  fuisse,  non  olMCure  coiligitur. 

s  AUoquium.  Locum  miserabiiiter  conrapiumemefi- 
davi.  Sic  enim  se  haliebat :  f  Ad  ioeum  summopere 

'  curavi,  ad  (juod  vestram  desiderium  per  affectum 
sancti  Spiritus,  indesinenter  soliicitam  esse  alqae 
adtentum,  immaculatis  ab  eo  confertnm,  illa  quae 

'  meae  humiiitatis,  etc.  • 


marcescibilem  gioriae  percipere  coronam 

Deinde  alia  mihi  ad  vos,  0  dilectisslmi,  pro  vobis 
est  ^  amplissima  caritatis  adhortatio,  quatenus  si 
quis  vestram  adversus  aliquem  habuit  vel  habet  hac 
usque  querelam,  meae  obsecrationis  interventu,  pro- 
pter  eum  scilicet,  qui  autor  pacis  et  caritatis  est, 
invicem  ex  cordibus  relaxetis.  Donante$  vobi^met» 
ip$i$  {Colo$$,  III,  V.  15),  secundum  apostolicam  ex- 
hortationem,  $icut  Deu$  in  Chrieto  donavit  vobi$^  ut 

«  Paginam.  Inde  liquet  non  fuisse  lianc  concio- 
nem  tantum,  quae  voce  dioeretur ;  sed  epistolam 
quoque,  quae  scripto  postea  mitteretur. 

^  Fer$olvere  functionem.  Pontifices  Romanos,  sta- 
tim  atque  in  sedem  Apostolicam  consccoderant,  so- 
litos  esse  monere  totam  totam  Ecdesiam  de  ordi- 
natione  et  fide  soa ,  constat  piuribus  Pontificum 
ipsoram  testimoniis  et  exemplis.  Gelasius  epist.  2, 

-  ann.  492,  ad  Laurentium  Lignidensem  :  c  Quia  mos 

-  est  Romanae  Eccieslae  Sacerdoti  noviter  constituto, 
.  formam  fidei  suae  ad  sanctas  Ecciesias  prorogare, 

haec  eadem  compendiosa  nimis  brevitate  studui  revo- 
eare,  ut  sub  qp^  fide  vivendum  sit,  secundum  sla- 
tuta  Patram,  in  hac  nostra  epistoia,  per  brevitatem, 
sine  fastidio  lector  advertat.  Gonfitemur  ergo,  etc.  > 
c  Et  primum  quidem,  etc.  More  praedecessoram 
preciiras  se  adjuvari  poslulat.  Ita  Leo  Magnus  in 
sermone  hal>ito  die  ipso  suae  assumpiionis,  Pelagius 
I  Epistola  ad  aniversum  Dei  populum,  Grefforius 
Magnus  in  epistola  synodica  ad  Patriarchas  Orien- 
talis  Ecdeslae,  et  alii,  a  quibus  scriptum  aliquid  de 
sua  promotione  ad  nos  pervenit.  Quin  et  Hilarus 
scribcns  de  suae  ordinationis  primordiis,  epist.  5, 
ad  Lcontitim  Arelatonsein,  postquam  petiit  omnlbus 


r«  hUBIAiNOKOM  FUr«Til«itUMr  —  OAF.  U.  59. 

61,  qii»]»er  mnctafi  Apostolos,  hiqttsqae  Apostolicse  A  poltttm  carne,  resQrrexiftse  et  ascendisse  in  cceloa 


Sedis  Pnesoles»  pnBdicanda  sascepimtts,  qttemad- 
modum  ccrde  crtdtmus  ad  jtutUiam  {Rom,  x,  v.  10), 
](a  nos  oondeoely  ad  Yestrae  saltttis  sediOcationemy 
mente  de?ota  prq>rie  ac  yeraciter,  «  in  conspectu 
totiua  Ecclesiae,  Ubera  profiteri  Yoce. 

48  ^  Credimva  in  nnum  Deum,  Patrem  et  Filium 
et  Spiritttm  sanctum,  Trinitatem  inseparabilem  :  Pa- 
trem  sdiioet,  ex  qno  onmia :  Filiom  per  qiiem  om- 
nia  :  Spiritnm^sanctttm»  in  qao  omnia.  Patrem  qui- 
dem  ingenitvmy  Filium  aatem  ex  Patre  anigenitum» 
•  Spiritiun  Toro  sanctum  nec  genitum,  nec  ingeni- 
tum,  sed  de  Patre  Filioque  procedentem.  Unam  san* 
ctae  Trinkatis  essentiam,  unam  virtotem,  unam  do- 
mioatioDem  »   ttnam  naturalem  voluntatem  atque 


came,  unde  nunquam  divinitate  discessit,  sedentem 
ad  dexteram  Patris  in  eadem  came»  et  ita  Tenturum 
judlcare  yIvos  et  mortuos,  et  sic  semper  in  eadetn 
carne  mansurum. 

^  Propterea  detestamur  eos  atque  condemnamns » 
quicumque  ante  adunationem  duas  naturas  et  post 
adunationem  unam  Gliristi  naturam  errantes  adseve- 
rant ;  necnon  et  illos,  qui  in  duas  personas,  vel  duos 
filios,  unum  Dominum  nostrum  Jesum  Gliristum 
dividentes  blasphemant. 

Nos  igitur  in  omnibus  sequentes  sanctanim  qain- 
que  Synodorum  instituta,  necnon  et  probabilium 
catholicse  Ecclesi»  Patnim  atque  Doctorum  vene* 
rabiles  traditiones,  coniitemur,  atque  praedicamns 


operationem    anam.  Trinitatis    nomine  credentes  ^  unitas  duarum  Ghristi  naturarum  proprietates,  ita 

niliilominus,  ut  duas  naturales  voluntates  atque  ope- 
rationes  unius  ejusdemque  Domini  nostrile^u  Gbristi 
fateamur. 

Ad  haec  quoque  profilemur  etiam  cuncta  decreta 
Pontificum  Apostolicse  sedispraedecessorum  meorum, 
praesertim  quae  a  sanctae  memoriae  «  Martino  nni- 
▼ersali  papa,  ad  confirmationem  praedictarom  quin- 
que  Synodorum,  definita  SO  sunt  atque  decreta,  in 
omnilMis  custodire,  maxime  quae  adversus  novas 
promulgata  sunt  quaestiones,  qiiibus  zizaniomm  sem- 
dala  huc  atque  illuc  disseminata  sunt. 

Quorum  sanclomm  Patmm  et  Apostolicae  sedis 
Pontiflcum  autoritate  muniti  ac  freti,  quae  vel  sy- 


baptizali  sanras,  et  credendum  fideliter  praedicamus. 
Unum  igitur  sanctae  Trinitatis,  hoc  est,  Deum 
Yerbum,  qui  natos  est  de  Patre  ante  omnia  saecula, 
.  enmdem  in  altimis  temporibus  descendisse  credimus, 
incamatum  esse  de  Spirito  sancto,  et  de  semper  vir- 
gine  beata  Dei  genitrice  Maria,  et  inhomanatum : 
consobstantialem  Patri  secondum  deitatem,  et  con- 
sobstantialem  eondem  nobis  secandum  homanita- 
tem :  de  Patre  qnidem  natom  sine  temporeet  aeter- 
ne,  de  matre  antem  absque  seminein  tempore: 
unde  et  duas  <jns  nativitates  praedicamus,  et  unum 
emndemqae  Dei'  Filnim,  oumdemqae  hominis  fllium 
ex  duabos,  et  in  duabus  natnris,  hoc  est,  divina  et 


humana,  incondita  et  condita,  impassibili  et  passi-  p  nodice  susceperunt,  vel  praedicaveranl,  sine  aliqua 


bili,  in  anam  personam  atque  snbslantiam  concur- 
rentibus,  et  in  sua  proprietate,  inconfnsis  et  immo* 
tabiliter  eisdem  naturis  manentibos,  ex  quibas  inef- 
fabilis  adunatio  facta  est,  et  Deus  unitus,  48  ^^' 
diante  rationali  anima,  carni,  quam  de  sancta  el 
Immaculata  virgine  assumpsit. 

Quare  vere  ac  pmprie  eeoroxov,  id  est,  Dei  geni- 
tricem  sanctam  semperque  virginero  praedicamns,  eo 
quod  onum  eumdemque  Deum  et  Dominum  nostmm 
Jesum  Ghristum  genuit,  non  in  duas  personas  duos- 
ve  filios  partitum,  sed  eumdem,  deitate  quidein  im- 
passibilem ,  passum  autem  carne,  cracifixum  et  se* 

*  /n  eompeeiu  totiut  Eceletite,  Non  Romanae  tan- 
tam,  sed  totius  Metropolitanae,  ant  Universae,  et  orbe 


diminatione  suscipimus  et  praedicamus.  Simili  modo 
et  quaecunque  damnaverant  cum  suis  autoribus  et 
sectatorihus,  sub  anathemate  damnamus. 

Profitemur  etiam  nos,  secundum  illa,  quae  a  prae* 
decessoribus  meis  statuta  sunt,  nunquam  aliquid  novi 
contra  catholicam  atque  orthodoxam  fidein  susce- 
pturos,  nec  talia  temerarie  praesumentibus,  si  oppor- 
iunam  fuerit  etiam  mori ,  Dei  gratia  nos  corrobo- 
rante, '  quoquo  nmdo  consensum  praebituros. 

Ad  haec  vero  suscipio  et  amplector  et  veneror 
definitionem,quam,  Deo  auspice,  fecit  sancta  et  uui- 
versalis  acmagna  Sexta  Synodns,  quae  nuper  in  regia 

Deum,  a  Patre  el  Filio  procedentem,  elc.  > 
^  Propterea  detettamur^  etc.  Eulychianos  siroul  et 


toto  diilbsae :  atque  hinc  concludo,  sermonem  non  D  Nestorianos  adversus  popularem  sezti  saeculi  erro- 


solum  ad  Romanos  liabitam,  sed  ad  omnes  orbis  fi- 
deles,  aul  saltem  ad  Occidentis  totius  Ecclesias,  aut 
ad  ordinationi  Apostolicae  subjectas,  missum  esse. 

^  Credimutf  etc.  Si  conferator  fides  haec  cum  ea 
parte  epistolas  secundae  Agathonis  ad  Imperatorem 
Gonstanliniim,  qua  continetur  catholici  dogmatis 
expositio,  continuo  videbitur  alterius  cum  altera 
tanta  consonantia,  ot  ha^c  ab  illa,  si  non  veri[)is,  sal- 
tem  sensu  desanpta  videatur.  Nec  te  moveat  quod 
in  Agathonis  epistola  Spiritus  sanctus  dicitur  de  Pa* 
trtfroeedere^  nec  additur  Filioquef  quod  in  hac  tamen 
fldelegitur :  nam  id  deletum  a  Graecis,  cuin  Latinam 
^istouim  in  Graecam  linguam  verterent,  in  Goncilio 
rlorentino  conquesti  snntLatini. 

«  Sfdritum  tero^  etc  In  Ordine  Romano,  ot  jam 
dictum  esl,  ordinandus  Episcopus  de  fide  Spiritus 
sancli  interrogalur  in  iKmc  modum  :  c  Gredis  etiam 
Spirilom  sanctum,  plenum  et  perfectora  verumquo 


rem,  quo,  ut  iradit  Facundus,  credebatur,  nullam 
esse  mediam  inter  utramque  errorem  viam ,  quam 
catholica  fides  insisleret. 

«  Martino.  Martyrio  coronatus  excessit  e  vivis 
anno  655.  Habuerat  ante  sexennium  Romae  synoduni 
Laleranertsem  405  Episcoporum  adversus  Monothe- 
lithas,  edideratque  professionem  fidei,  quam  Sexla 
Synodus  recepit,  atque  secula  est  act.  18.  Sed  ita 
nihilominus,  ut  damnatis  aliis  Patriarchis  propter 
liaeresim,  annumeraverit  Honorium ,  quod  Martmus 
non  fecerat. 

'  Quoquomodo  eonteutum  priebiturot,  Id  est,  neque 
expressum,  assenliendo  erroribus;  neque  tacitumj 
connivendo  :  nam  utramque  sincera  fides  et  ofQcium 
Doctoris,  pradentiaque,  Honorii  exemplo  edocta, 
vetat.  Ad  Honorium  porro  luc  respicitur»  unde  statim 
fit  menlio  Sextae  Sjnodi. 


UBER  MURNUS  fjj^ 

ConstantinTjpoIi  urbe,  in  qoa  et  ApmabicsR  sedis  A  hoc  saentiasimiiiii  et  yt»mOA  hmA  kpmUkmiuk 

Legatos  praesidere  manirestum  est,  qnae  et  per  decre-  Principit  oorpos,  lltis  ff&Mm^  hf^tabmm  JeMni 

tnm  christianissimi  ac  piissimi,  aDeoque  coronati  Ghristnm  impeDsim  eionm,  «t  jttntfwwnMi  ae 

Constaniini  Principis  congregata  est,  et  quae  snsce-  cfaristianissimnm  Romtnmi  a  Deo  oanlltiiliiiii  Pri»- 

pity  suscipio  et  quae  vel  quos  abjecit,  abjicio,  siml-  clpem,  cnm  Yita  ei  vietoria,  «  reHgionia  «mhu  pol* 

liter  et  quos  anathematizavit  atque  damnatit,  ana«  lentem,  ^  longaev»  aetallB  enrtMis  Id  tM  MSMtta 

thematizo  et  damno.  timore  conserrare  01  eialodlFe,  loofe  laiequo  re- 

Et*hanc   denique,  dilectissimi,  orthodoxae  atque  gnantem  paciftce,  dignelQr,  loa  oom  fiiMiaslaiis 

Apostolicae  fidei  normam  in  omnibus  tenentes,  atqne  atque  fortlssimis  Romani»  relpabiic»  Ilalie  esorottH 

spiritalium  Patrum ,  lucidissimis  veluli  saeculi  Itiroi-  bns,  rebenes  inimioos  tsiperil,  pnBriaiitibes 


naribus,  sacris  inhaerentes  doctrinis,  oportet  nostrae  simis  Apostolomm  Prineipibas,  SQbJDgareaepioster- 

humilitatis  reljgiosa  devotione,  quae  eorum  magiste-  nere,  non  mucrone  torl,  soi  prodemim  ceMllilii  et 

rio,  illustrante  aupema  gratia,  corde  concepimus,  absquedfspeitdio  florentlsslml  eiercllas,  se^  virtnle 

ore  etiam  libere  confiteri,  ut  in  die  advenius  et  De-  dignetur  :  de  eomm  feriuie  tam  «  in  regiam  nrbem» 

mini  et  salvatoris  nostri  Jesu  Ghristi  a  dex  iris  5 1  con-  quam  circnmqnaque  adverBantiaiil,  landablles  decur- 

sistentes,  illam  desiderabilem  de  Evangelio  merea-  B  rant  triumphi,  ot  oranis  sexns  el  dlgnilas  de  ija»- 

mur  vocem  audire  dicentem :  Venitey  benedicti  Patm  modi  vicloriis  exultantes ,  dbo  ore  Deo  nostro  et 

meiy  percipite  reguum^  quod  vobis  pr<Bparatum  est  ab  Domino  Jesu  Ghristo  dignas  invileiitur  laodes  et  gra- 

origine  mundi  (Matth,  xxv,  «.  54).  lias  persolvere,  cnm  quo  est  Deo  Patri 


His  igitur  pnelibalis,  oportet  nos,  dilectissimi,  ad  sancto  gloria  per  omnia  s»cala  sneoloram.  Amen, 

■ 

•  Reiig^omi  euUu  poUentem.  Foil  ea  laus  propria  peros  transiisset. 

Gonstantini  Pogonati,  patre  Constanle  Typi  auctore,  c  /«  regiam  urbem,  etc.  Vide  Zonaram  in  Gonstan- 

et  proavo  Heraclio  Ectheseos  approbatore,  religio-  tino,  ubi  narrat  DaFgaros  urbi  regiae  et  exercitui 

^^^^^^j  GoBStantini  imminentes  noo  atia  raiione,  qoam  tri- 

»  Longtnm  mtaiiiy  etc.  Non  respondlt  eveotoe  buti  pensione,  compressos  :  quod  hic  dicitur,  c  non 

Pontiflcua  votis  :  nam  Ires  tantora  annos  supervixit ;  mucrone  ferri,  sed  prudentiae  consilio,  absque  dispen-* 

Pogonatus  quippe  defunctus  est  vila  anno  685,  mense  dio  florenlissimi  exercitus. 
Septembri,  cum  Leo  Ponlifex  anno  superiore  ad  su* 


^'^mmmmmmmmmmafmmm^r^i^mm 


M    CAPUT  III. 

m  OlDINATIOltB  ■HSOOn  gUBVBSIOAail  ▲  •UlOfO  VQKTinCS. 

ABGuiiENTuif  ^  I.  Ubl  e  vila  excesserat  Episcopos   aliqois  eorom,  qni  sedis  Apostolicae  ordinationi  sub- 
erant,  de  pbitu  statim  monebatur  PoQtifex,  sive  Cleri  et  Plebis  Ecdesiae  viduae  literis,  sive  a  defeusoribus 

tatrimonii  illic  positi.  —  II.  Monitus  Pontifex  scribebat  Glericis  et  Plebi  Ecclesie  viduae  de  elecUone 
Ipiscopi.  —  in.  Scribebat  et  vicino  Episcopo,   cui  commendaret  Ecelesias  curam,  donec  pastorem 
haberet.  —  IV.  Fiebat  electlo,  concurrentibus  Gieri,  Ordinisque,  et  Plebis  votis,  decretumque  omnium 
subscriptione  Armabatur.  —  Y.  Electionis  decretum  deferebatur  ad  Pontificem,  cum  precibus,  ut  electio- 
nem  probaret,  ordinaretque  Episcopum,  quem  sibi  delegerant.  — YI.  Respondebat  Pontifiex,  Episeopum- 
que,  quem  probasset,  evocabat  Romam  ad  consecratlonem.  —  YII.  Electo,  cum  se  conlerret  ad  sedom 
Apostolicam,  Archtdlaconus  Ecclesiae  viduae,  aliique  Honorati  comitabanlur,  secumque  deferebant  aliaS 
Gleri  Plebisque  literas,  quibus  instaniius  ordinatio  urgebatur.  —  YIII.  Peragebatur  solemni  ritu  ordinatio 
Romae,  praevio  examine  de  fide  et  moribus,  monitaque  inter  ordinandum  Episcopo  dabantur,  quibos  ad 
regendam  suam  Ecclesiam  juvaretur.  —  IX.  In  ordinatione  Episcopus  profeasiooem  fidei  ad  corpus  sancti 
Petri  emittebat.-^X.  Dabat  etiam  cautionem,  qua  disciplinam  Ecciesiasiicam  observaturum  se  polliceba- 
tur.  — 53  XI.  Addebat  et  indiculum  de  obedientiaerga  suramumPontlficem,  et  fidelitate  erga  Priticipem 
Bervanda.  —  XH.  Post  ordinatlonem  accipiebat  a  Pontifice  ad  Glericos  et  Plebem  civitatis  suae  literas, 
quibus  monebantur,  quid  Episcopus,  el  in  mandatis  aecepisset,  et  spopoudisset ;  nua  etiam   deberet 
observantia  a  suis  snbditis  coli.  —  XIII.  Accipiebat  quoque,  cum  dimilteretur,  ab  Arcnidiacono  Romanae 
Ecclesiae  formatam,  ut  constaret,  a  quo  facia  esset  ordinatio,  qua  die,  quo  mense,  qua  indiaione,   quo 
imperante,  etc.  —  XIY.  Si  Episcopus  Ecclesiam,  ad  quam  erat  ordinatus,  propter  feritatem  barbarorum 
amisisset,  nec  recipiendae  spes  foret,  a  summo  Ponlifice  per  literas  prdeficiebatur  viduae  alleri,  quod 
incardinari  dicebator.  —  XY.  Quod  si  contra  e  re  foiet,  nuilum  viduae  aljcui  Ecclesiae  praeficere,  vicinus 
Episcopus  literas  a  summo  Ponttfice  reciplebat,  quibus  adunabantur  Ecclesiae,  unusoue  ambabus  praefi- 
ciebatur.  — XYI.  In  Ecdesiasua  sedentemEpiscopum  invitare  solebat  literis  summus  Pontifex  ad  nataiem 
suum  Romae  solemnius  celebrandum.  —  XYII.  Qui  invitatus  fuerat,  si  prohiiiente  infirmitate,  alioque 
gravis  momenti  negotio,  venire  non  possct,  literisque  se  excusaret,  rescribebat  Pootifex  excusatoriam , 
id  est,  epistolam,  qua  excusatlonem  probaret.  -<-  XYIH.  Statis  debebant  temporibus  sisiere  se  Pontifici 
Episcopi,  qui  sedis  Apostolic»  ordinationi  subjacebant.  Si  quando  id  ofiicii  omitterent,  accipiebant  a 
Pontifice  exhortatoriam,  qua  morantes  monerentur,  atque  etiam  minis  terrerentur.  —  XIX.  Quod  si 
adversi  aliquid  paterentnr,  consotatorias  Pontifex  lileras  dabat :  quae  fuit  illorum  temporum  humanitas 
atque  benignitas.  —  Fuerunt  igitor  circa  ordinationem  soborbicarii  Episcopi,  ordinatique  instructionem 
novemdecim  formulae :  undecim  pertinebantadscribentem  Pontificem;  tres  ad  Episcopum;  reliquae  ad 
aiios.  ExPontifldis,  neque  exhertatoria  Gleri  ad  electiOnem;  B&  neque  commendatoria  Ecclesiae  viduae 
in  Dinmo  reperttur ;  sed  ubiqoe  passlm  otriqiie  inter  Epistolas  Gregorii  Magni  obvia  est. 
Non  reperitur  etiam  forma   decrell   posi  eleGlionem  :  verum   illa   in   Ordine  Romano  legttur.  Qu;e 
desunt,  post  Notas,  appendicis  instar,  apponentmii  ot  temponuo  i  de  quibus  agimoSi  manifestior 
sit  osus. 


k 


«on&iioRini  NNinFTCinL  *-  ckp.  m. 


«i 


TITOttJSL 

Jherefwn  de  elecio  EpiscopOy  quod  leget  «  Notariue 

Begionariut. 

Supencriptio.  Dcmiino  sancto,  merfto  ApostoUco, 

et  diTina  benedictione  decorato,  lil.  ^  Papae  Patram, 

SQmmae  sedis  FraeBnlf,  ^dli  yestrf  Clenis  et  Plebd 

Ecclesiae  Ul. 

Ad  laudem  Apostolatns  vestri  nibilominus  credi- 
mus  pertinere^  si  Ecdesia,  <iuae  Pontiflcis  ofBcio 
deatitMi  yMmtttr  yMris  fuerit»  Deo  fayeiBtet  deeo- 
rat«  iMnporibiMi :  proinde,  sancte  merttia  Aposloiicey 
fBMimos  •  Afostolflliim  testnim*  nti  famnlom  to^ 
slnm  BL  ikmt  tinerabilem»  Dtacomim  Eeclesim 
Bostiae»  eujua  iritamitt  bonestos  mores  apodnos  ba-* 
bemos  liene  el  oplima  comprolKilos «  bnnc  nobia 
Aposlolat«s  Yester,  dmna  gratia  praevenientet  Epi*  1f 
soopnra  ooMecrare  dignetttr ;  qaalemis  ficdesia  Del 
et  Ycstra,  dum  Ycstrls  foerit  decoraia  teaqnnbaSy 
Deo  el  Apostolatoi|feslro  iasnfAcieaiea  gratias  re- 
lerat. 

5§  Et  Subtcrii^io  iptantm.  Ili.  huic  deereto  a 
nobis  fecto  in  lil.  Tiro  Tenerabiliy  Diaeono  et  eleclo 
sostro»  eensensi  et  sulwcripsi,  elc« 

TrriJLUs  H. 

*  foeatoria. 
Dilectissimis  •  IVatribus  et  filiis  Presbyterisi  Dia- 


A  conibus,  Oericis,  Bonoratis,  PosseasoribaSy  et  eunctao 
Plebi  III.  Ecclesiae ,  simulque  yocato  Hl.  Episccpo, 
auxillante  Domino ,  futnro  lU.  sanctae  Ecdesiae. 

f  Dilectionem  Testram  salubriter  alloquimur,  quia- 
praedictum  III.  a  vobis  electum  Episcopum  yimm 
venerabilem  ordinare  compellimur.  Gaudemus  et 
oramus  Ghristum  Jesum,  ut  qui  vobis  devotionem 
electionis  dedit ,  nobis  quoque  perflciendi  tribuat  po« 
testatem.  lam  fatum  yirum  religiosa  yiolentia  tenete» 
et  ad  sanctam  nostram  sedem  perducere  festinate, 
qui  forte  dignior  eo  erit,  si  se  '  occultare  voluerit. 

56  TiTULus  m. 

l^  Decr^aki  qitod  tegit  t  Diaeetmo  demgmoo  Epi» 

tco^e. 

Domino  beatiseimo  Papm,  sancttt  EodesiaB  U.  Fr6* 
sbyteri,  Diaeoni,  et  Plebs  conaittens» 

ilcm  nfiff  mmm.  i  Gonl  a4}acemibQfl  Parochiis, 
in  Domino,  salutem. 

Ponliflcii  vestri  est  destitutis  Ecdesiis  subyenire, 
ne  Plebs  Deo  devota  diu  sine  proprio  videatur  esse 
rectore  :  et  ideo,  Domine  i)eatissime  papa,  precamur 
Apostotatum  vestrum^  uti  nobis  III.  Tirum  venerabi* 
iem,  ^  Diaconum  nostrumi  57  ^^^  ^^  mor&us  com* 


/f olortiia  B&ghnarkit,  Soi  erant  singulis  Romae 
Regionibus  addicti  Motarii,  qul  per  vlces  summo 
Pontiflci  obsequium  praestabant.  Iill  de  suburbicaria- 
rom  regionom  sibi  attributarum  rebus  referebant. 

>  Papw  Patrum,  Jam  inde  ab  aetate  Gonstantinf 
Magni  usurpata  est  haec  appdlatio,  sed  non  rta  fre- 
qnenter  :  foit  vero  freqnenlior  soiemniorque  poste- 
rioribus  temporibus. 

^  Apottolatum  vettrum.  Etsl  apDellatio  Iiaec  perti- 
nere  vldetur  ad  summae  et  Aposloliae  sedis  Praesu- 
lero,  unde  et  Romanus  Pontifei  saepius  reperitur 
dictus  Apotlplicut;  atti^ibuta  est  tamen  aliquando 
inferioribus  Episco^ls,  attributionis  exemplum  vibh* 
que  passlm  occurrit, 

<  Vocolorto.  Epistola  183  Joannis  Yin  Tocatoria 
est :  Qon  tamen  inacribitur  EpiseoDis  et  Presbyie* 
ris,  etc,  sea  ipsimet  Electo,  qni  oe  sua  electiofie 
literls  PoBiiflcem  monuerat.  Fuit  is  Tbeodosius  No- 
nensis  Ecclesise  in  lUyrieo  sob  Jaderensi  Metropolita, 
Diacoous,  et  in  Episcopum  cjosdem  Ecdesiae  elecloa. 
Haec  irarro  epistola,  ut  multa  contlnet  EcclesiasticaQ 
Historiae  utilia,  ita  leclu  d^nissima  M. 

•  Fratrihit  et  /Ufl».  Yidetur  ha^  vocatoria  perti- 
nere  ad  Eteclam  Melropolilanae  Eedesiae  :  slc  enim 
vox,  frairiMia,  ad  EfHscopos  Provinciae;  vox  /l/tlt,  ad 
Pres^leros,  etc.,  spectabit. 

'  DUeetioHem  vettram,  Simiiis  epfstola  legitur  in 
Ordine  Romano,  nisl  quod  hat)et  dausulam  bano 
oamino  superiuam  :  Ob  quam  rem  hane  direximut 
admonkUmemy  gwia  dudum  ptaeuit  tanetce  Synodo 
Epiteopum  tine  voeatoria  tuteipi  non  debere,  ne  oth 
teuritoB  dubia  ordinaHonit  incurrat. 

s  Occuttare  voluerit,  Id  flBcit  Gregorlus  Magnus  \ 
console  libnim  Yitae  S.  Gregorii,  ubi  Joannes  Diaconus 
cap.  39  et  semientibus,  exponit  pias  artes,  miibus 
\ir  sanctus  declinare  tentavit  supremam  orbis  Eccle- 
siasticam  dicnitatem. 

^  Deerewe.  Yideri  potest  decirelale  hoc  a  decreto 
noa  dilTme,  iiiai  verborom  tenus  :  quo  uno  dlscr^ 
minCy  quae  seqntmlar^  forniuUB  duss  a  decretali  di- 


versae  sunt.  Terum  in  contrarium  fedt.  Prlmum» 
qnod  diversa  sH  ntriusque  inscriptio,  nec  perinde  ao 
eonsequentibus  formulis  inscriptumsita/tua.  Deinde, 
G  qnod  non  a  Notario,  ut  praecedens  decretum,  sed  a 
Diacono  legi  deberet.  Postea ,  quod  decretum,  post 
electum  Episcopum ;  decretalc ,  post  designatum» 
mittereiur.  Deniuue  quod  decretum  aiferret  missus 
aUquis  ad  Pontincem  minister  Ecclesiae  viduae,  ut 
approbaretur  electlo ;  decretale,  Diaconus,  Episcopi 
futuri  comes,  deferret,  ut  ordinatio  fleret.  Nam  inter 
electum  et  designatum  id  intercedit  discriminis, 
quod  electus  sit,  in  quem  Glerus  et  Plebs  consense- 
mnt;  designatus,  qui  a  summo  Pontifice  approbatus» 
et  ad  ordinaliooem  venire  iussus. 

Alcuiuus  porro  libro  de  Officiis  divinis  meminit 
decretalis  hinnsce,  cum  ait :  <  Cum  Episcopus  civi- 
tatis  fuerit  defunctus,  eligitur  alius  a  clero  seu  Po^ 
pulo,  fltque  decretum  ab  ilUs,  et  veniunt  ad  Aposto- 
licum ,  cum  suo  Etecto,  deferentes  secum  suagestio- 
nem  seu  rogatorias  Uteras,  ut  eis  consecret  ^>isco- 
pum. 

i  DiaconMt.  Non  utique  Romanae  Ecdesi»,  sed 
Dvidwe,  cui  praeflciendus  EpiseopuB  :  neqne  «nim 
sermo  est  de  lectione  decreti,  qum  fieret  in  ipoa  or» 
dinaltone;  alioquin  non  Diaoonus  tantum  dieeretar 
qui  iegit,  sed  Archidiaconaa  :  hqjus  enira  erat  de 
dectione  referre. 

i  Cum  adjaeentibut  paroehHt,  Ecdesii^  a^jacen- 
liina  ciTiutam  :  Ecdesias  eiiim  significat  vox  Paro* 
chiarum,  ut  ex  pluribus  Diurni  verbis  constat.  Deinde 
aiia  manus  ostendit  Parochias  diversas  esse  a  vidua 
Ecclesia,  cvijus  in  clero  censeb^ntar  omnes ,  qui  in 
pagensibus  Eccleslis  ministrabant. 

^  Diaeonum.  Mos  erat,  ut  ex  veterum  monimentis 
eo  pertinentibns  manifestum  est,  Diaconos  potiia 
quam  Presliyteros  eligere,  idque  multis  de  causii> 
Primo,  quia  Diaconi  Ecclesiae  res,  non  temporale^ 
tanlum,  sed  etiam  spirituales  penilus  noverant :  es 
enim  Diaconus  Episcopi  oculus  et  adjutor,  Deinde, 
ttotiores  erant  omnibus  clvitatis  Ordinibus,  propter 


fiS 


LIBER  DICRNUS 


64 


probatum,  etab  «  Universitate  electnm/digneimni  AEcdesiarum  58<^i^^^(i^<>"^^S'^^><1^^96S^ 


consecrare  Pastorem. 

Item  alia  manu.  Optamus  te  per  multos  annos 
bene  valere,  Domine  beatissime  Papa 

111.  \rchipresbyter  subscripsit,  DI.  presbyter  sub- 

scripsit,  111.  archidiaconus  subscripsit,  III.  diaconus 

subscripsit,  111.  subdiaconus  subscripsit,  111.  pri- 

micerius  subsr.ripsit ,  111.  acolytus  subscripsit,  IIL 

lector   subscripsity  cantor,  et  caeteri  subscripse- 

ruut 

TITULUS  IV. 

Item  aliud. 

Desiderio  facile  credimus  annuendum,  quando 
id  petitur,  quod  Ecclesiasticse  conyenit  disciplinae. 
Ecclesia  igitur  nostra  proprio  est  destituta  pastore, 


apostolaium  yestrum,  domine  beatissime  Papa,ut  ill. 

virum  venerabilem,  Diaconum  nostrum,  vita  et  mori- 

bus  comprobatnm,  et  ab  universitate  electum,  nobis 

digpiemini  consecrare  pastorem,  cum  quo  venerandum 

Pascha,  aunuente  vobis  Domino,  celebrare  pos- 

simus. 

TITULUS  VI. 

*  Promtssto  fidei  ^  efnscojn. 

In  nomine  Domini,  ei  caetera.  Promitto  ego  lU. 
episo(^us  sanctae  Ecclesitt  iil.  Domino  meo  sanctis- 
simo  et  ter  beatissimo  ill.  sommo  Ponli0ci ,  *  seo 
unlversali  Papae,  et  59  P^^  ^o^  sancte  vestrae  catho- 
Uoae  Ecdesi»  et  apostolicae  sedi,  devota  mentis  in- 
tegritate,  et  pura  conscientia,  firmoque,  nt  oporlet. 


cui  a  veslro  apostolatu  est  consulendum  :  et  ideo,  B  proposito,  ea  quae  pro  firmamento  sive  rectitodiue 

catholicae  fldei  et  orthodoxae  religioais  oonveoitml» 
me  profiteri. 

Et  ideo  promiito  atque  spondeo  vobis»  saneti»* 
simo  et  beatissimo  domno  meo  Papae,  ei  per  vos 
beato  Petro  principi  apostolorum,  ejusque  sanctas 
Ecdesiae,  illam  fldem  tenere,  praedicare,  atque  de- 
fendere,  quam  ab  apostolis  traditam  habemuSf  et 
quam  per  successores  eorum  custoditam '  veneranda 
Nicaena  synodns  treceniorum  decem  et  octo  Pa- 


Domine  beatissime  Papa,  precamur  apostolatum  ve- 

itrum,  ut  ili.  virum  venerabilem  Diaconum  nostrum, 

vita  moribusque  perspicuum,  ei  judicio  universi- 

iatit  eleciumy  aiitistitem  nobis  consecrare  digne- 

mini. 

TITULUS  V 

Item  aliud, 

^  Paschalis  festivitas  nos  hortatur,  ad  vestri  Pon- 
iificii  remedia  convolare,  in  cujus  poiestate  omnium 

rerum  administrationem.  Postea,  cnm  haberent  om- 
nia  in  potestate,  devinciebant  sibi  facile  Glericorum 
animos.  Denique,  ut  plurimum  di^itatis  plus  affere- 
bant  quam  alii,  siquidm  Archidiaconi,  qui  nomine 
Diacohorum  bic  intelligendi,  si  bene  se  gessissent, 
ostenderant,  omnibus  se  animi  dotibus  ad  aliorum 
regimen  utilibus  excellere 

«  Ab  universitate  electum,  Glero,  ordine,  et  plebe, 
id  est,  sacris  ministris,  optimatibus  sive  honoralis 
et  plebeiis. 

i>  Pa$chalis  festivitas.  Imminente  Paschale  Eccle- 
sia  vidua  egebat  episcopo,  non  tantum  propter  ce- 
lebritatem  festi  maximi,  sed  etiam  propter  haec  tria, 
confectionem  chrismatis,  solemnem  baplismum,  et 
reconciliationem  poenitentium.  Vide  Sacramenta- 
rium  S.  Gregorii. 

«  Promiisio  fidei.  Exhibet  qnidem  Ordo  Romanus, 
quo  ritu  consecraretur  illis  temporibus  a  Poniifice 
episcopus :  non  exhibet  tamen  professionem  fidei  et 
jndiculum,  quae  hic  habentur;  sed  loco  professionis 
interrogationem,  quae  ab  ordinante  Pontifice  fieret. 
Unde  coUieere  est,  Ordinem  Romanuni  cujusmodi 
legitur  in  libris  editis,  esse  diurno  posteriorem  :  pro- 
fessioni  enim  interrogatio  successit. 

flabet  vero  forma  ista  fidei,  prout  hic  legitur,  tres 
notas,  q[uibtts  aetatem  suam  ostendat.  Fit  enim  in 
ea  mentio  Mariini  I,  qui  ann.  655  obiit ;  Sextae  sy- 
nodi,  ouae  absoluta  anno  681,  et  Gonsuntini  Pogo- 
nati  adhuc  viventis,  qui  obiit  anno  685.  Edita  est 
igitur  ante  annum  685,  atque  ita  pertinet  ad  tempus 

Zuod  intercessii  inter  annnm  682  et  685,  imo  ad 
eonem  II  auctorem  referenda,  qui  sedere  coepit 
ann.  685. 
Dixi  prout  hic  legilur^  id  est,  cum  additamentis, 

auae  corpori,  ut  ita  loquar,  accesseruni.  In  ea  enim 
isiinguendas  puto  partes  duas  :  alteram,  velut  cor- 
pus  :  alteram,  quae  additamenta.  lllud  ad  vicina  Ghal- 
cedonensi  Goncilio  tempora  fortasse  revocari  potest : 
istorum  facia  est  variis  temporibus  succedentibus 
varia  accessio.  Sic  primae  Fontificiae  professioni 
(Miccedentibus  temporibus  addita  est  mentio  septimi 
et  ocuvi  Goncilii. 
Assenii  vero  editam,  vivenie  Pogonato,  propterea 


quod  imperatoris  nomine  appellato,  non  fuerit  addi- 
tum  fncs  memoricB,  et  ipse  tamen  piissimus,  christia- 
nissimus,  et  a  Deo  corooatus  dictus  sit  :  quae  epi- 
theta,  saltem  postremum,  non  nisi  viventibus,  homt^ 
nes  illius  aetalis  tribuebant. 

G  ^  Episcopi,  Non  quarumcnnque  re^ionum ,  sed  il- 
brum,  quarum  episcopi  sedis  apostolicae  ordinationi 
subessent :  suberani  vero,  qui  nuUi  alteri  Meiropo» 
litae  subjacebant,  cujusmodi  Latiui,  Brutii,  Lucani, 
Apuli,  Siculi,  etc. 

«  Seu  universali  Papm,  Idem  est,  si  potesias  vo- 
cnm  attendalur,  summus  Pontifex,  quod  universalls 
Papa.  Ab  hac  tamen  universalis  Papae  appeliatione 
abhomiit  Sanctus  Gregorius,  ut  constat  ex  epist.  50, 
lib.  VII  ad  Eulogium  Alexandrinum.  Non  perinde  ab- 
horruerunt  consequentes  Ponlifices,  i)ostquam  Boni- 
facius  III  consecutus  est  a  Phoca,  ut  prohibieretur  epi- 
scopus  Gonstaniinopolitanus  assumere  sibi  appeUa- 
tionem  soli  Romano  Pontifici  debitam,  et  aib  ipso 
concilio  Ghalcedonensi  delatam. 

Quod  dixi  de  conseciuentibus  summis  Pontificibus, 
notum  esi  ex  inscriptionibus  plurium  litterarum  ad 
ipsos  dataram,  in  quibus  cum  imtversales  Papae  a]>- 
peUarentur,  nou  iUud  negotium  facessiverant  scri- 

T\  nentibus,  quod  Gregorius  Eulogfio. 
.  Gregorius  porro  vocem  universaUs  Paj^e  inter- 
pretatus  est,  pro  suo  admiralnlis  humiUiatis  afreciu, 
paulo  aUter  quam  qui  uterentur :  neque  enim  illi 
volebani,  quod  opinatus  videtur  Gregorius,  unicum 
esse  totius  Ecclesiae  patriarcham,  unumque  episco- 
pum,  quem  universalem  dicereni :  sed  quod  Roma- 
nus  Papa  postesutem  hal)erei  nulUs,  ut  alii  pairiar- 
chae,  finibus  definitam.  Gonsuie  laudatam  epistolam, 
aUasque  plurimas  eodem  argumento  scriptas  ad 
Mauritinm  imperatorem,  Gonstantinam  Augustam, 
Aiexandrinum,  Antiochenumque  episcqMs,  atque 
etiam  ad  Joannem  GonstantinqNriiianum,  hoc  sibi 
nomen  superbe  arrogantem,  et  Sabinianum  Apo- 
crisiarium,  etc. 

<  Veneranda  Niccena  Synadus.  Ab  his  verbis  ad 
ista  usque,  Tomus  appeliatur,  maxima  pars  fidei  iii 
q^istola  Pelagii  II,  ad  EUam  et  Episcopos  Istriae, 
paucis  admooum  immutatis,  continetur.  • 


ROMANORUM  PONTMCUM.  —  CAP.  DL  65 

tmm,  matto  Splrita  sibi  melante»  gQscipiens  re-  A  est,  divina  et  humana»  in  Qnam  personam  atque  sub- 


degit  in  8ymlM>Ium. 

DeCnde  tres  aliae  sanctae  synodi,  id  eat,  Ck)nstan- 
tinopolitana  centum  quinquaginta  Patrum,  sub  pise 
memoriae  Theodosio  seniore  principe  facta,  et  Ephe- 
sina  prima,  cni  beatae  memoriae  Papa  Caelestinus 
apostolieae  sedis  pontifex,  et  beatus  GyriUus  Alexan- 
drinusepiscopus  praesederunt.  Sed  et  Ghalcedonensis 
sexcentoram  triginta  Patrum,  quae  sub  luiae  roemo- 
riae  Martiano  iroperatore  eonvenit,  cuique  sanctae 
recordationis  papa  Leo  per  legatos  suos  vicariosque 
praesedit,  proat  diversarum  haeresum  damnanda  exi- 
gebat  00  diversitas,  eamdem  fidem ,  uno  eodem- 
qoe  aensu  atque  Spiritu ,  dedarantes  latius  edide- 
rant. 


si^tentiam  concurrentibus,  et  in  sua  proprielate  dif- 
ferentiaque  manentibus,  esse  praedicandum  :  non  iu 
duas  personas  atque  in  duos  filios  partituro;  sed,  ut 
dictum  est,  unum  eurodemque  Filium  Dei,  Deuro  et 
Doroinum  nostrum  Jesum  Ghristum,  quem  credimus 
in  utero  virginis  sanctae  Mariae  genitricis  suae,  de 
eadero  sancta  seroper  virgiue  Maria  sumpsisse  veram 
carnem  aniroataro  anima  raiionali,  ac  sibi  univisse, 
et  ita  ex  utero  virginis  Dei  genitricis  Mariae  natum 
eumdero  Deum  veruro  carne,  eumdem  passum  carne, 
crucifixum  et  mortuum  carne,  resurrexisse  eum  se* 
cunduro  carnero,  ascendisse  eurodero  in  eadem  in  coe- 
los,  unde  nunqnam  divinitate  d  discessit :  et  ita  in 
eadem  carne  venturum  judicare  vivos  et  mortuos : 


Eo«  antem,  qoicanqae  ab  eisdem  sanctis  Patribus  B  et  sic  semper  in  eadem  carne  mansurum. 


in  memoratis  qaatuor  synodis,  vel  quintar  sub  luiae 
memoriae  Justiniano  confecta,  diversis  vicibns  dam- 
nati  leguntur,  ego  meaque  Ecdesia  eoramdem  ve- 
nerandam  Patram  autoritatem  sequentes,  insolu- 
bili  damnatione  perceliimus ;  necnon  et  omues,  quos 
beatae  recordationis  Roroae  urbis  Pontiflces  propter 
diversos  errores  vel  haereses,  damnaverunt,  dam- 
namas 

niod  eiiam,  spiritali  sufiiragante  gratia,  profito- 
mur,  nos  sanctae  et  beatae  recordationis  Leonis  apo- 
stolicae  sedis  antistilis  episiolam  ad  Flavianum  Gon- 
stantinopolitanum  episcopum  datam,  qux  et  Tomus 
appdlatur;  sed  et  omnes  ejus  epistolas  de  fldei  fir- 
mitate  perscriptas,  per  omnia  et  in  omnibus  invio- 


Et  quamvis  ad  orthodoxae  fidei  sinceritatem  ab- 
unde  superius  dicta  sufiiciant':  tamen  quia  ^  hoc  spe- 
cialiter  a  nobis  profitendum,  sicut  condecet,  volui- 
stis;  detestamur  etiam  eos  et  abominamur,  atque 
damnarous,  quicunque  in  Domino  Deo  et  Salvatore 
nostro  Jesu  Christo  ante  adunationem,  duas  naturas, 
et  post  adunalionem,  unam,  delirando  dicere,  vel 
credere  praesumpserunt. 

Profitemur  etiaro  cuncta  decreta  Pontificnm  apo- 
stolicae  sedis,  id  est ,  sanctae  recordationis  ^  Seve- 
rini ,  Joannis,  Theodori ,  atque  Marlini ,  custodire, 
qui  adversus  novas  quaestiones  in  urbe  regia  exortas, 
et  pro  propria  doctrina  cuncta  xizaaioram  scandala 
amputasse  noscuntur,  profltentes  juxta  duarum  na« 


labiUter  custodire,  et  semper  Ubere,  sicut  praedica-  C  turararo  rootum,  ita  et  duas  naturales  <^erationes : 
Us,  praedicare. 

In  quibas  inter  caetera  evidentissime  oontinetur, 
■  nnum  eomdemqae  Deom  Dominum  et  Salvatorem 
nostram  Jesum  Christum  FiUum  Dei,  eumdemque 
hominis  fiUum,  ex  duabus  et  in  duabus  naturis,  hoc 


*  Vtmm  eumdemquey  etc.  Haec  ifipvwirh  ex  definl- 
tioneCondlii  Ghalcedonensis  desumnta  est,  et  iisdem 
pene  verbis  legitur  in  definitione  fldei  a  Sexta  Sy- 
nodo  compositae. 

^  Quia  hoc  ipeeiaiUer.  inoe  sta o  iitur  opinio,  quam 
antea  innui ,  professionem  factam  esse  statiro  post 
Chakedonense  Conciiium  adversus  Eutychls  deUria  : 
tanc  enim  temporis  qras  erat  uuicuique,  ad  ortho- 
doxiam  suam  probandam ,  detestari  Eutycbis  deli- 
rium  deduabus  ante  adunationem  naturis,  etuna  post 
adunationem.  Quod  si  haec  opinio  de  professionis  B 
aetate  nrobabilts  est,  dici  debent  caetera,  quae  seqnun- 
tur»  saltem  ^ua  pertinent  ad  fidem,a  LeoneU,  addita. 

«  Severimj  etc.  Gum  ab  Honorio,  quo  sedente, 
ortae  sunt  novae  quaestiones,  et  Ecthesis  iropia  no- 
mlne  Heradii  prodiit,  usque  ad  Leonem  U,  sub  quo 
forroulam  hanc  aut  editam,  aut  saltem  additamento 
anctara  j[M>nimus,  summi  Pontifices  novem  Ecclesiae 
{Mraefoennt,  Severinus,  Joannes  IV,  Theodoras,  Mar- 
tinns  1,  Eugenius,  VitaUanus,  Adeodatus,  Donus  et 
Agatho,  qoaeri  merito  potest,  cur  priores  quatuor 
memorentur,  sileatar  de  aUis  quinque?  cur  m  pri- 
mis  mentio  non  fiat  de  A^thone,  qui  post  coactam 
Romae  Synodnm  125  Episcoporam,  de  fide  praedar 
ras  daas  epistolas  scripsit?  Veram  causa  in  promptu 
est :  adversus  Eclhesim,  qua  operaUo  una  Gbnsti 
statuebatur,  Severinus  decretum  edidit,  quo  eam 
condemnarei  ei  analhematixarei.  Joannes,  Exarcfao 
kacio  nec  quicqaam  exsiUis  Ciericorum  saeviente, 


et  quaecunque  damnaveraut,  sub  anathemate  dam- 
namus  :  quaeque  susceperant,  susdpimus,  et  tota  fi- 
dei  integritate  veneramur. 

02  Ad  haec  vero  susdpio  et  amplector  et  veno- 
ror  definitionem ,  qnam ,  Deo  aui^ice,  sancta  nni- 

Conciliaro  Horoae  coe^it,  quo  Monaihelitartm  hmre" 
tim  pro$crip9it.  Coegit  pariter  Theodorus  adversus 
eamdem  Ectheslm  Typumque  Consuntiis  episcopo- 
ram  conventum,  unde  synodicas  duas  Constantino- 
poliro  transroisit.  MarUnus  celebrem  iUam  Latera- 
nensem  synodum  coUegit,  ubi  haeresiro  Monothelb- 
taram  editis  canonibus  viginU  dainnavit.  Atqui  hi 
quatuor  Pontifices  tanto  generosius  adversus  Hono- 
theUtas  invecli  sunt,  quanto  aegrius  ferebant  factum 
Honorii,  qui  per  impradentem  oeconomiam  at^ue 
conniventiaro ,  <  Apostolicam  Ecdesiaro  apostolica^ 
traditionis  doctrina  non  Ulustravit;  sed  profana  tra- 
diUone  immaculataun  fidem  maculari  promisit,  >  ut 
ait  S.  Leo  U. 

Jam  vero  Eugen.us,  cum  perturbaUs  temporibas 
in  locuro  S.  MarUni  Gbersonaro  deportaU,  inductus 
fuerit,  nihil  quaestioiils  roovere  aut  potuit,  propter 
exarchi  tyrannidem;  aut.debuit,  post  tam  accnra- 
tam  fidei  exposiUonem  in  concilio  Lateranensi  tra- 
ditam.  Quae  secunda  raUo  facit  eUam.pro  Vitaliano« 
Adeodato  et  Dono,  praesertim  cum  tranquiUior  vi- 
deretur  Ecclesiae  status,  aut  poUus  sUeret  tempesUs, 
qua  recradescente  Agatho  condlium  centum  et  vi- 
ginti  quinque  episcoporam  coUegit,  ex  quo,  post 
damnatos  Monothelltarum  errores,  epistolas  daas 
Constantlnopolim  misit,  quas  sexta  synodus  xoetK 
irodoc  secuu  est.  Quaro  sexUm  synodnm  redpere 
aliud  nihU  est,  quam  Agathonls  decretis  inh^* 
rere» 


«7  UBER  Wm\J&  W 

yersalis  ac  magna  seila  synojns,  qusB  \n  regia  Gon-  A  indigDti8  predl^ytefr  sancitae  ficderfa^  111.  lidle  pro- 


stantinopolitana  nrbe  conTenit,  el  in  qua  apostolicae 
sedis  domni  Agalhonis  legatos  praesidere  njianife- 
stuui  est,  quae  et  per  decretum  Christianissimi  ac 
piissimi  ^  et  a  Deo  coronati  Constantini  Hagni  prin- 
cipis  congregata  est :  et  quaecunque  susceperunt, 
suscipiraus :  et  quos  yel  quae  abjecerunt,  abjicimus  : 
similiter  et  quos  anaihematizaverunt  atque  damna- 
verunt,  anathematizamus  ac  damnamus 

Profitemur  etiam  nunquam  nos  aliquid  novi,  quod 
Contra  catholicam  fidem  et  orthodoxam  religionem 
esse  claruerit,  suscepturos. 

^  Praeterea  promiUo  nunquam  me  parochiam,  aut 
Jura  alterius  cujusconque  Ecclesise  pertinentia,  sub 
jurisdictione  episcopatus  mei  usurpare. 


missioni  sponsionique  orthodoxae  Hdei  factae  ab 
m.  sanclassfano  episoopo  meo,  onmia,  quae  sope- 
riuB  professa  sunt,  rdegens,  consentiensque  aob- 
scripsi. 

«  CauUo  epUcopi. 

1n  nemiae  Bonftw  M  el  Salfitoiis  noalil  Jmi 
Ghristi,  iii^mnte  iU.,  «te. 

inter  ^«iera  «akMs  iMtfMt  dMtHnie,  ^aiN» 
me  iH.  episeof^mi  vos  Dommh  iH.  iMCifiBiMS  at- 
q«e  «postMicae  ae4is  ^apa,  «d  >edyieii4ua  repni* 
dmMfie  «pisco|MMiii  Gceleite  IH.  pt^iws— anqt 
informare  dignati  estis :  hoc  me  quoque  admoMi^ 


Et  ut  nostrae  fidei  vestro  apostolatui ,  sanctaeque  B  •***»  «»oerdo<iimi  *  miHo  piMio  eMe4i,  M  «  «x- 


ejus  catholicse  Ecdesise,  integritas  ac  puritas  mon- 
atraretur,  praesentisGS  promissionis  noslraepaginam 
per  iU.  notarium  scribendam  dictavimus,  ^  et  sacro 
scrinio  sanctae  apostolicae  sedis  beatitudinis  vestrae 
contraclimus. 

Et'  $ub$criptio  episcopi,  10.  indignus  episcopus 
sanctae  Ecclesiae  Ifi.  huic  promissioni  sponsionique 
orthodoxae  fidei  fldeliter  a  me  factae,  omnia  rele- 
geus,  quae  superius  continentur,  conseatiensque  sub- 
scripsi. 

^  Et  subscriptio  sacerdotum  eju$dm  EccUm,  HL 

^  Et  a  Beo  eoronati.  Nemo,  ut  opinor,  legerit  os- 
piam,  hec  efinkiidhon  alleri,  quan  meatk  «djiiii- 
ctvm.  ViveBU  anten  tributi  eKonpla  i^amm  ^ccur-  ^ 
runt.  ^ 

i>  Profterea  promitto.  fluic  loco  afferre  potest  non- 
BuHam  luoem  testioioniMi  Gregorii  f  I,  scribentis  ad 
Serenum  ForojuUensem.  c  IXttin  ad  eumulum  iii  h^ 
noris  precibus  eximii  fllu  nostri  regis  flexi,  et  recti- 
todine  lldei ,  quan  te  tuamque  Ecdesiam  amplecti 
•cognoviflBiis,  pfovoeali,  paUaaHi  tiU  ^nnexiwis,  m- 
terdicentes  et  inter  caetera  prohibentes,  ne  unquam 
aliena  ju.ra  invaderes,  aut  temeritatis  ausu  usurpa- 
res  jurisdictionem^juspiam,  sed  his  esses  contentus, 
quae  usque  hactenus  possedistl,  nunc  vero  Gradensis 
patriardiae  nitcris  invadere  jiira,  etc.  >  Inde  enim 
consla^,  id  iroperatum  fuisse  eplscopis  forensibus, 
Gum  mitteretur  paUium ,  quod  ordinatione  suburbi- 
cariis,  ut  suis  se  finibus  confinerent. 

c  Sacro  scrinio,  etc.  Lateranensi,  de  que  diximus, 
ca^.  11,  tit.  %  ad  finem. 

a  SiJficriptio  iacerdotutn.  Viius  cunctorum,  Imo 
lolius  Ecclesiae  parlicuiaris,  nomine  subscribit. 

«  Cautio,  Cautionis  nomine  intelligilur  inslrumen-  B 
tum ,  quo  quis  fidem  suam  scripto  obl]|;at  ad  im- 
plendum  promissum,  unde  chirographum  vocat  Za- 
charias  rapa  can.  4j  synodi  Aomanae  ann.  745  ha- 
l)iix.  Ut  aotem  istliaec  cautio  facBius  inteUigalur, 
componenda  est  cum  synodaU,  quod  acdpit  episco- 
pus,  cum  ordinatur,  et  cum  exLoriatione  ordlnao- 
tis,  cj^usmodi  reperitur  in  Ordine  JGtomano.  jBfaec 
porro,  max^mam  partem,  videtur  ex  epistolad  Ge- 
lasu  oenfecla.  Coniinet  vero  trededm  capita,  quae 
omrna  fece  Gregoriam  temporis  disdpUnam  sapiunt. 

f  NuUo  pmmiot  eic.  De  gratuUa  episcopi  jordina- 
iione  sermo  est ,  quam  ut  praestaret,  quid  non  mo- 
Uta  Ecdesia?  Fuerunt  porro,  qni  commodi,  pa- 
&teUi,  praemiique  nomen  praeiexerent  simoniae,  ne 
uretU  vox  horrprem  crearei :  sed  Gregorius  Hagaus 
Laiic  larvam  detraxli ,  dum  vetuit ,  ne  pro  pallio 
quidem ,  eisl  mos  iuoleverat ,  coramodum  reqpe- 


eeplis  «ffioiii,  ^uilws  ex  «vliqiM  ooaooaUdiBe  4art 
selet :  qnia  dignam  «st,  «t  qnod  gralis  «eoe|«,  gvatla 
debeam,  Deo  jvvante,  coafem. 

i^^Spondeo  me  de  ordinatione  dericorum,  ab  os- 
tiario  usque  ad  presbyterum,  nuUum  praemium  esse 
accepturum ;  sed  eos,  quos  Dei  considerallone  ad 
officium  clericatus  elegero,  gratis  me  esse  ordina- 
turum. 

Idemque  fateor,  ^  nec  de  baptixandis  conslgnan* 
disque  catholicis,  unquam  me  atiquod  praemium  in 
quaUi)et  re  vel  specie,  pro  quacunque  persona  po- 

>  EsBceptit  offloits.  Totas  lilc  locns  €t  prsenrio  et 
4ft|iciis  Ittcem  aoeipit  ex  epiftlola  U  Ub.  iw  Gregorii 
Magni,  si  lamen  episUUa  est,  et  iion  poliiis  docretofli 
in  C!onciIio  Komano,  a  Gregorio  ann.  595  ^  sanci- 
tum  :  c  AnUquam  Patrum  regulam  aequens,  nihil 
paqinMi  4e  ordiiumtilHB  aoeipmdani  esae  constiiuo, 
noque  e^  datione  paUii,  aetpie  e^  tjc^diiioi^  chariar 
rum,  neque  ex  ea,  quam  nova  per  ambitionem  si- 
mulatio  invenit,  appeliatione  pasteUi.  Quia  enim  or- 
^naado  episeopo  ponlifex  manum  iroponil,  evange- 
licam  vero  lectionem  minister  legit,  confirmatiouis 
autem  ^us  epistolam  Botarius  scnbit :  sicut  poniifi- 
cem  noo  decet,  manum,  quam  imponit,  vendere,  ita 
nMnistrutfi  vel  noiarium  non  decet  in  ordinaiioae 
dus,  vel  vocem  vel  charlam  venundare.  Pro  ordJna- 
tione  vero,  vel  palUo,  seu  cbartis,  aique  pastello, 
eumdem,  qui  ordinandus  vel  ordinatus  «st,  omnino 
aliquid  dare  projliibeo.  £x  quibus  praedlciis  rebus  si 
quis  hinc  aliquid  conunodi  appeUatione  exi|[ere  vel 
deferre  forte  praesumpserit,  ui  districto  Dci  omni- 
poteniis  examine  reaXui  suljacebii.  Is  autem,  qui 
ordiualus  fuerit,  si  non  ex  placilo,  neque  exacius, 
nequeexpetiius,  post  acoepias  cbartas,  ei  paUium 
aUqnid  aiilibei  ex  dePOi  ^raiiae  taniummodo  causa, 
dare  voluerit,  hoc  accipi  nuUomodo  i^ohibemus, 
qula  ejus  obiatio  nillam  culpae  jnaculam  ingerlt,  qiue 
ex  accipientis  ambttu  non  j|>rooes8it.i 

^  Spondeo  me  de  ordinatxoney  elc  Malum  peoe  cum 
Eccksia  natum,  semper  impugnatutt  a  I>onis,  saepe 
varia  ratjonum  specie  occaliaium  ab  aliis,  utinam 
aliquando  expugnandum. 

i  Nec  de  oaptizandis.  Primis  aadCuUs  solebaBt»  qui 
ba^tisnuim  suscipecent,  presbyieris  aliis(|^  mini- 
stns  pecuniam  lai|;iri :  id  vero,  quod  offioi  gratia 
primum  tribuebatur,  cum  prae  avaritia  ministrorum 
postea  exi(;ereiur  quasi  jure  debitum,  Ecclesia  sa- 
lubri  cousilio  dar)  omnino  veiuit.  Unde  Gregorius 
Nyssenus  nonnullos  differentes  l»aptisma,  dooec  ha- 
berent,  quod  laxgirentur,  increpat  vehemfinter^  ora- 
tjpiie  ftidvorsiis  jaifei^ft^  bi^ipUgiiv^i 


oe  RoHANoRtii  Mxtmsm  -  cap.  m.  ft 


judieii  ipromitto. 

Spoodeo  etim  eocjbsttsitea  pnBdlk  afbaM  m1 
rusiica,  «luvmafifiie  re»  iiniiMlNiei,  Meque  mo*' 
ventes,  vel  araameBta  Gcelesi^,  mioisleriaqie  sa* 
crata  diligeiiler  el  fidettter  aervalttmm :  n  qoa  pi- 
gnora  o  qait^iuliJi^  oUigata  tmi^  ami  indebite  db- 
linentur,  meo  mmusu,  labore  et  sumpHi  proprio,  ul 
temporia  aecessiias  iargieittr,  aique  oieo  Bliidlo  re- 
vocMida,  fi§  aeca  me  idaeoaiida  ^ooiibel  tiluU  ene 
promitto. 

Ecdesiastica  vero  neigoiia»  iq«»  proponenda  aut 
excipienda  fuerint,  me  sine  respeclu  gratiae ,  cooUi- 
dii,  vel  venalitaiis  aut  fraudis,  agendi  contra  deten- 


liuraai,  oec  pn>  gratia  Mm ,  Mjoilibet  mcriUill;» 
persooam  Eedesiaslieis  officiis  aggregare. 

•-  Sarta  tecta  vero  per  omnes  Bedeshs  meas,  sub 
omni  diligenita  vel  sollicitndfne  ,  me  profiteer  annis 
singolis,  proa4  eipensas  babuero,  esse  facturum, 
nec  «Henus  Episoopalus  mei  iempore,  pro  quali- 
bet  eausa,  miiiisieria  sopradicta  looo  pignoris  obti- 
gaoda. 

^  Praeterea  promitlo,  me  ^  sine  sedis  Apostolicae 
Jussione  ad  ^Qcomitatum  nullatenns  proHcisci,  nec 
perdiversas  proviodas  aut  civitates  dlscurrere,  qua- 
tenus  Ecclesiam  meam  videar  sine  gravi  occasione 
cieserere» 


latores,  vel  eicipiendi  conira  pulsaates,  efficaeiter         ^      .  .:..... 

olqae  idditer,  coaaiderata  tamen  in  omnibus  justf.  •  ^^'•^"^'^^»  «>«  «^^^"^  ^  ^^  »«^^^«^  Apostolorum,  si 
iia,  qu»  wiversis  utrlitaUbus  pneponenda  esl,  Deo  ""^  necessitas  impedierit,  amiis  siogulis  occursu- 
juvante,  a  me  peragenda  conflrmo. 

NaJlum  me  ecolesiastici  juris  praedium  urbanum 
^  malioum ,  cujusiibet  meriti ,  aut  idoneum  ,  ant 
niiniam,  vel  mancipia  cujuslibet  sexus  vel  aetatis, 
£pisc<|>alus  mei  promitto  aiienaMrom  easeaaapo- 
ribas>  faatenos  Ecclesia  ,  in  qoa  ordinatus  sum» 
miBam  dispendinm  patiatur. 

Quartam  Glericis  vel  fabricis  portioiiem  me  «Hiis 


^  Sarta  teeta  vero,  Portio  illa  bottonim,  quae  fa* 
inicis  addicta  erat,  per  lotam  Parocbiaai  penes  C^- 
soopos  tunc  fuit,  nondum  erectis  in  beaeucium  coih 
tributis  Ecclesiis. 

^  Pranereapromtlo.  PromissAOnis  dasesuiitpartes, 
"slitepL  de  non  adeuodo  comitatusinejussione  aedis  Apo-  r 
stolicae ;  ^ltera  de  non  discurreiido  per  alias  civitales 
aut)irovincias,  Ecclesia  sua  deserla.  Utraqueadre- 
sidentiam  conservandam  fadt ;  sed  prior  insuper  ad 
pacem  et  caritatem  fovendam,  fraBnandamque  aoibi* 
tionem,  et  sanctitatem  morum  reiioeiidam  :  iiam  ad 
conaitatum  Episcopos  paucos  aecessiUs  el  in  Cbrislo 
caritas ;  plures  accusatio  fratrum  ,  vitse  saecalaris 
sludium,  et  bonorum  cupiditas  IrabebttL 

c  Sinesedis  Aposlolica!,  eic,  indf  ronfilal  nlioiin 
lianc  ad  soios  Episcopos  ordiaalioDis  sedis  Apooio- 
licae  perlinere :  alios  cnim  a  Melropolilis  oais  vo- 
niam  poposdsse  cerlum  est.  Vide  epislolas,  qaflns 
Cre^orius  Va^nus  paUium  MeUopoHiis  BMllil.,  ob- 
tioxiosque  £pisco{K)s  missi  moael :  aam  ia  siMaiis 
memijiit  Eccfesiastic^e  iilius  r^oie,  qoia  retioeban- 
tur  inEcclesia  sua.  Uemenlo  etiam  Molropoliias  da- 
tarum  subjectis  Xormatarum  raliooem  «n  Synodis 
provlucise  reddidisse. 

A  Ad  natalem  Apostolorttm,  CloaveBeranl  episcopi  ^ 
aliisqueRomam  ad  solemnitalem  Apoalolonim  lci-  *' 
bus  temporibus,  In  Nat»li  SS.  Pelri  el  Panli,  ta  de« 
dicatione  Basilicae  Apeslolorum,  dt  oiroa  Idus  Maias. 
De  natali  luculentum  est  leslimoniom  Poalini  episi. 
13  ad  Severum :  4  Romam  ad  veaerabilem  soiemni- 
tatis  ApostoUcae  diem  prolecli  aamas ,  concarsam 
nobis  illic  tuum  debita  quidenm  sed  tamen  festiva 
medilatione  promittentes.  >  Etepist.  46,  adDelplii- 
nom  de  AnaslasioPaiia  .*  t  Nosmei^psos  Aomae,  com 
solemni  oonsuetudioe  ad  beatorom  Aposiolomm  iuh 
talem  veoissemus  ,  tam  blande  qoam  boooriioe  en-* 
cepit.  Postea  quoqae  interposilo  lempere  etiam  ad 
natalem  suuiu,  jpiod  consaoerdoittMis  suis  tantBm 
deferre  solet,  invuare  dignatus  esl,  aec  offansos  esi 
excusatione  nostra.  £t  poslea  :  Si  Domiaas  corn* 
mcatum  donaverit,  ut  ad  euin  usitato  soIemiiiterDO- 
bis  tempore  rccurranius,  etc  1 

Conventus  iUe  arbiU^arius  ^iitEpiscopis,  qui  ordina- 
tioni  sedis  ApostoUcae  noa  sul](|aooroBl  i  sal||ectis  frai- 


rum. 

Quod  si  coatra  baec,  qaae  sqperios  ooiitiiieDtiiry 
aut  contr^  quodlUiet  eomm,  me  egisse  vd  fedsse 
convictus  fuero,  lunc  aou  sokun  ea,  qum  Ecdesim 
meae  couiqiielenlia  amiserim,  vd  forle  iiqaste  pe^* 
ceperim,  a  me  berediliasqae  meis  realilaeoda  cen- 
fitmo :  verum  eliam  boaoris  me  pericalam  spoodeo 
subilaxum 

ceplQS :  quodliber  Diumus  innuit,  aperte  probatGre- 
goru  MagniepisMla  70  libriprimi.  c  Qaia  fratres  ei 
Goe[)iscopos  nostros  inSiciiia  jofliiiaeommocanles  ad 
beati  Petri  ApostoU  nataUtium  convenire  voluimus,  > 
etc.  Mox  ubt  iropeditos  Justa  de  causa  dixit,  <  JMbei 
venire  qaampTimam,  non  tamen  ante  biemem.yuod 
m^  ioierpretor  de  alio  ooacorsa  ad  dedicaliooem 
basiUcae  saactorum  Apostolorum  die  18.  Nomabris* 
Quo  eUam  de  concursu  intelUgenda  sunt  verba  Va- 
lentiniani ,  Gallae  Placidiae,  et  Eudoxiae  ad  Tbeodo- 
siam  Imperaiorem  ei  Pukfaeriam  AofpBtam  ,  quft 
contra  aperiam  Hisloriae  ratuHiem  aliqai  de  aMali 
Apostolorum  die  29  Jimii  acceperunt. 

Quo  primam  lempore  iBmosHum  sit  billasmodi 
prxoepiiim  fipiscopls,  qoi  $eai$  Ap&0Micw  ordinatith 
m  9abjacebanty  non  ita  maoifesuim  est.  Zadiarias 
foidem  in  Syoodo  Aomana,  qaam  babait  an.  745, 
eap.  4,  saoxit,  ut,  c  juxta  sanctorum  Patrum  ei 
Caaonom  staiuia,  omnes  episcopi  qui  Apostolicae 
sedis  ordinatioiii  solijaeereot.  qoi  propinqai  snni 
annue  Idibus,  aut  drca  Idus  Maii,  sanctorum  Prin- 
c^um  Apostolorom  Petri  et  PaoU  IiminH)as  prae- 
sentarenlur.  Qoi  vero  de  longinouo,  jatta  suom  chi- 
rographam  impleant.  Nam  qut  niQas  ooastilutionis 
cOniemptor  eietiierit,  praeter  si  iegritad*iia  valida 
famii  deCenlas  ,  «ciai  se  Caoonam  suftflM^  sen^ 
teniiis. 

yerum  qiue  sini  illa,  quorumqne  Pairam  et€ano- 
sam  Maloia ,  oon  saiis  iode  edocemar ,  ot  qaaeslioni 
praesenti  salis  fieri  possit.  Non  loquitur  enim  Zacba- 
riasde  oatali  Aposlolorom,  qui  dies  ^  Junti,  sed 
de  Idifcus  Maii :  qao  tempore  cur  oonvocarentur 
Episoopi  nnUas  scio,  oisi  forle  ad  obseqoium  Primati 
eshibeadam,Uiiic  oam  oeque  maximi  calores  essent, 
naqoe  abseoiia  nooerei  EodesKs,  expleiis  nenipe  so- 
leauHbas  Peotecostes  ritibas,  qai  quam  eicissime  ab« 
solva&imr  drca  Idus  Maias. 

Hoc  paeceptom  dixi  impositum  fdisse  Episcopis, 
qui  sedisApostoticaeordinaUoni  subjaeebant,  id  est, 
qui  a  sanimoPoaiificeordinari  debebant  :  debebant 
tero  qui  soburbiearus  Ecclesiis  praeerani.  SalMrrbi- 
earias  ioleUigo  Rufiini  more  :  nuHi  enim  tunc  temr 
poris  Pfimates,  praeier  Romanum  Antistitem ,  Eo^ 
desiaram  qjasmodi  PxmaUbae  praeerani. 


?{  uBEft  Dnmmjs  n 

07  •  kHiiq^  etiam  promitto ,  pneter  canctag  A  pondi.  Actam  Rom«  'die  ID.  Imp.  10.  CongQle  II!. 
inihi  propinquas  aat  aifines  personas,  sl  quis  pro 
animae  suse  judiciOy  me  heredem  inscripserit,  aut 


per  donationem  aliquid  mihi  forsitan  iargiius  fuerit, 
hoc  melll.  Episcopum  sancta  Ecclesiae  Ili.  spondeo 
coUaturum.  Quod  si  minime  fecero»  sit  superscriptae 
sanctse  Ecclesiae  licentia,  vel  sacerdotibus  ejus ,  tan- 
quam  si  ab  eis  uniyersa  sibi  acquisita  fuerint  Tei 
collala,  ex  hac  mea  professione  et  sponsione » indu- 
bitabiiiter  Yindicare* 

i>  Illud  etiam  fprae  omnibos  spondeo  atque  promit- 
to,  me  omni  tempore ,  per  singulos  dies,  a  primo 
gallo  usque  mane  ,  cum  omni  ordlne  Glericorum 
meorum,  ylgiliasin  Ecclesia  celebrare,  ita  ut  mino- 
ris  quidem  uoctis,  id  est,  a  Pascha  usque  ad  sequi- 
noctium  ,  Tigesima  quarta  dle  mensis  Septembris,  ^  ^^ 
*  tres  Lectiones  et  tres  Antlphonae,  atque  tres  Re- 
sponsorii  dicantur  :  ab  hoc  Tero  sequinoctio  usque 
ad  aliud  yemale  aequinoctium,  et  usque  ad  Pascha, 
quatuor  8S  Lectiones  cum  Responsorils  et  Antiphonis 
suis  dicantur.  Dominlco  autem,  in  omni  tempore, 
Bovem  Lectiones  cum  Antlphonis  et^  Responsoriis 
sttls  persolvere  Deo  profltemnr. 

^  Lltanias  vero  bis  in  mense  omni  tempore  a  me 
faciendas  spondeo.  Quae  tamen  omnia  cum  timore  et 
disclplina  ,  ut  Deus  placari  possit,  me  in  Eodesia 
mea  instiluturum,  atque  diebus  vita  mese  conserva- 
lurum,  ipso  auxiliante,  promitto 

Quam  cautionem  meam,  per  lU.  Notarluni  Eccle- 


Et  Subteriptio  Ejn$cajn.  HL  indignus  Episcopus 
sanctae  Ecdesi»  lU.  huic  cautioni  sponsionique  meae, 
omnia  suprascripta  relegens  eonsentiensqoe  sul>- 
8cripsi,et  testes,  qui  sulncriberent,  rogavi. 

Subscriplio  tettium.  Ul.  Trlbunus  huic  cautlonl 
sponsionique  factae  ab  lU.  Eptscopo  sanct»  IIL  Ec- 
desiae  rogatos  ab  eo  testis  subscripsi,  etc 

89  Subicriptio  tcriptoris.  Ul.  sanctae  Ecdesiae  lU. 
Notarius,  qui  et  scriptor,  testimonium  subscriptione 
supplevi. 

TiTULUs  vni. 

•  Indiculum  Epiicopi. 


In  nomine  Dominl,  hnp. 


Promitto  efo  lU.  Epi- 
scopus  Ecclesiae  IIL  vobis 
bealo  Petro  Apostolorum 

Erincipi,  Vicarioque  tuo, 
eatissimo  Papae  l>omino 
IIl.  successoribusqueejus. 


Jndiculus  BomfacU  Mo' 
guntinenm. 

In  nomine  Domini  Dei 
et^salvatorisnostri  Jesu 
Qiristi.  Imperante  Donmo 
Leone  a  Deo  ooronato 
magno  Imperatore,  anno 
VI  post  Gonsulatum  ejus: 
sed  etConslantino  magno 
Imperatore  cjus  fitio,  anno 
111,  ludictione  vi. 

Promitto  ego  Bonifa» 
dus  Dei  gratia  Episcopug 
tibi  beato  Petro  Apostoio- 
rum  prlncipi,  Vicarioque 
tuo  beato  Gregorio  Papae, 
et  successoribus  ejus,  per 


perPatrem,  etFilium,  et  Patiem ,  et   FiUum,  et 

Spiritum  sanctum.  Trini-  Spiritum  sanctum,  Tri- 

tatem  inseparabiiem ,  et  nitatem  inseparabilem  , 

hoc  sacratissimum  cor-  et  sacratissimum  corpus 

pus  tuom,  me  omnem  fi-  tuum,  me  omnem  Jidem 


Siae  meae  scribendam  dictavl,  in  qua  et  ego  subler      dem  et  puritotem  sanctae    et  puritatem  sanctae  fidei 


manu  propria  subscripsi,  ettestes,  utscriberent,  ro- 
gavi,  exhortatione  Domioi  et  beatissimi  Papae  IH  sti- 
pulantibusvobisDomnoIU.  Primlcerio,  seuDomnoUL 
Secundioerio  sanctae  Sedis  Apostoilcae ,  in  omnibus 
superius  comprehensis,  in  verbis  solemnibus  spo- 

a  Iniuper  eliam  promitto.  Quae  Episcopo,  non  soc- 
cessione,  sed  legato,  obveniebant ,  ea  non  persooae 
privatae,  sedEcdesiae  capiti  censebanlur  dari,  atque 
adeo  in  Ecdesiae  jura  ceaere  :  imo  <  sacris  Ganonum 
legibus  iioscitur  esse  definilum,  ut  in  his  quae  anti- 
stes  Episcopatus  tempore  acquisierit,  non  alius ,  sed 
sola  succedat  Ecclesia.  Greg.  Magnus  lib.  ix,  epist. 
44,  ad  Scholasticum  Defensorem. 

b  lUud  etiam,  elc.  Inde  constat,  quis  fuerit  Ecde- 
alae  sensus  de  obligatione  Episcopi,  omnisque  Gleri- 
corum  ordinis  ad  vigUias  celebrandas  omciumque 
divinum  obeundum.  Gonstat  pariter,  quae  fueritolB- 


fidei  Gatholicae  exhibere,  cathollcas  exliibere,  et  in 

et  in  unitate  ejusdem  fi-  unitate  ejusdem  fidei,  Deo 

dei ,  Deo  operante ,  persi-  operante  ,  oersistere ,  in 

stere,  In  qua  oinnis  Ghri-  qua  omnls  Ghristianorum 

stlanorum  salus  esse  com-  salus  sine  dubio  esse  com- 

probatur,  et  nuUo  modo  probatur,  nuUomodo  me 

signa,  Gdebris  Litania  Prodi  Gonstantinopolitani 
Episcopi  qointo  saeculo  ;  celebriores  consequentibus 
saecuiis  memorantur,  sed  quae  fiereut,  prout  necessi- 
tas  postularet.  Hortatus  est  oUm  Gregorius  Magnus 
Siciiiae  Episcopos  ad  Litanias  celebrandas,  adversus 
hostesinsulaeimminentes(/i6.  IX,  €pfsl.45).  c  Hortor, 
fratres  carissiini,  ut  omni  hebdomada  quarta  et  sex- 
ta  feria  Litaniam  inexcusabiliter  indicatis,  et  contra 
barbaricae  crudditatis  incursus  supernae  prptectio- 
nis  auxillum  imploretis.  i  Qoae  exhortatio  primam 
fuit,  hanc  cgo  postea  in  praeceptum  evasisse  credo  : 
sed  opinor  simul  frequentiam  imminutam,  ut  bis  jam 


cii  pro  diversitate  tempesiatum  ratio ,  ut  aUa  majo-  D  non  in  una  hebdomada,  sed  in  mense  tantum  Litaniae 


ribus  noctibus,  alia  minoribus  responderet.  Majores 
dicebantur  noctes,  quae  ab  aequinoctio  autumnali  ad 
Pascha  ;  mlnores  ,  quae  a  Paschate  ad  autumnale 
aequinoctium. 
«  Tret  I^ctionei,  etc.  Nihil  sancitur  de  Psalmis, 

3ui  dicebantur  duodecim,  pro  veteri  more,  orto,  ut 
icitur,  ex  angelica  revelatione,  quod  tradlt  Gassia- 
nus  lib.  11  Insiit.  cap.  5.  Qnse  de  Antiphonis  et  re- 
sponsoriis  dicuntur,  sapiunt  Gregorii  Magni  aetalem : 
nuUum  enim  anti^ uiorem  Gregoriano  iibrum  Anti- 
phonarium  haben  scio.  Quid  si  sanctus  Pontifex 
Antiphonarium  suum  ab  Episcopis  ordinationis  suae 
flervari  voluit,  servandique  cauiionem  exegit  ? 

<i  Utanias,  etc.  Litaniae  ad  placandum  Deum  et 
avertenda  mala  Institutae  sunt.  A  quo  primum ,  et 
quo  primum  tempore  ,  incertum  est.  Sunt  qui  refe- 
rant  ad  tempora  Gonstantini,  quibus  Ecdesia  Ghri- 
^tiy  a  captiyitate  $Q)uta  ,  publica  dedit  suae  pietatia 


fierent.  Verum  nusplam,  quod  quidem  noverira, 
praeceptum  extat.  Quid  sl  pro  mense  annus  pona- 
tur,  Litaniaeque  inteliigantur  solemnes  duae,  major 
et  minor  ?  Iles  facilius  conficietur :  ambae  enim 
praecepto  Apostolicoquotaiinis  faciendae  sanciebantur ; 
rdiquae  aut  pro  re  nata  solum,  aut  particularis  Sy- 
nodi  canone. 

«  Indiculum,  Hac  se  formula  S.  Bonifacius  Mogun- 
tinensis  Antistes  obligavit  sedi  ApostoUeae  :  nam  iu'' 
ter  eplstolas  Gregorii  11  habetar  Indiculue  eacramen- 
(t,  quod  Bomfacius  Ronue^  eum  Episcopui  ordinare- 
tur^  edidit ,  et  manu  $ua  $ubscriptum  obtuUt,  Hunc 
operae  pretium  fuit  exhibere  ,  et  formulae  irftpaXXioXwr 
opponere,  ut  altera  ex  ailero  emendetur,  atque  eUam 
ex  ambabus  et  aUa  consequente  inteUigatur ,  quid 
discriminis  interesset  in  ejusmodi  sacramento,  cnm 
vel  ab  Italo  ,  vel  a  Longobardo,  vel  ab  alio  extra 
ItaU^m  po9ito,  praestaretur. 


minus  ,  fideliier  staiim 
Dooino  meo  Apostoiicd  re- 
nuDliabo. 


73 

CDutra  unitatem  commn-  contra  unitatem  commu-  A 
nisetuniversalis,suade!i-  nis  et  universalis  fclccle- 
te  qoopiam  consentire  :  si^esnadenticuipiamcon- 
8ed,utdixi,fiJemetpuritar  sentire :  sed  ,  ut  dixi,  fi- 
tem  meam  au^iie  concur-  dem  ei  pnriiatem  meam, 
suinlibietutililatibusEc-  quae  Ecclesios  tuse,  cui  a 
clesi»  toae,  ciii  a  Domino  Domino  Deo  potestas  li- 
I>eo  polestas  ligandi  soi*  gandisolvendique  data,  et 
vpndique  data,  et  praedic^  praedicto  Yicario  tuo  at- 
to  Yicario  tuo  atque  suc-  que  successoribus  ejus , 
eessoribus  ejus,  per  om-  per  omnia  exhibere. 
nia  exhibere. 

Sed  et  si  cognovero  An-  Promitlo  pari  tcr,  quod  si 
tistites  contra  instttuta  quidconlrareuipublicam, 
antiqua  sanclorum  Pa-  vel  piissimum  Frincipem 
trum  conversari,  cum  eis  nostrum  a  quolibet  agi 
nuUam  habere  coromunio-  cognovero,  minime  con- 
nem  aut  conjunctionem  :  sentire  *.  sed  in  quantum 
sed  magis,si  valuero  pro-  virtus  suffragaverit ,  ob- 
bibere  ,  prohibebo :  sin    viare,  et  Vicario  tuo  Do- 

mino  meo  Aposloiico  mo- 

dis  quibus  potuero,  nun- 

tiare,  el  id  agere  velface- 

re,  quaienus  (idem  meam 

in  omnibus  sincerissimam 

exhitieam. 

Quod  M,  qnod  absit,        Quod  si  ,  quod  absit , 

contra  hujus  promissionis    couira  hujus  promissionis 

meoe  seriem  aliquid  face-    meaeseriemaliquidfacere 

requolibet  modo,  seu  in-    quolii)et  moJo,  seu  inge- 

genio  vel  occasione  ten-    nio,  vel  occasione  lcnta- 

tavero ,  reus  iiiveniar  in    vero  ,  reus   iuveniar  in 

aeterno  judicio ,  ultionem    a^ierno  judicio,  vel  ultio- 

AnanixetStfphynciiicur-    nem  Ananiae  et  SaphynB 

ram  :  qui  vobis  eliam  de    incurram  :  qiii  etiaiii  tibi 

rebus    propriis  fraudem    bealoPetro,derebiispro- 

facere  vel  falsum  dicere    priis  fraudem  facere  et 

pra^nnapserunt.  faisum  dicere  praesump- 

serunt. 
71HuncautemIndicu-  Uoc  autem  Indiculum 
lum  sacramentiegoBoni-  sacramenti  ego  III.  Epi- 
facius  exiguus  Episcopus  scopus  manu  propria  sub- 
manu  propria  scripsi,  at-  scripsi,  atque  posui  su- 
que  ponens  supra  sacra-  persacralissimuincorpus 
tissimuincorpusbeatiPe-  tuuii ,  ac  sicui  siiperius 
tri  ,  ita  ut  perscriplum  iegilur,  Deo  lesieet  judi- 
"     «v_-  ..  .  ^.         ^^  praistiti   sacramen- 

tum,  quod  el  servare  pro- 
mitto. 


est,  Deo  teste  et  judice, 
praestiti  sacramentum  , 
quod  el  servare  promitto. 


ROHANORUM  PONTIFICUM.  —  CAP.  ID.  U 

Indiculum  Episcopi  &  de  Langobardia 

In  nomineDomini  Dei  Salvatoris  nostri  Jesu  Chri- 
sli,  Imp.  etc. 

Proniitlo  ego  Ili.  Episcopus  sanctae  Eccleslx  IH. 
vobis  beato  Petro  Apostolorum  Principi,  'Vicarioque 
tuo  bealissimo  Papae  Domino  meo  III.  ojusqoc  suc- 
cessoribus,  per  Patrem,  et  Filium,  et  Spiritum  san- 
ctum,  Trinitatem  inseparabilem  ,  et  hoc  sacratissi- 
mum  corpus  tuum,  me  omnem  fidem  et  puritatem 
sanckB  fldei  catholicae  exhibere,  et  in  unitate  fidei» 
Deo  operante,  persistere,  io  qua  omnis  Christiano- 
rum  sains  esse  sine  dubio  comprobatur,  et  nuUo 
modo  contra  unitatem  communis  et  universalis  Ec- 
clesiae  suadenti  cuipiam  consentire  :  sed,  ut  dixi ,  fi- 
dem  et  puritatem  meam  alque  concursum  tibi  ac 
B  utiiiiatibus  Ecclesiae  tuae,  cui  a  Domino  Deo  data  est 
potestas  ligandi  soivendique  ,  et  proidicto  Yicario 
tuo  atque  successoribus  ejus,  per  omnia  exhibere. 

Promitto  pariter  festinare  omni  annisu ,  ut  sem- 
perpax,  72  quam  Deus  diiigit,  intcrrempnblicamet 
nos,  hoc  est,  gentem  Langobardorum,  conservelur,  et 
nulio  modo  contra  agere  vei  facere  quidpiam  adver- 
sum,  quatenus  fidem  meam  in  omnibus  sincerissi- 
mam  exhibeam. 

Quod  si ,  quod  absit ,  contra  hujus  promissionis 
meae  seriem  aliquid  facere  quolibel  modo ,  aut  inge* 
nio,  vel  occasione  tentavero ,  contra  catholicam  le- 
gem,  reus  inveniar  in  aeterno  judicio  ,  et  uliionem 
Ananiae  et  Saphyras  incurram :  qui  etiam  tibi  beato 
Petro,  de  rebus  propriis  fraudem  facere  et  falsa  di- 
C  cere  pra^sumpserunt. 

Hunc  autem  Indiculum  sacramenti  ego  311.  Epi- 
scopus  manu  propria  scripsi,  atque  posui  supra  sa- 
cratissiroum  corpus  tuum,  beate  Petre  ,  ac  praebui 
jusjuranduin,  quod,  ut  superius  iegitur,  Deo  leste  et 
judice,  conservare  proroillo. 

TITIJLUS  IX. 
^  Synodalej  qxiod  accipii  Episcopus, 

Clero,  Ordini  et  Plebi  consistenti  IIL  dilectissimis 
filiis  in  Doroino  salutem. 

Probabilibus  dcsideriis  nibil  attulimus  tarditatis, 


De  Langobardia,  Habet  haec  formula  characteres 
duos,  ex  quibus  nlcomqae  possit  conjici,  quo  pri- 
mum  tempore  edita  sit.  Nam  primo  similis  est  ei, 
qua  sanctus  Bonilacius  ,  suam  sedi  Apostolic;e  obli- 

«.       >.      a  i^l_***         ■flA^  ^_^«*        ^__^       •__^»  ...  >^      t_ 


ratur  magna  ex  parle  ab  Anselmo  iib.  6.  cap.  5J.  et 
a  Gratiano  i2.  quaest.  2.  cap.  26.   Sed  ex  Gelasio» 
non  item  ei^  Gregorio. 
Appeilatur  porro  Synodale,  partim  quia  mitteba- 


gavit  fidem  ann.  Chri^ti  7ii.  erat  ergo  jam  tum  in  ^  tur  ex  Synodo  Roma3  cvdyjuowa  ^sumraoPontifice  ; 


usu.  Deiude  edita  est,  quo  tempore  Longobardi  non 
tantum  dominatum  obtiiiebant  in  eam  Italiae  par- 
tem,  cujiis  Episcopi  ordinationi  sedts  Apostolicae 
sobjacebant ;  scJ  etiam  servaliant  pacem  cum  Ro- 
manis.  Id  vero  iiiaxime  contigit ,  quamdiu  Regina 
Theodollnda  vixit,  id  est,  ante  aunum  6i6.  quo  de- 
functa  creditur.  {itizre  vi<letur  Gregorii  Magni  seta- 
tescripta,  aut  saitem  usurpata,  cum  jam  diii  in  usn 
foret.  Credidcrim  ego  facile  ad  priora  tcmpora  corpus 
ipsum  pertinere ;  appendicem  de  Longobardis  ,  ad 
Uregoriana. 

b  Synodale.  Formola  haec  non  uno  in  loco,  qui- 
busthin  tamen  licet  paucis  immutati.s  ,  occurrit. 
Reperitur,  aiite  confectum  qoidem  Diurnum,  intcr 
epistolas  Gelasii  L  qai  ann.  i98.  obiii,  et  apud  Gre- 
gorium  Magnum  lib.  2.  epist.  25.  Post  confectuin 
vero  Diurnuni,  apud  Gi^egorium  11.  scribentem  ad 
Tlmringios  ann.  7i5.  etapnd  Hincmarum  in  epistola 
ad  plebem  Landunensem.  Omitlo  dicere,  quod  rcfe« 

Pateol.  CV. 


pjrtim  quia  legebatur  in  SyiioJo  Ecclesiae,  cui  prae- 
positus  crat  Episcopus :  nam  convenibse  Episcopos 
a.i  ordinationein  Koinae  f.ictatn  ,  intelii^rimus  ex  Or- 
dine  Romano  ;  convcnisse  pariterEpiscopos  viciiios« 
cuin  Clero  et  plebe  Ecclesiai  Episcopum  exceplurae* 
ad  celebrationem  naialis  diei ,  ex  Diumo  et  more 
tcmporum  scitur. 

Ojserva  aulem,  cumejusmodi  lilterae  mitterentor 
e  Synodo  summi  Pontificis,  Pontificem  solum  sub- 
scripsisse ;  cum  e  Syno.io  aiicujus  Mclropolitani, 
non  soluin  Melrrpolitanum  ,  seJ  oinnes  e  iam  Epi- 
scopos,  qui  interfueruiit,subscriptioiies  siius  addidi&- 
se.  Primiiro  de  summo  Pontifice  solemne  esl,  ct 
cuilibet  notum  ;  alteruiu  de  Meiropolitanis  altis,  di- 
soinius  ex  latulata  mox  epislola  Hincinari,  poslqiiem 
OUo  Beilovacoruiii  ,  R  ginelmus  Noviomagensium, 
Joannes  Cameracensium,  Wiilebertus  Cataiaunoruui, 
Hildebaldus  Suessionum,  Geroldus  Ainbianorum ,  ei 
Hadebertus  Silvanectensium,  Episcopi  subscripserunt* 


76  LIBER  DltRNtS  7« 

fratrem  73  jam  et  Goepiacopum  nostnim  111.,  vobis  A  norum  non  nisi  primiy  quartii  s^timt  et  decimi 


ordlnavimus  Sacerdotem ,  cui  dedimus  in  mandatis. 

1.  Ne  unquam  ordinationes  praesumat  illicilas. 

2.  Ne  bigamum»  aut  qui  virginem  non  est  soriitus 
uxorem,  neque  inliteratum,  ¥ei  in  qualibet  corporis 
parte  vitiatum,  aut  expoenitentem,  vd  curiae  aut  cui- 
libet  conditioni  obnoxium,  notatumque,  ad  sacros 
ordines  permittat  excedere,  sed  si  quos  bi^usmodi 
Torte  repererit,  non  audeat  promovere. 

5.  <i  Afros  passim  ad  Ecclesiasticos  ordines  proce- 
dentes  nuUa  ratione  suscipiat,  quia  aliqui  eorum 
Manichaei,  aliqui  rebaptizati,  saepius  sunt  probati. 

4.  liinisteria  atque  omamentum  Ecclesiae,  vel 
fuidqoid  est  in  patnmonio  ejusdem,  non  minuere 
atudeat,  sed  augere. 


mensis  jejuniis ,  sed  74  ^  io  iBfresiu  qmdrafesi- 
mali  atque  mediana ,  vespere  Sabbati  ttotwil  e^ 
brandas, 

7.  c  Sancti  autem  baptismi  sacrattiemmn » nonnisi 
in  Paschali  festivitate  et  Pentecostes,  ndverit  ease 
praebendum ,  exceptis  his  qut  mortis  urgentur  perl 
cuio ,  quibus  ne  in  aetemum  pereant » talibus  opor  • 
tet  remediis  subvenire. 

8.  ^  Litanias  vero  per  triduum  ante  diem  Ascen- 
sionis  Domini  celebrare. 

Huic  ergo  sedis  nostne  prtecepta  sertartt!  devotls 
animis  obsequi  vos  oportet ,  ut  irreprehensibile  pla- 
citumque  fiat  corpus  Ecelesiaei  per  Ghristum  Do- 
minum  nostrum,  qui  vivit  et  regnai  cum  Deo  Patre 


5.  De  reditu  vero  Ecclesiae  vel  oblatione  fidelium  ^  omnipotenti,  et  Spiritu  sancto,  per  omnia  sspcula 
quatuor  faciat  portiones,  quarum  unam  sibi  ipse  re-     saecuk>rum. 

Et  subtcripHo  ifm^  Dens  vos  incolumes  eustodiat , 
dilecli  nobis. 


tineat ;  alteram  Glericis ,  pro  oificforum  suorum  se- 
dulitate,  distribuat ;  tertiam  pauperibns  et  peregri- 
ais;  qnartam  ecclesiasticis  fabricis  noverit  reser- 
vandam,  de  quibus  divino  erit  redditurus  judicio 
rationem. 
6.  ^  Ordinationes  vero  Presbyteroram  seu  Diaco- 

•  Afroi  paisim.  Idem  cavet  Gregorius  Magnus  de 
Afris  lib.  11.  epist.  25  ad  Joannem  Episcopum  Lyssi- 
tanae  Ecclesiae  a  l)arbaris  captivatae ,  quem  Squilla- 
cinae  Ecclesiae  vidualae  iucardinat ,  ut  loquuntar. 
lude  autem  verbo  ad  verbum  descripta  sunt,  quae 
hic  leguntttr  de  ordinationlbus.  Sic  enim  habet : 
«  Praedpimus  autem ,  ne  oiiquam  tllicitas  ordinatio- 
nes  facias ;  ne  bigamum ,  aut  qui  non  virginem  sor- 
Citus  est  uxorem ,  aul  iffnoranlem  litteras ,  clc.  >        G 

^  Ordinationes  oero.  Locus  hic  de  tempore  ordina- 
lionum  videtur  desumptus  ex  epistola  9  Gelasii  ad 
Episcopos  Lucaniae ,  Brutiorum  et  Siciliae ,  cap.  xi : 
c  Ordinationes  Presbylerorum  et  Diaconorum ,  nisi 
certis  temporibus  et  diebus  exerceri  non  debent ,  id 
est ,  quarti  mensis  jejunio ,  septimi  ei  dedml ,  sed  et 
etiam  ouadragesiraalis  initii ,  ac  mediana  quadra^e- 
simae  die ,  SaLbbati  jejunio  circa  vesperam  noverint 
celebrandas.» 

•  SancH  autem  baptimij  etc.  Et  Iste  pariter  locus 
ex  eadem  epistola  suraptus  est  cap.  x. :  <  Baptizandi 
sibi  quisquam  passim  quocumque  tempore  nullani 
credat  inesse  hduciam ,  praeter  Paschale  festum  et 
Pentecostes  venerabile  sacramentum ,  excepto  dun-* 
taxal  gravisstmi  languoris  incursu ,  in  quo  verendum 
est ,  ne  morbi  crescente  periculo ,  sine  reroedio  salu- 
lari  fortassis  aegrotans  exitio  praeventus  abscedat.  > 
Foit  alter  Orienta|is  Ecclesiae  m6s«  solemnis  enim 
erat  Epiphaniae  baptismus.  j) 

^  Litaniat  vero ,  etc.  Mandatum  istnd  non  contine- 
tur  in  epislola  Gregprii  11.  Viileri  potest  praetermis- 
sum,  vel  librariorum  incuria,  vel  quoniam  scribeba- 
tur  ad  populos  exira  Italiam  positos ,  apud  quos,  aul 
nondum  ritus  ille  inlroductus  fuerat,  aut  certe,  quod 
ma^is  reor,  vigebat  constantcr.  Qtiid  si  Episcopis 
Italiae  id  ea  tempestate  impositum  est  mandatunr, 
quia  laudabilis  consuetudo  cum  obsolesceret  pastoram 
negligentia,  Apostolica  jussione  exciiari  debuit, 

«  Formata.  De  formatis  litteris  scripserunt  viri 
doctissimi  tres,  Barouiust  Sirmoiidus,  Ferrarius, 
quibus  aooessit  nu{i|er  Priorius.  Disseruenint  iili 
multa  de  litterarum  ejusmodi  nomine  et  forma :  quin 
et  plura  protulerailt  exempla ,  praecipue  Sirmondua 
tom.  U  uonciiioram  Galuae.  VerumUmen  de  for- 
matis  Episcopo  datis  a  snmmo  Pontifice  post  ordina- 
lionein ,  non  memini  me  legere  apud  ipsos  quidquam 
buic  Diuroi  formulft  respondens.  Dari  uihilominus 


TITIILUS  X. 

•  Formata ,  quam  <  accipit  Epi$copu$m 

n.  Presbjteris  Diaconibus ,  6t  Plebl  consistenti , 

solilas  dubltare  lion  licet :  nam  nrimae  sedls  exemplo 
aPatribus  Africanis  anno  Ghristi  402  sancitus  est  tiic 
canon  :  c  Placuit ,  ut  quicumque  deinceps  ab  Episca 
pls  ordinanlur  per  Provincias  Africanas ,  litleras  ac 
cipiant  ab  ordfnaioribus  suis  roanu  eoram  conscri- 
ptas ,  continentes  Consulera  et  diem ,  ut  nulla  alier- 
catlo  de  posterioribus  et  anterioribuS  orialur.  i 

Bernardinus  Ferrarius  refert  quidem  ex  Ordine 
Komano  formam  ejusmodi  litterarum.  quam  mox 
exhibeblmus  :  sed  nihll  habet  de  Archidiaconi  sub- 
scriptione ,  cum  dimitteret  E^tscopum  :  nihil  de  die 
Paschatis  iis  Ipsis  formatis  adscribenao,  quamvis 
Patres  Africani  sancierint  can.  106,  c  ut  formaise, 

2uae  a  Primatibus  vel  a  quibuscumque  Episcopis. 
lcricis  propriis  dantHr,habeant  diem  Paschse.  Quod 
si  adhuc  ejusdcm  anni  Pascha^  dies  incertus  est,  ille 
prar^cedcns  adjungatuf,  quomodo  solet  post  Gunsula- 
tum  piiblicis  gestis  adscribi.  >  De  fermatis  tanieii , 
quae  Episcopo  post  ordinationem  darentur,  non  pe- 
rinde  jubent :  quod  ad  diem  Paschae,  servatum  nibii- 
ominus  in  his  etiam  communem  morem  discimus  ex 
libro  Diurno. 

Sed  jttvat  ex  Ordfaie  Romano  fonHaiam  dwcrilbere, 
ut  ex  ambobns  exempKs  tnter  se  collatls ,  aliismie 
jam  dictis,  id  telum,  quod  esl  de  ejusmodi  Kttens, 
mtelligatur. 

Formata  Episcopo  danda, 

Dilectissimis  fratribus  el  filiis,  Preabvleris,  Diaco* 
nihus ,  Glericia,  Honoraiis  et  Possessoril^ua ,  vel  con'> 
ctae  Plebi  Hl.  Eccleaiae  III.  auxiHanle  Domino  Arcbi- 
episcopus  sanctae  Sedis  Gathdicae. 

Eleclionem  vestram  Deo  acceptlssimam  eoinpro- 
bantes,  virum  venerabilem  111.  in  primo  ordine  vobis 
consecravimua  Sacerdotem ,  ideoque  dilectionem  ve- 
stram  soUicite  commonemus ,  ut  praedictttm  tali  ve« 
neratione  eolatis,  qua  eiun  v<^is  volutstis  ooasecrari 
Pontificem  :  quamobrem  talem  Missum  sedis  Dostno 
direximas,  ut  optime  phcuit  aanctae  Synodo,  Epi- 
scopum  sine  formata  soscipi  nmi  debere ,  non  ob- 
scura  aut  dubia  nota  ordinationia  incurrat. 

Jfi  Ego  III.  recogaovi.  IIL  in  oitiiBa&ioae  UL  t»* 
clesiae  Episcopi  conscripseranl. 

Ego  lil.  Eccleslae  lil.  subscripsi. 

'  Accwit.  Non  a  Metropolilano  ipso,  ut  in  formata 
Ordinis  Homani ,  sed  ab  Ardiidiaeoiio  Bodesiae  Ro- 


Tl  ROMANORUM  PONTlFlCUM.  —  CAP.  Ul, 

111.  firttribus  salulem^ «  per  carissimum  nostram  111.  \  TlTULUS  xn. 


78 


Spis€opum,  75  ^u^^^  ^os>  carissimi  nostri : 
los  etiam  nostri  salutant. 

St  $t^$erifUQ  e;tM.Benevalete»fratres,  in  nomine 
Domini.  Dominicum  erit  Pascha  die  111.  inensis  111. 
Indictione  111. 

SubseriptU  4fv/H4tM«M.  lU.  AKhidiacouus*  san- 
ci»  sidis  Afostolica)  snbseripai  el  dimisi.  Data  die 
Ui.  mensift  UL  )» Impennle  IU«  post  Goos.  lU.  Indi- 
elmMiU. 

tlTWLUS  XI. 

SynodaU ,  ut  eohcopus  atteriui  cititatii  in  aHa  Be-^ 
emrfis  poseil  *  ineafdinari. 

Clero»  Ordini » et  Plebi  consistenti  Ul.  dilectissimis 
flliis  in  Domino  salutem. 

£t  temporis  necessitas  nos  perurget ,  et  imminutio 
exigit  personarum »  ut  destitulxEcclesisB  vesirae  sa- 
lubri  debeamus  77  disposilione  succurrere»  et  ideo, 
secundum  de&iderium  vestrum » fratrem  et  Coepisco- 
pum  nostrum  lU.  ciyus  Ecclesia  est  ab  hostibus  occu- 
pata,  ^  Cardinalem  vestrae  Ecclesiae,  sicut  peUistis, 
consUtuimusSacerdotem :  quatenusvos,DeopropiUo, 
et  ordioando  et  vigilando  soUicite  studeat  gubernare, 
•  cul  dedimus  in  mandatis,  ne  unquam  ordlnationes 
praesumat  iUicitas ,  etc.  secundum  morem, 

manae,  qui  Episcopum  consecratum  dimittens  dabat 
ner  enm  iitteras  ad  Clerum,  ut  de  ordinaUone  sui 
Pr^BsuUs»  ordioationisque  actiuncUs,  certiorem  la- 
ceret 


Pr(eceptum  '  de  adunandh  Eccteiiis. 

Postquam  bostilts  impietas  diversanfm  elfilatum , 
ita  peccatis  fad^ntihus,  deSOlaVit  GeeleftM,  ut  re- 
parandl  cas  spes  nulla,  popolo  deilclente,  mnan- 
serit :  majori  valde  cura  constringimur  cogitare,  ne 
defuiicUs  earum  Sacerdotibus  >  reliqm»  plebls  huUo 
pastoris  moderamine  •  gubernatae,  ^  per  (ntidian, 
fldei  hosUs  caUidi ,  quod  absit,  rapianlur  insidHS. 

Hujus  ergo  rei  sollicitudine  saepe  &  eommonilis, 
sedit  cordi  78  consilium ,  tit  vlcints  eas  i  mandare 
debeamus  AnUsUUbus  gubcmandas,  ideoque  frater- 
idlail  tu»  eitram  gubemaUouemque  ^  lU.  Ecdesiae 
i  providimus  committendam,  quam  eUam  tuae  Ec- 
desiae  ^  aggregalam  esse  oonstituimus  ac  unitam , 
B  quatenus  uUrarumque  Ecdesiarum  Sacerdos  recte , 
Christo  a4jutore,  possis  existere,  et  quaecumque  Ubi 
de  ejus  patrimonio,  vd  de  Cleri  ordinaUone  seu 
promoUone,  vigilanU  ac  canonica  visa  fuerint  cura 
disponere,  quippe  ut  proprius  Episcopus,  Uberum 
habeas,  ex  prxsenU  nostra  ^  auctoritate  licenUam. 

Quapropter,  frater  charisslme,  dominioorum  Ire- 
Inlnlscens  sahibtiter  mandatorum ,  ita  in  commisaaB 
ptebls  rcgimine,  hicran^sque  anlitaabus  inviglla, 
^  ut  redemptort  riostro  fructum  bonae  operaiionis»  in 
quo  laetarl  possU,  exhibeas. 

tivat^e  Lyssianae  civitaUs  Episcopum  in  SquiUitana 

cclesia  Cardiualem  necesse  duximus  consUtuere 

acerdotera ,  ul  ^usceptam  semel  animamm  coram 

intuilu  futUne  retributionis  impleas  :  et  licei  i  tu4 


»  Per  cariiiimum  nostrum*  Si  vera  esset  lectiOy  q  Ecclesia  sis  boste  imminente  depulsus,  atfam,  quae 


notanda  foret  mira  Ula  carissimi  appeUatjo :  osten- 
deret  enim ,  quant»  fuerit  di||[nitaMs  Archidiaconus 
Aomae,  qui  quem  summus  PonUfex  dilectissimum  fra- 
trem  vocarel  carissimum  suum  dlcere  coutcntus  sit : 
sed  procul  dubio  corrupla  est ,  et  Ubrarius  pro  eo , 
quoa  reij^  scriptum  erat  de  more,  revereudtssimum 
vestrum  £|mcopum,  iutendens  teiuere  oculos  in  sub- 
sequentem  Uneam,  iu  qua  esl  carissiml  noetri,  po- 
suit  earis^mum  nostrum.  Quid  euim  absurdius ,  Epi- 
scopum  nop  bonoriflceuUus ,  quam  Clericos  inferio- 
jris  ordinis  compellari  ? 

i>  Imperanie  JlL  fost  Consulatum  tlL  Formata 
igitur  baec  usitata  fuit,  cum  adhuc  iu  notis  tempo- 
rum  adhiberetur  Consulalus,  aut  certe  Postconsula- 
tus.  Adhiberl  vero  desiit ,  iuclinaiue  aexto  saeculo  -, 
i|uare  ha^c  formula  ante .  Gregorii  ttugni  aetaiem 
usurpabalur  ;  imo  videlur  fuisse  aQiiduissima,  pro- 
priaque  omnibus  temporibus  Eccle&ix  Uomanai :  etsi 


pastore  vacat,  Ccclesiam  dcbes  gubernare:  iia  ^- 
men ,  ut  si  clviiatcra  iUain  ab  husUbus  liberam  ef- 
fici ,  et  Domino  protegente  ad  priorem  statum  con- 
tigerit  revocari ,  ad  eam ,  in  qua  prius  ordinatus  es , 
Ecclesiam  revertaris ;  sln  autem  pra^dicta  civitas 
conUnua  capUvitatis  calamltate  prematur,  in  hac,  in 

fua  a  nobis  ordinatus  es,  vel  incardinatus,  debeas 
lcclesia  permanerc.  Praedpimus  autem ,  etc.  i 
Incardmationis  formula  est  apud  Gregorhlm  lib. 
It,  part.  1,  epist.  25,  ci^us  corrlgendum  argumen- 
tum ,  quod  sic  legitur,  Visitationem  cujUsdam  iniun" 

git  Ecclesios :  non  enim  visitalio  ad  tcrnpus,  sed  gu- 
ernatio  injungitur  incardinato.  Vide  Ilb.  i ,  epist.  77. 

^  Cof dinatem  vesira  Ecelesice.  Yide  episl.  15,  lib.  i. 

•  Ctit  dedimus  in  mamiatis ,  eic.  Formnia  com- 
nunis,  qnoites  aliquis  ad  regendam  Ecdesiam  mit^ 
leretur. 


'    .  -  ..    •  ^  ...      ,1      ,.  ^  De  adunamiis  Eceleiiis.  Yerbo  fere  ad  verbum 

varias  consignandi  iiolas  variis  aplatibus  habueril.     j^  ^        j^  ^  reperitur  apud  Cregorium  Ub.  U ,  epist. 
•  Incardxmn.  Idem  est  hoc  m  loco ,  quod  cum  ^  ^  ^^  Gratfosin  Epis^m  Sumentanum ,  dbius 
orduiaria  polestete,  et  vdui  propnum  Sacerdotem      ^^,^  ^^  «m,  qu»?.  AntbemU  in  Curium  Sa- 


Enefici  Ecclesiae  viduae  eum ,  qui  suam  iuvadenlU)u& 
arbaris  amisit*  Dixi ,  hoc  in  loco  :  uam  iucardlnari 
proprie  esl  aUcui  Ecclesiae  tanquam  proprium  Sa- 
cerdotem,  presbyterum».  tnaconum  atque  eiiam 
Subdiaconum  adJici;  est  aulem  incardinalioms , 
commendationis  et  ordinaiiouis,  non  parva  aifinitas : 
inleri^it  laineo  hoc  discrimen,  quod  incardina- 
lio  valerel  tanlum ,  donec  Ecdesia  incardiuati  a 
barbaris  occupata  Uberaretur ;  commendalio,  donec 
Episcopus  aut  ordinaretur,  aut  cemilteretur  ^  ordi- 
natio  perpelunm  jus  afferret,  perpetuumque  vici$sim 
debilum.  id  conslat  tum  ex  naiura  ordinaiionis , 
quod  sacrum  quoddam  est  conjugium,  simile  ei 
quod  in  Christo  el  Ecclesia  est ;  tum  ex  Ulteris  S. 
Greffnrii  incardinantis  etcommendanUs.  Sic  Ule  igitur 
ad  fojimfflli  L^itanae  $cdesiae  a  l>arbaris  occupatae 
AniisUiem  :  c  Propierea  te  Joannem  ab  bosiibus  ca- 


binorum  lerriloho  eral.  Reperitur  eUam  iib.  Y, 
•pist.  id. 
s  GvdieTnatee.  Apud  Gregorinm ,  gubemanle. 

^  Per  imjidiam ,  etc.  Greg.  per  devia  Ikfei ,  etc. 

i  Commonitis  sedit.  Greg.  Hujus  ergd  M  soUici- 
tudine  commoli ,  hoc  nostn)  sedit ,  etc. 

)  Mandare  debeamus  antistitibus.  Gregor.  manda- 
remus  PonUftcibus. 

^  III.  Ecclesice.  Greg.  sancti  AnUiemii  Eccleslae  in 
Curium  Sabinorum  territorio  constitutae. 

i  Providimus.  Creg.  pra^vidimus. 

^  Aggregatam  esse  consliluimus  ac  utdtam.  Greg. 
aggregari  unirique  necesse  est. 

^  Auctoritaie.  Greg.  permissiooe. 

o  Ut  redemftori  nosiro,  etc  Greg.  ut  ante  (ri- 
iHinal  aeterni  juJicis  constitutus  fructum  bona;  Dp<i'- 


73  L1B£R 

mULlJS  XIU. 
InvUataria  ad  Epitcopum ,  •  in  natali  Papw» 
Dei  nostri  misericordia  faTente,  iU.  dies  in  quo 
Episcopatus  niei  est  natalis ,  adproperat ,  ad  quem 
ex  more  missis  a  me  litieris  invitaris  :  decet  euim , 
frater  charissime ,  79  "^  ejusdem  pariiceps  feslivi- 
tatis  existas ,  et  fralernae  congregatioui  pnesenliam 
laae  dilectionis  accommodes,  utea  inter  nos,  quu^ 
mos  Ecdesiasticus  exigit ,  conflrmepius. 

80  TITULUS  XIY. 

i>  Excmatoria. 

Scripta  fraternitatis  tu»,  quse  transmisisti,  oblala 
nobis  relegimus,  veniamque  imbecillitati  ac  sene- 
ctuti  fraternitatis  lux,  quam  expetiisli,  ob  id  quod 
venire  non  potuit ,  concessimus  :  cognoscentes,  quia 
non  studio  excusationis  peractum  est,  ut  ad  nos 
minime  fralernitas  tua  pervenisset. 

TITULUS  XV. 

Excusatoria^  quando  Episcoptu  infirniatur. 

Et  natalis  nostri  festivitas  et  consuetudinis  solem- 
nitas  exigit ,  ut  de  profectu  nostro  omnipotenti  Deo, 
quae  debentur  gratix,  sub  cunctorum  Sacerdotum 
fiequentatione  et  prxsentia  redderentur :  sed  quia 
cbaritatem  tuam  ad  devotionis  occursum  inxquali- 
tate  corporis  perhibes  impeditam,  necesse  est   ut 


DIURNUS  M 

A  concedamus  veniam,  quidquid  inftrmitas  exigit  cor- 

poris  :  quia  ubi  necessitas  intcrest ,  volnntas  non 

vocatur  ad  culpam :  cupimus  tamen ,  recuperata 

sanitate,  pro  tempore  ea,  quae  oportet»  affectione 

penseiur. 

TITULUS  XVI. 

Epistola  ad  Episcopum  exkorlandum 

Miramur  nimis   fraternitalis  tuae  reverentiam , 

quod  immemor  <^  pollicitationis ;  quam  temporibus 

consecrationis  SI  ^^^ »  beato  Petro  Apostolonim 

Principi  praebuisti ,  buic  Apostolicae  sedi  post  bien- 

nium  adfuturum ,  ut  tuo  te  Pontifici  pnesentasses. 

Ecce  quol  lapsa  sunt  tempora ,  et  minime  advenisti : 

sed  in  praesenti  rooneo  reverentiam  tuam ,  ut  mox 

susceperis  praeceptionis  nostn^.  litteras ,  absque  ali- 

3  qua  excusatione  celerius  apud  nos  convenias  :  quod 

si  distuleris,  superbise  fastu  elatus,  scias  te,  ex  au- 

ctoritate  Domini  mei  summi  Apostolorom  Principis 

beati  Petri ,  a  Missarum  solemniis  esse  suspensum , 

quoad  usque  tuam  nobis  praesenliam  exhibeas. 

TITULUS  XVII. 

Eptitola  consotatoria, 

Apostolici  sermonis  sumentes  principium  clama- 

mus  :  Qnis  infirmatur  ,  et  ego  non  infirmor  (I  Cor. 

XI,  0.  27)?  Alio  eliam  inquit  loco  :  Si  unum  metn' 

brum  palitur^  compatiuntur  et  catera  membra  (I  Cor. 


rationts ,  ijui  ad  tiiam  mercedem  pertineat ,  eidem 
redemptori  noslro ,  in  qua  Ixlari  possis ,  exhibeas. 

a  In  natali  Papcv.  Gonveniet  aiit  Episcopi  Ilalise 
ad  diem  natalem  summi  Poiitificis.  De  Aiiastasio 
Paulinus  epist.  i6  ad  Delpbinum  :  c  Inlerposilo  tem- 
pore  etiam  ad  natalem  suum ,  quod  consacerdolibus 
8uis  tantum  deferre  solet ,  invitare  dignatus  esl ,  nec 
offensus  est  excusaiione  nostra ,  etc.  >  Hinc  observa, 
consacerdotes  tantura,  id  est,  Episcopos  jure  ordi- 
nario  vocatos ,  reliqnos  priviiegio. 

Sixtus  in  epislola ,  qua  gratulatur  Gvrillo  initam 
inter  Ecclesias  dissiiientes  pacem.  c  Ad  beatum  Pe- 
trum  fralernitas  universa  convenit :  ecce  au.iitoriuin 
conveniens  auditoribiis,  convenieiis  audiendis,  ha- 
buerunt  Goepiscopi  noslri  congratulationis  leslem, 
quein  babemus  honoris  exordium  :  sanclx  nnmqne 
et  venerabili  Synodo,  quam  nalalis  mihi  ilies  favente 
Domino  congregarat,  quia  sic  credendum  est,  ipse 
praesedit ,  etc.  >  Et  in  epistoia  ad  Joannem  Antio- 
chenum.  Audivit  universa  fraternitas,  qnte  ad  natalis 
nui  convenerat  diem ,  eic.  Observa  concursum  Epi- 
scoporum  appellari  Synodum ,  et  in  ea  de  rebus , 
quae  incidereni,  tractaium. 

S.  Leo  Sixti  succes^or,  in  sermone,  qui  vulgo 
dicitur  secundus  in  anniversario  assumptionis  suae. 
c  Venerabilium  quoqiie  fratrum  et  consacerdolum 
meoruin  desiderala  mihi  ethonoranda  pra?senlia  hinc 
sacralior  est  atqoe  devotior,  si  pietatcm  hnjus  ofli- 
cii,  in  quo  adcsse  dignati  sunt,  ei  principaliter  defe- 
runt,  quem  non  solum  hujus  sedis  Prcsulem,  sed 
et  omnium  Episcoporuin  noverunt  esse  Priraatem.  > 

Ililarius  Leonis  successor  epistoia  prima  ad  Asca- 
nium :  c  Leclis  in  conventu  fratrum ,  quos  natalis 
mei  festivitas  congregarat,  litlcris  vestris,  elc.  Et 
epist.  8.  Praesidente  Irairuin  numeroso  concilio,  et 
ex  diversis  provinciis  nd  dicin  nataiis  nostri  in  ho- 
norem  beati  Petri  Apostoli  per  Dei  gratiam  congrc- 
gato ,  etc.  I 

Observanda  hic  tria  :  mos  conveniendi ,  mos  invi- 
tandiy  et  forma  invitationis.  Discimus  veterem  mo- 
rein  conveniendi,  tiim  ex  his  tesiimoniis,  tum  ex 
Diumo:  morem  invitandhper  litterasi  ex  epist.  i6. 


Paulini  ad  Delphinum ,  et  longe  clarius  ex  his  Diurni 
verbis ,  ex  more  missis  a  me  litteris  invitaris  :  for- 
mam  litlerarum ,  ex  Diurno  solo. 

Quare  formula  haec  singularis  est :  neque  enim 
C  apud  curiosos  litterarum  Eclesiasticanira  inrlagato- 
res,  Baronium,Sirinondum,  et  Ferrarium,  reperitnr, 
•  quemadmodum  nec  excusatoriae  diiae  :  quamquain 
possent  omnes  ad  tractorias  non  absurde  revocari ; 
siquidem  conventus  ille,  ad  quem  invitabantur,  Sy- 
nodus  erat,  in  qua  de  rebus  Ecclesiasltcis,  si  qnse 
urgerent,  agebatur.  Id  partim  exemplis  Sixti  et  iii- 
lari ,  partim  Diiirni  verbi  edocemur. 

Etsi  vero  soli  ilii,  quos  dixi,  Episcopi  ordinationi 
sedis  Aposlolic;£  subjecti  evocarcntiir,  ex  omni^>us 
tamen  Italiae  provinciis,  imo  ex  aliis  remotiorihus 
concurrisse  Pr^esules ,  discimus  ex  epistola  utraque 
Hilari :  respiciiint  eniin  ambae  Gonciiium  Romanum 
anno  465,  habitum  xv  Kalend.  Decembris.  Huic 
vero  iuterfiicruiit,  praeter  suburbicarios,  Ingentius 
EbreJunensis,  Sabinus  Avenionensis,  Maxjmus  Tau- 
rinensis,  et  ex  Africa  Restilutus  et  Octavius. 

Quorsum  vocarentur  Episcopi ,  docet  non  solum 
Diurnus,  sed  etiam  S.  Leo  :  nempe,  ut  in  coelu  Sa- 
j)  cerdotum  Pontifex  de  sua  assumptione  aj^eret  Deo 
gratias  :  deinde,  ut  qux  Ecclesiasiicus  exigit,  com- 
munlter  confirmarentur  :  denique  ut  ejusmodi  ohse- 
quio  suum  Episcopi  Principem  agnoscerent. 

Primales  alios  id  etiam  habuisse  in  more,  ut  vo- 
careiit  ad  sui  natalis  fcstivitatem  Goepiscopos ,  con- 
jicere  licet  ex  allocutione  Augustini  ad  p  'pulum 
Garlhaginensem  ( Serm.  52.  deVerbis  Domini) :  post 
concionem  enim  absolulam,  c  Quod  novit  chnritas, 
vestra,  inquit.suggerimus,  dies  anniversariusDominl 
seiiis  Aurelii  crasiiiius  illucescil  :  rogat  el  admonel 
per  humititalem  meam  cbaritatem  vestram ,  ut  ad 
basilicam  Fausti  devotissime  venire  digiicminl. 

i>  Excusatoria.  N(m  qua  invitatus  Episcopus  sc 
excuset,  sed  qua  summus  Poniifex  imbeciliilatis  ac 
senectutis  excusalioiiem  accipiat. 

<!  PoUicitationis.  Vide  cautionem  Episcopi,  qua 
parte  agitur  de  occursu  ad  natalem  Apostobrum. 
Gonsule  et  notas  ad  faunc  locum. 


ffl 


ROMAIfORUM  PONTIFICUM.  —  CAP.  IT. 


12 


III,  V.  i6).  Nam  ipei  nos  luis  condolentes  dolorihus,  A  pheUe  canentis :  Euntes  ihani  et  lUbant,  mUtenies  se- 


continua  quasl  ^nletudine  laboramus  :  qnod  quia 
opportunitas  est,  veioti  prsesentes  charitatis  fervore 
sanctitatem  alioqnimur  tuam,  et  stylo  exarante,illud 
ad  animum  Aposlolicae  consolationis  reducimns,  quo 
consolatur  moerentes  :  Omne  gaudium  exisimatey 
fratres,  cum  in  tentationes  varias  incideritis  (Jac,  i, 
V.  2).  Ipsa  quoque  Yeritas  docet :  Beati  eritis,  cum 
vos  oderint  homines,  et  persecuti  fuerinty  atque  dixe- 
rint  adversumvos  omnemalum  (Matth,\,  t*.  il),  et 
reliqua.  Pro  quo  polUce^ur,  mercedem  eis  recondi- 
taro  esse  copiosam  in  coelis.  Quia  vero  in  saeculo  exer- 
eiiiaro  tribuiatio  est,  ut  aequanimiter  toleres  even- 
tus.  luam  unanimem  charitaiem  admoneinus,  ne  iste 
tihi  casus  aliquam  ingerat  pusiiianimitatem.  LaI)or 


mina  sua^  venientes  autem  venient    in  exsultatione 
portantes  manipulos  suos  (PsaL  cxxv,  v.  6). 

Hisdenique  prxlibatis,consolare,8anct6  frater,  et 
estoS2  robustus :  illlus  enim  praesidio  te  con6dimu8 
adpropriam  redire  sedem,pro  cujus  amore  tantam 
peregrinationis  contumeliam  sustines.  Nam  nostra 
apud  Gbristum  indesinens  est  deprecatio,  ut  ipse, 
compressa  insania  s;evientium ,  ad  propriam  te  re- 
vocet  sedein.  Laborare  nisibus  tolis  non  quiescimus, 
ut  modis  quibuspotiierimus,ejusauxiIio  fulti,tetuae 
reducamus  sedi,  et  in  aliquo  nou  haesites,  nec  le  su- 
pertlua  opprimat  trislitia :  volis  enim  noslris  Ghri- 
stum  Dominum  nostrum  favere  cito  confidimus,  at- 
que  credimus,  quod,  eo  miseranle,  laelus  concessam 


enini  est,  per  quem  fructum  te  creJimus  spiritalem  B  recipias  ad  regendum  Ecclesiam,  ut  lacia  jam  mente 
recipere  a  Gbristo.  iUud  namque  recole  dictum  Pro-      Christo  feramus  laudes. 


CAPUT   IV. 


DE  USU   PALLII. 


AaGDirEifTDii.  —  P.iIIinm  summi  pontifices  aliquando  praesentibus  dabant,  aliquando  mittebant  absentibus. 
Dandi  praesentibus  antiquum  ritum  exhibet  Ordo  Romanus.  Litterarum,  quibus  mitteretur,  formulae  qua- 
tuor  hic  coniinentur. 


TITULUS  I. 

*  Si  pastores  ovium  solem  geluque  pro  gregis  sui 
enstodia  die  ac  nocte  ferre  contenti  sunt ,  ct  ut  ne- 
quaquam  ex  eis,  aut  errando  pereant,  aot  ferinis  la- 
niat9emorsibusmoriantur,ocolis  semper  vigilantibus 
circumspeciant,  S3  qnainto  sudore  quantaque  cura 
debeamusesse  pervigiles,no8  qui  pastores  aniniarum 
dicimur,  attendamus :  susceptum  ofiicium  exhibere 
erga  custodiam  dominicarum  ovium  non  cessemus, 
ne  in  dic  divini  examinis,  pro  desidia  nostra ,  ante 
summura  paslorem,  negiigentia  reatus  nos  excruciet, 
unde  modo  honoris  reverentia  sublimiores  inler  c^ 
teros  judicamur. 

PaHium  autem  fratemitati  tuae  ex  more,  ad  mis- 

•  Si  pastores.  Nullus  plane  dnbito,  quin  hsec  for- 
mula  desnmpta  sit  ex  Gregorio  Magno  ,  non  tamen 
fortasse  totn  ex  uno  loco ,  sed  ex  diversis  hinc  et 
inde.  id  frngmenta  quaedam  variis  epistolis  inserta 
prodnnt  :  id  snadet  slvlus,  qni  totos  Gregorianus 
est :  snadent  et  Gregorianse  sententiae.  Quod  cum  per 
se  clareat,  elucere  tamen  potest  manifeslius  ex  col- 
laiionecum  epistolis,  quas  S.  Pontirex,  cum  pallinm 
miiteret,  aut  episcopos  recens  ordinalos  monitis  in- 
sirneret,  ad  diversos  scripsit,  prsesertim  vero  ad  Ma- 
ximnm  Salonitanum  episcopum. 

Formnlam  hanc  magna  ex  parte  Joannes  Vili  ad- 
hibuit,  ciim  anno  878.  Walloni  Metensi  episcopo  pal- 
linm  initteret :  descripsit  enim  verbo  ad  verbum  ad 
\mc  nsque  ,  indiscretus  inveniat,  Adhibnit  etiam 
Leo  VII,  ann.  935,  cum  pallium  tribueret  Gerardo 
Lauriacensi :  sicut  et  Alexander  II  anno  i062  cum 

Jariter  pallium  Petro  Dalmatise  episcopo  dirigeret. 
avat  Joannis,  Leonis  et  Alexandri  epistolas  cum 
formula  Diuml  componere .  inde  enim  et  usus  ma- 
nifestior  fiet ,  et  ecclesiasticue  eruditionis  noDnihU 
existet. 

in  ordine  Romano ,  cum  ordtnatur  episcopus ,  in 
exhortaUone  ordinantis,  habentnr  haec  exordio  for- 


sarum  solemnia  celebranda  trai^smisimus,  quo  non 
aliter,  Ecclesiae  tuae  privilegiis  in  suo  statu  iDaneotl'- 
bus,  uti  largimur,  quam  decessores  praedecessores- 
Q  que  tuos  usos  esse  incognitum  non  habea. 

Gujus  quoniam  indnmenti  honor  modesta  actuum 
vivacitate  servandus  est,  hortamur,  ut  ei  morum  tuo- 
rum  ornamenla  consentiant,  quatenus  auctore  Deo, 
recte  utrobique  possis  esse  conspicuus. 

itaque  vita  tua  filiis  tuis  sit  regula  :  in  ipsa,  si 
qua  torpitudoillis  invecU  est,  seerigant :  in  ea  quod 
imltentur,  aspiciant :  in  ipsa  semper  considerando 
proficiant,  ui  tuum,  post  Deum,  videatur  esse,  beue 
quod  vixerint. 

b  Gor  ergo  neque  prospera,  quae  temporaliter  S4 

mul»  nostrge  admodum  similia :  c  Si  pastores  ani- 
malium  pro  commodo  temporali ,  tanto  semetipsos 
labore  atficiunt,  ut  oves  dominorum  suorum  ainque 
damno  cuslodiant,  et  lucrumacquirerepossiiU  :  quid 
nos  e  contra  in  die  disiricti  judicii  dicturi  sumus , 
D  quando  apparuerit  pastor  pastorum,  eic.  i 

k  Cor  ergo  neqne,  etc.  Adeo  similia  sunt,  quae  Gre- 

fprius  Magnus  scribit  ad  Maximum  Salonitarium , 
ib.  VII  epist.  430,  ut  quse  habet  Diurnus ,  non  allud 
esse  videantur,  quam  Gregorianae  exhortationis  ex- 
plicatio.  c  Pallium  ad  sacra  Missarum  solemnia 
utendum  ex  more  transmisimus,  cujus  vos  volumus 
per  omnia  ^nium  vendicare  :  hujus  enim  indumenti 
bonor  humiiitas  atque  justitia  est :  tota  ergo  mente 
fraternitas  vestra  se  exhibere  festinet  in  prosperis 
humiiero,  et  in  adversis ,  si  quando  eveniunt ,  com 
justitia  erectam,  amicam  bonis.  Ei  perversis  con- 
trariam  nuliius  unquam  faciem  pro  veritate  loqueD- 
tis  premens,  misericordise  operibus  juxta-  virtutem 
substantiae  insistens;  et  tamen  insistere  etiam  ultra 
virtutem  cupiens,  infirmis  compatiens,  bene  valenti- 
bus  congaudens,  alieua  damna  propria  deputans,  de 
alieniis  gaudiis  tan^am  de  propriis  exsultans ;  in 
corrigendis  aotem  vitiis  ssevieus,  in  fovendis  virCn- 


S3  LlkER 

blandiuntnr,  exlullaDl,  neqm  iH)ver>a  d«|kf«iit;  sed) 
quidqttid  ilhid  fueril,  virlute  palieatftBe  d^riocatttr. 

Nullum  apud  te  locdm  odia,  natittm  favor  india* 
crelQs  inyeniat :  beni^um  te  boni  aetttfant,  distri- 
eium  mali  cognoscant :  insontem  apud  te  suggestki 
mala  non  factat,  noceniem  gratia  non  eicuset :  re« 
missum  te  delinquentibus  non  ostendas ,  ne  qttod 
uUuR  non  fueris,  perpetrari  permittas* 

Sit  in  le  et  boni  pasioris  dulcedo,  sil  et  judtcis  se« 
veri  dlslriclio  :  unumsciiicet.qoodinnoceniesviven* 
tesfoveat;  aliud,  quod  inquietos  feriendo  a  pravitate 
compescat.  Sed  quoniam  nonnunqaam  pKepositorum 
zelus,  dum  districtus  maiorum  vult  vindex  existere, 
iransitiincrudelitatem  correctio,  iram  judicio  re- 
frseiia,  el  censura  disciplinae  sic  utere  ,  «i  ei  culpas 
ferias,  et  a  dilectione  personarum,  quas  corrigis,  non 
recedas. 

Mlseiicordem  te,  prout  virtus  patitur,  pauperibus 
exhibe.  Oppressis  defcr.slo  lua  subvcniat :  oppri- 
mentibus  modesta  ereciio  contradicat :  nuUius  fa- 
ciem  contra  justitiam  accipias.  Mullum  querentem 
justitia  despiciat:  qustodia  in  te  aequitalis  excellat, 
ut  nec  divili  polentia  sua  aiiquid  apud  vos  extra 
viam  suadeat rationis  audere ;  nee  paupt;remde  se 
sua  faciat  humilitas  desperare :  quatenus,  Deo  mi- 
serante ,  talis  possis  exisiere,  qualem  sacra  lectio 
praecepit  dicens  :  Oportet  episeovum  irrepreheMlbi* 
lem  e$$e  (I  Tim.  iii,  v.  ^). 

Sed  bis  omnibus  uti  salubriter  poteris ,  si  magi- 
slram  cbaritatem  habueris,  quam  qui  secutus  fue- 
rit,  a  recto  tramite  non  recedit. 

Ecce,  frater  charissime,  inter  mulia  alia,  Ista  sunt 
sacerdotii;  ista  snnt  pallii.  Qnae  si  studiose  servave- 
ris,  quod  foris  accepisse  ostenderis,  intus  habes. 

85  ^  Fldem  autem,  quamin  tuis  epistolis  brevKer 
adscripsisti ,  Ucet  lattus  explanare  debueras,  redem- 

tibus  adjutorum  animos  demulcens,  in  ira  judicium 
slne  ira  tenens ,  in  tranquillitate  autem  severitatis 
suse  censuram  non  deserens.  Hsec  est,  frater  charis^ 
sime,  pttliii  acoepti  ratto ,  qnam  si  sollicite  senr»ve- 
ris,  quod  foris  accepisse  ostenderis,  intus  habes.  » 

«  Fidem  autem.  In  sequenti  formula  tit  pariier 
mentio  fidei  minus  eipiicate,  quam  deceret,  expo- 
sitae.  £x  ulraque  oonstat.  I.  Fidem  milti  solitam  ab 
episcopis  ad  sedeiu  apostolicam,  cum  pallium  scrtpto 
peterent.  11.  Utramque  formuiam  pertinere  ad  q>i- 
scopos,  qui  sedis  apostolicae  ordinationi  oon  sulj|a- 
Gebnnl :  hi  enim  et  ordinabantur  Romae ,  et  fidem 
in  ordinatione  prolltebantur.  III.  Ambas  etiam  pauio 
post  sjttodum  Quitttam  esse  ooinpositas :  tunc  enim 
opus  erat  enucieatitts  fidem  suam  exponere,  propier*- 
ea  quod  scbismatlci  plures  Quintam  synodum  non 
admitlerent,  at^ue  ita  eam  recipere ,  testimonium 
foret  orthodoxi».  lY.  Utriusque  auciorem,  aut  in- 
furmatorem  pHOtius,esseGregorium  Magnum  :  nuUus 
enim  fuit  euriosior  fidei  proCessionisque  Y  Bynodi 
exactor  :  vuide  itt  professionibus  iidei ,  quas  vel 
summi  pontifices  vei  episcopi  emitlerent,  tam  ex- 
pressa  utriusqne  mentio  fiebat. 

Ad  hunc  locum  iliustrandum  valet  plurimnm,  quod 
a  Gratiano  refertiir,  cap.  Optatum*  D.  G.  ek  epistola 
Joaanis  YIU  ad  Wiliberium  Goloniensem.  <  Optatum 
tibi  paUium  nuncconferre  nequivimus,  quia  fidei  tuft 
pnginam  minus,  quani  oporteat  reperire,  comperi- 
mus :  cum   videlicei  in  ea  iiuilam  sanetaruni  uni- 


MDRNCS  84 

A  piiori  lamen  noAiro  graiias  agt49us«  quod  eam  in  ipsa 
eiiam  brevitate  rectam  esse  cognovimus. 

k  Sancla  Trinitas  fratemitatem  vestram  gratioBsuae 
proiecUoDe  circomdel,  atqtie  im  in  limoris  sui  via 
nos  diffigal ,  ut  pgyfl  vitai  u^ius  amaritudioes ,  ad 
a^ieroam  simul  pervenire  dalcedineiu  mereamur. 

TITULU8  IL 
Item  oHud, 
«  OfBcMim  sacerdotls  assumere»  si  nteriori  vigif- 
lantia  perpendamus,  plns  esi  oneris,  qttan  bonoris ; 
86  quippc  cui  propria  curare  non  soiBcit,  nisi  et 
salubriter  gesserit  aliena.  Nnm  ad  hoc  pastoraiis  re* 
gimhiis  cura  adgradltur,  ut  ariorttm  in  ae  sollicittt' 
dinem  pia  provisione  svscipiat  et  in  eomm  ee  cu- 
stodia  vigilanter  disponat,  ut  iupus  insidiaas  possi- 

'  bilitatem  in  eo  irrampendi  non  habeal ,  nec  kisio- 
nem  ovibus  inferat.  Slcqttia  ttimiram  ouram  sttsce» 
pimus  assiduam  debemus  solIicUudinem  exercere , 
ut  callido  antiquoque  humani generis  iniroico  adilum 
prxchidamus,  et  totis  contra  ejus  voracitatem  viri- 
bus  obsistamus  :  ne  nostra  forte  desidia ,  rabida  , 
quod  absit,  quemquam  fauce  deglutiat :  quatenus  ad 
nostram  non  immerito  apolicetur  poenam,  perditio 
dirae  negligettll»* 

Exhibeamus  ergo  qimd  (liciBtts.  Divini  dispea$a- 
tione  consHii  praeesse  nos  contigU,  prodesse  quantum 
possumus,  festinemus,  ut  dum  ereditor  rationes  no- 
biscum  posituras  advenerit,  lucnim  nos  feeisse  re- 
periat,  et  sua  nos,  sicttt  promisil,  remttDeratione  im* 
tificet. 

C!  Hoc  itaque,  fraler  charissiiiie,  oonsidera,  el  lo- 
eam  quem  adeptus  es,  non  ad  requlem,  sed  ad  labo- 
rem,  le  suscepisse  cogttosoe.  AdliQnationis  ovio 
corda  fidelium  oorrobon,  infldeUum  converte  i  %w4 
ul  faciUus  adsequi  mereeris,  ^  praadiealionem  iHaoi 
vita  commendel :  ipsa  eif  instraclio,  ipsa  magistr« 

versalium  Synodoram ,  in  qnibus  fldei  nostrae  sym- 
bolum  continetur,  nec  decretalium  Romanoram  pon- 
tificum  constitutoram  ,  secundum  morem,  leeeds 
mentioncm;  «ed  nec  iUam  pnyria  subscriniione 
munieris,  nec  aiiquem,  qui  hanc  jurejurando  nniia- 
rct,  miseris.  » 

i>  Sancta  TrinUai^  elc  Haec  clausula  superiorem 
Ecciesioe  setatem  sapit :  nuUa  porro  bac  in  formula, 
sicut  neque  in  consequentibus  tribus,  fit  meiitio  plc- 
nitudinis  potestatiSj  nulia  fidelitalis  et  obedientice  pe- 
culiariserga  sedem  Apostoticam^  nuUa  vicis  Apostoliccc 
D  atque  auctoritatis  in  episcopoSf  nulla  deniq^e,  nisi  in 
tertia,  petitioni4  vebementis ;  sed  lantum  oraatus,  ef 
incitameoti  ad  sanctitts  vitam  instituendaro. 

«  O/fkium  swrdotis.  Quin  secundahaec  formula 
ex  Gregorio  Magno  accepta  sit,  nuUus  e^t  dubitandl 
locus  :  id  aperte  stylus,  td  sentenlix,  id  media  fere 
pars  quatuor  ia  tpcts  apud  Gregorium  toiii)em  yerbis 
repetita  ciocet.  Prflefatio  ad  haec  usque  verba  remu- 
neratione  Iwtificet^  legitur  in  epistoJi|  xt  Leouis  itoni 
ad  Joannem  Salernitanum. 

^  Pra^dicationfm  tuam  vUa,  etc.  Ih)CUS  aflinis  apud 
Gregorium  epist.  i  i3 ,  iib.  vii,  ipfl.  z,  ^mu  Siagriu 
Augustoduneiisi  pallium  mitiQret :  \  Oportpi,  ut  eni- 
«ius  in  cuoctis  se  sludiis  fraternitas  vcstra  exerceat, 
et  circa  subjeelorum  actiis  curii  sil  vigilans,'  iitve- 
stram  ilUs  exemplum,  instructio,  et  viia  msglatra 
slt.eie»  » 


«  ROMANORUM  PONnPlGUM.  —  GAP.  lY.  8« 

6it :  ad  de8ideriiim  aetenitt  Yilae,  docente  te ,  suspi-  A  stantialem  sibi,  per  impositionem  manunm  homini- 


rent :  tuo  vivmtes  mnglo  ,  «d  eam  perreniant : 
temporalia  despiciaat,  et  qa»  lraii8iliira  iHmt,  con- 
temnentMv  ad  ea  aea^er,  4pm  milte  line  davdnnwr, 
anlideKt. 

Ib  liif  igilar  ttndiiim  adhibe,  In  Itf 6  tota  mentfs  fft- 
lentione  peni$te :  qnalenns  duro  lua  praedicalione 
stque  87  imitatione  hsec  fuerint  consecnti ,  lanio 
nialora  a  Dee  aostro  redplas,  quaMo  congrua  solii- 
eHndiDe  hicrandls  <eS  animabua  olGcii  liii  etercere 
opera  mininM  desiiteHs. 

PaUim  pneleroayjnm  anttquamdonsnetodinem, 
fraleittitnii  tw  iraiismtslmns,quo  !la  nli  memineris, 
sicttt  priMioeessofesnostri  tuis  pnftdecessorihns  con- 
oessero,  ^  pritflegiomm  tuorum  scilicet  integritate 
servata. 

Fitieai  avtem  fhitemftatis  to»,  qiiamTis  in  ^tstola 
qoan  dirftxtMi ,  snivtiliter  debaisses  «xponere;  Te- 
lomiamen  Jaetamnr  in  ftomlno,  qni  eam  rectam  esse 
ex  solemui  ajriBiiioK  ^ofessione  didicimn^* 

^  Praeteroa  pervenit  ad  nos,  qnod  saeri  ordines  in 
iUis  parlilms  cum  datione  commqdi  (x>nferantur ; 
quodsi  ita  esttflens  c|lco,  gemeus  ifeiil#lio,  quia,  cum 
saeerdolalis  ordo  intvs  ceddit,  foris  ^fooque  din  stare 
Don  poieril  t  seimns  qnippe  px  Ev^ngelio,  quid  Re- 
demptor  noster  per  semetipsum  iecerii»  quia  iogres^ 
8US  lenplmn  oalbedras  vendeiitinm  fiokmitias  evetw 
tit  {Matih,  XXI,  T.  ft).  dolpqckba^  enlm  vender^,  ^st 
de  Bpirita  sancto,  quem  Deus  omnipotens  consulH 

*  PrivUegiorum  inlegrilate  iervata.  Gura  milteretur 
pallium,  aut  concedebantur  primum,  aut  coocessa 
pridem  oontirmabantur  privilegia.  Gregorias  &fcb* 
gnus  concedit  primum  Siagrio,  c  cujns  indumenti  ne 
magniflceniiam  nudain  videamur  mo^a  contulisse, 
hoe  etiam  pariter  prospeximus  concedendiira.  >  Et 
postea  :  c  Omnino  rationis  ordo  nos  admonet ,  ut 
cum  usu  paliii  aiiqua  largiri  privilegia  debeamus.  i 
Confirmationis  olim  concessorura  ubique  passira 
exempla  st^mrnmi. 

y*  Prwuw  pervemt,  e|c.  Tolus  iiic  loens  de  simo- 
nlaca  ordinnm  colIiiijoAe,  desumpitisest  adkiec  ns- 

2ue  verba ,  9ro  qu^  r4  ^imneo ,  ex  iib.  iv  epist. 
regorii  Ma^ni  epist.  50  ad  Virgilium  Arelalensera, 
cum  ei  pallium  mitteret;  ^l  epist.  55  ad  Joannem 
Corinlhiorum  episeopnm,  sed  praesertim  ex  epistola 
ejusdem  libri  lvi  ad  epiaeopos  Grsecise,  in  qua  pau- 
eis  immutaiis  continelur  dausula  exliortaieria,  qnse 
in  aliis  duabus  desideratur.  Heperiiur  quoque  liD.  v 
epistoia  7  ad  episcopos  Epiri ,  usque  ad  hsec  verba, 
OramiM,etc.,  coi  taaMn  clftQSulae  alia  lere  par  re- 
spondet. 

Inde  vero  coHigere  est  quanlura  Simooiaca  iues  ea 
tempestate  grassaretnr  ,  quantutnque  sanclissimus 
PonUfex  in  ea  abolenda  lahoraverit.  Quid  porro  Si- 
monise  oomine  comprebeaderet,  salk  aperte  docet 
epistola  ^4,  lib.  iv.  Locuin  consule,et  ^i  vis,  inde 
ocuios  in  nostra  terapora  reflecte.  Insertus  est  locus 
idem  epistolae  94  Joannis  VHI  qua  Rostagno  Arcla- 
tensi  pallium  mittit,  lora.  IX,  conc.  Gen.  tiovx  edi- 
tionis. 

^  Oramu$%  etc.  Idero  fere  est  apnd  Grei^riwn  epf- 
logns,  in  epistola  ad  Virgilium  Arelatensera. 

<i  Pallu  U9um,  Hac  formula  Syramachiis  ann.  501 

Eailium  misit  Theodoro  Lanreacensi  episcopo,ut  faa- 
ctur  in  pova  coUeaione  conciliorum,  tnter  epislo* 
las  Symraachi  epist.  11,-  quse  ex  appendice  cbronici 
Reicherspergensis,  et  Metropoli  Saiisburgensi  Uondii 


hus  tribuit,  commodum  temporale  percipere :  ez 
quo,  nt  prsedixi,  malo  jam  ionuitur,  quid  subsequa- 
tnr :  quia  qni  in  templo  Dei  columl>as  vendere  prae- 
sumpserunt,  eomm ,  Deo  Judice ,  cathedrae  cecide- 
runt,  quia  videlicet  error  in  subditos  cum  augmento 
propagatur  :  nam  ipse  quoqne,  qui  pretio  ad  sacram 
honorem  perduciiur,  jam  in  ipsa  provectus  sui  ra- 
dice  vitiatus,  paratus  cst  aliis  venundare  quod  emit* 
Et  ubl  est  quod  scriptum  est :  Grati$  accepi$ti$ , 
gratis  date  (Matth,^,  v,  8). 

8S  ^ura  priraa  contra  sanctam  Ecclesiaio  Simo- 
niaca  haeresis  sitexorta,cur  non  perpenditis,  curnon 
videtis,  quoniam  cum  qnisque  cum  pretio  ordinat , 
provehendo  agit,  ut  hxreticus  fiat? 
j^  Proquare  adraoneo  atque  obtestor,  ut  omnino 
debeas  esse  sollicitus,  ut  nihil  sibi  comraodi  datio , 
nihil  gratia,  nihil  quarumlibet  supplicatio  persona- 
ram  in  sacris  ordinibus  vindicet :  sed  ille  ad  hoc  of- 
fioiimi  fiwdwealw»  queM  moium  graiff tas  conmen- 
dat,  et  aclHmes  :  nam  si,  qnod  non  credimusi  fleri 
tale  aliquid  senserimusy  c^nonica  iUnd  ,  ul  digmua 
est,  severilale  eorrigemtts. 

^  Oramus  otnnipotentem  Deum,  ut  sua  te  mnnitione 
circumtegat^  et  sacerdotii  snsceplum  officiHm  operi«- 
bus  implere  eoncedat. 

TITCLU8  lU. 
Jtem  Qliud, 

^  Pallii  usum,  quem  ad  sacerdotalis  oiBcii  deco- 

ri  desumpta  dicitur.  Legitur  etiam  apud  Goldastum 
in  appendice  documentorum. 

Hac  eadcra  forma  Caesario  Arelatensi  missum  ao 
eodem  Symraacho  palliura  dubitare  vix  licet.  Quam< 
vis  igitttr  Syfmachi  ad  C^sarium  lilteras  periisse 
doleat  vir  doctissimus  Thoraasinus,  opinor  tanien 
Jacturam  tftde  posse  sarciri. 

Missum  porro  palliura  Coesario  a  Symraacho,  di- 
scinius  ex  litleris  Yigilii  jpapae  ad  Auxatiiuiii  Arela- 
tensem  datis  ann.  5i3.  cQuia,  incjuit,  digna  credK 
mos  ratioAe  coropieri,  nt  agenti  vices  nostras  pallii 
Bon  desit  omatos,  usum  tibi  ejus,  sicut  decessorf  tuo 
prsedecessor  noster  sanctas  recordationis  Symma- 
chits  legitur  contulisse,  beati  Pelri  sancta  audori- 
tate  concedimus. » 

Sunt  qui  credant,  ante  Symroachum  a  nullo  pon- 
tifice  datum  pallium  uUi  episcopo ,  praeterquam 
Ostiensi  a  Marco  papa  ann.  5o6  ui  eo  snmmi  ponti- 
ficis  ordinator  insigniretur :  in  euraque  sensura  in- 
jv  terpretamur,  quod  vigiiius  soiius  Symmaohi  iBemi- 
^  nit,  non  itera  priedecessorura  aliorum.  Yerum  verba 
h?ec  forrauloe,  majorum  more,  et  secundum  morem 
tute  ecclesicp,  credulitatera  hanc  evertunt :  fit  enim 
meniio,  et  majerum^  qni  pinres:  el  morU^  qni  facto 
uno  non  itiducttur. 

Ilac  etiam  forraa,  paucis  irarautalis,  usus  est 
Paschalis  I  cura  Bernardo  Vienncnsi  episcopo  pal- 
linm  mitteret  ann.  %il,  Paucts,  Inquam,  immutalis: 
nam  quinque  linearum  pr^faliooam  prgiposuii»  et 
soleranem  temporum  illorura  clausulara  subjunxit» 
facta  mentione  notarii ;  et  confirmationera  privile- 
giorum  addidit,  de  quibus  formula  haec  saet;  et 
pauca  quaedara  antiquse  foi^ulae  verba  prseterraisit, 

2ii3e  retineri  satius  erat.  Yide  appendicein  Torai  VII 
oncilioramgeneraliumpostreinaeeditionispag.  1869 
et  observa  obiter,  formulam  hanc  diurai  trecentis 
saitem  annis  usitatam  fuisse,  nempe  ab  ann.  501 
qno  SymflMichus  vivdiai,  ad  817  quo  scribebat 


87  LIBER  DII3RNUS 

rem,  et  ad  oslendendam  unanimitatem  ,  quam  cum  A 
Leato  Petro  apostolo  universum  gregem  dominica- 
rum  ovium,  quae  ei  commissne  sunt,  habere  non  du- 
bium  est,  89  ^P^^^o^i^^^^^  sedem,  sicut  decuit,  po- 
poseisti,  ul  pole  ab  cisdem  apostolis  fundakn  Ecclesiae 
episcopus,  majorum  petilioni  libenler  indulsimus,  et 
ad  ostcndendam  in  te  tuamque  Ecclesiam,  ejusdem 
sedis  Apostolicx  charitatem,  ex  nostri  eliam  tibi  usu 
pallii,  quo  secundum  tuae  moremuti  possis  Fcclesiae, 
illud  destinasse  significamus.  Fraternitatem  tuam 
congruc  ac  necesse  commoncntes,  ut  et  credilae  tibi 
Ecclesiae  opus,  et  Apostolicse  in  te  sedis  benevolen- 
tiam  affectumque  considerans ,  ita  Deo  regente  cor 
tuum,  commissam  exsequi  gubernationem  studeas , 
ut  adepta,  cigus  ornaris  officio,  dignitate,  et  probi- 


90  TITULUS  IV.! 

iiem  aliud  Ejn§eopi$  Sicili<e. 

•  ApostolicsB  sedis  benevolentia,  ei  ^  antiqua  oon- 
suetudine  provocali,  fraternitati  tuae,  quam  in  111. 
Ecdesia  gubernationis  suscepisse  conslat  oflicium, 
pallii  usum  praevidimus  concedendum,  iliis  videlicet 
temporibus  atque  co  ordine,  quibus  decessorem 
quoque  Uium  usum  csse  ^  non  ambigis. 

Hoc  nihilominus  admonentes,  ut  sicut  a  nobis 
hujusce  decoris  usum,  ad  sacerdotalis  oflficii  hono< 
rem,  accepisse  te  gaudes :  ita  eliam  morum  atque 
aciuum  probilate,  ad  gloriam  Christi,  nostra  su- 
sceptum  auctoritate  sacerdotale  adornare  contendas 
ofTicium.  Sic  etenim  alterno  eris  invicem  honore 
conspicuus,  si  ad  hujuscemodi  corporis  habituni. 


tate  morum,  et  vivacitaiis  sollicitudine,  et  custodita  B  mentis  quoque  tuae  bona  concordent 


inlegritate  ftdei,  amplius  studeas  adomari. 


Paschalis.  Saltem  dixi :  nam  ut  Bimplicissima  est» 
primaque  omnium,  qnoe  ad  nos  cum  expressa  pallii 
mentione  pervenerunt,  ita  antiquissima  videlur  : 
snnt  entm  addilamenia,  quae  in  aliis  cernuntur,  po- 
steriorum  temporum  a  pristina  simplidtate  receden- 
tium  indicia. 

■  Apo8tolic(v,  elc.  Tota  quanla  est,  verlio  ad  ver- 
bum  continotur  lib.  v,  cpist.  8,  Gregorii  Magiii  ad 
dominum  episcopum  Messanensem  scribentis  ann. 
595;  continetur  etiam  epistola  ejusdem  libri  18  ad 
Joannem  Syracusanum.  Pni^ratio  ad  bxc  usque 
verba,  pr<vtidmus  concedendumy  posita  fuerat  in 


Omnia  etiam  privilegia,  quae  tuse  pridem  ciMtcessa 
esse  constat  Ecclesiae,  nostra  auctoritale  finnamas, 
et  inlibata  decernimus  permanere. 

epislola  54,  lib.  iv,  ad  Marinianum  Ravennatem. 

^  Aniiqua  consuetudine,  Apud  Gregorium,  antiquw 
con&uetudinis  ordine»  Inde  vero  contirmantur  Iria. 
L  Eliam  ante  Symmachi  tempora  a  summis  ponii- 
ftcibus  iiiissa  esse  episcopis  palfia;  neqne  enim  esset 
antiqua  consuetudo,  qua:  centum  annos  non  sopera' 
ret.  IL  Missa  esse  pallia  non  melropolitis  tantum, 
sed  etiam  episcopis  quibuscumque :  temporibus  enini 
Gre^orii  nullus  erat  in  Sicilia  praosul,  qui  metropo- 
litae  jus  haberet.  IIL  Quibus  incrementis  Messanen* 
sis  civitas  in  archiepiscopalem  evasil. 

^  Non  ambigit,  Apud  Gregorium,  non  ambigimus. 


«ICAPUT  V 


DB  PRJMSBPTIS  SUMllI  PONTIFICIS   AD  BPISCOPOS  8UJS  ORDIHATIOI^IS,  DlB  SACRIS  LOCIS  BT 

SANGTORUll    RELIQUIIS. 


AaGUMENTini.— Formulis  boc  capite  comprehensis  describnntnr  praecepta  summi  pontiflcisad  episoopos  su» 
ordinationis,  de  locis  sacris,  sanctorumque  reliquiis.  Mandat  vero  loca  sacra,  id  est,  basilicas,  orato* 
ria,  baptisteria  et  altaria  consecrari,  sanctuaria  coUocari,  reliquias  concedi  vel  recondi,  levari  corpora 
sanctorum,  et  honesiiore  loco  reponi ;  prxtici  presbyteros  oratoriis  et  basilicis.  Sunt  hic  porro  non  praft^* 
ceptorum  tantum,  sed  etiam  pctiiionum  formuke. 

92  TITULUS  IL 

Item  aliud. 

Filius  noster  Hl.  postulavit,  in  oratorio  instantia 

sua  consecralo,  debere  sibi  ordinari  presbyterum  : 

et  ideo  si  fratemitas  tua  videt  eipedire,  aut  qwtp. 

donata  sunt,  possunt  servientibus  sine  querela  sufli- 

cere.   Suprascripii   desiderii  praebentes  eflfectum, 

praesenti  prxcepiione  censemus,  ut  in  eodem  loco 

ordinare ,   tempore  competenti,  charitas  tua  de- 

beat  presbylerum,  qui  sit  dignis  moribus,  et  fidc 

perfectus. 

TITULUS  m. 

Petitio  dedicationis  oratortu 

Domino  sancto  et  beatissimo  Patri  Patrum  Ul. 

papae  famulus  vester. 


TITLLUS  L 

Episeopo ,  de  ordinando  presbytero* 

Presbyter,  qui  basilicae  Massielll.  praefuerat,  prae- 
sentis  saeculi  dicitur  viu  privalus,  in  cujus  locum 
ab  his,  quorum  intersit,  111.  Diaconus  substitui  po- 
stulatur;  cujus  vitam  et  conversationem  charilas  tua 
diligenti  examinatione  perquirat :  et  si  vitx  meritis 
venerabilium  canonum  per  omnia  sufTragatur  aucto- 
ritas»  ^  vespere  Sabbati,  slne  suffragatione,  eum 
presbyterum  solemniter  ordinabis  :  qualenus  sub 
ecclesiasticae  disciplinae  observatione  dignus  sit,  qui 
memoratam  inculpabiliter  gubernare  possit  Eccle- 
siam. 


•  Yespere  Sabbati.   Gongruis  nempe  temporibus  ^  etiam  prima  pars  diei  Doroinicae,  si  ad  eam  usque 
jejuniorum.  Vespera  auiem  sabbati,  si  more  anti-  *^  protraheretur  jejunium.  Vide      ----- 
quo  intelligatur,  aliud  nihil  est,  quam  pars  illa  diei,      bioscorum. 
qua  nonduni  jejiinium  solutum  esset :  alque  adeo 


epist.  S.  Leonis  ad 


ROMANORUM  PONHFICCJM.  ^  GAP.  V. 

hA  aagmenlQiii  catholicx  religioDis  perlinet,  qno-  A  94  TITULUS  Y. 

liens  io  honore  sanctonim  loca  Tenerabilia  divino  Reiponsum  de  sperandis  sanctuarHi» 


M 


cultui  consecrantur. 

In  prtBdio  quidem  III.  juris  mei  basilicam,  sumptu 
propriOt  me  suggero  construxisse,  quam  in  honore 
sanctonim  lil.  et  111.  martyrum  desiifero  consecr^iri: 
cui  basilicae  ad  luminaria,  vei  ad  alimouiam  ibidem 
senrientibtts  offero  111.  ei  111. 

Quapropter  quaeso  aposiolatum  vestrum,  uti  detis 
praecepttones  veslras  ad  111.  venerandum  civitaiis  lU. 
Antistitem,  quatenus  supra  memoratam  basiltcam 
debeat  sacrosanctis  mysteriis  consecrare,  ut  boc 
facto,  beatitndinis  vestrse  temporibus  sancta  vene- 
ratio  sumat  augmentum. 

Promitto  pariter,  nihil  mihi  de  eodem  loco  ulte- 


^  Sanctuaria  beali  111.  Ili.  obiala  petitione  sibi  po- 
stulat  debere  concedi,  quatenus  in  ejus  nomine  basi- 
lica  propriis  constnicta  sumplibus  solemniler  con- 
secrari  debeat :  et  ideo,  frater  charissime,  pncfati 
desideriis,  ex  nostra  le  praeceptione  convenit  obe- 
dire,  uii  devotionis  suac,  in  cousecratione  quam  po« 
stulat,  potialur  elTecto. 

TITULUS  VI. 
De  dandis  sanctuarHs. 

In  oratorio  ab  lil.  constructo,  quod  Jubente  de« 
cessore  nosiro,  in  honorem  beatorum  lU.  et  III. 
dicitur  consecratum,  beati  Martyris  lU.  accepta 
sanctuaria  dilertio  tua,  sub  congrua  devotione,  re- 


rius  vindicandum,  nisi  processionis  gratiam,  quae  B  siituat,  ut  supradicli  sancla  religiosa  petitio,  per 

operam  sacerdoialis  ofBcii,  mereatur  effectum. 

TiTULUs  vn. 

De  dando  bene/icio  sancti  angelu 
Hl.  c  beneficia  sancti  Arcbangeii,  oblaU  petitione, 
sibi  postulat  debere  concedi,  quatenus  in  ejus  no- 
mine  oratorium  95  propriis  construclum  sumplibus 
possil  solemiiiter  consecrari :  ct  ideo,  frater  cha- 
rissiine,  praefati  desideriis,  ex  nostra  te  praeceptione 
convenit  obedire,  ut  devotionis  su»,  in  eonsecra- 
tione  quam  postulat,  potiatur  effectu. 

TITULUS  Yin. 


Christianis  omnibus  in  commune  debetur. 

93  P^r<  prece  deposco,  ut  datls  affatibus  vestris 
ad  111.  venerandum  lU.  civitatis  episoopum,  quatenus 
possit  mihi  reliquias  supra  memoratorum  sanctorum 
solemniter  contradere. 

TITULUS  IV. 

Responsum  oratorii  dedicandi, 
•  Petitoria  111.  nobis  insiiiualione  suggessit,  quod 

babetor  in  subdltis :  in  fundo  lU.  juris  lU.  orato- 

flum  se  pro  sua  devotione  fundasse,  qood  in  hono- 

rem  sancti  lU.  desiderat  consecrari. 
Et  ideo  fraternitas  tua,  si  in  tux  parocbiae  memo- 

rata  constructio  jure  consistit,  et  nuUum  corpus  ibi 


Retponsio  de  dedicando  oratorio  intra  monasterium 

monachorum. 


constat  humatom,  percepta  primitus  donatione  legi-  p     ^  ReUgiosis  desideriis  sine  difficoltate  praestari 


tima,  id  est,  lU.  et  lU.  vel  lU.  praestantes  liberos  a 
fiscalibus  tituUs,  solidos  tot,  gestisque  municipalibus 
aUegalis,  praedictum  oratorium  absque  missis  pubU- 
cis,  solemniler  consecrabit,  ita  ut  in  eodem  loco, 
nec  futnris  temporibus  baptisteria  constmantur»  nec 
presbyterum  constituas  cardiiialem. 

Sed  etsi  missas  fieri  sibi  forte  maluerit,  a  dile- 
ctione  tua  noverit  presbyterum  postulandum,  qua- 
tenus  nihil  tale  a  quolibet  alio  sacerdote  nuUatenus 
praetomalur.  Sanctuaria  vero  suscepta,  sui  cum  re- 
verenlia,  coUocabis. 

•  Petitoria.  Hac  formula  bis  usus  reperitur  Pela- 
gius  I,  semel  Eleulherio,  itenim  Alterio  episcopo 
scribeus,  si  credimus  Holstenio,  qoi  ex  colleclioDe 
cardinalis  Deusdedit  epistolas  iDas  duas  cum  aliis 
excerpsit. 

Usiis  est  deinde  Gregorins  Maffnns  tribus  in  locis, 
Hb.  VII,  epist.  85,  indicl.  2;  lib.  vm,  episl.  65  ad 
Derium  Lilybelanum,  et  lib.  xi  epist.  20  ad  Passi- 
vum  Firmanum. 

^  Sanctuarioy  etc.  Tota  haec  formula,  quemadmo- 
dum  et  consequentes  duae,  desiimpta  est  ex  epist. 
26,  lih.  IX  S.  Gregorii :  habelur  etiam  lib.  7,  epist. 
107. 

Sanctuaria  porro  siint  vel  ipsae  sanctorum  reli- 
quiae,  vel  polius  reliquiarum  thecae,  vel,  ut  aiunt, 
reliquiaria. 

«  Beneficia  sancti  archangeli,  Benenciorum  nominc 
inteUrgi  reliquias,  discimus  e\  S.  Greg.  epist.  72, 
lib.  2,  ubi  menlio  fit  de  cruce  a  summo  pontifice 
missa  ad  Dynamium,  in  qua  beneficia  catena  S,  Pe- 
Irt,  et  craticulce  5.  Laurentii  inserta  erani.  Sed  quae- 
sierit  aUquiSy  qnae  tandem  cogitari  possint  beneficia 


decet  effeclum.  Quoniam  lU.  Sancti  lU.  in  loco,  in 
quo  monachi  habitaot,  oratorium,  pro  voto  suo 
dixit  esse  fundatum,  dilectionem  tuam  praesentibus 
jussionibns  duximns  admonendam  ,  quatenus  ad 
praRdictum  locum,  cum  postulaverit,  ingravanter 
accedas,  veneranda  solemoia  dedicationis  impen* 
dens,  ut  quotiens  necesse  fuerit,  a  presbyteris  Ec- 
clesiae  in  supra  scripto  loco  deservientibus  celebren- 
tur  sacrificia  veneranda  missarum  :  ita  ut  in  codem 
monaslerio,  neque  fratemitas  tua,  neque  presbyteri, 
praeter  diligentiam  disciplinae,  aUquid  molestiaruiu 

et  reliquiae  S.  MichaeUs  :  nomine  enim  angeli  si- 
gnificari  Michaelera,  certum  est.  Resnonderi  po- 
test,  fuisse  fortasse  ramentom  ex  lapide,  in  quo 
l^  olim  archangelus  apparuit,  aut  in  Gai^ano  moote, 
aut  alibi  uspiam.  GredibiUus  tamen  videtur  fiiisse 
paUium  aliari  sen  memoriae  sancti  arcbangeli  im- 

positum,  et  pro  benedictione  petenUbns  dono  da- 
lum. 

Hanc  conjecturam  auget,  et  vix  non  indnliitatam 
reddit,  quod  mihi  a  V.  G.  Stephano.  Baluzio  com- 
municatum  est,  Excerplum  ex  Historia  ms.  monaste- 
rii  S.  Michnelis  Guxanensis  in  dioecesi  Helnensi, 
quam  Garsias  ejusdem  loci  monachos  coroposnit 
circa  annum  nxxx.  Sic  enim  habet :  Snnt  reli^w 
ipsius  gtoriosi  archangeli  Michaelisy  ex  pallio  sctlicet 
ejus  sancto!  memorioB, 

^  ReligiosiSy  etc.  Habetur  totidem  verbis  apud 
Gregoriuin  lib.  vii,  epist.  49.  Inde  vero  constat , 
quod  fuerit  jus  episcoporum  et  presbyterorum  in 
consecrata  oratoria  :  quod  monadiomm  in  obla* 
tiones. 


81 


LiBER 


tnferait,  ut  si  quid  ^  diyersorinn  deyotione  com- 
moditatis  accesserit,  sibi  $stimeot  viodicandumy 
cum  mooaclus  in  eodem  loco  deservieotibus  debeat 
'  proficcre,  qui(|(|uid  offerri  constilerit. 

96  TITULUS  IX. 
fifi  re^^wi$Hdi$  reliqtiHi  itUra  monasUrium. 

«  Religiosis  desideriis  sine  difficultate  prxstarl 
decel  efli^tvm  :  atque  ideo,  quoniam  111.  abbas  mo- 
nasterii  111.  vel  111.  qui  est  supradicli  monasterii, 
oratorium  pro  voto  sno  dixit  esse  ftindatum,  postu- 
lans,  ut  dedicari  debeat :  dilectionem  tuam  pne- 
sentibus  Jttisionfbus  duximus  admonendam,  quatc- 
nus  ad  praedtctom  k>cum,  curo  posiulaverit,  ingra- 
yanter  accedas,  veneranda  solemnia  dedicationis 
impendens,  ut  quotiens  necesse  fuerit,  a  presbyteris 
eoclesise  in  eodem  loco  deservicntibus,  celebrentur 
sacrinda  yeneranda  missarum. 

Ita  ut  in  eodem  loco,  neque  fraternitas  tua,  neque 
presbyteri,  praeter  diligentiam  disciplin.T,  aliquid 
DMlefttitrom  inferant;  aut  si  quid  pro  diversorum 
devotione  commoditatis  aecesserit,  sild  acstiment 
\indicanduro  :  cum  monaehis  In  eodem  loco  de- 
seryientibiw  debeat  proHcere,  qnidquid  constiterit 
offerrf, 

SanctMria  vero  suscepta  sui  cnm  reverentia  col- 

locabis. 

TITULUS  X. 

De  recondendi$  relujuii»  ^  intra  episcopium* 

Quoniam  dilectio  tna  sanctuaria  beati  III.  sibi  no- 

Btra  yoluntate  concessa,  in  oratorio,  quod  in  nomine 

ejusdem  97  ^^^  martyris  intra  episcopium  civi- 

tatis  suae  asserit  constnixisse,  postulat  recondenda, 

nt  in  ejus  honorem  locus  ipse  debcal  c  consccrari, 

fraternitati  tua*,  sl  lamen  nullum  illic  humatnm 

corpus  esse  cinruerit,  quoe  postnlas,  indnlgomus, 

qnatenus  desiderii  tui,  Deo  auctore,  polinris  ef- 

fectu. 

TITULUS   XL 

Petitio  Epkcopi. 

Ad  laudem  summi  cerlum  est  periincrc  Ponlificis, 
qootiens  snnctamm  Basilicanim  copia  videtur  accrc- 
scere.  In  fundolll.  in  nostro  territorio  coasiituto,Ba- 
silic^m  me  propriis  ^umptibu^  certum  est  fabricasse, 
quam,  Deo  aaclore»  vobis  propitiis,  in  honorem 
sancti  111.  martyris  consecrare  desidero,  ^  cui  Basi- 
licx  ad  sarta  tecta ,  vel  ad  alirooniam  custodum»  de 
ipsios  fundi  m.  et  Ui.  oSero  :  ideoque  oro  apostola- 

«  ReUffMi  desideriii^  etc.  Desumpta  formula  ex 
lib.  II,  epist.  tt,  S.  Gregorii  scribentis  ad  Fortu- 
natom  lieapoUtanum  de  monasierio  Gratlos:e  Ab- 
batissae  consecrando.  Afllnis  est  etiam  cpistola  52, 
libri  I,  quie  est  ad  Joannem  episcopum  Surrenti- 
num. 

^  Intra  epiuopium.  HoiSi  disciplinam  temporis, 
per  quam  licebat  quidem  episcopo  civilatis  suburbl- 
caHae  domeslicum  habere  oratorium,  sed  quod  rile 
coiisecraretur :  nec  nrius  tamcn,  quam.a  summo 
pontifice  indullum  uiisset.  Unde  Gelnsius  epist.  9 
ad  episcopoB  Lueante,  elc.  cap.  IV,  BanHicas  novi- 
ter  insliluias ,  non  petitis  ex  more  pr(vceptionibus 
dedieare  non  audeant,  Quibus  ex  verbis  id,  ab  anli- 


iMURNUS 

Ji  tum  vestrum,  uti,  data  JQSSMHe  vestra,  in  praBdicti 
sancti  111.  martyris  honorem,  Basilicam  poatim  cto- 
dicare. 

TITULUS  XII. 

Ilem  Responsum^ 

Basilicara  >  quam  dilectio  tua,  in  konorem  Ibeato» 
fum  Apostolorum  Ili.  et  111.  nuper  Mricam  eom- 
memorat,  facultatera  tribuimus  dedicandi,  pnBcipoe 
si  ea  spatia  Ecclesiie  tu»  juds  esse  leslaris,  in  qui- 
biis  eadcra  est  fundata  constructio,  inquaetiamhene*- 
diciioncs  de  sanctuariis'8S  Apostolicis,  id  est,  •  pal- 
Uola  de  eorumconfessionibus,  tradidimos  collooanda. 
Providi  quoque  Pontificis  devotione  providebis,  nt 
possessionem  scrvientibus  ibidem  proliituram,  quam 
de  propriis  facultatibus  deputasti,  aolemni  deyolione 
B  transcribas. 

TITULU8  XIIL 
Item  Respomum, 

111.  in  solo  sibi  conccsso  ab  Hl.  et  )n  111.  fondo, 
petitione  oblata,  dndum  se  asserit  Monasteriom  con* 
di(Ssse,  in  quo  nuper  oratorium,  quod  deerat,  esse 
commemorat,  petens  hoc  fn  honorem  Sancti  111.  de- 
bere  dedicari. 

'  Et  ideo,  frater  carissime,  si  lo  Co*  dtoMsfs  jDire 
coosistit  antadicta  fundatio,  pnttttiti  praectplioat 
susoepta,  oratorium  memoratom  solita  be^edicllMM 
sacrabls.  Sic  tamen  ut  non  illod  poblica  prooBitioae 
a  conditore  alitfualenus  teneator :  ooDgnegatMnl  Uin- 
tommodo,  qu»  illic  esso  noscitnr ,  Mcrm  mftteift 
Q  celebrabis ,  qnatenus  religiosa  pmgreptio »  4sitrt 
strepitum  plebis ,  Domino  die  aoctuqoe  ?alett  maf^ 
plicare. 

TITULUS  XIV. 
Item  Respansum* 

Fetitionem  dllectionis  tuae,  boni  operis  perfectlone 
gaudentes,  congrna  gratulatione  suscepimus :  et  ideo 
Basilicam,  quam  dudum  asseris  Arianoe  haeresis  spe- 
Inncam  fuisse,nnnc  sollicitudinis  tu»  opera  catholicx 
fidei,  Christo  Deo  noslro  ac  Salvalore  nostro  re- 
gnantc ,  aptavcris  concedendain ,  quam  poslulas,  ut 
in  honorcm  beatorum  111.  atquelll.  Martyrum  debeac' 
consecrari. 

09  ^^  ^^*  Arater  charissime,  si  in  toaiparochts 

memorataconstrucUoiureconsislit,et  nullnm  corpus 

D  ibidem  constat  humatum ,  pnedictam  Basilicam  re- 

conciliandi ,  atque  consecrandi,  itbi  nostrit  praeoe- 

ptionibus  facultatem  noveris  atlributam. 

quis  jam  inde  temporibus,  servatum  colllgltnr. 

«  Consccrari,  Nondum  invaluerat  usus  cnblcu!a-r 
rium,  ut  ita  loquar,  clanculariumque  or;|loriorun|. 
Sunm  singula  oratoria  lapideum  altare  fixum  habe- 
bant ,  suam  a  domus  profanse  tecto  sejunctam  f^- 
bricam. 

^  Cui  Sasiiicce,  etc.  Nota  mrsos  lempoTnm  morem, 
quo  quisquis  Basilicam  aediOcarety  deberet  slimtl 
conferre,  qnoi  ad  sarla  tccta,  alimonlam  cusiodum, 
atquc  etiam  luminaria  opus  csset. 

«  Paffiola,  Brandea  vocal  etiam  et  vclanriina  san- 
ctusGrcgorins. 

'  Et  ideo,  Solemnls  forma  pneceptionis,  qu«  in 
consequcntibus  titnlis  osurpatur. 


95  ROMANORUM  P0NTIFIC13M.  —  CAP.  V.  94 

TITULUS  Xy.  A  atque  arena  intnixisse  commemoras ,  sed  et  In  me- 

De  altari  dedicando.  llorem  ionge  statum,  quam  iila  fuerat,  snrrexisse. 

Nunc  antem  facultatem  tibi  ejusdem  BasilicaB  tribui 

destderas  dedicandae,  et  ut  de  prxdictis  ruinis  ad 

noYam  Basiiicam  i|me  reffquiae  iransferantur. 

Ideoque,  ut  pia  el  Jmta  rant,  qiue  a  tua  fraterni- 

tate  potcuntiir,  dedicandi  tlbi'  pnsdicti  locam  con- 

C9dimus,  Deo  propiiianle,  iicenUam ;  sed  et  reliquias 

cum  honore  debilo  c  iraQ«r0r«Qdi ,  atque  in  ea  (\\m 

a  te  conslructa  cst,  ^0}  Basilica  collocandi.  Hsec 

enini  ad  filiorum  Ecclesix  gau:lium,  el  ad  tuos  opi- 

lik>His,Td£tiam  mercedis,  utilitatem  noscuntur  per^ 

tinere. 

TITULUS  XIX. 

Petitio  de  dedicando  Baptisterio, 

coIlocandum,petitqueoteademEccle$ia«solemniter  ^     ir^.:,,..  «^i •.««     -^ •  ••     .  ^^^*^  n 

j.u^^*  ^^_  A_-_.  B     Votiva  solemnitas  animorum  exigit  augmenta  Ba- 

siiic»,  quatenus  in  bonum  religiiMiis  popuii  ikTOtio 


Relationh  tudc,  sed  et  petitionis  oblatae  ab  ni.  ie- 
nore  decurso,necesse  fuit  rationabiliter  respondere ; 
ideoque  in  altare ,  qnod  in  Basilica  Sancti  lil.  olim 
dedicata  constructum  dicitur ,  dilectionis  tuee  con^ 
secratio  aptata  penreniat  :  quatenus  aedificatoris  de- 
Totio  desiderii  «li  plenum  mriiatar  effMtam. 

TITULUS  XVI. 

De  recondendo  corpore  Sanctorum, 

Filius  noster  111.  suis  nobis  suggestionibns  indi- 

caTil,  partibus  III.  corpus  Beati  111.  noviter  fuisse  re- 

pertum,  et  quod  III.  gloriosus  genitor  ejus  in  Basi- 

lica,  qaam  noviter  aedificavlt,  idem  corpus  statuit 


debeat  consecrari. 

Ideoque,  fraler  cliarissime,si  in  ta«parocbi»  me- 
morata  constructlo  jure  consisUt,  nullumque  corpus 
ibi  oonstat  humatum ,  percepta  primitus  a  praedicto 
viro  dODMtone  legilima,  qux  in  laminariis  ejuadem 
basilicae  d!gne  possit  sufflcere,  eamdem  Ecclesiam, 
convocatis  aliis  fratribus  et  Goepiscopis  nostrls  tibi 
YicinanUbus,  stude  solemniter  dedicare,  quatenus 
devotionis  suae  in  consecratione,  quam  postoiat,  po- 
tiatur  efTectu. 

100  TfTULUS  XYIL 
BatUka  qum  po$t  incendium  reparatur. 

Jbsilicamy  quam  io  castro  IIL  dilectio  tua  post  in- 
oendiuin  ^sserit  reparatam  •  et  in  honorem  i)eati  lil, 
babilatorei  loci  ipsius  desideraiit  cpnsei^rari,  dedi*  q 
cationi9  tibi  in  eo  pracq^lionis  nostrae  serie  faculta- 
tem  tribuimus»  ut  fidelium  devotio  compet^m^  sor- 
tiatur  efTectum.  ^  ficiag  saoctuaria  noviief  mii^sa  : 
saiicluaria  vero  «ui^ceptjt  sui  cum  ravor«ii^«  {^oUt* 
cabis. 

TITULUS  XVIII. 

Baiitiat  Qum  vo$t  rttinam  aUeriue  juxta  ipeam  con^ 

structa  est. 

Quoniam  beati  111.  Basilicam  lateribus  aiiquando 

coiistructam  funditus  perbibes  corruisse,  et  ita  ruina 

ipsa  vei  aliis  squaloribus  esse  replelam,  ut  muudari 

difricillus  fnerit,  quam  aedificari  :  te  aulem  in  vicino 

omnioo  ejusdem  loco,  Basilicam  aliam  in  honorem 

prxJicti  Marlyris ,  non  de  lateribus ,  sed  de  calce 


m^jor  adcrescat.  Ergoquia  inBasilica  Sancti  ni.  et  in 
fuudo  Ul.  juris  mei  ^  Baptisterium  collocavi»  lia  ut 
reKquias  iii  eodem  loco  sanctMmm  Mariyruni  Hl.  et 
IH.  desiderem  introdud  :  idcirco  provolntns  Aposto- 
latus  vestri  meritum  obtesior)  et  pcr  sedero,  quam 
regitis,  divinitatis  sorte  Vicarii,  ut  dalis  ad  nostrum 
veuerabilem  III.  Episcopum  jussionibus,  in  cujus 
dicecesi  videtur  esse  constrnctum,  dedioationem  Ba- 
ptisterii,  praedictis  Martyribus  propitiis,  fieri  censea- 
tis,  ut  in  flde  catholica,  adcrescente  pbpulo,  et 
agenie  beatitndini  vestrae  gratias,  reltquiae  coUoeen* 
tur  :  cni  •  Basilicae  facta  donationis  cartula,  Aittdos 
III.  et  ni.  me  collocaturum  esse  promilto. 

103  TITULUS  XX. 

Responsum  dedicandi  BaptisteriU 
'Filius  noster  in  fundo  111.  juris  sui  Basilicam  du- 
dum  dicalam  oblata  asseritpetitione,  et  Sepraedicta  in 
BasJlica  Baplisterium,  quod  deerat,  suggcssit  condi- 
disse,  quod  solemni  benedictione  sacrari  desiderat, 
atque  in  eodem  Baptisterio  Sanctorum  111.  et  111.  san- 
ctuaria  debere  coUocari. 

Idcirco,  charissime  frater,  si  in  tuae  dioecesis  rae» 
morata  fundatio  jure  consistlt ,  pneceptione  susce^ 
pta,  desideriis  satisfacies  conditoris  :  sic  tamen ,  ut 
o>>latarum  rerum  primitlas  >  donatio  solemnis  prae- 
veniat ,  depuntiaturus  ex  more,  nihil  illic  Juris  ftin- 
datori  ulterius  jam  deberi,  nisi  processionis  gratiam, 


•  SalewuntiTt  etc.  Obserra  gemioum  coosecratiu-  B  bat  imaginibus  baptismorum  in  Novo  Testamento 


nis  modum  :  comrounem  unum,  de  quo  superiores 
furmulae;  alterum  solemnem,  ad  quem  vicini  Epi- 
scopi  oonvocantur  :  talis  fuit  dedicatio  BasiliCcT,  quac 
Syuodo  secunda»  Arausicaufle  occasionem  dedit. 

^  Scias  sanctuaria,  Roma  mittebantur  reliquiae, 
aul  certe  accipi  aliunde  speclali  praeceplione  man- 
dabantur.  Sic  «oira  Poutifex  oliqua  UK  parte  videba- 
tur  ipse  locum  sanctum  construere. 

*  TranBferindi,  Ut  sine  missis  Roma  sanctoariis 
eonaecrtre  nou  lioebat  Baiiiicam ,  ita  neque  ca  ex 
upo  loco  iu  altenun  coiisecratiooisgratia  transferre. 

^  Baptisterium,  Non  est  fons  ipse  sacer,  sed  aedes 
Basilicae  addita,  quare  dicitur  AHgmentum  BasiHcce, 
rotondt  ut  plurimum  instar  testudinis,  In  cujus  me- 
dio  fgins  sacor.  lo  noiinuliis  Eociesiis,  pr»«ertim  ca* 
thedralibus,  Cjjusmodi  aedes  conspicitur  etiamnum, 
Q"gB  ut  non  est  sub  eodem  tccto  cum  Basilica,  ita 
j^rflftium  lialM  ciNMecrotkmis  ri4iim.  Depingf  «ole*> 


ceIebrium,.Ghrisli  a  Joanne,  Eunuchi  a  Pbilippo, 
etc.  Ornabatur  quoque  Sanctorum  statuis  atque  rclt- 
quiis  :  imo  et  suum  etiam  habuii  oiiai  altare.  Hsec 
partiin  cx  veteribus  Scriptoribus  coqstat,  partim  ex 
reliclis  antiquae  religionis  vesti^iis. 

«  Basilica\  Ubicunque  constitutum  erot  Baptisle- 
rium,  suam  halmit  plebem,  atque  ita  fiebat,  u(  niore 
noslro  loquamur,  parochialis  :  undc  Zacbarias  pa|)a 
prohibuit,  nc  BapUsteria  in  privatis  oraloriis  consli- 
liierentar.  Unde  etiam  in  formula  dicitur,  quatenus 
poputi  devptia  ms^jor  adcreseai. 

'  Filius  noster ,  eic.  Hinc  accepla  est  magna  ex 
parte,  unde  ei  consequens,  paucis  quibusdam  verbis 
aliunde  assumptis. 

6  Donalio  solemni*'  Qum  aleiido  Presbytero  Gar- 
diuali,  id  est,  titulari,  suliiceret : /«^iiima  dicitur 
a  Pelagio  I  et  S.  Gregorio;  a  neutro  sum{|ia  expressc 
tradhur. 


95  L1BER  MURNUS  96 

qu»  Ghristianis  omnlbus  in  commune  debetur  :  qua-  A  habetur  in  subditis,  in  loco  lU.  juris  sui  Baptistenum 
tenus  et  desideria  eonditoris  in  omnibus  complean-      se  asserit  consiruxisse. 

tur ,  et  per  sacrum  lavacrum  regenerandis  iliic  pec*         Et  ideo,  frater  charissime,  prsesentt  praeceptione 
catorum  maculx  deleantur.  suscepta,  desideriis  satisfacies  conditoris  :  quateuus 

TITULUS  XXL  P^i*  venerandum  lavacrum  peccalorum  illic  maculs 

Item  Respotuum.  deleantur. 

«  Petitoria  III.  nobis  suggessit  insinuatione,  quod 

*  PetUoria  ,  elc.  Formula  desumpta  est  paucis  immutatis  ex  lib.  xi    S.  Gregorii    epistola  24  ad  Ho. 
norium  Episcopum  Tarentinum. 


103  CAPUT  VI. 

DB   REBUS  ECCLESIiB  PROCCRANDIS  ET  ALIENANDIS, 


ARrnifFNTcii  —  Cum  mittitur  ad  patrimonium  gerendum  cnralor ,  datur  primum  ei  procurandi  aucloritas  : 
ARGCMENTUM.  —  ^um  muuiu^^^  el  ad  Palrilium  Prov  ud;B,  ut  palrocmelur;  et  ad  judicem 

demde  scnbitur  el  ad  colonos,  ut  oDeiiiani,  ei  au  rauiuum  fppant  Pft«iif*i  fiL  nAtpmn<;  pt  rnntl- 

pariter,  ut  in  causis  paupernm  adjuvet;  et  ad  EP'f  ^P^^^f^^,' "^,?*^^^^^^ 

ci^niM  lexritimas  locaiion  s  carlulas,  et  commulanJi  sive  funJos,  sive  mancip  a,  ei  servos  seu  pueios  con- 

formiil»  hic  habentur.  el  Ires  insuper  aliK  nempc  liliertaiis  qua  donatur  servus,  ei  iracionaniro,  quiwis, 

SlTui^mU^ntrarneiolias^isV^  q-'  redeunt,  .n  paUMm ,  posl  l.mma  Apostolorum 
rite  salutata,  instruuntur. 

TITULUS  I  B  beneficii  existens  memor,  tu  quoque  meliora  valeas 

Pmceptum  guando  laicus  tonsuratun  et  fit  Regio^  ac  festines  demonstrare  servitia. 

narius,  TITULUSHI. 

Quos  bonae  vitae  opinio  et  optima  conversationis  Prwceptum ,  eunte  ordinatore  in  patrimonium. 

roeritum  commendat,  hos  et  nos  intra  Ecclesiastioum  Salubri  providentia ,  quidquiU  Ecclesiastica  requi- 

ovile  aggregare  non  despicimus.  rit  utilitas,  illis  commiitendum  creJimus  esse  perso- 

Et  quia  ex  narratioue  plurium  sumus  satisfacli  nis,  quas  fldei  puritas,  vel  piacitae  actioiiis  studiiini 

de  conversationis  tu»  modestia,  quod  elegantis  vitae  laudabili  opinione  commendat  :  quapropier  tibi  III. 

sis,  dignum  censuimus  inter  Clerum  liujus  Aposlo-  quod  divinagraliasuffraganlediclum  sit,  omnepztri- 

lic«  Dei  Ecclesi»  le  connumerari ,  ac  inler  Notarios  moniumjurissanclx  Romanse,  cui  Deo  auctore  deser- 

Regionarios,  per  hujus  pncceptionis  paginam,  ex  vimus,  Ecclesiae,  perinsulam  105***- ^^^"siitutum, 

auctoriuie  beati  Petri  Apostolorum  Principis,  cujiis  praesenti  praeceptione  peraequandum ,  sive  ordinan- 

licet  impares  meriiis  ,  Deo  Umen  dignante,  vices  dum  commillimus  :  injungenies  ut  colonorum  vires, 

gerimus,  ab  hac  die  noveris  te  esse  ascriplum,  qua-  subdivinijudiciicontemplatione,  considercs,  etquan- 

tenustalisbeneflcii  velpromotionis  memorexistens,  tum  pensionis  nomine  ,  a  pnesenli  III.  indictione, 
104  diebus  vitaj  tuae,  in  bis  quae  injuncta  fueriut  a  ^  inferre  debeant,  sollicila  provisione  disponas,    ne 

proceribus  tuis, fideliter  ac  sinceriler  deservias,  et  in  quisquam  eorum  ullra  quam suflicil, exigi  coarcleiur, 

cunctis  obedienliam  et  rectitudinem  exhibeas ,  ut  aut  amplius  quam  inferre  convenit,  minusve  pcrsol- 

Deo  beatoque  Petro  Aposiolo  auctori  et  proleciori  vat;  et  quidquid  tibi,  cum  Dei  timore,  provida  deli- 

nostro  acceptus  appareas,  et  apud  nos  commendatior  beratione  constiteril,  ejusdem  creatoris  nosiri  dex- 

de  fideli  servitio,  alque  laude  dignus  proberis.  tera  protegente,  dispouas  :  ut  cui  praevideris  aliquid 

TITULUS  II  relaxandum  pensionis,  levigaiionem  inveniai ;  ei  cui 

Prceceptum,  quando  absens  Snbreqionarius  fit  Regio-  addendum  esse  credideris,  quod  justum  est,  cogaiur 

narius.  exsolvere  :  quia  id  quod  pauperibus  erogatur,  longe 

Qui  in  commissis  siiiceriier  fidem  suam  illibalam  «^  ^  mercede,  si  in  his,  a  quibus  infertur,  non  fuerit 

exhibet,  unde  Apostolorum  Principi,  ejusque  Vicario,  i"Sl«  ^^  misericorditer  dispensatum. 

possit  esse  aca^ptus,  merito  ad  incremenium  pr6-  TITULUS  lY. 

vehitur  digfiiiatis,  et  foniori  ,  nostro  interveniente  ^^^m  aiiud,  fundi  Recton. 

pnecep  ionis  annisuy  ditatur  honore.  Qtfonfam  in  ordinando,  sive  discutiendo  patrimo- 
Et  idcirco  de  tiiis  fidelibtis  servitiis ,  quaiiqnam  D  nio  sanctae  Romanae,  cui  Deo  autore  deserviinuSy 

dudum ,  tamen  ei  in  prsesenti  ex  suggestione  III.  sa-  Ecclesiae,  in  provincia  III.   constituto,  praesenti  III. 

tisfacti,  promotionis  munificentiam  tiLi  concedimus  :  indictione,  jubemus  te  rectorem  accedere :  te  videli- 

et  iJco  cx  autoritate  beati  Petri  Principis  Apnstolo-  cet  bene  agente,  et  absque  colouorum  gravamine 

rum,  cujuslicet  impares  meritis,  Deo  tamen  dignan-  cnnversante,  ut  dtvini  consideratione  judicii,  nostrae 

te,  vices  gerimus,  noveris  te  ab  hac  die  inter  He-  quoque  commonitlonis  memor,  ita  te  efficaciter  et 

gionarios  Notarios  esse  adscriptum ,  quatenus  talis  fideiiter  exhibeas,  ut  niilUus  neglectus,  vel  fraudia» 


97  ROMANORUM  PONTIEIGUM.  —  GAP.  Vf. 

quod  absit»  aUcii)U8  iiiTeniaris  suslinere  periculum  :  A  TITLILUS  VII. 

magis  autem  id  agas,  quatenus  de  flde  et  industria  ®  Ad  Patricium  Provincice, 

toa  divinx  possis  gratis  commendari.  Ad  familias 
quoque  cjnsdem  patrimonii,  secundum  morem,  pra&- 
cepta  direximus,  ul  nihil,  quod  ad  peragenda  ea, 
qu»  tibi  injuncta  sunt,  in  aliquo  vaieant  impedire. 


M 


106  TITULUS  V. 

Coloniif  et  Familice    matsarum   tive  fundorum  in 

Provincia  conslilutis, 

«  Ad  fiollicitudinem  vos  Ul.  scdis  nostne  Notarii  et 
Recioris  dispositio  noslra  pcrtinere  constiluit.  Jube- 
mus  enim,  ut  ejus,  pro  Ecclesiae  utilitatibus  et  cullu- 
ra  agrorum,  mandalis  parere  properetis,  et  salu- 
brioribus  oledire  prxceptis  :  cui  talem  dedimus  po- 


Qui  iUa  protegit,  uude  aliquid  acce.ere  cogno- 
scitur  pauperibus  alimentum,  quid  aUud  agit,  quaro 
de  proprio  egentibus  eleemosynam  subministrat? 
Quod  et  quia  ita  esse  excellenliae  vestra  indicium 
non  lalet,  iibeuter  scribimus  ea,  quae  facere  vos 
sponte  confldimus. 

Proinde,  honore  debito  salutantes,  latorem  prae- 
sentium  Ul.  cui  patrimonii  Ecclesiastici  in  illis  par- 
tibus  consiituti  cura  commissa  est,  scripiis  prsesenti- 
bus  commendantes,  petimus,  ut  ei  auiilii  vestri  sa- 
lus  dignauterassistat,  atque  iliuro,  qusecuroque  causa 
poposcerii,  adjuvet :  quatenus  pro  impensis  patroci- 


.     .      ..     .  niorum  bonis,  et  nos  orare  pro  exceUentiae  veslrae 

testatem,  uteos,  qui  contumaccsexslitcnnt,disincta  n  .      ,     ...       .  .         ^  ^^™..„  «♦  k*<.#..„  i%^t„^^ 
•         ......  ^  ..   •"  mcoluniitate  enixius  provocemur,  et  beatus  Petrus 

Kveruate  compiat.  Noyenlis  en.m  sub  hac  condi-     Apostolorum  Princeps,  cui  ve.truin  obscquium  com- 
lione  vos  esse  commissos.  ut  mancipia.  si  qua  foris     ^^^^5^  ^^^^^^  ^^^j^  ^^  ,,.^^ji„ f„j„^„^ re.ributio- 


latitant,  vei  Gnes  pervasos,  sua  inslanlia  juri  Eccle- 
sia^lico  revocare  non  dilTerat :  pariier  eliain  periculo 
luo  fuisse  commonitum,  ne  aliquaudo  violentiam 
rebusaUenis,  vel  rapiuinforsitan,facereprxsumatis. 

TITULUS  VI. 

Praceptum  ad   commendationem  eunlis  Rectoris  in 
patrimonium^  ad  Judiccm  Provincice,    . 

i>  Qui  in  actione  positus  bonis  se  omnipotentt  Deo 
commeDdare  studet  opcribus,  viam  sibi  profecto 
steriiit,  per  quam  salubrileraddesiderata  pervenial, 
et  ad  mojora  semper,  Christo  adjuvanle,  proficiat. 

Itaque  prsemisso  salutationisalioquioJILNotarium 
portitorem  praesenlium,  quem  ad  regimen  patrimonii  ^  * 
Ecclesiastici  in  III.  insula  constituti  transmisimus, 
vestraemagniuidini  107  commendamus,utbonitatis 
vestrae  iUi  aifectum  et  gratiam  in  causis  pauperum 
]it>enlis6ime  commendeiis :  atque  ita  eum,  sicut  re- 
vera  christianos  decet,  in  omnibus  adjuvetis  :  qua- 
tenus  dum,  vobis  concurrentibus,  utiUtatem  com- 
missam  peregerit,  ante  omnipotentis  Dei  oculos,  in- 
tercedente  beaio  Petro  Apostolorum  Principe,  actio- 
num  vestrarum  mercedem  invenire,  et  ejus  semper 
debitricem  habere  Ecclesiam  valeaUs. 


nem  coinpenset.  Nec  enim  novum  vobis  cst,  ista, 
quae  poscimus,  agere  :  nam  muUi  exinde  venientes 
tanta  de  vobis  lestati  sunt,  ut  majorem  de  sublimi- 
tatis  vestrae  bonilate  flduciam  capere,  quam  oUm 
liftbuimus,  debeamus:  108  <Iuoniain  postulatus  ra- 
ttoni  sine  dubio  creditur  exbibere,  quae  consuevil  etiam 
non  posluiatus  praestare. 

Onmipotens  Dciis  ab  omni  maio  vos  prolefat,  et 
de  vestra  nos  semper  faciat  salute  gaudere» 

TITULUS  Vlil. 

Item  ad  Episcojpoi. 

^  NotarioWi,  sanctae  nostrae  Ecclesiae  patrimonium 
in  insula  UL  a  praesenti  III.  indictione,  DeoauxiUante, 
peragendum  noveritis  esse  commissum :  quare  di- 
lectio  vestra  memorato  Notario,  ubicunque  necesse 
habuerit,  solatia  fesUnet  impendere :  quateuus  ad- 
jutus  vestro  auxilio,  qoae  ei  injunximus,  sine  impo- 
dimento  valeat  expUcare :  ut  dum  nobisdeobedienUa 
▼estra  retulerit,  apud  nostros  animos  possitis»  Deo 
propilio,  melius  commendari. 

TITULUS  IX 
•  Tractoria. 

Ecdesiasticae  causae  non  recepitutiiitastarditatein» 


«  Ad  soiicitudinem^  etc.  Descripta  est,  paiicisadmo- 
dum  iininutatis,  ex  lib.  7.  Gregorii  epistola  5^2,  ad 
colonos  Syraciisaiios :  babeiur  vero  totidem  verbis  in 
codi«'e  Thuanaco. 


b  Qui  in  actione,  Habetur  in  codice  Thuanaeo  hac  ^  sum.  Qua  de  re^  etc. 


scopis  a  paribus,  Et  postea  :  Notarius  IIL  sanctie  np  - 
slrcB  Ecclesi(e  palrtmonium  in  insula  lil.  situm  ah 
hoc  pr(psenti  anno  dominicce  Incarnationis  M,  liL 
Deo  auxiiiante,  gubernandum  noveritis  esse  commis- 


inscriptione  :  ///.  Episcopus,  servus  servorum  Dei^  Jll, 
lnsul€B  ///.  glorioso  Judici.  lii  fine  adduntur  aliquot 
liiie;e,  quae  in  tormula  seqiienti  totidem  verbis  le- 
gmilur,  ut  suspicari  nierito  liceat,  exscripiorem  CO' 
(licis  Tbuaiuei  foruiulas  duas  in  unam  contraxisse 
pne  Obcilantia. 

^  Ad  Patricinm,  PRcfectos  Provinciae  inteUige  sive 
qui  ablmperatori.uis  Conslantinopoliianis  roitteban- 
tur  in  Oiciitentero,  ad  regendas  Provlncias;  quas 
nonluin  alii  Reges  occupnrant :  sive  qui  a  Regi.>u8 
Gall.Qi-ura  in  siiisdilionilmsconstiluebanuir.  Est  apud 
Gregoriuni  non  una  epistola  ad  Patriciuni  Siciliae  : 
siini  et  episiol^  plures  a J  Palricios  Galliaruro  Ari- 
gium,  Dynamiuni,  etc.  Suiit  autem  cpistolae  \\\x  ita 
biiniics  huic,  ut  ununi  omnes  nutorcm  Imhere  roe- 
nto  dici  qiieant. 

^  Notario,  In  codice  Thuanxo  habetur  haec  inscri- 
^iioiHLEpiscopuSf  servus  servofum  Dei,  UL  Epi* 


«  Tractoria,  Ante  novero  annos,  cum  ad  M.  Mer- 
catoris  Coromonitorium  notas  adderem,  utramque 
edidi,  occasione  epistolae  iliius,  quam  Zozimus  Papa 
ad  orones  orbis  Episcopos  de  conderonatione  Pelngii 
et  CoelesUi  niisit,  quan  que  Mercator  Tractoriam  di- 
ctani  tradit.  Eo  ioci  Jacobuin  Gothofreduro  coJicis 
Theodosiani  cororoeniatorero  notavi,  quod  ubi  Ber- 
nardinuro  Ferrariuro  arguere  voluit,  Episcopos  scri- 
psissel,  curo  tractoriis  ad  SynoJuro  a  Poniificibus 
ev(»carentur,  fiiisse  quidero  a  fidelibus  christiana  ca- 
ritate  accepU)s  in  via  :  sed  id  (ractoriis  ncque  prae- 
cepturo,  neque  coroprehensmn,  imo  nec  id  ex  ullo 
adhuc  loco  jprobari.  Dixi  eniro  ex  his  duabus  tracto- 
riis,  quibusiuferiorisdignitatis  lioroinibus  providetur, 
exboriatione  et  praecepto  ad  fideles,  non  iroprobabi-» 
Uter  colligi  posse,  quid  de  vocatis  ad  Synodnro  Epi-> 
scopis  senUre  oporteret.Non  probavit  autor  disser- 
tationis  deLittens  canonieis»  uotari  a  me  Gothofredam: 


90  LlBn  IKDRlllld 

ideoque  apud  exoelleiltissimmll  llium  nostram  lil.  A 
Regem  lU.  Notariom  siitiet»  nmim  Ecclesiae  desti- 
naTimus.  Exiiortamary  irl  ei  e^lt^llosi  com  qtiibus  M 
TiciJiaKu  109  civitatemfifteilepeftsUoeettrr«re,elHurH 
tas  Testra  sine  mora  faeiat  procurare:  quatemis  ivtiOf 
quse  d  injuncta  est,  cutil  divifio  favor*  vestroques^ 
latlo,  feeleritermereaturelfeeiom. 

TITULUS  X. 
<  Item  tractorla, 

Prsseotium  latores  pro  sua  devotione  liminibus 
lieatorum  Principum  Aposlolorum  prsesentati,  petie- 
runt,.ut  a  nobis  relaxati,valeant  adpropriaremeare: 
ideoque  praecipimus,  quatenus  sine  impedimento  so- 
latium  eis  ac  consultum  impertientes,  eos  ^  absolvere- 


iOO 

TiTULUs  xn. 

It$m  oliudf  de  faciendU  cartuUi 
Quamvis  aa,  quse  legaiiter  geruntur,  nulla  valeant 
refragatione  eoavelli,  ae  qua  tamen  possit  esse  cou- 
trahendi  dubietasi  necessario  nosira  interveoire  de- 
bei  autoritas. 

111  QuiaigiturlU.  vinesetabulasplusmlnustotju- 
ris  sanct»  Romanae,  coi,Deoaiil(^e,deservimus  Ec- 
clesiae,  in  patrimonio,  qood  ciirse  tu»  cdmmtssum 
est,  constitutas,  sibi  factis  cartulis  postulat  debere 
conduci,  atque  ipsam  conductionem  mnttis  desidefat 
annis  extendi :  experientia  tua,  hac  nosfra  autoriiale 
suffulta,  praedictam  vineam,  cum  omnibns  ei  pcrli* 
nentlbus,  factis  solemniter  cartulis,  sub  unlns  <  aurei 


.,..,,.,,            ,         ...  I.   ..       solidi  pensionem  ralionibus  Ecclesiasticis  ABnis  Sln- 

debeatis,  videlicet  ut  ex  vestra  subventione  rerecti,  n     „  •      j       j  ±*^     . 

-™:...« !.-i««^»  «.  :..«^^.^.  „j :-.  «^^^j^«,v   4^  *  S""^  persolveudam,  dare  non  differat. 

(juatenus  hoc  modo  intervehlenta  loeationis  coB- 


sospiles  valeant  et  insonles  ad  propria  repedare.  Ad 
eorum  vero  sustentationem,  itineris  adjumentum 
atque  vires  impendite,  vicissitudinem  vobis  a  remu- 
neratore  omnium  bonorum  Deo  imperliendam  absque 
dubio  praeslolantes. 

IIOTITULUSXL 

Prxeceptum  autorilati$  de  facieadis  cartuiis, 

QeOdctif^a^  ad  Ecdesiasttcamm  rerain  iocationes 
contractusque  respiciunt,  sicui  feaiubre  cst»  PonlilK 
eale  ]^mvid«re  coMiiltum :  ita  provtda;  C!)ns  autori- 
tatis  inieresM  ecnsuran,  necesse  est,  ut  aon  tantuin 
iegaliter,  sed  etiam  regvlariter,  possit  res  Ecclesids 
Dei  commitli  poscantibiia* 


ductlonlsque  contractu,  et  illis  suus  labor  sH  utill», 
et  sanct»  nosirae  Eccleslae  procurelur  tttilita». 

TITULUS  XIII. 
Prceceptio  de  commutando  fundo. 

Quanquam  rei  commutalio  ex  ipsa  corporali  tra- 
ditione  possit  firma  eonsistere,  vel  ea  quas  legaliter 
gerunhir,  hulla  vale^Rt  ref^agalione  conveMi :  ne  qua 
tamen  possit  esse  contrahendt  dubietas,  nostrae  de« 
bet  intervenire  autorilatis  annisos. 

Et  qoonhim  Ul.  fundam  1H<  posilwn  to  toe»  Ut 
jttris  sanelse  Romanse,  eui,  Deo  auci#r«  Aeiervimiit 
Ecelesi»,  poposcit,  atque  de^iderai  eemmntare,  ad 


QuU  igiuur  vineai  a^ne  easaies  juris  sAnetid  Ro-     chjus  vicem  fundom  lii.  posltum  iii  1m»  Hk  Jwis 
man»,  cui,  Deo  anlore,  deservimus  Ecclesi»,  in  pa-  ^  ^oprU  eoncedere  velit :  expeiBenlis  ln»,  hM  noatm 


trimonio  Ili.  qnod  curae  tuse  conlmissam  est»  coosti* 
tutas,  diverst  sibi  factis  cdrtulis  postulant  deber^ 
eonduci,  atqueipeani  ceaductionem  muitis  desiderant 
Munis  extendi :  experientia  lua,  hae  autoriute  suffui* 
U,  prsdictas  Vineas  ei  casales,  cum  omnibus  eis 
pertinentifoa^  faetis  soiemmter  eariuliSy  sab  iusta 
pensione,  raiionibus  ecclesiastieis  annis  siagulis 
persolvenda,  dare  non  diflbiSt. 

Ita  sane,  ul  nuUa  ralione  pitesumas,  colonos  san- 
otse  nostrs  Ecclesiae  emiitere>.  neque  ioeum  eis  pevti- 
uentem  ulla  ratione  usurpare,  et  alii  cuilibet  condu- 
eere  vcl  locare :  nam  sunt  omnia  iriita  et  vacua, 


soAiila  autoritate,  pradiciiiiii  ftindum  Ilt.  in  inlegrd 
juris  sanctse  Romanae  EooIesHli«  ut  prMiiMnm  est, 
•xislentem,  apraesenti  iil.  iadicCieM  daMnUuatolM, 
eontradat  atque  commtttet,  suscipieos  ali  ao  nimi- 
rum  ad  invicem  ejusdem  fundi,  in  Jus  domlniamqae 
sanctae  nostrae  RomanaB  EeciesiaB,  denomimitBm 
Aindom  Ui.  in  integro,  et  omnibos  ei  perlinentibns^ 
vei  qusecuiiqoe  1 12  sunt  nomina  qusdem  londi,  qorn 
ua  Ecclesiaslico  nostro  Scriniopirofotori  temporiscau- 
tela  contradere  Scriiiiariis  aaoeHe  Eceiesim  oostr» 
convenit. 

Quateuus  hoc  modo  interveniente,  et  iUe  su»  peti- 
Uonis  poUatur  eflectu»  el  sanctss  noslras  Ecclesi» 


qua^  feceriSy  si  exstiteris  temeraior, 

Quatenus  hoc  modN>,  interveniente  iocationis  con-  -^  procurelur  indemnitas. 
ducliunisque  conlractu,  el  illis  eorura  inbor  sit  utilis,  TITULtlS  XlV. 

et  sanctae  nostras  Ecclesi»  procurelur  uUUtas  atque  Praceptum  de  commutando  mancipio. 

Genstat  strenuitatem  tuam,  juris  sancta  Romaoae, 


Mlemnitas. 


sedut  cursim  le^erat,  quae  scripsiy  ita  contrarium 
atque  dixi,  milu  imposuit.  Voluit  me  loculum  die 
tractorits  Imperatoris,  cum  de  Pontificiis  agcrem,  ct 
n^are  praecepium  de  ferenda  ope,  cum  expresse 
amrmarem  qu;e  fuit  incuria  legendi ;  absit  enim  ut 
aliud  qutdquam  cogilem. 

Aflinis  qujedam  esl  inler  epistolas  Pelagii  I.  ab 
Uolstenio  ex  coiieclioue  Cardiualis  Deusdedit  excer- 
ptas,.quas  Joanni  Cumili,  maUm  Curatori^  Patri- 
monii»  Lujninosum  Presbyteriun,  ad  gercudum  ali- 
quod  sedis  ApostoUcae  negoUum,  directum  com- 
mendat. 

Eol  iqpud  Marculfum  lib.it  formula  11«  celehris 


quaedam  tracloria  Regis  eveciionem  Legato   decer- 
nentis. 

»  Item  tractoria,  Huic  nostrGe  tractorlae  aflinis  est, 
quse  inter  formuias  veteres  decima  numeraiur,  qua* 
quepoenitens,  duin  expiandi  sceleris  gralia  percgri- 
nando  loca  sancta  invisit,  fidelibus  commendalnr,  ut 
mansionem,  focum,  panem  et  aquam  ab  iis  accipiat. 

»  Absolvere,  Liberos  dimittere. 

J^  Aurei  solidi.  Si  aureus  soUdus  Romanus  sex 
miliibusdenariorumxstimetur,  quod  vult  Gassiodo- 
rus,  et  singuli  deuarii  iiomani  trious  assibuset  semi, 
ttt  habet  communis  opinio,  aureus  solidus  mUie  21- 
bras  GaUicas  et  paulo  auiDUus  valct. 


^W  BOMANORUM  PONTBrtCIJM.  i-  CAP.  Yl. 

cuit  Deo  avcofe,  deMnimi»  Ecclesise,  pueram  no-A  114  TiTULDS  lYBi 

nrine  111.  nutrivlMe,  Ipsumque  in  roinisierium   tuse  Jtem  ^  proFeeptum  de  t^wUndo  pntr^. 


m 


damns  per  tot  Minos  elidm  hi^buisse,  ({uam  tuse  stre- 
nuilati  prect^lng  es  nos  eommutare,  0d  eujus  Ylcem 
111.  puerum  natione  III.  juTenem  tribuere  poposcisti. 
Tuis  denique  precibus  flexi,  per  h"jus  nostrae  prae- 
ceptionis  alque  commutationis  paginam,  antefatum 
puerum  in  jura  noslrae  sanclx  Ecclesiae  suscipienles, 
sibl  qui  supra  01.  a  praesenti  Iti.  indictione,  puerum 
aute  dictum  III.  iure  irrcTOcabili  concediinus,  atque 
doMmns,  nulhm  jurisdiclionis  partem  sanct»  nostne 
Eccleftiai  in  eum  d«  csetero  habere  decementes. 

In  cujM  Adem  praeceptionis  alque  commutationis 
paginam  manu  nostra  roboratam  libi  tradidimus; 

TITULUS  XV. 

iiem  alhtd^  de  commutando  mancipio, 

AbbM  MoMsteril  111«  propria  nobls  relatioiie  sug- 

gessit,  memorati  Monasterii  quemdam  servum  in  pos- 

8essiODeIU.f;(mulamnostraeEcclesixruiss6«sorlitum. 

118  Pf^o  qvibusi»  tuse  experientiae,  pncscntls 

pneeeptienis  mwtrae  autoritaie  injungimus,  ul  acce* 

dens  apud  lecnm  111.  in  patrimonio  111.  tibi  com- 

raissik,  pro  praedlcia  Ecelesiae  famula  vicariam  susci- 

pias  a  praedicti  Monasterii  hominibns,  et  commuta-* 

tiotte  propriam  Ecdesiae  emiltas,  eo  quod  colonum 

MMiasterH  esl  sortita,  ut  deinceps  in  possessione 

Monasterii  absque  olia  repetiiione  debeat  deservire. 

Pro  cujos  rei  peragendee  firmitate,  praesentem 

praecepiionem  nosiram  interTcnire  cenlsuimus.   ut 

praedicia  commttlatio  omne  in  posterum  slabilitatis 

robur  oblineat. 

TITULUS  XVI. 

«  Pmceptum  de  donando  puero, 

Nlhil  sibi  subtnhit,  qui  sedule  sibi  minislrantibus 

aHquid  largitur,  Domino  Deo  nostro  dicente  :  Bea- 

tus  servui  iliey  quem  cum  venerit  DominuSj  itivcnerit 

vigHantem  (Luc,  xii,  v.  57). 

Ideoque  ex  Apostolica  auloritate.tibi  puenim  no- 
luine  111.  cx  jure  Xenodocliii  III.  larginiur  ad  scr- 
viendumy  compassioniA  modo  a  nobis  tibi  impenso, 
pro  gratitudinibus  tuis,  alque  Qdcli  servitio  nobis 
exhibilo,  quem  in  tuo  dominio,  sub  ea  condilione 
slatuimus  esse,  ut  post  tui  diem  obitus,  si  bene 
servierit,  jugo  servitutis  absoivatur,  libertate  a  te 
uiunitas. 

Quaui  nostram  auctoritatis  praeceptionem  quicun- 
qae  maluerit  violare,  sit  aeternac  condemnationis  in- 
nodatus  vinculo. 


Exeniplo  pastoralis  benignitatis  acQeBdmtiir  fide- 
liom  animae,  et  maximd  ministrorWQ  Bcclesi^slicae 
dignitatis;  ut  fldelia  servitia  in  comriiissis,  noR  so-> 
lum  ipsi  exeiceant,  veram  aftios  adhibere  eooHDa* 
morent. 

Quapropter  fidelibos  servitiis  tnli  satisfacti,  di- 
lectioni  tuos  lil.  paeram,  qui  ex  c<4oiiitu  mnm  ili. 
patrimonii  lil.  juris  sanctte  RomMiiey  coif  Deo  aa« 
lore,  deservimus  Ecdesiae  cognoscitttf^  eollocata 
tibi  munificentia,  Apostolica  aatoritate  dOAamus^ 
cediinus,  alque  Urgimiir,  et  iuri  Itfue  dominio  tuo 
eumdem  III.  pueram  conferinos.  Ita  ut,  ab  hac  die 
ut  proprius  dominus,  €jus  serviUo  poliaris  *  et  quid- 
B  quid  de  eo  facere  volaerls,  liberam  ex  nostra  auto* 
ritate  habeas  faculiatera :  quateniis  boe  beneAclo 
potitus,  etiam  meliora  nobis  ao  fideliora  <rt>se<)ttiib 
exhibere  inviteris. 

TITULU3  XVIII. 

Itm  pntceplum  de  eoncedehd^, 

Credimiis  ad  aagmentum  et  laudem  sanct»  Ec* 

desiae  pertinere,  si  ex  doiiis  beali  Petri  Apostolorof)! 

Principis,  cujus,  licet  impares  meritis,  viees  tam^n, 

Dei   dignatione,   gerimus,  ejus    utilitatibus  ftdrilai 

exhibentibus  servitia,  aliquid  lairgiamur  :  non  enlm 

respicit  ad  dispendiom,  qood  eis  irregatur,   dum 

largitatis  Apostolicse  munificentia  invitantor  majorl 

studio  atque  alacritate  in  commissis  invigiilire  mini* 

steriis,  et  solerti  cura  erga  credltas  utiiitatos  impen* 

^  dere  d^vota  mente  certamina. 

111  Igiiur  tuis  fidelibtts  atque  sinceris  proTOcall 
scrvitiis,  ad  aliquantulain  tuae  puritatis  remunera- 
tionem,  ex  largiiate  beati  Petri  Apostolorum  Princ^ 
pis,  in  praesenti  III.  indictione,  donamus  tibi  atque 
largimur  puerum  nomine  III.  natione  III.  ex  familia 
sanctde  Romanae,  cui,  Deo  autore,  deservimus  Ec- 
clesiae,  in  lua  transferentes  jura,  it^  ut  in  eo}us  at- 
que  dominium,  ut  in  propriis  famuHs  habere  de- 
beas :  nec  liceiitia  sit  cuilibet,  a  tuo  ali^uando  jure 
auferre,  quidquid  tuorum  ad  aliquantulam  recom- 
pensationcm  serviliorum  bona  volunlate  dignosci- 
mur  contulisse. 

Quam  donationis  paginam  manibus  nostris  robo- 
ratam  tuae  dilecttooi  tradidimus  pro  futnni  cautela. 

TITULUS  XIX. 
e  Securitas. 
Juslitia;  consentaneum  esse  dignoscitur,  ut  ii. 


D 


•  Sortitum,  Vel  optare,  vel  etiain  duxisse  uxorem. 

i>  Tno!  experieniice,  Ad  Curatorem  palrimonii  di- 
rigi  prxceptuin,  constnt  ex  appcILitione,  qna  ui.ique 
passim  apud  Gregoriuni  111  Curatores  palrimonii  ap- 
pellantur. 

c  Prcvceptum  de  donando ,  etc.  Similes  duae  sunt, 
aut  certe  non  admodum  divcrsae,  apud  Crcgorinm 
Magnum :  altera,  lih.  2.  epist.  57,  qua  Theodoro 
Consiliario  Acosimum  puerum ,  allera,  lib.  10,  epist. 
5^,  qua  Joannem  puerum  Felici  Porlueusi  Episcopo 
per  eplstolam  dono  dal. 

'  Praeeptum ,  etc.  Haec  ci  alia  consequens  a 
^riOfe  dilierly  quod  prior  largiendae  teetainento  li- 


bertalis  conditionem  apponat,  posteriores  nullam. 

e  Securitas,  Non  est  tantum  acccptilatio  vel  apo- 
cha,  sed  raiionum  rile  reddilarum  lesliinoniwm,  quo 
muniti  Procuratores  rerum  Ecclfesiasticarum  securi 
vivebant.  Vox  ista  sic  accipitur  epist.  42,  lib.  1, 
Gregorii  Magni. 

Snspicor,  securilatis  formulas  istas  diMis  ad  poste- 
riora  lenipora  pertinere:  nam  subscribendi  formam, 
qua  Notarii  nomen  in  utraque  apponilur,  vix  reperi- 
tur  ante  noiium,  aut  etiam  decimum  saeculum ;  et 
actitmaria  porlarum  urbis,  cujus  mentio  fit,  in  po- 
steriore  spectat  lciiipus,  quo  summi  Poniiices  jam 
dominabantar  Romse.  Accedit,  q«od  lerribilio  iUa 


105 


LIBER  MURNUS 


10« 


qui  Ecdefliastids  vtiliUitibus  fldellter  Berriunt,  per-  A  riam  securitatem  duximus  muniendami  qoam  in 
fecta  debeant  secnritate  muniri,  quatenus  nuilam 
impostemm  a  quoquam  patiantur  jacturam. 

Et  quoniam  patrimonium  Hi.  juris  sanctx  Roma- 
n»f  coi,  Deo  autore,  deservimns  Ecclesiae,  curae  tuae 
oomniissum  est,  cujus  oxactionem,  per  nosirum 
disposiium,  fecisse  dignosceris,  praesenti  lil.  indi- 
clione  de  nuntiatica,  vel  de  aliis  accidentibus  cau- 
sis,  praedicla  Ul.  indicUone,  pro  quo  tradidisti  nobis 
de  suprascripto  patrimonio  in  auro  scilicet  solidos  x 
boves  numero  paH  x,  cabailos  x,  vaccas  x,  porcos 
accepturi  tui  tenorem. 

116  TITGLUS  XX. 
Securitas. 

Constat  nos  magnitudini  vestrae  commisisse  actio- 


Notario  et  Scriuiario  sedis  nosine  scribendam  prae- 
dpimus,  cuique  manu  nostra  subscripsimus,  et  vobis 
contradidimus,  sub  die  lil.  Imper.  Domino,  fiiloque 
et  caelera* 

TITULUS  XXI, 

^  Prteceptum  tibertatis, 

liomino  credimus  Deo  noslro  placere,  quod  pieta- 
tis  intuitu  discrela  prosequitur  compassio,  eo  di- 
cente  117  '»  Misericordiam  volo,  it  non  sacrificiunt 
(Ose.  VI,  6;  Matth.  ix,  13)'.  Ipse  namque  in  suis  le- 
gitur  eioquiis  conductis  operariis  tribuisse  mer- 
cedem. 

Ad  cujus  imitationem,  nos,  qui  pastoris  vices,  co 


naria  de  diversis  porlis  bujus  Romanae  urbis  ad  per-  B  dispensante,  geriiuus,  fidelia  exbibentibus  servitia. 


agendum  in  (ide  «  dominicale,  de  hac  transacta 
indiclione,  cujus  exactione  fecisse  dignosceris  fide- 
liter,  quodcunque  exinde  abstollere  exigereque  va- 
luistis,  sine  ulia  fraude  praesentare  atque  adsignare 
in  integro  visi  estis,  et  in  omnibus  a  vobis  completi 
fumus  de  eadem  actionaria  :  nibiique  apud  vos  re- 
mansisse  manifestum  est,  dum  omnia  puriter  fideli- 
terque  ciim  omni  iutegrilate  maiiifestuni  est  vos 
praesenlasse. 

Slatuentes  Apostolica  censura,  et  autoritate  beati 
Petri  Principis  Apostolorum,  ut  nullus  unquam,  sit 
licet  magna  parvaque  persona,  pnesumat  quoquo 
modo  vos  haeredesque  vestros  pro  eadem  actionaria 
molestare,  aut  quamlibet  requisilionis  conli*over- 


praemia  lal>orum  reddere  debemus,  nt  iiU,  quod  ini- 
serendo  fecerimus,  sit  acceptabile. 

Igitur  servitiis  exhibilis,  prona,  in  quanluin  vo- 
luisli,  mente,  quibus  nostro  in  commissis  animo  sa- 
tisf(*cisti,  te  111.  sanctae,  cui,  Deo  antore,  servimus 
Ecclestae,  famulum,  autoritate  beati  Petri  Aposlolo- 
rum  Principis,  per  hujus  nostrae  praeccptionis  pagi- 
nam,  recompensationis  munere,  a  pra^senti  Ilt.  indi- 
clione,  <^  cuniulo  iibertaus  largito,  ab  omni  servili 
fortuua  et  condiiione  liberum  eihC  censeraus,  civem- 
que  Romanum  solulum  ab  omni  sulijectionis  noxa 
decernimus  :  nec  aliud  cunctis,  nisi  solani  salutalio^ 
nem  debere,  utperfecto,  absolutus  jiigo  servili,  ritu 
possis  degere,  quibus  advixeris  diebus,  et  more  li* 


siam  vobis  vestrisque  ha^redibus  inrerre  :  unde  am-  ^  berorum,  Deo  agens  gralias,  pro  cujus  hoc  amore  ei 
plissima  vobis  haeredibusque  vestris  cauteia  plena-     mandato  te  constat  promeruisse. 


comroinatio,  quae  ei.icmposteriori  formul»  subjun- 
gilur,  fervoreiii  noni  s;eculi,  decimique  cenium  sa- 
piat :  adJe,  si  volueris,  corrupliorem  Laiinitatem. 
«  Dominicale,  Jus  do  iiini. 
J»  PrcBceptum  libertatis.  Desumpta  vidcri  potest 
alK^uatenus  haec  formula  ex  epist.  42,  lib.  5,  Gre- 
goni  Hagni,  ubi  Honianaet  Thomas  liberute  do- 
nantur,  uuuU|ue  cives  Romani. 

Porro  auiem  plures  sunt  in  collectione  V.  C.  Bi- 
gnonii  iiigeouikatis  formuie  :  piures  quoque  eruditae 


ad  eas,  sive  quae  apud  Harculfiim,  slve  qune  in  tri- 
hm  aliis  veterum  formularnin  collectionibus  hoben- 
tur,  noUB.  Nulla  tamen  huic  nostrae  conferenJa,  quae 
cui  cumulum  tiberlatis,  targituVt  civem  Romanum  de- 
ctaral ;  nec  jure  cuiquam  debere  aliudy  nisi  sotani 
satutationem,  perfectoque  ritu  posse  degere :  quibus 
omnia  Inj^enuilaiis  jura  comprelieudi  apertum  est* 
Herito  igitur  hsec  singularisTorma  observanda  est. 
c  Cumuto  tibertatis,  IJ  est,  plenissima  illa  iibertaie, 
quae  justa  appellatur,  Instit,  de  libertinis^  tit.  5. 


CAPUT  VII. 

DITER8A   PRIVILEGIA  IPOSTOLICJS  AUCTORITATIS  GOMGESSA  MONASTERIIS,   DIACONUS  ET 

XENODOGBIIS. 


Abgumentuu  . — Comprehenduntur  hoccapitediversa  privilegia  Aposlolicae  auctorilatis  Honasteriis,  DiacontiSt 
et  Xenodochiis,  aiiisque  p.is  locis  118  concessa ;  neque  visus  est  detjere  ullns  alius  ordo  statuendus 
quam  qui  reperiiur  iii  codice  HS.  in  qiio  perturbate  oniiiia  perraiscenlur  :  poiiiiur  tamen  in  fronie,  pro- 
pter  singularitatem,  Protogus  in  Judicatum.  —  Noii  prxjlo  ^etatciu  omniu.n  ejusiiiodi  foniiularuni  *  su- 
spicor  enim  id  accedisse  coHectioni  isti,  quod  Ordini  Romano,  qui  cuin  siinplicior  ossel  priinuin  breviur- 
que,  additamentis  auctus  est.  Opinorab  aiidaci  manu  inserta  csse  buic  parii  quaelaiu  seiiuioris  ai.i  : 
neque  eniin  prjecedentis  xiaiis  ieniori  spiritu  plena  sunt,  sed  terribiliter  minanlur;  qui  genius  novi  dcci- 
mique  Siccuii.  —  Paucissiina  qu^edain  observavimus  ad  singiilas  fornuilas,  quoiiiam  nibil  uJmodum 
Ecaesiaslicse  vetustatis  li  ibent,  niliil  recondilioris  doctrinae  :  voces  autem  iuciinatu3  Latinitatis,  ^si  quao 
occurrant,  ex  Giossario  Y.  Clar.  Cangaei  facile  intelligenlur. 

PROLOGUS  IN  JUDICATUH.  J)  nos  vebementer  provocare  dignoscatur  sollicitudo 

Gum  pro  exequendis  justiUae  profeclibus,   et  ai-      curae  :  idcirco  vigilantius  insistimus,  ut,  si  qua  inter 

tercantium  sopiendis  tergiversationibus,  pastoralis     partes  deceptio  exoritur^  Uqulda  piotiuus  indaginO 


m 


llOMANORtlk  MMTmCUll.  »  UB.  Vtt. 


M 


J«s  peneratart,  ek  as^niuUs  moderamuie,  qaoad  a  parrxque  person»  auferre,  ut  profecto  iidem  veiie- 


csncia  coDgniant,*liiiiari  qaeat. 

Et  (pioDiain  constat,  etc. 

1. 
Pmiiegium. 

•  Qaoniam  seniper  Sttnt  concedenda,  qase  ratio- 
nabilibus  cong^unt  dettderiia,  oportet  ut  devotio 
GOnditori  ptse  constructionis  oraculi  in  privilef iis 
pnestandis  minime  denegetnr. 

Igitur  quia  itostuiaiti  a  nobis,  quatenus  Monaste- 
rium  Sancti  111.  situm  in  loco  Hl.  priyilegiis  sedis 
Apostolic»  decoretur,  119  ^^  subjurisdictione  san- 
cls,  cui,  Deo  autore,  deserrimusllcdesiae,  consti- 
tutum,  nuHitts  alteritts  Ecclesise  jttrisdictionibus 
submittatur. 


rabilis  locus  justa  id  quod  120  subjectus  Aposlo- 
lici  constiiuti  atque  priviiegii  tenor  consistit,  inooii- 
cusse  dotandus  permaneat. 

Si  quis  autem,  quod  non  optamus,  nefario  ansv 
praesumpserit,  faaec  quae  a  nobis  ad  laudem  Dei  pro 
stabilitate  jam  dicti  Monasterii  statuta  sunt,  refra- 
gari,  aut  in  quoquam  transgredi,  sciat  se  anathema- 
tis  vinculo  iunodatum,  et  cum  Diabolo  et  ejus  atro- 
cissirois  ^  Pompis,  atque  Juda  traditore  Domini  no- 
slri  Jesu  Christi,  aetemi  incendii  supplicio  ooncre- 
mandum  deputari.  At  veroqui  pio  intuitu  observator 
in  omnibus  eiliterit,  custodiens  hiiyus  nostri  Aposto- 
lici  constituti  ad  cuitnm  Dei  respicientis  praeceptio- 
nem,  benediclionis  gratiam  a  misericordissimo  Do- 


Pro  qua  re  piis  desideriis  faventes,  hac  nostra  B  ^^^^  ^^^^  multipliciter  consequaUir,  et  vitse  aeter- 
aotoriute,  id  quod  exposcitur,  efTectui  mancipamus :     *^«  particeps  eflBci  mereatur. 


et  Jdeo  omnem  cujuslibet  EcclesiaetSacerdotem  in 
praefato  Monasterio  diiionem  quamlibet  habere,  vel 
antoritatem,  praeter  sedem  Aposlollcam,  prohibe- 
maa :  ita  ut  uisi  ab  Abbate  Monasterii  fuerit  invita- 
ins»  nec  Missanim  ibidem  solemnitatem  quispiam 
praetomat  celebrare,  omnimodo  constituentes  per 
hutus  decreti  nostri  paginam,  atque  interdicentes 
onuiibus  omnino  cujuslibet  Ecdesiae  Praesulibus,  vel 
cojascamque  dignitatis  potestate  praediti^  sub  ana- 
lliematis  interpositione :  qui  praesnmpserit,  praesen- 
iis  constitttti  a  nobis  praefato  Monasterio  indnltiy 
quolibol  modo  existere  temeralory  eic* 

U. 

Priviiegtum» 

^  Qooniam  semper,  ut  stipra  uique  ad  luee  verbat 
exiatere  temerator. 

Statneiktes  inaoper  Aposlolica  cenmira,  sid>  divini 
lodicii  obtestatione,  et  validis  atqae  atrocioribus 
analhematis  interdictionilwsi  ul  neqoe  ullus  Sacer-^ 
dos  unquam  praesumat»  vd  quispiim  alius,  quae  in 
eodem  sancto  loco  largita  atqne  oblata  Sttnt,  et  in 
postmodum  illic  concessa  fueriot»  vindicare»  sed 
iirma  stabilitate,  juris  ipsius  praelati  Monasterii  exi- 
stenda,  atque  in  perpetno  permanenda  statnimus. 
Nec  licentia  sit,  ot  dictttm  est,  ex  ejtts  vei  omnibus 
eidem  Monasterio  pertinentibus,  cuiquam  magnae 


m. 

PrivUegium  Motmterii^ 

Greditae  speculationis  impdlimur  cura.  atque 
etiam  ardore  christianae  religionis,  et  studlodivini 
cuhus  promovendi,  pro  venerabilium  locorum  atque 
Deo  servientium,  cogitare  stabilitate,  ut  hoc  prove- 
nientepio  labore  et  animae  Ghristo  dicatae,  quae  se  in 
iliis  diebus  vitae  earum,  serviiuras  decreveruntt 
perseverent  imperturbatae,  121  necnon  ilia  ma« 
neant  fine  tenus  firma,  quae  a  christianis  in  Dei  lau- 
dem  constrttcta  sunt 
Quia  igitur  monasterium  sancti  Christi  martyris 
p  A  Stephani,  quod  intra  atrium  beati  Apostoli  Pauli 
fundatnm  est,  omnino  constai,  jam  dapso  tempore, 
congregatione  servorum  aut  anciliarum  Dei,  nuda- 
tum  et  solitudini,  nullo  Praeposito  in  eo  aut  mona- 
chis  habitantibtts,  traditum :  permoti  proinde  com- 
passione  tanti  piaculi,  ac  compulsi  dolore,  aposto- 
lica  autoritate ,  proridimus  monasterio  tibi  com- 
misso  idem  monasterinm  sociare,  quatenus  a  prae- 
senti  111.  indictione  atque  in  perpetttttm,  a  te  tttisqtte 
soccessorilras,  cttm  sibi  omnibus  subjacentibas,  in 
integro  disponatur,  atqne  cttm  Dei  timore  regatur, 
ttt  vestro  conjunctnm  subsistat  monasterio  :  iia  ut 
in  €odem  venerabili  loco  Domtno  Deo  nostro  laudes 
exsoWere  debeatls,  nullam  vos  rationem  exinde  vel 


•  Quamam^  etc.  Zacharias  Papa  hac  formula  nrivi- 
legium  Bonifado  fttodatori  Monaslerii  FuldensisD 
coucessit  anno  circiter  750. 

^  Qnofriam,  etc.  Hac  formola,  ploribas  interpola- 
tis,  osos  est  Stephanus  II,  anno  757,  cum  Fttlrado 
Abbati  S.  Dionysii  diploma  mitteret  de  libertate  Mo- 
nasteriorttm,  qttae  vef  ipse,  vd  successores  perFran- 
ciam  conditun  essent. 

«  Pamfris.  Leo  IK,  undedmo  saeculo  epistola  il, 
ad  Episcopttm  Salernilanum  :  c  Si  quis  autem  contra 
hiqas  nostrae  praecepiionis  privil^^ium  agere  prae- 
sumpserit,  aot  praesumentibus  consenserit,  aut  fau- 
tor  extiierii,  etc.,  sdat  se  aoioriute  beati  Petri 
Apostolorum  Principts,  caelomm  regni  clavigeri^  no- 
stroqne  anathematis  vinculo  innodatttm,  et  a  regno 
Dei  aiienatum,  atqne  cum  Diabolo,  et  ejus  alrocissi- 
mis  Pompis  transgressonim  Sanctonim  Patram  ca- 
Donica  traditione  deputatttm,  etc. » 

Joannes  YUI,  ante  dttcentos  annos  tn  privilegio 
MonasteriiTorntttiensis  proPompis  Angelos  dixerat: 

pAnoi..  GV« 


more  Scripturae  :  Cum  Diaboio  et  Angeiit  eju$  per* 
petuo  ineendio  cremandum. 

Si  pateretur  hic  locus  reconditioris  doctrinae  ali- 
qnid  comminisci,  diceretur  forsan  emendanda  lectio, 
legendumqtte  Pomptgie,  Sunt  enim  Pompaei  dedocto- 
res  animorum  ad  inferos,  fuitque  olim  nojjntaioc  Mer- 
curii  cogiiomen  apud  Sophodem  in  Ajace :  quam- 
quam  retineri  potest  vox  PompiSf  ul  signincet  satel- 
lites,  et  ul  loquitttr  Scriptttra,  Diaboli  Angelos  : 
nam  Pompae  nomine  inteUexenint  veteres,  non  spe- 
clacula  Untum,  sed  et  slipatores  atque  gestatores 
spectabilium  rerum  ;  unde  Gicero  dixit  liaorum 
pompom, 

d  Stepliani.  Leo  IV,  qpi  creattts  eslpontifex 
ann.  847,  coliapsnm  S.  Stephani  Proiomartyrts 
monasterium  resiituisse  scribitur  :  verum  cum  mo- 
nasterium  illud  vidnttm  basilicae  sancti  Lanrentii 
fuisse  dicatur ;  istud  vero,  de  quo  hic  agitur,  intra 
sancti  Paali  atrium,  necesse  est  ut  sit  diversum. 


Mt  LtBE^ 

ei  pertihentibus,  nisi  soli  Deo ,  soivere,  hac  nostra 
autorhate  statuioius  :  Tabrica  autem  seu  iumina* 
riorum  concinnalio  iiidifferenter,  vobis  sine  dubio 
procurantibus,  efficiatur. 

Nulla  proinde  in  exsolvendis  Deo  laudibus,  vel  in 
Inminariis  condnnandis  mora  proveniat :  sed  devota 
sinceritale  peragere  feslinate,  ac  ne  per  incautae 
desidiae  culpam  judicii  vos  futuri  metus  concutiat, 
potius  elaborare  studete,  ut  divina  placetur  veslro 
conatu  clementia,  possitque  manere  boc,  quod  a 
nobis  jusu  deliberatione  decretum  est,  futuris  in- 
convuise  perpetuisque  temporibus. 

IV. 

PtivUegium. 

SpirituaUura  pfaenliorum  munificentiam  religiosis 
Tiris  castamque  vitattl  de(;entlbus,  cunl  inittit  praesu- 
larls  122  autoritas  ad  ftiturse  prorsns  vieissitudinls 
cumuium  proficiens,  laudftbUi  poterit  apud  pmnium 
conditorem  mercinionio  seterntm  obtinere  memo- 
rlam. 

Hinc  proinde  certam  babentes  soUicitiidinis  tntt 

religiosae  constantiaroi  piis  semper  studiis  inhfl&^ 

rentis,  et  sobria  conversatione  pollentiSi  pnefata 

venerabilia  loca  111.  beatorum  lU.  posita  lii  koco 

lii.  nimia  egestate  obrui  reperta,  praedeoeBSorom 

incuria ,  tibi  per  hiyns   nostne  prseceptionis  pa- 

giuam  omnibUs  diebus  vitae  tuae^  ad  regendum  ac 

dispensandum  committimus,  tuse  religiositati  et  suc- 

cessoribus   tuis  in  perpetuum   donantes  monaste- 

rium  111.  situm  in  loco  111.  cum  quo  pariter  oonso- 

ciantes  eiet  dictolll.  qui  ponitur  in  loco  IIL  cnm 

omnibus  ad  eadem  venerabilia  loca  pertinentibus 

urbanis  vel  rusticis  prsediis  in  integrum  :  ea  pror- 

sus  ratione,  ut  omnem,  qua  indigent  prsefatai  ftbri« 

cam  ac  restaurationem,   seu  luminariorum  concin^ 

nationem,  onmi  seposito  neglectu,  pedicere  studea$| 

ut  haec  perficiens  nullo  modo  a  quopiam  ejici,  aat 

aiienari  dubites.  Imo  magis  omnium  eorainden  Te- 

nerabilium  locorumt  ut  praefatum  est,  augmentttm 

et  compendium,  fabTicam  ac  meliorationem  perfi- 

cere  studeas,  sub  divinae  retribnlionis  intuitu*  No9 

autem  omnibus  omnino  indicimus  nostris  posteris 

ae  successoribus  hujus  piae  dispositionis  censuram 

fine  tenus  inviolatam  servare. 

T. 
PrivUegium. 

Cum  magna  nobis  solticitudine  insistat  cura  pro 

ttniversis  EcdesiiS  ac  piis  locis  Tigilandi,  ne  ali- 

quam  necessitatis  jiketuram  sustlneant,  sed  magis 

propria  utilitatis  Slipendia  consequantur  :  ideo  con- 

venil  nos  pastorali  tota  mentis  iutegrilate  eorurodem 

venerabiUom  loeofum  nditlmflB  stabilitatiB  integri- 

tatem  procnrare,  et  sedule  eorum  utilitatom  subsi- 

dia  conferre  :  ut  Deo  nostro  omnipotenti,  id  quod 

pro  (jus  saBctimoaiis,  honore  etiim  et  laude  atque 


blURNUS  10*, 

A  iiSiiS  gioria  eius  divinae  m^|estatis,  Venerabilibus 
nos  certum  est  contulisse  locis,  sit  acceptablle,  no- 
bisque  ab  ejus  locupletissima  manu  digna  hmusmodi 
pii  operis  in  sidereis  conierator  arcibus  reroune- 
ratio. 

Igitur  quia  peliistis  a  nobis,  quatenus  fundos  111. 
atque  lll.  sitos  ih  loco  tU.  tuae  irpligiositaii  ad  te- 
nendum,  emissa  praeceptlone,  inff^rpetuum  conce- 
dere  deberemus  :  ita  sahe  ut  a  voMs,  etc 

Statuente^  apostblica  censiira  ,  autoritate  beati 
apostoloroib  prin6ipis,  §ub  divini  judicii  obtesta-' 
tipne  el  ^nathematis  inkfdfcto,  ut  nuUi  unquani  ^ 
nostroruin  successorum  pontificum,  vel  alii  cuilibet. 
magn^  parva^que  peirsoiiae,  ipsa  praenoioQinata  loca , 
a  potestate   et  ditione  jam  praefati  monasterii  au- 

t  ferre  vel  alieiiare  sit  licitum,  sed  potius  in  proprio 
sno  cohsistattt. 

Si  qnd  autem  teiheraf  id  ^usu  parva  magnaque 
person4  contra  hoc  noslrum  apostolicuin  decretum 
agere  priesumpserit,  sciiit  se  anathematis  vinculo 
esse  Innodatam,  eta  regno  Dei  alienam,  etcum! 
omiiibtid  impiis  aeterno    incendic  et  supplicio  con- 

.  demnatdm  :  at  vero  qui  observalor  exstiterit  prae- 
cepti,    gratiam    atque    misericordiam,    vitamquo- 

.    aetemam  ^  misericordissimo  l)eo  nostro  consequl 

merentur. 

Tt 

PHifilegiHm, 

«  Gonvenit  apoMoIkfO  inoderaminf  pift  religioh^  pb- 
scentibus  benevola  compailione  succurrere,  et  po- 
fi  ^ntium  animis  alacri  devotioiH;  impertiri  assen- 
8um ;  tuno  ebim  potissimom  prjciaMiM  aptfl  «okidi- 
torem  omnium  reponitur  Deum,  quando  fcaierabllki 
loca  opportune  ordioata  l^  ad  Miiomi  faerint 
sine  duliio  statum  perdnota. 

igitur  qnia  petiistis  k  boIms»  •quaMui  fendum 
Ul.  etc. 

Statuentes  beali  Petri  prinoipis  apdstoloiwm  au-* 
toritate,  cujus  nos  etsi  impares  meritlSi  dlvikia  ta« 
men  gratia  suffragante,  vices  gerimus,  sid^  aiialhe* 
matis  interdictione  et  divini  judlcii  obtestntioliei 
haec  quae  a  nobis  compassionis  modo  decrets  siint, 
quempiam  in  quoquam  conveiiere;,  sed  potioi.firma 
stabilitate  inconvulsa  perpetuis  permanere  tempo- 
ribus  deflhimud. 

D  vli. 

Prlmlegium, 
Tantd  phiS  ^lesiasticae  res  protensiori  Incre- 
roehto  proficiunt,  quantum  ex  eis,  studio  pietatis» 
egentibus  aliquid  fuerit,  vel  Christo  servientibus, 
aut  locis  teneriibfiibi»  commodatum.  Undife  enim 
credita,  mlserante  Dck>,  susceplmus,  optima  dispen- 
satione  ejus  potentiai  restitvi  non  dubitarousi  alque 
nos  fiduoiaiki,  de  obtinendo  pnemlo  fuMfo,  le- 
nemds. 


a  Convenit ,  etc.  AgapeUi&  U  hujus  formolae 
exordium  uaurpavit,  cum  ann.  949  Aymardo  Glo- 
niacensi  abbati  priviiegium  concederet :  usurpavit 
etiam  ioannes  Xlll,  cum  Bereugario  Virdunensi  epi- 
iCopo  scriberet  de  monasterio,  quod  idem  Berenga- 


rius  in  soo  efnfscopio  eonstruxerat»  priviledfs  ^dpo- 
stolieis  conflrm^do :  usurpavlt  denimie  Leo  IX, 
cum  anno  1049  HugdAi  Gkmiacensi  Hnmunitatem 
largiretur. 


iM  iioiiANotiDu  PojimfKm.  ^  UB.  m  iio 

Iglivr  ^oIa  jpMiBCii  a  nribis»  ^q^sMtui  ftndoia  At>^>^  uiiiY^s  sibi  j^rliiienlibiifti  apostoUc»  se- 

Sutventes  #Q»)>ropter  ftposloliea  aotoHtate»  rab 
interminatione  futuri  judicii,  Blilli  licere  neMroitim 


sw^ssonnn,  Vel  alil  ^illbet,  bae(i  «{tiae  a  B6bfh  i|i- 
tentioM  deerela  sant  pfa,  In  (looqnam  eonteliefti» 
poiios  Hniia  fitaMHlate  incontBlsa  tnanere,  at()ue 
8ub  afiittlyematiii  Tincfilo  t^erpetuis  t^inporllros  blh 
servaaida  defiofiftM. 

Vffl. 

Prmlejfitm. 

Divina  nds  ae  talubefrima  pracdptaj  j^t  sancto- 

nmi  Ganoftum  ao  TeBerabilium  Patrum  ibstliiunt 

efficadter  docomeBta^   omnium  ecclesiarum  Dei, 

pio  Gonsiderationis  intnitu,  imo  et  apostolici  mode^ 


dis  priyliegiis  poposcitis  eonfirmare  detiDcnda,  sic- 
uti  inferiua  ascriplai  eadem  loca  atque  agrorom 
pnadia  continere  monstratur»  sdiioet,  etc. 

X. 
PrivUegium. 

Gontenit  apostoiico  moderamini,  piareligionepo- 
scentiboB ,  benevoia  compassione  soecurrere,  et  po« 
scenliom  animis  alaeri  de?olioni  impertire  assen* 
sum :  ex  boc  enim  lucri  potissimum  prsemium  a 
couditore  omnium  Deo  ptoeul  lubio  promeremnr» 
dum  yenet^bilia  locii  opportnne  ordiAata  ad  ^elio^ 
rem  fiierint  sine  dobio  slalura  perducta. 

igitur  qnia  petiisti  a  nd>is,  quatenus  monaste- 
rtum  Sancti  III.  positnm  in  loco  iil.  jnris  saneta 


raminis   annisu,  utilitatum  commoditaiem^  atque  ^  tiomange,  cul ,  Deo  autore,   deaerrimnB  Ecdesi», 


firmiutis  perfieere  ISg  integritatem,  qoatenus 
procurata  earum  otilitatam  subsidia  existont,  incon- 
cussa  permaneant,  atque  persona  divino  cuUui  do- 
dicat»  in  iaudibos  Dei  diuUssinke  persoiTendis  va- 
leant  proficere. 

Nam  prolbcto  inter  entera  pastoralis  6ongro« 
operationis  certamina,  qo«  indeficiebter  siudemus 
procorare,  boe  procul  dobio  oommissa  solliciludo 
nos  proYoeat,  pla  consideratione,  sandre,  ut  noUam 
indigentiae  inopiam,  quaecunqoe  ecdesia,  quse  snb 
episcopali  regimine  constituta  est,  quoqumnodo 
perpeti  debeat.  Et  ideo  /as  eiigit  asquanioilter  nos 
uniuscujusque  ecclesiae  privilegia,  juraque  parocbia- 
nim,  ac  dloeceseon^  et  monasteriotom  apostdica 


tiM  ad  iregebdom,  ac  coln  Dei  timore  dispenaandnm, 
emissa  pcaeceptione,  concedere  deberemos :  indi* 
natl  precibu^  tuis,  per  bujus  praee^ti  seriem,  supra 
scriptum  monasterium  integrntti  com  omnibus  per^ 
tlfientikis,  a  prsesenti  III.  indleiiOiie,  et  donee,  Deo 
jubente,  advixeris,  tibi  eoncMimos,  cum  Dei  timo« 
re  regendum  atque  dlspensandnm :  ea  domtaxat 
ratione,  ut  servos  Dei  roonacbos,  qtii  in  eodem  mo« 
nasterio  sunt,  tcI  ^uob  aggregare  potoeris,  sob  ca- 
stitateet  modestia,  sob  regolari  atque  mDnacbieii 
di^sciplina,  ot  paterfamilias,  foteas  et  gubem^,  ita 
ut  quotidianis  did)us  ac  noctibus  Juges  Deo  laudes, 
canere  debeant :  et  ut  ioAiinariorum  concinnatlo- 
nem  atqne  reslaurjitionem  omnenl  sine  mora  pro^ 


censura  promuigare  possldenda,  ot  ex  boc  et  san-  ^  cures.  Loea  etiam  monasterii  ufbana  vel  rusUca, 


ctorum  Canonum  instltota  illibata  permaneant,  et 
nobis  lucri  potissimura  pnemittra  a  eonditore  om- 
nium  Deo  conferatur. 
igilor^  etc. 

IX. 

Prrtiieglum. 
Gnm  pi«  dedderium  Toluntatis»  et  laodanda  de 
bonis  intentio  apostolicls  sit  semper  studils  a^uTan- 
da,  cora  est  aoilicitudinis  adhlbenda,  ut  ea  qnas  le- 
galiler  genintur,  et  aequitatis  formie  conTeniunt, 
nulla  Taleant  refragatione  perturbari,  sed  irrefraga- 
bill  jure,  Deo  autore ,  debeant  permanere :  el  ob 
hoc  apostolicis  promulgatis  sanctionibus,  propria 


si  forsitan  ab  aliquibus  ablata  tcI  perTorsa  cogno* 
TcWs,  bac  loo  studio  jtirt  \%^  Tenerabilfs  mona- 
sterii  elabores  reducere :  ut  juxta  qobd  a  nobls  ea 
institutus,  in  Omnibns  el  ergi  omnes,  solliGltudi- 
nem  pii  studll  gerenS,  possis  a  Deo  mercedem  su- 
scfpere,  atque  id  qood  a  nobis  decretum  est,  cunctis 
diebos  tII»  tuae  incoiicoaia  flrmitate  Taleat  sob  ^ 
sistere. 

XI. 

Privileginm. 
Bemper  religiosis  castamque  Tllam  TlTenUbns  II- 
benler  in  his,  quai  postulant,  annuirous  :  ideoque 
petente  te  a  nobis,  cum  tua  congregatione,  mona- 


unicuique,  qu»  suppelont,  ratlonis  fas  eiigit,  pos-  j^  sterium  beati  III.  juris  sanct»  nostrae  Ecclestecon- 
ddenda  oonfirmari  «.  sUluium  in  hac  Romana  ciTitale,  regione  Bl.  qnale- 

nus  ibidem  commanentes,  et  jugiter  piis  op^ribus 
Tacahtes,  qnotidie  Deo  laodes  decantare  debealis. 

Ob  hoc,  per  hujus  nostra  praecepUonis  seriem, 
tibi  tua^ue  congregalioni  ipsom  monaslerium  pe- 
rennlter  concessimus,  Vlddicet  ut  nunquam  te  liceat 
tuamque  congregationem  exlode  egredl,  aed  sem- 
per  ibidem  inhabitare  :  quia,  ut  dictum  est,  ano- 
bis  pietatis  intftitu  compalientibus  Testr»  peregri- 
natloni,  ipsum  monasterium  Tobis  est  concessum. 
Sed  slcnt  statuimus  tos  exinde  minime  egredl, 


]Sl  ideo,  qudniam  constal,  excellentiam  Testram 
plnrima  monasteria  tam  construxisse,  quam  aequi- 
sivisse,  eit  concU  In  bonore  el  nomioe  faotoris  tc- 
stri  beaU  Petri  oenstitoisse  dedicare  :  qoibos  et  di- 
Tcrsa  agrorom  praedia  ac  possessiones,  el  Ikmolo- 
rum  nmltitodinem  Tidemini  contulisse :  qo»  omnia 
sqI»  tuae  exoeitenliie  ditione,  vd  conjogis  tus  lil. 
reginag  et  nalorom  Ttetrorom  genealogi»,  In  perpe- 
touneadctai  mohasteria  etagrorum  possessiones, 
com  1  j|0  omnibas  originaKbds  famulis  ac  manen- 

*  Pascfaalis  I  ad  Petrbnadum  RaTenHatem  epi- 

Ecopum  utitur  toto  hoc  exordio  ad  ea  usque  Terba, 
et  uUo^  quomam  comtat :  sed  voces  in  Conciliorum 


^eneralium  tomo  VII,  pag.  1504,  iu  mutilalai  sont, 
ilaque  corrupta;  ac  perturbaUE,  ut  omni  sensu  ca- 
reant ;  binc  tamen  emendari  possont. 


111 


LIBER  DIURNUS 


11« 


iu  firmamu^   atqae   deeerniaius,  MMiim  habere  A  obedientla  linet  bene  serrientes  exUbeam  tempo- 
de  nostris  successoribug  licentiam,  Tos  exinde  dcji- 
ciendi ;  sed  semper  esse  monasteriam,  in  quo  Do- 
miDO  nostro  Jesu  Ghristo  humani  generis  redem- 
ptori  laudes  decanUre   omnibas  diebus  congregalio 

Testra  debeat. 

Inqua  praeceptionis  nostr»  pi^ae  mentisdispo- 
sitlone  sidyterscripsimus,  et  tibi  proinde  atque  tuae 
congregationi  pro  aetemo  munimine  vestro  tradidi- 

mus* 

128  ^n. 

Pmitegimn  monastem  in  alia  provincia. 
Sl  semper  sunt  concedenda,  quae  piis  desideriis 
eongmunt,  quanto  potius  ea  quae  pro  divini  cultus 
praerogatira  poscnntur,  non  sunt  omni  modo  abne* 


ralia,  et  ad  gaudia  caelestis  patriae  perreniant 
pitema.  Et  haec  quidem»  quae  ad  sollicitadinem  per- 
tinenty  dizisse  suiBciat. 

Anta  oinnia  yero  Redemptoris  nostri  misericor- 
diam »  cui  ingemiscimus  redemptionem  nostram  ex- 
pectantes ,  enixius  cum  singultibus  et  gemitibus 
expectemus ,  ut  ea  quae  pietas  flagitat »  fra^itas 
humanae  conditionis  sufflcienter  atque  confidenier 
de  sui  autoris  suffragationey  adimpleat. 

xm. 

Praeeptum  de  concedendo  Xenodochio, 

•  Petentium  desideriis  ita  nos  conyenit  impertire 
assensum,  ut  tamen  sequentibus  temporibus,  nidlls 
Ecdesiastica  utliitas  yaleatsubmitti  dispendiis :  nam 


ganda,  ut  qnae  sunt  a  largitoribus  non  solum  po-  B  m^^  petitorum  postulatio  coograum  Tidetur  sasci- 

.      _-*  ..• •  ^i ^t^tt^    ^.AA..i  ^i.iv^A   A-w:_  ^    .  .  ••...« 


scenda,  sed  etiam  yi  cbaritatis  procul  dubio  exi- 
genda. . 

Petis  nos  igitur,  ut  monasterio  111.  sanctilU.  in  loco 
111«  constiUito,  in  quo  praeesse  dignosceris,  privilegia 
aedis  Apostolicae  largiamur  :  quatenus  sub  jurisdi- 
ctioue  sanctae  nostrae,  cui,  Deo  autore,  deservimus 
Eeclesiae,  consiitutum,  nullias  ecclesiae  jurisdictio- 
nibus  submitlatur. 

Pro  qua  re  piis  votis  faventes  hac  nostra  auto- 
ritate,  id  quod  a  tua  religione  exposcilur,  eflectui 
mancipamus :  et  ideo  omnem  cujuslibet  ecclesiae 
sacerdotem  In  praefatam  monasterium  jurisdictio- 
nem  quamlibet,  autoritatemve  extendere,  atqne 


pere  effectum,  quando  veneralnlia  loca  opportane 
ordinata,  ad  meliorem  fuerint  sine  dubio  statum  per- 
ducta. 

Igitur  quia  petiisU  a  nobis,  quatenus  Xenodo- 
chium,  quod  appellatur  lU.  conatitutum  In  Romana 
regione  IIL  juris  sauctae  Romanae,  coi,  Deo  autore, 
deservimus  Ecclesiae,  tibi  ad  regendum,  emissaprae- 
ccptione,  concedere  deberemus:  Inclinali  prectbus 
tuis,  per  hijjus  praecepti  seriem,  supra  scriptum  Xe- 
nodocbiam,  cum  omnibus  ei  pertinentibas,  a  pnc- 
senti  111.  indictione ,  diebos  vitae  Vast ,  sub  infe- 
rius  ascripta  conditione  concedimus  dispenaan- 
dum. 


sua  autoritate,  nisi  a  Praeposito  monasterii  fuerit  .  j^gQ  £a  prorsus  raitione,  ut  in  eodem  venerablli 
inviuius,  missarum  solemnlutem  celebrare,  omni-  ^  Iqco  lecii  cum  stratis  suis  tuo  studio  praeparenttir,  iu 
modo  inhibemus. 

Cnrae  eigo  tuae  sit,  monasterii  fratres,  Inquo 
praees,  egregiis  moribus  ac  vlu  irreprehensibili 
exomare«  ut  charius  tua,  quos  subjectis  apostolicis 
privilegils  maluit  inconcusse  doUndos,  desideret, 
aut  potius  anhelet,  Inviolabili  coeleslis  aflluentiae 
munere,  diumis  sanctae  disciplinae  precibus  deco- 
randos. 

Slt  profecto  communis  et  sincera  viu,  sit  sobria 
Gommunionis  sinceriUs,  ut  quibus  mundus  est  mor- 
tuus  ac  sepuUus,  per  Incentiva  contentiouis  vitia 
minime  suscitetur  :  quia  Incassum  quis  et  frastra 
laborare  cognoscitur,  si  superbiae  vitioram  auctrici 


quibas  aegros  semper  sascipias  et  egenos,  eisque  co* 
ram  adhibeas,  et  necessaria  tribuas,  coofectionem 
idoneam  inflrmantibus  atque  indigentibus  annue  fa- 
cias,  atque  praepares,  vel  omnia,  quae  infirmaniium 
necessiuti  sunt  utilia :  medicos  Introducens,  et  cu- 
ram  aegris  Impendens,  ut  uli  tuo  studio  Ghristas 
Deus  noster  posslt  pkcari,  atque  praesens  praeceptio 
cunclis  diebus  vitae  tuae  maneat  imperturbala,  ne»  si 
neglexeris,  divinam  indignationem  incurras,  et  jiisu 
mercede  tuae  dispensationis  frastreris. 

XIV. 

Item  aliud, 

Qui  in  commissis  sibi  fidem  propriam  lliibate  ex- 


Golla  submittere  sentiatur.   Sit  excelsa  in  Deo  hu-  j.  iijbere  festinant,  maxime  ex  quibus  pauperam  po- 


mlliUs,  quia  per  hanc  elecli  arcem  caelestium  mu- 
nerum  possidebunt. 

Sit  igttur  ante  oculos  meniis  et  corporis  traditio- 
num  regula  paternaram,  ut  unusquisque  Praelatus 
noverit,  qualiter  129  debeat  imperare  subjectis, 
ue  dum  aspera,  ct  non  unicuique  fratri  aptissima, 
videntur  imponi,  usque  ad  contemplum  prorampant 
de  imperaniis  indiscretione  subjecti. 

Sil  lUque  moderata  vivaciUs,sit  soilidtudinis  su- 
pereminens  in  fratribus  strenuiUs ,  ut  dum  regula- 
rlter  omnes,  qui  se  Deo  integerrime  conferant,  pro 

•  Petentiumj  etc.  ToU  haec  praefatio  ad  isU  usque 
verba,  *Igitur  auia  peliitti,  legitur  in  diplomate,  quo 
Btephanus  i  1  Fulrado  Abbati  Hospiuie  et  domum 


test  provenire  consultum,  ab  iis  nihil  aliud  agi  cre* 
ditur,  quam  si  de  proprio  egeniibos  el^emosynam 
admlnistrent. 

Qnod  quia  iu  esse  non  est  ambiguum ,  tlbl  III. 
sanciae  nostrae  Ecclesls  Notario,  cum  Dei  auxllio, 
Xenodochium  III.  omnibus  diebus  viiae  tuae  providi- 
mus  committendum :  ea  videlicet  ratione,  utomni- 
poUniis  Dei  prae  oculis  habens  judicium,  pure  ac 
fideUter  conversans,  nullius  hominum,  pro  fideli  et 
pia  operis  conversaiione ,  hiqns  rei  cautelam  ha* 
bens  prae  oculis,  ita  te  in  commlssis  (jusdem  Xeno- 

Rom»  concedit,  anno  772,  Indlct.  10,  meiiBe  J«* 
nuario. 


145  ROMANORUM  PONTinCUM.  —  LIB.  YU.  4U 

docbii  ulilitatabitf  geras,  ut  curam  inflrmorain  ibi-  A     Nec  licentia  sit  cuiqnam  aliqaem  subtrabere,  aut 


dem  jacentium  solertem  ^ac  fidelem  necnon  e£Qca- 
oem  eihibera  festines;  quatenus  apud  hominum 
opioiones  landem  acquiras,  ef  omnipotenti  Deo  nul- 
Jis  de  neglecta  reprehensionum  maculis  submit- 

taris. 

Gonstituentes  Yidelicet  hsec,  quae  a  nobis,  per  pne- 
sentis  nostraepriBoeptionis  autoritatem,  decreta  sunt, 
nostros  eMam  in  futuro  successores  inconcnssa  mo- 
dis  omnibus  conservare. 

XV. 

181  Presceptum  de  Pngporitatu. 

Qaantom  nbbis  fideliom  moderata  sinceritas ,  et 
dispensatonim  discreta  laetificat  puritas,  tantum  pa- 
sloralis  proTidenti»  cura  nos  sollicilat,  in  subjectis 
neritonim  cumulare  suffragia :  hinc  enim  et  pietatis  B 
iategritas  compendium  sustinet ,  et  Apostolica  Dei 
Ecdesia  digne  commissa  meliori  tahtum  flagravit 
slatu. 

Idcirco  certis  Terisque  indiciis  experti  de  stnceri- 
latis  tuae  cerlissima  efiicacia ,  quod  Deum  prae  ocih 
lis  praeferas,  per  hiiQUs  nostrae  praeceptionis  pagi- 
nam,  Praepositum  te  in  memorata  Basilica  Beati  lU. 
quae  sita  est  in  loeo  111.  esse  cunctis  dlebus  Yitae 
tuae,  a  praesenti  Ul.  indictione»  decernimus. 

Et  vero  ratione  serrata ,  ut  si  qua  expensa  aat 
mercede,  in  qnacumqne  re  praedicta ,  necesse  ha- 
baerit  Basilica  sea  luminarioram  condnnatione,  a 
lua  industria  expendatur :  ila  videlicety  ut  summam 
sollicitudinem  et  curam  erga  eandem  saerosanctam 


alienare,  sed  jure  perpetuo  looo  Tenerabilis  Mona^ 
sterii,  yel  Diaconi»  servire  subjaceant  in  omnibus 
servitia  exhibentes ,  in  quibus  fuerint  imperati,  el 
ordinati  a  congregatione  illic  constituta,  ut  cerle 
propriae  dominationis. 

Quod  si  quisquam  contra  hujus  nostr»  praeoeptio- 
nis  atque  donalionis  paginam  yenire  tentaverit,  sit 
autoriute  heali  Petri  Apostolorum  Principis  ana- 
thematis  rinculo  innodatas,  et  perpetuae  condemna* 
tioni  summissus. 

Quam  praeceplionis  paginam  a  nobis  subscriplam 
tibi  Abbati  111.  tuoque  Monasterio  contradidimus» 
pro  futura  caulela. 

Privilegmm  Diaeomoi, 

xvn. 

.  Dum  pro  adipiscendis  coelestis  regni  gandiis  aeler- 
nis  sunt  procul  dnbio  ad  cullum  dirinae  majestatis 
conferenda  stipendia,  omnino  fas  exigit,  eo,  quo  va- 
lemus,  annisu,  quaecumque  ad  stabililalis  integrila- 
tem  et  profectum  yenerabilium  perlinere  noscuntur 
locoram,  enucleale  perflcere,  maxime  in  qnibus  om- 
nipotenli  Deo  laudes  referantur,  el  sedula  fratribus 
noslris  subminislratur  alimonia,  quatenus  omniom 
indigentium,  inopum  etiam  proselyloram,  copiosa 
proficiant  subsidia :  el  ex  hoc  Redemptori  noslro 
hoc  ipsnm,  quod  ad  gloriam  sancU  noniinis  ejus  di- 
gnoscimur  procnrasse,  sit  acceptabile,  nobisque  ab 
eodem  133  omninmcreatore  Domino  Deo  nostro  in 
aelhereis  arcibus  conferatur  remuneralio. 


Basilicam  nihilominus  exhibeas ,  quatenus  valeas  C     Igitur  quia  postulat  a  nobis  toa  fidelitas,  qualenos 

fundum  m.  etc. 

Eum ,  a  praesenti  lU.  indictione,  tuae  magnitudini, 
et  per  le  in  eadem  venerabili  Diaconia ,  in  perpe- 
tunm  concedimus  delinendum.  Sed  dispensator  qui 
pro  lempore  fuerit  in  eadem  venerabili  Diaconia, 
id  est,  •  quando  lucina  perficitur,  in  eadem  Dlaco- 
nia  pro  remissione  peccatonun  nostroram ,  omnes 
diaconites  et  pauperes  Ghrisli ,  qui  ibidem  conve- 
■iunt,  Kyrie  e/etson  exclamare  studeant :  ila  sane : 
ut  singuiis  qnibusqiie  Indlctionibas  pensio  rationi- 
bus  Ecclesiasticis  ler  a  lua  magniindine,  successo- 
ribusque  tois  dispensatoribus,  difficultate  postposita, 
in  perpetuumgpersolvatttr,  omnisquo,  qna  indiget 
defensio ,  seu  melioralio ,  mdifl^erenter  vobis  sine 


Deo  omnipotenti  ejusque  Martyri  complacere. 

Staloentes  per  hujus  nostrae  praeceplionis  pagt- 
oam,  et  sub  divini  jndicii  oblestalione  prohil)entes, 
81  studiose  cjns  a  te  fuerit  in  omnibus  ulililas  pro- 
curala,  nuUi  licere  diebus  vitae  tuae  de  eodem  Prae- 
positata  te  soadere ,  polios  qood  a  nobis  decretum, 
servari  devoie  siatoimus. 

XVI. 

Prceceptum  de  eoncedendo  puero  in  monatterio. 

Nihil  credimus  minui  ab  Ecclesiae  jure,  quoties  ex 
boDis  Apostolicis  aliquid  piis  locis  fuerimus  largill, 
prabcipae  tamen  eis,  providentia  favente,  qui  in  no- 
mine  Jesa  Chrisii  Dei  nostri  laudes  jugiler  sol- 
vant. 


-     -  »      -      »  ^ 

Igiiur  tibi  lU.  Abbali  Presbytero,  et  per  te  anle-  ^  dubio  procurantibust  elBciatur,  nnllaque  praelerea 


fato  venerabili  Monaslerio  irrevocabili  jure  pro  Mo- 
DachoramFralram  132  congregatione,  et  stipendii 
victusque  necessitate  procaranda ,  a  praesenti  Hl. 
indictione,  donamus,  cedimus,  atque  lai^mur  jnri 
^inioqtte  Monaslerii ,  nt  praemissum  est,  possi- 
dendos,  ex  patrimonio  111»  vel  Monasterio  III.  seu  in 
ftuprascripta  familia  tales  natione  Hl.  ita  ut  cunclis 
diebus  vilae  eoram  in  eodem  deserviant  Monaslerio, 
ei  omnes  obedientiam  vobis  exhil>eant,  vel  qui  ex  eis 
Aierint  procreati ,  sicut  certe  servi  propriae  domina- 
tionis. 


ad  dandam  annue  pensionem  a  toa  magnitudine 
successoribusque  tuis  diniensatoribas  mora  prove- 
niat,  sed  ultro  actionariis  sanctae  noslrae  Ecdesiae 
apio  tempore  persolvatur. 

Sutuenles  autoritaie  beati  Petri  Principis  Apo- 
sloloram,  sub  divini  judicii  oblestatione,  et  analhe- 
raalis  interdiclo ,  ut  nuUi  unquam  nostroram  suc- 
cessoram  Ponlificum,  vel  alii  cuilibet  magnae  par- 
vaeque  personae ,  Uceat  ipsom  praenominatam  fun- 
dum  quoqoomodo  aoferre ,  vel  aUenare  :  potius 
autem  in  propria  utilitate ,  asn  et  potestate  venera- 


^Quando  LueinalperficUur.  U  estiqvo  tempora  laminaria  accenduntar,  aiqae  adeo  aerotinae  precea 
tomplentur. 


bilis  Diaconiae,  pro  j5«$ten(atione  e^  alimoniis  fra-  A  <^i^»  pi^o  impetranda  vofiia  deliet^faii,  iMftniam  pie- 


tram  nostronira  Ghristi  paupenim  perpetuis  maneat 
temporibus. 

At  Tero  qai  observ^Yerit  hoc  nostrum  ApostoU- 
compraeceptum,  habeat^ratiam  maximam,  vitam- 
que  aeteniam  a  misericordissimo  Domino  Dep  Aostro 
consequi  mereatur. 

XYm. 

Supemae  miseratiohis  respectu  ad  hoc  regiminis 
curam  suscepimus,  uf^jusle  precantium  Yotis.  et 
libramine  aeqoitatis,  cunctis  in  uecessitatibus  spbve- 
nire  debeamus,  praesertim  ils,  qui  pro  noroine  re- 
demptoris  Domini  Jesu  Ghristi,  totis  se  yW^  t^i^- 
poribus,  ad  exhibenda  sedula  servilia ,  et  canendas 


talem  audepaus  impiorare. 

Igitur  improhitate  quoramdw  peteftllom  eooti- 
git,  elapsift  jgm  «noi» ,  Qt  looi  aHedioti  Praeposito 
ILvarilia  d^vjf^to,  fondi»  111.  et  Hl.  papifitram,  quo 
illorum  alimentorum  necessitas  sustentabalur ,  lo- 
earetur ;  qndqqe  ^  dYtendiUir  anaonua  e4mditio, 
faoxs  aeeiderit,  et  a  jure  Jam  dlcti  OiidiaDOtraphii 
pnemissa  aUenareBtur  loea»  et  DomiM  proprio  fra- 
slrarentur,  dumque  necessitate  vi^tus  afctautr  locns, 
frequentia  cessavit  infaptium,  quibns  deerat  ex- 
pensae  providentia. 

Ne  erfo  «  Gantorum  ^tfteerol  ovdo ,  atqve  binc 
Dei  Eccle^iae  contvmeliD  in-qfaretur »  eadem  cunose 
pnquircnliss  loca,  a  quihvs  ultra  rationem  detineban- 


potentias  cjus,  sub  religionis  habitu,  septis  mona- B  t^r,  pr«Bdpieotes  venerahili  restlteimus  loco:  Ju- 


sterialibus  contulerunt :  nam  pontlAcalibus  mer itis 
decoramur^  dum  ex  mandato  divino,  exigente  t^- 
tione,  jure  pertinentia  cuique  restituimus,  etcojn- 
passione  pastoralij^  si  quos  arctat  necessitas,  cou- 
solamur. 

Quia  vero  plurlmis  transactis  annis»  Monastevia«|, 
cui  praeest  tua  religio,  III.  Abbas,  eoram  synodali 
GollegiOy  porrecta  petitiooe ,  innotuisti  ^  possedisse 
jure  inconcusso  fundum  li|.  et  Hl.  et  quod  talis  saJS^ 
ctae  recordationis  praecessor  supra  scriptum  fund^m 
tuae  congregationi  r^stituisse^  :  justum  fore  decer- 
Dimus ,  autoritate  beati  Peiri  Apostolarum  Princi<- 
pis,  cujus  lice^  meritis  impares ,  dignalione  ^meu 
divina,  vices  gerimus,  ut  a  pnesenti  lil.  indiction^ 
atque  perpetuis  temporibus»  eumdem  fuudufn  111.  et 
Ui.  Moniaisterium  tuum,  tuaque  congregatio,  absque 
qualibet  annuali  possideat  functione,  suoque  jure 
defendat,  propriisque  usibus  vindicet,  nuUusque  tec 
nierit^tis  ausu  a  vobis  auferre ,  quovis  ingenio  aut 
occasione,  tentet  vel  temeret,  sed  perpetuo  Jure  e| 
proprietate  maneant  veu^abilis  loci. 

Si  quis  autem,  quod  non  optamus,  hc^Jus  nostri 
fuerit  ansus  decreti  paginam  contra  ire,  vel  roole- 
stiam  inferre  cofiatus  fiierit  parti  vestrae,  vinculo 
anathemalis  i^podetur ,  et  Judae  percellatur  maledH 
Ctione  tradiUitris ;  nt  vero  observantes,  ex  meritis 
atque  precibus  Ap^fitqlorum,  necnon  Ghristi  Goo« 
fessorM  Ifiirtipj,  vitas  tuturtt  praemiis  perfruautur. 

m 

135  FHvi^^ttm. 
Sommtm  geventes  sollicitudinem  venerabilium  lo- 
coram,  quantum  ex  divlno  adyotorio  possibilitas 
dalur,  de  eorum  siabtlitate  satagere  studemus  :  hoc 
namque  studio,  et  divina  placatur  clementia,  et  laus 
Chrlsli  aeEccIesiae  procuratur,  et  nos  potiori  fidlo- 

•  CantoruvAor4o.  lQ<]|p  addiscimus  CanlofW  scho- 
lam  ex  Orphanoiropliiis  luisse  suppletam.  SsiQcivit 
porro  8.  Gregorius  in  Svnodo  Romana,  ne  Presby- 
leri  Diaconive  in  Eo^esia  eanerent,  sed  Subdiaconi 
tantum,  minoresque  Orclines  aepueri  tantum.  Non 
dln  obtmuit  mos  ille,  quii\m\is  ^  sancto  Pontifice  nop 
infirma  ratlone  stabniius  :  alia  aliis  temporibus  di- 
•dplinst  Ecdesi»  est. 
,    ^  PrhUegium'^  firnustiomn.    Rpiscopus   condiderat 


stum  fore  cerneutes,  ut  pro  laude  Dei  pupiUos  nu- 
trientihus  ministrareBt ,  qme  usibus  excolebantur 
exterorum. 

Pr^ipimus  proiiide,  ut  a  praesenti  lU.  Indktione, 
^t  futuris  perpetuisque  temporibus,  ex  autoritate 
heati  P#lri  Apostoloram  Principis,  cujus,  licet  meri- 
tisimpares,  vices  tamen  gerimus,  Deo  miserante, 
jam  dietus  fuudiis ,  cum  oronibus  ejus  juribus  redo- 
natus,  Orphanotrophii  ssepius  dicti  permaneat  pro- 
prius  aab  iBOoneussa  firmitate,uiilitati  ejus  136^^-1 
infaatinm  minlstraturus :  nec  iiceat  cuiquam  magno 
vei  parro  eum  oonducepe,  aut  ab  utilitate  ejus  alie- 
nare,  sed  etsemper  usibus  loci  venerabilis  et  ne- 
p  oessitatibtts  conservetur. 

Si  quis  itaque  extiterit  temerator ,  vel  4X)ntra 
hujns  decreti  paginam  venire  tentaverit ,  anathe- 
matis  vinculo  insolubiliter  innodetur,  atque  Jud» 
Iraditoris  maledictione  condemnetur. 

XX. 

^Primlegium  firmatiordfi  ioci» 
Quaecumque  intuiiu  pietatis  geruntqr ,  inconvulsa 
debent  firmitate  manere :  atque  ila  convenit  stu- 
dere»  ut  omnium  Jura  perenni  suhsistant  stahilita 
tempore,  praesertim  cum  pro  laude  Domini  Dei  no- 
stri  devota  sinceritate  paiiperibus  Ghristi  providen- 
tur  subsidia  vitae,  eo  nempe  dicente  :  Beati  iiit«en- 
cordes,  q^oniam  tpit  ^isericord\am  co^^uentur 
{Matth,  5.  V,  7) ;  atque  in  se  dicente  redigi,  quod 
n  uni  fuerit  ex  minimis  (actum. 

Hac  spe  fretus,  condidisse  DiacQpiapA  ii^  honorem 
^nctae  Dei  genitricis  sempeique  vi^pms  llari«  Do- 
n^iuae  nps^rae,  in  1<;m^o  UI.  yener^ibilis  fvat^r»  dignor 
sceriSi,  opporiuQe  certus,  quo(l  iper^i#4is  pjnemia  oIh 
tineas  in  futurp:  ihiq^e  ^  id  eontuUsli»  atqu0  alil 
pro  amoife  omnipotenti^  Dei  pQStri,  fi^eUum  offerre, 

Diaconiam,  et  qiiidem,  ut  credibile  est,  in  fimdo  di- 
tionis  SU9& '  pettt  id  cpod  contulerat  in  sustenutio- 
nem  pauperum,  priviIegiQ  ^s  Apostplii»  firmari, 
ne  q\iis  aliquando  fraudaret  pauperes.  Si  fuit  Gpi- 
scopus  iUe  ordinationis  Aposlolicde,  nihil  inde  cplli- 
gitur ,  nisi  quod  arctissimis  fuit  limitibus  coereita 
ejusmodi  Praesulum  potesUs.  Si  forensisjerat.  in- 
leUigere  Keet,  quae  Wlt  fflis  tempbHhus'fi[aMl6m. 
de  Romani  pontiftcis  autoriute  opinio.    - 


iiw 


ROMANORUM  POiSTlHCLil.  —  LIB.  Vn. 


118 


nrd  ftdmiaistratioAe  j^nperum  ejus,  et  pn^ter  re-  A  autoritatis  exposcltur  prdesidiain,  uUro  benigaitatis 
diipenda  peccata»  student.  *'  .  -     i^^    .  - 

Ne  erfo  aliquis  aKmulatian^  ip^dam  contra  aalu- 
i^  temerator  eiisftens»  ex  rebu^semi^l  I)eo  dicatif, 
jividtUte  devictus,  ^bstrabat  aut  d^Q^det,  nosufd 
ut  auU»rita^.  1S7  fj^ce^  venera^lljs  Ipci  ii^- 
munitas  procuretur,  sperasti. 

(^«^pter  pra^ifiimi^  b^  ^^\p,  a|MstpIarum 

priimpi»  aiMoiiiMfB ,  m  ^w^  4^(i  m^^m^ 

tfunbivi  omiMno  (mfi^  4^i^^.  pr^tis  ej;  Mt^ 
fitate,  «t  ^  rebp  ti^st4m  xa^efabilis  dj^ofuu^  j^ 
ffio  praesumat  quidquam  aub^  S^  ^dq^id  iJlad 
est,  sao  semper  possideat  jure,  e(  omxua  sibi 
vindicet  concessa,  Tel  si  qua  fuerint  oblata,  ita 
u(  sub  tuitione  et  regimine  ac  dispensatione  locl 
111.  maneat.    ... 


Sub  judicii  meti^  f  tejrm  sla^tnentes  ^ntifleali-cen- 
sura,  atque  sub  anatbematis  interdicto,  nnllum  exi- 
stere  temeratorem. 

XXI. 

Prmlegiumf  quando  suo  proprh  loco  eoneeditur. 

Dum  magna  nobis  cura  insjstit,  pro  8ta][)ili(ate 
omnium  iocorum  sanctorum  cogitare,  ut  eorum  de- 
Totissimse  commodilatis  proficiat  integritas,  conye- 
«it.  Ceite  nps  pro  Bedesia  tam  U.  quam  lU*  maximam 
fereie  apU*ditu4iQjm,ne  minps  iUic  lumioaripnun  cop- 
cianatio  habere  ndeatAUr,  ob  hoc  de  ^us-propriis 
praediis,  scilicet  bca  ilL  subfer  yjalfi.  inprae&tdTse- 
nerabili  tttolo,  pro  nsu  et  utilitate  ejusdem  aancti 
k>ci,  atqttepi«sb]Fteri,  qui  pmni  tempore  ejusdem 


intuitu  nos  conveniat  subvenire,  et  jura»  pro  integra 
securitate,  ex  ratione  solidare;  ut  ex  bo^  ipsius 
venerabilis  loci  Ili.  salus^et  indemnitas  profidscatur, 
et  nobis  quoque  lucri  potissimum  praemium  a  con- 
(iiipw^  oDiaium  PeQui  ^i4sfp$s  arcibas  ims^ba- 
tur. 

(iPaTPtiitKempiiti» BJL  fm impkmsaet  «l  pi^fa- 
tiim  metBasterinmi  sancti  ni*  auioritatis  serie  mu'' 
Biamus,  etomnia  eipeHuipatia  p^aeDBiinre  ibidem 
inviolabiliter  permanenda  confirmemus. 

Piqpfefpa  i)/»i  pif^ibus  tiuSi.  per  hiiyus  pr^- 
(Ptionis  paip^iaQ^  sta|tK(eateSf  decernimus  ut  cuncta 
loca  urbana,  vel  rustica,  id  est,  massas,  casales, 
diversa  praedia,  culta  vel  inculta,  colonosvel  fami- 
?  Ijas,  quaeprsecepjypi  pei;  Ul.  ^\  pi.  e^  Dl.  in  eodem 
venerabiii  mpnasterio  concess^  si^ot,  tcI  etiamper 
alias  monitiones  in  eodem  pio  loco  advenerint,  sicuti 
omnia  praefatum  tuum  monasterium  detinnit  templo- 
ribus  sanct^  recordationis  IIl.  atque  lll.  praedecessb- 
ris  nostri,  ex  138  uunc  cum  magna  securitate,  quie- 
tus  debeas  possidere :  et  per  teetiam  venerabili  tuo 
monasterio,  vel  successorfbus  tuis  abbatibus,  sii  fa- 
cultas  possidendi  ac  tenendi;  ul  jurisdiclione  in 
perpetuum  frueatos  defepdpi^t  ^  iP  uiilitatibus 
iBJasdem  pii  loci  p^reaniter.  prpficiant. 

Pro  quo,  sob  diviai  judicii  t>blestatione  promul- 
gaates,  deceniimus,  ut  nuUo  modo  cuiqoam  publicae 
actionis  vlrorum  vel  ettam  cpjuscunque  sit  dignitatis 


magnaevel  parvae  personae,  cuilibet  liceat  habere 


n 

veneraibihs  tttoU  euiam  gesserit,  perennibus  ac  per-  V  jurisdictionem  in  dieto  monasterio,  massis»  fundis, 

oasaUbus,  prsediis,  cultis  vel  incultis,  vel  aliis  pos- 
sessionibus,  colonis  etiam  et  familiis,  vel  div^^  re- 
bPs,  ufolcumque  detinere  videmini,  nec  quispiam 
horom  ex  ebdem  pio  looo  aulerre,  aut  diripere  pne- 
somat,  neque  ullam  laesioneiOf  aut  contrarietatem 
malam  in  ipso  beati  lU.  monasterio,  atque  omnibus 
aanexis  ei  pertinentibus,  pro  quovis  ingenio  aut  ar- 
gumenlo,  inferre  audeat,  potiua  autem  jure  perpe- 
tuo  in  eodem  venerabili  mooasterio,  ut  superios  af- 
fatum  est,  proflciat,  et  In  poteslatiB  atque  ditione 
religiositati  tnaa  vel  omnibas  snecessoribns  tuis  ab- 
batibift  perennlter  pennaaeat  disponeBdi  alqae  pos- 
sidendi  licentla. 


petuis  tempof  Ibns  permansnros  confirmainns  supra 
scriptos  Dt.  fandos,  et  praeseBti  tll.  Indietione,  et  in 
perpetuun  in  osu  et  atilllate  pneiiti  tituli,  ot  di- 
ctum  est,  permansuros. 

Statuentes  apostoUca  censura,  sub  divini  judlcii 
obtestatioBibas,  el  anathematis  Interdtctionibus, 
ut  nullus  nostrorum  successomm  pontificum,  vel 
quael&et  magna  parvaque  persona,  Ipsos  prsenomi- 
natos  fundos  ab  eodem  venerabf li  titulo  et  nsu  pres- 
byteri  auferre,  vel  aUenare  J38  praesumat.  Sed  nec 
presbyteri,  <  aut  Yisitatores,  qui  ejusdem  sancti 
loci  in  tempore  curam  gesserint,  audeant  cartulam, 
aut  aliod  qoodlibet  munimen,  exinde  cuiquam  emit- 


tere ;  potius  autem,  ut  praefati  sumus,  firma  stabili-  ^     Si  quis  autem  temerario  ausu,  contra  hujus  no- 


tate  in  usu  et  utllitate  ipsius  sancti  locf,  vel  om. 
nium  ejus  presbyteroruro ,  perpetuis  permaneant 
temporQ)ns.' 

xxn. 

FfixHle^um  ad  confirmationem  monaeterH. 

•  Desiderium  quod  ad  relrgiosum  propositum  et 
sanctomm  locoram  stabiUtatem  pertinere  monstra- 
tur,  sipeaUqua  est,  Deo  autore,  dilatione  perficien- 
dum,  ut  quoties  in  quibusdam  ejus  utiUtatibus  e| 
commodisnpstroram  assen^uum,  etsoUtaeapostoUc» 

•  Am  sMolores.  131  Ecdesiae  episcepo  oihatap,  iia 
i  pii  pfeslnteris  cPiPineodabaoUir  visitatoribus  : 

atqne  hinc  lortasse  origo  prima  j»>inmendararoy 
quas  vocanl»  mandalo  in  concessionem  degene- 


strae  apostolicae  praeceptionis  seriem,  pie  a  nobis 
promulgatam,  venire  vel  agere  tentaverit,  sciat  se 
Doroini  nostrl  et  apostoloram  principis  Petri  ana- 
thematis  vinculo  innodatum,  et  cum  diabolo  et 
ejus  atrocissimis  pompis,  atque  cum  Juda  traditore 
DominiDei  etsalvatoris  nostri  JesnChristi,  in  aeter- 
num  igne  concremandum,  simulque  in  chaos  demer- 
sus  cum  impiis  deficiat. 

Qui  vero  intuitu  pietatis  custodes,  et  obedientes, 
aKjue  observantes  hqjus  nostrae  salutiferai  praeoe- 

fanfte. 

b  Iksidmim*  etc  Praefatio  haec  ex  parte  legitar 
in  epistola  70  Paschalis  II|  ad  Hugonem  Cluniacen- 
sem; 


119  AD  LIBRUM  NORMUM 

ptionis  extiterint,  benedictionis  gratianiy  et  cadestis  A 
retribationis  «t^rna  gaudia  a  justo  judice  Domino 
Deo  nostro  consequi  mereantur. 


IM 


xxni. 

140  PrivUegijmm^  qpando  loea  qua  abUUa  tani  in 
.  monoiteriOt  in  Uiu$  pmtinos  restUuuntuu 

Diyin»  praeceptionis  monent  cunctos  doqnia,  ut 
quoties  res  aliena  contra  rationis  ordinem  a  q«o- 
quam  detinetory  aequitate  debeat  imminente  re- 
stitui. 

Constat  siquidem  ftmdnm  Bl.  in  loco  111.  constitu- 
tum,  qui  dudum  a.  tuo  monasterio  detinebatur  ab 


HL  et  111.  fuisse  iliieite  inTasnm,  et  usque  bactenus 
detentum. 

Nunc  igitur,  quoniam,  supenue  pietalis  gratia 
suffiragante,  prsBdicUim  monasierinm  tnnmf  nos  si- 
cut  ex  antiquitas  foit,  denuo  oonflrmamns,  statui- 
mus,  ut  boc,  quod  suum  est,  debeat  aine  cuncta- 
tione  recipere. 

Ea  de  re  hujus  priTilegii  auloritate  oonflrmantes, 
ante  dictnm  locum  in  pnefato  monaslerio  eonsli- 
Uiimus,  quatenns  nd  Jos  cynsdem  monastofii,  de  qno 
ablatum  foerat,  reyerUtnr,  ei  in  ipHtts  4eminio 
slne  ambiguitate  permaneat. 

Statuentes,  ele. 


m 


m 


-f. 


DISSIRTAHONES  AD  IDR11  DKMIM. 


DISSERTATIO  PRIUA. 

▲ppKNDix  AD  1I0TA8  CAPiTis  PRii»,  de  Indiculo  icribendm  epittola. 


\^  I.  DubiUre  non  Ilcet,  lilteras  pontiflcias  B  repente  indnelns  esl,  sed  pnulalim,  attis  aliler  e^ 


ita  aliquando  inscriptas  fuisse,  ut  nomen  snimi  pon- 
lifex  postponeret  nomini  iljins,  ad  qvem  scriberet : 
id  enim  plurimae  pontificum  epistol»  aperte  docent. 

II.  Quo  prlmum  tempore  usus  fste  coeperit,  defl- 
niri  non  potest,  quando  quidem  epistoke,  qu»  cir- 
cumferuntur  datse  ante  Damasi  Siriciique  «lalem, 
adt  dubiae  sunt,  ant  certo  supposititiae,  praeler  pau- 
cas,  quae  probatorum  Scrlptorum  iibris  inserunlur. 

III.  Quamdiu  manserit,  ex  eo  constat,  quod  a  Da- 
masi  Siriciique  temporilms  deduci  potesl  ad  nonum 
saeculum  traditio,  qna  lam  diu  senratos  ostendilnr. 

IV.  Tradltio  eo  cerlior  est,  quo  infirmlora  snnt 
argumenta  dno,  qwe  in  contrariom  aiferri  queunt. 
Priolum  esi,  referri  epistolasunius<jusdei|ique  papae 


stolis  €jusdem  pontiflcis  inscriptis,  donee  qiiliito 
tattdem  socnlo  penitus  invalneril:  idem  ^d^r 
foisse  desinendi,  qni  inctpiendi  modus* 

Secunda.  Non  snnt,  ut  Jam  monni,  ooMnleiida 
super  ea  qusesUone  regesta  pontiflcom,  q«  a  qnarto 
saeculo  ad  nonum  sederunt :  colleclores  enim  solenK 
nes  inscriptiones  subscriptioneaque  pnetmniserant. 
Epistolae  igilur  S.  Leonis,  quae  in  reeentjort  edilione 
Operum  solemnem  formolam  faaefemnt,  alinnde 
acceptae  sunt  ab  editore  nupero»  ei  a^i^le  eQHoQlioni 
yeteri. 

Tertia.  Qnomm  pontiflcum  epistolae  snis  a  coUe- 
ctoribos  detruncaUe  sunt,  minntaeque  qnasi  capite 
et  pedibos,  iilae  si  quando  apud  probatps  antaies 


ntroque  modo  faiscriptas.  Alterum,  regesta  Leonis  ^  aliis  insertae  scriplis  reperiunlur,  intecprae  Sttnt»  ut 
Magni,  Gregoriiqne  pariter  Magoi,  quibus  nulla  fue-     plurimum,  et  binc  idcirco  petendae. 


mnt  primis  saeeulis  numerosiora,  plena  esse  eplslo- 
lis,  in  qulbus  nomen  pontiflcls  priore  ioco  pooilnr. 

V.  Fatendum  est  sub  finem  quarti  saeculi,  quin- 
lique  initium,  dtriusque  modl  inscriptibnes  usitaus 
esse :  sed  fatendum  simul,  a  Leone  Magno,  qui  anno 
440  Pontificatum  iniyit,  usque  ad  Joannem  VIII,  qui 
ann»  872  sedere  coepit,  unlcum  morem  inyaluisse, 
postponendi  nempe  nominis  pontlficls. 

YI.  NequecredendumregestisLeonisGregoriiqoe, 
propterea  qood  a  coUectoribus  neglectae  sinl  solem- 
nes  epistolaram  inscriptiones  ac  subscriptiones, 
quaa  probati  auctores  alli  suis  scriptis  inseraerant. 
Cum  eoim  coliectores  ▼elient  paroere  fastidio  iecto-  . 


Quarta.  Cum  pontiflces  vel  sententias  damnaUo- 
nis  in  aliquos,  ut  Vigillus  in  Rusticum  el  Sebaslia- 
num,  vel  ad  bomines  communione  privatos,  ut  Fe- 
lix  ad  Acacium,  scribunt,  tunc  nomen  suum  praele- 
ront,  quod  ratio  et  judicii,  et  fidei  jubet. 

Quinta.  NonnuUis  videntur  pontifices,  cum  prae- 
oellentibus  quibusdam  personis  scriberenl,  nomen 
suum  postposuisse;  cimi  inferioribus,  praeposuisse. 
Id  ut  a  vero  abesse  demonstremus,  in  texenda  tradi- 
llonis  serie,  exemplis  utemur  epistolamm  ad  impe- 
ratores,  episGoporum  coetos,  et  privatas  personas 
datamm. 

Sexta.  In  traditlonis  serie  servabitur  ordo  socco- 


rum,  qood  perpeUia  cjusdem  formulae  repetitio  pa-  dentium  sibi  pontificum ;  nec  uUns  omitletur,  cujus 

reret,  contenti  sunt  dicere,  quis,  cui  scriberet,  el  babeantor  epistolx,  vel  germanae,  vel  bonorificam 

qna  de  re :  sed  haec  postea  prollxius.  Nunc  texenda  inscriptlonem  subscriptlonemque  continentes.  Haec 

traditioni  series,  praemissis  taroen  cautionibus  sex.  enlm  nota  docet  epistolas  acoUectoribnsrolatoriboa- 

144  VII.  Prima.  Mq^  lUe,  de  qiio  ioquimur,  non  que  non  Aiis^e  mutilatas. 


Itl 


DISSERTATKWES.  —  DiSSERTATIO  I. 
SiCGULO  lY.  A     Felix  aoD.  483. 


DtfMm  Mdere  coepit  ann.  367. 


X^/QGlerionBrimo  ajs  MretifMJmo  fiUo  ZeuMi^ 


WMMmU  ffmriht$  Aek6Ho,  EutfdUo^  Sioero,     Felix  episcopui,  in  Domino  $aluUm. 

IHUctietimo  Fratri  Zenom^  Felix. 

Gelasiiis  ann.  492. 

DHeetiseimo  frairi  EupkenUamo ,  Gelanui.  Eadem 
Inscriptione  bis  ad  HoD()rium  Dalmato  episeopam  , 
semel  ad  ifionlum  Arelaleosem »  aemel  pariter  ad 
Rnsticiim  Lngdunensem. 

DffecftMfmts  fratribut  utrivenie  epiieopie  per  Bar^ 
daniam  conethuHe^  GeUmw  epieeopue.  Eadem  inscril* 
plione  ad  epiaoopos  per  Lucawan ,  Bmlios  et  Sici- 


Uranh^  PhUippo  et  JoamH^  Damaeue. 
DiUeiieeimo  fratri  AekoHOf  Dimuum* 
Siridus  ann.  585. 
DUeetieeimo  fratri  Anyiio,  Sirieiue. 

SiECULO  y. 
UaoeeDtiiM  ann.  4ML 
DiteeH$timo  frairi  An^tiOf  InnoeenHut. 
145  IMIiM^Mimo  frairi  Kufo^  InmeenAut* 


Bonifocius  I.  ami.  418« 

DUeetittimo  fratri  Rufo^  Bmdfadut.  S/titm 'm^     liam,  et  ad  Orientales. 
scriptioiie  ali«  dn»  aunt  cjusdem  ad  eumdem  epi-     .  AnastasiuB  ann.  496. 
stolae. 


C/onoMtmo  et  clementittimo  fUio  Anattatio  Att- 


DUeeUttimit  frmtfikut  uniHrtU  epiteopit  per  TAet-  B  ^to,  AnatUuiut  epiteoput. 
taiiam  ccnttituHtf  Bonifaeiut* 
DUoceittimit  fratribut  Rufo^  et  caterU  epiteopU 


Symmachus  ann.  498. 

DUectittimo  fratri  JEonio  Symmachut,  Est  et  alia 
per  Mtie^donimn ,  Aekuiamf  Tkettaliam  ,  Epirum  to*     ad  eundem  eadem  lascriptione.  Sont  alise  du»  €|n&- 
terem^  Epirum  noomn « PrmmUem^  et  Daciam  coMlt-     dem  inscriptioais  ad  Gxsarium  Areiatensem. 
tutU,  B0$dfaeiutm 
Ceiestinns  ann«  425* 


Dt/ecfiMtmo  attpte  charitnmo  fratri  Laurentio  Me- 
diolanentit  EecUtieB  arckUpiteopOf  Stfmmaehut  epi" 


DUeetittimU  fratribut  Perigenif  DynatOt  etc.  £pt*     teoput,  in  Domino  talutem. 


tpitcopia  per  lUyrieum^  CeUtHtmt. 

DUee^trimQ  fmiei  Nettorio^  Celettinut» 

Xysttts  m.  ann.  433. 

DilM^rtsttttiti  ffotrikut  unieenU  epiteepU  Spmdo 
apud  Thettaloidtam  eon^regandUf  Xg^ue* 

DUaetutimo  fratri  Proeio^  Xffttut. 


DUeeti$$ind$  fratritu$  epiecopU  AfrU,  Sffmmachue. 
Eaikti  inscviplione  ad  Episcopos  per  Galliam  eon- 
iisteafes.  i 

SiECULOYL 

Hormisdas  ann.  M4.  * 

DUeeti$$imo  fratri  RemigUf  Homdeda.  Eandem 


DitecfMwmts  fri0lrf4iif  tmmriis  epioeopU  per  JUff^  ^  Inseriptionem  praefemnt   epistolae  ad  Dorotliettm » 


rieum  etm$i$ten$ihu$t  Xg$tu$. 
LeoL  ann.440. 


loannemy  SaUustiom. 
Ilt/MfiMttmt  fratribu$  univerM  epieeopU  perBiepih 


JHieetittime  frutri  Anolo/to,  Leo.  Eadem  Inseri-  nmm  cotftitltfitf ,  Hormitda.  ^usdem  modi  est  cpi- 

ptione  aHe  duM  sunt  ciusdemepislolas  adeomdeii^  stola  ad  ^iscopos  per  Boetlcam. 

IHIisclisstmis  frmribut  epiuopU  Meltopolitamt  per  JHtectitdmo  fratri  Ctetario ,  vel  hU  qui  tub  dUe^ 

IUffrieum  eonttUutU ,  Lco.  Eadem  inscriptioiie  est  clloiitf  ime  on/imiltoiic  coiMtfliiiily  Hormitdtu 


aiia  ad  MeCropolitanos  per  Achaiam. 

Gloriofifirmo  et  ctemeniittime  TheodotU  Augmtet 
Leo  epitcoputf  et  taneta  Sgnedut  Bemm  eoUecta. 

Gterioeimimm  et  elementUtimet  fUUe  Puieheria  Au- 
guttWt  Leo  epitcoput ,  etc. 

MfeiiiMimif  fratfibut  utdeertU  epiteopU  per  Vien- 
nentem  promtidamf  Jjeo, 

DUeetieiimU  fratribut  Conttantine  t  AudentiOt  ttc. 
Leo  pofHtm 

Dilecltsfimo  fratri  BeeenmOf  Leo* 

Hiaros  ann.  461. 

DUeetiedmo  fratri  Ateeme^  MUetut  epitcoput. 
Eadem  ioscriptione  sunt  allM  quatuor  ad  Leontium 
Arelateneem. 

JKIecfiffimif  frolrtftiif  epiuopU  proeiueies  Vien^ 


Felix  lY  anu.  526. 
JfUectittimo  fratri  Cestario^  Felix. 
Bonifacius  U  ann.  530. 
JHUctittimo  fratri  CtBtario,  Bonifaeiut*  i 
Joannes  II  ann.  333. 

G/orioftffimo  ef  c/emenliffimo  /i/io  Juttiniano  Aa- 
^«flo,  Joannet  epitcopu$  urbU  Romm» 
Dt/ecliffimif  fratribu$  univereU  epi$eopU  per  Ga/« 
j^  lia$  con$tHutUf  Joannee» 

Di/eciif fimo  fratri  Gm$ariOf  J4>amm$. 
Agapetus  ann.  533. 
.  147  Df/ecltfftmo  fratri  Cm$ariOf  Agapetue. 
DUecto  fratri  Petro^  Agapetue. 
Vigiliusann.  510. 
Dilecti$$imo  fratri  Cm$ario ,  VigUiu$,  Eadem  est 


ncfifif ,  Ln^tineiifif,  Narbonmt^  primm  et  eeeundm,     ioscripUo  ad  Eulherium,  et  iterum  ad  Csesariuro. 

G/onoftfftmo  el  c/emenliMtmo  /i/to  Juttiniano,  Ft- 
^inf. 

Di/ecftMtmo  fratri  Mennm  epitcopo ,  Vi4|fi/iiif  epi" 
$copu$,  Eadem  inscripiio  est  trium  epistolanim  ad 
Anxanium  Arelatentem ,  eadem  et  ad  Aurelianum. 

JHUcti$$imU  fratrib^$  unieereU  epi$copi$  omnium 
proifinciarum  per  Ga//taf ,  fui  iii6  [regno  tfe/  p0te$tau 


et  Alpium  Peiminarumf  HUarue  epi$copu$.  Est  ad 
eosdem  eadem  inscripUone  altera  epistola. 

Dilecliffimif  fratribu$  Victuroy  IngenuOf  etc.,  Ht* 
Uarue. 

Simplicius  ann.  467. 

DUeeti$$imo  fratri  Zenoni,  Stm|i/icitif .  Eadem  in- 
scriplkMie  ad  Acacium  binas  litteras  dedit. 


*.v^ 


1«  AD  UBRUM 

gloriomsimi  filii  noitri  Childeberti  Regii  Francorum  A 
comtituti  tunt  :  $ed  et  kisy  qui  ex  antiqua  eonsuetu- 
dine  ab  Areiatenei  caneeeraii  sunt^  vel  comecraulur 
epiecopo,  VigiUue. 

Eadem  inscriptio  epistolae  ad  iMMdem  de  AuneiianOy 
eui  suas  Tices  eommiltli :  uno  Terbo  noUa  eal  Yi- 
giHi  epistola,  ne  Ipao  quidem  Gonstitutd  eveepto , 
quae  non  eamdem  inacriplionia  formam  praefeipat , 
prseterquam  quae  excommunicationis  aententiain  ad- 
Tersus  Rustieum  et  Bebastianum  conlinet,  quaeque 
ad  unirersam  Ecclesiam  dirigitur :  in  IHa  enim  Ju- 
dex  reis ,  in  ista  caput  membris  sciibit. 

Pelagius  I  ann.  555. 

DUeetiesimii  fratribus  GaudentiOy  MaximianOf  Ge- 
rontiOf  Juito^  TerentiOf  Vitali  et  LaurentiOy  per  7««- 
ciam  annonariam ,  Pelagiui,  B 

DUectiiiimo^  fratri  Sapaudo  ,  Pehgiui.  Bmi  aliae 
tres  ad  enmdem  eadem  inscriptione. 

DonHno  filio  gioriotiuhno  atque  prmeelientiaimo    ' 
ChUdeberto  Regi^  Pelagiui  epi$copui.  8unt  aliae  tres 
pariter  ad  eumdem  eodem  modo  inscriptae. 

Pelagius  II  ann.  57T. 

DUectiiiimo  fratri  Annaehario  ^  Pelaghi  ur^ 
Homw  epiicopui. 

Dilectiiiimii  fratribui  Eliw ,  aHiique  epiicopii , 
univeriii  fUiii  in  litriw  partibui  comtUutii ,  Pelagiui 
epiicopui  ianctw  Eccleiiw  Catholicw  urbii  Romw. 
Sunt  aliae  duae  ejusdem  modi  ad  eosdem. 

Gregorius  I  ann.  590. 

Nulla  estin  toto  ipsiusRegestoepistola,  quas  non  sit 
a  collectore,  suis,  quas  liaberet,  solemnibus  formuUs  ^ 
spoliata :  babuisse  tamen  omiies,  vel  ex  eo  uno  aper- 
tum  est,  quod  ad  sseculares  Tiros  feminasque  multae 
datae  sint,  nec  ulla  tamen  Domini  Dominaeque  nomen 
in  q>igrapbepraeferat,  quamTisidnumquaro  omissum 
Joannes  Diaconus  tradat.  Accedit ,  quod  cum  Gre- 
gorius  in  epistolis ,  eodem  Diacono  teste,  post  Joan- 
nis  Gonstantinopolitani  insolentem  arrogantlam,  se 
semper  servum  servonim  Dei  inscriberet,  nullae 
tamen,  ut  nunc  babentur,  14g  hanc  ipscriptionem 
prxferant ;  deinde  cum  epistolas  Pelagii  II  ad  Istriae 
episcopos  scripserit,  usitatamque  formam  in  iis  ser- 
TaTcrit,  credibile  non  est  eum  a  more  praedecesso- 
ris  recessisse.  Quld  quod  alienum  a  ratipne  Tidetyr, 
eum,  qui  se  pr»  liumilitate  serTum  servonim  Del 
dixerit,  nomen  suum,aut  iubenti§  Imperatoris  more,  ^ 
aut  edicentis  Praetori^  modo^  praeposuisse.  Denique 
epistola  ad  Etherium  Arelatensem  commendatitia 
Augustini  in  Angliam  proflciscenlis ,  quae  in  Re- 
gesto  caret  omui  fonpa,  refertur  a  Beda  lib.  i  Hist. 
cap.  25,  cum  idonea  inscriptione  et  subscriptione , 
Reverendiiiimo  et  ianctiaimo  fratri  Etherio  Coepi-- 
icopo ,  Gregoriui  iervui  iervorum  Dei,  Et  in  fine  : 
Deui  te  imcotumem  cuetodiat ,  reverendiuime  frater. 
EJusdem  formae  epistola  ad  Yirgilium  Etherii  suc- 
cessorem ,  et  ad  AugusUnum  El)oracencem  episco- 
pum  ab  eodeqi  ^^da  refertur  cap.  28  et  29.  Quin 
etiam  q^p.  50,  a4  Mellituni  Abbatem ,  DUectiuimo 
fUio  MeUUo  abbati,  Gregoriui  icrvui  iervorum  Dei, 


DiURXUM  i%i 

Et  ad  Regem  EdiQtertmn ,  Dominc  glorwiiiiimo 
atque  prwceUeniinimo  fUio  EdUberto  Anglorum  Regi^ 
Gregorim  epiieopui^  £t  in  fine  :  Intiohmm  fs^cd- 
lentiam  veitram  graHa  iupern^  cuitodi0t  ii^liil«  /Ui. 

fi^GULO  m 

Bonifacius  IV  ann.  607. 

Domino  exceUonfiitima  oUiue  frr^celAwliMt»^  fiegi 
Anglorum  Atheibexto  ,  ior^tfomi  epiieopui^  iervui 
urvorum  Dei, 

Bonifacius  V  aiui.  617«' 

Dilectiiiimo  fratn  Itu^ ,  Bomta^. 

Viro  glorwio  Edwino  Rigi  AM^tonm^  Bomf4ciu$ 
epiaoopuA,  iervui  ionoruaf-  Bei* 

Dominm  gloHoiW  fUiw  Edributgfo  Kegmm  *  Vmi- 
faciui  epiicopui ,  iervui  iervorum  Dei. 

HoBorius  I  aan.  626. 
.  Domino  exceUentiaimo  tOquo  praceUootmima  fUio 
Edmino  Regi  Angkorvm^  Houoriuo  epiiei^ ,  eervui 
eerooruaiL  fki.  El  in  fiae  :  Xhca/^miH  diMttifi<Miii 
voitram  gratia  eupema  cuHo4ut$* 

DUectiiihtto  fratri  Honorio^  Honomu*  SolMcriptio. 
Deui  te  incolumem  cuitodiat^  dilocsiaimo  froior. 

Martiuua  I  i^nn.  649. 

Domino  piii$imo  et  ioronitdmo  viaon^  trmmpko' 
tori,  fiUo,  diiigeuU  D^m  ei  Domimum  noitrum  /e- 
ium  Chriitum  ,  Conitanti  AuiUitQ,  Mattinui  epiico' 
fui  iermu  iorvonam  Dei.  iiibaQrip4io«  PUmimum 
Domini  Impor^  iMpema  gratiu  cuaodit^ ,  e|  om^ 
nium  gentium  coavicei  ^  iukdat, 

148  Eleeto  ipitiiiMli  coniomm  catkoUcm  Getrtha^ 
gineniium  Ecclciiw ,  et  ommibui  ^  ei  iukouuit  ^ 
icopii^  Clericii,  Populiique  Ckmti  amatmUbus , 
Martinui  iorvui  iorvorum  Doi  ^  efui  gfmtim  epiicopui 
ianctw  catholiem  et  apoitolicw  romaum  Eecieoim. 

ioanm  epiicopo  Phiiad^elphiw^  M^rttnm  «enwa  oer- 
vorum  Dei^  ianctw  ejui  coUioUom  e(  apoaoiiem  Ec- 
cleiiw  Romanorum  epiuop^i»  Eadem  forma  inacri- 
bitur  epistola  ad  Tbeodorun  ,  Etbratiomm  episco- 
pum,  AntoniuB  Bocathonim,  Fauhim  T^MasalODiGae. 

Georgio  Archimandritmf  Martinuo  iormm  ^  etc.» 
ut  supra. 

Eodem  modo  ineerUbitiir  epislola  ad  PiaBtaleoDein, 
Peiro  iUuitri,  Martinui  icmn  iOfvorum  jDrt,  etc. 

DUectii  frairihui  qui  ianotm  Chriai  Mei  noitri  ci" 
vitati ,  nempe  Hieroiolymitanw  eedi  iaeordiQtatiier 
iubiunt ,  orthodomi  epioeopiij  proibgtorio ,  Diooonii^ 
Prwfectii  Monoiteriorum ,  Monaehioy  Auetio^  Po^ 
pulii  Chriitum  dUigentibui  :  iimiliter  oi  Uoqui  cen- 
ientur  iub  Antioehena  udo^  Mofrtinmi^  eto. 

Chriitum  dUigenti  Clero  et  Populo  ionotm  Dei  ca- 
tholicw  Theaaioniceniium  Sedoiim ,  JkHtimis,  etc. 

Yitalianus  ann.  655. 

Domino  exceilentiiiimo  fUio  Oomio  Regi  A^Mitinn, 
VUalianui  epiicopui^  urvuo  urvooum  Dok 

Adeodatus  ann.  667. 

DUectiiiimii  fratrU^ui  umvenii  opioeopie  ii$  Goilim 
partibui  commorantibuiy  AdeodtUui, 

Agatho  ann.  678. 

Dominii  pUuimii  ,ei  eerenloMkf  olotoeikoto  oc 


«5 


MSSERTATKttffiS.  - 


liiimjiAiiiiiJiMii  gtoriniwit  fUiU,  amatoribw  Ddit  k 
fimm  nMfi  Jun  ChmH ,  Ciitayiniino  Uajori  /m- 
|rff(ii4fi»  Mataclm  et  Tiberio  AuguitiB,  Agatkoap^ 

rum  Aomhmmt  Imparium  graiia  supeifna  cutUHUat^ 
Wfif^  omwkm  gantium  Ma  suk^tnmat,  l^iudeiii 
ffio^i  e»!  MiiiMit  allttrt  cpdstoli  |4  •osden. 

Leo  U  91».  «iS- 

jPtiMOna  ^l  Imffiitiiiitfiwo  AMniHO ,    «iefori  ^ 

iniiffl|iii«lofi ,  f /i^  ,  4iiMlo  IM  k  Je$u  $ahata9kt 

KMtri  Jem  Ckruii ,  Cotttiaatiimo  ii|ip6jratort ,   Leo 

epiieopmi,  teguu$  eertorum  Dei,  S\ihscriplio.  PtiMi- 

mum  Domini  Imperium  gratia  eupana  euiiodiai^  et^, 

lU  supro. 

JHleetieeimu  fraeribu»  uniieuie^  Eceleeiofum  Pem^ 
iulibua  per  Hiepamiam  eonetitutiej  Leo.  fiabsONplio.  B 
Beu$  me  iucolumee  euitodfal^  dile€ti$$imi  fratfee. 

DUeetie^mo  frairi  QuiridOf  Leo. 

Jjiomemo  glorioeo  fiHo  SimpUeio  Gomiii,  Leo  eeroue 
$ervorum  Deu 

Demino  exeoliteuHi^dmo  filio  Spoi^  ,  Leo,  Sub- 
ficriplkiu  fuaolumm  150.  «Mdiieiiliaiii  vmIvoi^ 
graUa  eupetua  euetodiai. 

ftifiGiH.Q  ipa. 

Jooniioft  ¥ii  am.  VOK. 

Domim$  eminenti$$imi$  Etehedo  Regi  Meeeioeum , 
et  Alfndo  Megi  Doef09um  ei  Bomi^ionMi,  Joamiee 
papa. 

OMgerins  n  ami.  914. 

JDointJio  giorimo  jUm»  Coro/o  jPif«i ,  ^ct^oriift 
papa.  C 

Reverer^,i$$imo  e$  $ancH$$imo  frairi  Bonifaeie  co- 
epi$copo,  Gregoriu$  $ervu$  lervomm  Dei. 

Orogorlus  111  a«ii.  75i. 

Reverenti$$imo  et  $ancth$hno  fralri  Bonifacio  co- 
epi$eopOy  ad  Uhminationemgenth  Germaniof,  vei  dr- 
cumifuaque  in  umhra  morti$  morantibu$  genHbu$  in 
errora  oofwfifnlii  ,  ab  kae  Apo$tolica  $ede  directo  , 
Gregoriu$  $ervu$  eervorum  Dei, 

DHecth$imh  nobi$  ephconi$  in  Frovincia  Bdjoa- 
riorum  et  Mamannia  con$tituti$  Wigom,  JAndoni  , 
RodulphOj  Vinilo  $eu  Addce,  Gregoriu$  papa. 

Dorttino  excelientheimo  filio  Carolo  Subreguio  , 
Gregoriue  papa,  Ejasdem  modi  est  altera. 

RevereiUi$$tmo  et  $aneti$^mo  fratri  Bonifado  GrC"  ^ 
^oritti  eervue  $ervorum  Dei, 

Zacharias  ann.  74i. 

Aeverenltisfmo  et  $ancti$$imo  fratri  Bonifacio,  Eor 
charia$  $ervu$  $ervorum  Dei,  Sunt  et  aliae  septem 
ejusdem  ad  eumdem  pari  inscriptione. 

Dileeti$$imo  nobi$  Burchardo  $anctte  Eccie$iag 
Witttikurgen$i$  epi$copo,  Zacharia$  papa, 

DilecH$eimi$  nobi$  Reginfrido  Rotomagenei  epir 
$copo^  (tum  recensitis  aliis  undecim)  et  ccBteri$ 
amanti$$imi$  coephcoph  ,  pre$byteri$  etiam ,  et  JHa" 
coni$j  cuncti$que  ortkodoxi$  eccte$iarufn  Dei  Curici$ 
apo$toiham  doctrinam  tenentibu$  ,  Xaeharia$  divinU 
gratia  prepditu$j  apoetolico!  $edi$  PontifeXy  $ervu$ 
Wm  wrvorttiii  Dei ,  in  Domino  ealutem  dieit. 


^  BISSERTATIO  I.  '  IM 

Steptianus  11.  ann.  75S. 

Ikmino  exceUentieeimo  fUio  Pipiiut  regi^Stephanme 
papa,  Ejosdem  form»  est  Inscriptio  altetius  epistoke 
ad  Pipiniimy  GaroiDin  et  CarolomanBum ,  nisi  quod 
Pipiniim  yocat  suum  spiritualom  compatrem. 

Pouiw  I  ann.  7ft7. 

IImIiio  excetten»i$$imo  /iMo»  et  noetro  epiriiuali 
oompatei^  Pipino  Regi  Franeorum,  et  Patrido 
Romanorum,  Paulu$  papa.  Aliee  sex  epistol»  ad 
oumdom  oamdem  pnefenint  iBscriptionem ,  atque 
oiiam  subscriptionem.  Jii^olttiiMm  excelUntidm  ve- 
etram  gratia  $uperna  cu$todiat, 

151  Stephanus  III  ann.  797. 

Domnos  Religio$iB  fUias  Bertradce  y  Deo  $aeratm\ 
$€u  Diomuo  fUio  regi  Francorum ,  et  patricio  Roma" 
norum^  8tephanu$  papa,  Subscrfptio.  Incolumem 
religioeitatem  ve$tram  ,  atgue  excellenHam  tuam  qra- 
Ha  $upefna  euetodiia^, 

DonMmh  exceUentheimi$  fiHh  Caroio  et  Caroto^ 
manno  Regibu$  Francorum,  et  Patricii$  Romanorum, 
Btephanue  papa,  Sul»scriptio.  Incohtmem^  etc. 

Hadriantts  I  ann.  770. 

Aomino  exceUenHedmo  fiUo  Caroh  regi  Franco- 
0um  e$  Longobardorumj  atque  Patrido  Romanorum , 
Hadrianue  papa,  Subfioriplio.  in^olttmem,  etc.  Sunt 
alise  tredecim  ad  oumdem  eadem  fornia  inscriptio- 
»10  et  sobscriptionis. 

JHheto  fratri  Taraeio  Patriarchw  ^  Hadrian^e 
$ervu$  $ervorum  Dd, 

Leo  lii  ann.  705. 

Domtfio  exceUenH$$imo  filio  KenulphOx  regi  Jfef- 
#ior«m  jtro9ifu?i(0  SaxonicBy  Leo  papa, 

Domino  ptiiiimo  et  $ereni$$imo,  dctori  ac  triumpha" 
fori,  /i/to,  amatori  Dex  ac  Domini  no$tri  Je$u  Chrhti, 
€arolo  Augu$to,  Leo  epi$copu$ ,  $ervu$  $ervorum 
Bd,  Subscriptio.  Pitiiimttm  jppmtnt  impeWttm,  etc« 
Sunt  aliae  noTcm  ad  eum.deii^  ejusdem  form^e. 

Gregorius  lY  ann.  827. 

IMIeeltiitmii  fratribu$  univerd$  coepi^coph^  per 
GaUiam,  Germaniamy  Et^ropam^  et  per  univer$a$ 
provinda$  con$tituth ,  Gregoriu$  $ervu$  $^rvoxum 
Dd, 

SJSCULQ  n. 

Post  Gregorios  tres,  II,  IH,  et  lY,  qui  constante^ 
non  ftierunt  in  retinendo  uno  scribendi  modo,  sed 
allquando  I^unc,  aliquando  istumasurparuQt,coii- 
stanter  Leo  IV  nomen  svum  praeposuit ,  Leonisque 
exemplum  consequentesPontifices  secuti  sunt.  Semel 
tamen  Formo^us,  semel  eiiam  Benedictus  VII  nomen 
suum  subjunxit :  ille  ,  cum  ad  episcopos  Angli^ , 
iste  ,  cum  ad  Gallos  et  Germanos  scriberet.  Verum 
utraque  epistola  non  maguam  facit  fidem  :  nam  quae 
Formosi,  vulgo  dicitur  vitio  non  carere ;  quae  Bene- 
dicli ,  non  ita  pridem  e  latebris  prodiit :  et  cum  Id 
restituat,  quod  olim  Symmacbus  constituisset , 
etiam  inscriplio  Benedicti  S;mi^achi  inscriptionem 
imitata  dici  potest 

Qnin  et  tun^  temporis  abstinuenint  Pontjtlces  ab 
appellatioBe  Dominl  Domitiaeque,  cum  ssecularibus 


427  AD  LBRUM  DIURNUM  1)8 

literas  darent,  etiam  Imperatoribus  atque  ReginiB  :  Ajure  posset :  pnesertim  eum  kd  arbitrtam  qiii«iae 


quamquam  Joannes  Yill  semel  epistolam  92  ita 
inscripsit  :  DUecti99im<e  fUim  Damnas  Angelbertm 
Jmperatrici ,  piag  memoriag  158  Ludomd  inviciie^ 
iimi  Imperatoris  conjugi^  sereniuimw  Auguttte. 

Imo  Nicolaus  I  passim  praetermisit  solevmem 
subscriptionem ,  qua  praedecessores  utebantur  « 
nec  jam  incplumem  cu$todiri  a  supema  gratia  eum 
precabatur ,  cui  scribebat  :  sed  vel  optamug »  etc., 
apposuit ,  vel  bene  vaU  ,  yel  aliud  simile.  Acceptnm 
tamen  a  majoribus  morem  epistola  36  et  67  retinuit. 
Nicolaum  imitati  sunt  successores ,  njsi  quod  Joan- 
nes  YIII  veterem  morem  semel ,  aut  iterum  obser- 
vavit. 

Gregorius  YII  induxit  in  morem,  qui  postea  ob- 
tinuit ,  ut  salutem  et  Apostolicam  bcnedictionem  iis 
impertiretur ,  quibus  literas  daret. 

Ex  bis  quae  bactenus  allata  sunt,  possunt  condit- 
cibUia  quaedam  ad  bistoriam  Ecclesiasticam  con- 
cludi. 

I.  Girca  noni  saeculi  mitia  formulas  Diumo  Libro 
comprebensas  paulatim  de$oefactas  esse. 

II.  Id  eo  tempore  contigisse,  quo  magnae  conver- 
siones  reram  factae  sunt,expuIsisqueItaliaExarchis, 
et  everso  Longobardorum  regno,  non  mediocre  do^ 
roinium  Apostolica  sedes  obtinuit. 

ni.  Nou  repente  consuetudinem  veterem  abolitam 
esse,  sed  quasi  per  partes ,  ne  miraretur  orbis ,  et 
forsan  reclamaret. 


B 


suum  ^eripsisse  153  ^ideatur,  nec  constanter  idem 
modus  ab  omnibuSf  etiam  unius  dignitatis,  puta 
Imperatorise,  Augustae,  etc.,  observatas  reperiatur. 

Non  erit  tamen  alienum  ab  argumento  breviter 
referre,  quid  super  ea  re  sub  flnem  sexti  saeculi, 
quando  sedit  Gregorius  Magnns,  aliisque  duobus  se- 
quentibus  totis,  a  Principibus,  Augustis,  Patritiis, 
etc.,  usurpatum  sit :  quamqnam  pauca  admodnmre^ 
periantur,^sive  in  coUectionibus  pontificiarum  lite- 
ramm,  sive  apud  Annalium  EccIesiaBticorum  scri* 
ptores  .exempla ,  aliunde  vero  curiosius  ioquirere 
operae  pretium  non  est.         -      v 

Imperator  ad  summumPoutiflcem,  ann.  682.  F/a- 
viu$  Constantinu$  fideli$  in  Je$u  Chrieto  Skolmferor 
tor  Leoni^  $ancti$$imo  et  beati$$mo  Archiepieccpo 
veterie  el  clari$$imag  urbi$  Aomo?,  el  ofcumemco  Por 
pcB,  Subscriptio  piissimi  imperatoris  :  Deu$  te  in 
mulia  tempora  cuetodiat^  $aneii$$ime  et  beatieUme 
Pater, 

Ann.  687.  Imperator  C<B$ar  FiannM  Ju$timattM$ 
fidelie  in  Je$u  Chri$to,  pacificu^,  pim^  perpetume  Am^ 
gu$tu$ »  Joanni  $aneti$$imo  ac  beati$$imo  anliqum 
almm  urbi$  Romas  atque  umver$ali  Papm.  Et  diva 
manu  :  D%vinita$  te  $ervetpermulto$anno$f  $ancti$$i- 
me  ac  beati$$ime  Pater. 

QEcumenica  Synodus  :  Sanetum  et  umeraaU  Conr 
cf/t«m,  quod  per  Dei  gratiamy  et  fnam  $anctumem 
pii$$imi  ac  fideliseimi  magni  Imperatori$  CoMtonttm 


IV.  Mimm  videri ,  quod  Bernardinus  Ferrarius  p  congregatum  e$t^  in  hac  a  Deo  coneervandft  et  regia 


refert  Ub.  iide  antiquis  Ecclesia^ticisepistolis,  de 
salute  et  Apostolica  benedictione  a  sununis  Ponti- 
ficibus  in  fronte  litteramm  impertita  Us,  quibus 
scriberent.  c  Hanc  consueludinem ,  inquit ,  quem- 
admodum  a  Gleto  Romano  Pontifice  primum  inve- 
ctam  tradunt  Polydoras  VirgiUus  de  Invent.  reram 
Ub.  vni,  cap.  %  et  Gilberius  Genebrardus  in  Ghro- 
nolog.  Ub.  111,  ad  anu.  Ghristi  93  in  Gieto;  iu  ab  eo 
mutuatos  reliquos  dejnde  Pontifices  constanter  re- 
tinuisse  affirmant.i  Id  vero  quis  non  miretur,  cum 
ante  Gregorium  YII,  qui  saeculo  undecimo  sedit , 
autlnuUus  ,  aut  vix  uUus  ea  salutaUone  reperiatur 
usus.  Unde  vero  asseri  possit  Gletus  fuisse  hiqus 
salutalionis  autor ,  nuUus  scio ,  cum  nullae  habean- 


Comtantinopoli  nova  Roma^  in  eecreio  eacri  palatH 
dicto  TrullOf  $ancti$$imo  ac  beati$$imo  Papes  $enioria 
Bomce  Agathoni  in  Domino  ealutem, 

Synodus  Africana  universaUs  ad  summum  Ponti- 
ficem  :  DonUno  beati$$imOf  Apo$tolico  culmine  eub- 
limalo^  Patri  Pairwm  Theodoro  Papce,  ei  iwnmo 
ommum  Praseulum  Pontifiei,  Coiumbu$  primm  $edia 
Epi$copu$ 'ConcilH  Numidim^  et  Stephanue  prhnas 
$edi$  Epi$copu$  Conciiii  Byxacem^  et  Beparatue  Epi^ 
$copu$  primm  $edi$  Concilii  Mauritanim^  et  univerei 
Epiecopi  de  tribu$  Ct>ncUii$  antedictie  Africana^  Pro^ 
vindas* 

Patriarcha  ad  summum  Pontificem  ann.  712 :  San^ 
ctiseimo  et  beati$$imo  fratri  et  conminietrOf  Domino 


tur  ipsius  epistolse ,  neque  scriptores  Polydoro  Yip-  D  GoMtotilf no,  Joannee  iw^gnm  Epi$copu$  in  Domino 


gilio  Genebrardoque  majores,  monimentis  litterarum 
hac  de*re  quidquam  tradiderint.  Quod  Ule  salutem 
precatus  sit ,  gratiamque  Dei  more  Apostoloram  iis, 
ad  quos  scriberet  y  admodum  credibile  est.  Veram 
non  de  salute,  sed  de  Apostolica  beoedictione  agitur, 
quam  se  impertiri  nullus  Apostolus  suis  Utteris 
praefatus  est. 

Erit  forte  qui  optet,  ut  postquam  expositum  est, 
qua  forma  Pontifex  inscriberet  subscrU)ereique  li- 
teras,  quas  aUis  daret,  ostenderetur  deinceps ,  quae 
forma  inscriptionis  esset ,  quae  subscriptionis  Ute- 
raram,  quas  ab  aliis  acciperet.  Veram  id  quoniam 


$al%tem.  Subscriplio.  Fortie  inDominoorapronobiop 
$ancti$$ime  et  beati$$ime  frater, 

Primas  Africae  ad  summum  Pontificem  :  Domlfio 
beati$$imo  et  honorapUi  eancto  fratri  Theodoro  Papee^ 
Victor. 

Episcopus  ad  summum  Pontificem ,  ann*  lii, 
Domino  cari$$imOj  $ummi  Pontificatue  infuiapfcedito^ 
viro  Apo$tolico^  ZachariWyBonifacitt$  $ervu$$ervorttm 
Dei. 

Beverenti$$imo  Patri^  dilecii$$imo  Domino,  cum 
timore  et  tremore  venerando  Magietro^  Apo$tolici  ho^ 
nori$  privilegio  prasdito^  Pontificatue  infula  Af^o^toli" 


nonpertinetadDiuraumLibram,inquoquaeagenda^c<r  $edi$  $ubUmato  Zacharim^  Bomfadtte  e»guu$ 
|K)ntiflci  'praescribuiitur ,  non  quae  ab  aUis,  omUAg[$ervu$\J^ve$terfiicetindignu$etuUknu$9tamaHl4>' 


12»  DISSERTATIONES.  —  DISSERTATIO  0.  130 

gaiut  Gemanicu*  (fmltMtmiM,  aptabilem  in  Chmto  A     Incertam  est  an  Chalcedonensi  praBhrerit  Ephesi- 

na  :  variant  euim  in  Tariis  codicibus  relationis  in- 


immaree$eihili$  earitatis  salutem, 

Obsenra  I.  Gonstantinum  Pogonatum  et  Justinia- 
Dum  II  nomen  suum  nomini  Leonis  II  PontiOcis 
praeponerey  nec  secutos  Marciani  in  litteris  ad  Leo- 
nem  I  exemplum  :  Leoni  reverendittimo  Episcopo 
Ecciesiee  gloriosceeivitatisRonue^Marcianus;  secutos 
tamen  formam  Justini  et  Justiniani  I.  lile  eoim  ad 
Hormisdam  :  Victor  Justinusy  pius^  feliXy  inclytus^ 
triumphator^  semper  Augustus,  HormisdiB  sanctissimo 
ae  beaiissimo  Archiepiseopo  almce  urbis  Romce,  etPa" 
trtarchas.  Hic  ad  Joannem  II.  Yictor  JustinianuSy 
piusjfelixtinclyiusy  triumphator,  semper  AugustuSf 
Joanni  sanctissimo  Archiepiscopo  alma  urbis  Romce 
et  Patriarchce.  Et  ad  Agapetum  :  Imperator  Ccesar 


scripliooes. 

Neutrius  Synodi  patres  summum  Pontificem  ex- 
presse  fratrem  PatremqueetDominumvo€ant,quam- 
quam  Ghalcedonenses  in  ipsa  relationis  serie,  modo 
se  fratres,  modo  filios  appellent.  Unde  Yiderint,  qua 
ratiooe  se  tueantur,  qui  e\  eo,  quodChalcedonenses 
Leonis  se  filios  nominaTeriot,  multa  sibi  argumen- 
tari  videntur. 

Observa  IV.  Patriarchas  quatuor  majores»  Alexan- 
drinum,  Antiochenum,  Gonstantinopolitanum  et 
Hierosolymitanum,  atque  etiam  Episcopum  Gartha- 
ginensem,  qui  totios  Africanae  DioecesisPrimas,  cum 
litteras  dantad  summumPontificem,fratrem  et  com- 


Fiavius  Justinianusy  AlemannicuSj  Gothicus,  Fran-  D  ministrum  dicere,  sed  simul  Dominuin  vocare  :  qua 


cicuSf  Germamcus,  Anticus,  Alanicus,  Vandaticus, 
Africanue,  pius,  felix,  inclytus,  victor  ac  iriumphator, 
setnper  Augustus,  Agapeto  sanctissimo  Archiepiscopo 
aimce  urbis  Romce,  et  Patriarchce. 

Observa  II.  neque  in  collectionibus  pontificiamm 
epistoiarum,  iieque  apud  Baronium  reperiri  ullins 
Augustae  epistolam  ad  summum  Pontificem  cum  so- 
lemni  forma,  praeterquam  Pulcheriae  ad  S.  Leonem, 
quae  ejusdem  modi  cum  forma ,  qua  Marcianos  usus 
est. 

Observa  ID.  cecumenicam  Synodum  sextam  nomen 
Pontificis  postposoisse  suo,  inquoexemplum  quartae 
referentis  ad  S.  Leonem  I,  derebusactis  Ghalcedo- 
ne,  imitata  est.  Relatio  enim  sic  inscribilur  ;  Sancta 


Domini  appellatione  vicissim  non  uiitur  Pontifex, 
cum  suas  ad  ipsos  literas  inscribit. 

Observa  Y.  Provinciales  Synodos ,  quibus  ncque 
Patriarchae  prsesunt,  neque  Patriarchis  suppar  Afri- 
canae  Dioecesis  Primas,  in  epistolis  155  snmroum 
Pontificem,  et  Dominum  et  Patrem  vocare,  in  quo  ab 
oecumeoicis  Synodis  differunt.  Id  ex  antiquo  serva^ 
tum  :  nam  anno  416.  Milevitani  Goncilii  Patres, 
quibus  prseerat  Silvanus  Numidise  propter  setatera 
Primas,  datam  ad  Innocentium  1.  Synodicam  sic  in*" 
scribunt ; />omtno  beatissimo,  meritoque  veneraSiliyet 
in  Christo  honorando  Papce  Jnnoceniio,  Siivanus, 
VaientinuSy  AureOuSf  Donatus,  Restitutus,  Ludanusj 
AiipiuSf  Atigustinusy  etc.  Garthaginensis  tamen  Sy- 


et  magna  etuniversaiisSynodus^quwperDei  gratiam,  ^  «'O^'»  cui  praesidebat  totius  AfricsePrimas,  epistola 
et  sanctionem  piissimomm  et  amatorum  Christi  Im-      ^ic  se  habet :  Domino  beatissimo,  et  honorandissimo 
peratorum  nostrorumcoitecta  est,  in  Chatcedonensium      f^^^^^y  ««««^'^»  Innoeentio  Papoe,  Aureiius,  Numidius^ 
Metropoii  Provincice  Bithynice,  sanctissimo  ac  beatis-      ^^^* 
simo  Romanorum  Archiepiscopo  Leoni. 

»W  DISSERTATIO  II. 

APPENDHt  iiD  NOTAs  GAPiTis  II,  de  Ordimttme  summi  ponttfieis. 


Caput  secundum  tres  in  partes  tribuitur  :  com- 
plectitur  vero  prinia  iiteras,  quibus  ante  ordina- 
tionem  electi  Pontificis,  vel  nuntiabatur  obitus  prse- 
cessoris,  vd  electionis  decretum  continebatur,  vel 
decreti  appn^tio  petebatur  :  secunda  ritum,  quo 
peragebator  Pontificis  consecratio  :  tertia  profes- 
siones  .expositionesque  fidei  catholicse.  Ad  singulas 
id  obs^vandum  superest,  quodbrevitasratioqueno- 
tarum  vetuit  texlui  Diurnl  subjongere. 

S 1.  De  iiteris  periinetUibus  ad  ordinationem  sum- 

mi  Pontificis. 

L  Dixi  in  notis,  non  Ravennam  tantum,  sed  in 

urbem  qooque  regiam  missas  fuisse  a   Romanae 

Ecdesiae  Glero,  Populoque  Romano  literas  ad  Prin- 

cipem,  ut  Eiecti  approbatio  obtineretur ;  et  ad  An- 

titistem  Patritiosque   et  aulae  Priocipes,  necnon 

i^is  Apostolicse  Apocrisiarium,  ut  de  negoUo  apud 


Principem  promovendo  monereiitur.  td  facHe  inlel- 
ligitur  ex  Gregorii  Magni  epistolis,  tum  ad  Joannem 
D  Gonstantinopolitanum  Episcopum,  tum  ad  alterum 
Joannem  Exconsulem  ac  Patritium,  tum  denique  ad 
Philippum  Comitem  Excubitorum.  Cum  enim  IUi, 
qua  valebant  apud  Imperatorem  autoritate,  id  praes- 
titissent  quod  rogati  fuerant,  utique  a  Glero  per  li- 
teras  Roma  scriplas,  de  violata  amicilia  saoctos 
POntifex  cum  ipsis  conqoeritor,  et  com  Joanne  qoi-* 
dem  Episcopo  (Epist,  i)  :  i  Quo  studio  Episcopa- 
tus  pondera  fugere  voloeritis  scio ;  et  tamen  haec 
eademEpiscopatuspondera,  ne  mihi  deberent  im- 
poni,  non  reslitistis.  Gonstat  ergo,  quia  non  me,  sie- 
ut  vos,  diligitis,  qui  illa  me  voluistls  onera  suscipere, 
quse  vobis  imponi  noluistis.  t  Gnm  Joanne  autem 
Patritio  {Epist,  ZO)  :  <  Gontra  amorem  nonmodice 
conirislor,  quia  (juiclem  me  ^user^re  co^ovistiSf  e^ 


ttd  inqui^tudineni  perduxistis,  etc.  i  Gum  t^hilippo  Af^alliiiin,  et  'ascendit  aid  sedem.i  t^aHiiiiii,  fitenitudi- 


denique  Excubitoruni  Comlte  {Epkt.  5t)  :  c  tndi- 
gnus  ego  157  ^d  suscipienda  Episcopatus  onera, 
jussieni  omnipotentis  Bei,  Tcstrseque  Toluntali  me 
aubdidi,  cui  me  prseesse  largitate  inagis  graliae, 
quam  judicii  aestimatione  voluislis.  >  Dubium  non 
est,  quin  HonoratoDiaconosedis  Apostolicae  Respon- 
sali  in  eandem  sententiain  scripserit. 

II.  Dixi  etiam  suspicari  neminem  debere ,  ejiis- 
modi  litlerarom  formulam  Diurnum  deHcere  :  datae 
sunt  siquidem  proportione  a  paribus,  paucis,  ut  fit, 
immuuitis;  eaedemnempeConstantinopolilano  Antis- 
titi,  quae  RaTennati,  ete.  Id  uta6seram,efQciuntduo : 
alterum,  qnod  eadem  fuerit  scribendicausaadCons- 


nem  potestatis ,  fvOpoyco-fzoc  praesidentiam  signiflca' 
bai,  notiduni  bila  coronalionid  m^ntlb ,  Rbma  ser- 
Titote  adbdc  sseculari  potestati. 

lY.  Suprem^  !n  tiiiiVersam  EcdesiaiYi  adtoritatis 
indicium  Aiit,  nob  praeci^  acceptio  pallii :  cbmmii- 
nis  enim  Dlil  tum  bmnibos  t^atriarchis;  sed  acce- 
ptlo  ex  altari  S.  t^eiri,  cui  Deus  ovile  suum  pascen- 
dum  cominisit ,  cujusqne  in  locum  succedit  Pon- 
tifex. 

•  V.  Quem  servaverit  olim  Ecclesia  orientalis  riium 
in  ordinandis  suis  Patriarchis,  hon  est  expresse 
traditum  in  Ritnaltbiis  Grs^corum  LibHs.  Liberatus 
Diaconus  de  Alexandrino  hsec  tradit :  li  Consuetudo 


tantinopolitanos  ac  Ravennates,  idem  argumentumi      est  Alexandrise,  itlum,  qui  defuncto  succedit,  excu- 
eadem  necessitas  :  alterum,  quod  consuetudo  obti-  ^  bias  supelr  defuncti  corpiis  agere,  ihanumque  dexte- 


Duerit  iilis  temporibus,  literas,  cum  de  eadem  re 
pluribas  mitlerentur,  similes  oranibus  dari,  quod  a 
pari  dicebatur,  id  est,  argumento  pari.  Id  ex  episto-' 
lis  Gregorii  Magni  constat. 

III.  Addidi  nusquam  reperiri  formam,  qua  vel 
Exarchus,  vel  Imperator,  electione  probata,  per  sub- 
scriptionem,  ut  opinor,  decreti  ad  seallati,  ordinan- 
di  Pontiflcis  potestatem  faceret.  Id  nemorevocaverit, 
crtdo,  in  dubium,  qui  iibros  ea  tempestate  cohfectos 
legeril;  quamquam  apud  Marculfum  lib.  i.  reperitur 
gemina  Regis  de  ordinando  Episcopo  praeceptio,  ^a 
respondet  plebi  poseenti  sibi  Episeopum  concedi. 
Tres  iliae  formulae,  quae  corruptissimae  sunt  in  Edi-> 
tioneBignonii,  emendalae  a  Sirmondo  subjunguntar 
tomo  II  Gonciiioram  Galliae.  ^ 

IV.  Est  etiam  apud  Casmodoram  epistola  Atha- 
larici  ad  arbis  Senatum,  qua  gratissimum  animo 
suo  profitetur,  quod  Theodorid  avi  sui,  Felicem  lY 
eligentis  m  Pontificem,  judiciam  probassent,  con- 
tenlieque  pri»tiiui  Gleriooram  laiconiniqae  in  partes 


rab  ejus  capiti  suo  imponere,  et  sepulto  manibus 
6ui$,  accipere  collo  suo  beatl  Marci  pallium ,  et  tunc 
legitime  sedere ,  i  id  est ,  inthrohizari  posse.  Quae 
non  perinde  accipienda  sunt,  ac  si  solo  ejusmodi 
ritu  quis  ex  Presbytero  fieret  Episcopus ,  nec  alia 
consecratio  adhiberetur,  quod  nonnuUis  temere  venit 
in  mentem ;  sed  quod  praeter  communem  ordinandi 
Episcopi  ceremoniain,  haec  solemnis  foret  consti- 
tueodi  Patriarchae  fatio,  cujusmodi  aliquid  in  ele- 
ctione  summi  Pontificis  nunc  contingit,  etiamsi 
Episcopus  nondum  fuerit. 

Vl.  l!9am  quod  aliqui  dichnt,  t^resbyteros  Alexan- 
drinae  Ecclesia^,  de  quibus  loquitur  Hieronymus, 
fuisse  omnes  Chorepiscopos,  et  eos  quidem  Episco- 
pali  charactere  praedilos,  vix  ego  possim  admittere ; 
licet  enim  fatear  in  suburbiis  Alexandriae ,  iodsque 
vicinis  plures  extitisse  Episcopos ,  scio  tamen  tem- 
poribus  Alexandri,  ^ui  Arium  ejecit,  et  Cyrilli  qui 
Nestorium  profligavit ,  mullos  fuisse  in  Ecclesia 
Alexandrina  Presbyteros,  ciiiusinodi  lorat  Eulogius,* 


scissorum,  receptione  Pontificis  a  Principe  decti^  ^ad  quem  Commonitorium  Cyrilius  scripsit,  tertiae 
posuisset.  ^rti  Goocilli  Epbe6ini  insertum. 

§  n.  De  rUu  quo  itimmttt  Pantifexordinabatur, 


I.  Ritus  iste  varias  fuii  variis  lemporitms  :  hmd 
alius  in  Diamo  Ordineque  Romano  vetere  describi- 
tur ;  alius  a  Gencio  Gamerario  in  coronatione  Celes- 
tini  111;  alius  ab  Augustino  Patritio  ihLibro  Rituum 
Ecclesiasticorum ;  alius  pauio  diversus  nunc  obser- 
vatur. 


g  UI.  De  professionibus  fidei  a  sttmmts  Ponti/icibue 
in  orainatione  sua  emisidif  irt  genere. 

I.  Summos  Pontifices,  com  ordinarentur,  suae 
fidei  professionem  emisisSe,  indubitatum  est!,  neque 
enim  solum  a  catechumenis,  cum  Qaptismum,  sed 
etiam  a  fideUbus,  com  Presby terium  ac  Episcopatum 


II.  An  servatas  sit  ante  septimum  saeculum  alter,      susciperent,  factam  foisse  fidei  confessionem^  disd« 


quam  qui  solitus  in  consecratione  aliorum  Metropo- 
iitanomm,  imo  et  Episcoporum,  non  apere  constat. 
Ea  certe  tempestate,  non  ex  Episcopis  summi  Pon- 
tifices  debani :  id  enim  tentatum  primo  in  Formoso ; 
seil  ex  Diaconis  ut  plurimum,  et  Presbyteris  Eccle- 
siae  Romanae,  ut  Historia  Pontiflcum  docet.  Quare 
luiic  tres  ritubconjungi  simul  contigit,  quibusnempe 
continuo,  qui  electus  fuerat,  Presbyter,  Episcopus, 
et  summusPontifex  c^earetur. 

158  ttt.  Fiebat  vero  Presbyter  et  Episcopusalio- 
rum  more ,  summus  autem  Pontifex  impositione 
pdiii  faccepti  ex  altari  S.  Petri,  el  Mpovtvfi^.  Id 
ji^^Qdunt  baec  verba  ;  i  Archidiaconu»  annectit  el 


mus  ex  variis  Scriptornm  locis,  et  fn  primis  ex  epi- 
stola  Eifsebii  Caesariensis  ad  suos ,  apud  Theodore- 
luih  lib.  i.  Hist.  Eccleslast.  cap.  xn.  Qnod  autem  ab 
Episcopis  stngolis  prsestari  oportuit,  quouiam  debenl 
esse  Ecdesiae  saae  doclores,  Id  J59  ^^^^te  Episco^ 
pus  Romanas,  cura  totios  Eociesi»  sit  doetori  ndn 
omisit. 

n.  Noii  perinde  certdih,  saltem  non  Ita  vulgo  nd- 
lum,  qua  forma,  qui  ante  septimam  saeculuni  elige- 
bantur  ad  summum  Pontiflcatum,  fidem  professi 
sint.  Conducibile  igitur  est  ad  Ecdesiasticam  Histo- 
riam  illustrandam ,  in  id  inquirere  :  sed  ne  inter  in<* 

quirendum  Mai  incaatos  error»  ofortet  ,titiUo  t  pitH 


iZi  mSSERTATtOM£S. 

fessiones  daais  distingnere  :  alteram ,  qim  ab  ordi- 
nancfo ;  alterSim,  quae  ab  ordinato  edereUir* 

m.  Ulran^que  discrevit  toannes  Diaconus  in  Yita 
S.  Gregorii ,  llAque  Symbolo  nomen  fecit,  huic  Sy- 
nodicae :  iliud  privati  erat  hominis ,  hxc  Ecdesise 
doctoris  :  Eiectus  illo  fidem  profitebatur,  ista  Ponti- 
fex  exponebat ,  quid  credi  deberet  ab  omnibus  ,  at« 
quein  sede  PetridocebalDeipopuIum.  Prioris  mentio 
vix  reperitur  ante  Gregorium  Magnum ;  posterioris 
Don  pauc^  exempia  extant. 

lY.  De  Symboio  Gregorii  ita  Joannes  Diaconus  : 
f  In  specula  sanctae  universalis  Ecclesiae,  vir  totius 
iiumanitatis  aut  autoritatis  orthodoxae,  unde  videri 
et  audiri  clarius  Evangelicus  praeco  valeret,  consi- 
siens,  oris  sui  divinissimo  gladio ,  et  rectam  fidem 
muDivit,et  cunctas  haereses  uho  Symbolo  dissipavit : 
quod  videlicet  sacrae  confessionis  Symbolum  ita  se 
babet  :  c  Gredo  in  unum  Deum  omnipotentem , 
I  Patrem  et  iPilium  et  Spiriium  sanctum  tres  per- 
fsonas,  unam  substantiam  :  Patrem  ingenitum, 
I  filium  genitum,  Spiritum  vero  sanctum,  nec  geni- 
f  tum,  nec  ingenitum,  sed  coaeternum,  de  Patre et Filio 
f  procedentem.  Gonfiteor  unigenitum  Filium  consub- 
•  stantialem,  et  sine  tempore  natum  de  Patre ,  om- 
f  nium  visibilium  et  invisibiiium  conditorem,  lumen 

<  ex  lumine,  Deum  verum  de  Deo  vero,  splendorem 
f  gloriae,  figuram  substantiae  :  qui  manens  Yerbun 
f  ante  saecula ,  perfectus  homo  creatu»  est  juxta 
c  finem  sseculohim ,  conceptus  et  natus  ex  Spiritu 
f  sancto,  et  de  Maria  virgine ,  qui  naturam  nostram 
f  suscepit  absque  peccato  :  et  sub  Pontio  Pilato  cru- 
f  cifixus  estet  sepultus,  tertia  die  resurrexit  a  raoi- 
f  tuis  :  die  autem  quadragesimo  ascendit  in  caeium , 
f  et  sedet  ad  dexteram  ^atris,  inde  venturus  est  ju- 
f  dicare  vivos  et  mortuos  :  positurus  ante  oculos 
t  omnium  omnia  occulta  singulorum  :  daturus  justis 
f  perp^tua  praemia  regni  caelestis,  iniquis  autem 
i  supplicia  ignis  aeterni :  innovaturus  saeculum  per 
f  ignem ,  et  cdrnis  resurrectionem.  Gonfiteor  unam 
f  fidem,  uniim  Baptisma,  unum  Apostoiicam  et  uni- 
f  versalem  Ecclesiam,  in  qua  sola  possunt  laxari 
f  pcccata  ,  in  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus 
f  sancti.  i 

Y.  De  Synodica  haec  scribit :  c  Synodieam  ^oqae 
suam  Gregorius,  secondam ;  priscum  decesserum 
suonim  morem,  loanni  Gonstantinopolitano,  Eulogio 
Alexandrino,  Gregorio  ABtiocheno  i  Joaiini  Hieroso- 
lymitano,  et  Anasiasio  Patriarchtt  Antioelienov  desti- 
navit,  quse  ita  se  haliet :  c  GoBsideranti  mihi^  quod 

<  impar  meritiSf  ae  tote  aDimo  renitene,  pastoralis 
f  100  cur»  pondera  portare  coMpolsas  9ii9,  caUgo 

<  mceroris  oCieiirritt  etc*  Trisle  eor  iiihil  iilittd)  Bi9l 
f  eas,  qii»  videri  nil  riBunt»  teDehrat  vidd  :  Bam 
c  quid  Antastes  ad  Domimiai,  tiisi  pro  deliei»  popoli 
f  mtercessor  elif itur?  Qtui  itaque  fidncia  ad  eum  prai 
f  peecaiis  alieDis  inlercessor  renio,  apud  ^nem  de 
f  propriis  securus  non  sum?  Si  fortasse  qvispiam 
f  apud  potoBtem  virumy  qoi  et  sibi  iratus,  et  mihi 
( esset  incognituS)  interceasorem  sBum  m  fi^it 


-  DISSERTATtO  n. 


154 


B 


c  quaereret,  protinus  responderem  :  Ad  inteKeden- 

<  dum  venire  nequeo,  quia  ejus  notitiam  ex  sedula. 
c  familiaritate  non  habeo.  Si  igitur  recte  homo  apud' 
c  hominem,  de  quo  minime  praesiimpsissem,  fieri 
c  intercessor  erubescerem,  quantae  hoc  aadaciae  est, 
c  quod  apud  Deum  pro  populo  locum  intencessoris 
c  obtineo,  cui  familiarem  me  esse ,  per  vitae  meri- 
c  tum,  non  agnosco?  Qua  in  re,  est  mihi  «dhuc  aliud- 

<  gravius  fqrmidandum ,  quia  sicut  cuncti  liquido 

<  cognovimus,  cum  is,  qui  displicet,  ad  imerceden* 
c  dum  mittitur,  irati  animus  ad  deteriora  provoca-* 
f  tur,  et  valde  pertimesco,  ne  codimissa  iniM  pld[)s 
f  fidelium,  reatus  mei  additamenlo,  depereat,  eiqtHi 
c  nunc  usque  Dominus  aequaQimilet  delitfta  toiera- 
f  bat.  Gum  vero  utcumque  hunc  timorem  supprimd, 
f  et  consolatam  mentem  ad  Pomificalis  operis  stu*- 

<  dia  accingO)  considerata  ipsa  rei  immensitate, 
c  deterreor.  Perpendo  quippe,  qnod  orani  cura  vi- 
c  giiandum  est,  ut  reCtor  cogitatione  sltmnniitts^ 
c  operatione  praecipuus ,  discretus  in  silentio ,  utiiis 
c  in  verl>o ,  singuiis  in  con^ssioDe  protimul» ,  prse 
c  cunctis  coniemplatione  suspensus,  bene  agentilNis 
c  per  humilitatem  socius,  coptra  delinquenliiim  vitia 
c  per  zelum  justitiae  erectiis,  etc.  > 

<  Praeterea »  quia  cordei  eredUur  tdjugtkiam^  orsi 
aulem  eot^eme  fit  ad  ^alutem  :  sitht  -Mincti  Evan^ 
gelii  quatiior  libroB>  sie  quatuor  Goncitia  siiseipere 
et  venerari  me  fateor  :  Nicaenum  aeilieet,  in  qucf  per« 
versum  Arii  degma  destniitur  :  GonetantinopoUla^ 

^  num  quoqQe»  in  quo  fionomil  et  Maoedonii  error 
eonvincitur  :  Epbesinom  etiam  prinram,  in  qdo  Ke-' 
storii  impietas  jadieatQr  :  GhaicedoiieBse  vero^  in 
quo  Ettlychecis  Dioscoriqve  pravicas  rqirobBtQr»  tott 
devoiione  complector^  inlegerrtma  approbatione  cu^ . 
stodio  i  qoia  m  his,  Vdut  in  qnadrato  lapide»  sail6tad 
fidei  stnieCura  ceAsnrgit^  et  oitQsMliet  rHtt  alqae 
adioBls  norana  ctosislit :  quiifquis  eettnn  soliditil- 
tem  doii  leBet,  etlamsi  lapis  e^se  tettAtntt  tamett 
extra  aediflcium  jacet.  Quintam  qdoqtie  GondllQm 
pariter  veneror,  in  qnoepistoia  qm  Ihm  didlar,  er^ 
roris  piena  reproliatQr,  et  Theodoms  personam  me-* 
diatoris  Dd  et  hominum  in  doalws  sutwtanUiS  sepa<* 
rans,  ad  impietaiis  perlldiam  eiMidlsse  contfftdtn^. 
Scripta  qooqBe  Theodorfli  f  per  qme  betiti  GyrilH 

])  fides  reprehenditar,  ausn  demen^  prolata  tefhtan-* 
tur.  GunetaS  vero,  quas  prsefata  veneranda  Gonciliii 
personas  respaunt,  respuo ;  quas  venerantnr,  ample- 
ctor  :  qalA  dum  universaii  soBt  eonsensu  constitota, 
se  et  Bon  iiia  destmit,  quisqHis  praesomit ,  aat  sol' 
vere  quos  101  religant^  aat  iigare  qaos  solvant. 
Qoisquis  er|o  aliud  sapit^  anathema  sit.  t 

yi.  Haee  loaniies  de  Symbolo  et  Synodica  8.  Gre^ 
gorii,  quae  ut  ad  rem  noslram  eiponantnr  utilius  et 
clafioB,  obserraiida  doo.  Priinum,  unius  rei  tria 
fuisse  nomina,  Fidem,  Syrabelum,  Indicultim  :  Fidei 
nomen  ab  atgumento  factam  est;  Symboii,  ab  arti- 
culorum  ordine,  brevitate,  ct  tesserae  similitudine; 
Indietili  a  forroa,  quae  scripto  tradebatur,  tdet  in- 
stramcnlQm  sais  enmibus,  personse,  len^ris  et  le^ 


lU  AD  UBRUH  DIURMmi  06 

Hiiim,  adliiifiolis  mimiUiiii,  erin  archWo  asfiemn- A  ti^  ^c  caraisse,  ca A  scriberet,  <  propterea  quod 

nuHa  iliic  liaeresis  sumpsisset  exordiam ;  in  oaeteiia 
antem  locis,  quantum  intelligi  datur,  propter  non- 
nullos  hsereticos,  addita  quaedam  videri,  per  qua 
novellae  doctrinae  sensas  crederetur  excludi.  t 

Xlf.  Inde  enim  Tideormihi  non  improl)abiltter  con- 
dodere,  necessitatem  accessionis  faciendse  tunc  ex- 
titisse,  cum  capitales  tres  haereses  Origenis,  Mani- 
chaei,  et  Arii  in  Romanam  Ecclesiam  irrepere  co* 
natae  sunt.  Gonatae  suut  vero,  et  cum  liber  Origenis 
mpl  kpx'^  Romae  visus  est,  et  cum  Manichaei  clam 
latentes,  certis  indiciis  deprehensi,  producti  sunt  in 
publicum,  et  cum  Eutychianus  error,  Ariani  sol)oles 
quaedam,  percrebuit. 

XIII.   Llber  ittpl  &px^  temporibus  Anastasii  I 


dum. 

Alterum,  fuisse  pariteralteriusnomina  tria,  Expo- 
sitionem  fidei,  Sermonem,  et  Synodicam.  IMcta  est 
Expositio  fidei,  quia  explanatio  quaedam  fuit  Sym- 
bolo  prolixior,  et  ad  haereses  damnandas  accommo- 
datior  :  Sermo,  quoniam  pro  concione  fidelium  fie- 
bat ;  Synodica,  quoniam,  et  e  Synodo  Romana  mit- 
tebatur  ad  Patriarchas,  et  in  Synodo  Patriarcharam 
legenda  fuit,  ut  tou  ecdesia  sui  doctoris  fidem  agno- 

sceret. 

YII.  De  forma  fidei,  quam  symbolum  diximus, 
qaaque  Electus  ante  ordinationem  utebatur,  occur- 
runt  quaestiones  duae.  Prima,  cujusmodi  faerit  pri- 
scis  lemporibus  :  prisca  dico,  quae  Gregorii  Magni 


»tatem  praecesserunt,  fuitne  dumtaxat  Symbolum,  B  Romam  venit ;  Manichaeos  insectatus  est  Leo  Magnus 


quod  Apostolicum  Tocatur,  et  illud  quidem,  quale 
usurpamus,  anquomodoeratolim  in  usu  Romae?Se- 
eundftf  quale  liiecitptiscum  JLomanae  Ecclesiae  Sym- 
bolam. 

VIII.  Ut  prima  quaestio  plane  solvatur,  prisca  pri- 
mum  tempora  dividenda  sunt,  tam  Romana  Symbola 
distiogoenda.  Prioribus  temporibus,  id  est,  anie 
annum  400,  quando  Rufinus  Aquileiensis  Presbyter 
nihil  dum  additamenti  factum  fuisse  scribit  Romano 
Symbolo,  non  aliam  pato  emissam  ab  Electis  pro- 
fessiooem  fidei,  quam  quae  Syml>olo  Romano  addi- 
tionis  puro  coiitinel»atur  :  posterioribus  vero,  id  est, 
ab  anno  circiter  400,  ad  Gregorium  Magnum,  reci- 
tatum  arfoitror  ab  iisdem  Electis  Symbolom  idem 


Apofitolicum,  sed  cum  addilamentis,  modo  paocio-  ^  nemo  non  videt. 


ann.  445.  Eutychiana  haeresis  sub  eodem  Pontifice 
turbas  ubique  movit,  occasione  Latroduii  Epliesini. 
AdversusOrigenis temporalem  etmutabilembeatita- 
dinem  sanctorum  vita  cetema  credita  est :  adversus 
Manichaeismum  de  mundi  sensibilis  a  daemone  eon- 
ditione,  faetor  cceH  et  tetrm  :  adversos  Arii  errorem, 
qoodnulla  fuerit  in  Christo  anima,  descenius  ad  in* 
fero$  animae,  cum  corpus  jaceret  in  sepulcro. 

XIY.  Haec  sola  quidem  triplex  additto  accessit  ad 
Symbolum,  proottradebatur  catechumenis,  et  in  ba- 
ptismo  reddebatur  :  sed  longe  mijor  videtor  facta, 
cum  ab  ordinandis,  ut  fidem  suam  puram  erroris 
probarent,  proferebatur.  Id  constat  ex  symbolo  Gre- 
gorii  Magni,  quod  quam  diversum  sit  a  vulgari , 


ribus,  modo  pluribus,  prout  exigebat  ratio  tempo- 
rum,  et  propius  ad  septtmum  saeculum  accedebatur, 
quo  tempore  ea  fidei  professio  emissa  est,  qu»  Li- 
bro  Diorno  continetur,  et  ad  dedmum  quintnm  us- 
que  saeculum ,  aut  etiam  ulterius,  in  usu  fuit. 

IX.  Quae  ut  manifestiora  fiant,  solvenda  est  altera 
qoaestio,  quale  fuerit  Romae  Apostolicum  Symbolam, 
cui  nihil  adbuc  additum,  Rufinus,  paulo  ante  qua- 
dringentesimum  Ghristi  annuro,  scribebat.  Ex  vete- 
ribusmonumentis,ita  sehabuisseintelligitur.  c  Credo 
in  Deom  Patrem  oninipotentem,  et  in  Jesum  Chri- 
stum  filium  ejus  unigeniium  Dominum  nostram,  qui 
conceptus  est  de  Spirilu  sancto,  natus  ex  Maria 


XV.  Septimo  saeculo,  cum  summi  Pontifices  ordi- 
narentur,  jam  non  symbolum,  quod  antea  fiebat;  sed 
pro  Symbolo  fuit  forma  fidei,  cujusmodi  exhibetur 
in  Diurao.  Obtinult  illa  vero,  non  tantum  ad  decimum 
saltem  saeculum,  quo  vivebat  Tvo  Carnotensis,  sed 
etiam  ad  tempora  Basileensls  Concilii,  ut  postea  di- 
cetur  :  Tvo  enim  aperte  satis  innnlt,  suis  etiam 
temporibus,  summos  Pontiflces  in  ordinationeprofes- 
sionem  illam  emislsse,  cujus  non  mediocrempartem 
ex  Diurao  refert,  et  Basileenses  hanc  exigunt  ab  or- 
dinando  Pontiflce. 

(  163  ^^I*  Oritur  etiam  quarta  quaestio,  quo  tem- 
pore  commutatioSymboliin  formam  fidei  Diuraocon- 


Virgine,  passus  sub  Pontio  Pilato,  crudfixus,  mor-  ^  teniam  facta  sit?  Factam  opinor,postquamprloribus 


tojBS  et  sepuluis  1Q2  tertia  die  resurrexit,  ascendit 
adcoelos,  sedetad  dexteram  Dei  Patris,  inde  venturas 
est  Judicare  vivos  et  mortuos.  Credo  in  Spiritum 
sanctum,  sanctam  EcclesiamCatholicam,Sanctoram 
communionem,  remissionem  peccalorum,  carals  re- 
surrectionem.  i  In  eo  desunt  tria,  quae  in  vulgari 
eontinentur,  Creatoremcceli  et  terrm^  descendit  ad  tn- 
feroBj  vitam  astemam, 

X.  Inde  oritur  tertia  quaestio ,  quando  contigeriti 
et  quorsum,  addi  haec  tria?  Nemo,  quod  sciam , 
id  inquisivlt,  utile  tamen  est  nosse,  vel  per  coige- 
ctnram. 

XI.  Yidetur  nonnullum  Rufinus  conjiciendi  locum 
^^  9um  Iradit,  Roioaiiuio  Symbplum  additamen- 


sex  Condliis  oecumenicis  rellgionis  Christianse  prin- 
clpia  duo,  consubstantialitaspersonaram  divinaram, 
et  Incarnationis  veritas,  constituta  esseni  :  lunc 
enim  Condlia  recipere,  et  haereses,  quas  proscii- 
psissent,  execrari,  indubitata  fuit  opMfJiiac  nota. 

XVII.  Orituret  quinta,  an  slnedlscrimine,  summi 
Pontifices  aliique  Eplscopi,  saltem  qui  Romae  con- 
secrabantur,  sive  forenses  essent,  slveordinallonl 
sedis  Aposlolicae  sobdiii,  suam  profiterentur  fidem. 
Foit  illud  vd  maxiraum  discrimen,  quod  Pontifices 
saocto  Petro  &fuorfliic»  Episcopi  successori  sancti  Pe* 
tri,  fldem  sacrameoto  obllgarent. 

XVIII.  Oritur  et  liaec  postrema,  quam  veram  sltt 
fiut  potius  quo  examine  egeat,  quod  Eutbyrokis  Zy« 


IS7 


DISSERTiTIdraiS.  -*  DISSERTATIO  D. 


I3S 


ftbenus  lit  hi  so»  Panoplias  Tcferi ,  ex  PhoUi  Cod-  A  autem  Testra  dUecUo  etiam  ad  contigiiaa  sibi  qnas- 
slaotioopoiiuni  dissertatiooe  de  Splritus  sancti  pro-  que  ProTincias,  Ticinosque  Pontifices  fadat  perre- 
cessione,  (  usaueadtembora  SeraiiConstanttnoiMili-     nire.  ni:  Fi«AlAftiarnm  ProMtiHM    ■iiis«*p««k  «^*^.*: 


cessione,  c  usque  ad  tempora  SergiiConstanttnopoli- 
tani  (ordinatus  est  anno  608),  Romanos  Ponliflces 
ia  episeopatus  soi  exordio,  fidei,  quam  profitel»an- 
tar»  literis  canonicis  ad  sedes  omnes  Patriarciiates 
tnnsmissis,  SymiM>lum  sine  mutatione  inseiruisse. » 
Primo  enim  motatio,  de  qua  loquitur,  ea  sola  est, 
qua  Spiritus  sanctos  a  Patre  Jilioque  procedere  di- 
eeretur»  Deinde,  quod  ait,  summos  Pontifices,  et 
SjmlMlum  suis  canonicis  a<i|junxisse  usque  ad  tem- 
pora  Sergii  Gonsianlinopoiitani,  et  in  suo  Syml)oIo 
Dou  posuisse  processionem  Spiritus  sancti  a  Patre 
et  Filio,  refellitur  exemplo  Gregorii  Magni,  qiii  se- 
dere  c<£pit  ann.  590,  siquidem,  et  in  Symbolo  suo 


nire,  ot  Ecclesiarum  Praesides,  uniTers»  terilatis 
instructione  percepta,  mortiferam  declinare  Taleant 
falsitatem.  » 

XXI.  Sed  quando  Ecdesiasticahaec,  qusefuit  apud 
Patres,  Tetus  regula  initium  acceperit,  obscurum 
est :  licet  tamen  Teriutis  aliquid  Tidere ,  si  modo 
distinguantur  duo  in  ejusmodi  literis,  alterum  quod 
renontiarent  de  ordinatione,  alterum  quod  fidei  ex- 
positionem  contineret.  Opinari  siquidem  non  impro^ 
babiliter  quispiam  possit,  primum  fuisse  semper,  in 
eamque  rem  utiliter  proferri  teslimonium  Cypriani 
ad  Gonieliom  recens  ordinatum  rescribentis  :  se- 
cundum,  hujus  licet  mentio  non  reperiatur  ante  Ge- 


,  o  .  . ^ — —        «  vuuuuui,  uujusucei  menno  non  reperiatur  ante  Ge- 


eedere,  et  suis  ad  Patriarchas  iiteris  Symbolum  non 
a^junxit. 

XIX.  Qood  pertinet  ad  Sybodicas  literas,  quas 
sommi  Pootifices,  statim  atque  Apostolicam  sedem 
ascendissent,  ad  Patriarcbas  Patriarchisque  suppa- 
res  Atttistites,  dabant,  prsier  ea  quae  dicta  sunt  in 
Botis,  non  abs  re  quari  possunt  isU  septem  :  quam 
antiquus  fiierit  ille  mos,  quando  coeperit,  ad  quos 
Synodicae  mitterentur,  quid  continerent ,  qnis  mit- 
tendi  finis,  quando  desieront  mitti,  qoorum  Ponti- 
ficum  Synodic»  ad  nos  perrenerint? 

XX.  Yeterem  ftiisse  morem  docet  Gelasins  epi- 
slda  I  ad  Euphemium ,  n  ad  Laurentinm  Ligniden- 


que  duxisse,  jam  inde  a  temporibus  Aureliani  Impe- 
raioris,  id  est,  circitcr  annum  Christi  270. 

Nam  Gelasius  anno  493  testatur  f  morem  futsse 
Romanae  Ecclesiae  Sacerdoti  noTiter  constituto,  for- 
mara  fidei  suae  ad  SancUsEcclesiaspraerogare.»  Mos 
ilie  igiiur  jam  dudum  obtinuerat.  Testatur  etiam , 
fuisse  Tcterem  apud  Patres  regulam  :  ergo  obti- 
nuerat  ex  longo  tempore.  Sed  ex  quo?  Non  sane  ab 
origine  Ecclesiae,  neque  primis  duobus  saeculis,  si- 
quidem  nec  ulium  exiat  vestigium  ,  nec  uUa  coiyi- 
dendi  ratio,  cum  tunc  lateret  Ecclesia,  miniUntibus 
uodique  Imperatoriis  mucronibus. 

Reslat  ergo,  ut  mos  ille  tunc  ortus  sit,  cum  fides 


tcm,  quod  synodicam  nondum  a  Gelasio  accepisset, 
respondetPontifex  in  haecTcrba ;  <  Apostolicam  sedem 
iDstitotum  sibi  noTiter  Sacerdotem,  praeeuntibus 
oportuisse  dixisti  literis  indicare.  Fuit  quondam  Ec- 
elesiastica  Tetushaec  regula  apud  Patres  noslros, 
quibus  una  Catholica  Apostolicaque  communio  ab 
omni  praeTaricatomm  libera  pollutione  consubat  : 
164  ^^^^  autem  cum  societatem  praeferre  malitis 
extraneam,  quam  ad  beati  Petri  purum  redire  iiliba- 
tumque  consortium,  quomodo  eantabimus  canticnm 
Domtni  in  terra  aliena  ?  quoroodo  dispositionis  Apo- 
stoticae  antiqua  foedera  pnebeamus  hominibus  coin- 
munionis  extraneae?  i 


orlhodoxiae  regula^  Id  Tcro  contigit  sub  Aureliano 
primum,  deinde  sub  Constantino :  nam  Aurelianus, 
quamvis  ethnicus,  adTcrsus  Paulum  Samosatenum 
ab  Synodo  II  Antiocliena  exautoratum  sanci- 
Tit,  ut  illi  Ecclesiae  Antiochenae  domus  tribuero- 
tar,  cui  Romanae  Ecclesiae  Episcopus  tribuendam 
censeret,  quasi  1Q5  djceret,  eum  baberi  de- 
bere  Catholicum  Ecclesiae  Antiochenae  Praesulem , 
cujus  fidem  Romanae  Ecclesiae  Episcopus  probaret. 

Constantinus  Tcro,  qui  Ecclesiam  a  servitute  eri- 
puit,  fecit,  ut  quod  habet  a  Christo  Ecclesia  Romana 
docendi  fidem  orbis  privilegium,  in  actum  libere 
eruroperet,  et  ab  omnibus  agnosceretur. 


Ad  Lanrentium  in  Macedonia  Episcopum :  c  Qoia  B     n«i^  ;«:<»»  ^»:..-^        .•         .      ^.    .      . 

^  ^*  i>  r»    1    .    o        3  y^^i»  *"      vu»*t  1/     HflBc  igi^m^  opinio  menli  meae  insedit.  iam  inde  ab 


mos  est  Romanae  Ecclesiae  Sacerdoti  noTiier  consti- 
tuto,  formam  fidei  suae  ad  sanctas  Ecclesias  praero- 
gare;  haeceadem  compendiosa  nimis  brevitate  stu- 
dui  renoTare,  ut  sub  qua  fide  TiTendum  sit,  secun- 
dum  statuta  Patrum,  in  hac  nostra  epistola,  propter 
brcTitatem,  sine  fastidio  lector  agnoscat.  i 

Ad  Episcopos  Dardaniae  :  c  Regimen  Apostolicae 
sedis  adepli,  strepitu  publico  retardante,  commissum 
Dobis  sacne  dispensationis  oflicium,  propriis,  ut  roos 
erat,  lileris  uequivimus  indicare,  quo  Tcstra  frater- 
nitas  de  communionis  Domini  munere  nobiscum 
gratoletur.  i  Tom  adTcrsus  grassantem  haeresim  Eu- 
tychiaoam  exponit  fidem,  et  sub  flnem  addit :  c  Haec 

PATROL.  CV* 


aetale  Aureliani  Episcopum  Romanum,  cum  primum 
succederet  in  sedem  Petri,  qui  jussus  est  fratres  suos 
confirmare,  ad  omnem  Dei  populum  formam  fidei 
suae,  id  est,  catiiolicae,  misisse. 

XXII,  Mittebat  Tcro  ad  Patriarchas,  ut  antea  dixi- 
mus,  supparesque  Patriarchis  Praesuies  autocepha- 
los.  Id  constatpartim  ex  Gelasio,  paiiim  ex  Gregorie 
Magno  :  nam  ille  ad  Macedones,  et  Dardanos  eplsto- 
las  dedit,hicad  JoannemConslantinopoIitanum,  £u- 
logium  Alexandrinum ,  Gregorinm  Antiochenum  , 
Joannem  Hierosolymilanum,  el  Anastasium  itidem 
Antiochenum  literas  a  paribus,  quibus  suse  fidei  pro* 
fessionem  complexus  est  (Lib.  1  ep,  24). 

e 


139  IBVmM 

Obeemndm  fonc^  ex  Ckjteftki  «i  fir«s«»m,  Pa»-  A 
Uiees  €f  Bftficas  «aas  ad  PneMriet  scbtomtte  divU 
aot  WKi  mittMe ;  mi^iase  vere  m1  eos,  <|ui  etM'  4«^ 
eti  per  ykn  el  iigiiriam  forait  de  tfarmio«  manebant 
tamea  in  communione  sedis  ApostoUc»  faelim  im*^ 
mxihaBtia.  Mam  Gdasius  nc(me  ^  d  ioapaemCoiiettn- 
tiaQpoliUMiuDiscripsit,4)e<|«e  ad  ThessaUmice^Ben 
*  {^iseopum,  propterea  quod  «teF(|ue  erat  ^ciaao 
a^smate  impeditiis;  scripsii  tamen,  et  ad  Darda- 
QQS  subjeetos  CoostaoiinopolitaAO  Patriarcl^a^,  et  a^ 
Laurenvium  Ligfudensis  Ecciesi;^  PisaisMleni  Thesr 
aaloniceosi  aubditiun,  «t  ne  fiarereRt^^oimQuoione 
fldei,  qui  auis  primatit»MS  aclMsmatiei?  ao^  ooosenr 
tiebant. 

Dedit  literas  Gregorius  ad  An^tisiua  illum  no* 
bUom,  qui  dicltur  SioaiUt  ex  Antioctim  sede  per  B 
i^iuriam  eaq^sum,  periude  ac  ad  alios  Patriarelias, 
licet  in  ipsius  locum  inductus  esset  Gregorins;  ima 
parileim  epislolam  dedisse  non  contentus,  aljam  mi- 
sity  ubi  post  alia :  i  Prailerea,  sicuti  Patriarchis  alii^ 
paribus  vestris,  Synodicam  Tobis  Epistolam  direxi, 
quia  apud  me  semper  hoc  estis,  quod  ex  omnipotei^ 
03  Dei  munere  accepistis  es^,  non  quod  ex  volun-ii 
t^te  hominum  putamini  non  esse.  > 

XXOI.  Synodica  porro  continebat  tria  tcI  qua- 
taor :  nuptium  de  ordinatione  summi  pontifici^,  for- 
maui  fidei,  precum  exposlulaiionem,  atque  etlam 
exhortationem  ad  munus  impleoduni.  Id  ^onstat. 
parlim  ex  Synodica  Gregorii  Magni,  partimexDiurni 
formulls.  ^ 

IXIV.  Gx  bis  apparet,  quo  ilne  mittereiur,  nimi-  ^ 
raii,  ut  Ohristi  ovile  forel  mram,  ut  oves  pastoris 
floi  Tocem  aodirent  et  seqoerentur,  at  Ecciesioe  uni* 
tfts,  cujus  yintuhim  est  fldes,  ac  membrorum  capi^ 
tisque  consensfo,  integra  senraretur  :  nam  titeris , 
et  pastor  oves,  106  cum  darentur;  et  oves  pasto- 
rem,  cnm  reciperentur,  agnoscebant 

X\f .  Obtinuit  mos  ille,  quamdiu  Ecclesia  Orien- 
talis  ab  Occidentali  non  recessit.  Postquam  vero  df- 
pum  scbtsraa  alteram  ab  aitera  distraxit,  Jam  non 
fuit  opportnnum,  neque  scribere  fldel  forinam  ad  bo- 
mtues,  qui  sedem  Aposiolicam  erroris  ar^crent  : 
neque  caritatis  patems  vinculo  complecti  eos,  qut 
per  saperbiam  amplexus  paternos  repellerent. 

XIVI.  Paucorum  porro  poniincum  Synodicse  ad  q 
«ee  perveneruat.  Curioee  inquisivi,  «ec  invent  phi- 
m  «Qctf^  Diupoum,  qiiam  qoatuer  Gela«ii  I,  Pefagif 
I,  «Ckregorii  Hagni,  ei  Leonis  II,  «  tamen  hsec  po^ 
alraoia^  «xaele  ioqueodp,  SynwHco  dioi  debel.  istas 
bunc  in  iocum  referre  operae  preUum  est :  coliatfe 
enim  eom  his,  quao  Biunius  exhlbet,  neo  medieeri- 
ter  ad  eodesiaoticam  doctrinam  conducunt. 

XX VB.  Gelasius  igitar  in  q>i6lola  oaox  landata  ad 
Laureotium  Ufoideoaem  :  <  Confltemor,inquit,I>o- 
mioum  nostrofli  Jeaum  Christom  Filium  Dei  uoige^ 
oitum,  aote  omnia  quidem  sajeula,  eine  principio , 
ex  Patre  oatum  secuodum  deilatem ;  in  novissimis 
oalem  «yelras  de  sanetissima  Vhrgine  Mario  eumdem 
iocamatum»  el  perfectum  heminem  «k  amma  ratio* 


Doli  et  eoi|MMri9  ioaeeptlono»  ImoaootioB  Patri  ao- 
coodum  Beitatem,  ei  bomooaion  nobia  iocan<hna 
booaanttatem  :  doarum  enim  oatovantm  perfecta^ 
nim  uoitas  faelaest  ioeMililer,  propler  ^dunam 
Cbristam  eumdem  Filium  Dei  ei  hominis,  ooigeni* 
tum  a  Patre,  et  prioiogeniliMn  ex  oMrftuis  ooBfito» 
mur  :  aeienies  food  quidem  eemtenm  sit  OHoFairl 
&eciin^Kim  diyiniiotem,  a^condum  qoam  ofnfax  eei 
oasniom,  ot  oaaci  dignaloo  sit,  posl  consenoionaa^ 
aaoctissim8&  Virginis,  eum  dixit  od  Aogeiuni :  £eee 
onMa  Dmmy  fkH  oHM  secoo^om  perhum  ioooi.  9 

«  loeiabiiiter  s^  oa  ipaa  mdiicovii  lemphmi,  «| 
aiftii  flnivit,  qnod  ooo  eoasleniam  de  aoa  fiobacaniia 
e  eoeAa  detolit  eorpoa^  sed  e«  loaasa  oostr»  sobstan- 
te,  toe  eal,  ex  Vii|;no  hoo  acdpiens,  «1  siM 
uoiefia,  noo  Deua  'Vorbom  lo  eamem  ^wraas  ost , 
oofuo  ol  pAitolasmo  apparoa,  ood  UMOofvertlbliiter 
et  incommutabiliter  suam  conservavit  esseniiam « 

primititisqoe  f^Mf»  postro  auscipiana»  aibi  uoi- 
viu 

%  Kam  Deas  Terbum  baa  oqstra^  oatar^a  prioM«t 
QHilta  ^il^i  boniuie  uoire  dignatus  oat.  4|iil  WMpao- 
mixt4|s,  sed  m  uirivs({ui$  aobtlaoUa  wioa  et  ip^e  lim 
sn»f  secundoo)  ^ood  scripti^o  ^st ;  SiMt$  lempteoi 
im4tJ^fmtribm  4i^  mf^Hif^hHM'  Mriior 
emw  f:br494Hs  ^esuo,  socih^ihd  jmr$^in#uhsiaotiaio« 
quam  suscepit,  et  N^Miom  ^i^tat  pvopiwo  iem^ 
plum,  boc  ipse  seqindum  divinam  sub^ia^^iam,  ae- 
cundum  (juam  et  pmnium  a/tir^x  ^i* 

c  Nunquam  autem  poat  resurreptionem  nnUionia 
nostrse  naturdB!  discfi^^^sit  a  proprip  templo,  pecdi^cc^ 
dere  potest  propter  jneflabjlejn  ^uam  b^ignitatem, 
sed  est  ip^  Dominiis  Je&u^Cbristuspasjiibilia  etiniv 
passibili^;  |67  P^^l^ili^  secuo()iim  bitmamtateqa  , 
iq|ipa$&ibilU  i^e^u^dum  diyipitatefli* 

i  SusciiaYU  i|sUur  sunm  tempbm  Dqus  Verbom  9 
ei  in  se  oaUirse  iipslr»  resurreci^ioQem  ^t  rpoovatiot- 
oem  QperatQS  est,  el  ban^  Deioi»M#  Cb^ialoa  po^lor 
Deue«  postqvam  rf^nejfit  amoriuis,  diseipolis  ooif 
Qstendelui  diceo^  :  Paipni^  p^  ei  t^tf  ^ooofeos 

Spiritus  wjim  ^  ma  tm  Ua^M^  q^4fm4m^um 
n^  videfy  k(^bir$.  ]Sqo  di^U,  qoemadmo^ttn)  mif 
d/icitia  es^e,  s^  babere  :  ut  ei  qui  babet^  et  qui  h9^^ 
betur  considerans,  non  permii^tionem,  poi^  cppver*» 
sioHjom,  non  mutatioocm,  sed  unitatpm  faci^m  re- 

< 

spicfas.  Propterea  et  fixuras  clavprunri,  et  fixionem 
lanceae  decnopstrivit,  etcqm  discipuUs  manducavU, 
ut  per  opinia  resurrectionem  nostr»  naturae  in  se 
renovatam  doceret. 

f  Et  quia  secundum  beatam  divjnitalis  subsUnr 
tiam  inconvertibilis  est,  ipcommutabilis,  impassibi-r 
lis,  iramortalis,  nullius  indigens,  perficiensomnia, 
passiones  permisit  proprio  inferri  templo,  qiiod 
virtute  propria  suscitavit,  et  per  propriam  perfc' 
ctionem  tempii  aoi,  renovationem  nostrse  ivituras 
operatus  est. 

f  Qui  autem  dicunt  snbtilem  bominem  Christum, 
aut  passibilem  Dcum,  aut  in  carnem  versum»  ant 
eongenitttm  haboisse  oorpiiOj^  aut  de  cc^Io  hoc  detiH 


141  DISSERTATIONES,  --  BlSSEllTATIO  U.  f  M 

Ijsse,  ant  phanlasina  esse,  aut  mortalem  dlcenies.  A  venisse  FilinmDel,  sed  «icat  8cr!{rtnm  es( :  Saptentia 


DcTira  Terbuin  indiguisse,  ut  a  Palre  suscilarelur  , 
sine  anima  corpus,  aut  sine  sensu  hominem  susce- 
pisse,  aut  duas  substanlias  €hristi,  secundum  per- 
mixtionem  confusas,  unara  Taclam  fuisse  substan- 
tiara ;  el  non  confitentcs  Dominum  nostrum  Jesum 
Christnmduas  esse  naluras  Inconfusas,  unam  au:em 
pcrsonam,  secundum  quod  unus  Chrlslus,  uuusidem 
filius,  istos  anathemalizat  Caiholica  et  Apostolica 
Ecclesia.  > 

Exposiiio  isla  fidel,  toia  quanta  est,  pcninel  ad 
veriiaiem  Incaritaiionis  adversus  hxrcses  ea  tcm- 
|>estalegrassantes,  quas  inier  Apolllnariana,  Nesto- 
riana,  el  Eulychiana  eminebant. 

XXVffl.  Peiagius  1  in  episiola  ad  Kegein  Childe»- 


sedificanteslbi  domum,mox  carnem  intiteroyirginiB, 
mox  Yerbi  De!  camem  factam,  extndeqae,  sine  ulla 
permuiaiione  aut  conversioue  Yerbi  camiBqne  na- 
turtB,  Verbmn  ac  FiKDin  Dei  factambomineni,iinum 
In  utraque  iiatura,4ivinA  sdlicet  et  fanmana,  €hrl- 
stum  Jesum,  Deum  venrni,  tnmdemqiie  veram  fat>- 
minem  processisse,  id  eat,  natum  esse,  servata  tnte^ 
gritate  matemse  virginitatis,  quia  siceum  Tirgo  per*- 
inanens  genuit,  quemadmodum  virgo  concepit.  PrcH' 
pter  qudd  eamdem  beatam  Virginem  Mariam  Dei 
genitricem  verissime  CDnfiiemur  :  peperit  enim  in- 
carnaium  Dei  VertMim 

c  £st  ergo  Unus  atque  idem  Jesus  Christus  veras 
fllius  Dei,  et  Idem  ipse  verus  filius  hominis,  per- 


bertum,  apud  quem  catnrafiiose  actusatus  fuerat ,  !fc  fectus  in  deitale,  etidem  ipse  pierfeclus  in  humani- 


quasi  de  IncaYuatione  Verbi  dnini  non  perinde  sen- 
tiret,  ac  S.  Leo,  po^  laudatum,  quem  aiiis  literis 
receperat,  Leonis  tomum,  priorumque  qoatuOT  $y- 
nodorum  houorificam  mcnlionem. 

c  Credo,  inquil,  1n  ununi  Deum,  Patrem  etFiliom 
ct  Spiritum  sanctum,  Patrem  scilicet  omnipoleniem, 
fiempiternum,  iugeniturti ;  Filium  vero  ex  eju^em 
I^atris  subslanlia  genilam,  anle  omne  omnino  vd 
temporis  vel  cujusquam  initium,  de  omnipotente  om- 
nipotentem,  aequalem,  consempiicmum,  et  ct)nsubi- 
stautialem  geniiori :  Spiritum  quoque  sanctum  om*- 
nipotcntem,  utrique,  Patri  scilicet  ac  Filio,  ajqua- 
lem,  consempiternum  atque  consubstantialem,  qui 


tale,  ut  pote  totus  iu  suis,  et  idem  Ipse  totus  in  no« 
stris  :  sic  per  secundam  nativitaiem  sumens  ex  ho- 
mine  maire  quod  non  erat,  ut  non  desisteret  ess6 
quod  per  primam,  qua  eiPatre  natus  est,  erat. 

I  Propter  quod  enm  ex  duabus  et  in  duabus  manen-' 
tibus  indivisis  inconfusisque  credimus  esse  naturis. 
Indivisis  quidem ;  quia  et  post  assumptionem  nata- 
rse  nostrsc  unus  Christus  Filius  Dei  permansit  et 
permanet :  inconfusis  antem,  qnia  Bic  in  unaisi  per- 
sonam  atque  subsistentiam  adunatas  credimus  ess6 
naturas,  ut  utriusque  proprietate  servata ,  nentra 
converteretur  in  alterain»  Ac  proplerea«  »icut  saepe 
diximus,  unum  eumdemque  Christum  esse  veram 


ex  Palre  intemporaliler  cedens,  Patris  est  Fi4iique     Filium  Dei,  et  eumdem  ipsum  verum  filium  hominis 
Spiriius.  Hoc  esl  tres  personas,  sive  tres  subsisten-     confiiemur,  consubstantialem  Patri  secundum  dei- 


tias  unius  essentiae,  sive  natune,  unius  virtutis, 
unius  operalionis,  unius  bealitudinis,  168  ^^ue 
unius  polcslalis,  ut  trin'a  sit  unitas,  ei  Una  sH  Tri- 
nitas,  juxla  vocem  Dominicas  veritatis,  dicentis  : 
//e,  docete  omnes  gentes,  bapriiantes  eo»  in  nomine 
Pairis  el  Filii  el  Spirilus  sancti, 

c  In  nomine,  fnquit,  non  nomlnibns,  ut  et  nnniti 
T)eum,  per  indistincinm  divinae  essentise  nomen  o^ 
tendcret,  et  personamm  dlscreiionem  suis  demon- 
fitratam  proprietaltbus  edoccret  :  quia  dum  trtbvTs 
nnum  deitatis  nomcn  est,  ocqualitas  ostenditur  per- 
sonarum,  et  rarsns  xqualiias  personarum  niiiil  ex- 
tranenm,  nihii  accidens  in  eis  permiuit  intelligi :  ita 


tatem,  consubstantialcm  nobis  eumdem  secundum 
Imnianitatcm,  per  omnia  nobis  similem  absque  pec- 
cato,  passibilem  carne^  euradem  ipsum  impassibi- 
lein  deitate. 

169  *  Qncm  sub  PontloPilato  sponte  pro  salute 
nostra  passum  esse  carne  confitemur,  cracifixum 
carae,  mortuumcame,  resurrcxisse  tertia  die,  glorifi- 
cata  et  incorrupiibili  eadem  carae,  et  conversatum  post 
resurrectionem  cum  discipnlis  suis  ac  multis  modis 
eviJcnter  eis  ostcndisse  sni  corporis  veriiatem,  ^ 
quadragesinio  die  videntibus  eisdem  discipulis  ascen« 
disse  in  coelos;  sedere  etiam  ad  dexteram  Patrl^ 
credo  et  confiteor,  secundum  testificationem  ange- 


ot  et  •unusquisque  «coram  veras  perfectusque  sit     lorum,  sicut  ascendii  in  cobIos,  iu  venturam  judl- 

aw^ *^^^ii^^  «-    ««»»:*«-.^-M.A -Jtw^vt^AiCo     ««i»rt  w.:    x) _. ^. . r\ ._    « . -• 


Dens,  vldelicet  ex  ptenitudlne  divinttails,  nihil  mi- 
nus  in  singulis,  nihil  atnplius  inieiligatur  in  tribus. 

f  Ex  hac  autcm  sanCta  et  beatissima  atque  con- 
snbstantiuti  Trinitate,  credo  atque  confiteor,  unam 
pers(mam,  id  est,  Fitium  Dei,  pro  salute  liumani  ge- 
neris ,  novissimis  temporibus  descendisse  de  c(jelo, 
nec  patriam  scJem,  nec  mundi  gubernacula  relin- 
quentem,  et  S.Spiritu  superveniente  in  bcata  Yirgine 
Maria,  atque  Obumbrante  el  virtute  Altissimi,  euii)* 
dem  Veril^um  tic  Filiura  Dei  in  utero  ejusdem  san- 
^ctae  yirginisMariac  clementer  ingressum,  et  de  carne 
€jas  sibi  unisse  carnem  anima  rationali  et  intelle- 
ctuali  animatam. 

c  Nec  ante  creaftam  esse  carnem,  et  postea  super- 


care  vjvos  et  mortuos.  Omnes  enim  homines  afa 
Adam  usque  ad  consummaiionem  saeculi  natos  CH 
roortuos,  cum  ipso  Adam  ejusque  uxore«  qui  non  ejc 
aliis  parentibus  nali  sunt,  sed  alter  de  terra,  alteni 
autem  de  cosla  viri,  crcati  sunl :  tunc  resurrecturos 
esse  confiteor,  et  adstare  ante  tribunal  Christi,  nt 
recipiat  unusquisque  propria  corporis ,  prout  gessiv» 
sive  bona,  sive  mala;  et  justos  quidem  per  largissi- 
mam  gratiam  Dei,  ut  pote  vasa  misericordise  in  glo- 
riam  praeparaia ,  seteraa;  vitae  praemils  donaturumy 
in  societate  videlicet  angelorum ,  absqae  ullo  jam 
lapsus  sui  metu,  sine  fine  victim>s  :  iuiquos  auteo!» 
arbitrio  voluntatis  propriae,  vasa  irae  apta  in  isteri- 
tum  permanentest  qui  viam  Domini,  aut  non  agno- 


145  AD  LIBRUH 

yerunt,  aut  oognitam  diverftis  capti  praevaricatioDi«  A 
bus  reliqucrunt ,  poenis  aeterni  alque  inextinguibilis 
ignis,  ut  sine  fine  ardeant,  justissimo  Judicio  tradi- 
turum.  I 

.  NuUus  sermo  fit  de  V  Synodo,  qnonlam  adbuc  in 
Galliis  maie  audicbat,  quasi  Galcbedonensi  repugna- 
ret :  fit  autem  de  praedestinalione  et  vasis  miseri- 
cordise,  propterea  quod  quaestiones  ea  de  re  adbuc 
niovebantur  in  regno  Gbildeberti,  quamvis  Arausi- 
\  cana  II  Synodus  babita  ann.  529  sententiam  dixifr- 
set,  eamque  Booifacius  II  confirmasset. 

XXiX.  Gregorius  I  ad  Patriarcbas  scrtbens  more 
uiajorum ,  post  expositas  prolixe  oneris  pastoralis 
difTicuItates,  imploratasque  fratrum  preces,  quibus 
ad  implcndum  munus  juvetur,  sic  bal)et :  c  Prseterea, 
guia  corde  creditur  ad  juuiiiamy  ore  autem  confessio  ^ 
fit  ad  snlutemy  sicut  sanctl  Evangelii  quatuor  libros, 
sic  quatuor  Goncilia  sqscipere  et  venerari  me  fa- 
teor....  f  Quinlum  quoque  Goncilium  pariter  vene- 
ror,  >  etc.y  quae  pag.  160  aliata  sunt. 

XXX.  Quinque  Synodorum  susceptio  fuit  bis  tem- 
poribus  plena  certaque  fldei  Gatholicie  expositio. 
QuintoDque  idcirco  facta  est  disUnctior  expressiorque 
mentio,  quoniam  a  multis  nondum  recepta  fucrat,  et 
in  ipsa  quoque*ItaIia,  vicinisque  locis  scbismalici  ad- 
iiuc  movebant  turbas,  a  quibus  se  discemere,  Gatbo^ 
licerum  intererat.  .  . 

§  lY.  De  prima  professione  fidei. 

» 

XXXI.  Hactenus  deprofessionibus  fidei  generaliter, 
nunc  de  singulis  :  et  de  prima  quidem  observavimus  C 
duo :  altenim,  170  ^^^  ^^^^  septimum  sseculum 
successisse  Symbolo,  quod  eo  usque  in  usu  fuerat, 
pro  temporibus  tamen  adaitamenta  quaedam  passum : 
alterum,  suis  et  ipsam  accessionibus  affectam  fuisse, 
prout  a  septimo  saeculo,  quo  usurpari  coepit,  reces- 
sum  est  longias  ad  tempus,  quo  desiit :  utrumque 
abunde  in  notis  probatum  est 

XXXII.  Restat  inquirere,  pro  tempore  desierit : 
erat  adhuc  in  usu  setate  Tvonis  Garnotensis,  ut  in 
proefatione  diximus»  id  est,  ann.  1115,  imo  et  anno 
1294,  quo  anno  Bonifacius  Vlll  S.  GelestinoY  succes- 
sit :  eam  enim  in  ordinatione  sua  emisit,  ut  est  apud 
Bzovium,  ex  Ms.  Vatic.  Libet  initium  buc  adducere : 
f  !n  nomine  sancue  et  individuae  Trinitatis.  Amen. 
Anno  Dominicae  Incamationis  millesimo  ducente-  D 
simo  nonagesimo  quarto,  Indictione  octava.  Ego  Be- 
nedictus  Gajetanus  S.  R.  E.  diaconus  cardinalis,  et 
electus,  ut  fiam  per  Dei  gratiam.  >  Gsetera,  quae  se- 
qunntur,  sunt  eadem  omnino,  quse  in  Baroniana. 

XXXUI.  Videtur  desiisse  sacculo  sequenti :  nam 
Gonstaniienses  eani  velut  antiquatam  aliquatenus  re- 
vocare  vclle  ad  usum  visi  suut,  cum  sess.  59  statue- 
runt,  qua  formula  summus  pontifex ,  antequam  ipsius 
electio  publicareiur ,  fidem  suam  profiteretur.  Sic 
enim  edicunt : 

c  Quanto  Romanas  pontifex  eminentiori  inter  mor- 
tales  fungitur  potestate,  tanto  clarioribus  ipsum  de- 
cet  fulciri  fidei  vinculis,  et  sacramentorum  ecclesia- 


DICRNIJM  144 

sticorum  observandis  ritibns  alligari.  Eapropter  ui 
iu  futurum  Romani  pontificis,  in  suac  creationis  prl- 
mordiis,  singulari  splendore  luceat  plena  fides,  sta- 
tuimus  et  ordinamus,  quod  deinceps  quilibet  in  Ro- 
luanum  pontificem  eligendus,  antequam  sua  eiectio 
publicetur,  coram  suis  electoribus  publice  confessio- 
ncm  et  professionem  faciat  mfra  scriptas. 

c  In  nomine  sanctse  et  individuse  Trinitatis,  Pa- 
tris,  et  Filii ,  et  Spiritus  sancti.  Amen. 

cAnno  a  Nativilate  Dominl  millesimo,  etc.  Ego 
]N.  electus  in  Papam,  omnipotenti  Deo,  cujus  Ecde- 
siam  suo  praesidio  regendam  suscipio,  et  beato  Pe- 
tro  Apostolorum  Principi ,  corde  et  ore  profiteor, 
quamdiu  in  bac  fragiii  vita  constitutus  fuero,  me  fir- 
miter  crcdere  et  tenere  sanctam  fidem  catbolicam, 
secundum  traditiones  Apostoloram,  generalium  Gon- 
ciiionim,  et  alioram  sanctoram  Patrum,  maxime 
autem  sanctorum  octo  Gonciliorum  generalium,  vi- 
delicet  primi  Nicaeni,  secundi  Gonstantinopoiitani, 
tertii  Epbesini,  quarti  Galcbedonensis,  quinii  et  sexti 
Gonstantinopolitanorum,  septimi  item  Nicaeni,  octavi 
quoque  Gonstantinopoiitani ,  necnon  Lateranensts, 
Lngdunensis,  et  Viennensis,  generalium  etiam  Gon- 
ciliorum ;  et  illam  fidem  usque  ad  unum  apicem  im- 
mutilatam  servare,  et  usque  ad  animam  et  sangui- 
nem  confirmare,  defensare,  et  prsedicare.  Ritum 
pariter  Sacramentorum  Ecclesiasticoram  catbollc» 
Ecclesise  traditum  omnimodo  prosequi  et  obser- 
vare. 

171  *  Banc  autem  professionem  meam  per  no- 
tarium  Scciniarium  sanct»Roman2eEcclesiae,me  ju- 
bente,scripiampropria  manu  subscripsi,  et  tibiomni- 
pptenti  Deo  pura  mente  et  devota  conscientia  super  tali 
aliari,  etc.,  sinceriter  offero,  inpraesentia  talium.eic. 
Datnm,  etc.  > 

XXXIV.  Idem  decreverant  Basileenses ,  eamdem- 
que  statuerant  formam  consensus,  ut  loquuntur,  nisi 
quod  conciliis  addiderant  Basileense ,  et  confessiani 
pollicitationem  atque  juramentum.  c  Polliceor  etiam 
fideliler  laborare  pro  tuitione  fidei  catbolicds,  et  ex- 
tirpatione  haeresum  ac  erroram,  reformatione  mo- 
ram,  ac  pace  in  populo  Gbristiano.  Juro  etiam  pro- 
sequi  celebrationem  Goncilioram  generalium,  et  con- 
firmationem  electionum,  juxta  decrela  sacri  Basi- 
leensis  Goncilii.  ilanc  autem  professionem ,  etc. » 

Ad  baec  formam  ad|junxerant ,  qua  singulls  annis 
summus  pontifex,  anniversario  die  suae  exaltationis, 
inter  missaram  solemnia,  a  primo  cardinali,  de  offi- 
cio  moneretur :  quae  forma  nonnibil  babet  simile  mo- 
niiis,  quse  recens  ordinatus  episcopus  a  summo  pon- 
tifice  accipiebat,  ut  est  in  capite  iii  Diurai,  tit.  ix. 

XXXV.  Gum  ab  ordinatione  Bonifacii  VIII  ad  de- 
cretum  Gonstantiense  effluxerint  anni  circiter  125, 
necesse  est,  eo  temporis  intervallo  antiquatam  esse 
veterem  formuiam.  Incertum  vero,  qua  defiiiite  in- 
tervalii  parte :  incertum  eliam,  quam  ob  causam. 
Neque  enim  audiendi  sunt  sedis  apostolicae  iropor- 
tuni  quidam  obtrectatores,  qui  quae  somniant,  temere 
effutiunt,  desiisse  usum  fonnulae,  in  qua  mentio  fit 


145  DISSERTA^riONEd.  -- 

Ck>iicilioniiii,  cam  moTcri  ccepit  quaestio,  de  pODtifl-  A 
cum  et  cODciiionim  autoritate  comparata. 

XXXVI.  Non  alia  porro  emissa  esl  in  ordinalione 
forma  professionis  a  S.  Gelestino  Y,  quam  quae  aBo- 
nifacio  successore  :  quare  ea  eliam  verba  protulit 
sanclissimus  pontifex,  quse  in  forma  fidei  habentur : 
c  Proflteor  tibi,  beate  Petre  Apostoiorum  Princeps, 
sanct^ue  tuae  Ecciesise,  quam  hodie  tuo  praesidio 
regendam  suscipio,  quod  quamdiu  in  hac  misera  vita 
constiUitus  fuero,  ipsam  non  deseram,  non  relin- 
quam,  non  abnegabo,  non  abdicabo  aliquatenus,  nec 
ex  quacumque  causa,  cujuscumque  melus  Tel  peri- 
cnli  occasione  dimittam,  nec  me  segregabo  ab  ipsa. » 

XXXYII.  Atque  hinc  praesertim  argumenlum  sup- 
petebat  Bonifacii  octavi  hostibus,  cur  S.  Ceiestini 
abdicationem  illegilimam  jactarent :  quippe  factam  B 
contra  solemnem  promissionem  Deo  Ecclesiaeque  fa- 
clam.  Verum  hujus  quaestionis  nihil  superest,  quod 
pnidenter  tractari  possit,  post  Bonifacii  constitutio- 
nem  Corporis  Juris  Ganonici  inserlam,  et  iEgidii  Ro- 
mani  aliorumque  libros. 

178  §  ^*  ^^  iecunda  profe$sione  fidei. 

XXXVIII.  De  secunda  vero  id  nunc  tractandum, 
qiiod  attigimus  in  notis,  lectore  ad  hunc  locum  re- 
misso,  si  de  sermone  S.  Leonis  in  die  ordinationis 
habilo  edoceri  vellet. 

XXXIX.  Sermonem  hunc ,  qut  primus  omnium 
a  sancto  Pontiflce  dictorum  numeratur,  editi  Codi- 
ces,  etiam  qui  nuper,  factum  dicunt  in  die  anniver- 
itario  asiumptionis  ejus  ad  Romanw  $edis  culmen  et 
onus.  Irrepsisse  vocem  hanc  anniver$ario ,  sermo  ^ 
ipse  docet ,  seque  habitum  in  ipso  assumptionis  die 
evidenter  ostendit;  quod  quia  nonnullius  est  ad  hi- 
storicam  veritatem  momenti ,  et  apprime  congruit 
loco,  in  quo  versamur,  exponendum  est  manifestius, 
ac  comprobandum ;  sed  prius  proferendus  sermo 
toius  : 

c  Laudem  Domim  loquatur  os  meum,  et  nomen  san" 
ctum  eju$  anima  mea  ac  spiritus,  caro  et  lingua  bene- 
dicat  {PsaL  cxliv,  v.  21).  Quia  non  verecundae,  sed 
iogratae  mentis  indicium  est,  beneficia  tacere  divina ; 
et  satis  dignum  est,  a  sacrificiis  Dominieae  laudis  ob- 
sequinm  consecrati  Pontificis  inchoare;  quia  in  hu- 
miiitate  nostra  memor  fuit  nostri  {Psai.  cixxv,  v,  23) 
Dominus ,  et  benedixit  nobis  ;  quia  fecit  mirabilia  ^ 
magna  solus  {Ibid,  v.  5) ,  ut  praesentem  me  cemeret 
vestrae  sanctitatis  affectio,  quem  fecerat  necessitas 
longae  peregrinationis  absentem 

c  Ago  igitur  Deonostro  gratias,  et  semper  aclurus 
sum  pro  omnibus  quas  tribuit  mihi  (Psal.  cxv,  v.  3)  : 
vestri  quoque  favoris  arbitrium  debita  gratiarum 
actione  concelebro,  evidenter  inlelligens,  quantum 
mihi  possint  reverentiae,  amoris  et  fidei,  studia  ve- 
strae  dilectionis  impendere,  animarum  vestrarum  sa- 
lutem  pastorali  solicitudlne  cupienti,  qui  tam  san- 
ctuiu  de  me,  nullis  admodum  pnecedentibus  meritis, 
iudicium  protulistis. 

4  Obsecro  igitur  per  misericordias  Domini,  juvate 
TOtift,  quem  desideriis  expetiistis,  ut  et  Spiritus  gra- 


-  DISSERTAHO  n.  14« 

tiae  maneat  in  me,  et  judicia  vestra  non  fluctnent» 
praestet  in  commune  nobis  omnibus  pacis  bonuiu; 
qui  vobis  unanimitatis  studia  infudit :  ut  omnibiis 
diebus  vitae  meae  in  omnipotentis  Dei  servitium,  et 
ad  vestra  paratus  obsequia,  cum  fiducia  possim  Do- 
minum  deprecari :  Pater  sancte ,  conserva  eos  iti  no- 
mine  tuo,  quos  dedisti  mihi  {Joan.  xvii,  v.  11),  sem- 
perque  proflcientibus  vobis  ad  salutem,  magnificet 
animd  mea  Dominum  {Luc.  i,  v.  46) ,  et  in  fuluri  re» 
tributione  judicii  ita  mihi  apud  justum  judicem  sa- 
cerdotii  mei  ratio  suhsistat,  ut  vos  mihi  per  bona 
opera  vestra  sitis  gaudium ,  vos  corona  {I  Thess.  n, 
V.  19),  qui  bona  voluntate  siucerum  praisentis  vilae 
teslimonium  praestitistis. 

c  Honorabilem  igiturinihi,diIectissimi,hodiemum 
diem  fecit  divina  dignatio,  quae  dum  humiliuiem 
meam  in  summum  gradum  provehit,  quod  neminem 
suorum  sperneret,  demonstravit :  unde  etsi  necessa- 
rium  173  cst  trepidare  de  merito,  religiosum  esl 
tamen  gaudere  de  dono,  quoniam  qui  mihi  oneris  est 
autor,  ipse  mihi  fiet  administrationis  adjutor  :  et  ne 
sub  magnitudine  gratise  succumbat  infirmus ,  dablt 
virtutem,  qui  conlulil  dignitatem. 

c  Recurrente  igitur  oer  suum  ordinem  die,  quo  me 
Dominus  Episcopalis  officii  voluit  hahere  principium» 
vera  mihi  in  gloriam  Dei  causa  est  laetandi,  qui  mihl» 
ut  multuin  a  me  diligeretur,  multa  dimisit ;  et  ut 
mirabilem  faceret  gratiam  suam,  in  eum  munera  sua 
contulit,  in  quo  meritorum  suffragia  non  invenit 
Quo  opere  suo  Dominus ,  quid  cordibus  nostris  insi- 
nnat,  qyidve  commendat ,  nisi  ut  de  justitia  sna  nenw 
praesumat,  et  de  ipsius  misericordia  nemo  diflidat  ? 
Quae  tunc  evidentius  praeeminet,  quando  peccator 
sanctificatur,  et  abjectus  erigitur.  Neque  enim  de 
qualitate  nostromm  operam  pendet  coelestium  men- 
sura  donorum,  aut  in  isto  sacculo,  iii  quo  tota  vita 
tentatio  est  {Job.  vir,  v.  1),  hoc  unicuique  retribui- 
tur,  quod  meretur,  ubi  si  iniquitates  Dominus  obser^ 
varetf  nuUus  judidum  suum  sustineret  {Psal.  cxxix, 
V.  5). 

c  Magnificate  ergo,  dilectissimi,  Dominum  mecumf 
et  exaliemus  nomen  ejus  in  invicem  {Psai.  xxxiii, 
V.  4),  ut  tota  ratio  celebritatis  hodiernae  ad  laudem 
sui  referatur  autoris  :  nam  quod  proprie  ad  afiectum 
animi  mei  pertinet,  conflteor  me  plurimum  de  om- 
nium  vestrum  devotione  gaudere ;  cumque  hanc  ve- 
nerabilium  consacerdotum  meorum  splendidissimam 
frequentiam  video,  angelicum  nobis  in  tot  sanctis 
sentio  interesse  conventum.  Nec  dubito  nos  abun- 
danliore  hodie  divinae  praesentiae  gratia  visitari » 
quando  simul  adsunt,  et  uno  lumine  micant  loi  spe- 
ciosissima  tabernacula  Dei,  tot  membra  excellentis- 
sima  corporis  Chrlsti.   . 

c  Nec  abest,  ut  confldo,  ab  hoc  coetu  etjam  beatis- 
simi  apostoli  Petri  pia  dignatio  et  fida  dilectio  :  nec 
vestram  devotionem  ille..deseruit,  cuyus  nos  reveren- 
tia  congregavit.  De  vestro  ilaque  et  ipse  gaudet 
afiectu,  et  in  consoriibus  honoris  sui  observantiam 
Dominicae  institulionis  amplectitur,  probans  ordina-* 


Ul  M>  LIBRUM  mURNUlft  lU 

*i§fim^!i%  toUus  EcclesUa  claritatem,  qua  in  Petri  A  Maii»  cum  vacasset  nimirum  sedes  amplius  40  diebusy 


sede  Petrum  forte  suspicit,  et  a  taati  amore  pastoris» 
nec  iu  persoua  tam  imparis  tepescit  baeredis. 

Ut  erf;o  bxc  pietas»  dilectissimi»  quam  erga  bur 
•  militatemmeam  unanimiter  exbibetis,  fructum  sui 
stuiHii  consequatur,  misericordissimam  Dei  noslri 
clementiam  supplices  obsecrale,  ut  in  diebus  nosiris 
expugnet  impugnaiites  nos,  muniat  fideni  vesirami 
mulLiplicet  devolioiieni  ac  dilcclioneni ,  augeat  pa- 
cem,  meque  servulum  suum,  quem  ad  ostendendni 
diviiias  gratitBsu<St  gubemaculis  Ecclesiae  vohiit  prac- 
sidere,  suincicnlein  tanto  operi,  et  uiilem  veslrte  dc- 
fensioni  dignetur  efficere ,  et  ad  lioc  tempora  noslrae 
servitulis  exiendere,  ut  proficiat  devolioni,  quod 
fuerit  largitus  xiati^  per  Gbristum  Dominum  no- 
strum,  Aroen. 

174  ^^XX.  Si  attentius  sermo  consideretur,  sin* 
gulaque  ipsius  diligentius  perpcndanlur,  confectum 
fatebilurquisque,  id  quod  inlendimus.  Quorsumenim 
verba  haec  :  c  Dignum  est  a  sacrificiis  Dominicx  lau- 
dis  obsequium  consecrati  ponliricis  inchoare,  etc.,ut 
pneseniem  me  cerneret  veslrae  sanctitaiis  aflecUo, 
quem  fecerat  necesiilas  longx  peregrinalionis  absen- 
tem,  etc. ;  vestri  quoque  favjoris  arbitriumdebitagra- 
tiarum  actione  eoncclebro,  etc.  Obsecro  igitiir,  ju» 
vate  votis ,  quem  desideriis  cxpetiistis ,  ut  et  Spiritus 
gratiae  in  me  mancal,  et  judicia  vestra  non  fluctuent, 
ete.  Honorabilcm  igitur  mibi  bodiernum  diem  fecit 
divina  dignatio,  qua;  dum  bumilitalem  meam  in  suni- 
mum  gradum  provebit,  etc.  Recurrente  igilur  die. 


ut  est  in  Giironico  credito  Prosperi»  vel  ut  babelur 
apud  emendatum  Anastasium,  4i  diebua. 

§  VL  De  cwia  HoMrii  $ummi  Panlifi€i$y  «I  VI 

St^nodis  generalis^ 

Attigimus  etiam  in  notis  ad  banc  professionem » 
pauca  de  Honorio  papa,  qui  tamen  in  ea  damnaiur : 
operae  preliuni  est,  de  causa  tanta  disserere^  quouiam 
a  variis  varie  agitalur,  et  ex  eo  loco  1,7S  ^^  4"<> 
versamur,  definiri  poicsl,  quomodo  dixinius  in  Pne- 
fatione,  id  est,  salva  scdis  Apostolica:  et  cccumenics 
Synodi  reverentia. 

I.  Anceps  visa  est  in  bunc  usque  diem  difficilisque 
illa  causa,  non  ipsa  per  se,  opinor,  sed  quoniam  ani- 
morum  affeclio  aulores  in  parles  divisLt :  omnes 
B  enim  fere  ad  disputationem  aflerunt  praejudicatam 
senlenliam ,  aliis  Honorium  nolenlibus  a  sexta  Sy- 
noJo  damiiatum,  aliis  aliquid  contrarium  vebemen- 
ter  volenlibus.  Qiii  nolunt  damnatum,  illi  ut  pUiri- 
mum  contendnnt  acta  Synodi,  qiise  habentur,  esse 
corrupla  ;  sunt  tamen  ex  iis  qui  Synoduin  crrasse 
pugnent.  Qui  damnatum  volunt,  hi  partim  aflinnant 
SynoJum  errasse,  partim  Honorium  MouotUeli  mi 
insimulant  :  atqui  tria  hrec  corrupta  esse  acta,  er- 
rasse  Synodum ,  Honorium  Monotbelitam  fuisse , 
diflicilia  creditu ,  imo  improbabilia  merito  vileri 
queunt :  nam  corrupta  esse  acta,  nemo  nunc  alBr- 
manter  defenderit,  qui  bona  fide  rem  agat ;  relTqua 
autem  duo  oflendunt  aninios  eorum,  qui  vel  Syno- 
dum,  cui  prxsedit  Spiritus  sanctus;  vel  sedem  Apo- 


quo  me  Dominus  Ef  iscopaUi  ofllcii  voluit  habere  ^  stolicam,  in  qua  fides  Peiri  immobiUter  manet ,  ve- 


oflicium,  etc.  i 

XXXXI.  Quorsum,  inquam,  bsc  v^rba,  si  annl- 
versarius  dies  significari  debeal  et  non  ipsemet  na- 
talis  ?  Quorsum  dicitur ,  obsequittm  consecrati  Pon- 
tificis  inchoari  f  Quorsum  mentio  reditus  a  longa  pe- 
regrinatione  f  Quorsum  actio  gratiarum  pro  ele- 
ctione?  Quorsum  praesentis  temporis  verbum  pro- 
veliitf  si  jam  unum  sallem  aunum  totum  in  Pontifi- 
cali  sede  transegisset  ? 

XXXXU.  lis  igUur,  a  quibns  lituli  sermonibus 
Leonis  additi  sunt,  imposuerunt  hae  voces,  Recur- 
fente  igitur  die^  quo  me  Dominus  Episcopatis  officii 
voluil  habere  principium,   Visae  sunt  enim  recursum 


nerantur  et  colunt. 

II.  Opene  pretium  est ,  incredibHitatem  horum 
trium  demonslrare,  ut  discussis  vanarum  commen- 
tationum  nebulis,  veritas  aflulgcns,  et  actorum  id- 
tegritati,  ct  Synodi  sentenlise,  et  sedis  Apostolicae 
puritati,  honorifice  consulat. 

IH.  Ut  id  vero  proestetur,  probandum  est  prlmo, 
alulterata  non  fuisse  acta  sexioe  Synodi,  tum  ab  ea- 
dem  Synodo  Honoriuin  re  ipsa  damnatum,  postea 
nec  illam  errasse,  nec  iHum  MonotheUtanim  hceresl 
infectum  fuisse ;  sed  prius  de  MonotheUsmo  aUqQid 
breviter  pnBlibandiim. 

IV.  Docet  iria  fides  cathoUca,  i.  duas  esse  inCliri- 


anniversarii  diei,  et  non  soUus  feriae,  post  septem  t\  &to  naturas,  divinam  et  humanam ;  n.  eas  substantia- 
bebd«madas,  innuere.  Uter  conjungi;  iii.  conjunctionem  hanc  substantia- 


XXXXllI.  Adde  quod  adjuncta  omnia  historica 
ekctionis  assumptionisque  idipsum  ostendunt :  nam 
fum  Sixtus  praecessor  exiissei  e  vita  die  2R  Martii, 
Leo  qui  procul  in  GaUiis ,  ad  reconciliandos  Aetium 
et  Albinum  dissidentes ,  vcrsabatur ,  unanimi  studio 
elecius  est,  roissaque  lcgatione,  Romam,  quo  post 
quadraginta  dies  venit,  ad  poniificatum  ineundum 
revocatua;  quo  temporis  iniervallo  et  nura  quadam 
pace  omoia  trausacta  sunt,  el  plurimi  Prsesul^^s  ad 
ordinationis  festivitatem  conflnxerunt ,  et  inaximo 
omuium  plausu  peracta  consecraiio,  recurrente  ele- 
ctionis  die,  ut  sciticet,  qui  electus  fuerat  feria  6qu9e 
dies  29  Martu^  ordiuaretur  eadem  feria>  quae  dies  10 


lem  esse  tantum  hyposlaticara.  SubstantiaTem  na- 
turarum  unitionein  aliqui,  cum  asscqui  non  valerent, 
Neslorianismum  de  duabus  in  Cluisto  personis  ex- 
cogitanint ;  alii  cum  intelligere  non  possent  substan- 
tialem  unionem,  quae  hypostatica  tantum  esset, 
bteresim  de  una  in  Christo  nalura  peperenmt.  Peo- 
carunt  hi  et  iUi ,  sed  priores  per  (TerecCum,  solam 
unionem  o"x«Ttx>p  agnoscenies;  posieriorcs  per  ex- 
cessum,  fingentes,  aut  Vcrbum  informasse  camem 
iustar  aiiim:»  ac  mcnlis,  aut  naturas  duas  confusas 
fuisse,  aut  ineflabilem  quamdam  alierius  in  alterara 
conligisse  convcrsionem,  qua  fieret,  ut  cum  ante  uni- 
tionem  dus  extitissentf  post  unitionem  unica  rema- 


m  DISSERTATIONES.  —  DISSERTATIO  Ji  UO 

Mtet,  sed  quae  tamen  alterios  speciem  reHiieret»  e«-  A  logetlco  ad  Theodosium,  uDiri  substantialiier  w^ 


que  se  ioduerel. 

V.  Primus  error  fuit  Arianorum  et  ApolUnarii ; 
secuiidus  Poiemonis;  postremus  Eutychis,  aut  Ar* 
iuenarum  polius  Moaachorum«  qui  deliro  seni  iihi* 
seruut. 

VI.  Eutyches  igitur  Incamationem  eo  fere  modo 
/actam  asseniit,  176  4"^  soieut  Catboiici  consecra* 
tiouemfiudiaristiai,  oonversione  sciiicet  aiierius  sui>- 
slautioiin  alteram,specteiiiius  quseconvertitury  rema- 
neute  alterique  adh^ereate  :  dicel»at  nempe  naturam 
huuianam,  cum  VerbMi  caro  (aclum  eUt  conversam 
ila  in  Yerbumt  ut  remaneret  tameu  humana  speciesi 
qua  indutum  Verbum  perinde  incurrei'et  iu  ocuios* 
ac  Christi  corpus»  specie  pan^  post  perociam  con- 
versioneni  remaneuie  obveiaium,  leiu  sensus* 

Vti.  iiide  vero  consequebautur  piurima »  sed  haec 
maxime  sex :  i*  unicam  esio  reipaa  po^l  uuiiionem 
naiuram,  cum  auiea  AiisMnt  dum»  ilaque  iuierpre- 
tabatur  £atyehe&  Cyriiii  itteMim  de  utta  post  unitio- 
nem  iacaruata  Verbi  Batura ;  lu  Christum  esse  DeinB 
ova(&>^w;,  hominem  specie ;  iii.  Verbum  vere  esse 
natttm  eM  Virgiaef  veite  passum  ac  crUeafixum  ;  iv. 
unioim  fulasa  Christi  operationem ,  uuam  voiun- 
tatem;  v.  ailbaesibse  £«iyohem  Docetis  hasreticb^ 
gua  parle  ncgajini  homanamiiaturam  reipsa  manere  ^ 
VKeoasenaisseexpatUi  Afif  ei  AfMilUuario,  perfsi^ 
ctani  non  agnosceuiibus  in  Cbriilo  humaiBiatem. 

Vitl.  Errar  iihi»  ui  potentisgiiais  duobas  Diieha- 
tur  praesiUiis»  auotoribile  CyriUl^  oimnLU  qutdeai. 


posse,  sed  ^x*^*^**^  tantum»  quae  singula  perrecta 
essent»  atque  iia  eo  requiri,  ut  aliquid  uni  desit,  quod 
abaliero  siH[)pleatur :  cumque  illud,  quod  177  deesse 
del)erel,  in  neutra  natura  reperire  possent ;  utraque 
enim  integra  et  perfecta  inerat  Christo,  divina  qui- 
dem,  quia  simpVix  est;  humana  vero,  quoniam  carni 
neque  anima  humana  deerai,  neque  mens.  Id  in  ope- 
ratione  ponendum  censuerunt,  alque  ita  unam  dixe- 
ruiit  esse  Chrisii  operationem  a  unam  6«>iviv,  seu 
yoiuutatem,  eamque  divinam;  unde  eiiam  nacti  sunt 
appeilationem  MonotheUtarura. 

Xil.  Fuerunt,  faieor»  argumenta  alia,  quibus  se 
postmodum  hu^resis  stabiiire  conata  est :  sed  erat 
proecipuum  in  eo,  qued  diii,  prxsidium  si  modo, 
S  quod  visum  omnibua  iere  comuiuniter  Palribus, 
Monothelilae  inter  ^utychianos,  aut  Apoliuaristas 
potius  cem>eQtur  :  nam  alia  illa,  quae  protulerunt, 
adducere  pro  se  ipsi  quoque  potuerunt  r^estoriani , 
qui  revera  MonoiheliUe  exliteruat»  anlequani  hoc 
n<^men  audireiur  :  deimiebant  sciiicet  Chrisium  ho- 
minem  a  Verbo  cvi/^yovfievov,  aiebantque  hominem 
divini  Verbi  merum  esse  iustrumenium,  illudque 
siuiile  ferramentis,  quibus  artilcx  uiiiur,  quibus- 
que  moiiim  impiimity  cum  a  se  Builum  prorsus  ha- 
beant« 

XIU.  Inde  fjakctum  est,  ul  in  epistoia  Agathonis 
pap£  ad  Goastaniiuum  imperaioreui,  qjm  iu  sexia 
l^ynoia  aot.  4  reieela  esi»  inler  recensenda  tesiimo- 
Dia  haBFeliconuB  pre  nna  operatione»  de  ^iesiario 


seifteredtia;  eitera  likiifchiBfoniiidgAeim|ne»prc|Her  G  haee  habeanliic.  t  Item  ei  iibio  iv  Meslorii  homini- 


Chrysaphiuiii  fiwHi^tti»,  poientia^  lui  eaiguo  tem* 
pore  ipcnwiihtliief  invaluit :  nam  et  ilCiKyptum  fere 
toiBw  ohliiHiily  prof^  Cyrilii  uemea  ;  e4  Conslaiv» 
tiaopeii  domiiiaia  esi»  ptopier  Chryai*phium ;  et  apud 
Mouaclios  Orieiiiia  aiu»  egil  raUices,  ob  fimychia 
Moiiacki  famam»  ae  spedem  saneliiatis* 

U£.  Damoatua  eat  Cooalaukiii^^  primiin  a  sao*' 
CU>  Flaviafto;  deiude  MQWie  a  Leoue  Ma^pae ;  deuifM» 
Caiehedone  a  aexioeBtia  el  irigiiita  PairkkM» :  extia» 
cuisque  videri  tuiic  poMiil«  ^  revera  eral»  nisi  aUd 
animis  hominum  de  vulgo  insedissel  vaii^  qaattdaa^ 
opiuio»  ioier  £utyetaia  ei  Ciestorii  paries  nihii  esse 
medium,  e4  aum  <|Hi  ihMls  mlturaa  6tier»liir,  adha^ 
rore  Neaiorio;  qui  UBeiii  persoBMa,  £ut|eW 
ram  eoiiu  a  pemoa,  koc  in  ■tfeiie^  vvlgBe  m 
ceniehaft. 

JL  Pttsi  emeiliBm  CakhedoneBie  OrieB»  tres  ia 
partes  seissue  ess  i  nam  Ceneilii  d^niiiouem  aiii  cnik 
nioo  rejecerwa,  a&i  emBhio  rtQ^peruBi :  Bomiulll 
ptfiira  rejeeenml ,  partim  reoepenml :  recepeFimi 
odmi  ex  pairie  Calhoiier,  Mychittui  onni  ei  parte  n^ 
jeceraot;  teriiaitt  viam  higressi  stmt,  qui  a  Gra^eie 
3(a/.pni6,:Afvoc,  a  Lalints  HftSiiaAies  dicti :  et  liie  or-*^ 
tum  MouotlieLbe  babeMmt. 

XI.  MonnuIIi  euim ,  cum  autoritate  Concilli  co- 
gerenUir,  duas  fateri  in  Christo  naturas,  mf  x^ithtrtK- 
ecv  unitas,  nec  adhuc  tamen  deposuissent  animo  pne-' 
ttiUcium  iUud  ApoUinariiyqugtf  CyriUus  refert  in  Apo- 


CBla»  quem  inscr^aii  prMbrm  iBsliaiionia  (tirip**' 
tmc  ^Miiffttt;)*  liiooufusas  eusiediiBUs  naiuras,  bob 
SecuiidumsBhBliidtiaBi  Bnilas«  aed  voluBiate;  propler 
^pMid  saiBi  unam  voluiuatem^  eferatioBemy  et  dd<- 
miaatiBnem  atatainMis^digiiitBiis  asqoaiitale  oslenaa, 
Deas  em  TerhaaL  asaumens,  quem  pffaedesiinavil 
hoBBneBi,.  |»r  polffslatif  HHiapenit  ad  eum  aoa  eat 
seeratua^  prapier  pnessiiaiim  affseium.  s 

11 V.  ituaia  varoi  vuhmhrie«  Mouoiiieiiim  iotelli» 
gerent,  et  humanat  aatam  desfahefeatf  facullatem 
ll^iii  vnlendi,  a«  selaid  of«rMioBem,  disputant  re- 
MiCieve»  tlieelegi)  sed  loiiBeHle,  ut  mihi  qnidem 
tktetar  :  eDMAyverslam  <$irfiii  iidei»  eamque  maxi- 
mam,  httptcrdeBter  revoetftit  atf  l^vem  illani  pbiioso»' 
dia-*  ^  pberoKi  qCMeelioBem,  aMW  Iwiiltates  aniHMe  re- 
jpsa  Mbraet  ch  ipsiu^  subslantia ;  sl  etiim  non 
^Metaitt,  quipessit  abesse  voieBdi  foeultas,  ulii 
anim^  esif 

XT.  toiebaRt  iigitBr,  fit  quo-  er^nt  hseretici,  fatt- 
manam  in  Cliristo  natursrlB  tnat  histramenium  dl- 
tiiKB  pdtsoMR  :  instrtrttrenium,  iaquam,  non  quod 
:f^et  tnih  a^eretttrv  ut  sentft  fieclesia ,  sed  quod 
tfgcrerar  fantom,  aert  potras  pateretur,  instar  in- 
atrumentorum  vitcc  expertium,  quae  ex  sc,  suoqixa 
proprrof  motu  agnnt  nifail,  sed  ptrre  paihnitor  ab  zl> 
tiflce. 

XYI.  Ita  vero  si  constftuta  sft  Monothefitanxm 
hcer^slSy  consonant  mirifice  omnia,  qua&  vel  ipsi 


151  AD  LIBRDM  DllIUNl31kl  15« 

pro  se  afferunt,  Tet  ipsis  Catholici  objiciunt.  Pro- Anitatis  o/iooucrtou  impugnatoresassomtmtytibiuDaefit 


ferunt  illi  pro  se  duo  potissimum,  nempe  quod,  cum 
ita  178  ftcntiunt,  et  a  damnatis  in  condlio  Chalc&- 
donensi  haereticis  recedant  longe,  et  Christi  digni- 
tati,  ut  qui  maxime,  consulant. 

XYH.  Damnati  sunt,  inquiebant,  in  Concilio  Cal- 
chedonensi  Arius,  Apoliinarius,  Nestorius,  Euty- 
ches ,  et  confusionis  autor  Polemon.  Ab  his  rece- 
dimus  longe,  et  ab  Ario  quidem  ac  Apollinario, 
quoniam  in  Chrisfo  natnras  duas  integras  perfe- 
ctasque  fa^mur;  ab  aliis  autem,  propterea  quod, 
et  unitionem  hjpostaticam  naturamm  admittimus , 
contra  Nestorium ;  et  post  unitionem  naturas  duas 
agnoscimus,  adversus  Eutychem;  et  confusionem 
naturarum  rejicimus,  contra  Polemonem. 


operatio,  una  quoque  natura  est :  et  denique  cnm 
Nestorianis,  humana  siquidem  Chrisli  natura,  si  vo- 
lontate  propria,  quae  libera,  careat,  merum  est  Yerbi 
divini  instrumentum,  operationis  naturaUs  etpers; 
Christusque  aliud  nibil  est,  quam  homo  a  Verbo 

XXII.  Deinde  clamat  Apostolos  debuisu  ChHsium 
per  omitta  frairibus  similari  {Heb.  ii,  v.  17),  excepto 
peccato,  ut  interprelantur  Patres  :  non  potuit  vero 
tanta  simiiitudo  intercedere,  si  Christo  defuit,  quod 
in  aliis  praestantissimum  est  ocuTf^ovflrcoy ,  id  est, 
operatio  animse  rationalis  propria. 

XXIII.  Postea  Incamatio  peracta  est  eo  ftne,  ut 
liberaretur  homo  a  servitute  peccati  :  si  ergo  Yer- 


XVIII.  Ad  dignitatem  Cliristi ,  quod  huc  attinet,  B  ^"«n  Toluntatem  humanam  non  assiimpsit,  eam  ccrte 


faciunt  pneserlim  duo,  unitas,  aique  impeccabiiitas. 
Unitati  consulere  sibi  Monothelitae  videbantur :  pri- 
mum,  quod  uni  eidemque  Terbo  tribuerent  oronia  , 
qu9e  dicuntur  de  Christo,  humana  et  divina.  Deinde, 
quoi  non  dividerent  voces  Evangelicas  et  Apostoli- 
cas  de  Christo.  Deniqne,  quod  Deum  vere  natum 
de  Virgiue  assererent,  vereque  passum  ct  mortuum. 
XIX.  Impeccabilitatem  Chrisli  iliaesam  servare  se 
jactabant,  cum  peccati  radicem  omnem  evellereat » 
pugnam  scilicet  judiciomm  et  voluntatum.  Neque 
eqim  duas  in  Christo.  operationes  voluntatesque 
poaebant ,  aed  unicam  ,  quae  Dei  foret :  sic  enim 
ratiocinabantMr.  Voluntas  eo  ipso  quod  creata  sit, 
peccabilis  est  :  si  qua  igitur  ejusmodi  in  Christo 


non  liberavit,  cum  tamen  ea  vel  maxime,  vel  sola 
per  se  serviret,  quippe  qoae  proprie  sola  rea  est : 
Verbum  enim  non  liberavit  nisi  quod  assumpsit,  li- 
beratio  sicuidem  efficitur  xcctr  to  vuftwcc^  ut  docent 
Patres. 

XXIV.  Denique  redimere  Cbristus  hommes  non 
potuit,  nisi  nieriio  et  satisfactione ;  nuUum  veio 
est  meritum,  nuUa  satisfactio,  ubi  nulia  operatio 
creata  libera  :  nam  mereri  et  satisfacere  inferloriB 
est,  qui  Ubere  actiones  passionesque  idoneas  sope- 
riori  offenso  exhibeat 

XXV.  Ex  his  constat,  qnaef uerit  MonotheUtanun  hae- 
resis;  negabant  sciUcet  uHam  esse  in  Christo  volon- 
tatem  liberam  praeter  divinam,  quae  humaoam  mo- 


ponator,  Christus  peccabiUs  dicitur :  non  est  autem  C  veret,  ut  purum  instrumentom  artifex. 


peccabiUs  Christus  :  non  est  igitur  io  eo  voluntas 
creata.  Deinde  ubicumqoe  sunt  voluntates  duae ,  et 
Uiae  quidem.duarum  diiferentiufflnatorarampropriaey 
pote^t  esse  pugpa;  sic  enim  in  homine  voluntas 
carnis  et  volunias  spiritus  pognant.  Pognare  vero 
vdiontatem  homanam  com  divina»  peccare  est  : 
p^x^are  fgitor  posset  Christos ,  si  homanam  habe- 
ret  voluntatem  :  peccare  autem  non  polest ,  noQ 
habet  igitor  homanam  volontatem. 

XX.  Haecpro  se  haeretici,  Catholici  veropraeter 
varios  scripturae  locos,  qnibus  humana  in  Christo 
anmia  volunusqoe  probator,  objiciebant  potissimum 
quatuor.  i.  Quod  unius  voluntatis  assertores  cum 
Dacetis,  ApoUinarianisque,  et  Nestorianis,  ac  buty- 


XXVI.  lUa  vero  haeresis,  ut  salotis  hnmanae  capot 
petebat,  ita  Gatholicoram  aniraos  vehemenfer  com- 
movit :  senserant  enim  cootiauo  9gi  de  somma  to* 
tios  salotis,  et  id  occolte  moUri  daemonem,  ot  per 
ministros  soos,  speciem  Catbolicoram  Calchedoneo'» 
sem  fldem  profitentiiim  enaentitos,  persuaderet  po- 
pttUs,  aut  piam  esse  onius  operationis  senteniiam » 
aui  quaestionem  de  una  vel  duabusvoluntatibusesse 
levem,  quae  silentio  sopiri  deberet  potius,  qnam  ver- 
bis  agitari, 

XX Vn.  Inde  factom,  ot  Christianos  orbls  tres  in 
partes  scinderetor;  aUis  doas  operationes  singtt*> 
laram  Cbristi  natoraram  prc^rias  defendentibus ; 
aUis  unicam  reipsa,  eamque  Dei  propriam  dicenti- 


chianis  sentirent.  ii.  Quod  repugnarent  Apostoio  ^  ^us ;  aliis  denique  ab  unius  aut  doaram  appeU 


Cbristum  docenti,  fratribus  per  omnia  similem  fa 
ctum,  praeter  peccatum.  iii.  Quod  Incaroationis  per- 
fectionem  toUerent  iv.  Quod  perimerenl  veritatem 
redemptionis  hominum  per  Christum., 

XXI.  Objiciebant  ista  Catholici,  paradoxe  quidem 
in  Sfieciem,  sed  reipsa  vere :  quantumvis  enim  ver- 
bis  catholicis  haeretici  errorem  dissimularent,  re- 
vera  tamen  sentiebant,  et  cum  Docetis,  saltem  ex 
parte»  videbatur  enim  esse  humana  in  Christo  vo- 
lontas,  quae  nulla  erat :  et  179  cum  ApoUinaria- 
nis,  quia  ubi  est  natura  raiionis  particeps,  necesse 
esi  etiam  csse  naturalem  ipsius  operationem :  et  cum 
Eu^ycitlaois,  quoniam  ut  orones  Patres  adversus  Tri- 


tione  abstineri  volentibus,  quasi  ad  o/BOo^iov  sufll- 
ceret,  simpUciter  operationem  Christi  Dei  et  bomi- 
nis  proiiteri;  caetera  enncleatius  exponere,  super- 
fluinn  atque  etiam  noxium.  Duas  voluntates  opera- 
tionesque  CathoUci  dicebant,  unicam  Monothelitae  : 
nec  nnam,  nec  doas  dici  debere,  edixit  Constan- 
tius  in  Typo,  causatos,  eam  fuisse  Honorii  papae 
senlentiam.  Quo  Jure  id  causatus  sit,  nunc  viden- 
dum. 

1,80  XXVni.  Parentmn  aetate  multi,  cum  audi- 
renl  haereticos  Honorio  crimen  hseresis  MonotfaeU- 
taruni  objicere,  et  iniporlune  congerere  testinionia, 
falsa  quidem  reipsa,  sed  probabilia  tameninspo^ 


i^  DlSSEKTAtlONES.  —  DlSSEtlTATIO  H.  iU 

dem,  credideruni  temere  rem  ita  se  habere ;  opi-  A  «  Unam  voluotatem  diximus  in  l>omiiio,  non  Diyi<- 


nioque  velut  contestata  obtinuit.  Nunc  vero  post- 
quam  agitata  est  diligentius  saoctiusque  causa,  paucl 
numero,  iique  vel  suspect»  aliunde  fidei,  vei  noo 
maxinvc  auioritatis ,  Honoriom  Monothelismi  dam- 
Bant,  reliqui  bene  mulli  absolvunt. 

XXIX.  Quam  illi  inconsiderate  sentiunt,  tam  illi 
circumspecte  ;  neque  enim  aliter  de  quaestione  scri- 
psit  Honorius,  quam  S.  Leo,  nisi  quod  fidei  dogma 
sanctus  Leo  forevius  pressiusque,  prolixius  Honorius 
exposuit.  lia  S.  Leo  :  t  Agit  utraque  forma  cum  al- 
terius  communione,  quod  proprium  est ;  Yerbo  sci- 
licet  operante,  quod  ^erbi  est ;  el  came  exequente, 
quodcamisest.  >  Honorius :  c  Utrasquenaturas  in  uno 
Cbristo  unitaie  naturalicopulatas  cumalterius  com- 


nitatis  ejus  et  humanitatis,  sed  huraanitatis  solius. 
Cum  Sergius  scripsisset,  quod  quidam  duas  voiun- 
tates  in  Ghristo  contrarias  dicerent,  rescripsimust 
Christum  non  duas  voluntates  contrarias  habuisse, 
carais,  inquam,  et  spiritus,  sicut  nos  habemus  post 
peccatum,  sed  unam  tantum,  quae  naturaliter  huma- 
nitatem  ejus  signabat.  i 

XXXIY.  Joannes  IV,  vel  Joannes  idem  Abbas 
ipsius  nomine :  c  Prsedictus  ergo  decessor  meus  do- 
cens  de  mysterio  Incarnationis  Christi,  dicd)at  non 
foisse  in  eo,  sicut  in  nobis  peccatoribus,  mentis  et. 
carnis  conirarias  voiuntates :  quod  quidam  ad  pro- . 
prium  sensum  convertentes,  Divinitatis  cyus  et  hu- 
manitatis  unam  eum  voluotatem  docuissc  suspicati 


monione  operanies,  atqueoperatrices  confiteri  debe-  ^  sunt;  quod  veritati  omnimodia  es^l  contrarium. 


XXXY.  Observandum  obiter  ad  hcec  testimonia , 
valere  ipsa  plurimum  ad  everteodam  conjecturam 
nuperi  Uistonae  Monothelitarum  seriptoris.  Qaa&- 
renti  enimqua  ralionepossetobjectionem  repellerey 
venit  in  mentem  opinari,  comiptionem,  quam  a 
Graecift  factam  in  literis  HonoTii  qderitur  MaximuSt 
in  eo  fuisse  positam,  quod  pro  nova  voluntale  » 
quam  dixisset  Honorius,  umim  substituerint ,  cum 
Latinas  voces  interpretar^t  Grsece.  Venim  si  res 
ita  se  haberet,  nec  idonea  foret  interpretatioms  ra- 
tio,  qua  uterque  Joannes  utitur ;  nec  tolerari  posset 
amborum  patientia,  de  corruptione  tacentium;  imo 
nec  ferri  Joannis  Diaconi  socordia  qui  Graecam  epi- 
stolam  com  aulbentica  Laiina  contulit  in  Synodo  f 


mus  :  et  diviiiam  quidem,  quae  Dei  sunt,  operantem 
ct  humanam,  quae  carnis  sunt,  exsequentem,  etc.  » 

XXX.  Videtur  ergo  fere  superfluum,  diutius  in 
hoc  argumento  versari,  praesertim  cum  epistolae 
dua  Honorii,  quae  in  sexia  Synodo  prolatae  sunt 
acl.  14  et  15,  si  oonferantur  cum  ipsa  definitione  ti- 
del  ab  eadem  Synodo  composiu,  nulla  in  parte  in- 
Yeniantur  differre,  nisi  quod,  ei  in  priore  fit  mentio 
Bnius  voluntatis,  et  in  utraque,  per  quamdam  oeco- 
noffiiam,  ad  coercendas  animorum  conteniiones, 
prohibetur,  ne  unius  vel  duamm  operationum  voces 
inier  pnfedicandum  usurpentuK 

XXXI.  Verum  prior  differentia  nullius  est  mo- 

menti,  posterior  parvi  ad  rem,  qua  de  agitur :  nam , 

nna  illa  voluntas,  cujus  meminit  Pontifex,  nihil  ad  ^  hec  de  fraude  tanU  momenti  Patres  monuit. 

quaestionem  Monotfaelltarum  pertinet  :  fuit  euim 

homana  et  spiritus  propria,  excludens  eam  dum- 

tazat,  qoae  carais  diciiur,  quaeque  in  nofois  originis 

peccato  infectis  adversus  rationem  rebellat.  Nega- 

vit  id  uiium  scilicet  Honorius,  quod  et  omnes  Gatho- 

lici,  assumpUm  esse  a  Verbo  naturam,  in  qua  pu- 

gnantes  inter  se  forent  voluntates,  et  existerel  fo- 

mes,  ut  aiunt,  peccati.  Istud  aperte  ostenduiit  haec 

verha  :  c  Unani  falemur  volunlatem  Domini  nostri 

Jesu  Christi,  quia  profeclo  a  Divinilate  assumpla  est 

nostra  natura,  non  culpa ;  illa  profeclo,  quoe  ante 

peccatum  creata  est,  non  quae  post  praevaricationem 

▼itiata.  lEtpostea  :  c  Non  est  itaque  assumpu,  sicut 

pnefiai  sumus,  a  Salvalore  vitiata  natura,  qu»  re-        XXXVH.   Diximus  orfoem  ChrisUanum  scissum 

pugparet  legi  mentis  ejus ;  i^d  venit  qucerere  et  saln  ^  fuisse  tres  in  partes,  propter  motam  de  una  Christi 

tare quodperterat,  id  est,  vitiatam  homiiiis  naturam :      vel  duabus  voluntatibus  a  Monothelitis  quaestionem. 


XXXVI.  Quid  ergo,  inquies,  sexta  Synodo  fiet? 
an  erravit  et  quidem  sciens,  cum  post  utriu^tnie 
Joannis  solemnem,  datis  ad  Imperatorem  litteris » 
expositionem,  Honorium  damnavit,  velut  unius  vo- 
lucUatis  assertae,  reumque  ex  suis  ipsius  episiolis 
peregit?  Non  erravit  procul  dubio  sancta  Synodus , 
cum  foret  cecumenica  :  ex  suis ,  faieor,  epistoUs 
dxniiavit  Honorium;  sed  quod  unius  voluntatis  as- 
sertae  reum  fecerit,  id  enimvero  nego;  imo  con- 
tendo,  non  posse  quidquam  ex  Synodi  actis  afferri 
unde  id  concludi  queat,  quod  mox  demonstrabitur, 
ubi  de  integritate  actorum  cum  Baronio  disserae* 
rimus. 


namlex  alia  in  membris,  aut  voluntas  diversa  non 
fnit,  vel  contraria  Salvaiori,  quia  super  legem  natus 
est  hnmanas  conditionis,  etc.  i 

XXXH.  Hunc  in  sensum  accipi  debere  verba  Ho- 
norii,  d«icent  trea  iocupletissimi  testesf  :  Joannes 
Abbas,  qui  epistolam  nomine  Honorii  Igl  com- 
pofioit :  Joannes  IV,  Honorii  post  annum  medium 
successor,  in  Apolugia ;  et  sauctus  Maximus  mar- 
tyr,  utriusque  testimonio  sanctum  Pouiificem  de« 
fendeos,  partim  in  dispuutione  cum  Pyrriio,  par- 
tiin  in  epistola  ad  Marinum 

XXXUl.  Abbas,  igitur  Joannes  apud  Maximom  : 


l}t  pax  Ecclesiae  redderetur,  et  orbi  concordia,  col- 
lectum  estsextum  ConciliumConstantinopoli,  in  quo 
Calholici  prae  zelo  et  ardore  veri  dogmatis  defen- 
dendi  uno  eodemque  anathemate  182  perculerunt 
Ecthesim  Heraclii  et  Typum  Constaniii,  hoc  est, 
unius  operationis  defensores  Monothelitas,  et  Mono 
thelitarum  fautores,  qui  de  una  et  duplici  operatione 
taceri  veilent. 

XXXVIU.  Hoc  anaihemate  implicatus  reperitur 
Honorius  in  actis  Concilii,  quaiia  nunc  habentttr : 
opioatur  Baronius  non  Iiaberi  sincera,  oplniouem- 
que  suam  ita  probabiiibos  co^jecturis  eonfirmat^  ut 


IW  AD  UBRUM  DIURNUM  m 

▼iria  etiam  doctis  eam  persuaserit.  Sincera  esse  qux  A  que  Legatis  sedis  Apostolicae,  aliorumqae  Patriar- 


habentur»  contendunl  ^alii,  ^multisque  et  gravibus 
argumenlis  pugnant 

X«XXIX.  Ad  opinionem  suam  firmandam  Baro* 
nius  argumentis  quatuor  utiuir  :  ait  enim,  nec  Ho- 
norii  ex  parte  quidquam  fuisse  causx ,  cur  damna- 
relur ;  nec  potestaiem  habuisse  Synodum,  qua  pri- 
mam  sedem  judicaret ;  nec  fuisse  tacituros ,  qui 
aderant,  sedis  Aposlolioce  Legatos,  si  quid  ejusmodi 
attentatum  fuisset ;  nec  adulieratorem  denique  adoU 
terandique  causas  tatere. 

XL.  Primum  ex  eo  conficit :  i.  Quod  epistol»  duaei 
Aonorii  nihil  Monoihelisroi  conlineant,  nec  dam- 
nent  ullo  molo  duas  Toliintates,  oisi  q\v&  miuuo  pu* 
gnent,  ut  caro  et  spiritus  :  quod  calhoUcum  cst. 


B 


charum,  exemplaria.  Id  vero  facinoris  quis  tenlare 
ausus,  nisi  is,  cu)us  maxime  intererat,  fueratqiie 
in  Romanos  Pontilices  vetus  odium,  ul  qui  ab  Ihh 
pcratore  importunis  precibus  obtinuerat,  ne  Viis^ 
liani  nomen  sacrLs  diptychis  iudereiur.  PerHcere 
Tero  potuit  quod  lentakre  ausus,  quoniam  cnm, 
defunclo  Georgio,  restitutus  esset  in  sedem  Con* 
slaniinopoiitanam  anno  68i  in  potestate  babuit  acta 
ipsa  aiitheutica,  priusquam  ex  urbe  regia  Legati 
Romani  recederent  ;  ipsis  igitur  ao  aliis  vitiau 
tradidit. 

XLIY.  Qui  aliter  quam  Baronius  de  tanta  eanfta 
senliunt,  illi  ut  duum  &unt  geoemm,  ita  diversas 
ad   primum  Gardiualis  argumeoium  responsiones 


II.  Quod  in  suis   literis  Agatho  Honorii  successor  ^  adhibent.    Qui    Honorium    credunt    Monoilielismi 


affirmel  prxcessores  siios  inlegros  fitie  purosque  er- 
roris  exstilisse.  iii.  Quod  literarum  Agathonis  mo- 
mentum  per  se  gravissimum  augeat  Synodi  OBcuine- 
nicse  auloritifs,  cum  eas  quasi  ab  ipso  Pelro  con- 
scriptas  recepit. 

XLL  Concludit  alterum  eo  maxirae  argumento , 
quod  prima  sedes  a  nemine  judicetur,  eamque  juris 
ci^nonici  regulam  traditione,  lisu  et  auctori^ate  mul- 
torum,  sive  summorum  Pontiiicum,  sive  Patrum, 
connrmat. 

XLII.  Jam  rero  tertium  probat  conjecturis.  Le« 
gati,  a?t,  si  quid  contra  sedis  Apostolicie  honorem 
tentari  vidisseni  in  causa  Honorii,  restilissent  certe 
eodem,  aut  etiam  majore  studio ,  quam  quo  calum- 


reum ,  negaiit  indulgendum  humanis  bac  io  parte 
coiijecturis ,  sei  staridum  Judicio  odcumenicas  Sy« 
iiodi,  quippe  cui  praesedit  SpiritU'^  sauciiis,  Legati 
sedis  aposlolic£  interfuerunt,  sumiai  Pontifices  eum- 
dem  honorem,  quem  aliis  quinque  universalibus  i 
paremque  venerationem  exbibent,  univeraa  Eccle* 
sia  Galbolica  conseusum  praebuit,  et  Eeclesia  Ro- 
mana  suum  cultum  ad  initium  usque  nosiri  aai- 
culi  testatum  esse  voluit  publicis  suis  precihiia,  duni 
in  festo  S.  Leonis  II  legendam  prscscriberet  tertkm 
hanc  quartamque  Lectionem,  ad  matutimim  Of- 
ficium.  c  Hic  suscepU  sanctam  sextam'SyiMKiuai» 
qux  nuper  per  Dei  providentiam  in  regia  urfoe  ee- 
lebrata  est,  Grxco  eloquio  coiiscriptam«  exequeote 


inam  Vigilio  in  ea Jem  Synodo  illatam  repulerunt  :  ^  ac  residente  piissimo  ac  cleinentissimo  magno  Prla- 


neque  enim  par  tantum,  sed  etiam  longe  msjor  ralio 
impellebat,  siqnidem  VigiHi  memoria  rcmoiior  fo- 
ret,  Honorii  ptsne  praesens.  Deinde  id  unum  Card(- 
nales  Legati  se  !is  Apostolicse  Presbyteri  duo,  et  Dia- 
conus  Joannes  habnenint  iii  mandatis  ,  c  ut  nihil 
prasumerent  augere,  vel  minuere  aut  mutare ,  sed 
traditionarn  bnjos  Apostottca^  sedis ,  ut  a  prdedeces- 
aoribus  Apostoiicis  Pontrficibus  instituta  est,  since- 
rher  enarrare.  i  Missi  vero  ab  Occidentali  Synodo 
Episcopltn  afhkt  nihif  daranandum  consentire  pote- 
rant,  qitam  qnod  ipsa  Synodus,  cujus  crant  vicarii , 
prtus  damnasset ;  arroquln  peccassent  in  religionem 
suf  muneri^,  et  \n  observantiam  sedis  Apostolic» » 


cipe  Constantino  iiUra  paialium,  quod  appellatuf 
Trullus  :  simulqiie  cuin  eo  residebantXegaii  sedi» 
Aposiolic»,  et  duo  Patriarchoe,  ConstantinopoliLa- 
nus  et  Antiochenus,  atque  centum  quinquaginia 
Episcopi  :  in  qua  Synodo  condemnati  sunl  Gyrus;^ 
Sergius,  Honorius,  Pyrrhus,  Paulus  et  Pel^ua,  n&Q^ 
non  Rfacarius  cum  discipulo  &uo  Stephano;  sed  et 
Polychronius  novus  Siinon,  qui  unam  voluntatem  et 
operationem  in  Domino  Jesu  ChrisU)  dixerunlr  ¥«l 
pr?edicaverunt,  etc.  > 

XLV.  Nunc  aliter  ista  breviusque  leguiktiir.  c  Pti^ 
bavit  acta  sexUe  Synodi,  quoe  Coiistantioopoii  oeia" 
brata  est,  prsesideniibus  Legaiis  sedis  Apoetolie*  / 


cujus  integritas  et  Otles  videbatnr  laedi,  vel  ipsa  ca-  «v  praesente  quoque  Constantino  Imperatore^  eS  d^M^ 


pitts  accusatione.  At  Synodns  Occidentalis  nihil  sta- 
tuerat  in  Honorium,  nihil  P6ni}ficis  tam  sancli  cul- 
parerat. 

XLIII.  Qaartum  deniqne  sic  conficii.  Theodorus 
damnatirs  est  183  ^"  ^'  Synodo,  nec  usquam  acto- 
rum  ipsras  mentio  fit :  adulteravit  igitur  acta ,  et 
qnidem  priosqftam  ederciitur,  nomenque  Honorii , 
delcto  suo,  suhstiCnic.  Damnatum  probat,  partim 
quia  Monothelita  fuit,  llacariique  Antiocheni  njera 
subscripsil;  partim  quod  nemini  Synodus  parcitum 
voluerit,  qui  in  ea  hineresi  fuisset.  Adulterasse  acta, 
ex  silentio  coltigit,  insertosque  post  ii  actionem 
qnaterniones ,  quibus  dainnatio  Honorii  continere- 
tiiri  factamque  adulterationem  ante  acta  edita  data* 


bus  Patriarcbis,  Constantinopoiitano  et  Anlioebett^r 
ac  centum  et  septuagiuta  Episcopis,  quam  et  in  La« 
tinum  iranstuUt.  In  eo  Concilio  Cyrus  ^  Sei^iiis 
184  ^^  Pyrrhus  coademnati  suat ,  unam  taiilttiii* 
modo  voluntatem  et  operationem  in  Gfarialo  pf9B- 
dicantes.  i 

XLVl.  Quk  vero  Honorium  erroris  pamai  arikip 
trantur,  aiiam  ob  causam  damiurtum  defendwil » 
nempe  quod  «  autorum  novi  haereiiei  dognftlti 
pravis  assertiooibus  fomeBtura  impeiiderit^i  ifuod 
c  haereseos  (autor,  concursor  atque  eonfiniMilQV  ex<* 
titerit ;  i  quod  i  Apostolicam  Ccclesiam  i^  AposloHcs 
traditionis  doctriiia  lustraverit;  sed  profaiiaproditio- 
n^  immaculatam  maculari  permiMrH;»  <^od  <  flam- 


in  DISSERTATIONES. 

iDMn  baereUci  ^ledBaUs»  boo  ut  decaii  ApoBlolieam 
aiiloritaieii^  incip«€»4em  extiiixeni,»ed  DegligeDiia 
eonfoverit ; » qjuod  c  iiBinaciiiaiaiB  Apostolicee  iraditio- 
Bis  reK«lan,  qttan  a  prardoceMoribu»  auis  acGepit, 
maculiri  cottaeiiaent.  p 

XLVil.  Ad  alleram  Daronit  ar^giMienittm»  nihil 
inelius  afferri  poiesl  lestimonM?  Adrtani  li,  Pontifi- 
cis^  de  suo  praedeoessore  dicentia,  io  Synodo  Ro- 
mana,  quod  io  VUl  Synodi  aclion.  7  referiur.  <  lu- 
tolerabilis  eat  ista  piKcsompiifliy  ei  hane  aures  prae- 
cordiorum,  foteor»  sustiiiere  bod  possuni.  Quis 
auiem  vestrum  (ale  quid,  precor,  aiidivil,  vel  quis 
htijusmodi  lemeriuiiia,  saltem  iectione,  immeosi- 
tatem  invenit?  Siquidem  Romanum  Pontificem  de 
omnium  Ecciesiarum  Pnesulihos  Judicasse  iegi- 
HHis,  de  eo  vero  quemquani  judicasse  doo  legimus. 
Licet  eitim  Uoaorio  al>  Orientaiibus  post  niortem 
anathema  sit  ■dicium,  sciendum  tamen  est,  quia 
fuerai  super  li^resi  accusaia»,  propter  quaiu  sotam 
licitum  est  ininoribus  majorum  suorum  motibus  re- 
siiiiendi,  vol  pravos  sensus  libere  respuendi,  quam- 
vis  et  ibi  nec  Palriarcbarum,  uec  ca^tcrorum  Anti- 
stltum  cuipiam  de  eo  quamlibel  fas  fuerit  profe- 
rendi  sealentiam,  msi  (jusdein  priuu^  sedis  pneces- 
sisset  autoritas. 

XLVill.  Quod  pertinet  ad  Legalos,  facilis  esi  so- 
lutio  rationis,  quam  Barouius  ex  ipsorum  silentio 
desumit.  Nam  primo,  sunt  qui  eos  tiuiiJitalis  accu- 
sent»  ut  qui  meiiculose  cesserint  Oneotalibus,  Ser- 
gii  sui,  quem  mirifice  colereut,  ne^  subducere  pos- 
sent  anaibemali,  dedecus  conimunione  damnationis 
cum  Romano  Pontifice  minuere  volentibus.  Deinde, 
sunt  qui  prudentem  oeconomiam  laudi  dent,  siqui- 
dera  communem  universse  Ecclesiie  pacem  unius  ho- 
minis  honori  pra^tuleriuL  Tertio,  non  iniprobabiliter 
aliquiideisininandaLo  dalum  credunt,  quod  et  lesti- 
roonio  Adriani  mox  allato  probant.  Quarto  ,  nihil 
aliad  forsan  in  ConcQIo  faclum  Honorio,  quam  quod 
in  Synodo  Romana,  et  in  Agatbonis  literis;  nisi 
quod  Constantinopoli  patentius  et  expressius  actuin, 
quod  in  Synodo  Romana,  ipsisque  Agathouis  literis 
implicile  et  subobscure. 

XLIX.  Jam  quod  dicitur  de  Theodoro  actorum 
corruplore,  fidem  fere  omnem  omni  ex  parte  supe- 
rat.  Nam  primo,  quod  propter  Monothelismum  de- 
posiius  slt,  et  quidem  paulo  ante  Synoduin ,  nemo 
veterum  tradil,  neino  ante  Baronium  :  quamquam 
suspicio  Baronii  1^5  ^^^  improbabilis  videtur  : 
nain  et  Macbarii  Anlioclieni  fidei  subscripsit;  et  eo 
fav.to  depositionem  meruil,  qua  Macarius  mulctatus 
esi.  Deinde,  etsi  consenseril  Macario,  queinadmo- 
dum  et  Georgius  successor,  at  pcrtinaiL  non  manslt, 
sed  Georgium  imitatusi  resipuit :  qiuimobrem  de- 
functo  mox  successit,  restilutus  in  sedem  prius  reli- 
ctnm.  Syiiodus  vero  neminem  proscripsit,  nisi  aut 
defunctum  aut  pertinacem. 

L.  Tenim  etsi  ficte  professus  dicatur  catholicam 
fidem  cupidilale  sedis  recipiend^e ,  etsi  relinuerit 
animo  non  tantum  erroreiUy  sed  etiam  odium  iu 


—  DISSERTATIO  IL  m 

X  sedem  apostoUcam ,  qua  ratione  iandem  potuit, 
.  qoamvis  maxime  tentaverit,  tottes  acta  vitiare, 
quoiies  Ilonorii  mentio  facta  est?  quomodo  licuit 
boittiui  uai  proiessionem  fidei  Episcoporum  manibus 
subscriptam,  ipsasque  CoostanUni  imperatoris  ii- 
teras  aduiterare?  Aunon  erat  fides  sigiUis  obsignata? 
Aiinon  suas  iiteras  Gonslanlinus  apprimeCatbolic^us 
manu  sua  subscripsil?  An  prsecipiti  imprudentia, 
et  non  matura  polius»  ut  m  re  tanti  mouienti  par 
erat,  leclione  recognovit,  quod  subscribereL  ?  An 
ipse  eliaui  Impcrator,  quem  Constanlino  Magno 
Synodus  parem  dixit,  veuit  in  societatem  facinoris 
curo  Theodoro?  Quis  sibi,  quis  aliis  persuadeat,  id 
tcntaium  a  Principe  tam  pio,  tainque  ardenter  Ca- 
tholico,  ut  ipsiusmet  pareniis  Typum,  avique  £c- 

B  thesini  proscripserit  ? 

LI.  Baronius  igitur,  etsi  pie  totam  iogenii  do- 
€trin£eque,  quibus  valcbai  plnrimum,  vi»  adliibiierii, 
ad  eani  muuiendam  ilonorii  defendendi  rationem, 
quam  uuicam  valere  credidit,  paucis  iaiiieA  eruditis 
fecit  utcumque  satis  :  maxima  pars  auscuitave  non 
destiiit  antiouis  Scriplorlbus,  quibus  nunquom  io 
mcutem  venit  arguere  vitii,  imonec  iftdubium  revo- 
care  acta  VI  Synodi,  multo  minus  alia  public»  fidei 
instrumenta  suppositionis  damnare.  Quare  aliam 
ioteruttt  viam,  aliamquo  defensionom  Uoaorii  moiiti 
sunt. 

LII.  Joannes  \,  qui  duodecimus  ab  Honorio  Poa- 
iificatum  gessit»  uuusque  fuit  Legatorum  Agatbmiis 

p  ad  sexuim  Sjnodum,  cum  Romam  CoBStantinopoli 
revcrteret,  attuiil  acta  Synodi,  quae  cum  liieris  Itt- 
peratoris  deferenda  Romam  accepit.  Qualia  'vero 
accepit?  lutegra,  aa  vitiaia?  Si  integra,  cur  rovo- 
cantur  in  dubium,  qua)  seripsii  Leo  H  integris  aais 
de  IIoBorio  consona?  Si  vitiata,  quomodo  lacinus 
noB  agnovit,  cum  rerum  pars  magna  luerit?  Si 
agnovit,  quoniodo  non  admonuit  summum  Pontifi- 
cem,  questusquo  est  de  nefario  scelera?  quonmdo 
summus  ipse  Pontifex  in  ro  tam  infanda  conticuii? 
quomodo  corruptprem  non  postulavit  nefandi  acel^ 
ris  apud  imperatorem?  quomodo  consentanea  actis 
et  iinperator  scripsit,  et  ipse  ponlifex  rescripsii? 
quo  criinine  vir  sanctissirous  acia  vitiata,  sedi  Apo- 
stolicx  injuriosa,  plenaque  calumniis  in  HoBoriuiOb 

j^  iion  approbavit  lantum,  sed  etiam,  retento  vitiu. 
Laiina  fecit,  Hispanisque  recipienda  186  pariter 
ac  Gallis  misit?  quomodo  vitium  istud  in  professio- 
nein  fidei  a  summis  Pontificibus  emiltendam  indu- 
xit?  Si  haec  incredibilia  non  sunt,  qualta  tandem 
sunt? 

LIII.  Jam  vero  quid  faciemus  aliis  aliarum  sedium 
magnarum  Legatis?  retuleruntne  et  ipsl  suas  in 
Provincias  acta  vitiata,  an  integra?  Si  integra, 
quoniodo  ex  iis  emendata  nou  sunt,  qux  vitium 
passa  erant,  maximc  cum  septima  et  octava  Synodi 
cogi^reiilur  ex  orbe  toto  ?  Si  vitiata,  qui  fieri  potuit» 
ut  de  v.lio  nullus  ex  septuaginta  quinque  supra 
cenlum  Episcopis,  nuUus  e  Presbyterorum  infinita 
pene  multitudiuQ  verhunt  (ficoret.  ftoribere^ue?  Aa 


m 


AD  LIBRUM  DIURNOII 


i«e 


tbtus  orbis  ca  tempestate  obstapaerat  eo  usque,  ut  A  ^  LVIU.  Quod  pertinet  ad  primum,  sex  omniDo  in 
^  vitium  et  facinus  agnoscere  non  posset,  tot  Epi-     locis  aclorom  aflfem  videUir  causa,  cur  Honorius 


iBCOpis,  totque  Glericis  actorum  Synodi  consciis,  et 
itccusare  valentibus ,  vel  si  agnosceret,  uni  hoinini 
neque  potentissimo,  neque  optimse  famae,  neque 
gratiosissimo  Principibus  adnlaretur? 

LIV.  Quid  plura  persequar?  quid  consequentium 
sseculorum,  quid  summorum  Pontificum,  Concilio- 
rum  generalium,  illustrinm  Scriptorum,  autHonorii 
condemnalionem,  aut  de  corruptione  actorum  sDen- 
lium?  quid  Ecclesise  ipsiusmet  Roman»  tam  diutur- 
nam  in  Officio  S.  Leonis  II  confessionem?  quid  in- 
flnita  ejusmodi  argumenta  ? 

LV.  Consuns  igiiur  cum  sit  actorum  integritas, 
constans  pariter  Honorii  3p0o$o$ia ,    inquirendum 


damnetur.  Act.  xiii,  pag.  novse  Editionis  944,  quod 
ejtts  epistola  ad  Sergium  dissentanea  sil  Patribus. 
Ibidem,  quod  Sergii  mentem  in  omnibus  sequatur. 
et  dogmala  confirmet.  Act.  xiv,  pag.  972,  quod  ejui 
epistola  in  unam  eamdemque  impieiatem  cum  scri- 
ptis  haereticorum  concurrat.  Act.  xviii,,  pag.  iQU, 
quod  per  eum  perinde  atque  per  alios  daunon  dis- 
semlnaverit  haeresim  unius  voluntatis  et  operatio- 
nis,  etc.  Act.  eadem  pag.  1044,  quod  praedicaverit 
unam  voluiitatem  et  operationem.  Eadem  Act.  pag. 
i053,  quod  secutus  sit  Theodorum,  Sergium,  Pyr- 
rhum,  etc. 
.LIX.  Ex  his  locis  contendo,  si  modo  referantur. 


est,  quse  fuerit  tantae  damnaiionis  jusla  causa  :  nam  B  ut  se  habenl,  concludi  non  posse  Honorium  a  Sy- 


sextam  Synodum,  aut  rejicere  velut  spuriam,  quod 
fe^lt  Albertus  Pighius;  aut  damnare  erroris,  in 
quaestione  facti,  quod  visum  quibusdam ;  aut  lisur- 
pat»  auctoritatis  in  judicio  Honorii  accusare,  quod 
^b  aliis  teniatum ;  non  est,  ut  ego  quidem  reor,  ho- 
minis,  qui  consentanea  loqui  velil :  naro  si  valeant 
exceptiones  ejuscemodi  tres  adversus  sententiam  in 
Uonorium  a  VI  Synodo  latam,  merito  quaesierit 
aliquis,  quod  faclum  anlea,  cur  his  non  sint  usi, 
qoi  post  Synodum  vixerunt,  veteres  Honorii  defen- 
sores;  cur  consequentes  Synodi  oecumenicae,  se- 
ptima  et  octava,  sextam  aut  velut  spuriam  non 
rejecerunt,  aut  tanquam  errantem  secutae  sunt ;  cur 


nodo  percuisum  anathemate,  propierea  qiiod  uni- 
cam  in  Cbristo  voluntatem  docuisset,  sed  tantum 
quod  docentibus  faverit,  docendique  opportunitatem 
suppeditaverit. 

LX.  Primus  locus  sic  se  habet.  c  Retractantes 
dogmaticas  epistolas,  quae  tanquam  a  Sergio  quon- 
dam  Patriarcha  hijus  regiae  urUs  scriptae  sunt,  tam 
ad  Cyrum ,  qui  tunc  fuerat  Episcopiis  Phasidis , 
quam  ad  Honorium  quondamPapam  aniiquaeRomic; 
similiter  et  epistolam  ab  illo,  id  est,  Honorio  re- 
scriptam  ad  enmdem  Sergium  :  hasque  invenientes 
omnino  alienas  existere  ab  Apostolicis  dogmatibus, 
et  a  definitionibus  sanctorum  Conciliorum,  et  cun- 


summi   Pontifices   non  modo  non  reclamaverunt  p  ctorum  probabilium  Patrum,  sequi  vero  falsas  do- 


adversus  iliegitimi  judicii  ream ,  sed  eam  polius 
pari  ctim  quinque  praecedentibus  veneratione  pro- 
aecuti  sunt;  cur  iu  eam  jurarunt  Episcopi  Episco- 
porum,  cum  in  sedem  Apostolicaid  ascenderent; 
cur  cum  in  eam  jurarent,  non  modo  definitionem 
fldei  laudarunt,  sed  etiam  damnati  Honorii  nomina- 
tim  memineruut 

LVI.  Omitto  dicere,  non  solum  desanctoLeonen, 
qui  Synodum,  etiam  qua  parte  accusatur  Honorius, 
Latinis  et  legendam  et  recipiendam  exhibuit,  sed 
etiam  de  Gallicanis  Hispanisque  Praesulibus ,  qui 
exhibitam  recepere;  imo  et  de  Collectoribus  Cano- 
tium  dociissimis  Tvone,  Anselmo,  Deusdedit,  et 
Gratiano,  qui  sextam  Synoduin  1S7  accensucrunt 


ctrinas  haereticorum,  eas  omnimodo  abjicimus,  et 
tanquam  animae  noxias  execramur.  >  Atqui  eo  loci 
nullus  sermo  fit  expresse  de  una  Christi  voluntate, 
sed  tantum  generatim  de  falsis  doctrinls  abhorren- 
tibus  ab  Apostolorum  tradltione.  Abhorrent  quidem 
Sergii  et  Pyrrhi  doctrinae  ab  Apostolorum  de  flde 
traditione  :  abhorret  vero  inconsulta  Honorii,  igna- 
viter  nolentis  obsistere  haereticis,  ceconomia  a  ge- 
nerosa  fortitudine  Pauli,  aliorumque  Aposlolorum, 
conteslantium,  Deo  magis  quam  hominibus  obse- 
cundari  oporiere. 

LXI.  In  secundo  loco  Synodus,  postquam  nomen 
eorum  proscripsit  ,  188  quorum  Agatho  Papa 
mentionem   fecerat   in  epistola,  id  est,  Theodori 


allis,    sine   excepiione  uUa    aut  animadversioiie.  d  PharaniUni,  Cyri  Alexandrini,  Sergii,  Pyrrhi,  Pe- 
Annon  erat  utraque  maxime  opus,  si  vel  spuria  sit 
sexta  Synodus,  vel  erroris,  usurpataeque  autoritatis 
rea? 

LVn.  Ut  Justa  damnationis  causa,  quam  inqniri- 
mus,  manifeste  appareat,  videntur  mihi  tria  osten- 
denda.  Primum,  quod  antea  assertum,  non  posse 
eoncludi  ex  actls,  imo  neque  eorum,  qui  aciis  vel 
eonflciendis  interfuerunt ,  vel  recognoscendis  im- 
pensius  studuerunt,  testimonio,  damnatum  a  Synodo 
Honorium,  quod  unius  in  Christo  voluntatis  assertor 
esset.  Alterum ,  damnationis  aliam  causam ,  et  a 
Synodo  indicari,  et  ab  aliis  ejusdem  aetatis  con- 
slanter  concordanterque  tradi.  Postremum,  justam 
Wutf  quam  Oli  tradunt,  damnationis  causam. 


tri  et  Pauli  Constantinopolitanorum ,  eosque  c  ut 
pote  contraria  rcctae  fidei  sentientes  anatbemati 
submitti  definivit.  i  Pergit  in  haec  verba :  i  Cum 
his  vero  simul  projici  a  sancta  Dei  Catholica  Eccle- 
sia,  simulque  anaihematizari  praevidimus  et  Hoiio- 
rium,  qui  fuit  Papa  anliquae  Romae,  eo  quod  inveni- 
mus  per  scripta,  quae  ab  eo  facta  sunt  ad  Sergium, 
quia  in  omnibus  ejus  mentem  secutus  est,  linpia 
dogmata  confirmavit.  i 

Verumenimvero  locus  hic  tantum  abest,  ut  pro- 
bet,  Honorium  unius  voluntaiis  assertae  daronalum» 
ut  in  contrarium  afTerri  queat :  mentem  enim  Sergii 
secutuin  esse,  non  est  de  dogroate  consensisse,  scd 
adhaesisse  consilio  de  silentio  indicendo;  .Graeco 


m  DISSERTATIONES. 

enim  legitur  rri  liait^M  y^fiTn  eSaxoXouOi}9flcvT«,  id  est, 
coDsiiio  famubtuni,  quo  facta  impia  ejus  dogmata 
eonflrmaTit,  non  consentiendo,  sed  connivendo. 

Observo  ad  hunc  locum,  projici  ab  Ecclesia  roor- 
tnonim  nomina,  eosque  anathemati  submilti,  aliud 
Dibil  esse,  quam  coram  nomina  ex  sacris  diptychis 
dderi,  et  in  Ecclesia,  yel  omnino  non  appeliari,  vesL 
Don  sine  infami  elogio  atque  dedecore. 

Tertius  locus  continet  sententiam  Synodi  de  li- 
bellis,  cartis,  et  opuscuUs,  quae  a  Chartopbylace 
prolata  foerant,  et  coram  Patribus  lecta,  inter  quae 
Honorii  epistolae  duae  fuerunt,  twv  tiSwv  Xa^ovrtr, 
^yvftittcv  tls  ftwcv  xai  xwt  avriQV  ao^fStiov  fiptaBoUf  xal 
ffvvf c^Oficv  Tavra  ttc  jS^SnXa  xa2  •^vy^otfiopa,  iracaxpq/MC 
icpQ^  TfXctov  a^avtCTfAOV  itvp  irapaSoOi}yac.  His  pervpe" 
ctiSy  cognovimus  in  unam  ipsam  eamdemque  impie- 
taiem  tewidere,  et  veiut  profana  ac  amnUs  perniciosa 
continuo  igni  tradenda  censuimus.  Sed  cum  in  eam- 
dem  dispari  modo  impietalem  tendere  possint  scri- 
p(a  duo ;  alterum,  quia  dogma  :  alterum,  quia  dissi- 
noIaUon  em  dogmatis  coniinet :  concludere  non  licet 
inde,  Epistolis  Honorii  contineri  deflnite  baereticum 
dogma,  sed  alterutmm  dumtaxat  indefinite. 

LXII.  Nibilo  plus  Talet  quartus  locus :  ait  enim 
Synodus^  c  daemonem  per  organa  sua,  id  esl,  Theo- 
dorum,  Sergium,  Pyrrbum,  Petrum  et  Paulum,  et 
Honoriuon,  ac  Gyrum,  atque  Hacarium,  ei  Stepha- 
num  Ecdesiae  cootinenter  erroris  scandala  excitaret 
unitts  Yoluntatis  et  operationis  in  duabus  naturis 
Christi  baeresim  in  populum  Gatbolicum  spargendo.  i 
Verum  haeresis  et  docendo  et  docentibus  connivendo 
spargitur.  Quare  concludi  ex  boc  loco,  quo  Synodi 
definitiva,  ut  loqountur,  sententia  contineiur,  nibil 
aliud  legilime  potest,  quam  quod  alterutro  modo 
ad  haeresim  spargendam  Honorius  contulerit. 

LXIII.  Quintus  locus  habet  in  speciem  plus  ali- 

quid  momenti.  Synodus  enlm  cum  interrogaretur 

ab  Imperatore,  au  omnes  definitioni  sponte  subscri- 

pserint,  exclamat,  in  haec  verba  :  c  Nestorio  el  £u- 

tychi,  et  Discoro  anathema.  Apollinari  et  Severo 

anaibema.  Gonsentaneis  188  eorum    analhema. 

Theodoro  Pharanitae  anatbema.  Sergio  et  Honorio 

anathema.  Pyrrho  et  Paulo  anathema.  Macario  et 

Slepbano  et  Polichronio  anathema.  Omnibus  haere- 

ticis  anathema.  Qui  praedicaverunt,  et  praedicant, 

et  docent  ac  docturi  sunt  unam  voluntatem,  et 

nnam  operationem  in  dispensatione  Domini  nostri 

iesu  Chridti,  anatheiiia.  i  Videntur  enim  omnes  qui 

lippeilati  sunt,  c  dici  haeretici,  qui  quidem  praedica- 

^eriot  unam  voluntatem.  i  Verum  dislinctione  pun- 

<tonim  evanescit  omnls  argumenii  vis  et  species: 

jam  anathema  dicitur  hominibus  nominatim  appel- 

satis,  uoam  eamdemque  ob  caosam  in  exclamatione» 

ob  quam  in  definitione,  de  qoa  mox  actum.  Tum 

adjecto  puncto  sobjungitor ,   c  Omnibus  baereticis 

anathema.  i  Iterum  adjecto  puncio,    c  Qui  prdedi- 

caverunt  et  praedicant,  et  docent  ac  docturi  sunt 

unam  voluntatem  et  unam  operationem  in  dispen- 

satione  ChristLDei  nostri,  anatbema*  i 


—  DISSERTATIO  D.  iM 

A  LXIV.  Postremus  locus  in  prospbonetico  ad  Im- 
peratorem  parum  admodum  valet»  ad  Honorium 
unius  voluntatis  assertae  reum  peragendum,  muUum 
ad  absolvendum.  Sic  enim  se  habet :  c  Superfluas 
vocum  novitates  et  harum  adinventores  procal  ab 
ecclesiasticis  septis  aljicimas»  et  anatbemaii  me- 
rito  subjicimus,  Theodorum  Pbaranitanumy  Sergium 
et  Paulum,  Pyrrhum  simul  et  Petrum,  qui  Constan- 
Uttopoleos  Praesulatum  tenuerunt,  insuper  et  Gyrum 
qui  Aiexandrinorum  sacerdotium  gessit,  et  cum  eis 
Honorium,  qui  fuit  Eomae  Praesul,  ut  pote  qui  eos  in 
his  secutus  est.  i  Graece,  »c  cxtlvoi;  cv  tovtocc  oxo- 
^ovOiiffavTa.  Observandum  autem,  Honorium  ab  aliis 
sejungi.  quasi  disparis  conditionis  esset»  et  damna- 
tum  dici,  quod  aliis  famulatus  obsecutusque  sit» 

B  hoc  enim  significat  vox  axo^ovOqaovOoc.  Perversis 
vero  consiliis  aliorum  famulatus  est,  non  resistendo, 
ut  par  erat,  sed  per  imprudentem  silentii  jussionem 
favendo  :  quo  silentio  abusi  baeretici  dogma  Gatboli- 
cum  de  duabus  voluntatibus  populos  sensim  sine 
sensu  dedocere  tentabant.  Nou  igitur  haeresis  aa- 
sertae  reus  fuit,  sed  folae;  non  consensionis  cum 
baereticis,  sed  inconsultae  dissimulationis. 

LXV.  Quoad  secundum :  Imperator  Constautinus, 
qui  Synodo  inlerfuit,  et  summus  Pontifex  Leo,  qiil 
acta  e  Graecis  Latiua  fecit,  Honorium  non  baeresis 
causa,  sed  alterius  facinoris  damnatum  tradunt. 

Gonstantuius  igitur  in  Edicto,  c  Anathematizamus 
eos,  inquit,  qui  novorum  dogmatum  autores  et  fau- 
p  tores  sont  :  Tbeodorum  dicimus,  qui  fuit  Pbarani- 
tanus  Episcopus ,  et  Sergium ,  qui  fuit  hcqus  urbis 
Antistes,  moribus  Tbeodoro  et  impietale  pareni,  a(- 
que  etiam  Honorium,  qui  fbit  antiquae  Romae  Papa, 
borum  fautorem,  adjutorem  et  confirmatorem  bae- 
resis,i  etc.  Homines  qui  damnantur,  duum  generum 
faclt,  dogmatum  autores  et  fautores :  Theodoro  et 
Sergio  velut  autoribus,  Honorio  tanquam  fautorl, 
dicit  anathema. 

.  Synodi  porro  mentem  nemo  melius  intellexit, 
quam  Imperaior,  1,80  ^^  q^^  rebus  Theologicis 
apprime  erat  erudilus,  Synodique  actionibus  iude- 
fesse  interfuit,  imo  etiam  pars  optima  extilit.  Gum 
paulo  ante  dixisset  de  Sacerdotibus,  qni  pervers^ 
Ecclesias  gubernarunt.  c  Hi  sunt,  inquit,  Tbeodo* 
^  rus,  qui  fuit  Pharan  Episcopus,  Sergius,  qui  fuit 
nostrae  a  Deo  conservandae  regiae  urbis  Antistes,  ad 
haec  Honorius,  qui  fuit  antiquae  Romae  Papa,  bujus- 
modi  baereseos  confirmator,  qui  etiam  sibi  ipse 
pugnat,  I  etc.  Vocat  confirmatorem  haereseos,  pro- 
pter  inconsultam  oeconomiam :  arguit  quod  pugnet 
secum,  quia  cum  catbolice  reipsa  sentiret  in  literis» 
non  tamen  spiritu,  quo  ad  profligandam  haeresim 
opus  erat,  et  locutus  est  et  egit. 

LXVI.  Leo  U.  In  epistola  ad  Constantinum  Inipe-^ 
ratorem.  c  Anathematizamus  novi  erroris  invento- 
res,  id  est,  Theodorum  Pbaranitanum  Episcopum, 
Gyrum  Alexandrinum,  Sergium,  Pyrrbimif  Paulum, 
Petrum,  GonstantinopoUtanaB  {k^esjae  fiobsessorai 


4(3  AD  LIBRUM  DIURMIJII  4«! 

:qs^$^  qpi^pi  PraDSiile$ ;  necnoii  et  noDorium,  qui  A  Typus  porro  damnatas  e&t  a  Maiiino  I,  vekit  im- 


jiauc  ApostoJicam  Ecdesiaro  non  Aposiolic»  iradi- 
lioms  doctrina  illustravit,  sed  proCana  proJitione 
iminaculatam  maculari  perniisit.  > 

In  episiola  ad  £pi$copos  Uispanix.  *  Condemna- 
tione  mulctati  sunt  Theodorus  Pbaranitanus,  C^rrus 
Aiexandrinus^  Sergiu»,  Pyrrhus,  Paulus,  Petrus* 
CoDStanlinopolitam^  cum  Honorio,  qui  flammam 
hxretici  dogmalis  non«  ut  decuit  Apostolicam  au- 
loriiatcm  ^  incipicnlem  extinxit ,  sed  ucgligeniia 
confovil. » 

Li  epistola  ad  Erviglum  Regem.  i  De  Ecclesis 
Catliio)ic£  adunatione  projecli  sunt  TbeoJorus  Pha- 
ranilanus  Episcopus,  Cyrus  Alexandrinus ,  Ser- 
fius,  Paulus,  Pyrrhus  et  Petrus,  quondam  Constan- 


pius,  et  a  lota  SynoJo  Lalerancnsi  rgeclus,  allatis 
raiionitHis,  qux  ut  saucta  Synodo  dignae,  ita  ineiii- 
ctaSilis  suut  momenli. 

LXVIU.  Faclle  nunc  conficUur,  quod  fuerat  la 
parlitione  terlium  :  constat  enim  peccasse  Hoooriiuii 
.sua  illa  a;conomia,  qua  voluil,  de  mia  vel  genuiia 
operaiione  taccri^  cum  taroen  religioiiis  <^au$a  exi- 
gcret,  aperte  gemijiam  defendere  :  ue  sdlicet  ab 
Euiychianorum  reliquiis  ndes  de  duabus  naturis  ia- 
coufusis,  imperroixtis  et  indistinctis,  quae  obUqiie 
pelehatur,  nutarel.  Nulhim  vero  peccatum  esl, 
quod  firlei  Calholicae  noceat,  quin  ab  Ecclesia  me- 
rilo  vindicari  queat;  nequit  auiem,  si  exempius  sit 
e  vivls  qui  peccavil,  nisi  eraso  de  sacris  tabulis 


iinopolilani  Prsesules,  et  una  cum  eis  HonoriusRo-B  nomine,  infamala  merooria,  et  combustis  libriSf 


manus,  qui  iuimaculalam  Apostolicx  tradiliouis  re- 
gulajn,  quam  in  pnedccessoribus  suis  accepit»  ma- 
culari  conscnsit.  « 

LXYII.  jDt  tanti  testimonii  momentum  perpenda- 
tur,  observandum  :  u  A  nemine  eruditorum  nuno 
audiri  Baronium«  qui  adversus  Jmperatoris  Summi- 
que  Pontificis  liiteras  quasi  supposititias  reclamat 
II.  Leonem  sumroa  diligentia  perlegisse  acla  quae 
transtulit.  <  Gestorum  synodalium,  inquit,  seriem 
Tecensentes,  curiosaque  diligenlia  singula  quGeque 
gesta  flagiianies,  eadero  qua;  Apostolicai  sedis  Le- 
gati  narraverant,  scriptis  consonaniibus  convenire 
reperlraus.  Comperimus  cnim,  i  etc.  iii.  Legatos 
sedis  Apostolics  non  interfuisse  tantnm ,  sed  ctiam 


quiJB  Iria  Synodus  adversusHonorium  exercuii:  eradi 
porro  nomen  de  sacris  diplycbis  id  ipsum  est ,  «i 
agitur  de  mortuis,  quod  ab  Ecciesia  pr^^ici ;  iofa- 
mari  memoriam  niliil  aliud*  quam  propier  «ocii- 
mentum  ilLuum  fidei  damjiari;  comburi  libros^-est 
indignos  dici  qui  legantur^ 

LXIX.  jVihil  vero  mirum^  eadem  pwiia  erroris 
fautores ,  eiiam  negativos,  si  licet  iu  loqui,-  qua 
autores  ipsos,  aflici;  eadem  enim  utrojsque  culpa 
leneri  docent  summi  Pontinees. 

Iimocentius  primus  ad  Patres  Milevitauos :  c  Ca- 
Tcat  pastoralis  cura  ne  duarum  ovmm  dira  contagi^ 
serpant  forsilan  per  vulgus  incaulum,  rapewjque  1»- 
pus  corde  Isetetur  inira  ovile  doniioicuoi   iantais 


praeftrisse  actionibos  Concilfi ,  in  quibirs  actnm  est^  ovium  fusas  calervas,  dum  a  custodihus  dissimulaa- 

ter  hahetur  vulnus  duarum«  Prospicieoduin  e&t 
ergo,  ne  permillendo  lupos,  mercejiarii  magis  vi- 
dcamur  esse  quam  pastores.  > 

Ca^Iestinus  1  ad  Episcopos  Galliarum :  c  Timeo 
ne  coniiivere  sit  hic  tacere  :  timeo  ^e  magis  ipsi 
loquantur,  qui  permiUunt  illis  laliier  loquL  In  uU- 
bus  causis  non  caret  suspiciooa  iaciiumiias,  quja 
occurreret  veritas,  182  ^^  ratUitas  displicerei  :  me- 
rito  namque  causa  nos  respicii,  si  silettiio  faveanuia 
errori.  i 

Leo  I,  epist.  95,  ad  Turibium :  <  Si  proOanis  er^ 
roribus  Sacerdotum  corda  non  resislunt,  qua  eoo- 
sci.niia  bonoFcm  sJbi  debitum  ycudieant,  qui  ppp 


de  flonorio  :  hno  deflnitioni  et  prosphonetico ,  in 
iquibus  dainnatur,  suhscrfpsis^e  prfmos  omnhim,  at- 
qne  ita  fleri  non  potuisse ,  ut  sincrent  se  actis 
suppositis  illudi,  illusique  Pontificem  in  errorem 
duccrent.  rr.  Legatornm  nomine  non  eos  tanium  in- 
telfigi  debere,  qui  locum  Agathonis  tenerent,  sed 
etiam  qu\  a  Concilio  Romano  missi  cum  Monachis 
^"  191  Concilio  censentur,  eosque  omnes  nec  ru- 
d6s  fiiistt,  nec  imperitiis  dootrinae  lidei,  sed  erodi- 
los  apprime,  iicet  saeculari^  eloquenUse  expertes; 
quare  wm  potuisse  ^am  supine  falli,  ui  neque  seo- 
tentiam  Cr»uciiii,  ^uaro  ipsi  prassidendo  iuiisseni, 
iioqua  ^cUMTurp  itflMgiiHoiem*  qM  snliscinpsissenif 


8ati«qMe  PqMtiaccm  curios^  inten^niem  doeerent.  |v  animahus  sihi  creditis  non  laboraiU?  3e^ii£  irnuii)^ 

y,  Nou  aliud  olijectura  fui^^d  Uauorio,  q«um  quod      ^^  ovium  septa  /lon  claudnnt  :  fures  insidiantiir, 

Sergio  c^msentiret ,  atque  adeo  foverei  ha^esiai. 

Couserisit  vero  iaaUnn,  qufi  parte  Sergius  ficio  .pa^* 

cis  n(mune  dissimulandum  4msebat,  uierqne  igitur 

coiMOrUi»  audio  foyit  Jbyeresim  :  sed  Uoitorius  a^ 

nam,  quia  noa  peremii;  suam  Sei^;Mts,  ^uia  dtssi- 

mvlavit.  ^ubscripsii  ulorque  simiiia  peprobatis  dm^ 

bus  scriipiis  JmperatQrfiin ;  sed  Hon^rins,  Typo  Cw<- 

stantis,  quo  nihil  imjpAraliaitiir  prabier  fijienliuoi; 

Sergius,  Eclhesi  Heraclii,  qua  praitar  silenUi  indi- 

clionem  coutinebatur  unius  voluutatis  professio. 


et  excubias  non  praetendunt  :  morbi  crebrescunl^ 
et  remedia  nulla  prospiciunt,  »  eic. 

Foelix  II  ad  Acacjum  ConstauiinopoiilaiHim.  c  Ne- 
gligere,  pum  iMssis  deturhafe  perversos,  aihil  est 
aliud  quam  fovere;  «ee  canei  scrufnilo  sooieiatig 
occultae,  qui  evidenter  faciaQri  deskut  obviare,  >  etc 

Syoodus  Lateranensis  sub  Nariino  1,  ile  Typo 
Cou^tanUs  ageHS.  c  ^imilitor»  inqvii,  malum  est» 
pejus  amplecli,  et  cum  ipso  meiius  iiidiMffete  1«^ 
cere.  • 


1(5 


DISSERT4TlOf*S.  -^  WSSgRTATIO  ffl. 


m 


i»"»»W^i^»^Wl^»«i^*"W""  "        • 


■•-■»»^^•1"*« 


tmrt^mm 


193  DISSDRTATIO  III. 

ArPENpIX  AD  ^OTAS  GAPITIS   IT,  De  USU  pallH. 


I.  paHii  nomioe,  qua  sigiiificatlone  bic  Stumitnr, 
^enus  quoddam  sacri  vesliip^DU  inteUigitur,  qao 
Patnarcfa»  araiciebantur  quidero ,  cuin  ordinareiH 
tur;  exuebantur  vero,  si  deponi  conlingeret. 

n.  Cu]usmodi  fnerit  in  Ecclesia  Orientali,  non  est 
liujtislod  disserere  :  ad  solam  euira  Occiuentis  Ec- 
cleslain  pertinet  Liber,  quera  .illustramus;  nec  hnjus 
quoque  lod  est  dicere,  quis  modus  nostra  ^tate  sii, 
ifa\%  ritus  conferendi,  et  quis  usus  atque  auloril;iS ; 
Demo  siquidem  id  non  potest  facile  discere  e.\  Juris 
Pontiffcii  interpretibus.  ad  titubim  de  usu  et  autQri- 
taie  paUii, 

in.  Ad  sola  igitur  pripra  soccula  spectat  hxc  qua- 
Hseomftiie  est  nostra  Pissertatio,  si  taipen  Disserta- 
tio  est ,  et  non  potius  compendiosa  quaedaro  ob^r- 
Tatio 

1T.  Vox  palUi  apud  Latinitatis  autores  vestem 
fllam  longam  signilicut,  quse  alijs  induuientis  ita  im- 
ponilur,  ut  subinde  assuinatur,  cum  prodcundura  in 
INiblicum;  deponatur.  quando  quisque  domi  apud  ^ 

est« 

V.  In  sacris  oniainentis  vox  illa  ^mbiguam  babe( 
significationem  :  sumitur  enim,  aliquaiido  pro  veste 
eacra,  quae  superindiiilur,  ut  quod  })luviale  dicitiir, 
qnodque  cappa  et  <;asula ;  aliquaudo  pro  insigni  quo- 
4am  digniiatis  eximi;e,  quod  ipsi  etiam  cappx  casur 
teque  imponitur  ;  atque  idcirco  pailii  nonien  sorti- 
tor,  quoniam  vel  pallio  imponiturt  sicut  pallium 
reUquis  vestibus,  vel  estpaUiiornamentum  quoddain 
el  decns ;  fruslra  enira  sunt,  qui  super  qa  uoraiua- 
fione  anxie  quxrendo  se  cruciant. 

f  1.  PObtrema  hac  potestate  nunp  acpipilur,  atque 
Ha  signiflcat  idipsum  proporiione  in  Ecciesia*  quod 
torquis  in  militaribus  regiisque  }94  Ordiuibu^,  fiir 
mirom  insigne  dignitatis  cujusdaiq  praecelleijitis ,  jet 
tsniam  pallio  sacro  circumaddit^^iu. 

Vn.  Qnoniain  vero  null^i  est  in  Ecdesia  dignitas 
Patriarchali  major,  idcirco  Qrqatus  iile  PairiarcbM^ 
rum  proprius  exlitit,  et  iliius  prp^sertim,  qui  reliquis 
omnibus  anteceliit,  quique  juie  divino pr«eest,  ide»t, 
summi  Pontiflcis ,  sive  Episcopi  Romani, 

VllL  €um  autem  1n  Ecclesia  di^nitati  potestas  re« 
spondeat,  palllum,  de  quo  loquiraur,  una  ciim  digni- 
tate,  pleuitudlnem  potcstatis  significat,  prp  modo 
tamen  personae,  a  qua  geritur  :  nam  in  ^ummo  Pon- 
tifice,  in  Ecclesiam  universam ;  iu  aliis  PatriarchiiSi 
in  siugulas  suas  dioDceses,  poteslatem  demcu^trat. 

fX.  Sicot  inOrientali  Ecclesia  nuUum  designari 
potest  tempus,  qtiogeri  a  Patriarcbis  coeperit,  sic 
neqiie  in  Occidentali  :  quare  perpeluus  meriio  dici 
poiest  usus  in  summis  Pontificibus,  cum  sacris  ope- 
rarentur,  aut  munia  sibi  propria  obirent.  Fuit  cerle 
UMS  tnle  annnm  530,  quo  anno  Marcus  Papa  O9- 


j^  tiensi  Episcopo  permisit  mUiHiti  ferm,  tane  enm 
Eiectum  a  Clero  Romano  f»  WMiiBMim  PonUHGem 
4iu)re  majorum  ordinaret. 

X.  JSon  recedit  igitur  praeul  n  vero  sententia  ilio- 
rum,  qui  Linum  Petri  suceeiisoiieffi  hujns  omamenti 
autorem  £aciunt«  Faciuiit  v«ro  at^ertus  Tuitiensis, 
et  Augustinus  Patritius  :  ilie  |n  ^.  1  de  divinis  OIH- 
ciis  cap.  27,  iste  llb..i  sfK^rofuin  riliiam,  sect.  de 
pallio. 

XL  Mirabile  porro  est^qiiad  sertbit  fiupertus,  Ma- 
ternum,  qui  ad  Trevirensei»  Eeclesiam  fundandam 
a  3.  Pe^ro  Aposiolo  missui^  eM,  k»reds4alem  palHi 
suis  succes$oi-ibus  reiiquisse  :  id  eoim  ei  Teram  sit, 
fateri  oportet,  S.  Petruni  usum  Aiisse  fkailio,  eoque 
Maternum  donasse,  atque  adeo  ab  eKordio  nasoeiit» 
B  Ecclesiae  summos  Poniiilces  et  geseinse,  et  eoneea- 
sisse  pullium.  Verum,  141  ^n^  iestimonio  velcrum, 
aulor  ille  duodeciuii  dumta^at  s«ouii  Uniantiquam 
jpallii  concesslouein  i^cil,  iia  fldem  vix  ohtiAere  valet, 
saliem  apud  bomines  non  vefiem^iaer  eredulos 

XU.  Accepii  a  Ruperio,  qit»  seripsit  AugvsMnus 
Pairitius,  aulor  librnrum  de  $9cm  Eedm»  Aoman^ 
riiibus,  quos  qui  iribuuat  Cbi^rfitoptioro  Marcelle 
Gorcyrensi,  videulur  M^rceUi  i^msjs&tittnem  «d  Leo- 
nem  X  iiiter  iegeadum  prsbiermisiBse :  scribdiat 
enim  praefationem  Marceliii»  anno  1516,  sedente 
Leone  X,  cui  librum  dicavjt :  camposuit  libvum  autof 
anpo  1473  aut  1474,  sedonte  Statlo  IV,  et  regnante 
Federico,  ut  mdnifesie  Qsteftdit. 

Xttl.  Queraadmodura  yero  summi  PontMces  pe- 
C  ieslaiera  suam  aliquando  Pr»?sulibus  inferionim 
Eccle^iarum  comuwwcarunt,  ee^qiie  iii  Provineifs 
remoiis  Vicariqs  sqos  crearunt,  ita  ^comhiunieat» 
potesiatis  insigiie  poutuieruQt,  qu«  ip&a  est  conces- 
sio  paliii :  unde  faaum,  19S  m  ppifiims  lemporibus, 
quoiiescuinque  collaluiu  est,  la.ta  ^it  meulio  eon- 
cessaj  autoriialls  illius,  quae  per  se  summe  Pontitd 
conveuil,  nempe  cogendi  Syp^^,  exeiK^di  de 
Episcopis  rebusque  fldei  judicia,  facultatem  Episcd* 
pis  faciendi  longiys  a  sua  Ecdet^ia  feeeden^,  eie. 

XIV.  Quia  porro  vicaria  iiolestas  t^um  paUto  tri- 
buebatur  a  summo  Poniifice,  ^  «qmta&que  exige- 
bat,  ut  qui  pallium  accipiebaat,  obiigaiKmi  vicissim 
summo  Pontifici  peculiarem  fidem.  Verum  qufi  angu- 
stis  vicarii  muneris  terminis  obligatio  fidei  coerce- 
balur  primum,  latius  post^  extensa  est. 

XV.  Primis  tempori^u»,  em  fttliiom  per  llteras 
a  Pontificibus  mitteretiur,  liiene  cooUoebant,  non 
t^ul^uiff  exbprtaij^nem  ad  vitam  senctius  instituen- 
dam ,  munusque  pastorale  difoe  viearia  J)otestate 
implepdum«  sed  ^m  aiiqaaiido  mandata  de  extir- 
pandis  baere^ibus»  aixaniisqiie  in  agre  ficclesis  suc- 
crescc;9libvfl!.  yprm»  de  peenliari  obedientia  subje- 


{«7  AD  LIBRUM  DIDRNUM  f6S 

ctioneqne  nullus  tunc  cwt  8crmo ,  fuit  posteriore  A  Prasulibus  pallii  usns  tribueretur,  non  itcm  Hispa- 


aetate,  si  non  seinper,  saltem  ut  plurimum.  Id  quod 
dixi  de  primis  temporibus,  constat  ex  epistolis  S?m- 
macbi,  Pdagiiquc  II,  et  S.  Gregorii,  atque  etiam  cx 
formnlis  Diumi. 

XVI.  Non  difllteor  tamen«  quin  pallii  sacrique 
illius  torquis  oommunicatio  fnerit  arctior  qnaedam 
accipieuiis  Episoopl  cum  dante  summo  Pontifice  con- 
junctio,  ita  ut  pcr  Episcopum  Pontifex  yideretur 
potestatem  suam  exercerc  in  ProTinciis  Jongius  re- 
motis,  et  ubique  Ecclesix  adesse  potestaie,  ut  qui  or- 
b:;m  Cbristianum  Yicarii  Cbrisli  regendum  susce- 
pissent.  Id  Pelagius  1  mittens  Sapaudo  Arelatensi 
pallium  innuit.  Tices  enim  suas  idcirco  iraditas  si- 
gnificat  more  majorum,  c  ul  stabilis  illius  petrae 


nis.  Teroporibus,  inquit,  Vigiiii  et  Gregorii  fifagni» 
Galliae  Conslantinopolitani  Imperatoris,  aut  dominio 
adbuc  aliquatenus  subjaccbant,  aut  certe  autoritatem 
agnoscebant,  Hispania  Tcro  jam  omnino  Romani 
Imperii  jugum  excusserat :  quare  Gregorius  Magnus, 
ait,  cum  Leandro  Hispalensi  paliium  mitteret,  con- 
sensus  ab  Imperatore  obtenti  non  meminit :  meminit 
Tcro,  cum  Siagrio  Augustodunensi. 

XX.  Tota  bsec  commentatio  yanitate  sua  corrait. 
Unde  enim  novit  ille,  non  postulatam  fuisae  a  Mau- 
ritio  potestatem,  cum  Gregorius  Leandro  pallium 
mitteret?  An  quia  silent  literae,  factum  non  est? 
Silent  et  lilerae,  quibus  paliium  mittit,  aut  Pelagius 
Sapaudo  Arelatensi,  aut  S.  Gregorius  Virgiliopari- 


sempitema  soliditas,  supra  quam  Dominus  Salvator  ^  ter  Arelatensi :  an  inde  fit  consequens,  ut  nec  iHe, 


noster  propriam  Aindavit  Ecclesiam,  a  solis  ortu 
usque  ad  occasum,  primatus  sui  apicem  successoram 
suornm  autoritate,  tam  per  se,  quam  per  Vicarios 
8U0S,  firmiter  obtineret,  etc.  Sic  participata  solici- 
tudine  sanctam  Dei  universalem  Ecclesiam  nostri 
per  Dei  gratiam  rexere  majores,  >  etc. 

XVII.  Quoniam  vero  sexto  seplimoque  saeculo  mit- 
tebatur  pallium  Episcopis ,  etiam  extra  Imperii  ditio- 
nem  positis,  factum  est,  ut  quo  tempore  summi 
Pontifices  pene  servirent  sub  Exarchis  Imperatori- 
busque,  eoque  suspicaciores  forent  Exarcbi  ac  Im- 
peratores,  quod  vix  Romse  dominatum  retinerent, 
adversus  invadentes  aliaram'gentium  Reges:  factum, 


nec  iste  petierit  ab  Imperatore  consensionem?  Si  lit 
consequens,  ruit  ratiocinium  bominis,  cum  quo  res 
est,  qua  spectat  Galliaram  Episcopos.  Si  non  filcon- 
sequens,  rait  pariler,  qua  Ilispanos  atlinet.  Dicere 
Tcro,  quod  venit  in  mentem  viro  doctissimo,  posto- 
latam  non  fuisse  a  Pelagioconsensiouem  Imperatoris« 
cum  Sapaudo  pallium  concederet,  quia  jam  conso^S' 
tudo  concedendi  obtinuerat;  non  valet  admodum,  ot 
respondeatur  Hispanoram  Patrono.  Si  enim  valeret, 
nihil  erat  causae,  cur  haec  eadem  consensio  peteretur, 
cum  Vigilius  Auxanio,  Aurelianoque  paUium  daret  : 
antea  enim  Arelatensi  Caesario  Symmacbus  dcderat. 
Veram  inde  opinio  nostra  stabilitur  :  Pelagius  enimi 


inquam,  est  ut  Pontifices,  cum  pallinm  mitterent,  p  consensionem  Jusliniani  non  postulavit,  quia  ipsi 


consensum  Imperatoris  expeierent ;  ne  ea  de  causa 
oriretur  suspicio  aifectati  aliunde  praesidii.  Ita  Vigi- 
lius  Justiniani,  ita  Gregorius  Magnus  Maurilii  con- 
sensum  poposcit :  gemebat  enim  sub  Theodorae  Ju- 
stinianique  serviliter  uxorii  tyrannide  Vigilius,  et 
Gregorius  Exarchi  calumnias,  convitiaque  Imperato- 
ris  patiebalur.  Neuter  sciiicet,  196  pro  sua  prudentia, 
volebat  auimos  hominum  quaerentium  rixas  tangere, 
vel  levissima  suspicione  societatis  initae  cum  Regibus 
Childeberto,  Theodorico,  et  Theodeberto  :  neuter 
cnim  ignorabat,  quae  calumnia  simili  specie  Silverio 
stracta  csset,  quamque  dira  inde  summus  Pontifex 
pertuHsset. 
XViU.  Ex  his  conficiuntor  duo  :  alteram,  nec  esse 


cum  Jusliniano  bene  erat;  postulavit  Vigilius,  quia 
male. 

XXI.  De  personis,  qulbus  conferebatur  pallium, 
pristinis  illis  197  temporibus,  in  quibus  versamur, 
non  una  est  constansque  omnium  sententia.  Sunt 
qui  opinentur,  lege  quasi  communi,  Metropolitis  da- 
tum,  inferioribus  aliis  tantum  privilegio.  Sunt  qui 
contra  existiment,  promiscue  tributum  omnibus, 
prout  visum  unicuique  summo  Pontifici.  Nonnulli 
dividunt,  aiunlque  omnibus  quidem  tributum,  pront 
Pontifici  Tisum,  boc  tamen  discrimine,  quod  Metro- 
poUtis  solis  cum  potestate  vicibus  sedis  Apostolioe 
fungendi;  inferioribus ,  cum  minoribus  quibusdam 
privilegiis,  ad  oraatum   nempe  atque  bonorificam 


opus  laboriose  quaerere  generalem  aliquam,  el  quae  j^  praesidentiam,  aliaque  ejusmodi 


ad  omnes  Pontifices  pertineat,  causam  consensus 
Imperatoram,  qoi  a  Ponlificibus  dumtaxat  duobus 
expetitus  scitur  :  neque  rationi  consentaneum  esse 
jCausam  illam,  elsi  generali  quadam  opus  esset,  inde 
aflerre,  quod  pallium  oraalus  Imperialis  foret,  qui  ut 
essct  summis  Pobtificibos  ab  Imperatoribus  conces- 
sus,  ita  communicari  non  posset  aliis  sine  Imperato- 
rum  venia  :  nam  Imperialium  bsec  vestium  concessio, 
unde  facta  Oricntalibus  Patriarchis  babetur,  unde 
Romanis,  nisi  forte  ex  condamata  iila  donatione 
Constantini  facta  Sylvestro? 

XIX.  Alterum,  specicm  yeri  non  habere,  quod 
nuperas  quidam  scriptor  commentus  est,  de  causa 
expetitae  ab  Imperatoribus  potestatisy  ut  GalHcanis 


XXn.  Primi  opinionem  suam  usu  et  ratione  con- 
firmant :  vices  enim  sedis  ApostoHcae  solis  Metropo- 
Htis  concessae  reperiuntur,  idque  factum  convenien- 
ter,  ut  nempe  et  autoritas  summa  minus  quasi  de- 
scenderet,  et  qui  parere  deberent  sedis  ApostoHcae 
Vicariis,  minus  aegre  id  praestarent,  non  insolentes 
obedientiae  MetropoHtis  exhibendae. 

XXIII.  Secundi  utuntur  iisdem  argumeniis,  usu 
nempe  et  ratione  :  nam  ipsis  etiam  Diaconis  Presby- 
terisque  autoritas  sedis  ApostoHcae  credita  rst,  et  in 
negotiis  quidem  gravissimis.  Certe  Paulum  Patriar- 
cham  Alexandrinum  Pelagius  Vigilii  Diaconus  de 
throno  dejccit,  et  Pbilippus  Presbyter  in  Bphesuia 
Synodo  Caelestini  locum  tenuit»  Neque  vero  id  mirum 


m  DISSERtATlONES.  —  DlSSERTATIO  UI.  170 

siquidem  benefidorum  kec  e»i  conditio,  ut  a  Prin-  A  nem*  palliam  oblulerit  Parisiensi  Episcopo,  ne  Regis 
cipe  pro  arbitrio,  quibus  placitum,  tribuantur. 

XXIV.  Postremi  pro  se  afferunt.  i.  Quod  episco- 
pis  inferioribus,  quibus  concessum  legitur  pallium, 


ut  Maximo  Ostiensi  a  Marco  ann.  556,  Siagrio  Au- 
gustoduuensi  a  S.  Gregorio  ann.  599,  et  Aigilberto 
Cenomanensi  a  Joanne  Y,  ann.  685,  aliisque,  ut  Pa- 
piensi,  Lucensi,  Bambergensi,  etc,  vicaria  sedis 
Apostolicx  potestas  tributa  non  reperitur,  sed  privi- 
legia  dumtaxat  minora.  2.  Quod  nullus  Metropolita 
reperiatur  donatus  pallio,  sine  yicariatu  sedis  Apo- 
stoHcae.  Ita  vulgo  illi. 

XXV.  Ego  yero  sic  existimo,  nuHis  unquamde 
Clero  pallium  concessum  esse,  nisi  Episcopis,  etsi 
aliquando  Presbyteris,  imo  et  Diaconis,  sedis  Aposto- 


Yideretur  animum  repulsa  laedere.  Deinde  nuper  Au- 
gusiodunensi  ab  Innoceutio  XI  nunc  sedente  conces 
sum  est. 

XXVH.  Ex  eo  quod  sancto  Odiloni  Gluniacensi 
Abbati  missum  a  Benedicto  IX  paliium,  ex  Giabro 
refert  Hallerius  de  sacris  Ordinibus,pag.  257,  posset 
quispiam  opinari,  non  solis  Prsesulibus  hoc  dignita- 
tis  insigne  collatum  fuisse  :  sed  id  faceret,  repu- 
gnante  ipso  Glabro.  Nam  missuro  quidem  est  Odiloni 
paliium  cum  auuulo,  non  quo  tamen  uteretur  Abbas, 
sed  quod  gereret  factus  Antistes  Ecclesiae  Lugdu- 
nensis,  quam  regere  jubebatur  a  Pontifice.  Audieu- 
dus  Giaber,  qui  postquam  recensuit  dissensiones  de 
electione  Episcopi,  Burchardo  in  sodemLugduuensem 


licse  vices  mandatae  sint  :  neque  enim  in  veteribus  B  successuri,  relationemquePontiOci  de  dissensionibus 


mouumentis  ullum  legitur  contrarii  facti  exemplum ; 
leguutur  tamen  passim  vices  Apostolicae  sedis  tribu- 
tae,  et  Presbyteris,  ut  pneessent  Synodis,  eliam  ge- 
neralibus,  sic  Philippus  Presbyter  in  Coucilio  Ephe- 
sino  locum  tenuit  sedis  Apostoiicac ;  et  Diaconis,  vel 
ad  summae  autoritatis  actum,  sic  PeFagius  nomine 
Tigilii  Papae  deposuit,  adjunctis  sibi  Patriarchis  duo- 
bus,  Paulum  Alexandrinum  Antistitem.  Hujus  autem 
rei  causa  vix  afferri  potest  uUa,  praeter  Pontificum 
voluntatem  :  nam  si  dicatur  incongruum  esse,  quod 
Presby ter  Episcopis  atque  etiam  Hetropolitis  pr»sit, 
cum  autoritate  illa  plena,  cujus  insigne  est  pallium, 
exi^ipietur  statim,  et  praesidentia  Presbyterorum  a 
Papa  roissorum  198  ^^  Goncilia,  et  Diaconi  Pelagii 


factam,  ita  pergit :  c  Pontifex  proiinus  mitlens  eidem 
Patri  pailium  simul  et  annulum,  imperavit  eumdem 
pnedictae  civitatis  fore  Archiepiscopum ;  sed  vir  re- 
ligiosus,  suae  bumilitatis  atlendens  proposilum,  om- 
nimodis  renuit  fieri ,  pallium  et  annumm  suscipiens, 
illi,  qui  Deo  dignus  existeret,  reservavit  futuro  Pon- 
tifici  ejusdem  sedis. 

XXVUI.  Fateor,  ut  plurimum  Metropolitis  conces- 
sum  cum  vicaria  sedis  Apostolica;  potestate  :  sic 
Arelatensibus  Vigilius ,  Pclagius  Gregoriusque  pal- 
lium  concesserunt.  Verum  ex  epistolis  Pontificum 
199  P^lli^  mitlentium  intelligere  oportet,  quid  pri- 
vilegii  tribueretur.  Symmachus  Theodoro  Laurea- 
censi ,  Paschalis  Bernardo  Viennensi,  cumpalUovi- 


judicium  de  Palriarcha  Paulo,  et  Abbatis  in  Anglia  G  ces  Apostolicae  sedis  non  demandamnt ,  Theodorns 


jus  ordinarium  in  Episcopos.  Quod  si  rursus  cause- 
tur  aliquis,  pallii  nomine  intelligi  extremam  oram 
pallii,  quo  Pontifex  in  sacris  faciendis  uteretur,  atque 
adeo  non  decere  Presbyterum,  sed  solum  quasi  regem 
sacrorum,  responderi  potest,  non  aliam  esse  nunc, 
fuisseque  oiim  sacra  facientis  Pontificis ,  aliam  Pre- 
sbyteri  vestem,  de  qua  possit  esse  bic  qnaestio,  atque 
ita  pallium,  cujus  est  inter  Missarum  soleronia  vel 
unicus,  vel  freqnentior  usus,  non  minus  Presbytero, 
qnam  Episcopo,  convenire,  si  hujus  unius  conve- 
nientiae  ratio  habeatur.  Quod  si  urgeatur,  alias  esse, 
praeter  Missaro,  functiones,  inter  quas  obeundas  pal- 
lio  Episcopus  utatur,ut  ordinare,  etc»  id  ego  fatebor 


tamen  et  Bernardus  Metropolitae  erant.  E  conver&o 
Metropolitis  aliquando  vices  Apostolicae  sedis  de- 
mandatas  sinepallio  intelligimus  ex  epistola  Hormis- 
dae  Papa^  ad  S.  Remigium  Remensem  Antistitem 
data  ann.  514. 

XXIX.  Par  est  credere,  prioribus  temporibus  da- 
tum  esse  solis  Occidentalibus  a  Pontifice  :  nullum 
enim  reperitur  exemplum  dali  Orientalibus ,  ante 
constiiutos  in  Oriente  Patriarchas  Latinos  :  nam 
quod  de  sancto  Cyrillo  narrant  Theodorus,  Balsa- 
mon,  et  Phoiius,  eum  accepisse  a  S.  Caelestino  cum 
vicaria  potestate  exercendi  in  Ephesina  Synodo  ju- 
dicii  de  Nestorio,  Phrygium,  quod  interpretautur 


^ttbensised  quemadmodum  ordinant  Episcopi  sine     pallium,  infirmo  fundamento  innititur :  siquidem  nul- 


paUto,  qaidni  Presbyteri  palliam  gerant  sine  ordtna- 
tione,  elc. 

XXVL  Existimo  pariter,  imo  eertns  som,  non  so- 
lii  Metropoiitis  concessum  esse,  sed  inferioribus  etiam 
Episcopig.  Id  constat  exeroplis  pluribus  antea  rda- 
tis,  qnibus  adde  factum  Joannis  VIII  palUum  mitten- 
tis  Valloni  Metensi  Episcopo,  quod  jam  praeeessores 
quatuor ,  nec  quicquam  redamantibus  Metropolitis, 
obiinuerant.  Mos  iste  non  ita  obsolevit,  quin  nostris 
temporibns,  com  RexChristianissimus  Ludovicus  XIII 
instarel  sammo  Pontifici,  ul  Ecclesiam  Parisiensem, 
propler  dignitatem  civitatis,  quae  imperii  caput,  in 
ArchiepisGopatum  erigeret,  difficultatem  sentiens 
Pontifex,  ob  Senonensis  MetropoUt«  contradictio** 
Patrol,  CV* 


lum  depotestate  praesidendi  ConciUo  demandata  exstat 
inUtteris  S.  Caeleslini  actisqueConciUi  verbum,  nuUum 
et  de  palUo ;  imo  creditur  a  nonnulUs  haec  fabula  a 
GonstantinopoUtanis ,  tunc  cum  ab  Ecclesia  LaUna 
se  abstraxissent,  eo  consiiio  conficta,  ut  Alexandri- 
norum  dignitatem  deprimerent,  velut  a  Romanis 
profectam,  aut  certe  auctam. 

XXX.  In  veterum  roonuroentis  nuUum  reperitur 
vestigium  daU  Africanis  uUis ,  saltem  quamdiu  Afri- 
cana  Ecclesia  relinuit  aliquid  prisUni  splendoris ;  imo 
datum  omnino  non  fuisse,  ratio  convincil :  nam  cum 
paUio  tribuebatur  Archiepiscopi  nomen,  a  quo  i(a 
abhorrebal  Africana  Ecclesia,  ut  in  ConciUo  anni 
397  sanciverit,  c  ne  primae  sedis  Episcopus  appel* 

Q 


1,4  AD  LffiftOM  piURNDM        _  172 

lciur  princcps  Sacerdotaiii,  ant  suittmus  Sacerdos,  Aq«iatfttert:piseopo]&  eximiuset  sanctitate  morum» 


atit  aliquid  ejusmodi  (id  est,  Archlcpiscopus) ,  sed 
taiitum  primae  sedis  Episcopus.  » 

XXXI.  Quandoquidem  dictum  flhid  ^Jregorii,  ror 
twnis  ordo  nos  admonet,  ut  cum  usu  paUii  aliqua  lar- 
giri  privilegia  debeamus  ,  non  perlinet  ad  soios  Me- 
tropontas,  quibus  vices  sedis  Apostolicae  commiite- 
renlur,  sed  ad  inferiores  eliam  Episcopos,  qui  pallio 
donarentur ;  de  privllegiis  ejusmodi  nonnHiil  disqui- 
rendum.  Fuerunt  illa  vero  aliquando  Ecclesiap  ipsi 
concessa,  aliquando  soli  persona  :  diuturna  fuerunt 
illa ,  haec  ad  tempus.  Siagrio  Angustodunensi  a  Gre- 
gorio  Magno  concessa  est  vocandi  ad  Synodum  om- 
ries  Episcopos  sub  ditione  Theodoridet  Theodoberli 
positos  auloritas ,  fuit  hoc  personale  privilegium  : 


4n:TeKglonis  tanidio,  «t  «cienli»  ftapi^tiaeque  laude, 
et  nobifitate  generis,  qua  Ibrsan  detaosa  m  alio  ia- 
stmnento  appeHatus  est  princqw  Episcopomib? , 
'  XXmv.  "Quod  si  haec  probabilia  sint,  ut  certe  sunt, 
et  eo  quidem  magis,  quod  faciunt  contra  hiauditum 
quoddam  facinus ,  et  incredibilem  appellationem, 
ruit  tola  de  pallio  AigHt^erti  conjectura,  quippe  non 
alio,  quam  norainis,  fundamento  mnixa. 

XXXY.  Accedat ,  quod,  quae  praerogativa  conjici- 
tur  Aigilberto  esse  concessa  cum  paflio,  ut  primus 
inter  Episcopos  Lugdunensis  tertiae  post  Metropoli- 
tam,  aut  reipsa  sederet,  aut  cefte  censereiur,  longe 
ante  Aigilberti  aetalem  Genomanensi  civKati  conver 
niebat :  siquidcm  in  notitia  Provincianim  et  t^ivita- 


concessa  quoque  inter  Episcopos  Lugdunensis  primae  B  tum  Gailtae,  quae  tomo  primo  Conciliorum  Galiiae. 


prima  post  Primatem  sedes,  id  sibi  coHatum  Ecclesia 
Augustodunensis  retinuit,  etiam  sine  pallio. 

XXXli.  Sunt  qui  putent ,  tributum  istis  quoque 
inferioribus  Episcopis  nomen  Archiepiscopi ,  et  ad 
id  probandum  aflferunt  exemplom,  tum  Aigilberti 
Genomanensis ,  qui  Archiepiscopus  dictus  legitur  in 
diplomate  Theodorici  Regis;  tum  Ghrodegangi  Me- 
tensis,  atque  etiam  200  Angilranni  pariter  Meten- 
sis ,  imo  et  Theodulfl  Aurelianensis,  qui  propter  ac- 
ceptum  paliium  Archiepiscoporum  nomen  sibi  arro- 
garunt,  quamvisEpiscopiessent  Metropolitis  obnoxii.: 
qua  enim  alia  de  cansa,  inquiunt,  tantum  nomen  ac- 
cepissent,  nisi  quia  propter  acceptum  a  Summo  Pon- 


praeponitor,  quaeque  emditissimo  Sirmondo  vlsa  est 
ad  tempora  Honorii  Imperatoris  pertinere,  atque 
ita  Aigilberti  ordinationem  saecutls  pene  trlbus  prsb- 
cessisse ,  in  recensione  Provinciae  Lugdunensis  201 
tertise  post  Turonensem  civitalem  Geiiomanensis  nu- 
meratur.  Idem  dicendum  de*  civitate  Metensf^  quae 
post  Metropoiim  Trevirorum  prima  censetur.la  ea.- 
dem  notitia  :  quamquam  notitla  haec,  sicut^st  civi- 
libus  rebus  accommodata,  ita  in  Ecclesiasticis  non  £a  - 
cit  certam  fidem  :  neque  enim  consequens  esl,  ut 
si  quem  certum  civitas  in  ordine  politico  Jocum  te- 
net,  eumdem  in  Ecclesiastico  retineat,  alioquin  quod 
^agrio  Augustodiinensi  conferre  se  dicit  S.  Grego- 


tifice  pallium,  aliis  Episcopis  praecellere  videbantur?  rius,  utprimam  in  Lugdunensi  prima  pqst  Metrop(H 
XXXIII.  Yerum  ad  haec  exempla  observo.  Primum,  ^  Jitam  obtiperet  sedem,  privilegium  non  esset :  quan- 
solis  Gallis  nomen  Archiepiscopi  tributum  legi ,  non 
aliis  cvjuscumque  alterius  gentis  Praesulibus,  etsi 
plures  pallio  insigniti  sint.  Deinde,  non  omnibus 
Gallis  tributum,  quis  enim  id  de  Siagrio  Augustodu- 
nensi  legerit?  quis  de  Parisiensi  ?  Ter  tio,  quatuor  illos, 
qui  dicuntur  Archiepiscopi  nomen  gessisse,  fuisse 
viros,  aut  nobilitate  generis,  aut  pnncipum  gratia 
poUentes,  aut  Archicapellanorum  aulae  dignitate  prae- 
stantes,  quibus  idcirco  adulatio  praecellentise  nomen 
tribueret.  Quarto,  nullam  in  litteris  Pontificum  mit- 
tentium  Episcopis  pallia  mentionem  fieri  Archiepp- 
scopi  nominis,  cum  tamen  aliquando  fiat  expressa, 
cum  ad  Melropolitas  scribltur :  quare  si  qui  hoc  no- 


doquidem  iEduorum  civitas  in  xnemorata  notitia 
pbst  Lugdunensem  continuo  ponitur. 

XXXVI.  Aliud  privUeglum  pallii  nonnuUj  afreruni^ 
islud  nempe,  quod  qui  donatus  esset,  a  aola  sede 
Apostolica  judicari  posset.  Sed  quid  Uli  facient  Theo- 
dulpho  Aurelianensi ,  ^iui  pallium  dicitur  a  Slq^ha* 
no  accepisse,  vocatus  tamen  in  suspiciooem  coo- 
spiraiionis  adversus  Ludovicum  Pium,  ab  Episcopis 
depositus  est,  et  in  Monasterium  detrusus?  Gonque- 
ritur  ille  quid^m,^  ab  alienis  judicibus  damoatujii. 

Soliiis,  taquit,  iUud  opas  RoaiMii  Prcsalis  «satoC» 
Cujus  ego  accepi  paUia  sancta  mauu. 

Venuoi  episcoponim  facto^stendiiur  pmil^^iiitQ 


men  gesserunt,  id  arrogasse  sibi,  non  accepisse,  p  biqusmodi,  si  quod  fuil,  nun  reoeptwn  uau  m  Galliis. 


fastus  gratia ,  non  dignitatis  praerogativa.  Quinto, 
exempla  hujusmodi  quatuor,  si  unum  Angibanni 
forte  excipias ,  desumi  ex  cartis  minus  notis,  qitae 
tanli  procul  dublo  non  sunt,  ut  quod  insolentissi- 
roum  est,  probare  valeant.  Quidni  enim,  ut  in  uno 
Aigilberti  Genomanensis  exemplo  haeream?  quidni, 
Inquam,  error  irrepsitin  Theodorici  Regis  diploma, 
amanuensisvel  imperitia,  vel  amica  erga  Regis  ami- 
cum  adulatione?  Quidni  Archiepiscopus  dictus  est, 
quia  primum  post  MetropoUtam  inter  Lugdunensis 
tertiae  Episcopos  locum  tenet?  ipx^  enim,  unde 
apXiMiri(T7toir9c  vocatur»  et  principinm  et  autoriutem 
significat?  Quidni  per  hyperbolem,  non  insolenfem 
in  communi  sermone«  nomtnatus  sit  Archicpiscopus, 


l^ittde  quemodo,  si  re«  ila  se  habeat,  QOMWsiMe 
pallii  facta  inferioribus  Episcopis,  violatom  m%n 
esset  jus  MelropolitaniiB,  qvod  salvm  PontifeK  ex- 
pressis  verbis  ease  vuit?  I^enique,  «i  ^uod  oeeumt 
priviiegu  hujusoe  ezempiuai«  wm  perliiet  ilhid  ad 
tempora,  iaquibus  versamur»  sed  ad  posleriora  qvi* 
bus  communo  jus  fHrivatis  beaeflciis  am&tom  est. 
XXXVU.  £x  his  coaeiiido  noa  iprrtiaaimr  oon- 
sUre,  quae  privUegia  fuerial  inferiorites  EpiiOQfiis, 
cun  paUio  trU)uu.  Quaf€  m»  iaa|^hnbileai  vidcri 
eorum  opinionem  qui  seBserunl,  boe  inai^  plen^ 
tudinis  potesutis  doaatos  a  saouao  Pontifioe  altfaos 
in  provinciiSy  ut  esseal  veiut  ocoU  et  maaas,  failHis 
res  procul  remous  viderel  el  traoUroi :  atcpie  M 


1» 


DISSERTATfOMES.  -^  DISSERtATlO  DL 


194 


pecultari  Baeiamdiitd  obligaios,  vto  coHttesfi»  auUH  A  stio  de  materia  pallii,  Faitne  semper,  qiue  neiic  est»  . 

ritaliamodo,  vecafel  in  partes  sommi  regiminis,  ju- 

beretque  de  causis  nascentibus  ad  sedem  Apostoli-' 

caro  referre,  ei  si  quando  foret  opus ,  mandata  sua 

exequi.  Huic  opinioni  favet  non  Pelagti  tantum  tesii- 

moniom  jam  allatum »  60d  toi^  S.  Gregorii  ad  Sia- 

grium  epistola,  si  pai^lo  aitentius  perlegatur. 

XXXyiU*  Quam  ^)90uram  eat,  quod  nK>do  diii- 
muS)  iam  et  ialod  for^n  dubitabile,  in  guo  pesiiae 
esseni  TJcee  ill9&  sedis  Apostolicse,  quae  MoiropoliiiS' 
fenmtar  eoncesss  :  nam  Gregorius  liagnus  eas  ad 
tria  capita  revoeat,  od  eauaaa  Episec^rumy  im<i  et 
fidei,  judieandas,  ad  cogettdas  Sypodos^et  ad  danda^ 
Episeopis  ioogius  abituris  fonnatas*  SOS^tqui  bsBo 
proprio  jqre  ad  MelropoUtas  periioent :  nam  ex  prae^^ 


an  pretiosior  quondam  alia  ?  Orientale  laneum  fuisso 
quinio  saeculo  lestatur  Isidorus  Pelusiota  episi.  136» 
lib.  I,  nec  videtur  dubium  quin  semper  fuerii.  La- 
neum  quoque  nunc  esse  in  Occidente  constat,  quan- 
quam  crucibus  sericisrubris  distinguitur ;  imoqoibua. 
ex  lanis  fial,  quove  ritu,  tradii  Augustinus  Patritiu& 
in  libro  rituum  Ecclesiasiicorum« 

203  ^LIII.  Sed  quaeritur  an  ex  altera  quondam 
materiaconfectum  sit,  Quaestioni  locum  fadi  Joaanea 
Diaconus,  cum  scribit  lib.  4  Yitae  S.  Gregorii,  bysso 
candente  contextum  fuisse  palliun^,  quod  Gregoriua 
Magous  gessit,  quodque  adhuc  anno  875>  quo  tem-. 
pore  Joannes  florebat,  in  sepulcro  sancii  Poniiiicis 
cernebatur.  Sive  auiem  byssum  ipterpreieris  tenue 


scripfo  CoBcilii  Niqenibie  'm  ^Bnq  evjiMwre  debonl  ^  Uuum»  ut  melioris  Laiinitatis  Autores;  sive  sericuni 


EfHicopos  ad  Synodum  in  qua  commoni  eonsilio  d^ 
E^ficopia}tidicia  exf»reeanittf ,  eteausae  fidei,  st  quie^ 
orianinr  liaeresea,  agiientiir*  Bebent  et  £pisc<^is  for^: 
mataa  dare  :  id  Afrieanonim  Gaitonimqve  ei^eaH^ 
oansial,  id  vatemm  lestlmouio  Annatur,  buic  nemo 
ceatradicit»  Qoid  ergo  fifngulare  irflmtum  eum  pal- 
lio?  Difficitllatem  angel  qnod  addilQr,  Jf«lfopo/jta* 
fiomm  jure  $ervato  :  si  enim  servetur,  quid  reliqouQi 
esi  de  tribus  a  Gregorio  Magno  memoralis  ? 

XXXIX.  Dicendum  puto,  proprio  quidem  jure 
Metropolitaa  potuifloe  Iria  basc  exercere,  sed  in  sooa 
damtaxat  provinciaies,  poluisee  vero  io  aliQS«  etiam 
Metropolitas,  autQrilate  sedis  Apostolicae,  ciyua  po- 
testas  amplissima  est;  idcirco^Vigiliua  in  omn^ 


filuni^  ut  Ecclesiastici  traciatorea  sequioris  aevi,  Ja-? 
neuui  certe  nou  fuit  s  unde  iii  eonsequens»  ul  nequf^ 
prioribus  lemporibus  laneum  fuerit,  siquidera  mo^ 
rito  credi  possit,  tantum  vimm  tamque  novitaii  in«. 
fensum,  noluisse  a  decessorum  uau  discederei  prftser-» 
tim  in  re  adeo  patente  oculisque  omnium  exposita.^ 
^XIiV.  Qui  de  pailio  Arcbiepiscopali  non  ita  pri-* 
dem  opus  edidit  vir  eruditus  ei  diligens»  praevidil 
boc  argumentum,  duoque  excepilt  ut  suam  de  laneai 
materie  sententiam  luereiur.  Altemm»  decepiuai 
fuifise  Joannem  Diaconum,  cum  paiiium  S»  Gregorii 
inspicerei »  linumque  credidisse,  quod  reipsa  fuit 
lana  :  decepiionis .  eausam  pra^isse  obacuru» 
uiriusque  materiae,  praesertim  vetustam  aetaiem  paa- 


Cbildeberti  Regis  ditionis  fipiscopoa  Auxanio  Arela*  ^  sas,  discrimeo.  Allerum,  st  dee^tua  nou  fuit  Diaoo- 


tensi  poiesiaiem  eoniuiii*  Servatum  porro  esl  Meiro« 
poliiaruffl  jus  in  eo,  quod  et  in  auis  provinciia  li^ 
bere  aoa  iUi  muBia  obirenl,  et  inferioribua  Episcopis 
noB  daretuff  licemia  supenorum  maadaia  ipeniendl* 
XL.  Cum  summi  pontifioes  soliii  sini  Episcopos, 
quos  pallio  donabaut,  sedulo  monere,  uteo  inter  sola  - 
Misaarom  solemoia  uiantnr ;  imo  Gr^orius  Magaus 
Ravennaiem  Epificopura  in  leianiis  gerentem  gravt-» 
ter  redargoal»  quanquam  postea  faiigatus  importunis 
precibua  id  indulsit,  quaeri  non.immerito  potest, 
quse  fueril  tam  expressi  lamque  instanlis  moDiii 
causa.  Ab  digniias  pallii,  ne  usu  vilescerel  ?  An 
pnerogativa  aummi  Ponlificis  quoiidie  ulentis,  ul  a 


nns,  ul  cerie  vix  poiuil,  infintta  multitndineidou^ 
eeroenie,  si  palliBm  revera  lineum  fuit,  fecisse  pio^ 
pter  modesliam  Gregorium  conira  majonim  morem.. 
lltrumque  ex  Joannis  Diaconi  verbia  eonfiei  poas^ 
opinatur  :  et  primum  quidem,  ex  eo  quod  ifie  bysaa 
candente  coniexlum  pallium  dical,  byssua  auieai 
iU>n  candeat,  $ed  fiaveuat  potiiUj  ctun  $it  Utn  pan^  ut 
quidem  ipsi  videtur,  grottiar ;  aecundum  vero,  ex 
eo  quod  Diaconus  dicat,  tx  pallii  materia  mediocri* 
tatem  habitu$  a  mro  $ancto  geetati  reprteeetUari 
.  XLV.  l}t  ego  simpliciier  et  nude  aperiam,  quod- 
sentio.  Primum,  non  inteUigo  salis ,  quomodo  li-. 
neum  pallium  eo  usque  sil  laneo  vilius,  ut  ^ua  uaa 


reliquis  Epiacopis  disiarei  ?  An  quod  casulae  sacne  |v  vtr  araxi^iiatiej  ni  loquiiur  Joanoes,  voluerlt  mode- 

siifle  caosa  a  decessorum  more  discedere :  nam  bys* 
sus  ionge  pretiosior  est  lana,  ui  eonficitiir  at  iUa 
Proverbiorum  looo,  ubi  mulier  (briia  la«datur,  quod 
$tragulatam  veetem  fecerit  stM,  qnodque  byieue  et 
pwrpura  foret  veetimentum  eju$.  Mulier  illa,  opinor, 
ci4us  «tr  fio^'f  ttt  pcfti9  eederei  eum  Senaioribue 
terrtBt  id  esl,  rem  publieam  adminigtrarel,  a  maticaBB 
non  valde  dialaret,  si  parle,  lini  grossiore  «leretiir. 
Beuide  videtur  mihi  JoaBnes,  eom  depallio  saneli 
Ponlificis  loquitiir,  nibillaudarepraBter  antiqBitalem 
viri ;  mediocriiatem  vero^  cujus  meminll,  ad  Im- 
niam  referre,  ex  qua  dependebat  argenlea  reliquia- 
rum  custos  :  cum  entm  scripsisset,  veneratiotie  gra- 
ti$$ima  celebrari  tria,  quce  pemoetantee  in  atmvereori 


qaae  inter  Missas  solum  induilur,  sii  pn^ius  oma- 
tus?  An,  quod  probabilius,  omoea  hfle  causae  con- 
cunrunl?  lodo  vero  fii  oonseqoens,  ui  pretioafle  vesij, 
coJQsmodi  saera  caauia ,  preiaoaiis  olim  omaiua  ad- 
deretur,  noii  ilem  lanoa  laenia  el  vile  quoddam  addi- 
tamenlum. 

XU.  Neqne  oliji<4  poleal »  quod  poslerioribae 
temporibua  eadem  admoailio  perseverarit,  elai  la- 
nettmoQBperileasepaliiuAa  namvel  mosanliquua 
admonendi  veientua  esl,  qoia  reteniae  pariier  nul- 
tendi  pallii  veterea  formulie  ;  vei  desinente  ierlia 
ratione,  aliae  priorea  duae  visae  apni  adbuc  suum  ba- 
berc  momentum. 

XLIL  £x  dicii&  nonnulla  poiestoriiihialorica  qusd- 


«5 


AD  LIBRUM  DIUENCM 


176 


ria  fe$tidieoiCutarentur,paUium,20i  phylacteriam,  A     XLIX.  Nihilo  plas  valet,  quod  Gra&ci  habent,  aut 


et  balteum;  moi  subjunxit :  c  Qnae  sigillatim  consi- 
derata,  et  antiquitatem  viri,  et  mediocritatem  babi- 
tus,  et  speciem  regularis  propositi  signis  perpetuis 
rcpr^sentant  :  nam  in  eo  quod  ejus  pallium  bysso 
candente  contextum,  nuUis  cernitur  acubus  perfora- 
tum,  sic  ipsum  circa  scapulas  obvolutum  fuisse,  non 
autem  confixum  dignoscitur,  sicut  vetustissimis  mu- 
sivis  vel  picturis  ostenditur.  Quod  autem  pbyla- 
cteria  tenui  argento  fabricata,  vilique  pallio  de  colio 
suspensa  fuisse  videatur,  babilus  ejus  mediocri- 
tas  demonstratur.  Porro  in  exilitate  baltei,  quse 
unius  poilicis  mcnsnram  nunquam  excedit,  speciem 
propositi  regularis  olim  a  sancto  Benedicto  statuti 
eum  servasse,  luce  clarius  manifestat.  i 

Adde ,  quod ,  nisi  fallor,  ex  Diaconi  verbis,  contra 
id  quod  eruditus  vir  asserit,  nonobscureconduditur, 
Gregorium  in  usq  pallii,  qnod  byssinum  foret,  non 
recessisse  a  majomm  consuetudine  :  docet  enim  ille 
quiuque  de  pallio,  quod  ex  bysso  candente  contex- 
ttim  foret ;  quod  nullis  acubus  perforatum  ;  quod 
circa  scapulas  obvolutum,  quod  idem  in  musivis  ope- 
ribus  antiqnissimis  picturisque  ostenderetur ;  quod 
haec  antiquitatem  viri,  id  est,  mea  sententia,  studium 
tntiquitatis  retinend» ,  quo  tenebatnr  vir  sanctus, 
reprsesentarent.  Materies  igitur  pallii  modusque 
ntendi  antiquitatem  sapiebat ;  atque  ita  tantum 
abest;  ut  Gregorins  priscos  suos  decessores  in  musi- 
vis  operibus  depietos  deseruerit,  nt  stndiose  potius 
eos  imitatus  sit. 

Denique,  si  GregoHiis  in  eo  sit  antiquitatem  se- 
cutus,  quod  pallium  bysso  candente  contextum  ges- 
serit,  confitendum  est,  veterum  pallia  bysso  pariter 
candente  contexta  fuisse,  ipsaque  adeo,  si  byssi  no- 
mine  intelligatur  linum  tenuissimum ,  ut  habent 
omnes  dictionum  interpretes,  linea  extitisse,  non 
lanea.  Qood  si  eo  quis  nomine  signiflcatum  velit, 
non  quodlibetlinum,  sed  byssinum  illud,  cujus  me- 
minit  Ptinius  Itb.  19  histori^,  pretiosa  fuisse  vete- 
mm  pallia  necesseest,  siqoidem  c  quaterais  denariis 
scripula  ejus  permutata  ut  anri  i  Plinius  tradit.  Et 
vero  decuit  esse  pretiosum  id  oroamenti,  quod  im- 
poneretur  pretiosis  vestibus,  quibus  summi  Pontifi- 
ces  inter  sacra  facienda  uterentur. 


potius  Grsecomm  nnus,  Isidoras  Pelusiota,  de  pallio 
Orientalis  Ecdesiae  Prsesuldm  :  pro  Latinis  eniro, 
de  quibus  agimus,  non  facit,  ut  postea  bstendetur. 

L.  Neque  videtur  etiam  ab  usu  hodierao  idonea 
ratio  desumi,  quasi  id  semper  usurpatum  dici  de- 
beat,  quod  nunc  in  usu  est,  et  jamdudum  fuit,  et 
quo  tempore  esse  coeperit,  demonstrari  non  polest : 
nam  loeus  Joannis  Diaconi  non  temere  creditur  pu- 
gnare  in  contrarium»  et  satis  probare,  ante  sextum 
saeculum  non  obtinuisse  morem,  qui  nunc  viget. 

LI.  Neque  argumentum  a  ratione  petitum  satis 
habet  momenti ,  ut  historicae  quaestioni  solvendae 
sufficiat.  Nam  quod  affertur  de  pallii  lanei  mystica 
significatione,  perinde  ac  si  reprsesentet  pellem  ovis 
^  deperditae,  quam  bonus  pastor  repertam,  cum  erra- 
ret,  humerisque  impositam  reportat  in  ovile,  neque 
ad  rem  nostram  est,  neque  gravis  per  se  momenti : 
mysticae  enim  illius  significationis  autor  Uidoras, 
primuro  de  Orientalium  pallio  loquitur,  cum  sit  quae- 
stio  de  Latino.  Deinde  ea  dicit,  quae  in  alium  sensum 
non  violenter  trahi  queunt.  Denique  rationes  mysti- 
cas  tam  varias  varii  excogitamnt,  ut  nemo  non  pos- 
sit  aliqua  pro  se  uti. 

LII.  Sed  quoniam  Isidori  testimonium  magni  fit 
a  recentioribus,  imo  unicum  fere  est  vulgaris  praeju- 
dicii  praesidium,  illud  paulo  accuratius  ad  examen 
revocandnm  est,  imo  tota  epistola  cxxxvi  describenda. 

c  Hermino  Comiti, 
p      ff  Quantum  inexplebili  discendi  cupiditate  flagras, 
tantum  ego  ad  ea,  quae  quaeris,  explicanda  prom* 
ptus  ac  proclivis  sum  ;  dummodo  Deus  precibus  tais 
commbtus,  inventionem  mihi  caelitus  concedat. 

c  Linteum  illud,  cum  quo  Diacbni  in  sacris  mysce- 
riis  munus  suum  obeunt,  humilitatem  Domini»  qui 
discipuiomm  pedes  lavit  et  extersit,  nobis  in  me- 
moriam  redigit. 

c  Id  autem  amiculum,  quod  Sacerdos  humeris  ge- 
stat,  atque  ex  lana,  non  ex  lino,  contextuni  est,  ovis 
illius  quam  Dominusaberrantem  quaesivit,  inventam- 
quehumeris  suissustulit,pdlemdesignat.  Episcopus 
enim,  qui  Ghristi  typum  gerit ,  ipsius  munere  fungi- 
tur,  alque  ipso  etiam  habitu  illud  omnibus  ostendit, 
se  boni  illius  ac  magni  pastoris  imilalorem  esse,  qui 


XL\I.  Ex  bis,  quae  hactenus  dicta  sunt,  apparet  j^  gregis  infirmitates  sibi  ferendas  proposuit. 


non  temere  quaeri  quae  primis  temporibus  fuerit  ma- 
teries  palliomm,  quibus  summi  Pontifices  utebantur. 
An  lana,  quae  humilitatem  pastoris  ?  an  pretiosius 
quiddam,  quod  dignitatem  sacriflcantis  deceret  ? 

XLVII.  In  neutram  partem  solvi  posse  videtur 
quaestio,  nisi  quatudr  argumentis,  si  commune  prae- 
Judicium  excipias,  veterum  nempe  scriptorum  testi- 
monio,  traditione  sive  usu,  consensione  utriusqueEc- 
desiae,  et  ratione  petiu  ex  mystica  lanae  signiflcatione. 

XLVUI.  Vemm  autores  Latini  Joanne  Diacono 
majores  nibil  ea  de  re,  quod  sciam,  litteris  tradide-* 
rant :  qiuire  nuUum  ab  autoritate  puto  205  argQ* 
mentumpeti  potest,  nnde  Aat  proEcdesiaLatina  in 
all^mtram  parteio  praejudicium. 


c  Ac  diligenter  animum  attende  :  nam  cum  ipse 
veras  paslor  per  adorandomm  Evangdioram  aper- 
tionem  accedit,  tum  demum  Episcopus  assurgit,  at- 
que  imitationis  habitum  deponit :  hinc  nimiram 
Dominum  ipsum  pastoralis  artis  ducem  ac  Deom  et 
heram  adesse  significant.  i 

206  Llll*  Observandum  primo,  totum  in  eo  esse 
Isidoram,  utreramsacraram  mysticas  significationes 
exponat,  quo  argumento  nuUum  est  vanitati  conje- 
ctnraram  opportunius.  Deinde  Isidoram  ab  Hirmino 
Gomite  rogatum,  quid  mysterii  significaret,  vd 
linteum,  quod  Diaconi,  vel  superhumerale ,  qnoti 
Episcopi,  in  sacris  mysteriis  ferrent ;  de  linteo  Dia- 
conorum  id  respondisse,  quod  vix  probetur  a  reraifi 


177  DISSERTATIONES,  —  DISSERTATIO  ffl.  I7g 

Bftcranim  dlsqaisitoribus  :  ait  eDim ,  eo  revocari  in  A     LYIII.  Alterum ,  pallium  did  plemtudinem  et  eom" 


memoriam  humililalem  Giiristi,  discipulorum  pedes 
lavantis  et  tergentis.  At  rerum  ejusmodi  interpre- 
tes  aliter  sentiunt,  iique  pro1)abiliU8  qui  simplicius, 
sciiicet  ministrantium  mensae  Tulgare  id  signum  esse. 
Denique  nihilo  probabilius  esse,  quod  de  superhu- 
merali  Episcoporum  commentatur,  si  tamen  superhu- 
meralis  nomine  inteliigatur  id,  quod  in  hac  quse- 
stiooe  pallium  vocatur. 

UY.  Haec  cum  ita  sint ,  non  video  qua  ratione 
possit  perpetuus  illc  lanei  pallii  usus  in  Ecclesia  La- 
Una  defendi  :  nolim  tamen  opinionem,  quae  longin- 
qua  decem  sseculorum  setate,  et  non  mediocri  auto- 
mm  multitudine  confirmatur,  non  modo  non  con- 
vellere,  sed  ne  lal)efactare  quidem.  Quominus  enim 


plemenlum  poteslatiSfplenissimcepotestatii  signum^inn-' 
gne  decoris^  et,  si  credimus  nonnullis,  Imperialis  pallH 
a  Comtantino  Imperatore  dati  Sylvestro  ora  et  imdta, 
Quis  vero  credat  baeclaneae  taeniaeconvcnire? 

LIX.  Antequam  imponatur  finis  huic  Dissertatio  • 
ni,  solvenda  quaeslio,  cujus  occasionem  praebet  Grc- 
gorius  Magnus,  praescribens  Mariniano  Ravennati, 
quomodo  deberet  uU  pallio,  siquidem  secimdum  edi- 
tionem  postremam  Gonciliorum  haec  habet  :  Quo 
non  aliter  te  uti  memineris ,  nisi  in  propria  tuce  ctW- 
tatiSf  dimissis  jam  fHiis,  Ecdesia^  procedens  a  salu» 
tatorio  ad  sacra  Missarum  solemnia  celebranda  :  per^ 
actis  vero  Missis,  idem  in  salutatorio  rursum  curabi$ 
deponere. 


iD  partes  Joannis  Diaconi  plane  concedam,  retinent  B     LX.  Priusquam  proponatur  quaestio,  emendanda 


me  adhuc  aliquantulum  tria  :  usus  a  saeculis  decem 
continuus  ;  difficultas  ostendendi,  quo  tempore  coe- 
perit,  et  qua  de  causa ;  multitudo  aetasque  Automm 
pro  lanea  materie  consentientium. 

LV.  Quamquam  trium  ejusmodi  argumentorum  vim 
iufringi  posse  yideo  :  nam  multitudo  Autorum  non 
vehementer  urget,  cum  universi  qui  laudari  solent 
scripserint,  quid  usurparetur  suis  temporibus,  non 
quid  pristinis.  Qui  enim  res  Liturgicas  attigerunt, 
partim  veteres  sunt,  partim  recentiores.  llli  totos  se 
dederunt  mysteriis  excogitandis  et  pandendis;  hi 
releribus  adhaeserunt,  sine  ullo  curiosiore  examine. 

Deinde  usum  lanei  pallii  incoepisse  circiler  initia 
Doni  saeculi,  ex  Joanne  Diacono  non  obscure  quis 


est  vocum  dispositlo,  quae  perturbata  est :  quid  enim 
sibi  vult  ista  pbrasis ,  dimissis  jam  filiis,  Ecclesia^ 
etc?  Sunt  qui  legant,  nisi  in  propria  tua  civitate^  di" 
missis  jam  filiis  Ecclesice ,  etc.  Haec  etiam  lectio  vi- 
tiosa  est :  non  cohaeret  enim  cum  sequentibus,  si- 
quidem  salutatorium,  cujus  mentio  flt ,  non  civitatiSt 
sed  Ecclesiae  pars  est.  Restituere  licet  ex  lib.  iv  Yitae 
Gregorii,  cap.  5,  ubi  totam  Gregorii  ad  Marinianum 
epistolam  Joannes  Diaconus  refert,  legitque,  nisi  in 
propria  tum  civitalis  Ecclesia^  dimissis  jam  filHi^ 
procedenSf  eic. 

LXI.  Quaeritur,  qui  sint  illi  filii ,  quibns  dimissis, 
procedit  a  salutatorio  ad  altare  palliatus  Episoopus. 
Vir  eruditus  opinatur  fuisse  laicos,  qui  bonoris  causa 


conjiciat :  videtur  enim  fecisse  byssini  pallii  Grego-  G  salutatum  venirent  Episcopum ,  unde  et  loco,factnm 


riani  mentionem,  et  simul  antiquilatem  viri  laudas- 
se,  quo  tacite  novilatem  suis  aequalibus  objiceret : 
qna  enim  alia  de  causa  ntrumque  praestilisset? 

Jam  quod  ex  tempore  mutationis  remanserit  per- 
petuus  lanae  usus,  id  ego  tribuendum  puto  ceremo- 
niis,  quibus  propter  analogiam  nominis ,  anniver- 
saria  celebritate  bona  gens  noni  saeculi  virgini  A- 
gneti  offerre  ccepit  agnos,  quorum  ex  lana  confice- 
rentur  pallia  :  nihi#  enim  constantius,  quam  quod 
solemnibus  cjusmodi  ceremoniis  addicitur. 

LVI.  Ut  hunc  fere  in  modum  quae  dixi  tria,  infir- 
mari  possint,  Sustineo  taroen  judicium,  conientus 
proposuisse  eruditis  quaeslionem  cum  207  ^^^^  ^^ 
meniis  :  ferant  illi  sententiam,  quam  ralioni  conve- 


salutatorii  nomen,  quorum  in  conspectn  pallium 
Episcopus  vetabatur  sumere ,  sed  cum ,  ipsis  dimis- 
sis,  solus  remaneret  Clerus. 

LXII.  Opinionem  enidili  vlri  confirmant  tria.  Pri- 
mum,  quod  de  Proclo  legimus  apud  Socratem  lib.  7, 
cap.  i7,  eum  ex  primoribus,  qul  ante  Missarum  so- 
lemnia  Episcopi  salutandi  causa  de  more  venerant, 
coniprehendisse  Thalassium,£piscopumque  Caesare» 
Gappadociae  208  ^^  Praefecto  Illyrici  ordinasse.  AI- 
terum,  quod  laici  solerent  Ecclesiae  filii  dici.  Postre- 
mum ,  quod  Gregorius  eo  loci  vellet  usum  pallii^ 
quem  insolenter  Joannes  Mariniani  decessor  exten- 
derat,  quam  maxime  restringere. 

Vir  alter  eruditus  sentit,  filiorum  Ecclesiae  nomine 


nientiorem  putarint,  sed  post  attentius  perpensa  duo.  ^  intelligi  posse  Glericos,   quibus  ex  salutatorio  jam 


LVU.  Alterom  Gregorium  Magnum  lanae  nun- 
quam  meminisse,  cum  de  pallio  scriberet  ad  eos, 
quibus  mitiebat :  meminisset  Jamen  absque  dubio 
si  per  yeritatem  licuisset.  Ul  enim  erat  allegoriarnm 
iDcredibiliter  amans,  ex  materia  pallii  snmpsisset 
argumentnm  pracdicandae  humilitatis,  ad  quam  lan- 
topere  palHo  donatos  hortabalur  ;  non  sumpsil  ta- 
nien,  cum  opportunissimum  foret,  et  tunc  maxime 
cum  Maximo  Salonitano  pallium  mitteret.  Pallium 
ad  sacra  Missarum  solemnia  utendum  ex  more  trans^ 
mtstmus,  cujus  vos  volumus  per  omnia  genium  vendi' 
care :  hujus  enim  indumenti  honor  humilitas  atque 
fustitia^  etci 


egressis,  pallium  sumerel  Pontifex,  et  procederet. 
Istam  quoque  conjecturam  a^juvat,  quod  in  hoc  no* 
stro  Diumo  sumnii  Pontifices  filiorum  nomine  Gle- 
ricos  compellent,  in  secunda  et  tertia  fidei  profes- 
sione. 

PrQbabilis  est,  fateor,  doctaque  haec  utraque  con- 
jectura  :  verum  simplicius  quiddam  afllerri  posse 
puto ,  filiorum  nempe  nomine  appellatam  Gantorum 
Scholam ,  quac  cum  procederet  ad  altare  Pontifex 
sacra  facturus,  signo  dato  dimittebatur  ex  salutato- 
rio,  praeibatque  eo  modo\  qui  describitur  in  appeu* 
dice  ad  Sacramentarium  S.  Gregorii  pag.  S6i  edi' 
tionis  Donmi  Hugonis  Menardl. 


I7i 


LIBRI  DIURM 


m 


SUPPLEMENTUM 

LIBRI  DIURNI  ROMANORUM  PONTIFICUM. 

[Apad  VabinoD.,  llQseoin  fUtlicom,  tom.  I,  parte  n,  pag.  ti%] 


Reiporuum  ad  fetltionm  episcojd.  ^ 

(Ad  pag.  97.) 

Basilicaro,  qaam  dilectio  tua  in  honorem  sancti 
ill.  a  te  suggerit  esse  perfectam ,  consecrandi  tibi 
per  praeceplioniA  nostrae  seriem  facultatem  noveris 
attributam  :  quatetius  ,  frater  charissime,  facta  pri- 
mitus  donalione,  quae  petitorio  tenetur  adnexa,  vo- 
torum  devotionis  iu^  desiderium  complens,  celebri- 
Utis  perfectione  gratuleris. 

ttem  Respotuutn, 

Oblalion^m  dilectionis  to»,  boai  operis  perfectione 

^audentes,  congrua  gratulatioAe  suscepimus.  Et  ideo 

hasiUcam  quam  in  beati  iil.  nomine  saggeris  esse 

constructam ,  prseceptlonis  nostrae  serie  qnantocias 

consecrabis :  utprincepsaposlolorumclaritasuniver- 

^itatis  frequentatione  pro  sui  revereniia  consecre- 

tur;  el  circumjecta  plebs  habeat,  cujus  interventu 

petitionis  suae  cito  mereatur  efTeclum.  Gura  to  ut  ea 

quae  ad  ordinatum  ejus  collata  dicis,  vel  a  te  sug- 

{;eris  conlerenda,  sine  dilatione  perficiais. 

Decritale  quem  tegit  dfaconiM,  quando  ejMcapui 

discuirtur. 

(Ad  pag.  54.) 

DesUtutis  ecclesiis  proprii  rectoris  oAcio  slc  al- 

mitas  vestra  subvenire  consoevit,  in  qua  et  sacerdo- 

i$i  principatas  existit.  Ideoque  provolnti  quaesomus 

si>ostolatam  vestrum ,  domine  beatissime  papa ,  ut 

nobis  pastorem  quaerentibus  fll.  talem  episcopum 

l»nsecrare  dignemini,  cujus  merita  in  eodem  postu- 


DlVERSik  PRIVILEGIA  IPOSTOLICiC  AUCTORITATIS. 

1. 

Ui.  episcopus  servus  servorum  Dei  ill.  religioso 
abbati  venerabilis  monasterii  sanctaB  t)ei  genitricis 
semper  virginis  Mariae  dominae  nostrae,  et  per  eum 
idem   venerdbili  monasterio  in   perpetuuro.  Cum 
saromae  apostolicae  dignitatis  apex  in  lioc  divini  pro- 
spectus  nitore  dignoscitur  praefulgere,  cum  in  exer- 
Cendis  Dei  laudibus  sui  impensius  stiideoit  laboris 
exhiberi  certainen,  ob  hoc  debita  nos  ejusdem  apo- 
stolicae  pastoralis  compulit  soilicitudinis  cura,  quae- 
qne  ad  stabilitatem  piorum  pertinere  dignoscitur 
locorum  ubertim  promulgari,  et  apostolicae  insiilu- 
tionis  censura  confirmari.  Igitur  quia  postulasti  a 
nobis  quatenus  monasterium  sancU)c  Dei  genitricis 
semper  virginis  Mariae  dominae  nostrae,  situm  in  loco 
qui  Yocatur  Plumbariolo,  terriiorio  Aquinense,  pri- 
vilegiis   sedis  apostolicae  inAiIis  decoretur,  ut  sub 
Jurisdictione  sancue  nostrae,  cui  Deo  auctore  deser- 
vimus,  Ecclesiac  constitotum,  nullius  alterius  Eccle* 
siae  jurisdictionibus  submitlatur :  pro  qua  re  piis 
desideriis  faventes ,  hac  nostra  auctoriute  id  quod 
exposcitur  effectui  mancipamus.  Et  ideo  omnem  cu- 
juslibet  ecclesiae  sacerdotem  in  praefato  monasterio 
ditionem  quamlibet  habere  hac  auctorilate ,  praeter 
sedem  apostolicam,  prohibemus :  ita  ut  uisi  ab   ab- 
bate  roonasterii  fuerit  invitatus ,  nec  missarum  so- 
lemnitatem  ibidem  quispiam  praesumat  celebrare, 
omnimodo  statuentes  apostolica  censura  sub  divini 


lando  omnium  nostrorum  praestatur  asseusus.  Opta-     judicii  oblestalione  ,  et  validis  atque  atrocioribus 
mas  te  per  multos  annos  bene  valere,  domine  beatis-     anathematis  inierdiciionibus,  ut  neque  uUus  unquam 

prsesumai  quispiam  alius,  cujuscunque  sit  dignitatis 
praeditus  potestate,  vel  etiam  qi^cunque  magna  par^ 
vaque  persona  in  eodem  monasterio,  vel  ejus  causis 
incumbere,  aut  de  rebus  et  possessionibus,  vel  qutd- 
quid  de  his  quae  ei  pertinere  videntur,  quoquo  raodo 
auferre,  aut  alienare :  sed  nec  qoamlibet  malitiam, 
aut  jacturae  molestiam,  ibidera»  sive  pacis*  sive  bar 
barici  temporis,  quoquo  modo  inferre;  dum  profo' 
cto  eum  perenniter  tam  (ut  dictvm  esl)  pacis,  qaam 
barbarico  tempore  finna  stabilitate  decemimus  sub 
jurisdictione  sanctae  nostrae  Ecclesiae  permaneiiduro. 
Promulgantes  nempe  et  hoc  auctoritale  beati  Petri 
apostolorum  principis ,  coram  Deo  et  terribili  ejus 


sime  papa. 

liem  atiud  quod  tegit  diaconus, 
Electio  ui  qua  nemo  dissentit  desideratorem  per- 
gratalator  aflbctu.  Jam  diu  igitur  episcopali  ofilcio 
destltatl  in  tU.  tali  omniuro  nostroruro  vota  conlu- 
limuB,  at  annueniibus  vobis  in  ejus  locum  qui  de- 
functus  est  subrogetur.  Proinde  precamur  apostola- 
tomvestram,  domine  beatissiroe  papa,  ut  ill.  pro 
Vesira  benignitate  annuere  dignemini,  quod  religio- 
nis  stodio  cognoscitur  postulari. 

Item  aliud  ejusdem. 
'  Deslaena  venerandorum  canonum  traditione,  non 
discrepant  l^eatitudinis  sibi  poscentibus  judicio  sub- 


veniri.  Igitur  cum  ecdesia  nostra  diu  proprio  sit  de-  j)  futuro  examine,  per  hcyus  nostri  apostolici  desiderii 


BtitifU  rectore,  ad  pontificii  vestri  jura  confugirous  » 
Se  c^jQS  sede  omnis  honor  proficiscitur  sacerdotum, 
^t  ideo  precamur  apostolatum  vestrum,  domine  san- 
ete  et  venerabilis  papa,  ut  UI.  tal.  presbyterum  no- 
strom,  quem  consensos  aniversitatis  elegit,  episco- 
pma  conflecraire  dignetar.  Optamas  te  per  nraltos 
attnoe  beiiovalere,  domine  beatissime  papa.  Ei  sub- 
9erip§§rum 


atque  constituti  sancimus  atque  deceraimos,  at  loca 
quse  ab  abbate  cujuslibet  coenobii  in  eodem  praefato 
sanctae  Dei  genitricis  raonasterio  Plumbarioio  com- 
mutata  vel  etiam  concessa  sunt,  nec  non  ei  alias  lo- 
corum  possessiones  quae  a  regibus,  vel  ducibii&,  vei 
|[astaldiis,  et  a  caeteris  Cbristianis  in  eodem  saucto 
loco  largita  atque  oblata  sunt  |  aut  in  poatmodam 
illic  concessa  fuerint,  firma  stabiiitate  jure  ipsius 


18(  ROMANORIJn  mTIPlGOM  SCPPLBMENTUM.  4M 

pnelati  monasteru  exiatenda,  aupie  in  perpetuo  A  talem  piomm  ^gnoscitiir  penioere  loeorum,  iiber* 


pcniwmi»4a  iitttnimiMi  Neir  lieeniia  Mt,  ut  dictum 
«st,  ex  ej«s  ^l  «mnibus  eidem  monasierio  perll- 
nenlibus,  cotquam  magiue  parvaeque  personae  avh 
ierre^  «i  profeclo  juxta  id  quod  subjectus  isdem  yc- 
Bmbillfr  loeM  apooloiiei  cooiliiuti  alfue  privikgii 
eonsistit »  incoiicusse  dotandus  perraaneat.  Si  qois 
autem  (quod  non  optanlus)  nefario  siosu  praesumpse- 
fit  hmr  y??  a  nftB?ii  ii!  Un/iahium  lYoi  prA  stabilitalA 
jam  dicti  mooasterii  staiaia  sam,  rafragare »  aut  in: 
quoquam  transgredi,sciat  se  anathematisYincujo  in- 
Dodatum,  ei  cum  diaboloet  atrocissimis  pompis  ejus^ 
atqoe  Juda  traditore  Domini  nostri  Jesu  Clu^i- 
6ll»  3Mttu  Incendii  supplicio  cdneramttdum  depola- 
lum«  At  vero  fai  pio  imoita  obseFYator,  ei  omnibus 
exstiterh  custodiens  hujus  nostri  aposloliei  amstiioti  B 
ad  cultum  Dei  respicientibus,  benedictionis  gratiam 
a  misericordissimo  Deo  Domino  multipliciter  conse- 
qoaiur  ,  et  vlt^  aetemae  particeps  efflci  mereaiur* 

H. 

Com  itt  exarandis  Bei  laodibos  debHa  pastoralis 
eomp ulait  soUicilttdiBia  eura»  ui  qusque  ad  stabili- 


tim  promulgari  et  apostolioe  institutionfs  in  privi- 
legiis  atque  decrelis  eensara  eonftFmari  conveBit, 
Nempe  nos  apostolioo  modoromine  soprascripta  v^ 
nerabilia  loca,  quae  dudum  fuerant  in  ruinis,  magna* 

4|oe  imipia  ac  poupOf  ialo  degenies,  ei  a  nobis 

iter  a  solo  ae<fifieata  ,  *  er  undiquo  dltata  «pporione 
Ordinaris. . . .  ad  meliorem~sine  dubio  statum  re- 
duceie :  praesertim  ubi  ilia  petuntur  qu»  non  ad 
comaodum  lenipoi«ie«  std  ad  perpetuam  proyiden- 
tiam  pertinentDeo  servientium  animarum,  ut  pnedicta 
scilicet  venerabilia  Ioca„  qM«ea  nobis  in  uno  conglo- 
hata  atque  adnexa  suiit,  cum'  propi. . . .  sanctorum 
congregationibus  qux  re^lariter....  Ccetera  de$mU. 

nr. 

EfUcapo  de  Uvandis  taaetuarUs. 
Noverit  fratemius  tua  pro  refiquiis  nobls  beati 
mariyris  ili.  neeessario  opus  esse  ut  in  loco  qui  ve- 
nerattoni  ipsius  dedieandtts  esi  eoilocentar.  Aique 
ideo  praesentibus  affktibus  ilL  sedia  nostrae  secondum 
consuef  am  reverentiam  levalas  reliqoias  contrtdere 
non  omittas :  ut  ad  nos  secundum  quod  ei  ii^nnctom 
est,  quantocius  vateait  depoviari. 


MABILLONII  0BSERVATIONE8 

nUBRinf  DRIRmJM  RiWUkllOROir  BOKnilGUM, 


I.  Uber  Bkimos  Romanoraii  poniifieam,  taliiae  G 
qnondam  apnd  eos  aoctorilatis ,  etsi  modo  peaiius 
obsoletos,  non  tamen  insuper  tiabendas  est  ob  anti-  > 
quiiaiis  commendationem  Quapropter  cum  in  manus 
nostras  inddissei  vetustissimum  annorum  octingen- 
torom  exeii^lar ,  quo  usos  est  Lucas  Holstenius  in 
«domanda  ilia,  qoam  mediiabatur,b«9usce  iibri  edi- 
tione,  alijiaod  ojperae  pretimtt  nos  foeturos  existiraa- 
Timos,  si  pnedictom  exemptar  cumedltione  Garae- 
ridna  conferemas.  Exemplum  codicis,  quem  Hilario 
Raneatus  monachus  Cislerciensis  Hotstenio  ad  unam 
nociem,  ut  in  Itinere  nostro  diximus,  commodave- 
nrt,  habnit  Garnerios,  qui  Romanum  codicem,  eum- 
que  aatif  uissfmom  voeai,  (josqoe  capiiula ,  paucis 
omissis,  in  soa  Droibtlone  refert«  Exciderunt  ipsi , 
nescio  qua  caosl,  iorte  eb  exempU  defecium,  non- 
nulla  capita,  qoae  mox  retulimns. 

i.  Pnecipuum  est  privile^um  de  monasterio 
Plomhariolensi.  Tasia ,  Ratcmsi  ducis  uxor,  et  fiiia 
eoran  Raitjruda«  mooasterium  pueUarum  non  longe  ^ 
a  Ga^no,  in  loeo  qm  Piombaroia  vocaiur,  propnis  ^ 
samptibus  exstnffenmt,  teslante  Leone  Marsicano 
in  Gnroniei  Gastnensis  lib.  i,  cap.  8,  obi  sub  magna 
cautela  et  dislriciione  regulari  vitam  agentes,  utti- 
muo»  diem  clauserunt.  ibidem  sanctam  Schola^ti- 
eam  vteisse  aique  decessisse  tradunt.  Monasterium 
pueUnrmnLeo  appeUai,ei  tamen  superius  privilegium 
reli|;ioso  ablmii  venerabiiis  monasterii  sanetae  Dei 
genitrids  Mariie  inseriptom  est.  Forte  doplex  ibi 
monasterium  erat,  ut  in  frequeati  loco.  Gerte  mona- 
sterium  virginum  apud  Piumbariolam,  non  Yirgini 
Deif^raef  sed  sandae  PeironiHse  nuncupatum  legi- 
tur  in  ms.  codice  Casinensi,  signato  n.  zi9,  in  h%c 
vetba  I  (  Ronardos  alibas  Gasmensis  hoc  missale 
mhtlt  aomribas  moAanerii  nosiri  Sanclas  Petroniiise 
de  PIoml>aroIa,  at  orent  pro  eo;  >  et  in  eodem 
eodiee  ad  mensem  Juiiium  :  Obitus  Beatrici$  a66a- 
UiuB  moruuterii  Sanctce  PetroniU(»  de  Plumbaroia, 
Nonc  praedium  est  coenobii  Casineosis. 
.    3.  Non  desunt  in  Romano  exemplari  variae  lectio- 


nes  et  emendationes,  quibus  Garoeriana  editio  mnl- 
tis  in  locis  exornari  potest.  Insi^niora  qusedam  loca 
hic  apponere  juverit.  Gol.  19,  hn.  26  :  Ifmm  enim 
nobis  in  oratione  manentibus  ,  ut  ccdestie  dignatio , 
etc. ;  rectius  in  Romano,  Diu  enim  nobit  in  oratione 
manentibus ,  ut  omnium  menlibus  cceiestis  dignatio , 
etc.  Ibid.,  iitt.  U  :  Si  dioi  e$t;  codex  noster ,  si  dici 
Hcitum  est;  quae  correctio  eiiam  col.  54,  liu.  6,  ad- 
hibenda  esl.  Itcm  coi.  30,  iin.  5 ,  presbyteri,  in  co- 
dice  Romano,  dheoni,  uti  in  ftne  ejnsdem  forinuiae, 
in  iUo  sanctissimo  diacono  et  eledo  nostro  consensi  et 
subscripsi.  SkniiiUr  totus  clerus  cum  optimatibus  et 
miiitibus  seu  civibus  subscripsernnt  GoL  31,  lin.  21, 
pro  petitionis  unit(^ ,  legendum  petitionis  nosirce.  Et 
eoi.  5i,lln.  23,  beatum  Petrum  apouoiorum  principem. 
Gol.  55,  lin.i,ita  restiUieBdum,propijifuan4iuinv»o- 
que  inimicorum  fefoeitas,  guam  nisi  soia  Dei  tnrtus  al". 
aue  apostolorum  principis  per  suum  vicariumt  koe  est 
RomaniB  urbis  pontificem^  ut  omnibus  notum  eti^  ati' 
quando  momtis  compfimit^  aiiquando  vero  et  tiectit  ae 

morigerathortatu cum  obsecratione.  (3ol.iO,lin« 

%fpresbyter;  in  nostro,  diacouus;  itemquocoL  48, 
i^n.  Ift,  simui  verbi  earo^  timui  earo  ammata,  ralionalis. 
Gol.  53,  lin.  32,  post  synodatiter,  codex  addit,  at- 
aue  decretaiiter.  Gel.  57,  lin.  22,  inkumnnatum^ 
legendum  humanatum.  Ibid.,  lin.  41,  <u6<fan(iVim, 
lege  ^ubsisteniiam^  quod  grave  mandum  emendai 
codex  noster.  Gol.  59,  liii.  4,  Constanliniy  nosler  ati- 
dii,  if a^Jii,  quod  ad  formuiam  vulgarem  nccessarium. 
Gol.  60,  lin.  10,  prcBviantibus,  adde  ac  comitantibus. 
Gol.  66,  lin.  24,  post  prmumpserunt  fSid&t  itidem 
prcesumunt  atqueprasumpserint.  lh\d,,\in.  29,  lcge 
per  proprias  docirinas.  Item,  lin.  50,  juxta  duarum 
naturarum  modum^  ita  et  duas  voluntates  naturales  ^ 
atque  duas  naturaies  operationes.  CoL  75,  lia.  4,  pu- 
ritaiem  meam  atque  concursum  tibi  utilitatibusique 
Eceiesia,  etc.  GoL  76«  lin.  40,  iitaniaa  vero  per  In- 
duum  ante  diem  ascensionis  Domini  ulebrarCj  totura 
deest  in  codice  Romano,  nt  et  in  episiola  Gftfoni  II. 
GoL  84,  lin.  17,  quia  mmirum ,  lege  qui  ammarum 


m 


INDEX  RERUM  ET  VERBORUM. 


iU 


Ibid.,  lin.  22,  post  deglvuiai^  ita  emenda,  et  ejus  ad 
nottram  non  imnierito  applicetur  panam  perditio,  qui 
commiuos  soUicita  custodire  cautela  negiigimus ,  et 
liiiea  25,  post  dicimus,  et  quibus  divim,  etc.  Gol.  90, 
Im.  31,  lege  in  toco  t/i. ;  et  lin.  33,  post  fundatum^ 
adde,  postulans  ut  dedicari  debeaty  diteciionem  tuam^ 
etc.  Col.  91,  lin.  41,  lege  in  ill,  siquidem  fundo,  Ul: 
terrttorioy  et  lin.  47,  iU.  martyris  eam  censeatis  de* 
dicari  honorem:  ui  Deo  propitio  salvis  orationibus 
ve$tris  desiderium  meum  gaudeam  adimplesse.  Ca&tera 
levius  percurremus. 


A  Col.  i09  habetar  priYilegiam  reginae  cuidam  con- 
cessum  in  gratiam  monasteriorum  ab  ea  coudito- 
rum.  Editi  reginae  nomen  haud  exprimont  :  codiex 
RommasCynedridam  vocat.  lin.  1  pnviiegii  laudanda 
de  bonisy  lege  laudandce  devotionis,  Item  lin.  il , 
qum  juste  acquisisse;  etLin.  iZy  constituisse  ac  de- 
dicasse.  Lin.  16,  tum  ilL  CynedridtB  regina;  quae 
Anglorum  regina  haud  dubie  fuit ,  aut  certe  regis 
Anglise  filia.  Col.  112,  lin.  34,  idoneam^  codex  habet 
oleorum;  et  col.  115,  lin.  11,  postvo/u,  addit  faveas. 
Haec  pauca  ex  multis. 


INDEX  RERUM  ET  VERBORUM. 


Numeri  Arabici  respondent  numeris  crassioribus  textui  insertis» 


Adaoatio  Eccleaiaruro,  77.  Formula  aduDalionto  siunpta 

ex  Greg.  M.  ibid, 

Agaiho  pap«  pnesedit  conc.  YI,  per  legatos  et  respon- 

'  sa&es,  de  quibas  malu  observaDtur,  iO.  Obilus.  i4 

Aigtlbertus  Cenomaoensis.  200 

Apocrisiarius  S.R.  E.  in  eomitatu  exarchi  Ravennge.  23 
Afctiidiacouus  ante  archipresbylemm  appellatus  ali- 

quancio.  9 

Arcbiepiscopl  RaYenne.  6 

AagusUnus  lavitat  populum  ad  diem  natalem  Anrelii  ce- 

lebrandum.  79 

Aureus  soUdus.  111 

Aiiomati  iidem  qai  nobiles  et  bonorati.  16»  25 

B 

Baptisteriura,  qua  forroa.  quo  in  loco.  101 

Barouii  opinio  de  actis  Vl  Synodi  adBlteralis»  183,  re- 
feliitur.  i^,etseQ, 

Basilica.  91, 92,  97,  98»  99,  lOO 

BenedictusII.  15 

Beneficia  S.  archangeli.  94 

Binins  perstricius.  15 

Boniraciuss  V.  10 

Boniiacius  Germ.  apost.  7 

C 

Caelestini  Y,  cor  abdicatio  visa  fuerit  noDDullis  illetft* 
tlina.  171 

Cselestius  damnatur  a  S.  P.  In  fldei  professlooe.  i3 
rautorum  ordo.  155 

Oardinales  qui  dicerentor  7  s»c.  26 

Cautio  episcopi  qu»,  63.  CiOntinet  trededm  capita. 

fbid. 

0>me8  imperialis  oflBcii  qols.  4 

Concil.  Niccnum  318.  PP.  55,  59.  Constantinopoliu- 

nnm  I,  150.  PP.  36,  59.  Ephesinom  200.  PP.  36,  59.  M. 

Mercator  ponitS74,  ibid,  Vide  not.  de  indiet,,  elc.  Chal* 

chedoiipn^e  630.  FP.57,  59.Qaintam.  5S,  60.  In  boc  dam- 

natusOrig.  Tbeod.  Mops.  Diodorns,  loe  epistola,  Theodo- 

reti  scrtpia,  ibid,  et  39.  Seitum  175.  PP.  59,  50,  62. 

OcUvqm.  .  31 

Conoo  papa.  U,  126, 128 

ConsUntinuspapa.  9 

Coiisuniinus  Pogooatos,  28,  59, 50, 51.  Obitos.      Iftid. 

Constituti  subscriptio.  7 

ConsulaiQS  post  tempori  JustinUni.  4 

Corpora  SS.  cam  reoonduntur,  advocantor  vicini  epi- 

scopl.  99 

Qjrllli  Alexandrini  t  apitula  12.  37 

D 

DecreUle  quld,  56.  Dicitur  suggeslio  et  rogatoria  epl- 

stola.  /Md. 

Dedleatlonem(ad)8olenuiemBaslUe»vicini  eplscoplvo- 

caudl.  99 

Deusdedit  papa.  *  10, 12 

Diaconl  solebant  eligl  in  episcopos  56 

Diligentia  disclptin».  95 

Diurnus  liber  romanornm  pontificum.  Praf,  num.  i, 

Quis,  man.  n.  Non  fuit  ignotus  antiqais,  nunu  uu  Meminit 

Ivo  Carnotensis,  num,  iv.  Gralianus,  num.  v.  Anionius  An- 

gustinus,  mm,  vi.  Baronius,  ibid.  Marca,  Laonoius,  Lal>- 
ens,  mim.  «ii.  Dia  expetitus,  nm.  vui.  Nunc  edilur  in 
Incem,  cur,  nurit.  ix.  Lx  vetuslissimo  MS.  num.  x.  Quo 
anna  compositus,  iitim.  xiu.  Prsesuotior  Marcuifl  tormu- 
lls,  nwn,  iiv.  Laboriose  emendatus,  Num.  xvi.  Qu»  ob- 


servata  in  notls,  mim.  xvni.  Qnot  in  eapiu  dlvisns,  et  qu» 
ratio  ordinis,  num,  xxi.  Apographum  Roma  missom.  num. 
xxin.  Cnjosmodi,  ibid.  Elenchos  manutcriptl,  ex  quo  edi* 
tio  accurau  est.  num.  xxiv. 

Donatiosolemnis.  102 

E 

Ecdesiae/QIii,  207.  Corrnptus  locos  emendator. 

ElectioDls  papas  decretum,  10.  Decreti  formnla  unde 
sompta,  ibid,  Electio  post  tridoom,  17,  21.  Eligebank 
etiam  Laici,  16,  17,  23.  Elecins  in  papam  et  nondum  or» 
dinatns,  post  arcbipresbyleram  appellatur,  9.  Eiectione 
non  finiiur  sedis  vacatio,  sed  ordinatione  suocessoris,  9. 
De  electidne  scriplnm  perinde.  ConsUntinopoIim  ae  Ra- 
vennam,  l.*$6.'  Electionis  relatlo  ad  exarcbom,  16.  Ue 
electione  ad  archiepiscopnm  Ravennae,  20.  Ad  Judices 
Raveiniae.  22.  Ad  apocrisiarium  Ravenn».  25.  Electionis 
decreules  paginas  missae  ad  prlncipem  ei  exarcbum  sub- 
scribend».  Ibid. 

Eligendi  papam  potestas  quando  ad  eardioales  cdntra- 
cu.  12 

Eplscopns  forensis,  6.  Eplsconi  obligatio  ad  vigiliaa  et 
officium  eodesiastlcttm,  67.  Ordinatio  episcopi  soburbica* 
ril,  52.  Que  In  hac  ordinailone  contingerent,  ibid.  Qob 
formul»  soper  ea  re.  55.  Decretom  de  electione,  5i.  Vo- 
catoria,  55.  DecreUfe,  cnm  iret  electns  ad  ordiiiationem, 
56.  Aiiud,  57.  Aliud,  Und,  Promissio  fidei  episcopi,  58. 
Caotio  episcopi,  65.  Indiculam  episcopi,  69.  Indiculum 
eplseopi  de  Langobardia.  71.  Synodaie,  quod  acclplt  or- 
dinatus  episcopns,  72.  Formata  quam  acciplt  episcopus, 
74.  Synodale  incardinationis,  76.  PrKcepturo  de  adunan- 
dts  ecclesiis,  77.  Episeopi  Alexandrini  ordioaiio,  ifiH. 
QuiB  legantur  testamento  episoopis,  suat  ecclesiie.       67 

Epistol»  pontificum  superscriptio.  Nomen  snum  pooti- 
fex  ante  v  saeculum  aliquando  praeposuit,  aliquando  nost- 

?oKuitnomini  personae,  coi  scriberet,  ante  Leonem  Mag. 
45.  A  Leonls  magnl  tempore  ad  Joannem  YIU,  constan* 
ter  postposuit,  U5.  Tradlito  d<*diicitor  a  iv.  saecolo  ad  ix, 
144,  elseqq,  usque.  ad  151.  Faliuat  regeaia  Lconis  ei 
Gregorii  MH.,  144.  PP^cum  ad  reos  aot  schismatlcos  scrh 
berent,  nomen  sniim  prasposnerunt,  ibid.  Unde  petenda 
vera  iuscriptio  epistolarum  Leonis  et  Gre^orii,  ut,  147. 
Gregorius  magnus  ssculares  quoslibet  Dominos  vocat,  i  47. 
Hapc  appeliatio  desiit  usurpari  ix  saculo,  151.  Grego- 
rius  Vfl  induxit  In  morem.  Salulm  et  bened.  aposi,y  152. 
Pormule  Dlorni  qnando  desuefactse,  Urid,  Qua  inscripUo- 
ne  scribereinr  ad  sommum  pontlfioem,  tMd.  Ab  impera« 
tore.  155.  Ab  oecumenica  ^nodo,  ibid.  A  svnodo  univer- 
sali  Africana,  iJbid.  Ab  Afrlcana  particulari,  155.  Apatriar* 
cha,  155t  A  prlmate  Afric»,  ibid,  Ab  episcopo.  itid. 
Epistol»  poiitlficum,  2.  Ad  principem,  vtde  not,  Au* 
gnstam,  vide  nof.  Urid.  Patrlcium,  4.  Comltem,  iMd,  Exar- 
chum,  ibid.  Consuiem,  5.  Regem,  ibid.  Patnareham,  ibid. 
Episeopom  forensem,  6.  Arclileplscoparo  Ravenn«,  i^d. 
Episcopum,  7.  Presb^terum,  iHd*  DlacouQm,  ibid,  rrimW 
cerinm,  ibid.  Secundicerinm.  ibid. 

Eugeoius  papa.  62 

Kntlierios  Nestorlanas.  57 

Entbymlus  Zigabenus  de  symbolo  RR.  PP.  perstrielus. 

163 

Exarcbi  quando  ocBperlnt  et  deslerlnt»  4.  Nuntiin  ad 

exarchum  de  iransitn  pap»,  9.  Legatlo  ad  «nrebum  am- 

plissima.  18»  21. 

F 


'Familiares  clerl  etplebls, 
Felix  Raveon»  eplsoopus. 


17 
13 


185 


INDEl  RERUM  ET  TEBBORT]IL 


189 


rorma  1  lldei,*qu«  Diarno  continetiir,  qntade  fnooBpit 

ei  dcsiii.  ^.  \^^  '^ 

Kdrmaia,  qaam  acdpit  epiMOfMn  ordmtlaii,  cajas  «U- 
tis,  74, 76.  0«i  de  formati»  8erii»erinl,  itnd.  FornHiiac  for- 
niuia  ex  ordine  Rom.,  75.  Atcbidiaoonas  Romaous  dat 
formaum.  '® 

G 

Gregoriufl  magnof,  16, 28,  KS.  Fngit  ne  ordinetor,  85. 
Detrecui  SQoimuni  pontiflcainm,  i5o.  Symbolum  Grego- 
rii  M.,  159, 161.  Synodica  Greg.  M.  159, 160 

Gregonus  U.  9,  IS,  21 

Hadrianns  li,  de  Honorii  dtmnatione.  41, 184 

Uonorii  cauia,  17i.  Honorius  Monoilielila  non  foit,  180, 

187.  Damnatua  umen  propter  imprudentem  OBOonomiaro, 

181, 182, 189, 190.  Velus  breTiariam  Romanornm  de  Ho- 

uorio,  185.  Defeodilur  Hon.  adrersus  objicienles  bxresim. 

187,  188, 189. 

1 

Imperator  a  Deo  ooronalns.  50 

Incardioatio  quid,76.  Diflert  a  oommendatione,  ibid.  £t 

YisiUtione,  77.  Eadem  incardinatis,  qu»  ordiaatis  dantur 

mandata,  itrid.  Formula  ineardinationis,  elc.,  76.  Desnm- 

pU  ex  Greg.  mag.  77 

Indlcoluiii  episoopi  de  Langobardla,72.Cn]us  «Utis,  iirid. 

Indicuios  S.  Booifacii  Moguntinensis  episc  09 

lialica  provincia  serviiis.  20 

Ivo  Carnounsis  menunil  libri  Dinmi.  ,         50 

J 

'  Jacobns  GoUiofredns  noUtus.  09 

Joannes  lY.  61 

Joannes  Y.  14 

Jolianus  Pelagii  et  Gslestil  dlselpahis  damoatttr  a  S.  P. 

in  professione  ndei*  45 

Lateranense  scrioium,  15»  65.  Lateraoense  Gondlium 

sub  Mariino  I.  61 

Lecliones  offlcii.  07 

Leo  Magous,  55.  Ejos  Tomos  ad  Flavianum.  37.  Sermo 

In  die  »u\t  assumotlonis,  172.  Perperam  Inscrmitur  in  die 

anniversario.  174 

Liberiatis  cumnlus.  117 

Liuni»  bis  in  mense.  68 

Longobardi.  18, 19 

Lncina.  135 

M 

Macarios  A.nlioclieBas.  42 

Martinus  1.  49,  61 

Mercator  (M.)  scribit  de  Pelagianis  qnse  nemo  alios  dis- 
tincte.  45 

Monotbelitarum  bsresis  In  qno  posiu,  et  nnde  oru. 

17%  176,  177, 178,  179. 

N 

NaUlisdieesommi  pontiflcis.  78.  InviUUo  episcopi  in 
naUli  pap«,  ibid.  Formuia  Dioroi  est  siogularis,  79. 
Kxempla  inviutiouum,  78,  79>  Qni  invlUreiitur,  ibid. 
Qnorsum  ioTiUUo  Ueret,  ibid,  Eicusaiionem  acciitieoUs 

?apa  formnla  duplex  siugutaris,  80.  Natalis  dies  pajMe, 
8,  79«  Gonveniebant  episcopi  etiam  non  invilaU,  79.  Ha- 
bebatur  ^nodns,  ibid.  Excusatoria,  80.  Exborutoria  ne- 
gijgentis,  tbid.  GonaoiatorU,  81.  Conventus  ad  naUle  apo- 
stolomm.  66, 81 

Notaritts  reglonarios.  54 

0 

Oblatioaes  perUnentes  ad  monacbos.  95 

Oratoria  intra  monasteria.  95,  96, 98.  Qratorla  in  «di- 

dibus  saBOularium,  92,  95, 94, 95»  Oratoria  intra  episco- 

pium.  95 

OrdinaUo  S.  pontiOcia.  8 

P 

Palliola  de  confessione  apostoli.  98 

Palliom  sacrnm  quid  ,193.  Qnorttro  proprtum ,  194. 
Qttando  gesuri  ccepii,  ibid,  Paiiii  mittendi  formula  I,  82 
Snmpu,  ut  videtur  ex  Greg.  M.,  ibid:  et  83,  85.  Qul  asi 
sint,83.Quidcontineat,  85.Formuia  11,85.  Sumpu  videtor 
ex  Greg.  M.,  85,  86,  87.  Inlerdieitur  simunia,  87,  88. 
Uaos  ei  parte  Joannes  Vlli,  88.  Formula  lil.  8S.  Auior 
Synimachns,  tMd.  Qui  usi  sint,  89.  Formula  IV,  pro  epi- 
aoopls  Sicilis,  90.  Suropu  ex  Greg.  M.,  ibid.  Pallimu  si- 
gnum  commonicatab  a  papa  potesUtis,  194.  Quid  in  litleris 
eum  poUio  mlssis  mandarent  ponUflces,  195.  Ad  qnid  obli- 


^c 


garentar,  qui  aeclperent,  ibid.  Qol  ponUflees  petierint  ab 
imperatoribos  potesUtem  miuendi  pallil,tM.  Qoibosmit- 
tereniur,  an  solis  metropoiitls,  an  aliis,  eUam  non  episco- 
pls,  197.  Quai  potestas  coocederetur  cum  pailio,  198, 199, 
201.  An  niiitsum  olim  solis  OccidenUllbus,  199.  An  ali- 
quando  Afris,  ibid,  Qn»  olim  materia  pallii  in  occidenuil 
eoclesla,  202.  Non  videtiir  fnisse  semper  ianea,  203.  De 
Pailio  S.  Gregorli  M.,  ibid,  Quando  IncoDpit  esse  laneom. 

208,  207 

Patricitts,  4.  Patricios  provinciae,  ibid.  etl  107.  Augusti« 
nus  patriilus  aulor  librorom  de  sacris  Ritlbus  eccles.  Rom. 

194 
*\PeIagias  I.  i5 

.Pelagius  monacbus  damdalor  a  S.  P.  In  professione  fl 
dei.  45 

Polychronius  deliros  senez  42 

Pomp»  Saun».  liO 

Pootifex  jsummns)  servos  servorom  Dei,  5  Unlversaiis 
)apa,  49,  58.  Pater  patmm,  92.  Papa  patrom,  54.  Apoeto- 
icus,  ibid,  Electns  papa  ordioabalur  presbytef,  el  ephoo- 
pns  ut  alli,  snmmus  poniifex  imposiiiooe  pallii  et  Mpo- 
vt«)iA,  158.  S.  PonUflcis  ordioaUo,  8.  Riios  ordinandi  paps 
alius  aliis  temporibus,  157.  OrdUandi  S.  PootlGcis  ritos, 
24.  Ordinat  Oi^Ueosis  episqopus  assisienUbus  Aibanensi  et 
Porioensl,  24.  Ordinationis  die  osiieosis  utitiir  palUo,  25. 
Ordlnatiir  papa  aote  bymnom  aagelicom^25.  Nullus  papa 
ex  episcopo  eleaos  aote  Formosnm,  157.  Indleninm  S. 
pontiflcis,  sen  professio  pontificia,  1.  S.  pontiflces  suiim 
ordlQatione  peracla,  mooent  Ecclesiam,  45.  Servanies  lo- 
cam  sedis  apost.  qui.  9 

PraecepU  summi  pontiflcis  ad  episcopos  soie  ordioatio- 
nis,91.  Fortnoia  i  et  u.  De  ordinando  presbytero,  ibid,  et 
92.  Formuia  m.  Peiitio  dedicationis  oratorii.  Forniuia  it. 
Responsnm,  etc.,  93.  Qui  blc  forinula  usl ,  ibid.  Condi- 
Uonesquibnsoraloriaconceduninr.  i6(d.  Formula  v.  Re* 
ipoosomde  sperandis  sanctaariis,944Formnla  vi.  De  dan- 
dis  sancluariis,  ibid.  Formula  vu.  De  dando  beneflcio  S. 
Aogeii,  ibid.  Fonnola  vu;.  Dededicando  oratorio  iotra  mo* 
Dasteriuiu,  95.  Desampia  ex  Greg.  M.,  ibid.  Formula  ix. 
De  recondendis  reliquiis  intra  mooast.,  96.  Desumpu  ez 
Greg.  M.,  ibid,  Formula  x.  De  reoondendis  reliqniis  In- 
tra  episoo|iium,  ibid,  Formuta  xi.  Petitio  episcopi  de  Ba- 
sillca  dedicanda,  97.  I^^ormola  xu.  Res|K>nsiim  ponUficis, 
ibid.  Formula  xui.  Aliud  responsuin.  98.  Formula  xiv. 
Aliud  responsum,  ibid.  Formula  xv.  De  altari  dedieando 
in  Basilica,  99.  Formnla  xvi.  De  recondendo  corpore  san- 
ctorum,  ibid.  Formuia  xvu.  De  Basiiica  oonsecranda,  100. 
Formuia  xviu.  De  Basiltca  dedicanda,  ibid.  Formula  xiz. 
Peiitioois  de  dedicando  bapUsterio,  101.  Formula  xx. 
Responsi  de  dedicando  baptisterio,  102.  Accepu  ex  Gre* 
gorio  Magoo,/6td.  Formola  xxi.Respou&l  de  eodem,  ibid, 
Demimpta  ex  Greg.  M.  Jbid. 

Prnceptorom  de  rebus  Ecclesle  procurandis  et  alienan- 
dis,  105.  Formula  i.  Quando  lalcus  loosoratur,  et  flt  re- 
gionarius,  ibid.  Formula  ii.  Qnando  absens  sobreKiona- 
rius  flt  regionarius.  101.  Formula  iii.  Quaodo  ordlnaior  it 
io  patrimonium,  ibid.  Formula*iv.  Quando  rector  l^indi 
mitUlur,  105.  Formoia  v.  Scriptum  ad  Colouos,  etc,  106. 
Desampia  ex  Greg.  M.,  ibid.  Formula  vi.  ( ommendatoria 
rectoris  ad  Judicem  provinci»,  ibid.  Formtila  vii.  Com- 
mendatoria  ad  pauiciuin  pioviucic,  107.  Formula  vui.  Ad 
episcopos  proviiiciae,  108.  Formula  ix.  Tracioria  data  no- 
tario,  elo.,  ibid.  Forinuia  x.  Tractoria  daU  redeuntlbus  in 

KUiain,  109.  Formuia  xi.  Auloi  itutis  de  faciondis  carlo- 
,110.  Formula  xii.  Alia  de  eadem  re.  ibid,  Formiila  xni. 
De  commutaodo  puero,  111.  Formnla  xiv.  De  commulando 
mancipio,  112.  Formuia  xv.  De  eadem  re,  ibid,  Formula 
XVI.  De  donando  puero^  113.  Similis  apod  Greg.  M.,  ibid, 
Formula  xvii.  De  concedeodo  puero,  114.  Formuja  xvui. 
De  eadeiu  re,  ibid,  Foniiula  xix.  SecuriUtis,  115.  For- 
mula  XX.  SecuriUtis,  116.  Forniula  xxi.  LiberUiis,  ibid, 
Desumpla  qnadamteuus  ex  Greg.  M.,  ibid,  Singularis  esi. 

117 

PracepUo  reglsde  ordinando  eplscopo  apnd  Marcu'- 
fum.  157 

Presbyteri  Aiexandrini.  itiS 

Princeps  cor  dicuis,  2.  Aagostns,  ibid.  Dominus,  ibld, 
Dilector  Dei  et  CbrisU,  ibid,  Vicior,  ibid.i  Triumpbaior, 
ibid.  Serenus,  Urid,  Xraaquiiliis,  ibid  Pius,  ibid.  A  D^  o 
ooronatus.  Ibid, 

Privilegiorum  diversorum  sedis  apostollc»  formul»,  25, 
117  i'l  uq.  Pro  locts  piis,  132.  Pro  diaconia  concedeoda, 
ibid.  Pro  diaconia  conUrmanda,  ibid.  Ecclesla  ooocedenda, 
137.  Monasierio  adunando,  121.  Concedeodo,  127, 134. 
Confirmando,  138,  140.  Doundo,  122,  123, 124  ct  115. 
£ximendo,118,  119.128,  151.  Regendo,  121,  126.  Or- 
phanotropbio  conceuendo,  135.  Praspositura  concedeoda, 
151.  XenodochioconuniUendo,  129, 150.  Privilegii  priml 


1^7 


THEODULFUS  AUREUANENSIS  EPISG. 


'm 


fortnula  otus  ZiclrtflM  ptpt,  118.  Secnndi  Sl«phanas  II, 

119.  Sextl  Aff^petus  l\,  Joannei  XIII,  Leo  IX,  123.  Noni 

FaseliHtis  I,  U6.  Decimi  tertU  Siephanus  il,  1».  Viffe- 

slml  secaodt  Pascbalis  II.  i99 

ProcessioDls  gratia.  91,  lOt 

Professfo  (pfima)  fldel  emlsto  a  S.  Pomillce,  (|Dando  tn-* 

cceptt,  170.  Quando  desflt.  170.  171 

ProreSsio  fidei  sacuoda,  31.  Edita primtim  a  Gregorio  II, 

Ibld.  Edebfltur  verbo  et  scrlpto,  5t,  47.  Prtfeseio  fldei 

tertia,  U.  Uuoe  LeouiS  11,  ftHii.  ProfiAssio  t,  fldei  fll  tU 

elecio  in  papam  ad  corpus  S.  Petrl,  158.  Qua  forma,  159, 

Prologus  in  jttdieaiQm.  1 18 

Promissio  fldeiy  ut  est  in  DiorDO,  ci4as  atatis.  88 

S 


SanctiMria. 

ScUolasliciiS  niirtNf. 

Setnrttas. 

Severimis  pa^. 

Simonla  Interdieti» 

Splrims  a  Patre  et  Pllin  prncedAnfl. 

Stepb^nna  Macarii  diseipalns» 


.«»100 

9 

lit 

63,  el 

36,48 
ifl 


Symbelutt  Tetos  Romanomni  eif|iUMdi  nlim,  61,62. 
Qnandn  auotum,  M  qna  dn  cansa.  162 


Synodain  <|oid,  72.  (jti  anbaeriberMt,  cnm  ordinare 
8.  iKmtifex  episc.  sut)urb ,  ibid,  Cum  metropolita,  Und, 
Syiiodaie  continet  8  mandata,  73.  De  iUicttis  ordinationi- 
bns.  I>e  bl^amis,  etc.  De  Afris.  De  ministeriis  et  orna- 
mentis  eoclesiie.  De  redttn  el  obiatiOAiAms  partiendis.  De 
teiiipore  ordinatioiium.  De  tempore  solemnis  baptismi.  De 
lilaniis.  Formuia desumpia  panim  ex  Greg.  Mag.,  75.  Par- 
tiffl  ex  Gelasio.  74 

Synodicas  ordinatlonts  stte  mitleodf  tetes  nws  Rll.  PP., 
163.  Ouando  iocwplt,  164.  Quando  d^silt,  166.  Ad  qnos 
iqrnodica  mitiereuiur,  165.  (}nid  in  Ii!i  eeniineretur,  ihid, 
Ouo  fliie  milterentur,  ibid.  Quorum  poiitiflcnfli  babeau- 
tur.  166.  Synodlca  Gelasli,  Wid,  Peiagii  I,  167.  Grego- 
ril  I.  169, 169 

T 

.  Tbeodoras  papa.  6( 

Tractoria  dau  ministro  fiocleSttt  Aonuut»|  188.  Aedeiin* 

tibus  to  patriam.  109 

Triniutis  perfecUssima  esposiUo.  55 


Ylslt^toret  eeclesliiMi.  158 

Vocatoris  eletti,  58.  YaciloMi  Jev«  VIII,  leoti  dignU- 

alma. 


m 


-  ■  I  ifc.  1 


aattft 


AimO  DOMINt  DGGGXXI. 


THEODULFUS 


4URELIANENSIS  EPISGOPCS  «. 


KOTITIA  HISTORICA  IN  THEODULFUM, 

(Pabrte»,  Blbl.  mefl.  et  inf.  Lat.) 


Theodnlhu ,  epieoopus  Aurelianensis,  saeculo  ix. 
Patria  diis  Incerta  est.  Vulgo  Ualuni  statuunt,  quia 
!n  Tetefi  Ghronico,  apvd  Quercetanum,  tom.  1,  pag. 
56,  Garolns  Magnus  iilum  ex  Italia  in  GaUias  ad- 
duxisse  legitur.  Quae  s^cnteniia  satis  infirfDa  est.  Non 
melior  est  aitera  qua  If  abillonius,  Nic.  Aiitonius  et  Ec- 
cardus»  rerum  Francicarum  xxxviii,169,  ipsum  Hispa- 
ntim  faetunt,  quia  Tbeodulfos  Getici  populi  reliquias 
In  Hesperia  %\re  Hiepaiiia  «ofisaii^tftneos  stios  voca- 
vit.  I*^m  ^Offstfn^ttf iiel  tox  metaphoriee  posita  esse 
potuit^  pro  eJQsdem  fldel  ac  religionis  consorie.  Igi- 
tur  patna  ejus  certo  notidum  est  cognita.  Antequam 
in  Gaiiiam  veniret,  uxorem  habuit,  ex  eaque  Gis- 
lam  filiam,  ad  <iuam  carmen  I  libri  iii  scriptum  est. 
Fuit  autem  primum  abbas  Floriacensis ,  tesle  Gata- 
logo  abbatum  Fleriacensium,  tom.  I  Misceliaiieorum 
Batutii,  pag.  492 ,  post  episeopus  Aureiianensis.  In- 
terfuit,  anno  794,  concilio  Francofurtensi  contra  Fe- 
licem ;  anno  811  testis  fuit  in  testamento  Garoll 
Magni.  Apud  Ludovicum  Pium  prlmum  in  gratia 
fuit^  poei  cum  Bemardo  Uali;»  regi  magis  favere  vi- 
deretur,  anno  818  sede  sua  ejectus,  et  in  urbe  An- 
degavensi  carceri  indusus  fuit;  qula  vero  innocen- 
tiam  suam  conslanter  tuebatur,  anno  8ii  Testitutus 
est,  quo  eiiam  obiit.  Epltaphium  ^ns  edidil  Mabil- 
lonius,  Analect.  lom.  I,  pag  4i6,  ubi  vide  adnota- 
tiooesy  pag.  455-4M;  in  editioDe  recent.  pag.  577, 
578,  et  £ccardum  i.  c. 

Opera  ejut  conjnnctim  edita  sunt  a  Jacobo  Sir- 
moiido,  Paris.,  4646,  8%  poel  in  Operibus  hiyns  re- 
petita,  sequenti  ofdioe  : 

f.  Castknid  ad  pre$bytero»  parockim  iuw;  edita 

•  Kecadimusjuxta  edUionem  laeoM  Sinnondi. 


A  sunt  primum  a  Baronio  ad  annum  855,  num.  5,  de- 
inde  a  Joanne  Busapo  cum  eplstolls  Htncmart  Rbe- 
mensis,  Mo^unti»,  160i,  8«,  porro  a  Sirmondo 
tomo  U  Gonciliorum  Galli» ,  pag.  211,  qui  longe  ac- 
curatius  ad  annum  797,  awl  circUer  reierenda  esse 
censet,  Spelmanno  tomo  I  Gonciliorum,  pag.  584 ; 
Harduino  tom.  iV,  paa^  911.  Canones  9  concilii  vi 
cecumenici.  qui  tom.  iTt  Gonciliorum  Harduiiii  lia- 
benlur  p.  1719,  siippositi  sunt,  et  fere  toti  ex  his 
capitulis  exscripti. 

1.  De  ordine  baptism^  qui  iiber  aDno  |8I2  con- 
scriptns  est,  cam  Garolus  Nagnus  de  hac  re  cogiias- 
set.  Eccardus  Renim  Francic.  xxtiii,  18.  Inseriptus 
est  Magno  Senonefisi  arehlepiscopo,  in  uno  vero  eo- 
dice  (^orbetensi,  et  qno  Menardus  ad  llbrum  Sacra- 
mentorumGregorii  Magni  (Paris.,  1642, 4*)  pag.  113. 
edidit,  Joanni  Arelatensi,  quod  Sirmondus  mendose 
factum  crediderat,  MablDonius  vero  tom.  I  Analect.y 

8ag.  24  (edit.  novas  pag.  76)  rem  sic  expedivU,  ut 
^    iversa  exempta  ulriqtie  inscnpta  esse  conlendat. 
"     5.  De  Sfntttu  santto  liber,  anno  809  editns  et  Ga- 
rolo  Magno  inscriptus.  Nam  illo  anno  in  concilio  Aquis- 
granensi  de  processione  Spiritus  sancti  aclum  fue- 
rat.  Vide  Eccardum  xxvii,  65. 

4.  Carmina  in  libros  vi  distlncta,  de  qnlbds  accu- 
rate  salls  agit  Polyc.  Lysems  In  Historia  poetanim 
medii  aevl,  pag.  225  seqq.,  ita  tamen  nt  misedam 
suppleri  dd)eant.  Para^ne$in  ad  Judices^  quaB  librum  I 
constituit,  sed  initio  destitutum  edidit  Lutetix  Pet. 
Daniel :  post  Gey.  Ehnenhorstius  Lugd.  Bat.  1618, 
4«;  porro  Andr.  Rivinus  cnm  quibusdam  carmimbus 
ex  Caniirio  et  Bibt.  PP.  GolOBlensi  Llps.  1659, 8% 


189 


PROLEGOMENA. 


190 


uua  cuni  Dreptnio ,  Floro  el  aliis.  Poste»  Camina  x 
inedUu  priiDOft  dedit  MtbiUonius  Annai.  tom.  I,  pag. 
376  sea.(edlt.  noyaepag.iiO).  Efngrammataduo  Ba- 
hizias  MisceH.  lib.  1«  ing.  49i,  495.  Hymnos  lOtem 
dnos  de  NataH  Domim  et  ad  eauctos  martffree  Ser-- 
gium  et  Bacchumj  in  editione  Sirmondi  omissos  esse 
obsenrat  ChraliMUB  DftuByvs  in  Syllabo  poeUram 
ChristiMioiun ,  atdianien  jam  ante  in  Bibliolhecis 
Patrom  et  in  eaitione  Ritiniana  evcnm  ftierant. 
Carmen  de  tota  Veteris  et  Novi  Testamenti  iMtru- 
eHafu  lefiUif  fn  €o1dasii  Hanoali  bibiico,  pag.  S4; 
in  Operibus  Hli.  ii,  carmen  1,  inscribitur  sic :  Ver- 
m  m  fronte  Bibliorum,  qui^  ifne  descrihi  fedt.  €ar- 
men  breve  de  iuxuria  ediderdnt  Martene  et  Durand. 
Tbesanro  novo  Anecdoct.,  tom.  I,  pag.  599. 
5.  Fragmenta  sermonum  duorum,  nec  non  fhitf*- 

ioit 


mentnm  aiiud  operis  de  sacris  Interpretibus  edi 
Lucas  Dacberius  Splcfl.  tom.  V,  pag.  Ii7  (in  edit. 
recent.  tom.  I,  pag.  i54).  flaec  yero  Tbeodulfi  esse» 


A  tum  stylus  docet,  tum  qnoque,  quia  initinm  capita» 
larium  ejus  sub  inem  adjectam  est. 

6.  Annatei  Caroii  Mapn  et  Ludoviei  FH  scripsiste 
Theodulfum  ait  Arnoldus  Wion  in  Lijgno  Yitae,  et 
post  ipsum  Yossios  de  Historicis  Latinis ,  pag.  757 ; 
et  adest  bujusmodi  fragmentom  Annalium  snb  no- 
mine  Theodolfi  in  bibL  Vaticana.  Bern.  de  Mont- 
faucon,  Bibl.  Bibl.  mss.  pag.  55.  Fortassis  est  unus 
ex  illis  aniialistis  anonymis,  quales  de  illis  t^mpori- 
l>us  plures  exstant. 

7.  In  Catalogo  abbatum  Floriacensium  supra  me- 
morato  ipsi  qooque  tribuitur  Explieatio  Symboli 
Athanasiani  et  expticatio  mystica  Missce^  quae  duo 
etiaro  in  ms.  Codice  Floriacensi  habentur. 

8.  Speculum  locorum  Biblicorum  ipsi  auoque  tri* 
bnitur,  quod  alias  inter  Opefa  Augustini  tom.  UI, 
paff.  680,  exstat. 

Piura  dabit  Historia  littcraria  Gallia)  tomo  lY, 
pag.  459. 


I>1E:  THfiODtLFO  SPISCOPO 

EJUSDEM  iEYI  SCRIPTORUM  AUQUOT  TESTIMONIA. 


.fc*  >■ 


Alcmnuis  in  ^jUola  ad  Carotum  regem,  cum  ab  eo  /t-  B 
brum  FeUds  Urgellitani  refutandum  aeeepiS9et. 

Sed  obsecro  ut  exemplarium  illius  libelli  domno 
dirigatur  apOfttdllce ;  ftliud  qnomie  Panlino  patriar- 
cbse;  simiiiter  Richbono  et  Tneudulfo  episcopis, 
doctoriJ^us  et  magistris,  ut  singuli  per  se  respon- 
deant 

Eginhardus  in  Vtta  Caroli  Magni,  enumerans  episco^ 
pos  qui  ejus  testamento  subscripserunt, 

Episcopi  flildebaldus,  Rtcbelfas,  Amoldus,  Wol- 
farius,  ^ernoinus.  Laidradus,  Joannes,  TheodulfuSy 
Jesse,  Betto,  Waltgaudus. 

Hincmarus  de  divortio  Lolharii  et  Tethergce  ad  inter^ 

rogationem  6. 

Et  binc  ei  sacris  Scripturis  et  catbolicorum  dictis 
qtfidam  ortbodoxnt  ei  insignis  poeta  tnter  tlit  tcri- 
pserii  dicens : 

At  si  jvraodi  te  ciost  perurget  et  treitty 
Id  puris  verbis,  id  gere  meote  pit.  Q 

et  cselera  quse  leguntur  in  Parsenesi  ad  judicesy 
Tersu  855. 

Lupus    abbas   Ferrariensis  in  epistola   20,  ad 

Alcuimam. 

NMdinnt  m  Tbeodolfl  ctnnine  legi  prodncta  pe- 
Dultima.  Quod  utrum  ejus  aa  praeceptorum  auctori- 
tatepenes  illum  fides  babeatur.  (Ker<um  innuitZH 
c  5,  tii  die  Pahnarum,  lib,  ii.) 

^iiclor  Vita»  Ludovici  Pii  imperatoris  ad   annum 

Christi  8i4. 

(Apod  Andream  du  Chesne,  tom.  UHist.  Frtnc.) 
Defuncto  palre,  missus  esl  Raropo  ad  eum,  ut  et 
morlem  ejus  mature  cognosceret ,  adventuunque 
suum  nuOomodo  comperendinarel.  Qui  cum  Aureua- 
nam  devenisset  ad  urbem,  Theodulfiis  ^usdem  urbis 
episeopus,  vir  undecunque  doctissimud,  causam  ejus 
adventus  persensit,  et  velocissime  misso  perlaiore 
imperaton  innolescere  studuit.  Jdem  ad  annum  8i6  D 
de  Stephani  papw  adventu  loquens,:  Imperator  ad- 
ventum  ejus  Rhemis  sustinere  staluit;  cuj  etitm 
obviam  Hildebaldum  archicapeUanum  sacri  ptUtiii 
Theodulfum  episcopum  Aurelianensem ,  Jotnnem 
Arelatensem,  aliorumque  minisirorum  copttm  pro- 
eedere  jussit  infulis  indulos  sacerdolaUbus.  fdem 
rursus  ad  awmm  %Vlde  coruuraiiane  ttfftm  Bar^inds 
ItaUjiB  regis*  Eranl  hujus  sceleris  conscii  quamplures 
clerici  seu  laici ;  inter  quos  aliquos  episcopos  hujus 


tempestalis  proceila  inyolvit,  Anselmum  scilicet  Me- 
dioianensem,  Y^lfoldum  Cremonensem,  sedelTheo- 
dulfum  Aurelianensem.  Etpost  alia.  Episcopos  porro 
Inc  conslrictos  immanittte  ad>  epitcopis  reliquis  de- 
positos  monadteriis  mancfptvit. 

Chronkon  Vetus 

(Apud  eumdem,  lom.  BI,  p.  W6«) 

Floruit  etiam  his  temporilHis  apud  urt)em  Aure- 
lianensem  Theodulfus  episcopus ,  qui  propler  scien- 
tiae  praeroffativam  qua  pdllebat,  a  memorato  impera- 
tofe  Caroio  Magno  ab  Itaiia  in  Galiias  tdductus,  ei 
Floriacensem  ab  eo  abbatiam  el  Aurelianensem 
simul  meruit  episcopatum. 

Ex  tibro  Miraculorum  sancti  tfaximini  abbatis  Jft- 
ciacensis,  auetore  Letaldo,  monacho  Miciacenii^  qui 
ntb  finem  sagculi  x  ftorete  ccepit, 

(Mabili.  Act.  SS.  Bened.,  sasc.  I,  pag.  801.) 

Ten^oribus  divae  memoriae  Caroli  Aagusti,  dispo- 
oenle  rerum  omninm  Domino  eumdem  iocum  pri- 
stiiue  reddere  nobiiitati,  Theodulfus  nobilissimus  el 
moribus  et  genere  acerrimique  ingenii  Aurelianensid 
Ecclesiae  episcopus  subrogatur.  Htc  itaque  multt 
indostrit  certans,  qattenns  idem  locos  in  anliqmim 
revoctrelur  honorem»  dum  in  conli^is  regionibut 
minus  idoneos  iiivenisset  ad  id  efficiendum  mona- 
cbos,  ex  Septimaniae  partibus  ascivit,  quibus  et  lo- 
eum  dedit,  et  res  ilti  loco  tttrilniias  de  sno  Insuper 
addens  contradidit.  In  qua  re  non  pcenituit  eum  facti 
sni;  quippe  cujns  temporibus  in  tantnm  ejos  loci 
gloria  enitoit,  ul  veteris  ignominiafe  dedecos  bonesttt 
soperveniens  obumbraret,  et  pTaeleritorum  dispendia 
locra  sequentia  compensarent.  Theodolfus  iplur 
^iscopos  inier  caeiera  suonim  operum  basilicam 
miri  operis,  instar  videiicel  cjus  quts  Aqnis  est  eon* 
ttitota ;  aedificavit  in  villa  quae  dicilnr  Germiniacus 
(Germigny),  quo  etiam  his  verttbiit  sui  mem<»itm 
eleganter  expressit. 

Haec  in  honore  Dei  Theodalfas  tempU  stcravi 
Quie  dom  quisqois  adis,  oro,  memento  met 

Hic  itaque  venerabilis  sacerdoo  insimiilttiit  cmqo- 
rationis  apnd  regem  de  episcopttii  desjectus,  el  mul- 
tis  diebos  cosloaiae  mtncipatus  est ;  postmodmn  mi- 
rtbiii  renim  conver6ione«  et  erimen  pfompllisime 
aUoii  el  reglt  gmllam  tMweeuMt^  «ttbednmt  pri- 
stinae  dignitatis  non  diu  victums  recepil.  Fertur 
enim  vi  veneni  ab  his  exstinctus  qui  dum  exsularely 


I9f 


THEODULFI  AUREUANENSIS  EPISC. 


m 


liberUte  potiti  bona  ejas  ioTadendi  jam  liauserant  A 
cupiditatem. 

Theodulfi  Efntaphtum  *. 
(Mabiil.  Analect.,  1. 1,  ex  pervetusto  cod.  Yitoniano.) 

lUius  cineres  saxo  servantur  in  isto 
Qui  quondam  populis  praesul  et  abba  fuit. 

a  Theodulfum  naiione  Italum  fuisse  iradunt,  hoc 
est  (uti  Sirmondus  opinatur)  ex  Gallia  Cisalpina. 
Speriam  seu  Hesperiam  Ipsi  patriam  tribuit  epila-   - 

fihium  :  sed  sequivocum  esl  nomen  istud,  aliquando 
taliam ,  aliquando  Hispaniam  significans.  Yetus 
chronicon  a  Chesnio  editum  in  Historis  Francis 
tomo  IH  rem  definit  pag.  536  his  verbis  :  c  Floruit 
ctiam  his  temporibus  apud  urbem  Aurelianensem 
Theodulfus  episcopus,  qui  propter  scienti»  prseroga- 
tivam  qua  pollebat,  a  memorato  imperatore  Carolo 
Magno  ab  Italiain  Gallias  adductus,  et  Floriacensem 
ab  eo  abbatiam  et'Anrelianensem  simul  meruit  epi- 
scopatum.  i  At  his  obstat  quod  Theodulfus  ipse  se  B 
ex  Hispania  ortum  esse  non  obscure  innuit  in  Parse- 
nesi  aa  judices,  his  versibus  : 

Mox  sedesy  Narboiia,  tou  Qrbemqae  decoram 


Non  noster  genitus,  noster  habeatur  alumnns : 
Protulit  bunc  Speria,  Gallia  sed  nutriit. 

Urbs  popuiosa  salis  Ligerim  super  Aurelianis, 
Quae  olim  Iseta  fuit  hoc  residente  Patre. 

Proh  dolor !  hunc  pepulit  propria  de  sedemalignos 
Mcenibus  his  traditur  exsul  et  exsul  erat. 

Tangtmus,  oooarrit  qao  mihl  Inta  oohors. 
Relliqui»  Geticl  populi.  sioial  Hespera  tarba 
Me  consangulneo  fit  oace  laeta  sibl. 

Ubi  Theodulfus  consanguineos  vocat  Hesperige  popa- 
los  in  Septimania  degentes,  (|ui  ex  Hispania  eo  con- 
fluxerant.  Nisi  si  consanguineos  dicit  hoc  nomine, 
quod  ex  eadem  gente  tam  Gothi  ilii  Septimaniae 
populi,  quam  Ostro-Goihi  in  Italia  degentes,  ex 

auibns  procreatus  esset  Theodulfus,'processissent. 
[ortuus  est  Theodulfus  anno  82i,  exsilii  7,  veneno 
necatus,  sive  in  reditu,  ut  in  chronico  praecitato  le- 

Situr,  sive  post  reditum  Aurelianos,  ut  apud  l^tal- 
um  Mitiacensem  Monachum  in  libro  de  Miraculis 
sancti  Maximini  abbatis.  Theodulfi  obitos  in  Necro- 
logio  nostro  monasterii  Sancti  Germani  Pratensis, 
aute  annos  800  exarato,  reponitor  xiv  Kal.  Octobris. 


THEODULFI 


AUREUANENSIS  EPISC. 


CAPITULA  AD  PRESBYTEROS  PAROCHIJ;  SUiE- 


Theodclfus  fratribus  et  compresbyteris   nostris  Aurelianensis  parochi»  sacerdotibus, 

in  Bomino  salutem. 


I. 

Quod  $ubditarum  plebium  profectum  curare  debeantf 
ei  de  dignitate  iacerdotum. 

Obsecro  vos,  fratres  dilectissimi,  ut  erga  subdita- 
rum  plebium  profectum  et  emendationem  vigilantis- 
sima  cura  laboretis  :  quatenus  iilis  viam  salulis 
ostendentes,  et  eos  yerbis  et  exemplis  instruentes, 
et  vos  de  eorum  profectu,  et  nos  de  vestro,  Domino 
nostro  Jesu  Christo  auxiliante,  fructuosos  illi  mani- 
pulos  reportemus.  Obsecro  etiam  fralernitatem  ve- 
stram,  ut  haec  capitula,  quae  ad  emendationem  vitae 
breviter  digessi,  assidue  legatis,  et  memorise  com- 
mendetis,  et  eorum  sive  sanctarum  scripturarum 
lectione  mc^res  componatis,  vitam  emendetis,  et 
cum  subditis  plebibus,  opitulante  Domino,  ad  regna 

Theodulfi.  Theodulfum  tradunt  ex  Itaiia,  hoc  est, 
ut  opinor,  ex  Galiia  Cisalnina  in  hanc  nostram  a  Ca- 
rolo  magno  translatum  luisse,  donatumque  episco- 
patu  Aurelianensi.  Hoc  vero  ex  Theodulfo  ipso  con- 
stat,  et  Missi  dominici  amplissima  prxfectura  Caroli 
ejusdem  benevoientia  functum  esse  in  utraque  pro- 
vmcia  Narbonensi,  et  famiiiarem  ipsi,  guoad  vixit, 
inier  intimos  perseverasse.  Post  Caroli  excessum, 
non  disnari  primis  annis  in  gralia  fuit  apud  Ludo- 
vicum  ulium ;  a  quo  et  Stephano  papae  in  Galliam  ve- 
nienti  jussus  est  obviam  nonoris  causa  procedere. 
Caeterum  delatus  ut  particeps  conjuralionis  Bernardi 
regis  adversus  patruum,  episcopatu  spoiiatus,  atque 
in  monasterium  relegatus  est  apud  Andegavos.  Quod 
iile  crimen  ut  constanter  usquequaque  pernegavit, 
ita  non  defuerunt  qui  per  invidiam  conflatum  affir- 
marent.  Abiolutus  tandemy  dum  ad  suos  redit, 


D 


ccelestia  pergere  certetis.  Yeraciter  nosse  debetis 
et  semper  meminisse,  quia  nos,  quibus  regendarum 
animarum  cura  commissa  est,  pro  his  qui  noslra 
negligentia  pereunt,  rationem  reddiluri  sumus  :  pro 
hisvero  quos  verbis  et  exemplis  iucrati  fuenmus, 
praemium  a^temae  vitae  percipiemus.  Nobis  enim  a 
Domino  dictum  est,  Vos  esti$  sal  terrcs  {Matth,  v, 
15).  Quod  si  populus  fldelis  cibus  est  Dei,  ejus  cibi 
condimentum  nos  sumus.  Scitote  vestrum  gradum 
nostro  gradui  sccundnm  et  pene  conjunctum  esse. 
Sicut  enim  episcopi  Apostolorum  in  Ecclesia,  ita 
nimirum  presbyteri  caeterorum  discipulorum  Domini 
vicem  tenent ;  et  ilii  tenent  gradum  sammi  pontiOcis 
Aaron,  isti  vero  filiorum  ejus.  Unde  oportet  vos 
semper  memores  esse  tantae  dignitatis,  memores 

mortuus  dicitur,  aimo,  uta^paret,  821.  Caetera  libri 
ejus  docebuni :  in  quibus  si  qua  erunt,  in  versibus 
pnesertim,  quae  tanquam  ab  usu  communi  abhor- 
rentia  minus  arrideant,  meminerit  lector  veii^orum 
naevos  esse,  qui  multiplici  rerum  fructu  et  utiliiate 
compensantur. 

>>  Capitula  ad  presbyterqs.  Librum  hunc  Theo- 
dulfus,  et  post  illum  similes  alios  Herardus  Turo- 
nensis  etRicuIfus  Suessionensis,  eo  quod  capitulatim 
concepti  distinclique  essent,  capilula  et  capitularia 
nuncuparunt,  quemadmodum  et  legum  regiarum  co- 
dices,  ut  iisdem  nominibus  eamdeni  ob  caiisam  ap- 
pellarent,  temporum  quoque  illorum  mos  obtinuit. 
Sic  enim  et  apud  Gnecos  xc^aXatoc  similiter  dicta 
sunt,  Marci  verbi  gratia  eremita^,  Diadochi,  Nili, 
aiiorumque  opuscula  ascetica,  et  Agapeii  paraene- 
tica,  et  caetera  id  genus  9ia  xc^ a>«i«tv  compositat 


1«  CAPITULA.  m 

yesm   c<»isemtionb,  inemores  sacr»  quam  ia  A  at  sexns  imbecillitatis,  et  iddrco  sancta  qiuelibet 


manibos  susicepistis  ttnctionis,  ut  nec  ab  eadem  di- 

gnitate  degeneretis,  nec  vestram   consecrationem 

irritam  faciatis,  necmanus  sacro  unguine  delibutas 

peccando  pollualis,  sed  cordis  et  corporis  mundi- 

tiani  conseryantes»  plebibus  exemplum  bene  yivendi 

pnBbentes,  his  quibus  pneesti»  ducatum  ad  coelestia 

regua  praebeatis. 

U. 

Quod  lectiom  et  orationi  asddue  vacandum  «t/. 

Oporiet  Yos  et  assiduitatem  habere  legendi,  et 
instantiam  orandi,  quia  vita  viri  justi  lectione  in- 
sHiiitur,  omatur,  et  assiduitate  lectionis  munitur 
homo  a  peccato,  juxta  illum  qui  dicebat :  Jn  corde 
meo  abuondi  eloquia  tua^  ut  non  peccem  tibi  {P$al, 


in  ministerio   Ecclesiae  contingere  pertimescant ; 

qusB  etiam  laici  viri  pertimescere  debent,  ne  Oz» 

poenam  subeant,  qui  dum  arcam  Domini  extraordi« 

narie  contingere  voluit,  Domino  percutiente  interiit 

(II  Reg.  yi). 

Yll. 

Ut  sacerdoe  mi$$am  solu$  non  celehret. 

Sacerdos  missam  solus  nequaquam  celebret,  quia 

sicut  illa  celebrari  non  potest  sine  salutatione  sacer- 

dotis,  responsione  plebis,  admonitione  sacerdotis, 

responsione  nihilominus  plebis ,  ita  nimirum  nequa- 

quam  ab  uno  debet  celebrari.  Esse  enim  debent  qui 

ei  circumslent,  quos  ille  salutet,  a  quibus  ei  respon- 

deatur,  et  ad  memoriam  illi  reducenduro  estillodDo- 


cxviu,  il).  fl«c  sunt  enim  arma,  lectio  videlicet  et  B  mimcum lUbicunque  fuerintduoveltre$  innominemeo 

congregaliy  et  ego  in  medio  eorum  (Matlh.  xviii,  20). 

VIIl. 
Ut  in  ecele$ii$  prwter  re$  $acra$  alia  non  recondamtM. 

Yidemus  crebro  in   ecclesiis  messes  et  fenum 

congeri,  unde  volumus  et  hoc  penitus  ob8ervetur,ut 

nihil  in  ecclesia  praeter  vestimenta  ecclesiastica,  et 

vasa  sancta,  et  libros  recondatur  :  Ne  forte,  si  alia 

ibi  quam  oportet  negotia  exerceantur,  a  Domino 

audiamus  :  Domu$  mea  domu$  oralioni$  vocabitur; 

vo$  autem  fecistie  eam  epeluncam  iatronum  {Matth^ 

XXI,  15) . 

IX. 

Ut  nemo  deincep$f  prmter  paucoe  qui  id  meriti  Hntf 

in  eccleeia  $epetiatur.  v 

Antiquus  in  his  regionibus  in  ecclesia  sepehendo* 
rum  mortuorum  usus  fuit,  et  plerumque  loca  divino 
cultui  mancipata ,  et  ad  offerendas  Deo  hostias  prae- 
parata  coemeteria  sive  polyandria  facta  sunt.  Unde 
volumus  ut  ab  hac  re  deinceps  abstineatur,  et  nemo 
in  ccclesia  sepeliatur,  nisi  forte  talis  sit  persona 
sacerdotis,  aut  cujuslibet  Justi  hominis,  quae  per 
vitae  meritum  talem  vivendo  suo  corpori  defuncto 
locum  acquisivit.  Corpora  vero  quae  antiquitus  in 
ecclesiis  sepulta  sunt  nequaquam  projiciantur,  sed 
tumuli  qui  apparent  profundius  in  terram  mittantur, 
et  pavimenlo  desuper  faclo,  nullo  tumulorum  ve- 
stigio  apparente,  ecclesiae  reverentia  conservetur. 
Ubi  vero  lanta  esl  multitudo  cadaverum ,  ut  hnc  fa- 


oratio,  quibus  diabolus  expugnatur :  hsec  sunt  in- 

slrumenta  quibns  aeterna  beatitudo  acquiritur :  his 

armis  vitia  comprimuntur  :  his  alimentis  virtutes 

Dutriuntur. 

lU. 

Quod  lectioni  euccedere  debeat  operatio. 

Sed  ct  si  quando  a  iectione  cessator,  debet  ma- 
BQum  operatio  subsequi,  quia  otiositas  inimica  est 
antmae,  et  antiqous  hostis,  quem  a '  lectione  sive  ab 
oratione  vacantem  invenerit,  facile  ad  vitia  rapit. 
Per  usum  namque  lectionis  discetis  qualiter  et  vos 
vivalis,  et  alios  doceatis  :  per  usum  orationis,  et 
vobis  et  his  qoibus  in  charitate  conjuncti  eslis  pro- 
desse  valebitis;  per  manuum  operationem  et  cor- 
poris  macerationem,  et  vitiis  alimenta  negabitis,  et  G 
Testris  necessitatibos  subvenietis,  et  habebitis  quod 
necessitatem  patientibus  porrigatis. 

lY. 
Quo  apparatu  ad  $ynodum  venire  debeant. 

Qoando  more  soUto  ad  synodum  convenitis,  vesti- 

menta,  et  libros,  et  vasa  sancta,  cum  quibus  vestnim 

ministerium  et  injunctum  oflicium  peragilis,  vobis- 

com  deferte;  nec  non  doos,  aut  tres  clericos,  cura 

quibus  missarum  solemnia  celebraiis,  vobiscum  ad- 

ducite,  ut  probetur  quam  diligenter,  quain  studiose 

Dei  servitium  peragatis. 

Y. 

Qua:  cura  es$e  debeat  vaniSf  viniy  el  aquas^  in  missis 

celebrandis. 


r.  cere  diflicile  sit ,  locus  ille  pro  coemeterio  habeatur, 
Panes,  quos  Deo  in  sacrificiom  offertis,  aut  a  vobis  D  ^^^^^  .^^^  ^^^^.  ^^  .^^  ^^  ^^^  conslructo,  ubi  reli- 
ipsis,  aut  a  vestris  pueris  coram  vobis,  nitide  ac  stu-  ^^         j^^^  sacrificium  offerri  valeat. 

diose  fiant,  et  diligenter  observetur  ut  panis,  et  ^ 
Tiuum,  et  aqoa,  sine  quibos  missae  nequeunt  cele- 
brari,  mundissime  atque  studiose  tractentur,  et  ni- 
hil  in  his  vile,  nihil  non  probatum  inveniatur,.juxta 
iUud  qood  ait  Scriptora :  Sit  timor  Domini  vobi$cum, 
et  eum  diiigentia  cuncta  facite  {II  Par.  xix,  9). 

YI. 


Ut  femince  ad  aitare  ,  dum  mi$$4B  ceiebrantur,  non 

accedant. 

Feminae  missam,   sacerdote  celebranle,  neqoa- 

quam  ad  altare  accedanl,  sed  locis  suis  stent,  et  ibi 

sacerdos  earom  oblationes  Deo  oblaturus  accipiat. 

Ilemores  enim  esse  debent  feminx  infirmitatis  suae 


X. 

Ut  vaniioquia  et  profanos  actionee  in  ecclesia  prohi-' 

beantur. 

Non  debetis  ad  ecclesiam  ob  aliam  causam  con- 
venire,  nisi  ad  laudem  Domini  et  ejus  servitium 
faciendum.  Disceptationes  vero,  et  tumultus,  et 
vaniloquia,  et  caeterae  actiones  ab  eodem  sancto  loco 
penitus  prohibendae  sunt  Ubi  enim  Dei  nomen  in- 
vocatur,  Deo  sacrificium  offertur,  angelorum  fre- 
qoentia  inesse  non  dubiutur,  periculosum  est  Uld 
aliquid  dicere  vel  agere  quod  loco  non  convenit.  SI 
enim  Dominus  HIos  de  tcmplo  ejecit  qoi  YicUmai 


iMt  ITHEODULFI  At}}t|:|44I^StS  EnSC. 

ip»  8ibt  odermit^r  em^aqt  t4  vaiidebaAt,  qud^to  A 
magis  iUo9  iratus  inde  abjiciei  qui  wendaciis>  vapi-^ 
loquiis,  risibas  et  bujuscemodi  DUgis  Wcurn  divino 
Qultui  mancipatum  foedont  {Maith.  xxi»  iS)  ? 

XL 

r^  miMO?  nt«t  in  eccle$ia  non  celebr^uu 

Missamm  solemnia  nequaquam  alibi  nisi  in  eo- 
clesia  celebranda  sunt,  non  in  qiiibuslibet  domibus 
et  in  vilibus  locis,  sed  in  ioco  quem  elegerit  Domi- 
nus,  juxla  illud  quod  scriptum  est :  Vide  ne  o/feras 
holocausta  tua  in  omni  loco  quem  viderii,  sed  tn  loeo 
quem  eleyerit  Dominus,  ut  ponat  nomen  $uum  ibi 
{Deut.  XII,  15), 


m 


XTt. 


^ .  i 


XII. 


pe  M*  ^tit  alienas  ecclesias  tntittertfitiii  dmbiunL 
Si  quis  presbyler  inventus  fuerit  alicui  clerico 
aut  laico  munera  dare ,  aut  dedisse ,  ut  ecciesiam 
allerius  presbyteri  subripiat,  sciat  se  pro  bac  rapina 
et  saeva  cupiditate,  aut  gradum  amissurum,  aut  in 
carceris  xrumna  longo  tempore  poeniientiam  agendo 
detinendum. 

xyq. 

Ut  parvuli^  aliarum  parochiarum  mgrotatitibu$  b^- 

ptismum  non  negent. 

Si  parvulus  xgrotans  ad  quemlibet  presbytemni 

baptismi  gratia  de  cujusllbet  parochta  allatus  (lierit, 

ei  baplismi  sacramentnm  nullo  modo  negetur.  Si 

quis  faoc  munus  petenti  concedere  detrectaVerit,  et 


Ui  feminm  mm  prisbytero  non  kabiteni.  ^ ...  ,       ,  v  ^.       ..         *.         _^ 

^  „   -    .  ,  r    I  j        u  v*^*  B»'C  parvulus  absque  baptismalis  gratia  mortnus 

MHllft  femina  cum  presby tero  In  Eoa  domo  hi^tet.  ^  ^     ,f  .^      ,V       <  ^    .. 


Quamvis  enim  canones  matrem,  et  sororem,  et  hiH 
juscemodipersonas,  in  qmbus  nulla  sit  su6picio,com 
iUo  hablttfe  ooncedant,  boe  dos  modls  omuibin 
iflkmA  anpiitaBm»  qula  in  (d)sfiquio  sive  occa- 
doQ^  iUafttm  yetionl  aii»  feminffi  qoae  noa  sunt 
ei  affinitate  oonjuoataes  et  eum  ad  peccandum  il- 

Xffl. 

(/(  presbytfiri  ah  ebrietate  ex  tabernis  abttineant,  nec 
temere  cum  quibusUbet  conviventur 

Observandum  vobisest,ut  et  vos  ab  ebrietate  abs- 
tineatis,  et  ut  plebes  subdit»  abstineant  praedicetis, 
et  nequi^  pcr  tabema9  eatis  bibendo  aut  comedendo, 
neque  domos  aut  vicos  ouriositate  qualibet  peragre- 


fnerit,  noverit  se  ille  qul  eum  non  baptitavit,  pro 
ejus  aoima  rationem  reddituntm.  * 

xvm. 

Ut  vasa  sacra  in  atios  usus  non  detorqueant, 
Nullus  presbyter  seu  laiciM  prsesumat  calicem;  aut 
patenam ,  aut  qoa&libet  vasa  sacra  et  diviiio  ealtai 
mancipata,  ad  alios  usus  retoniqero.  Nam  quieuoqpe 
de  calice  sacrato  aliud  bibit  praeter  Ghristi  sangoi^ 
nem  qui  in  sacramepto  accipitur,  et  patenam  ad 
alittd  offieium  liabet  qnam  ad  a}taris  miaisteriumy 
deterrenduB  est  eiemplo  Baltassar  qui  dum  vasa  Do- 
mioi  in  usus  commupes  assumpsit,  vitam  pariter  euni 
regao  amisit  (Dan.  v). 

XIX. 


tis,  neque  cum  feminis  aut  cum  quibuslibet  impurU  C  ^  ^  ^ch0ia$  mtlte»  consanguimos  sMt  fNUttnl» 


personis  convivia  exerceatis.  Nisi  forte  palerfamilias 

quilibet  vos  ad  domum  suam  invilaverit,  el  cum 

8ua  conjuge  et  prole  velit  vobiscum  spiritali  gaudio 

Isetari,  et  verborum  vestrorum  refectionem  accipere, 

et  vobis  refectionem  carnalem  cbaritatis  officio  exhi- 

bere;  oportet  enim,  ut  si  quando  quilibet  fidelium 

camalibus  vos  reficit  epulis,  a  vobis  reficiatur  epulis 

spiritalibus. 

XIV. 

Ne  aliarum  ecclesiarum  fideles  ad  suam  ecclesiam 

pertrahere  nitantur. 

Nullus  presbyter  fidelibus  sanctx  Dei  Ecclesiae  de 

alterius  presbyteri  parochia  persuadeat,  ut  ad  suam 

ecdesiam  concurrant  relicta  propria  ecclesia,  et 


ft  velint. 

Si  quis  ex  presbyteris  voluerit  nepotem  suum  » 

aut  aliquem  consanguineom ,  ad  scholam  mittere» 

in   ecclesia  Sanctae  Grucis^    aut  in   monaaterio 

Sancti  Aniani,  aut  Sancti  BenedicU,  aut  Sane(i 

Lifardi,  aut  in  caeteris  de  his  coenobiis  qua  nobis  ad 

regendum  ooncessa  sopt,  ei  licentiam  id  faciendi 

concedimus. 

XX. 

Ut  scholas  ipsi  habeant  in  quibus  fidelium  parvulos 

gratis  erudiant. 

Presbyteri  per  villas  et  vicos  scholas  habeant,  et 
si  quilibet  fidelium  suos  parvulos  ad  discendas  lilte* 
ras  eis  commendare  vult ,  eos  suscipere  et  docere 


suas  decimas  sibi  deut ;  sed  unusquisque  sua  ecclesia  D  II0II  reouaiit,  sed  cum  Bomma  charitate  eos  do* 


e\  populo  contentus,  quod  sibi  non  vult  fleri  alteri 
nequaquam  faciat,  Juxta  illud  Evangelicnm  :  Quce^ 
cunque  vultis  ut  faeiant  vobis  homines,  hmc  eadifm 
faeite  iltis  {Matih.  vh,  49).  Quisquis  aotem  conlra 
haec  constituta  venerit ,  aut  his  monitis  nostris  re- 
niti  tentaverit,  aut  gradom  se  scial  amissurum,  aut 
in  carcere  longo  tempore  detlnendum. 

XV. 

Ne  atienos  item  fterieos  sottieitent, 
Hoc  quoque  modis  omnibus  prohibemus,  ot  nullus 
vestrum  alterius  clericum  sollicitet  aut  recipiat , 
quia  gravis  de  hac  re  in  sacris  canonibus  seiitentia 
flt« 


ceaat ,  attendentes  illud  quod  scripium  est :  Qui 
autem  docti  fueriiU  futfebunt  quasi  sptendor  firma" 
mettlt;  et  ^t  ad  justUiam  erndiunt  mullos^futgebuni 
quasi  stetlm  tn  perpetuas  mUrmtates  {Dan.  xii ,  3). 
Gum  ergo  eos  doceiU,  nihil  ab  eis  pretii  pro  hae 
ro  exigant,  nec  aliquid  ah  eis  accipiant,  excepto 
quod  eis  pareatei  charitatis  stiidio  sua  voluntate 
obtulerint. 

XXI. 

\itm  Christianm  campendiosa  instttutlo. 

Gum  ergo  omnium  sanctaram  Scripturarum  pa- 
ginae  instrumentis  lM>norum  operum  refertae  sint,  et 
per  sanctarum  Scripturarum  campoe  possint  invenirl 


197  OPinilJL,  t0$ 

arma  qaibus  vitia  eomprimaiitur  ei  yirlat^  nutrism-  A  recompen^bituri  quam  ipse  pXQi0|3it;  Qtifi4  ^ufm 


tur,  libuit  nobis  buic  nostro  capitulari  inserere  sen- 
tentiam  cujusdamPatris  de  instrumentis  bonorum 
f ilierum ,  in  qua  m^gna  brevlta.te  quid  agi  quidve 
vitari  debeat,  continetur.  In  primis  Dominum  Deum 
tnum  diligere  ex  toto  corde^  tota  anima^  tola  vjr- 
tute ,  deinde  proximum  tanquain  teipsum.  Deinde 
non  occidere ,  uon  adulterare ,  non  facere  fifrium » 
non  concupiscere ,  non  falsum  testimooium  dicere , 
bonorare  omnes  homines ,  et  quod  sibi  quis  fieri 
pon  vutt ,  alii  ne  faciat.  Abnegare  semetipsum  sibi , 
ut  sequatur  Gkristum.  Corpus  castigare,  delicias 
Don  amplecti ,  jejunium  amare ,  pauperes  recreare , 
nudum  vestire ,  infirmum  visitare ,  mortuum  sepe- 
fire,  in  tribulatione  subvenire,  dolentem  coosolari. 


non  vidit  y  nec  auri$  audivit ,  it^c  in  m  iiomini$ 
ascendit,  qucs  pr<Bparavlt  Deus  his  qui  diligunt  eum 
{hai,  Lxnr,  4 ;  /  Cor.  ii,  9). 

xxn 

Vi  &mne$  fideles  orationem  Bominicam  et  stfmbolum 

diuant 

GomniiittidiBmitfidelesatfttAeriiiteromnes,  a 
miDimo  osque  mA  maalmnm»  oralio&em  Dominicara 
et  fiymMom  discattt ;  et  dieeadmn  eis,  qood  in  lils 
diiabus  seal^tiis  OMMe  fldei  Cbrigtianae  Aindamen^ 
tam  ineumbit',  et  nisi  quis  kas  doas  sententias  H 
memociler  tenueril,  el  ex  loto  corde  eredideril,  el 
in  oratione  saBpissime  frequsniaverit,  «atliolteas  esse 
non  poterit.   Coostilutam  iiamque  est  ut  nuHus 


A  sneculi  actibus  se  facere  alienuro.  Nihil  amori  B  cbrismeUir,  neqoe  bapliieiur,  neque  a  lavacro  foniis 


Chrisli  pneponere ,  iram  non  perficere ,  iracundias 
tempus  non  reservare,  dolum  in  corde  non  tenere, 
pacem  falsam  non  dare,charitatem  non  derelinquere. 
Non  jurare,  ne  forte  perjures.  Verilatem  ex  corde 
e't  ore  proferre,  malum  pro  malo  non  reddere^  inju- 
riam  non  ftcere ,  sed  et  factam  patienter  sufferre. 
inimicos  diligere,  Inaledicentes  non  mal^dicere 
sed  magis  benedicere.  Persecutionem  pro  justitia 
sastinere.  Mon  esse  superbum,  non  vinolenlora,  non 
nMritoiii  edaeem,  Aen  somnolenlam ,  nonpigram, 
mm  mttmvresam  ,  non  lielraclorem.  Bpem  saam 
Deo  ciMilliiillere.  Bonam  aliiiuid  fn  se  eom  viderit, 
Dee  appUeelj  non  «ibi :  malum  vero  semper  a  se 


iliias  suscipialor,  neque  eoram  episeopo  sd  confir* 
mandum  quemlibel  teneat,  nisi  symbolom  el  ora^ 
tionem  Dominicara  memoriler  lenueril,  exceplis  his 
quos  ad  loqaeDdum  fistas  minime  perdoxli 

xxra. 

Vt  omnes  bit  sahem  quotidlie,  mane  ei  vesperif  Deum 

orent 

Dicendum  illis  ut  singulis  dlebus  (jui  amplius  non 

potest,  sahem  duabus  vicibus  orel ,  mane  scilicet  el 

vespere^  dioens  symbolom,  vel  orationem  Domini^ 

cam,  vel  t  Qol  plasmasti  me,  miserere  m^,  vel  etiam : 

Deos,  prepilias  ealo  mibi  peccatorl,  el  Deo  gratias 

pro  qooii^ttanae  vil»  eommeatibus,  el  qoia  se  ad  ima- 


factam  sciat ,  ei  sibi  reputet.  Dlem  jadidi  limere,     giaem  SQam  creare  dignatus  sil ,  ei  a  peeudibos 
gehennsm  eipavescere,  vitam  xlemam  omni  concu-  ^  ^egregare.  ilis  aelis  ei  solo  Deo  erealore  suo  ad- 


pfscenlia  splrtlaU  desiderare,  mortem  quoUdie  ante 
ocqIos  suspectam  babere.  Actos  vliae  suae  oinni  hora 
costodlre.  la  omni  loeo  Deum  se  respicere  pro  cerlo 
scire.  Gogttationes  malas  cordi  suo  advenientes  mox 
adCbTistum  allidere,  cl  senlorl  spirilali  patefaccre. 
Os  suum  a  malo  vel  pravo  doquio  costodire,  mul- 
tum  loqot  non  amare,  verba  vana  aiit  risui  apta  non 
ioqm ,  risum  muilum  aul  excassum  noh  amare. 
Lectiones  sanctas  libenter  audire,  orationi  frequen- 
ter  incumbere«  mala  sua  praeterita  cum  lacrymis  vel 
gemitu  quotidie  in  oratiofie  Deo  confiteri.  De  ipsis 
malis  de  caetero  emendare,  desideria  carnis  non 
perficere.  Volunlatem  propriam  odisse,  praeceptis 


oratO)  sanctos  invocei,  ut  pm  se  inlereedere  ad  ma- 
jesiatem  divfBam  dlgnentdr.  Hec  flaciani  quibus 
basilie»  locos  prope  est ,  in  basilica  :  qoi  vero  in 
itinepe,  aul  pvo  qualibel  occasione  in  $ilvis  aul  in 
agfis  esl  9  obicunqae  eum  ipsa  hor^  nalotina  vel 
vsspenina  iBvoneril,  slc  facial,  sciens  Deum  ubique 
prasenlemesse,  dfeeme  Psalmlsta  c  /n  atiim  hca 
dMdnatietdi  efus  (P$al.  cii,  ti)  \  «t,  Si  atcmuiero  t n 
cce/um,  tu  ibi  es  {Psal.  qkikviu,  ft),  elo. 

XXfY. 

De  observanlia  diei  DcminkL 

Diei  vero  DomiDici,  quia  in  eo  Deus  lucem  condi- 
dit,  in  eo  manna  in  eremopluit,  in  eo  Redemptor 


sacerdolis  et  pracceptoris  in  omnibus  obedire,  etiam  ^  huroani  generis  sponte  pro  salute  nostra  a  mortuls 


si  ipse  aliter,  quod  absit,  agat,  memores  illius  Do- 
minici  praecepti :  Qu<e  dicunt  facitCy  quof  autem  fa- 
ciunt  facere  nolite  {Matth,  xxiii,  5).  Non  velle  dici 
sanclum  antequam  sit ,  sed  prius  esse  quod  verius 
dicalur.  Pra^cepta  Dei  factis  quotidie  adiroplere, 
castitatem  amare,  nuUum  odisse»  zelum  et  Invidiam 
non  babere,  contentiooem  non  amare,  elationem 
fugere »  el  seniores  venerari ,  juniores  diiigere.  lo 
Cbrisli  amore  pro  inimicis  orare.  Cum  discordan« 
tibus  ante  solis  occasum  in  pacem  redire ,  et  de  Dei 
miserieordia  nuuquam  desperare.  £cce  haec  sunt 
inanimeuta  artis  spiritalis,  quas  cum  fuerint  a  no- 
bis  Uie  nocUique  incessabiliter  adimplela,  et  in  die 
iuiiicii  reconsif nata  ^  illa  merces  nobis  a  Domioo 


resurrexit,  in  eo  Spiritum  sanctum  super  discipulos 
infudit,  tanta  esse  debet  observanlia,  ut  praeter  ora* 
tiones,  et  missarum  solemnia,  et  ea  quae  ad  vescen- 
dum  pertinent,  nihil  aliud  fiat.  Nam  et  si  necessitas 
fuerit  navigandi,  sive  itinerandi,  licentia  datur,  ita 
duntaxat,  ut  horum  occasione  missa  et  orationes 
nqn  praeterroittantur.  Conveniendum  est  sabbato  die 
cum  luminaribus  cuilibet  Christiano  ad  ecclesiaro, 
conveniendum  est  ad  vigiiias  sive  ad  matutinum  ofli- 
cium.  Concurrendmn  est  etiam  cum  oblationibus  ad 
missarumsolemnia.  Etdum  ad  ecclesiam  convenitur. 
nuUa  causa  dici  debet  vel  audiri,  nulla  jurgia  sunt 
habenda :  sed  lantummodo  Deo  vacandum  est,  in 
celcLratione  videlicet  sacrorum  ofiiciorumi  el  exht-n 


m  THEODULFl  AUREUANENSIS  EPISC,  200 

bitione  eleemosyiiaram,  et  in  Dei  laudibus  cum  ami-  A  {Mattk,  xvi,  26)  ?  quippe  cum  aliis  yideatur  piua 
cis,  proximis  et  peregrinis  spiritaliter  epulandum. 


xxy. 

Ut  hospitalitatem  omnes  diligatU  et  gratis  exhibeant, 

Admonendi  sunt  ut  hospitaiitatem  diligant,  et  nulli 
kospitium  prsebere  detrectent,  et  si  cui  forte  hospi- 
tium  praestiterint,  nullam  ab  eo  mercedem  accipiant, 
nisi  forte  iile,  qui  a  te  recipitur,  sponte  sua  aiiquid 
det.  Dicendumque  iilis  qualiter  multi  per  hospitali- 
tatts  oflicium  Deo  placuerunt,  dicente  Apostolo ,  Per 
hanc  enim  placuerunt  quidam  Deo ,  angelis  hoepitio 
susceptis  (Hebr,  xiii,  2).  Et  ileruiu,  Hospitales  tine 
murmuratione,(l  Petr,  iir,9).  Et  ipse  Dominus  ad  judi- 
cium  dicturus  est,  Hospes  eramf  et  coUegistis  me 


existere,  sibimet  crudelis  existat. 

XXYin. 
Vt  presbyteri  ad  docendas  piebes  stnt  parati* 
Horiamur  vos  paratos  esse  ad  docendas  plebes. 
Qui  Scripturas  scit,  praedicet  Scripturas:  qui  vero 
nescit,  saltem  hoc,  quod  notissimum  est,  plebibus 
dicat :  Ut  declinent  a  malo,  et  faciant  bonum  (PsaL 
xxxiii,  45) ;  inquirant  pacem ,  ei  sequantur  eam , 
quia  oculi  Domini  super  juslos,  et  aures  ejus  ad  pre- 
ces  eorum,  etc.  Nulius  ergo  se  excusare  polerit,  quod 
non  hal>eat  linguam ,  unde  possit  aliquem  aedificare. 
Hox  enim,  ut  quemlibet  errantem  viderit,  prout  po- 
test  et  valet,  aut  arguendo,  aut  obsecrando,  aut  in- 


/■#  .-t           »E?\    o  .    .                          u     •*  I-       crepando,  ab  errore  retrahat,  et  ad  peragendum 
(Mattk.  XXV,  35).  Sctant  saiie  quicunque  hospitah-  n^  .       ,      ^  rv.:?i. 

:,, ,   //,._._._    _  .    2^f.,2. _T  .  _   ■»  bonum  opus  hortelur.  Cum  vero, Domino  opitulante, 

ad  synodum  in  unum  convenerimus,  sciat  nobis  unus- 

quisque  dicere,  quantum  Domino  adjjuvante  labora- 

verit,  aut  quem  fructum  acquisierit.  Et  si  quis  forte 

nostro  indiget  adjutorio,  nos  cum  charitate  admo- 

neaty  et  nos  cum  charitaie  nihiiomiaus  ei  pro  viribus 

adjutorium  ferre  non  difleremus. 


tatem  amant,  Ghristum  se  in  hospiiibus  redpere. 

Nam  ille  modus  hospiiaiitatis  non  solum  inhumanus, 

sed  etiam  crudelis  est,  quo  nunquam  hospes  in  do- 

roum  ante  recipitur,  nisi  pnus  dandi  hospitii  merces 

compensetur,  et  quod  Dominus  agere  jussit  pro  per- 

eeptione  regni  ccelestis,  pro  acquisilione  terrenarum 

rerum  agatur. 

XXVI. 

Ut  a  perjurii  crimine  fideles  caveani, 

Praedicandum  est  eiiam  ut  peijurium  fideles  ca- 
veant,  et  ab  hoc  summopere  abstineant,  scientes  hoc 
grande  scelus  esse,  et  in  lege,  et  prophetis,  sive  Evan- 
gelio  (Matth,  v,  33)  prohibitnm.  Andivimus  enim 
quosdam  parvipendere  hoc  sceius,  et  levem  quodam- 


XXIX. 

Quonam  orandi  modo  fideles  uti  debeani» 
Admonere  debetis  fideles,  ut  assiduitatem  et  stu- 
dium  habeant  orandi.  Ipse  autem  orandi  modus  talis 
esse  debet,  ut  primum  dicto  symbolo,  quasi  fidei  siue 
recensiio  fundamento,  dicai  quisquis  esi  irilNis  vici- 
bus :  Qui  plasmasti  me,  miserere  mei,  et  tribus  vici- 


modo  perjuris  poenitentix  modum  imponere.  Qui  q  ^^^ '  ^^^*  propitius  esto  mihi  peccatori,  ei  compleai 


nosse  debent,  ialem  de  peijurio,  qualem  et  de  adul- 
lerio,  de  fornicatione ,  de  homicidio,  ei  de  csteris 
crimmaiibus  vitiis,  pceniteniiam  imponendam. .  Si 
quis  vero  perpetrato  peijurio,  aui  quoliliet  criminaii 
peccato,  iimens  pceniteniiae  longam  aerumnam,  ad 
confessionem  venire  noluerii,  ab  ecciesia  repellendus 
est,  sive  a  communione  et  consortio  fideiium,  ut  nul- 
lus  cum  eo  comedat,  neque  bil>ai,  neque  oret,  neqne 
in  suam  eum  domum  recipiat. 

XXVU. 

Vt  a  falso  iestimanio  fideles  abstineant, 

Dicendum  esi  eis  ut  a  falso  eiiam  testimonio  abs- 
tineani,  scientes  et  hoc  gravissimum  scelus  esse,  ei 
ab  ipso  Domino  in  monie  Sinai  probibilum,  dicente 


oraiionem  Dominicam.  Si  ergu  locus  aui  iempus 

exegerit,  deprecetur  sanctos  apostolos  et  martyres, 

uipro  eo  inieriiedant.  Ei  armaia  fronie  signo  crucis, 

eievatis  cum  corde  ei  manibus  ei  oculis,  Deo  graiias 

agat.  Si  vero  tempus  ad  haec  omnia  peragenda  minus 

sufficiens  fuerit,  sufficiat  iantum  :  Qui  plasmasii  me, 

miserere  mei ;  ei,  Deus,  propitius  esto  mifai  peccaiorl, 

et  oratio  Dominica  tantum  cum  gemiiu  ei  oontri* 

iione  cordis. 

XXX. 

De  confessione  peccatorun^Deo  quotidie  facienda, 

Omni  etenim  die  Deo  in  oratione  nosira,  aut  se- 

mel,  aut  bis,  aut  quanto  amplius  possumus,  confiteri 

debemus  peccata  nostra,  diceute  Propheta,  Delictum 

meum  cognitum  tibi  fed^  et  injustitiam  meam  non 


eodem  Domino ,  Non  falsum  testimonium  dixeris  ^  abscondt.  Dixi ,  Confitebor  adversus  me  injustitias 


(Exod.  XX,  15) ;  sive,  Testis  falsus  non  erit  impuni- 
tus  (Prov.  XIX,  5).  Sciatse  eiiam,  quisquis  hocper- 
petraverii,  aut  tali  pcenitentia  purgandum,  utsupe- 
rius  dictum  est  de  perjurio,  aut  iali  damnatione  ei 
excommunicatione  damnandum,  sicut  superius  in- 
serlum  est.  Dicendumque  illis  est  quod  summa ,  non 
dicaui  slultitia,  sed  nequitia  est,  pro  cupiditate  ar- 
genli  et  auri,  aut  vestimenloram ,  aut  cu]usHbet  rei, 
■ul  quod  creberrime  contingere  solet,  propter  ebrie- 
taiem,  in  tam  grande  scelus  corruere,  ui  aut  seplem 
annis  in  arcta  aeramna  sit,  aut  ab  ecclesia  sit  repul- 
sus,  dicente  Domino,  Quid  prodest  homini  si  lucretur 
tolum  mifntfum,  et  animof  9»(r  dctrimentum  faciat 


meas  Domino^  et  tu  remisisti  impietatem  peccati  mei 
(Psal,  XXXI,  5).  Facta  elenim  confessione  cum  ge- 
mitu  ei  lacrymis  Domino  in  oratione,  recitandus  est 
psalmus  quinquagesimus ,  sive  vigesimus  qiiarlus, 
sive  trigesimus  primus,  atque  alii  ad  rom  pertinentes, 
ei  sic  complenda  est  oratio.  Quia  confessio  quam  sa- 
cerdotibus  facimus,  boc  eliam  nobis  adminiculum 
affert,  quia  accepto  ab  eis  salutari  consilio,  saluber- 
rimis  poenitentiae  observalionibus ,  sive  muinis  ora- 
iionibus,  peccatoram  maculas  diluimus.  Ck)nfessio 
vero,  quam  soli  Deo  facimus,  in  boc  juvat  quia  quanlo 
nos  memores  sumus  peccatoram  nostrorum ,  ianio 
horum  Dominus  obliviscitur :  et  e  contrario,  quanto 


101  CAmCLA. 

Dos  hwum  obUviBclmur ,  Unto  Dominus  reminisci-  A  Si  in  huii»  ,vita  via  yidet  M  laborafo,  ol  ^Uoram 


itDr ,  dioente  Propheta,  Et  peecatorum  tuorum  nan 
memorabor  {Jerem.  ixxi,  54).  Tu  autem  memor  esto 
quod  David  proplieU  se  fecisse  testatar ,  cum  dicit , 
Quotdam  iniquitatem  meam  ego  cognosco^  et  peccatum 
meum  contra  me  e$t  semper  {Psal.  l,  4). 

XXXI. 

Qvt  ad  eonfessionem  veniunt  omnia  confiteri ,  el  de 
omn^us  examinari  debent, 

Gonfessiones  dandae  sunt  de  oronibus  peccatis  quae 

sive  in  opere,  sive  in  cogiutione  perpetrantur.  Octo 

sunt  priDcipalia  Titia,  sine  quibus  Tix  ullus  inveniri 

potest.  Est  enim  gastrimargia,  hoc  est  ventris  inglu- 

vies»  secando  fomieatio,  tertlo  acedia  sive  tristitia , 


prooella  quasiquadam  aeris  intemperie  inquietarit 
et  receptaculam  bonoram  operum  non  habere,  scial 
se  in  itinere  positum  hospitio  egere :  at  si  se  ad  vir- 
tutum  domum  deducat,  et  sese  in  earum  taumine 
redpiat,  hospitem  quidem  suscipit.  Quas  omnia  cam 
sibi  spiriuliter  exhibet,  Ghristum  in  se ,  cigus  ipse 
membram  est ,  pascit,  pout,  vestit,  visiut  ac  wsr 
cipit. 

xxxm. 

De  officio  fiiiarum  erga  oarenies ,  et  parenium  $rfm 

filios. 


Admonendi  sunt  ildeles  sanct»  Dei  Ecclesiae  ut 
fiiios  suos  et  filias  suas  doceant  parentibus  obedieu- 
.    . ,.     ^  tiam  exhibere,  dicente  Domioo,  Fili ,  honorifica  por 
quarto  ayantia.  quinto  vana  glorta    sexto  invidia,  B  ,,^  ,^^„  ^EccU.  vii,  i9);  namet  ipsi  parenteserga 
septimo  ira ,  ocuvo  superbia.  Quando  ergo  quis  ad     ^^  ^^^  ^^  ^^^  ^^  ^^^  ^^^  ^^^  ^  ^j^ 


confessioiiem  venit,  dillgenter  debet  inquiri  quomodo 
aut  qua  occasione  peccatum  perpetraverit  quod  per- 
egisse  se  confitetur,  et  JuxU  modum  facU  del>et  ei 
poeniteutia  indicari.  Debet  ei  persuaderi  ut  et  de  per* 
versis  cogiutionibus  faciat  confessionem.  Debet  ei 
etiam  iAJongi  ut  de  octo  principalibus  vitiis  faciat 
suam  oonfessicmem,  et  nominatim  ei  debet  sacerdos 
unamquodque  vitlum  dicere,  et  suam  de  eo  confes- 
sionem  acdpere. 

XXXU. 

Quod  unusquisque  opera  misericorduB  quw  in  alios 
exercet^  in  seipso  spiritaliter  agere  debeat, 

Esurientes  satiandi  sunt,  sitientes  poUndi,  nudi 


cente  Aposloio :  Et  vos,  parentes,  nolite  ad  iracundum 
provocare  fiiios  vestroe  {Ephes.  vi,  4).  Nam  et  hoc 
dicendum  est  eis  ut  si  illi  geniuli  aifectu  parcere  ve- 
lint  injuriis  fiiiorum,  noo  has  impune  Dominus  sinitf 
nisi  forte  digna  poenilentia  exhii>eatur,  et  quia  levius 
est  fiiiis  parentuffl  quaelibet  flageila  suscipere  qoam 
Dei  iram  incurrere. 

XXXIV. 

9era  charitas  qutentm  tU» 

Admonendus  est  popuius  quod  hasc  sit  vera  cha^ 
riUs  quae  Deum  diUgit  phisquam  se ,  et  proximum 
tanquam  se,  et  quae  nihil  vult  alii  facere  nisi  quod 


operiendiy  inflrmi  et  qui  in  carcere  suni  visiundi,  et  ^  sibi  vuit  fieri;  et  piura  quae  recensere  longum  est. 


hospites  colligendi,  dicente  Domino ,  Esurivi  enim^ 
et  dedittis  mihi  manducare :  titivi ,  et  dedistis  mihi 
bibere^  etc.  {Matth,  xxv,  S5).  Nam  biec  omnia,  et  in 
se  quiaque  del)et  spiriuliter  agere,  et  in  aliis  corpo- 
raliter  adimplere,  quia  pene  nihil  prosunt  haec  omnia 
ad  vium  aetemam  compensandam,  si  luxuriose ,  su- 
perl)e,  invide,  et,  ne  singula  replicem,  si  vitiose  et 
iuardinate  qais  vivat ,  et  a  caereris  bonis  operibus 
vacet.  Qui  ergo  videt  se  Christum  non  habere,  qui 
^xii^  Ego  sum  panis  vhus  qui  de  ccelo  descendi  {Joan. 
VI,  4i),  et  chariutem,  quae  est  pastus  animse,  non 
tialiet,  esorit  quidem  :  sed  si  per  Iwna  opera  Gbristo 
adjungit  se,  et  chariutis  dulcedine  replet,  esurien- 


Nam  et  quicunque  in  potu  et  cil>o ,  et  daudis  atqoe 
acdpiendis  rebus,  chariutem  tantum  putant,  non 
mediocriter  errant,  dicente  Apostolo,  RegnumDes 
non  est  dbus  et  polus  {Rom,  xiv ,  47).  Nam  et  ipsa 
quando  cum  chariUte  fadunt,  bona  sunt,  et  inter 
virtutes  coniputanda. 

XXXV. 

Quid  cavere  mercatores  debeani  qui  negotiantmr. 

Admonendi  sunt  qui  negotiis  ac  mercationibus  re« 
runi  inrigiiant,  ut  non  plus  terreua  lucra  quam  viiam 
cupiaut  sempitemam.  Nam  qui  pius  de  rebus  terreuis 
quam  de  animae  suae  salute  cogiut,  valde  a  via  veri- 


tem  omnino  se  pavit.  Qui  doctrina  Spiritus  sancti  et     tatis  aberrat,  et  juxu  qaemdam  sapieutem ,  in  viU 


Scriptnraifam  saiictarum  floentis  caret,  siliens  est ; 

sed  si  se  fluentis  verbi  Dei  irriget,  et  mentem  suam 

spiriulis  poculi  dulcedine  ebriet,  iste  se  sitieniem 

poiat.  Qui  ridet  se  justitia ,  sive  caeterls  bonoram 

operum  exhibitionibas  nodatum,  et  indnit  se  justitia, 

sive  caeteris  virtutibus,  nudum  se  procul  dubio  vestit. 

Si  in  leeto  viUorum  suorum  Jacet,  et  morbo  iniqui- 

uiis  suae  lal)orat ,  et  funibus  peccaioruni  suomm 

constrictus  est,  et  vitiorum  suorum  obsitus  pariete  in 

teiiebris  iniqoiutis  suae ,  est  infirmus  quidem  ;  sed 

si  de  luto  vitiorum  per  confessionein  egreditur,  et 

per  poenitentiae  lamenu  vinculis  peccatomm  absol- 

viiur,  et  ad  luceiii  Iwnorum  operum  egreditur,  infir- 

niuai  et  in  carcere  positum  se  procul  dubio  visiut, 

Patrol.  CV, 


sua  perdidit  intima  sua.  Sequendus  est  enim  in  hac 
parte,  sicut  et  in  caeteris,  apostolicus  sermo,  qui  ait, 
Et  ne  qtds  supergrediatur^  neque  drcumveniat  in  ne^ 
gotio  proximum  suum{l  Thee,  iv,  6);  vindex  est 
enim  Deus  de  liis  omnibus.  9icut  enim  ab  his  qoi  iabori 
agrorum  et  caeteris  UborilHis  victum  atque  vestitom 
et  uecessaria  usibus  humanis  acquirere  inhiantes 
sunt,  decimae  et  deemosynae  dandas  sunt :  iu  his 
quoque  qui  pro  necessiutibas  suis  negotiis  insistant, 
fadendum  est.  Unicuique  enim  homini  Deus  dedit 
artem  qua  pascatur,  et  unusquisque  de  arte  saa ,  de 
qua  torporis  necessaria  subsidia  hal>el,  auiiuae  quo- 
que,  quod  magis  necessarium  est,  subsidium  adoiini- 
«trare  debet. 

7 


h^ 


•»s 


InTi*. 


tHEODULH  AUlliE.lAl4fti<SIS  EPlS(!<  m 

A'  8ig<ei«  d^bemas.  NuUa  id  bis  6tc^s\o  sil  resolvetidi 


t^pum  «uMMt  peum^  ttmmttmtt9r* 

Hebdbittada  nna  MA  ihititiiii  QuadragesiVnae  cDti^ 
fessmnis  sacerdotibus  dmdae  sunt,  poenitentia  acci* 
pienda,  discordanies  reconeilTattdl,  et  omnia  jurgia 
sedanda,  et  dimiltere  debfcnt  debita  invicem  de  cor- 
dib«s  suis,  utliberiusdicant,-  Bhnitte  Mbh  debifa 
twstra,  skut  et  noi  dimittimus  debitoribus  nostris,  Et 
sic  ingredienles  in  beSite  ftuadragesimae  tempus 
nrnndis  et  purificat»  mentibus  «!•  nnctan  Pa- 
scha  accedant,  et  per  pcemtentiam  se  renoyent, 
qax  est  secoodus  kttpcisBiQS.  Sieiil  entm  bapfl< 
sinus  peceatft^  iu  poenifenaa  pmrgat.  Et  quia 
post  baptismum  peccftlor  dBM»  aon  poteM  ba- 


jejunii,  quia  alio  tempore  solet  jejunium  cbaritatis 
causa  dissolvi,  isto  vero  nullatenus  debet.  Quia  in 
alio  jejunare  in  voluntate  et  arbitrio  ci^uslibet  posi- 
tum  est,  in  hoc  vero  non  jejunare,  praeceptum  Dei 
transcendere  est.  Et  in  alio  tempore  jcjunare,  pi^ae- 
mium  abstinenti  acquirere  est:  In  hoc  vero,  praeter 
infirmos  ac  parvulos,  quisquis  non  jejunaveril,  poB- 
naiti  sibi  acquirii,  quia  eosdem  dies  Dominus,etper 
Moysera,  et  per  Eliam,  et  per  semetipsum  sacro  je- 
Junio  consecravit. 

Xxx\m. 

duod  cumjejunio  eleemosyna  jungenda  sk. 

Dtebtts  vero  j^uoii  eleemosyni  faoleiHk  eily  et 
cibum  vel  potum,  quo  quisqiie  u4i  debuil  si  dob  f^ 


ptizari,  hoc  medicamentiim  i-  Domino  poBnitente  ^  junaret,  pauperibus  erogel,  qaia  j^nare  ot 


datum  eU,  ut  per  eam  viee^  biptismi  peocati  posl 
baptiftmum  diluanlur.  SepleBi  eeim  modis  peceiti; 
dimitti  Scripturae  moMs  demonstraut  Primo,  in 
baptismale,  qui  propter  remisiionem  pecoitonBMi 
datus  eet.  SecundOy  pef  mirljtrium»  juxti  iUud  q«od 
aii  PsalmistayjBeaiiM  cm  non  im^mnt  Jhmnm  pee^ 
catum  (Psal.  xxxi ,  2).  Qjuii  juxla  cjusdem  Divid 
sententiam,  Beatimorum  remiuce  smu  iniqmialee^ 
et  quorum  tecta  sunt  peccata  (Ibid.^vA).  Remittuntur 
peccata  per  baptismum,  ^uhtur  per  pcenitentiam» 
non  imputantur  pclP  ttartyrium.  tertio,  per  eleemo- 
synivi^iiiBU  DiBiAlem^=  qii  profino  Nibudiodono- 
8or  v^tiiii^PecMtfalMiiieMtaifmf  redime  nt  mf- 


prandii  ad  coenam  reservare»  aon  meroedii»  iM  ot» 
borum  est  ineremenlum. 

XIXIX. 

Quod  jejmmmn  atue  veepenkmm  ofjknm  eeM  noit 

dibeat* 

Soient  pluresy  qui  lei^niffo  ptlinl,  biox  ul  si- 

gnum  iudiunl  ad  nonam,  miiidttCire,  iful  miliitemii 

jcjuiiire  credendi  sunt,  si  iate  mindwciveribt  qnani 

vespertinum  celebretur  officium.  Goncttrcendnra  eil 

enun  id  Missis,  et  auditis  missarum  solemnibuSy 

sive  vespertinis  ofilciis,  largitis  eleemosynis,  ad  ci- 

bMi  ioeedeAdum  est.  Si  vero  iliquli  necessitate 

conslrictus  fUerit  ut  ad  missam  convenire  non  v^ 


teeicerdiis  pauperm  (JHm.  it,  24);elillod, /fnw»     leat,  aestimau  vesperlina  hora,  completa  oratione 

ardentem  esutm^mi  equa^  et  eteemoeyna  exstmguU  G  ^„3^^  jcjunium  absolvere  debet. 

peccalum  (Eecli.  lu ,  ft5)«  £l  Doolinas  in  Evuic^iio, 

Verumtamen  daU  eleemeegnam^  et  ecce  omnia  mmtdn 

nmt  vobis  (Luc*  Xi,  4i).  Qnufto,.  ri  remittit  qnii 

peccanti  in  se  peccaU  «ua»  jutla  iUud,  Dimittite  e$ 

dimilletur  vobis,  date  et  dabitur  vebie  (Mare.  xi,  !i$) ; 

et  illud,  Sic  et  Pater  vester  dimittet  vobit  peeeata  ve- 

stra ,  si  remiuritis  unicuique  de  cordibus  vestris 

(ibid,).  Quinto ,  si  per  pi^dfc&tionem  suam  quis  el 

per  booonlm  eiemliMn  alios  ab  errore  sUo  conve#- 

tat,  juxti  illud  quod  ail  Apostolus,  Queniam  ei  eour 

verti  fecerii  quis  peccatorem  ab  errore  wm  sikv,  <a(* 

vabit  ammam  ejus  a  morte ,  et  operiet  muUitudinem 

peccatofum  (Jaco6.  v,  19).  Sexto  per  charititem. 


XL. 
A  quibusnam  abstinendum  sit  cum  jsjunatur» 
Abstinentia  vero  in  hls  diebns  omnium  delicii- 
rum  esse  debel,  el  sobrie,  et  easle  vivendum.  Qai 
vero  ovis,  caseo,  pisdbus  el  vino  abstinere  poleBt, 
magnae  virtuiis  est :  qui  autem  his,  aut  infinnilite 
interveniente,  iut  quoIil>et  operOr  abalineffo  BOfi 
potest,  ulatur.  Tantum  ut  jcjunium  usqne  ad  vespe- 
rum  solemniter  celebret :  et  vinum  non  id  eiirieti- 
tem,  sed  ad  refectionem  corporis  sui  sumalk  A  ciseo 
vero,  licie,  butyro  et  ovis  ibstinerey  el  AOtt  jcji^ 
nare  «,  dementissiroum  esl,  et  omni  raiioHe  semo- 
lum.  Vini  enim  ebrietas  et  luxnria  pioliiiHli  sunt. 


juxta  iUud,  Chariuu  Ddcooptrit  mulHludinm  pec-  j^  ^^^  ,^^  ^^  ^^^  j,^^  ^^  ^^^^ .  j^^^  ^^^^^^ 


catorum  per  Jesum  Christum  Dominum  nostrum 
(I  Petr.  IV,  8).  Septimo,  per  pcenitenliam,  jttxti  illud 
quod  ait  David,  Cofiiwr«tt*  lum  in  terumna  mea^dum 
configitur  spina  (PsaL  xxxi,  4)« 

xxxm 

Quodjepmkmt  Qimdrageaima  iumma  cutd  obset" 

vandum  «t^ 

Ipoa  iutem  Quidragesimi  cum  summa  observa- 
tione  ciModiri  debet,  ut  jijuiiiifcm  iii  ea,  praeter  dies 
Domiaiooi,  qui  abeiinentiae  subtracti  sunt ,  nnllate* 
uus  reeolvilur,  quii  ipsi  dies  decimae  sunt  anni 
uostri,  quoicum  omni  religione  et  sanctitile  tran- 

'^^'  Dtesse  videtur  a  vino. 


lac  et  ova,  sed,  Nolite  inebfiari  rino,  ks  que  eH 
tuxuria  (Ephes.  v,  i8). 

XLL 

Qttt^tti  diebus  in  Q^adragesinm  cemmunicare  debeam 
fideles,  et  de  paschalis  hebdomadof  celebritate* 

Singulis  diebus  Dominicis  in  Quadrafsaimi,  prsB- 

ter  bos  qui  excommunicati  gnnl,  sacrimenli  coi^ 

poris  el  sanguinis  Christi  sumenda  snnt,  el  in  €<£na 

Domini  et  iu  Parasceve,  in  vigilia  Pasohas,  el  in  die 

Resurrectionis  Domini  penitus  ab  omnibus  coiuniu- 

nicandum,  et  ipsi  dies  paschaiis  hebdomadae  omuei 

aequali  reiigione  colendi  sunt« 


t    ^    *J>         l-i-N.   ^    '    ■*     -'» 


loK  CAPITQLA. 

iLBL  A 

Quod  jejmmarum  diebus  ceesare  debeant  Ute$  et  con- 

tentiones. 


M 


In  bis  jejuniorum  diebvs  nallse  lites,  nullie  oon- 
teQtiones  esse  debent,  sed  in  Dei  laudibus  et  in 
opere  necessario  persistendum.  Arguit  enim  eos  qui 
contentiones  et  lites  Quadragesimae  tempore  exer- 
cent,  et  qni  debita  a  debitoribus  exigunt,  Dominus 
per  propbetam  dioens :  Ecce  in  die  jejunH  vestri  tnve- 
muntur  voluntates  vestrtet  et  omnes  debitores  vestros 
repetitis.  Ecce  ad  tites ,  el  contentiones  jejunatis^  et 
percutitis  pugno  impie  (Ua.  lvui,  3). 

XLIU. 
Qmid  die(m$jejuMonim  abstinendumsH  a  cfonjugibus. 


XLVL 

Ut  omnes  ad  matrem  ecclesiam  missarum  solemnia 
et  prasdxcatorem  audituri  conveniantf  neque  ante 
peractum  oficium  cibum  capiant, 

Admonendus  est  populus  ut  ante  publicum  per- 

actum  officium  ad  eibum  non  accedat,  et  omnes  ad 

sanctam  matrem  ecclesiam  missarum  solemnia  et 

praedicaiionem  audituri  conyeniant ,  et  sacerdotes 

per  oratoria  nequaquam  missds  nisi  tam  caule  ante 

secundam  boram  celebrent ,  ut  populus  a  publicis 

solemnitatibus  non  abstrabatur.  Sed  siye  sacerdotes» 

qui  in  circuitu  urbfs,  aut  in  eadem  urbe  sunt,  sive 

populus,  nt  pnediximus,  in  unum  ad  publicam  mSs- 

sarum  celebrationem  conveniant,  exceptis  Deo  sa- 

cratis  feminis,  quibus  mos  est  ad  publicum  non 


Abstlneiidum  est  enim  in  bis  sacratissimi^  dlebus  g  egredi,  sed  claustris  monasterii  contineri  «. 


a  conjugibus,  et  caste  e(  pie  tivendum ,  dt  sanctifl- 
cato  corde  et  corpoi*e  isti  sancti  dies  transiganiur, 
et  sfc  perveniatur  ad  diem  sanctum  Pascbdg,  quia 
pene  nibil  valet  jejunium  quod  conjugali  oper4  pol- 
luitur,  et  quod  orationes,  vigiliae  et  eleemosynae  non 
commendant. 

XUV. 

th  sacra  commumone,  quo  modo,  et  quam  frequenter 

usurpdnda  siC. 

Admonendus  est  populus  ut  ad  sacrosanctum  sa- 
cramenium  corporis  et  sanguinis  Doroini  nequaquam 
Indiflerenler  accedat,  nec  ab  boc  nimium  abstineat : 
sed  cum  omni  diligentia  eligat  tempus,  quando  ali« 
quandiu  ab  opere  coi^ugali  abstineat,  et  vitiis  se 


i>  Dilectissimi  fratres,  sanctissimi  oonsaeerdotei» 
et  nostri  ministerii  adliutores^  obSech>  tos  soppfici 
animo  in  prsesentia  Domini  noslri  Jesa  Gbristi  et 
sanctorum  ejus,  ut  digni  Deoin  omni  rdigione  cba- 
ritatis  et  castitatis  deservintiSy  ei  silis  populo  Dei 
doctorea  et  ductores  in  onini  oxen^  bon»,  ut  po- 
pulos  Dei  utrureque  et  per  vestram  siiicCaai  oonver* 
sationem  et  devoUra  prasdiealiontei  enuiitliir  in 
kudem  et  in  gloriam  sancti  nominls  Domini  nostri' 
Jesu  Cbristi,  et  in  salutem  serapitemaim  animaruui 
vestrarum.  Gonversamini  coram  Deo  el  coram  oranl 
populo  in  caatitale  corporis  veslri  el  humiliUitA 
anim»  vestrae,  et  sanclam  cbarilalem  ad  imiiies, 
nibil  ikcientes  unde  sacerdotium  aanctitatis  vestra 


purget,  virtutibus  exornet,  eleemosynis  et  orationi-  C  reprehensibUe  flat,  nec  aliquid  in  veslra  reperialor 


bus'insistat,et  sic  ad  tantum  sacramentum  accedat. 
Quia  sicut  periculosum  est  impurum  quemqne  ad 
lantum  sacraroenlum  accedere,  ita  etiam  periculo^ 
8um  est  ab  boc  prolixo  tempore  abstinere.  Salva  ra- 
tione  eoruro,  qui  excommunicati,  non  quando  eis 
libet,  sed  cerlis  temporibus  communicant,  et  reli- 
giosisquibuscunque  sancte  viventibus,  qui  pene  omni 
die  id  faciunt. 

XLV. 

IJt  diikus  Ihmimds  populus  per  missas  peculiares  a 

publicis  non  abstrahatur, 

Ul  liissae,  quae  per  dies  Dominicos  peculiares  a 
saioerdoiibtts  ium,  non  ita  in  publico  ilant,  ut  per 


vita  quod  Juste  a  qoolibet  delrabi  possil.  Sinl  moret 
veciiri  sine  cupidilate  mala,  sine  avaritia,  sine  cth 
messatione  et  ebrietatet  sicot  deoel  sanctos  Del  sa* 
cerdotes,  qui  populo  Dei  praesse  debenl  ei  guber<» 
nare  ecclesias  GbrislL  Discite  tldem  calbolicam, 
pnedicate  ditigentissnne,  el  eara  populo  praedicale» 
unnsquisque  in  ecclesia  vestra,  el  facite  offlcia 
vestra  in  Dei  omnipotentis  bonore  sUtutis  tempori- 
bus,  ut  Deus  omnipotens  bonorifioetur,  el  nomen 
cjus  sanctum  ab  omnibus  laudetur,  qui  vos  vident 
bonoriboe  facere  sacerdotium  vestrum,  et  serritium 
omnipotentis  Dei.DIgne  pradicaie  populo,ut  confes* 
sionem  faciant  peccatorum  suoram  el  poenitentiam 
eaa  popuhis  a  pnblicis  missarum  solemnibus,  quae  |^  accipiant  qualiter  a  Deo  remissionem  babere  non 


hon  lertia  canoiiice  fionl,  abauahatur :  quia  pessi- 
mus  ustts  eal  apud  quosdam,  qui  in  diebus  Domini- 
d»,  aive  in  quibuslibet  festiviiatibus,  mox  uIh  mis- 
sam  celebrariy  etiamsi  pro  defunctis  sit,  audierint, 
abscedunl,  ul  per  totum  diem  a  primo  mane  ebrie- 
tati  el  coraessatloni  potius  quam  Deo  deserviaiit 

» 

«  Qui  bos  Theodulfl  canones  primus  in  lucem 
dedit  cardinalis  Baronios,  cum  de  tempore  quo 
scripti  sunt  certi  nihil  baberet,  iii  annum  Gbristi  855 
eos  conjecit,  serius  omnino  quam  par  fuii;  qoia 
Theodulfum  ad  ea  tempora  non  pervenisse  osiendit 
Jonas  ejos  in  Aurelianensi  cathedra  successor,  qui 
a  Lndovico  Pio  post  synodum  Parisiensem  ad  Eu- 
geoium  popam  missas  est  anno  8i4.  Nobis  etsi  de 
^lUffk  compcrtam  luhil  erat;,  apiius  tamea  referri  ail 


possunt  delictorum  suorum,  nisl  pnram  faeianl  <ion- 
fessionem  et  pointtentiam  justam,  el  abstineant  se 
a  peccatis  quas  ante  fecerunt,  quia  baec  est  vera 
poenlientia  et  certlsslma  InduIgenUa,  ut  iteram  ea« 
dem  non  f aciat  homo  delicta  pro  quilms  venia»  po* 
poscit.  Abstineanl  se  a  fornicatioiie;  et  qui  feminaa 

haec  tempora  visum  est,  miae  proplus  aberanl  ab 
exordio  pontificatus  Tbeodulfi ;  quem  per  hos  an- 
n06,aU(ne  airte  synodum  Francofordiensem,  epi- 
scopum  jam  fuisse,  Alcuini  ad  Garolum  reffem  epi- 
stola  declarat. 

b  Quae  sejiuunturt  in  edilione  Sirmondi,  proul 
seriusrecensita,  ad  calcemOperum  Tbcodulfi  rccusai 
huc  revocamus.  Erir. 


Wt  THEODULFl  AUftELlANENSIS  EPISC.  3M 

habent,  legitime  iemporibus  statutis  eis  utantur,  et  A  dia,  ut  indulgeat  illis  omnia  delicta  sua,  et  aetenia 


honorifice  habeant  feminas  suas,  et  sic  fidem  casti- 
tatis  conservent  uxoribus,  sicut  velint  quod  uxores 
suae  illis  cuslodiant.  Filios  vel  filias  quas  habent, 
erudiant  ilios  in  timore  Dei  et  in  sanctitate  sua,  ut 
non  sint  fures,  nec  latrones,  nec  fomicatores,  nec 
alias  quaslibet  immunditias  faciant  in  corpore  suo 
ad  implendam  iibidinem  :  ut  sint  obedientes  paren- 
tibus  suis  in  omni  bono,  ut  digni  sint  benedictionem 
accipere  a  Domino ;  et  praedicate  omnibus  veritatem 
amare,  benignos  esse  ad  pauperes,  peregrinosque  et 
luiseros,  de  substantia  quam  iliis  dederit  Deus,  non 
solum  alieua  non  excipiant,  sed  etiam  sua  benigne 
tribuant.  Si  velint  benedictionem  Dei  habere,  non 
falsum  testimonium  dicant,  ne  perjuria  faciant,  quia 


gaudia  iilis  perdonare  cum  sanctis  suis  dignetur. 
Haec,  sanctissimi  sacerdotes  Gbristi,  ad  aetemaa 
vitam  cum  sanctis  episcopis  et  apostolis  convocati 
praedicate  populo,  et  vosmetipsos  dignos  facite  ia 
omni  reiigione  et  castitate  in  conspectu  omnipotentis 
Dei,  quatenus  concedat  vobis  cum  multiplici  iaboris 
vestri  fructu  aeternae  tieatitudinis  gloriam  recipere. 
Omnipot^ns  Deus  ros  proficere  faciat  in  opere  beao, 
dilectissimi  fratres. 

ADDITIO  AD  CAPITULARE  THEODULFL 

Duo  poiteriora  capUula  redi^unturin  unum  in  codiee 
Suhssionico,  auctiora  eduis^  qum  talia  sunl 

Sancitum  ut  missae  quae  per  dies  Dominioos  pecu- 

liares  a  sacerdotibus  fiunt,  ne  ita  in  publico  fiaut  ut 


falsos  testes  et  perversos  Deus  damnat  in  aeternum ;  B  popuius  eas  audire  queat,  et  praeterea  a  pubiicia 


et  admonete  eos  ut  faciant  fideliter  quaecunquc  do- 
minis  suis  del)eant  facere  in  omni  labore  et  opere 
quod  injunctum  sit  eis ;  ut  saepius  ad  ecclesias  ve- 
niant,  maxime  festivis  diebus,  ad  orationem,  ad  au- 
diendum  verbum  Dei,  el  non  otiosis  verbis  ibi  ma* 
neant  in  orationem  :  puram  et  sanctam  habeant 
humilitalem  inter  se,  et  patientiam  et  charitatem, 
quae  est  lotius  l)oni  caput  etfirmamentum.  Praedicate 
eis  quod  est  unus  Deus  omnipotens  creator  coeli  et 
terrae,  qui  in  Filio  suo  Domino  nostro  lesu  Ghristo 
mundum  redemit,  regnumque  ccelorum  omnibus 
fideiibus  aperuit,  in  quo  jndicaturos  est  mundum. 
Praedicate  iliis  de  futuro  judicio,  de  poenis  impio- 
rum  perpetuis,  confessionem  et  poenitentiam  facere 


missarum  solemniis,  quae  hora  tertia  canonice  fiant 
se  abstrahat;  nam  pessimum  usum  quidam  in  hoc 
habent,  quando  in  diebus  Dominicis,  sive  in  aiiis 
solemnibus  diebus  missas,  iicet  pro  defunctis,  sive 
alias  quascunque,  quae  familiariter  a  sacerdotibus 
fiunt,  audire  respiciant,  et  a  primo  mane  per  totam 
diem  ebrietatibus,  et  commessationibus  atque  vani- 
loquiis  potius  quam  Deo  deserviunt.  Propterea  pro- 
videndum  est  ut  omnes  ad  publicam  sanctam  ma- 
trem  ecclesiam,  ad  missarum  soiemnia  et  pnedica- 
tionem  audituri  conveniant.  Simul  et  hoc  statiitum 
est  ut  in  civitate  in  qua  episcopus  constitutus  est 
omnes  presbyteri  ct  populi,  tam  civitatis  quam  et 
suburbani,  revestiti  in  ipsa  missa  usque  ad  beue- 


de  peccaCis  suis,  vel  eadem  dimittere  peccata.  No-  ^  dictionem  episcopi  et  communionem  devota  meote 


luinate  iila  peccata  quae  beatus  Paulus  doctor  gen- 
tiurti  enumeravit,  dicens  :  An  nescUit  quomam  ini- 
qui  regnum  Dei  non  possidebunt  ?  Noitte  errare^  quo- 
niam  neque  fomicarU ,  neque  idolis  sermenteSf  neque 
adulteri^  neque  moUes  ^neque  masculorum  concubi" 
tores,  neque  fures ,  neque  avari ,  neque  ebriosi ,  neque 
maledicit  neque  perjuri^  neque  rapaces,  regnum  Dei 
possidebunt  (/  Cor.  vi,  9) ;  qui  vera  haec  vel  his  simi- 
lia  agunt,  si  confiteri  et  poenitentiam  agere  n^li- 
funt,  aeiernis  tormentis  et  flammis  cum  diabolo  con- 
demnabuntur  :  qui  vero  regnum  Dei  intrare  cupiunt, 
faciant  justitiam,  misericordiam ,  veritatem,  beni- 
gnitatem ,  obedientiam ,  necnon  et  eleemosynam 
prout  habeut  facultatem  :  jejunia  quoque  et  oratio- 


D 


stare  debent,  et  postea  si  voiuerint,  cum  iicentia  ad 
suos  tituios  I)enedictione  et  communione  percepta 
revertantur.  Et  hoc  summopere  cavendum  est  sa- 
cerdotibns,  ut  per  oratoria  neque  per  suburbana  mo- 
nasteria,  vel  ecclesias  suburbanas,  missas  nequa- 
quam  nisi  tam  caute  aote  seciindam  horam ,  fori- 
busque  reseratis,  celebrare  praesumant,  ut  populus 
a  publicis  solemnitatibus  tali  occasione  accepta,  a 
missa  sive  a  pra^dicatione  episcopi  se  minime  sub- 
trahere  possit,  sed  omnes  tam  sacerdotes  suburbani, 
quam  et  in  urbe  constituli,  et  populus  cunrtus,  ut 
praediximus,  una  cum  illis  ad  publicam  missarom 
celebrationem  conveniant,  et  nuUi  extra  parvulos  et 
inflrmos,  iicet  missam  auditam  habeant,  tam  in  ci- 


nes  exerceant,  habentes  charitatem  Dei  omnipoten-  ^  vitatibus  quam  et  in  paroohlis  edere  et  bibere  prae- 
tis,  et  boQum  facientes  omni  homini,  prout  possint.  sumant  ante  pubiicum  peraclum  offlcium.  Si  qam 
Vivant  in  castitate  et  pietate,  in  humiiitale,  et  ol>e-  haec  statuta  transgredi  ientaverit,  canonico  Jadicia 
dienlia,  et  fide  bona,  et  confidant  in  Dei  miserieor-     usque  ad  satis&ctionem  suhdatur* 


^mmmtm 


THEODULFI   CAPITULARE  AD  EOSDEM, 

(Baloz.,  Miscell.,  tom.  II,  pag.  99.) 


A  primo  hominis  lapsu,  in  quo  bonum  naturae  vel-  fit  quod  cum  labore  discintus ,  sine  labore  ohlivisci-' 
ut  ipsa  radix  generis  humani  viiiata,  usque  nunc  se-  mur,  diflicile  ad  virtutes  assurgimus,  faciie  in  vitia 
ininarium  vitiorum  naturo*  insertum  puilulat,  unde     dilabimur»  Quamobrem  omoi  mentis  circumspectione 


209 


CAPITULARE. 


m 


BatageQdum ,  dilecti»  o  sacerdotes,  ut  in  discendo  Abeant,  diligant  Dominum  plus  ({uam  se,  proximum 


laborem  adhibeamus  et  in  retinendo  quod  didicimus 
Dsum  impendamus,  maxime  nos  qui  regimini  locum 
tenemus  et  similes  ejusmodi  ordinis  Dostri.  Itaque 
Yos,  0  sacerdotes  Domini,  admonemus  ut  fidem  ca- 
tholicam  et  memoriter  teneatis  el  corde  intelligatis, 
boc  est,  Credo^  et  quicunque  vuU  $alvu$  es$e^  ante 
omnia  opu$  e$t  ut  teneai  catholieam  fidem.  Discuiiendi 
autem  sunt  omnes  Domini  sacerdotes  utnim  cano- 
nem  missae  et  secrelam  aut  Te  igitur  memoriler  te- 
neant  et  bene  distinguant ,  et  nomma  mortuorum  et 
vivorum  suis  in  locis  ordinabiliter  et  cum  omni  de- 
voiione  recitent,  baptister4umque  rite  peragant  et 
rectis  verbis  enuntiare  possint ,  et  de  negligentia  in 
baptizandis  infirmis ,  ne  aliquem  sub  obtentu  infir- 


tanquam  se ,  deinde  ut  ab  omni  malo  opere  absti- 
neant ,  et  quod  sibi  nolunt  fieri  ab  aliis,  boc  illi  aliis 
Don  faciant ,  et  quod  volunt  ut  sibi  homines  faciant, 
haec  eadem  faciant  illis. 

Deinde,  si  Dominus  dat  intellectum ,  hoc  quod  sa* 
cerdos  veraciter  intelligit  de  Evangelio,  de  Epistola 
sancti  Pauli ,  quantum  potest  dicat  illis ,  admoneat 
Dt  ad  ecclesiam  saepe  currant ,  oblaUones  suas  fide- 
liter  oflTerant ,  confessioDes  Deo  et  sacerdotibus  fa- 
ciant. 

Nullus  sit  inter  eos  qui  confessos  Don  tut  adulte- 
rium ,  nec  incestum ,  nec  fomicationem  cum  femi- 
nis ,  masculis ,  cum  pecudibus  inter  se  non  consen- 
tiant :  sed  si  qois  inter  eos  sit  qui  in  his  sceleribus 


roorum  sanum  baptizare  praesumant  nisi  diebus  sta-  ^  lapsus  sit ,  corrigant  et  pnbiice  cam  soo  sacerdote 
miis  Pascbatis  et  Pentecostes.  Admonendum  illis  ut     emendent. 


pro  ministerio  baptizandi  nihil  exigant,  sive  a  bapti- 
zandis,  sive  a  parentibus  illorum ,  nihil  munuscuii , 
iiihilpretiiomnino,  sed  cumgratiarum  actione  et  cum 
snmma  devotione  hoc  peraganl.  Quod  si  forte  paren- 
tes  eoruin ,  aut  qui  eos  a  sacris  fontibus  suscipiunt, 
sponte  et  gratuito  aliquid  muneris  vobis  dare  volue- 
rint ,  aecipite  nihil  hacsitantes. 

Instntendi  sunt  sacerdotes  pariterque  admonendi 
qualiter  noverint  decimas  et  oblationes  quas  a  fide- 
Itbns  accipinnt ,  peregrinorum  et  paupenim  esse  st^ 
pendia,  et  non  quasi  suis,  sed  quasi  commendatis  uti ; 
de  qnibas  omnibus  sciant  se  rationem  posituros  et 


His*et  aliis  quantum  potest  singulis  diebus  Domi- 
Dicis  plebem  suam  instruat. 

Admoneat  etiam  ut  omnibas  noctibus  sabbati  et 
onmibus  Dominicis  diebus  cum  suis  Doctibus  sequen* 
tibu3,  similiter  et  in  solenmitatibus,  io  )^0Diis«'al>s- 
tineant  se  a  camali  toloptate ;  ct  mandlcorpdHrlgf^t 
comle  ad  eedesiam  accedant ,  et  solemnitatem  cele* 
breiD  impuritate  voluptafis  fcedare  non  praBsamiint* 

Praeciirl^ndum  sacerdotibos  Doniioi  secondum  ca- 
nonicam  aoctorilatem  de  sepoltoris  et  homibibos  se* 
peliendis  nihil  moneHs  eiigiml ,  nisi  forte  qoi  sepeli« 
tor  TiTens  Jiisserit  eccieaiflB  in  etiias  atrio  sepetitor 


comiemnationem  passiiTOS.  Qualiter  vero  dUpensari  ^  ^^  ^  ,„^5^  ^^^««^0.  a«t  ed»  po^  mor- 


debeant  sacri  canones  instituunt ,  scilicet  ut  quatuor 
partes  inde  fiant ,  una  ad  fabricam  ecclesise  rele- 
vandam ,  altera  pauperibus  distribuenda ,  tertia  pre- 
sbytero  cum  suis  clericis  habenda ,  quarta  episcopo 
reservata ,  ut  quidquid  inde  jusserit  pradenti  con- 
silio  fial. 

Inhibendum  roodis  omnibus  intimandumque  ut  nul- 
ius  sacerdos,  diaconos,  subdiaconus,  personas  femi- 
narum ,  sicut  in  canone  insertum  continetur,  de  qui- 
bus  suspectio  esse  potest ,  in  domo  sua  habeat ,  sed 
neqne  ailas  qoas  canones  concedunt,  quia  instiraite 
diabolo  etiam  in  illis  scelus  frequenter  perpeti^tmQ 
ifflvenitar  aot  etiam  In  pedtsequis  earum.  NeC  igitur 
matrem ,  neqne  amifam ,  heqoe  sororem  pertnittimus 


lem  illio»,  quibus  oommissum  est  ejus  eleemosynam 
facere,  de  illins  rebas  aliqurd  sponte  dare  volaerut» 
Tamen  naUateBos  ^  presbyteris  aliquid  ab  UiiB  ezi- 
gatur  nec  ab  illis  qul  locis  et  vicis  praesunt  yel  qoo- 
ram  possessio  est  ipsa  ecclesia  vei  hasreditario  vel 
benefidario  Jure. 

Prohibendum  etiam  secundum  ma^iomm  instituta 
ot  in  ecdesia  nuUatenus  sepeliantur,  sed  in  atrio  aut 
in  porticu  aut  exedra  ecclesiae.  Intra  ecclesiam  vero 
prope  altare ,  ubi  corpus  Domini  et  sangois  confid- 
tur,  DoUatenas  babeant  Ucentiam  sepeUendi. 

AduUerum  aut  adulteram  si  presbyter  in  domo  sua 
retinuerit  et,  quod  nefas  est,  consenseritindomo 


ultra  babitare  iii  dtmio  ona  cum  sacenlote.  Sed  si  ^v  »«*  adolteriom  fleri ,  sdat  se  sui  gnidus  honore  pri- 


quis  de  his  baboerit  talero  necessitatem  patientem 
cui  Bit  necessitaa  sostentatio  presbyterl ,  diaconi , 
vel  sobdiaconi ,  habeat  in  tIco  aut  in  villa  domnm 
longe  a  conversatirae  presbyterl ,  ubi  ei  administret 
quse  necessaria  sunt. 

Sed  etiam  hoc  secundum  aoctoritatem  canonom 
modis  omnibos  prohibeDdam«^at  qoando  missa  ce- 
iebratur,  nuUa  femina  adalme  phesomat  accedere 
aui  presbyiero  miDistraiiraat  iotra  caoceUos  stare 
aui  sedere. 

Commonendi  sontiOt.diebos  Dominids  pro  capto 
ingenii  onusqoisque  saoerdas  ad  plebem  sermonem 
praedicationis  fadat,  primom  admonens  plebem  ot 
invicem  se  diUgant,  cbtritatera  frateraitatis  ha- 


vandum.  Si  vero  hoc  in  plebe  sibi  commissa  rqkere- 
ritrnisi  statim,  si  vires  suppetunt,  non  emendave- 
rit,  sed  aut  propter  potentiae  timorem  aut  propter 
beueficium  et  lucram  et  amicitiam  Ulorum  consen- 
serit  adulteris,  cum  depalatom  fuerit  exconrniuDi- 
candum.  Si  vero  Ule  quantum  potuit  excommunica* 
verit  et  non  potuit  maloro  illod  vetare,  animam  soam 
liberavit.  Veramtamen  com  omni  stodio  debet  archi- 
diacono  soo  et  archidiaconos  episcopo  denontiare. 

De  incestis  omni  stodio  perqoirendom  sacerdoti- 
bos  per  homines  veraces  et  timorem  Dei  aote  ocolo» 
habentes.  Et  si  repertom  Iberit,  statim  aot  ipsi  emen- 
dare  stodeant,  ot  com  acQotorio  archidiacoDi  aot 
episcopi  emendare  et  exstirpare  satagant »  ne  tanio 


»1 


THEODULFI  AURELIANENSIS  EPISC. 


%il 


^p^gitU  scelere  Uli  poliaantur  et  pereant  et  aliorum  A  tn  obUvione  erunt.  Poenitentise  qnippe  modus  in  sa- 


.Ticinitate  onuiipotentis  Dei  iram  iacurrant 

Admonendi  sunt  sacerdotes  et  instruendi  ut  pri- 
mnm  ipsi  a)i>  omni  stimulalione  carnis  sint  alieni ,  et 
nunc  plebibus  sibi  subjectis  et  verbis  praMlicent  et 
.ex<^mplum  ostendant  ut  ab  omni  se  fornicatione  et 
ab  onuii  irrationabili ,  veluti  pecudum ,  Inxuria  et 
poMuUone  abstineant.  Mundo  se  eorpore  et  mente 
Deo  pneparent  de  confessionibus  fidelium  accipien- 
.4ia  et  dyudicaiidift,  consUiis  bbindis;  quia  licetpro 
modulo  quantitate  peccati  se  poenitentiae  tempus  in- 
^tito^dnm  et  loiigum  vel  broTe  vel  districtum  vel 
Jeve  Tel  mediocro  sacerdoii,  cum  accipit  cujusiibet 
ildeUum  confessioiiem  peccatorum ;  quia  licet  ipsum 
.peccatum  perpetratum  sit ,  aut  si  postea  iteratum 


oerdotis  pendet  arbitrio.  Qui  sacerdos  diligenUssime 
sanctorum  Patnmi  InsUtuta  discuUens  et  inleUigens, 
secundum  eorum  auctoritatem  conGienUbus  poeni- 
tentiam  indicere  debet.  Est  quippe  auctoritas  cano- 
Bum  et  sanciorum  Patrum  firmissima  InstituUo. 

Homicidium  si  quis  voluntarie  vel  per  Uisidias  fe- 
cerit,  jugi  se  pcenitentix  submittat ;  et  si  boc  pubUce 
actum  constat,  si  laicus,  deponat  arma  et  oninem 
saecularem  miliUam ,  et  publice  saiisfaciat ,  ita  ut 
quadraginta  diebus  extra  ecdesiam  foris  ad  ostium 
oret;  quibus  in  pane  et  aqua  exactis,  a  coramunione 
oratkmum  quinquennio  remoyeatur,  post  quinquen- 
nium  tantum  in  orationum  communionem  recipiatur, 
non  ofierat,  non  corpus  Dominj  omnino  atUngat;  in 


«ut  freqnenter  perpetratum  sit,  si  sponte,  si  coacte,  B  quo  perdurans  quatuordecim  anpos,  tunc  ad  pienam 


8i  per  ebrietatem  et  per  quodUbet  ingenium  factum 
sit ;  at  cum  inYeoerit  unde  radix  iUius  peccaU  pro- 
cessit,  tunc  congruam  adbibeatmedicinam. 

QuaUter  vero  peccaU  adhilienda  sit  medicina,  se- 
cundum  canones  ^utbenticorum  sanctoruin  Patrum 
esse  debet,  et  nou  secundum  placitum  homiBis,  nec 
aecundum  voluntatem;  nec  in  bac  parie  volunias, 
^Ut  graUa  hominis  sectanda»  sed  voluntas  Dei  in 
omnibus  exquirenda  In  Scripturis  sandis ,  quatenus 
dignis  precibus  et  poenitudine  digna  piacari  ppssit 
omnipotentis  Dei  vindicta,  quam  homo  suo  viiio  pro^ 
Tocavit.  Ad  poenitcntiam  vero  populus  taliter  admo- 
nendus  cum  fragUitatis  nostr^  casus  saepe  constet 
inviUa  proclivis ;  quanquam  subventum  jsit  in  GhrisU 


communionem  cum  orationibu&recipiatur,  circaex- 
itum  vitae  bancconsequatur  humanitatem  ut  viaticum 
accipiat  eucharistiam.  Abstinentia  iUius  sit  in  arbi- 
trio  sacerdotis ,  secundum  personam  et  possU)ilita- 
tem  sic  ei  imponatur  abstinenUa  ciborum.  Si  aatem 
occultum  sit,  occulte  simUiter  agat  sicut  superius 
insertum  tenetur. 

Homicidium  qui  casu  non  Tolens  perpetravArit, 
prior  quidem  regiUa  per  septem  annos  poenitentiam 
communionis  sociavit  secundum  gradus  conaUlutoa. 
HaecveroAncyraniconciUi  definitio  quinqnennUiem- 
poris  pcpniienUam  tribuit ,  ut  quadraginta  diebus  fo- 
ris  ad  ecclesiae  ostium  stet ;  quibus  peracUs,  bienDio 
ab  oratione  caeterorum  fidelium  segregetur»  non  cohh 


passione  ut  quod  meritum  peccati  exigebat,  iC)irisU  G  municet,  non  ofleral ;  post  bienniain  recipiatar  ia 

passio  redimeret.  Et  cum  salutaribus  insUtuUs  sacro- 

sancto  bapUsmate  in  remissionem  omnium  peccato- 

Tum  concesso  abluamur,  tamen  quia  per  modum 

istius  vitae  cursum  slne  vitiorum  turbine  nequaquam 

degere  et  subripientibus  nostrae  imbeciUitatis  flagiUis 

vitam  sine  peccaii  macula  ducere  non  possumus,  con- 

cessum  est  clemenUssimi  Dei  pietate  reroedium  verae 

confessionis  et  poenitentia;  abiutio  peccatorum ,  Do- 

nu/io  praecipiente  per  prophet^m  :  Nolo  mortem  pec- 

catorii,  sed  ut  revertatur  et  mg/L.  ip)t  Ulud  Ev^ogelU : 

Facite  fiructui  dignos  posnitentim.  Et  ^postolus  :  Con- 

fitemini  qlterutrum  peccatavestrafet  orate  ad  tnvtc^Qt, 

«t(  salvemini,  Est  quippe  verae  confessionis  fnictuosa 


communione  orationum  et  offerat,  noa  tamen 
municet ;  post  quinquennium  ad  plenam  commaiiiOi» 
nem  recipiatur.  AbstinenUa  ciborum  io  ariiitiio  afr- 
cerdotis  manebit ,  secundum  personam  et  quaUtaiem 
hominis ,  sic  et  pondus  et  absUnenUa  erit. 

Si  quis  egr^diens  per  viam ,  et  aut  in  domo  gua, 
aut  in  plaiea  civitatis  aut  yillae,  suUto  aut  ab  alio 
superventus,  aut  liUs  contentioae,  voieos  se  defeft- 
dere ,  non  habens  conlra  \\Um  antea  odiam ,  inler- 
fecerit  hominem,  septem  annog  secandaitt  canoiiam 
insUtutionem  poeniteatt  tribasa  eommanioiie  pim- 
tur,  quatuor  in  commuiii^  oirationm  et  oblatie- 
num  %usc^tus,  in  sacerdolja  pendebil  aehilho  atnim 


poenitenUa,  poenitenda  non  admittere,  a(b9issa  cum  ^  sit  corpaa  Ghristi  dignas  aeeipere  aot  osqoe  ad  pl6> 


gemitu  cordis  deflere ,  satisfactione  vera  pcenitentke 

causas  excidere,  nec  earum  suggestionibus  adiium 

^         ndu]|;ere ,  nec  Iterum  in  viUis  perp^traUs  deli^i. 

Gapitalia  et  mort^Iia  crimina  pubUce  deflenda  s^t 

secundum  canonum  et  sanctortiip  Patrum  insUtuUo- 

nem.  Sed  et  secreta  saUslacUonesolvi  mortaU^icri- 

mioa  non  negamus,  mutat^  tamen  prius  aninu  ioten- 

■ione,  e|  saecujari  jactanUa  i^|mul  deposita,  pia^  reU- 

jlonis  confesso  studio,  per  vitae  correctionem  et  jugi, 

mo  perpetuo  luctu  se  submittente.  Nec  del)et  tamen 

loisqae  desperare  de  omnipotentis  Dei  misericordia 

H  innnmera  pietate ,  quia  scriptum  eat :  Pepctuor 

ptoewnque  die  eonversus  fuerit  ab  error^  vicp  ^uas ,  ^ 

ieclinaverit  ab  operibus  malis ,  omnes  iniquitates  ejus 


nitudinem  poenilentiae  ab  eo  s^iamii.  Abstiiientia 
cU)orttip  in  pnidentia  erit  aaoerdolis  aeooiidam  poa- 
sibiU^tc^  p^if^AU»  el  devoiiOMem  ei  afllectionem 
lacrymanim. 

lft\dicyres  quae  lomicanliu'  ei  parlBa  soos  neeant , 
aut  secum  agunt  at  utero  oonceptos  exeuiiant,  anii- 
qua  quidem  definiUo  asque  ad  exltum  vHae  eas  ab 
ecdeaia  removitl  Hamanius  aatem  nnnc  secundum 
Ancyrani  conciU  definitionem  decem  annorum  tem- 
pus  po^nitentise  sabmittnntar,  Ha  at  quadraglnu  die- 
boa  foris  ad  oi^indi  eeelesiae  omn ;  quibus  peractis, 
PHr  annorum  qaatoor  spatia  a  eommanione  fideiiam 
et  oblaUonan  removeaalory  deimle  ki  commnnione 
oraUonum  receptae  decennii  tempus  impleaqt    el 


m 


CAmULARE; 


tu 


profiter  hamanilatein  eucharistiaiit  post  actam  pceni-  A  tum  fecerit,  levigetur.  Dicit  enlm  Salomon  :  Nan  et 


tentiani  aGcipiant.  Erit  tamen  in  arbitrio  sacerdotis 
an  nnte  perfectionem  poenitentise  ad  corpus  Cbristi 
accedere  debeanl,  secundum  quod  viderit  eas  com4 
punctas  et  in  lacrymis  consumptas  et  devolioncm 
roagnam  habenies.  Ciborura  abstinentia  erit  in  sa*» 
cerdotis  providentja  secundum  quod  eas  viderit  pce^ 
nitere  et  pro  personarum  qualitate. 

MuKer  quoe  duobus  fratribus  nupserit  abjicl  debet 
usqae  ad  diem  mortis.  Sed  propter  humanitatem  in 
extremis  suis  sacramentis  recohciliari  oportet ,  ita 
tamen  ut  prins  solvatur  conjugium  et  maneat  in* 
nnpta ,  et  vir  cjus  absqne  uxore  simili  pceniteniiae 
subdatur. 

Quod  si  dao  fratres  cum  una  remina  fomicati  fue- 


yrandis  cuipa  cum  quis  furatus  fuerit.  Furatur  entnl 
ut  esurientem  impleat  animam. 

Qui  perjuraverit,  similiter'  septem  annos  poBnfk. 
teat. 

Qui  falsum  testimonium  dixerit,  et  ejus  testimo^ 
nium  aiicui  nocuerit,  septem  annos  pooniteat,  ita  ta^ 
men  ut  ille  qui  lestimoninm  dixit  damnum  restilual 
omne  cui  per  suum  falsum  teslimonium  nocuit.  Et 
tunc  poterit  ad  veniam  per  ppenilentiam  pcrvcnire. 
Si  autem  hoc  facere  noluerit,  sciat  sic  sc  in  vanura 
poenitentiam  agere. 

Qui  irrationabiiiter  versantur,  de  his  agatur  qubd 
in  canonibuscontineturin  litulo  in  quo  Graeca  ver- 
ba  sunt,  quse  in  Latinum  vcrsa  sunt  de  consitio 


rint ,  nesdentes  aller  aiterius  fomicaiionem ,  statim  B  Ancyrano,  cap.  16,  in  quo  sensu  triplez,  hoc  est. 


nt  cognoverint  aduUerium ,  qui  hanc  habet  uxorem, 
dimlttat.  Et  iiie  qnidem  post  actam  pcenitentiam ,  si 
axor  defuncta  fueril,  potesl  alteri  sociari,  ilia  vi- 
vente  nequaquam.  Ilia  vero  nunquam  ulterius  pote^ 
rit  in  conjugium  as^umi ,  et  jugi  poeniientiae  submis- 
sa,  ad  cxitum  vitae  communionis  graliam  percipiat. 

Blulier  qua;  dormiens  filium  suum  oppresserit,  et 
raortuus  fuerit,  sex  annos  poeniteat.  Vir  ejus,  si  in 
domo  iliins  fuerit,  q«alner ;  si  vero  in  uno  lecto  si- 
mili  modo  poeniteat,  duos  in  pane  et  aqua,  reliquos 
quatuor  aeandoai  quod  sacerdos  ittos  viderlt  posse, 
ita  eis  imponat  abstinentiam'  ciboram.  Similiter  et 
vir  habens  uxorem,  si  adulterium  perpetraverit,  fa« 
iiat,  post  triennium  communicet. 


de  his  qui  cumpccoribus  commixti  sunt,  et  de  his 
qui  more  pecorum  incesta  commiserunt  cnm  coih' 
sanguineis,  et  de  his  qui  cum  masculis  concubue* 
rant.  Quotquot  igitur  ante  vigesimum  sctalis  sddb 
annum  tale  crimen  admiscrint,  qtilndedm  annis  in 
poenitentia  cxaclis,  orationibus  tantum  incipinnt  par- 
ticipari,  et  in  quinqucnnio  allero  in  communione 
simplici  perdurantes,  post  vigesimum  cum  oblalione 
ad  communionem  suscipiantur.  Discutiatur  autcm  ct 
vita  eorum  quae  fuerit  tempore  poeniteniiae,  et  ita 
hanc  humanilatem  consequantup.  Quod  sl  qui  pcr- 
severantes  in  ipsis  criminibus,  prolixius  tcmpus  lia^- 
beant  submisstonis,  et  tales  nunquam  potcrant  ad  sa- 
cerdotium  provehi.  Qnotquot  exacta  viginti  ann<>- 


•  Si  eujus  uxor  adoftmum  perpetraverlt,  et  a  viro  ^  rum  aetate  et  illi  qui  uxores  habent  in  hxc  scelerjl 


deprebensum  Ateritet  publicatum,  dimittat  uxorem, 
61  voliierft,  propter  fornicationem.  llla  vero  secun- 
dam  quod  superius  inserlum  est  agat  poenitentiam. 
Vir  vero  ejus  illa  vivente  nullaienus  habeat  iicen- 
tiam  aliam  ducere  uxorem.  Aui  sl  voluerit,  adul- 
teram  sibi  reconciliare  iicentlam  habeal,  ita  tamen 
ut  pariter  cum  illa  et  poenitentiam  agat ,  et  exacta 
poenitentia  ad  communionis  gratiam,  sicut  superius 
babetur  insertom  accedant.  Simiiis  forma  et  in  mu- 
liere  servabitur.  Sl  vlr  ejus  eam  aduiteraverit,  ha- 
beat  potestatem  dlmittendi  virum  propter  roraicatio- 
nemy  maneat  innupta  quandiu  vir  cjus  vixerit;  quia 
nec  ilie  habet  poteslatem  accipere  aliam  prima  vi- 


inciderint,  viginli  quinque  annis  poenitcntia  acta  nd 
communionem  solummodo  orationum  rccipiantnr; 
altero  vero  quinquennio  perdurantes  plenam  cum 
oblatlone  recipiant  communionem;  Quod  si  usores 
habentes  et  Cxcedentes  quinquagesimum  sua^  aetaiis 
annum  in  his  peccaverint,  ad  exitum  vitae  tantum 
communionem  mereantur.  Hi  vero  qui  sicut  muta 
vixerant  animalia,  et  se  et  alios  hujusmodi  pcccati 
scabie  contaminaverant,  id  est,  in  consanguineis,  in 
pecudibus,  in  masculis,  statuto  tempore  poenitenti;^ 
non  inter  alios  quam  inter  eos  stare  et  orare  deberia 
qui  tempestale  lunalica  Jactantur  elisi  ad  terram 
spiritu  immundo  vexati,  id  est,  cum  energumenis. 


vente,  nec  llla  alium  vlram  ducere  vivente  adhuc  ^^  Sicut  autem  plus  abominabile  misceri  cum  jumentn 


primo.  Ha])ent  tamen  potestatem  semetipsos  recon- 
ciiiare. 

Si  qua  muUer  non  habens  viram ,  aut  vir  non 
bal^ns  uxorem,  foroicati  fueriut,  quinque  annospo&- 

niteant.  -• 

Qaod  si  vir  non  hal^ens  uxorem  cum  alterius  uxo- 
re  adulteraverit,  aut  si  qua  mulier  non  habens  vi- 
ram  cum  alterius  vlro  adulteraverit,  adulter  erit  uter- 
qae,  et  secundnm  quod  superius  continetur  Insertum 
pcenltentiam  agant. 

Fartam  sl  quis  (bcerit,  septem  annos  poeniteat, 
tres  in  paoe  et  aqua.  Secundum  furti  qualitatem,  ita 
*t  modas  erit  poenitentia.  Sl  per  neeessiutem  fur^ 

'GonciL  llannet.j«ap.  li; 


quam  cura  masculo ,  ita  plus  irrationabile  cri- 
men  cum  masculo  quam  cum  muiiere.  Cum  con<» 
sanguinea  et  cum  sanctimoniali  peccare  xqualo 
crimen.  Id  lex  Moysi  morte  mori  judicat;  Et 
cum  jumento  et  masculo  et  cum  consanguiiici 
coeuntes. 

iEquale  autem  crimen  feminam  cum  femina  pcc^ 
carc  sicut  masculum  cnm  masculo,  et  asqualis  cssq 
debet  poenitentia.  De  talibus  ait  Apostolus :  Nam 
feminw  eorum  immutaverunt  naturalem  usum  in  eum 
usum  qui  eantra  naturam  est*  SinUliter  et  tAaseulir 
relicto  naturali  unt  femineo,  exarserunt  in  desiderii4 
suis  invieemf  maseuH  in  masculoi  turpituiiinem  ope# 


ttS  lUEODULFl  AURELlA>£iNSIS  £?ISC.  Mg 

fa«/M.  Quod  aulcm  aupra  dixlroas  de  hU  agaUir  qai  4  re  deLeat  ab  iUo  niini(>u.*rio,  an  pcrmanens  possH  dN 


fiublice  ad  cooresaionem  venerint  et  publice  poeni- 
teniiam  egerint.  Quod  ai  occulte  actum  est,  et  oc* 
culie  ad  aaccrdoiem  vcoerint,  et  puram  confessio- 
«ero  fecerint,  occulle  poDnitcre  secundum  aUatis 
inodum  quod  supefius  continetur,  ita  videlicet  ut  si 
ante  vigesimuro  annum  aut  per  ignorantiam  hoc  egit, 
iiut  fortc  ignorabat  non  tale  esse  crimen,  levius  erga 
illum  ageu(ium,  et  hoc  In  sacerdotis  pendebit  arbi- 
Ino.  Discutere  deket  qnaiiier  in  hoc  scelus  dclapsus 
ftit,  aot  quam  longiori  tempore  iii  boc  sceiere  ver* 
satus  sil;  et  secundum  quod  ab  illo  confcssum  fucr 
rit,  ita  illi  modus  poenitcnii-jc  adhibeatur.  Yideiicet 
iu  per  ignoranliam  hoc  egit  semel  aut  bis,  id  est, 
com  masculo,  cum  Jumento,  et  cum  consanguinea, 


gnam  satisfaclionem  Domino  exinde  facerc  :  Quod 
si  llle  se  hicrymis  et  oratlonibus  deTotissime  quotidio 
laYerit  et  eleemosynamm  exhilutione  peccata  toA 
exstingucre  curaverit ,  si  occultum  est,  poterit  o<v 
eulie  iu  suo  permanens  gradu  agere  poenitentiam. 
Fornicationem  si  perpelraveht,  eodem  roodo  purga-* 
1  ilur  soptem  annis.  Si  vero  sodomitice,  id  estt  curo 
tuascuio  collapsus  sit,  codem  modo  15  annis  expia* 
bitur. 

Simiiis  forma  et  de  diaconis  et  de  his  qui  in  si* 
cris  ordinibus  constiluti  sunt  observanda,  ila  videll* 
cct  ut  diaconus  septem  annis  poeoiteat  pro  adoltiH 
rio,  pro  fornicalione  vero  quinque  annis^  pro  sodo- 
milico  decem  annis,  pro  adullerio  quioque  annis» 


stalim  cum  cognoveril  hoc  grave  essc  scelus  dimisit,  ^  pro  ibmicatione  annis  tribus*  pro  sodomilico  septem 


«t  humanins  loquamur,  septem  annos  poDniteat,  tri-» 
Inis  abstineat  a  eame,  et  amio  non  communicet, 
necad  ipsum  diem  Pascb»,  nec  ofTerat,  et  omni 
«e  menle  suljiciat,  ut  spiriius  salvus  fiat  in  dtc  Do- 
«ini,  caBterosque  secundum  modum  fragilitatis  in 
arbitrio  sacerdotis  faciat  in  absiinentia  ciborum. 
Quod  si  longiori  tempore  in  hoc  crimine  versatus, 
et  postquam  novit  illud  scclus  magnum  esse  pecca- 
tom  commonitusy  iterom  atque  iierum  hoc  perpetra* 
vit,  sicut  superius  contineiur  insertum  iia  poenitebit 
Prinram  qoinque  annis  ab  onmi  .comrounione  se- 
f;regatus,  post  illos  qutndeciro  annos  non  oflerat, 
non   communicet  ad  orationem,  cum  caeteris  Chri- 


annis.  Sccuudum  prsefixos  gradus  usque  aduitimom 
gradum  ccclcsiasticum  observanlia  talishabeator.  Ne 
quis  autem  se  excuset  sacerdoturo  ex  eo  quod  ait 
Paolus  apostolus :  Propter  fornicaiionem  antem  «niii- 
^uiufMs  uxorem  habeat,  scianl  bis  tantoro  esse  di- 
ctum  qui  in  Ipicali  ordine  constituti  sont,  vel  qoi 
uecdum  ad  subdiacooatnro  accessemnt.  Nuilo  modo 
euim  ad  subdiaconatum  permittunt  canones  aceedero 
uisi  eos  qui  perpetuam  continentiam  eastitatis  pro* 
niiserint  se  dcinceps  servatoros.  Naro  sacerdotet 
ludseoram  a  Domino  jussi  sunt  per  Ifoybem  docero 
Qxores,  et  de  nulla  tribo  nisi  de  Levi  fiebant  saccr- 
doles,  ot  progenies  una  costodjretor  per  soccessio* 


stianis  in  ecclesiara  non  intret ;  quibus  exactis,  tan*  ^  nem 


turo  ad  communionero  orationis  suscipiatur.  Deinde 
in  pcenitentia  viginti  annis  expletis,  si  bene  et  eom 
lacrymis  et  cum  omni  devotione  ptienitentiam  egit, 
ad  plenam  communionem  ct  reconciliationem  sosci* 
piator.  Simiiiler  et  de  cxteris  temporilHis  sopra 
Insertis  ^serrandam.  Si,  quod  absit,  in  locis  san- 
•ctis  tale  crimcn  admiscrit  aliquts,  duplicetnr  illi 
pcsnitenLia.  Yocatur  «autGm  in  Scriptnris  crimen 
pessimuro  tam  de  jumento  quam  de  masculo  quam 
ile  consangttinea.  Yocatur  aulem  in  mundo  immun- 
ditia  vel  detestabile  peccatum  cnm  femina  non  na-» 
lorailter  ooncnrabere,  cum  unde  Onas  filius  Jnda  a 
Deo  percussus  fuit  quia  fundehat  in  terram  semcn 
ingressus  ad  muiicrem.  Simul  etiam  vocatnr  im- 


Nunc  autem  de  omniiHis  gentifoos,  slcot  ad  ba« 
ptisnnim,  sic  ad  sacerdotinm  permittnntur  accede- 
r^ ;  nullaque  necessitas  uxores  ducere,  qui  non  per 
carnis  successionem,  sed  per  moram  imitationem  in 
sacerdotio  subrogantur.  Ipsi  tamen  ludseorom  sa- 
cerdotes,  non  hal^entes  tam  sanctnm  saerifteinm  sicut 
nos  habemus,  tempore  vicis  so»  longe  erant  a  Ando 
sua,  et  a  conjogali  opere  remoK  ^uxta  templmii  in 
conlinentia  castitatis  excubal>ant  donec  tempns  mi- 
nisterii  sul  explerent.  None  aiitem,  sicut  semper  mh* 
nistrare  debent,  tta  semper  coiitinentes  esse  opoitet 
sacerdotes.  Tractant  eniro,  non  victinu»  pec«dum« 
sed  ipsuro  immaeulatum  corposel  sangiiinem  Do- 
mini.  Ejosdem  eontinenti»  et  diaeont  et  siibdiaeeal 


munditia   moilities  vcl  proptcr  tactnro  vet  visuro  D  et  in  Domino  et  ipsi  in  tractatione  tattti  saeraMenCl 
vei  reeordationem  mulicris,  iit  aliqua  delectatione     mrnistri  aoeedont  altaris. 


aeciderit  vigilanti,  vcl  qui  inler  ftpmora  sua  rmpu- 
ritalem  soluscuni  se  ipso  vel  cnmalfoexereet;  de 
qoibus  ait  Pauhis  apostohis :  Neqne  Immundi  re^nftm 
Dei  poaiidebunt.  Itcm  :  Nee  omni$  imnwnditia  nee 
nominetur  in  vobis.  Et  alibi  :  Neque  molles  regnum 
Dei  po9sidebunt,  Qiii  in  his  incidit,  ita  poenileat 
qiasi  dc  crimine  qiiod  de  rogno  Dei  exrhidit. 

Adulteriam  si  qiiis  presbyler  poipinraveril,  sivc 
palaium  et  puhKce  cognitum,  ab  ordine  saoerdotii 
cessabit,  et  pul>Iica  poonitentia  decem  annoram  pnr- 
gabitur.  Quod  si  occuite  hoe  feoerit,  et  occolte  ad 
eoiifessionem  venerit,  occulte  el  posniieBlia  tmpona- 
'4ttr.  ReliDquatur  antem  in  suo  arbitrio  utram  ccssa- 


Lalcis  vero  vel  qui  nequaquaro  ad  altaris  mioH 
slerium  accedunt  prsecipitor  ali  Apostolo  ot  qui  ae 
Don  continent  nubant :  Meliuienim  niubef$pum  mu 
Hoc  est,  melius  est  uxorem  legitime  ducere  qaam 
exardescere  per  opera  fornieationis  et  adulterii  srve 
sodmnitici  ct  immunditiae. 

Admonendi  soiit  prcsbyCeri  ut  cbaritalem  Inter  iB 
habentcs  muiuam,  proeul  ab  oroni  fMo  soperilim 
et  invidiae  roordacitate  sanctofp  exem)ilnm  inMMt 
donent  tam  clero  qoam  laids.  Non  siftt  rapoMSis, 
non  c«ipidi«  non  vinolenti,  no»proeaeeiH  noK  fixoii» 
noB  calamiiiam  c«iqvam  fadentea,  sed  in  omolbua 
se  ipsot  irreprehensibililcr  eoBladifiMii  iiMrmmii 


«7  GAPITUURE.  «tg 

salutis  dmet  plebibns  ministrent'»  quatenus  eonun  A  gessit  nec  priores  cicalrices  Tulnerilms  aliis  resau- 
exemplis  ad  aeternam  vitam  et  morum  probitatem     ciare. 


proficientes  humilitate  subleveniur. 

Admonendl  sunt  ut  usuras  nequaquam  exerceant, 
et  plebilNis  sibi  suljectis  et  dero  praedicont  ut  ab 
boc  vitio  omnilNis  modis  al)6tineant  seGundum  ca- 
nonum  institutionem.  Quisquis  per  quoiibet  inge- 
nium  magia  accipit  quam  praestat^  sciat  se  usuram 
fedsse.  Nam  si  quis  triticum  aut  aliam  speciem  fru- 
gum  oommodat,  et  non  eamdem  speciem  accipit, 
aed  aut  denarios,  quanuim  tum  venundari  poterat 
qnando  iUa  commodavit,  aut  aliquid  aiiud  accepit, 
absque  dubio  usuram  perpetravit.  Si  quis  vero  ex 
ordlne  dericomm  hoc  agere  pResumpserit,  sciat  se 
sui  gradus  pericukim  subiturum.  Si  vero  laicus  fue- 


Prima  aulem  hebdomada  ante  initium  Quadrage- 
simae  confessio  danda  de  omnibus  peccatis  quse  si* 
ve  opere  slve  loculione  perpelrantur.  £t  sic  nomi- 
natim  debet  eis  sacerdos  dicere  supradicta  octo  pria- 
cipalia  vitia.  Primum  gula,  de  qua  diabolus  decepit 
Adam,  per  quam  Ghristum  tentavit  cum  dixit :  Si 
Filius  Dei  es,  dic  ut  lapides  isti  pane$  fiant.  Et  per 
abstinentiam  sananda.  Secunduro  vitium  principale 
fornicatio,  de  qua  ait  Salomon  :  Fovea  profunda 
meretrix  et  puteus  anguslug  ;  et  idem  doctor  :  Quis 
fortior  Sansone  ?  Quis  sapientior  Satomone  f  Hic  fi- 
liis  mulierum  decipiatur,  et  castitate  sananda.  Ter- 
tium  principale   vitium  acedia,  id  esl,  instabilitas 


rit,  sciat  se  excommunicandum.  Unde  oonvenit  ut  *  '^^^-  ^*^  "^"  ^*"*^  bominem  perseverare  in  bono. 

Hxc  per  perseverantiam  boni  operis  sananda,  quia» 
sicutaitGregorius,  cincassumbonum  agilsi  anteter- 
minum  vits  deseratur.  >  Quartum  principale  vi- 
tium  avaritia,  per  quam  vir  avarus  inferno  similis 
est.  Avaro  viro  nihil  scelesliMS.  Hoec  eleemosyna- 
rum  est  largitate  sananda ;  quia  sicut  avaritia  in  in 
fernum  mergit,  ita  largitas  in  coelum  elevare  conr 
suevit.  Quintura  principale  vitium  vana  gloria.  Haec 
omni  bono  opere  caret ;  quia  sicut  lapis  missus  non 
pervenit  ad  ccelum,  sic  oratio  cum  vana  gloria 
non  pervenit  ad  Deum.  Haec  dilectione  I>ei  sanan- 
da.  Sextum  principale  vitium  invidia,  de  qua  ait 
Salomon  :  Jnvidia  diaboli  mors  intravit  in  orbem 
terrarum*   Haec  charitate  sananda.   Cbaritas  non 


primmn  omnes  in  clericali  ordine  constituti  ab  bis 
absiineaBt  et  admodum  plebibus  injungant  ut  nuUus 
hoc  facere  omnino  audeat 

Sacerdos  cum  a  fidelibus  confessionem  accipit, 
inier  csetera  debet  conntentem  admonere  ut  de  octo 
principalibus  vitiis  confessionem  faciat  el  emenda- 
tioneni  promittat  et  pcenitentiam  medicinam  animae 
snx  suscipiat.  Yitiorum  autem  principaUum  octo» 
sicuti  continentur,  nomina  per  singula  interroget, 
et  Ule  confiteatur,  et  de  oronibus,  sicut  praeroissum 
est,  confessionem  faciat.  Et  tunc  ei  medela  poeniten- 
tia»  adhibeatur.  Principaiia  autem  vitia,  sine  quibus 
▼ix  ullus  inveniri  potest,  baec  sunt.  Primum  gastri^ 


margia,  hoc  est,  ventris  ingluvies.  Secundum  forni-  C  3emuIalur,omniasufferl.  Seplimum  principale  vitium 


catio.  Tertiumacediasivetristilia.  Qnartum  avaritia. 
Quintum  vana  gloria.  Sextum  invidia.  Septimum  ira. 
Octavum  superbia. 

Si  quem  autem  verecundum  viderit  sacerdos  et 
erubescentem  confiieri  et  discooperire  peccata  sua 
quae  gessit,  admoneat  iUum  dicens  :  Frater  mi, 
saepius  nos  Dominus  iiortatur  ad  medicamina  verae 
confessioois,  non  quod  Deus  indigeat  nostrae  con- 
fessionis,  qui  omnia  [novit]  quae  agimus,  loquimur, 
cogitamus.  Sed  aUter  salvi  fieri  non  possumus  nisi 
confiteamur  pttnitentes  quodcunque  gessimus  ne- 
gUfentes.  Dolet  diabolus  quando  confitetur  pec- 
cata  MU,  et  desiderat  nos  ceiare  quae  fecimus  :  quia 
qui  80  ipeum  accusat  in  peccatis  suis,  hunc  diabo- 
lus  Doa  habet  iterum  accusare  in  die  judicii ;  si  ta- 
men  confitens  pcenitendo  diluil  quae  fecit,  nec  ile- 
nuD  renovat  quae  egit.  Unde  Jacobus  apostolus  ait : 
Confitemim  *alterutrum  peccata  vestra.  Et  Paulus  : 
Ore  confeaio  fit  ad  salutem.  Et  Salomon  :  Qui 
abseondU  tceina  sua,  non  dirigetur,  Qui  autem  con- 
fessusfuerit  et  reliquerit  ea,  misericordiam  consC" 
quetur.  Joannes  quoque  evangeUsta  :  Si  confite- 
mtfit  peuaia  vestra^  fideiis  et  justus  Deus  ut  remittat 
volns  '  peeeata  vestra  et  mundet  vos  ab  omni  iniqui^ 
tate.  SimiUter  Psalmista  ait  :  Dixi :  Pronuniiabo 
adverssm  me  injustitias  meas  Domino ,  et  tu  remisi- 
sti  impietaiem  peecali  mei.  Sciendum  autem  hoc 
magBnm  lalatis  medicameonon  iterare  qu»  impie 


D 


ira,  de  qua  Ghristus  ait  :  Omnis  qui  irasciiur  fratri 
suoy  reus  erit  concilio,  Et  Paulus  :  Sol  non  occidat 
super  iracundiam  vestram.  Nolite  locum  dare  diabolo, 
Et  iterum  :  Non  vos  defendentes,  sed  date  locum  ira, 
Haec  patientia  sananda  :  Beati  pacifici,  ait  Dominus, 
quoniam  filii  Dei  vocabuntur.  Et  iterum  :  Diligite 
inimicos  vestros^  benefacite  his  qui  vos  persequuntur 
et  calumniantibus  vobis.  Et  alibi :  In  patientia  vestra 
pouidebitis  animas  vestras.  Non  ipsum  autem  proprie 
tristitia  quod.ira.  TristiUa  ad  acediam  pertinet,  tri- 
slitia  sseculi  generat  mortem.  Trislitia  mala  despera- 
tionero  operatur  et  inslabiUtatem  locorum.  Unde  et 
acediosus  dicitur  tristis.  Apbstoli  irati  non  fuerunt, 
tristes  autem  fuerunt.  Trislitia  eorum  versa  est  in 
gaudium.  Et  tristitia  sive  acedia,  quae  est  vitium 
supradiclum,  gaudio  spirituali  sananda.  Octavum 
priocipale  vitium  superbia,  de  qua  Ghristus  ait  : 
Omnis  qui  se  exaltaverit  humiliabitur.  Et  Salomon  . 
Ubi  fuerit  superbia^  ibi  erit  contumelia.  Jesus  fiUus 
Syrach  :  Odibilis  coram  Deo  et  hominibus  superbia. 
Augustinus  :  c  Quid  tanta  in  nos  superbia ,  quae  an  • 
gelos  decepit  ?  Quanto  magis  humlnes  secum  mer- 
gere  cupit?  >  Inde  angeli  facti  sunt  daeroones.  Sicut 
superbia  origo  omnium  criminum,  sic  ruina  omnium 
virtuturo.  Sanctus  Gregorius  ait :  c  Fructus  putre- 
factus  inutiUs  agricoUff,  et  fructus  superbi  inutiUs 
Domino.  t  Sicut  pondus  fructuum  frangit  ramum, 
sic  superbia  decorem  evertit  animarum.  Superbia 


219  TH£ODULFI  AURELIANENSIS  EPISG.  M) 

deposuit  archangelum  et  tan^uftm  fulgur  fedt  deci-  A  negligere  sacrificium  u<  Mm  licial  eun  diligeiitia 


^re  in  l^ps^in*  Haec  humilitate  sananda,  ^ia  hu- 
militate  bQPiipes  angelis  adaequantur. 

Ha^c  octo  principalia  vitia  et  illae  quae  de  radicibus 
lliorum  priuntur  nisi  mundaverit  quis  hip  per  con- 
fessionem  et  poenjtentiam,  non  possunt  mundari  In 
die  judicii,  $ed  .deducunt  homines  in  infernum.  Quid 
erubescit  boipp  (^opfiteri»  qui  peccatis  non  erubuit 
eoinquinari?  CoiiAlendo  diluitur  quod  peccando  con- 
trahitur.  (}(iomodo  potest  medicus  vuinus  sanare 
quod  segrotus  erubescit  ostendere?  iEgrolus  pecca- 
tor,  sacerdos  sapiens  medicus. 

Qui  autem  confitetur,  flectat  genna  cum  sacerdote 
coram  Deo,  et  tunc  confiteatur  quidquid  a  juventute 
recordari  potest  ex  omnibus  modis  quae  gessit.  Et  si 


qua  debet,  bibere  roaleficium  vel  immmid&m  rem , 
usuras  dare ,  res  alienas  toOere  parvag,  sMriieglan 
faeeT<e  in  parris  rebnSy  id  est ,  de  Booletk  fiirari 
aliquid,  pocuniam  occlesiastieaBi  furaii  val  IraadarVy 
domum  eremare  sine  damiio  nagno,  nlaosMiiBa  te- 
titiae  inebriare»  raprtieina  inandiieare,  «id  «it»  morU- 
flcatum  abestia,  yelavibiis,  vel  de  fMiiiN»  HMHiBa.  Oe 
liis  et  taiibns  €}ti8nodi  simiiiiins  epiacQ|Hi6  v»  heb- 
domadas  poeniteat,  pffesbylar  quin^iie,  diaeonns 
quatuor ,  subdiaconus  tres,  Uiaricns  duas,  laicaa  nnain. 
Si  in  m^ori  crimine  ia  ipsis  rebus  vel  aiiis  iwrani- 
tur,  secundum  levitatem  v^  aaBtimatioiieni  peccati 
modus  poenitentiae  vel  ampliabitnr  vel  ievigaiiitur. 
Odire  vero  fratrem ,  in  qno  odio  quanto  tempore 


ille  tota  facinora  sua  recordari  non  possit,aut  si  for-  ^  fuerit,  tanto  spatio  in  pane  et  aqoa  vivat. 


sitan  erul)escit,  sacerdos  debet  eum  interrogare 
quidqnid  in  poenitentiaii  conslitulum  est,  si  in  illud 
vei  in  aliud  crinien  ceddit.  Sed  tamen  non  oiiinia 
crimina  debet  ei  innotescere,  qui;i  mulu  vitia  reci- 
tantur  in  pcenitisntiaU  quae  non  decet  hominem  scire. 
ideo  pon  del>et  eum  sacerdos  de  omnibus  interro- 
gare;  ne  fortp  cqm  ab  illo  recesserit,  suadente  dia- 
bolo  in  aiiqupd  jcrimen  de  his  quae  ante  nesciebat 
cadat,  £t  postquam  omnia  peccata  sua  confessus 
fuerit,  faciat  ei  Symbolum  dicere  et  omnibus  qui  in 
se  peccaverui^t  dimittere  et  emendationem  promit- 
tere  Deo,  nec  jteruip  ad  iDa  peccau  redeat.  Cum 
haec  ompia  fecerit ,  considerabit  sacerdos  magnitu* 
dinem  culparum,  et  juxta  modum  iniponat  ei  tempus 
poenitentiae.  Deinde  super  euro  septem  psalmos  pce- 
nitentiales  cufn  prationibus  quae  sunt  in  sacramen- 
tario  dicat,  et  absolvat  eum  in  pace. 

Sciendum  aut^m  quod  si  quis  episcoporum  in  ali- 
quo  de  0(Cto  jkrincipalibus  inquinatus  sit,  quatuorde- 
cim  annis  pceniteat,  presby ter  duodecim ,  diaconus 
octo,  dericus  sex,  laicus  quatuor. 

Muher  qu$  parium  suum  necat,  xiv  annis  poeni- 
t^at.  Si  filium  suum  occiderit,  xv  annis  poeniteat. 
Si  in  uteroante  partum  ocdderit,  vii  annis  poeniteat. 
Si  infans  gine  bap^smo  mortuus  fuerit,  parentes 
^us  annum  integrum  poeniteant,  et  nunquam  sine 
aiiquapoenitentia  fiant. 

Sunt  aliqua  pecc^ta  quae,  sicut  Isidorus  ait,  igne 


Admonendi  etiam  sunt  aaeerdotes  de  melioiie  in- 
firmorum  et  poenitentia  et  viatieo ,  ne  aisquis  sine 
viatico  moriatur.  Sed  et  ji  quis  posiiilenliatt  in  in- 
firmitate  quaerit,  dum  sacerdos  ad  euro  venerit ,  si 
contigerit  euin  ofiicio  lingux  privari,  constitutum  est 
ut  idonei  viri  illi  qui  cum  ab  eo  iuitio  infirmitatis 
fiierunt  vera  testimonia  dicant  quae  ab  illo  audierunt 
duui  ioqui  pot^rat,  sive  de  poenitentia,  slve  de  barba 
tondeuda,  sive  de  monachato.  Et  tunc  sacerdos  coro- 
monitus  officium  circa  euro  adimpleat ,  et  fldejus- 
soribus  cjus  poenitentiam  ejus  pro  eo  imponat,  et  illi 
pro  eo  adimpieant. 

Episcopus  vero  si  ita  fuerit  infirmatus  ut  euin 
ungi  liceat,  et  ^lter  episcopus  non  sit  praesens  qui  ei 
onicium  adiiitpleat  unctionis ,  presbytero  licet  eura 
unctionis  ofTicio  consecrare.  Nulla  enim  in  primo 
tempore  praedictionis  apostolorum  distaniia  ftiit  in- 
ter  episcopos  et  presbyteros ;  nec  adbuc  esset,  nisi 
causa  dissensionis  haereticx>rum  diversa  docelMint  et 
contraria  sibi  multi  presbyteri. 

Primitus  autem  infirmo  poenitentia  detarrDeinde, 
si  perroiserit  infirmitas,  abluto  eorpore,  atbis  vaati- 
bus  induatur,  et  in  ecclesiam  deportetor,  et  jacaat 
in  dlicio  supeijecto  cinere.  Portetur  ibi  crax^aqoa 
benedicta,  ut  cum  venerint  ad  eum ,  videlioel  tres 
presbyteri,  dicant  capiUilum  :  Pa^  huk  d^mwi  tt 
cmmbus  habitantibw  in  ea.  Pax  in^tediMihm  et 
egredientibu$  in  nomine  Dommi,  Deinde  Itodal  aa- 


piirgatprio  purgari  possunt ;  quae  est  superfluilas  tv  cerdos  de  oleo  sacrato  in  aqoam  benedietam  ,   et 


man^ucandi  .et  bibendi,  pausandi,  loquendi,  et  tar- 
ditas  infirmos  visitandi,  adecclesiam  veniendi,  elee- 
mosynam  dandi,  ira  repentina,  quae  non  tenetur  in 
corde,  ebrietas,  si  non  frequenter.  Nam  ira  quse 
man^t  in  corde  et  odium  generat  et  desiderat  vindi- 
ctam,  et  inter  pnQcipalia  reputatur. 

Quidam  dixeninl  minora  peccata  esse  hiyusmodi , 
id  estparvum  peijurium,  si  non  frequenter  solituni» 
loquentes  inler  jocando  vel  irascendo  parvae  rei 
furtumy  nubere  cum  uxore  quam  polluisti  in  somno, 
pcrcutere  hominem  ut  saoii;uis  fluat,  truncare  mem- 
bnim  homiiHs  ut  non  moriatur,  coire  cum  uxore  in 
die  fiominico,  vd  in  diebus  quibus  non  licet,  violare 
mortuorom  sepuicra  causa  ibi  fabricandi  domum» 


spargat  eam  dicens  antiphonam :  Benediet  ihmime , 
domum  istam  et  omnes  habitantes  in  eu  ;  tfuommniUy 
Domine^  dixiiti :  Pax  huic  domui^  efc.  BenMc^  Bo- 
mine^  timentes  te,  pu$Hlo$  cum  majoribui.  Benedieti 
vos  a  Domino ,  qui  fecit  ccelum  et  terram.  Et  itenun 
dicat  antiphonam :  AepergeimefDominefhf$i&po^eie, 
Et  data  oratione  cinerem  sacratum  imponal  eapiti 
et  pectori  infirmi  in  crucis  modum  dicens :  in  f«- 
dore  vultus  tui  vetceris  pane  tuo  donee  remtam  in 
terram  de  qua  sumptus  es.  Putvis  es^  etin  puiverwm 
reverteris.  Deinde  incipiant  septem  psalnioa  poeui- 
tentiales  pro  eo.  Et,  si  potest,  infirmns  siei  genibus 
flexis  et,  capite  inclinato  sive  omni  eorpore  iiroslra- 
tus.  Post  litaniam  dicta  oratione  ineipiat  aadioueia 


221 


CAPITULARE. 


m 


CHientibus  c^teris  psalmos  et  aniiphonam  congnien-  A  «  Ameniibos  qnaecunque  sunt  pietatis  ooDferantur. 


tes,  et  facial  de  oleo  sqper  eum  duodecim  sigiia  cru- 
3is,  boc  est:  primnm  interscapulasmagnam  cniceni 
usque  ad  colluro  et  ex  transverso  usque  super  scapulas 
cuin  oratione»  deinde  io  colio  usque  ad  cervicera ; 
tertiam  super  caput  usque  ad  frontem  in  Iransverso 
ab  aure  usqae  ad  aurem ;  deinde  quartam  et  quintam 
in  visn,  hoc  est,  in  superdHis  oculoram;  sextaim  in 
olfactu,  id  esi,  in  naso  sive  in  naribus  *  septimam  in 
gusto,  hoc  est,  in  labiis  ;  octavam  et  nonam  crttcam 
in  auditu,  id  est»  in  auribus  deforis ;  decimam  in 
gutture,  undecimamin  pectore,  duodedmam  et  4e- 
cimam  tertiam  in  tactu,  id  est,  in  unaquaque  manu 
d<A>Hs,.reQquaft  dRi^  Jn  pedibus.  Boc  autem  iMmierp 
qaindenario  facimus  craces  de  oleo  sancto  super  ho- 


Et  rite  in  hora  quia  ^ubito  obmutescens  baptizarl 
aut  poenitentiam  ac(:ipere  potest,  si  voluntatis  prae^ 
teritas  testimonia  justa  fuerint.  Sic  quandiu  vita  ap- 
paret  in  infirmo,  commendari  omnibus  officiis  pie- 
tatis  poterit,  etiamsi  te^timQoia  voluntatis  ejus  de- 
fuerint.  Pro  fide  tamen  amicorum  omnia  ei  debent 
impendi  flacnmcMHilorom  ad|iitoria,  exemplo  evange- 
lico,  ubi  Jesus  non  ad  paralytid  sed  ad  illorum  qui 
eom  p«0Ptabant  fldem  respiciens  ait :  Homo,  dimit' 
tuntur  iibi  peccata  tua.  Hoc  autem  omnibus  modi; 
irimmri.Qportet,  ulpost  mortem  communio  eu- 
charistiae  in  os  cadaveris  [non]  immiltatur  aliquo 
Intiiitu  mlseripQrdia^  (uod  j>ro|iiheiU  Talde  ^nones. 
Sola  pcenitentia  ab  amicis  pro  mortuo  potest  post 


minem  infirmum  propter  Trinitatis  mysterhtm  et  ^  morlem  egus  accipi,  si  tanta  in  eis  fuerit  charitas. 


quiftqae  senattm  significationera.  Teroi  eoim  qoin- 
quies  qpiiidecim  perficiuivt.  Et  quia  per  imparem 
iHiinenim  aepius  saQctificare  solitum  est ,  quidam 
viginti  criK^s  facere  «uper  inflrmum  volont,  quidom 
es  qnftlttor,  id  eot,  treo  inter  scapulas,  tres  super 
ooapuba,  tves  io  cello,  in  eervice,  in  cerebro ;  tres  in 
fronte  et  superdUis,  tns  io  narlfooB  et  labiis,  duas  in 
auribus,  duas  in  gutture  et  pectore,  duas  in  mani- 
bus,  duas  in  pedlbaa.  Qaidam  ad  ImiH  doas  in  tem- 
poribua ,  doas  in  inanibas  interius  fadont.  Qoidam 
in  fimale  ttUius  nee  in  manibus  saeerdotis  inlerius 
eroeem  de  oleo  faeere  oportere  dicQnt.  Sed  tamen 
Bil.obeat.  Episcopus  enlm  non  oleum  iofirmoram,  sed 
ebrisoia  frontibus  omntum  baptiaatorum  et  manibns 
•ncerdolom  imi»onit.  Nam  peclus  et  inler  scaptdas  ^ 
bnptixatis  eruceni  faciendo  de  oleo  exorciaalo,  non 
ffe  oleo  infinnorDm ,  presbyter'  tangil  ante  Imptis- 
fldUHi.  Itaque  nil  obesse  viderous  eadem  loca  tangi  in 
iiDClione  infirmi  de  oleo  infirmoram.  Aposloli  au- 
leiOittPgenlesoleoiofirmos  non  ampliosqaam  tres 
oruees  cum  oieo  super  eos  fadebant.  Unde  Graeci , 
qni  ipsam  iraditionem  apostoloram  imitaotur,  simi- 
liier  tres  tantiun  craees  cum  oleo  faciuot,  fuodenles 
cura  ampolia  o|eum  infirmoram  in  cracis  modum  su- 
per  eaput  et  veslimenta  et  totum  oorpus  inflrmi , 
lndpleolescracem  acapiteusqne  ad  pedes,  in  trans- 
▼er|o  a  maou  dextflm  usqu^  ^  bradiia,  et  pectus 
UBqoe  ad  siBislnim  roanuro,  semd  dicentes  ad  ipaas 


Ipsis  quoque  pueris  fiecesQafia  eel  inuooli#,  cum 
legamus  nonnullos  viroram  sanctoram  oleo  membra 
pueroram  onxisse  sacralo  et  ad  saoilaiem  pristioam 
revocasse.  Mam  pQaniteoUa  pueris  adeo  vid^tur  ne- 
eessaria  ui  legamus  quosdam  puerps  pro  meritis 
peccatorum  ministris  Sotanae  traditos ,  et  absque 
pwnitenHa  Interiecunt. 

3icul  autcm  jam  dlxiipus ,  ita  licitum  est  presby- 
teris  episeopos  un|ere  in  iofirmitale,'ut  Garlhagi- 
nense  concilium  presbyteris  ooncedat  fideles  chris- 
male  eonfirmare  more  «piscopofttiHi  si  tameo  in  po- 
rlculo  Qiortls  aliqueqi  viderinl  (ful  ab  episoopp  ^liria- 
vale  sancto  Aicrii  confirmatus.  SimiMler  de  foconci- 
liatlone  poBnllentiuni  In  pericido  morlis  eU  concedi- 
lur.  Pre^byteri  eniqi,  lipet  pooti4catos  apicem  non 
babeant,  taioeo  seQuudi  ei^iscQpi  SHPt. 

Uocto  vero  infinuo  cum  orationibus ,  ot  ^ctoqi 
est,  jubeatur  a  sacerdote  orationem  I>ominicapi  et 
Symbolnm  dicere  et  ^iritum  suum  in  niaou^Pd  cpo^ 
mendare  et  sigoaculo  cracls  se  rounire  el  viveq|ibns 
valedicere.  Tuoc  sacerdos  iiet  ei  pacem  ^t  CQmmuni- 
cet  eum,  dic^ns  :  CorpuB  et  sanguis  Dcmini  sit  tUn 
remiisio  omnium  peccaiorum  tuorumt  et  eujHodiat  te 
in  pitaf^  wternarn.  Tunc  data  oratione,  in  fine  ^icat 
sacerdos :  Beftedtcatntis  Domino.  £l  respondeant  om- 
nes  :  Dep  gratias^  et  dpletum  est.  In  crastino  et  us- 
que  ad  S(^tem  dies  visitet  eum  sacerdos ,  et  fundat 
super  eom  oratioues  ad  boc  ooogruenies. 


ires  craces  :  Ungo  te  in  nomine  Patm ,  et  Filii ,  et  j^     Dicendnm  etiam  saoeBdotibQS  ul  quando  pesniienr 


SpirituB  lanctif  ut  oratio  fidei  ealvet  te ,  et  alleviet  ie 
Dominms^  et  si  iu  peecatit  m^  remittgntur  tibi.  llla  au- 
ten  vooliiBenta  deo  snperfusa  quibus  iftfirragndos  (sic) 
BOB  s^Mdinntar,  el  si  eonvalueril,  abluuntur  in  loco 
mundo,  et  Itenim  utilur  eis.  Non  splum  aulQm  d^ 
ricis,  sed  etiaro  laicis,  nec  tantum  viris,  sed  et  fe- 
minis,  unctio  talis  tribuenda,&i  necesjiie  fuerit ;  quia 
quosdam  sancto#  yirofi  ki^irous  pudlas  paralyticas 
oleo  sancto  uniisse  et  sanasse.  Energumenos  etiam 
legimusoleo  sancto  peninctosetsanatos.  IJeosi  infir- 
Dius  in  amentiam  veisus,  lamoo  ju^ta  concilium  Arau- 
sicense  omne  offldum  pietatis  eibibeatar  d,  et  ipsa 
comiminio.si  tamen  io  sua  sanitate  caiholicam  fidem 
credebat.  Sic  enim  iii  eo  concilio  habetur  scriptum  : 


tlbus  iropooont  modum  et  tempos  pcenilentiae,  dicant 
eis  hffic  verha :  Frsiter,  in  hoc  oroois  pmnileotia  va- 
let,  prseter  ila  crimina  poBniiere,  et  a  fotoris  absti~ 
nere,  dare  sludium  io  laboribus,  In  vigiliis,  in  ora- 
tionibus,  in  jejuniis,  In  deemosynis,  In  indulgentia 
iniroicorum :  quia  non  requirit  Deus  Ipnga  spatia 
poenitenliae,  sicut  per  propbetam  didtur  :  Cum  con- 
versue  ingemueris^  tunc  salvus  eris.  Et  iteniro  :  Com. 
vertimini  adme  ^  ei  ego  revertar  ad  vos.  In  hoc  mi- 
sericors  Dominus,  et  oon  vult  mortem  pepcatoris , 
sed  ut  convertatur  et  vivat  £t  io  Evangelio  ait : 
Gaudium  eritin  ectlo  super  tmo  peceatore  pafmtentiam 
agente  ma^  quam  super  nonaginia  novem  gui  nan 
indigent  pcenitentia.  Et  iteram  :  Qua  die  conversus 


THEODULFl  AUREUANENSIS  EPISC. 

fuerit  peeeator  coramme,  omne$  eju$  imquitates  de-  A  gemitus  as^idttus  qoam  longft  et  tepida  poenltentia. 


lebo.  Vide  ergo»  frater  mi ,  qiiantis  tesl  moniis  re- 
media  peccatorum  didieisli,  et  scias  non  aliler  ve- 
niam  promereri  posse  nisi  ex  toto  corde  conversus 
fueris.  Fac  ergo  tibi  unam  sarcinam  ex  omnibus 
peccatis  luis,  quse  nunquam  ab  oculis  tuis  recedere 
possit,  quia  acceptabilior  Deo  est  Jugis  oratio  ac. 


Sciat  autem  sacerdos  quod  confuentinm  singulas 
culpas  invesiigare  non  debet.  Quando  majorem  inve- 
nerit»  de  ejus  causa  judicabit. 

De  ovibus  Cbrisli  lucrandis  vobis  sacerdotibns 
bsec  dicere  studuimus  auxiliante  Domino  Jesu  Ghri- 
sto,  cui  gloria  in  sxcula  saeculorum. 


THEODULFI 


AURELIANENSIS  EPISGOPI 


DE  IIRDINE  DIPTISMI  AD  MAGNUH  SENONENSEM  IIDER. 


Rererentissimo  atque  charissimo  fratri  Magno 
episcopo  Theodulfus  salutem. 

Praeceptam  tuum,  vir  venerabilis  Magne,  peregit 
et  si  non  solerti  efflcacia,  plena  tamen  obedientia. 
Praecepisti  enim  mihi ,  imo  per  te  charitas  prsece- 
pit,  ul  quibusdam  quaestionibus  de  ordine  baptismi 
a  domino  ei  glorioso  imperatore  Garoto  tibi  trans- 
missis  breviter  el  cito  responderem.  Goaretantibus 
itaque  me  hinc  brevitate,  qua  cog^bar  brevi  sermone 
res  magnas  expedire,  iUinc  tempons  angustia,  qua 
cito  quod  jusseras  adimplere  volebam,  explevi  quod 
jussisti.  Quod  opus  o  utinam  esset  tam  efficaciler 
expletum,  quam  est  libenter  susceptum  !  Quanquam 
ergo  mihi  spatiose  tractandi,  et  Patrum  volumina 
revolvendi,  quibusdam  occupationibus  praepedienti- 
bus,  facultas  nulia  suppeteret,  et  me  ad  jussionem 
implendam  charitas  permoveret :  de  singulis  quae 
mihi  occurrere  potuerunt  celeri  cursu  scripsi,  et 
vestrae  fraternilati  nisi,  ut  si  non  habuerint  responsa 
emolumentum ,  sallim  obedientia  haheat  fructum. 
Quaestiones  interea  istae,  ut  ego  te  nosse  certus 
sum,  a  regali  necessitudine  non  sunt  factae  necessi- 
tate  discendi,  sed  studio  docendi  :  nec  ut  ipse  his 
absoltttis  de  nescitis  valeat  imbui,  sed  ut  alii  de 
somno  desidiosi  torporis  ad  rerum  absolvendarum 
ulilitatem  valeant  excitari.  Quippe  cui  hoc  semper 
familiare  est,  ut  exerceai  prsesules  ad  sanctarum 
Scripiurarnm  indagationem ,  et  sanam  sobriamqoe 
doctrinam,  omnem  clenim  ad  discipiinam,  philoso- 
pbos  ad  rerum  divinarum  humanarumque  cognitio- 
nem ,  monachos  ad  religionem,  omnes  generaliter 
ad  sanctitatem,  primates  ad  cousilium,  judices  ad 
juslitiam,  ml!ite'8  ad  armorum  experientiam ,  pfse- 
latos  ad  humilitatem,  subditos  ad  obedientiam,  om- 

A  De  ordine  baptismi.  Ex  qualuor  hujns  libri  exem- 
plarlbus,  quae  in  manus  meas  venerunt,  tri»  sunt 
quae  ad  Magnum  episcopum  missum  docent,  Yirdu- 
nense,Divionense  ei  Valicanum,  ufiartum  Gorbeiense 
pro  Magno  Joannem  habet,  menoose  ut  opinor.  Ex- 
stat  sane  apud  nos  Magnl  ejusdem  Senonensis  epi- 
scopi,  De  mysterio  baptismatis^  sic  enim  appcllat, 
brcvts  libeUus,  nondum  editus,  ad  Garohim  imp.,  iii 
quo  se  adscribendum  regio  jussu  impulsum  testatur! 
Eistat  et  inter  Alcuini  Opera  liber  de  sacro  item 


B  nes  generaliter  ad  pnidentiam,  justitiam,  fertitadi- 
nem,  temperantiam  atqoe  concordiam.  His  et  his 
similibus  rebus  ille  viromm  optimus,  Deo  sibi  pro- 
pitio,  sanctae  Ecclesiae  fastigium  accumulare  non 
cessat,  et  admirabili  in  rerum  ecdesiasticamm  sire 
civiliom  administratione  strenuus,  et  sapientiae  fonte 
redundat,  et  virtutis  exhU>itione  triumphat. 

I 
Cur  infans  catechumenm  eficitur. 
Qttod  modo  infantes  catechomeni  efficinntur  anti- 
quos  roos  servatur.  Quicunque  enim  ad  aposlolos 
credentes  baptizandi  adveniebant ,  instruebantor 
et  docebantur  ab  eis,  et  instrocti  et  docti  de  sacra- 
mento  baptismatis  et  de  caeteris  reguUs  fidei ,  acd- 
piebant  sacrosanctom  mysteriiim  baptismatis.  Unde 

C  ait  Apostolus  :  An  ignoratis^  fraires,  quia  quicunque 
baptizati  sumus  in  Ckristo  Jesu,  in  morte  ipsius  ^a- 
ptizati  sumus  (Rom.  vi,  '))  ?  In  quibusverbis  osten- 
ditur,  non  eos  ignorasse  sacramenti  baptismatis  ar- 
cana  qui  baptizabanlur.  Sed  et  Dominus  non  ut- 
cunque  ait,  Iie,  baptizate ;  sed,  Ite,  et  docete  omnes 
gentes^  baptizantes  eos  (Matth.  xxviii,  19).  Ut  nosse 
possimus,  primum  instmere  et  docere  del>ere  eum 
qui  baptizandus  est,  et  postea  baptizare.  Infanles 
ergo  et  audientes  et  catechumeni  flunt,  non  quo  in 
eadem  aetate  et  instmi  et  doceri  possint,  sed  ut  an- 
tiquus  mos  servetur,  quo  apostoli  eos  quos  baptiza- 
turi  erant  primum  docebant  et  instruebant,  sicut 
jam  dictom  est. 

II. 
Quid  sit  eatechumenus» 
Gatechomenus  autem  audiens,  sive  instractus  in- 
terpretatur.  Genus  enim  hnmanum  audit  et  instnu- 
tur  antequam  ad  baptismum  veniat.  Et  quod  per 

baptismatead  Garolum  eumdem,  falsa  conjectura« 
quod  titulo  careret,  Alcuino  ascriptus,  cum  auctoi* 
revera  sit  Amalarius  episcopus,  quemadmodum  ex 
codice  Petaviano  didicimus.  Et  vero  <j[uae  sub  cjus 
libri  (iiiem  leguntur,  c  Dixisti,  sercnissime  Augiuste, 
velle  vos  scire  qualiter  nos  et  nostri  suifraganei  do- 
cereraus  populum  Dei  de  baptismi  sacramento,  i 
cjusmodi  sunt,  quae  in  Aicuinum,  qui  episcopus  non 
fuit,  cadere  non  possint,  apprime  autem  conveiiiuiit 
Amalario  episcopo  Trevirensi. 


LIBER  DE  ORDINE  BAPTISMI. 


216 


MoysMqMiduii  audiera^^^At^i,  J<r^^     Z>ommtt«  A  eniplo  poenae  siue  alios  condiaRt,  debent  accipere 


Dau  tmu  IhM  unu$  est  (Deul.  vi,  i),  et  per  leges 
et  propbetas  inalniebatur  ad  unius  veri  Dei  culUim : 
iiMMioper  sacerdotum  mint8teriiim  et  audiensefii- 
dtur  ttt  iDstrui  valeat»  et  relicto  ritu  quo  creaturae 
deserviebat,  soli  creatori  Deo  desenriat.  Sic  enim 
catechumeni  in  Cbristom  credunt ,  ul  adbujC  sua 
peccata  portent.  Dequibus  puto  in  Evangelio  dictum, 
Qui  dum  credereni*m  Jesum,  ipse  Jesui  non  u  crer 
debai  ei$  {Joan.  ii,  24).  Quicunqne  ergo  a  ioanne 
docebantur,  sive  instruebantur  et  baptizabantur, 
quia  baptismus  ejus  peccata  deiere  non  poterat,  ca- 
teehumenorum  typum  prsetulisse  noscendi  sunt. 

UL 
Cur  exiufl^tur. 


salem  sapienti»,  ut  quidquid  in  eis  fluxum  el  flui- 
dum  est ,  verbi  Dei  saie  curetur,  et  juxta  Aposto- 
lum  memores  siut  uxoris  Lot.  £t  sicut  Eiisaeus  sa- 
lis  immissione  sterilitatem  aquae  curavit,  ita  oimi- 
rum  verus  Eiisasus  Dominus  noster  Jesus  Ghrislus 
verbi  sui  sapore  fluidam  generis  bumani  sterilitatem 
ad  dulcem  fidei  et  bonorum  operum  saporem  per- 
ducit.  Giiyus  lidei  firmitas  tunc  jam  clare  elucescit, 
cum  is  qui  audierat  solius  Dei  cultum  esse  tenen* 
dum,  unde  audiens  vocatus  est,  et  instrui  coeperat 
de  verae  religionis  cultu,  unde  catecbumenus  voca- 
tus  est,  et  per  exsufllationeJki  et  exorcizationem  a 
maligno  spiritu  erutus  est,  et  in  datione  salis  jam 
habere   coepit   gustum    divini   verbi,    tradalur  ei 


Ifl  qnorum  etiam  facie  a  sacerdote  per  exsufila-  B  symbolum,  id  est  verae  fidei  iniegra  et  inconvulsa 


tioaem  signum  crucis  fit,  ui  et  diabolus  fugetur,  et 
Ghristo  via  praeparelur :  ut  qui  illecebrosa  persua- 
sione  sua  generis  bumam*,  quod  ih  primordio  soi 
spiraculum  vitas  acceperat,  babitator  erat,  ejus  vir- 
tute  et  sacraiissimo  signo  per  ministerium  sacerdo- 
tnm  exire  cogatur,  qui  et  in  discipulos  suos  insuf- 
flasse,  et  ^iritus  immundos  increpasse  legitur. 

IV. 

Cur  exorcizalur. 

Unde  et  exorcizatur  idem  malignus  spiritus,  ut 

eieat  et  reoedat  ab  illo  plasmate,  quod  jam  dudum 

per  peccatam  primi  bominis  possidebat.  Et  qnia 

non  est,  juxta  Apostolum,  conventio  Chri$ti  ad  Belialf 


confessio,  ut  domus  prisco  habitatore  derelicto  fide 
ornetur,  et  de  qua  spinae  iucredulitatis  evulsae  sunt, 
incipiant  in  ea  verse  fidei  documenta  plantari.  Prius 
enim  cvellendae  sunt  incredolilatis  sive  vitiorum 
spinae,  et  postea  plantanda  sunt  fidei  et  bonorum 
operum  rudimcnta.  Unde  et  Dominus  anie  faciem 
flliorum  Israel  septem  gentes  typum  vitiorum  tencn- 
tes  contrivit,  in  quarum  loco  iu  typo  virtutum  Is- 
raeliticum  populum  collocavit.  Et  ad  Jeremiam  pro- 
phetam  dicit :  Ecce  con$titui  te  hodie  $uper  gente$  et 
$uper  regnay  ut  evellaiy  et  destrua^^  et  dissipes^  et 
di$perda$,,  et  a:difice$^  et  plante$  (Jer.  i,  10).  Prius 
enim  dixit  evulsionem,  et  deslructionem,  ct  dissi- 


nec$ocieia$  lud  ad  Unebra$  {IlCor.  vi,  15),  egre-  palionem,  et  dispersi(mem ,  et  piOstea  subjecit  aedi- 
diantur  tenebrae  et  lux  vera  Cbristus  ingrediatur.  ^  ficationem  et  plantationem,  el  per  eumdem  prophe- 
Qai  et  in  Zacbaria  typice  propter  peccata  nostra,      tam  ait :  Sicut  vigilavi  $uper  eth,  ut  evellerem  et  de* 


quae  in  corpore  suo  portavit,  sordida  vestimeuta  ha- 
baisse  legitur  {Zadi.  ui,  3).  Et  increpans  Satanam, 
Hierusalem  elegit,  sanctam  videlicet  Ecclesiam,  quae 
est  Visio  pacis,  quam  quotidie  prole  nova  fecundet. 
Gai  per  propbetam  dicitur :  Filii  tui  de  longevement^ 
tt  fiiias  tum  de  latere  $urgent  {J$a,  lx,  4).  Exorcis- 
mus  praeterea  est  sermo  incrq>ationis  sive  coijura- 
tionis.  Unde  et  in  Actibus  aposlolorum  exordstse 
fuisse  leguntur ,  et  sancta  Ecclesia  inter  gradus  ec- 
clesiasiicos  exorcistarum  etiam  ministerium  babet. 
Scieoduro  namque  est  quia  cum  exorcizalio  fit,  ille 
procul  dubio  exorctzatur  qui  et  baptismati,  et  sa- 


molirer  et  di$siparem  et  dispergerem  et  affligeremf  $ic 
vigilabo  $uper  eosy  ut  (edificem  et  plantem  {Jer,  xxxi, 
28).  Et  hoc  ideo  quia  post  exorcizaiionem  et  exsuf- 
flaiionem,  symboli  sequitur  traditio. 

VL 

QwB  sit  interpretatio  StfmboU  $ecundum  Latino$, 
Quod  symbolum  Latineindicium,  vel  sigoum,  vel 
oollatio  inlerpretatur.  Indicium,  quia  per  iil  indi- 
catur  ftdei  integritas ;  signum,  quod  eo  bene  retento 
et  intellecto  fldelesab  infidelibus  discernuntur ;  col- 
latio,  qnia  in  eo  apostoli  omnem  fldei  integritatem 
contulerunt.  Qnod  autem  omnes  pari  fldei  sinceri* 


hiti  fiddium,  et  omoibus  virtutibus  ejus  contrarius  p  tate  corde  retind»ant »  ore  confessi  sunt,  et  singuli 
est.  Ulo  enim  exorcizato  siveexpulso,  divini  verbi    .proprias  sententias  conferentes,  symbolum,  id  est 

totius  fidei  coUationem,  ediderunt.  Discessuri  enim 
ab  invicem  normam  futurae  praedicationis  in  com- 
mune  statuerunt,  ne  localiter  ab  invicem  disceden- 
tes  diversum  aliquid  vel  dissonum  praedicarent.  De- 
centissimum  namque  et  utile  erat ,  ut  quibus  erat 
anima  una  et  cor  unum  in  Domino,  et  quos  sancti 
Spiritus  afilatus  .vegetabat,  unius  etiam  fidei  con- 
fessio  exornaret.  l^  enim  dirimi  in  aliquo  vel  po- 
teraut  vel  debebant;  qui  unius  fidei  vinculo  necte- 
bautur.  Plerique  interea  verbum  abbreviatum  per  4; 
Isaiam  prophetam,  i^upbolo  et  oratione  Domiuica 
intelligi  volunt.  In  alieroenim fldei,in alteroprecum 
continetur  integritas,  ut  et  in  duodecim  verbis  .duo« 


condunentum  credentibus  datur. 

V. 
Cur  catechumenu$  aecipit  so/em. 
Et  Idcirco  hi  qui  baptizandi  sunt  salem  iu  sacra- 
atentoaccipiunt,  ut  ejus  gustu  condimentum  sapien- 
tiae  percipianty  neque  a  sapore  Ghristi  decipiautur, 
et  sint  insulsi  et  (atui.  Qui  enim  ait  discipulis  suis  : 
Vos  e$ti$  $al  terrte  {Matth,  v,  13),  ipse  dixit :  Nemo 
natten$  manum  $uam  in  arfllCQ,  et  re$picien$  retro, 
regno  coUorum  aptu$  es$e  potest,  {Luc,  ix,  62).  Ut 
autem  qni  baptizantur  regno  coelorum  apli  sint,  et 
nepraeterita  peccata  iterantes  respiciant  retro,  et 
efficiantur  statua  saliSi  et  remanentes  insensati  ex* 


M 


THEODULFl  AURELUNEN^S  EPISC 


m 


^ 


:/ 


d€«ima|K>sU>toramdoctrina,etiDsepteinpetUioDibus  Ainhacsancta  Trinitate  ulioslgrados  quilras  aliqals 

omne  contineatttr  quidqald  ad  praesentis  et  futurse 

yiUB  pertinet  dispensationem.  QuamTis  etiam  totius 

doctrinse  verbum  dici  possit  abbreviatum,  quia  quod 

prius  lex  et  propheue  contiDebant  in  iatitudine  prae- 

oeptorum,  vcniens  Dominus  pronuntiavit  et  dixit, 

Ditiges  D(minun\/tuum  ex  toto  corde  tuo ,  ei  ex  tota 

c^anima  tua,  et  ex  iotis  viribu»  tuis,  et  proximum  tuum 

tanquam  teiptum,  In  hit  duobus  mandatis  tota  lex 

pendet  et  prophetce  {Matth.  xxii,  57).  In  quo  evi- 

denter  prophetas  ei  legero  duobus  his  sermonibus 

brcviat.   Hxc  de  Sjrmbolo  et  nomine  eius  dicta 

siiit. 

VU. 


inferior  superiorve  diei  poaalt  Giedaiil 
ctam  Ecciesiam  catholicam,  id  eal  aniversaleoH  iMni 
in  sanctam  Ecdesiam,  ut  credenlea  in  Trinitetem. 
Gredant  ejusdem  sanctas  Trinitatis  domiim  ean  san* 
ctam  Ecdesiam.  A  cqjiis  commataione  diaeedentes 
scbismatici  et  hoerellci  vocantur,  et  aKtema  danuia* 
tione  poniuittnr.  In  <ju8  vero  communione  permanen* 
tes»  et  membraGhristt  esse,  et  remlssionem  peeealo* 
rum  percipere,  et  ad  vitam  «ternam  pertinere. 
Quta  erfifo  parvoli,  neednm  ratione  utentesi  haec  nri- 
nime  capere  possunt,  opbrtei  ut  cum  ad  iaielii|^ 
lem  aeuiem  pervenerint  doceantnr ,  er  ftdei  aaenh 
mcntis,  et*  conressionis  suae  mysterfis,  nt  ea  vem'> 


De  ereduUtate,  quamodo  eredendum  sit  ifi  DeumPa-     citer  credanl  et  diligenti  cura  cuslodiant.  Gonfessio 

ettnJeium  Lhnstum  Ftltum  fi  .        ..**.  


trem  omntpotentem 

ejns  et  in  Spiriium  sanctum,  sanctam 

caiholicam^  ei  coitera  qua:  sequuntur  in  eodem  Sym- 

60/0. 


EcUesiam  ^^^  ^^^^  P^^"^  diximus,  quia  quamvis  illi  necdum 
loqui  possini,  pro  illis  et  con6tentnr  et  loqmiottir 
qai  eos  de  lavacro  fontls  suscipiunl.  Nec  immeHto 
dignum  est,  ut  qui  aliorum  peccatis  obnoxii  ganl, 
aliorum  etiam  confessione  per  mysierioro  baplis- 
matis  remissionem  originalium  percipiaiil  peoca- 
toram. 

De  struiimo, 

Qui  vero  illius  sunt  jam  aetatis  ut  rationem  cre- 
dulitatis  suae  reddere  possint,  dlligenti  examine 
scratandl  sunt,  utram  veraciter  credant»  an  alicujus 
falsitatis  in  eis  macula  cdetur  :  ne  dnm,  aiA  timo- 
re  attt  favore  terrenarum  potestacirm,  aut*  acquisi- 
tione  quaramdam  i^eram,  ad  baptistnaitis  sacramen- 
lom  ignorantibus  minisiris  Ecclesiae  perveniant,  trai* 
datur  sanctum  canibus,  el  mlttantnr  margarltae  inter 
porcos,  el  lupi  ovinapelle  vestiatttur.  Hunc  eniin 
morem  Ecclesia  servare  consuevit,  ul  per  aliquot 
dieraih  spatium  bi  qui  In  solemnitate  Paschali  ba- 
ptizandi  sunt  scratentur,  ut  instractis  et  doctis,  et 
simpHcf  corde  ad  ftdem  veram  venientibus,  vitae 
sacraroenia  impertiantur.  Quibus  ut  aptlores  inve- 
nianlui^  bapiifimatis  sacramento,  et  eoram  fldes 
probabilior  sit,  qus^m  fluBt  corporaKter,  quae 
spiriuli  gusiu  degustafta  myBtlcnm  qfoid  el  ^iritsde 
saphnt. 


Ceteram  ftdes  quae  in  hoc  syrobolo  continetur,  ita 
ab  his  f|ui  bapiizandi  sunt  inteiligi  debet,  ut  credant 
In  Deum  Patrem  omnipotentem,  creatorem  omnium 
visibilium  et  iuvislbilium,  qui  solus  quia  non  est  de 
alio,  ideo  solus  appeilatur  ingenltus.  EtinJesum 
Ghristum  Filium  ejus,  per  quem  omnia  facta  sant, 
veram  Deum  unlgenitum  veramque  Dei  Filium,  non 
factum  aut  adoptivum,  sed  genitum  et  unius  cum 
Patre  sobstaniiae,  atque  ita  per  omnia  aeqoalem  Deo 
Patri,  ut  nec  tempore,  nec  gradu,  nec  pocestate  esse 
possit  inferior,  tantumque  esse  illum  qul  est  genl 
tus»  quautos  est  ille  qui  genuit.  Credant  etiam  eum 
natum  de  Spiritu  sancto  ex  Maria  semper  virgihe  : 
id  est,  ut  Spiritu  sancto  cooperante,  veram  slbi  cor- 
pus  ex  virgine  idem  Dei  Fiiius  assumpserit,  ut  qui 
erat  in  divinitate  Dei  Patrls  Filius,  ipse  factus  sit  in 
bumanitate  hominis  matris  Filius.  Gredant  etiam 
eum  descendisse  ultimo  tempore  pro  rederoptloAe 
nmndi  a  Patre»  qui  nunquam  desiit  esse  cum  Patre, 
et  bominem  veram  factumj  uthumanum  genushomo 
llberaret.  Et  ipsei  qui  absque  inili#  akternitatem  c»m 
Patre  et  Spiritu  sancto  possldet,  In  ftne  saeculoram 
perfecturonafiuraenostrae  homlnem  susceperit,  et  Ver- 
burocara  factum  slt,  assumeftdo  humaBlCatem,  non 
permutando  divinitatem.  GrManteliam  eumperiulisse 
passionem  et  mortem,  tm  irf  virttile  dlvinitalis,  sed  ^**"  ^«*^»'«'*  ^  ^<^  ^^^  «<  »«^^«- 

lit  infirmitate  humamtatfe ,  mortuum  vera  eMiis  t%  Tangimiur  itaque  de  sputo  nares  et  aures,  et  di« 
inorte,  resurretisse  ieri  cartiisfesnrrectione,  el  re-  dtur :  Bffeta«  Nares,ut  Chrisuim  ia  odoreuogoentcv- 
surrectionesua  spem  n<ilf!s  i^^sufiectiottls  eontnnsoe:  •  i^A  sequantur  ei^dicsBnt:  Tr^e  me^  post  te  currtmstM 


IX. 


iia  duntaxat  nt  siciA  {Hcf  tertia  dftl  resurretii  viVns  a 
moTtuis,  ilk  et  nos  in  fine  «aeculormnresurgaihus  in 
eademqu*'  -  :*^>!vlmui^carne.  Gredant  etiameum  In 
eodem  corr  ^^  quod'  de  vlrgine  assnmpsit,  et  pas- 
sionem  sustinuit  et  resilrrexlr,  a^c^ndlsse  in  coelmn, 
ei  in  eodem  et  nunc  esse,  et  ad  judlcium  ventnraili 
esse,  et  resuscitatis  omnibus,  dare  aliis  pro  pecca- 
tis  supplicil  aftterai  sententiam,  tf  is  pro  justitise  me- 
ritis  aeternae  beatitudinis  priemium.  Credanl  et  in 
Spiritum  sanctum,  Deum  ^um  ex  Patre  Filioque 
procedentem,  aequalem  per  •mnla  Patri  et  Filio,  vo- 
luntatCi  yotestate,  aelernitate,  8ubst,antia,  nec  esse 


{Cata,  i,  3),  et  cum  Apostolo  praflteatttur  dicentes  : 
Christi  bonus  odor  sumus'  Deo  {II  Cor.  11,  15),  el 
illius  membra  eflSciatitur  cui  Acitnr  :  Et  odor  ve- 
siimattfifum  tuorunt  super  omma  aromata  {Cant,  iv, 
iO).  Quem  odorem  tunc  bene  habere  poterit,  si  cuiu 
Maria,  quae  interpretatur  ddmina  slve  InminalriT, 
alabastro  unguenti,  hoc  est  sacrae  fldei  pnritate  ei 
bonae  operationis  exercitlo,  nngantpedeslesu,  apo- 
stoloram  vldelicet  mouita  complented  vel  prmdica- 
torum  quoramlibet,  per  quos  Ghristus  inambiilat» 
et  domus,  mundns  videllcet  sive  universitas  sap* 
ctae  Ecclesiae,  eoram  booa  opinione,  ijuasi  <{iiodaii| 


S2d  LIBER  DE  ORDINE  BmiSlO.  ^ 

dulci  et  stiaTi  odore  repleatur.  Et  quia  plerumque  A.  ritus,  sive  opera  Inmmis  el  ttiMcioardie»  etwdis 


locus  unctione  utrimque  munitur,  id  e$l  afiterior 
etposterior,  ctundiquemens  Ghristiaot  el  piAgiie- 
dine  sancti  Spiritvs,  et  operibufrlnmiiBsalquemise- 
ricordise  exuberet. 

XI. 
Quid  9it  abrenutUiatkf  f 
Quibus  bene  exuberat,  si  abreiiuntiaildo  diaboio 
etoperibus  ejos,  dorainaiionem  iUius  aspernetur, 
et  jugum  quod  se  premebat,  iliius  olei  onctione 
fatiscat,  ct  impleatur  illud  preptotteiifli :  CtfmpU'- 
treuet  jugum  a  facie  olei  (Iw^  x,  27)«  Al)reBan« 
tiare  etenim  poni  soiet  pro  eo  quod  esl  spemere, 
rejicere,  contradicere,  sive  aliod'  quid  quod  boc 
verbo  in  boe  sensu  expriml  potesl.  QuaitiTis  enim 
niant.  Gum  itaque  Doroinus  in  Evangelio  dicit :  Qui  B  itii^g  ^erbi  quod  est  nunlio  sensus  iit  promptu  sil, 
kabetaures  audiendi  audiat  (Matth.  xi,  45),  et  Joan-  cum  sine  pnqN)siltefte  profertur,  etaeceptaprsepo- 
nes  in  Apocalypsi  sua  :  Qui  habet  (mj^  \audiendi\   sitione  interdum  a  sua  sifnificatione  0on  longe  re- 


odoris  suavttas  et  diversa  thymiamata  dissolutis  et 
amatoribds  conveniunt,  isti  e  contrario,  et  conti- 
ncntes  et  Gbristi  amatores  eifecti  illius  solummodo 
saiuiiferum  9emper  amplectantur  odorem.  Tangun- 
lur  et  aures,  ut  audientes  verba  Dei  et  facientes 
ca,  siroiles  £(int  secundum  Evangelium  viro  sapienU, 
qnl  a&diffcavit  domum  suam  supra  petram  (Matth, 
VII,  24),  et  spiritali  auditu  semper  spirilalia  aus- 
cultent  :  ut  cum  David  dicere  possint :  Audiam  quid 
ioqualur  in  me^Dominus  Deus  (PsaL  lxxxiv,  9),  et 
cum  Isaia,  Dothinus  Deus  aperuit  mihi  aurem^  ego 
autem  non  eontradico^  retrorsum  non  abii  (Isa.  l» 
5) ;  ut  qu;e  spiriialiter  dicuntur  spiriialiler  audten- 
les  ,   ad  spiritalium  opcrum  eniolumenta    perve- 


audiat  quid  Spiritus  dicat  Ecclesiis  (Apoe.  ii,  7) ;  bic 
non  aures  carnales,  sed  spirilales  qn^runtur,  et 
per  aurium  nomen  interioris  homiuis  auditus  de- 
signatur.  In  sacro  etenim  eioquio  pleromque  per 
membra  corporis  spiritales  animae  virtutes  inteili- 
guutur.  Quia  ergo  divinitas  hominem  aasumenst 
quoddain  ex  connexione  doarum  substantiarum  in 
ima  Dei  filii  persona  coUyrium  fecit,  unde  genus 
humanum  quod  cxcum  a  primis  parentibus  imlum 
erat  iliuminaret,  non  ab  re  q^uto  aures  tangHD* 
lar  et  nares,  ul  qui  expuens  linguam  muli  lelige- 


cedat,  ut  est  tllud  :  Narrabo  et  Tsmtntiabo  (PitH, 
Liv,  i8),  ittterdtim  vero  in  aiiam  aetisom  vtTtatur, 
ut  est  illod  :  Sie  ergo  ommtixvobis  tful  non  iviltm- 
tiat  ommbus  qump&uidet^  nm  patest  iHeUieisediS'' 
dpuiuM  (Imc,  xiVy  55) ;  abreDttnitarA  laMien  semper 
in  eo  seiraii  poni  conaoevlt  ipiem  sopertus  ditimiM. 
AbrenttRliare  etemm  se  f»lelor  SataMy^  et  omnlbns 
operibos  ejui,  el  omDtbas  fKnnpiff  ^us.  Quatt  sibm- 
nunliaiknieni  reeie  coiffeesio  mntvat  TVIiiHalfi  se- 
quitor,  ul  obi  abomtovil  peecaiott  Mperaftmndei 
graUa,  ei  uM  compmmii  juguiip  diaboR^s  faiele  on^ 


rat,  et  sputo  lutum  fecerat,  et  ocuios  oaBOi  nali  ^  ctiools  Spirilos  saneii,   adveniai  iHlaff  loguoi  qul' 
aperuerat,  nunc  per  mlnisterium  sacerdotora^  el  ^xil :  ^'mr^  a  m<  ^tita  miti^iuHset  hunMseorde^ 


auditum  spiritalem  his  qm  baptizandi  subt  tributl, 
ei  recte  loquendi,  id  e$l  fidem  veram  eonfliendt 
facultatem  praebeat,  el  nares  quibus  bonum  Gbrisii 
odorem  caplanl  aperiat.  Pectos  enim  illios  qoi 
baptizalur  refertum  semper  esse  debely  el  diviiii 
odoris  nectare  et  spiritali  unctione  delibutom. 

X. 

Ctcr  p0$tu$0Uo  ungiturf  vei  eeapuke  etgnantur^  tet 

iiniutttur. 


tlnde  etiam  bisqui  baptizandi  sunl  pectnsdeoleo 
61  scapulae  tangunlury  ut  illius  olei  sancti  videiicet  spi* 
ritus  unctione  leoiti,  de  qoo  Apostolus  ait :  Sicut  unetio 
ejui  docet  ms  de  omnibus  (I  Joan.  $H!,  J71,  ante 
et  retro  munili,  id  esl  contra  omnia  prospera  sive  jjrSubjecit,  Dominus  armis  suis,  id  est  virtotibas, 
adversa  sinl  cireomspecti^  et  co&lestium  animalium     illum  debellavit.  In  iUtua  enim  militia,  id  eel  pec^ 


el  invemetis  requiem  animabus  vestris.  JugutH  iidm 
meum  suave  est^  et  onus  meum  teve  (Matlh.  xi,  29). 
Satanas  enim,  qoi  el  diabolos  Boncopator,  a  fideli- 
bos  abrenontitimr  al  Deo  Salvatoil  liberios  servia- 
lur,  quia  joxU  ejoadem  Domibi  vocem,  Nmo  poteei 
duebui  dammi  9ervire(iMe.  xn,  15)» 

XII. 

De  abrennntiatione  Satana^  ei  imnibui  operibus 
e/tts  atque  pompiiy  vel  qum  opera  diaboli  ^ 
pompas. 

Abrennmlalor  eliam  operibos  ejos,  quia  opera 
illios  coiilraria  som  operlboa  SoWaioris ;  ei  qoia 
ille  armia  sois,  id  esl  vitUs»  genos  InnMmtm  slM 


Imitatione  ante  et  retro  pleni  sint  ocolis»  id  est,  in 
praeterilom  et  fulurum  respicieotes  saluHs  suae  co- 
stodiam  non  amittant.  Tangitur  eis  pectus,  ot  cum 
David  dicere  possinl :  Et  misericordia  ejus  prwve- 
niat  me  (Psai.  Lviii,  ii).  Tangontur  scapolae,  ul 
cum  eodem  dicant  :  Et  mieericordia  ejui  eubsequO' 
tur  me  (Psai.  xxn,  6).  Id  est  aotariora»  ul  bene 
velint;  posteriora,  ne  fruslra  velint.  Bene  antem 
velle  etperficere  abeo  nobis  dator,  a  quo  esl  omne 
datum  optimum,  el  omne  donum  perfeclum.  Et  qoo- 
niam  in  cordis  nomlne  saepe  mens  designatur,  sicul 
est  Ulud  :  In  totoeordemeo  exguieivite  (Peai.  cxvin» 


cati»  nostne  serviioliB  permaneos,  aecepil  mortem : 
in  istius  mililla,  id  eat  virlotUms»  acoipiflms  vi- 
tam  aetemam.  Septem  itaqoe  principalia  vitia, 
quibos  diabolus  geoos  faomanom  infeslaly  non  in- 
congroe  opeca  Saianm  dioere  poesomos;  qoibus 
oppononlor  septem  prtncipales  virlotBB,  tpm  ope- 
ra  sunl  proeol  dobio  salolaria.  Nec  mlnus  intevea 
pompis  ^s  abrenoniiator,  qoae  oU<^e  e^ra  sunl 
Satanae  :  sed  eo  qoasi  disceini  Tidentor  a  caeieris 
operibo»  ejos,  quia  in  eis  soperbia,  ciiioB  Ule  ao' 
ctor  est,  el  qoae  eom  dcjedi,  qoodammodo  de^- 
gnator.  Pompae  igUor  6)os  suni,  ambitlo,  arrefan- 


iOj»  ^iaftteU<)WUMjMett^  eaelera  htijusmodl  <jti«e  4e  fcnf^ 


IM  THEODULF!  AURELIANENSIS  EPISG.  »2 

saperbte  proeedere  dignoscttDtur.  Pompam  enim,  A  Ecclesiae  pRecipua  sacramenta,  nt  in  altero  con- 


anibitionem  sive  jactantiam,  et  his  similia  iniel- 
li^i  debere  propheticus  sermo  demonstrat  cum 
dicit :  V(F  qui  opulenti  e$tis  iri  Sion,  et  confiditi$ 
in  monte  SamariiB^  optimateB^  capita  populorum, 
ingredientes  pompatice  domum  hrael  (Amos  vi,  1). 
Sed  et  Glemens  Prudentius,  disertissimus  atque 
Ghristianissimus  poeta,  in  bac  significalione  pom- 
pam  posuit  in  libro  Psychomachia,  ubi  ait : 

Pompa  oslenutrix  vani  splendoris  ioaoi 
Exaimr  nudata  peplo. 

Quamvis  ergo  omne  peccaium  superbia  dici  possit, 
quia  quando  quis  peccat,  Deo  qui  peccare  prohi- 
buit  contraire  videtur,  aliud  tamen  est  desidiose, 
aliud  malitiose,   aliud  scienter,  aliud  ignoranter, 


secratio,  in  altero  mundatio  eidem  tribueretur  Ec- 
clesise.  Regeneramur  namque  ex  lavacro,  ui  con- 
secramur  et  sanguine.  Unde  et  populus  mare  Rii- 
brum  transiit,  quia  baptismus  Ghristi  sanguine  con- 
secratur.  Quia  ergo  elementum  aquae  in  boc  mundo 
omnibus  dementis  purgandi,  vivificandi,  recreandi 
gratia  aptius  est,  non  immerito  ei  baptismi  digoi- 
tas  confertur,  quia  et  regenerandorum  bominuoi 
efficaciam,  cum  spiritus  Dei  in  mundi  primordio 
super  id  ferebatur,  concipiebat,  ei  purgandorum, 
cum  ex  latere  Ghristi  proflueret,  dignitatem  capie- 
bat.  Per  hoc  etenim  visibile  elementum  res  illa  in- 
visibilis  signatur,  ut  sicut  aqua  purgatur  exterius 
corpus,  ita  latenter  ejus  mysterio  pcr  Spiritum 
aliud   negligenter,  aiiud  arroganter,  peccare.  Quo-  B  sanctum  puriflcetur  et  animus.  Invocato  namque 


libet  autem  modo  quis  peccet,  si  poenitere  contem- 
nit,  in  magnum  se  superbias  baratrum  immergit, 
de  quo  non  nisi  per  confessionem  peccatorum  suo- 
rum,  et  emendationem  morum,  et  salntaris  posni- 
tentiae  adminiculum  egredi  polest.  Duobus  enim 
modis  homo  Deo  superbit,  cuni  aut  pnecepUs  ejus 
inobediens  exisiit,  et  ea  quae  prohibita  sunt  com- 
mittit,  aut  commissa  pcenitere  negligit.  Unde  sive 
hi  qui  l)aptizandi  sunt,  sive  nos  qui  baptismi  sa- 
cramentum  jam  percepimus,  ante  oculos  ponere 
debemus  pactttm,  quod  cum  Deo  in  baptismate  fit, 
ubi  abrenuntiatur  Satanae,  et  operibus  ejus,  et  pom- 
pis.  Quod  pactum  timc  irrttum  fit,  si  aut  iu 
fide  quis  permanendo  vitiis,  aut  a  fide  exhorbi- 


Deo  descendit  Spiritus  sanctus  de  coelis  et  san- 
ctificatis  aquis  tribuit  eis  vim  purgationis.  Inde 
homo  ad  imaginem  reparatus  sanctse  Triiiitaiis,  ad 
quam  conditus  fuerat  expellitur,  et  qui  vetus  in 
eas  per  peccatum  primi  hominis  intraverat,  noviis 
ex  eis  perGhrisligratiam  egreditur,  et  spiritu  gratiie 
in  melius  immutatus,  longe  aliud  quam  fuerat  efll- 
cltur.  Foedus  enim  erat  deformitate  peccatorum : 
ibi  reducitur  pulcher  dealbatione  virtutum.  Nulla- 
tenus  itaque  baptismi  mysterium  perfici  potest, 
nisr  sub  invocatione  sanctae  Trinitatis,  quia  et  Do- 
mtnus  ad  apostolos  dixit  :  Ite^  docete  omnes  gentet^ 
baptiMnies  eos  in  nomine  Patris,  et  Filii^  et  Spiritu» 
sahcti  (Malth,  xxviii,  19).  Et  idem  Dominus  hoc 


tando  idolorum   cultibus,  aut  haeresum  erroribus  ^  sacramenUim  firmavlt,  cum  in  suo  baplismate  Pa- 

ter  deciaratus  est  in  voce,  Filius  in  corpore,  Spl- 
rltus  sanctus  in  cohimbse  ostensioue.  0  pRBcIanim 
et  admirablle  sacramentum,  quod  de  filiis  irx  fa- 
cit  filios  Dei,  de  veteribus  novos,  de  foedis  pulchros, 
iiLquo  et  regeneramur,  et  purgamur,  et  exemplum 
mortis  Ghristi  imitamur.  Quomodo  ergo  hoc  exem- 
plum  imitemur  dicat  Apostolus.  An  ignoratis^  in- 
quit,  quia  quicunque  bapttzati  sumus  in  Christo  Jesu, 
in  morte  ipsius  baptizati  sumus?  Consepulti  er£o 
sumus  cum  illo  per  baptimum  in  mortCf  ut  quem- 
admoduni  resurrexit  Christus^a  mortuis  per  glo- 
riam  PatriSf  ita  et  nos  in  notitate  vitm  ambulemus 
(Rom.  VI,  3).  Morimur  ergo  peccato,  quando  abre- 


gubdatur. 

XIII. 
De  sacramento  baptismt. 
Quialgitur  coostat  pactiones  credentinmesseduas, 
unam  in  qua  abrenuntiatur  diabolo  et  pompis  ejus, 
et  omnibus  operibus  ^us,  akeram  qua  se  credere 
confiteiitur  in  Patrem  et  Filium  et  in  Spiritum 
sanctum,  oportet  has  inconvulsae  mentis  intenlione 
teneri,  et  ut  Intemerate  custodiri  possint,  illius 
semper  aiyutorium  quserere,  qui  baptismi  sacra- 
mentum  ad  salutem  generis  humani  contulit,  cu- 
jus  mysterium  et  In  Yeteri  Testamento  per  Moysem 
pnefiguratum  est,   cum  populus  in  nube  et  in  mari 


baptixatus  est,  et  in  Novo  nobis  per  mediatorem  Dei  ^  auotiamus  dlabolo  et  omnibus  quae  cjus  sunt;  con 


et  hominem  apertissime  demonstratum.  Ipse  enim 
att,  quoniam  Nisi  quis  renatus  fuerit  ex  aqua.  et 
Spiritu  sanctOf  non  pgterit  introire  in  regnum  eoslor 
rum  (Joan.  iii,^J^.  Et  Joannes  de  eo  ait :  jE^o 
baptixojjn  aqua  in  peenitentiaj  medius  autem  ve- 
strum  sUtij  quem  vos  nesdtis,  ipse  vos  baptixabit  in 
Spiritu  saneto  et  igni  (Matth,  iii,  11 ;  Joan.  i,26). 
Per  hoc  qui  nasclmur  mundo,  renasclmur  Deo; 
el  qui  per  peccatum  eramus  filii  irae,  per  gratlam 
eOicimur  fiUi  Dei.  Hac  enlm  tiuaione  et  hoc  lava- 
cro  Ecdesia  vegetatur.  Ex  osse  dormientis  prolo- 
plasii  muUer  aedificata  est,  ex  latere  Ghrisli  in 
cruce  darmientis  Ecclesia  formata  est.  Profluxerunt 
euim  ex  ejus  latere  sangtiis  et  aqua,  duo  sanctae 


sepelimur  Ghristo,  cum  sub  Invocatione  sanctse 
Trinitatis  sub  trina  mersione,  in  fonte  lavacri 
quasi  in  quodam  sepulcrum  descendimus ;  consur- 
gimus  Christo,  cum  exuti  omnibus  peccatts,  de 
fonte  qnasi  de  sepulcro  egredimur.  Sed  neqne 
mysterium  trium  dlerum  ac  noctium,  quibus  in 
sepulcro  Dominus  fuisse  iegitur,  prseterilur,  cum 
Invocaia  sancta  Trinitate ,  qu»  utique  vera  lux 
est,  in  fontem  desoendimus.  Lux  est  enim  Pater, 
et  in  lumine  ^us,  quia  est  Filius,  lumen  vide- 
mus  Spiritum  sanctum.  Facimus  autem  ct  tres  no- 
ctes,  cum  tenebrarum  et  ignorantiaepatri,  una  cum 
mendacio,  quod  ex  eo  natum  est,  et  mendax  est 
sicut  et  pater  ejus,  et  cum  loquitur  mendacium» 


253 


LI6ER  DE  ORDINE  BAPTISMI. 


234 


k4 


de  snis  proprits  loquitar,    contradicimus.  Scd  ei  A  rn^vsin  Deo  meo.  Quia  induhme  vestimento  salutis^ 


tertio  loco  spirilum  erroris  deslruimus,  qui  in- 
spirat  pseudoprnpiielas,  ul  dicant.  Haec  dicit  Do- 
niinus,  quos  Domlnus  non  misit.  Destruinuis  enim 
haec  et  conculcamus,  si  consepulti  sumus  Cbrisio 
etiam  secundum  illud  quod  ipse  dicit  :  Ecce  dedi 
vobis  potestatem  calcandi  super  serpentes  et  scor* 
pioneSj  et  super  omnem  virtutem  inimlci  (Luc.  x, 
19).  Qux  singnla  ita  sunt  contraria  sanciae  Trini- 
tati  ut  nox  diei,  ut  tenebrae  luci,  ut  mendacium 
veritati.  Fons  quoqne  baptisnii  siinilitudinein  gerit 
sepulcri  Gbristi,  quod  novum  fuisse  iegilur :  quia 
quicunque  in  eo  consepelitur  Gbri>toet  ei  consur- 
gil  secundum  eumdem  Aoostolum,  in  novitate  vitae 
deambulare  debel.  Gujus  fontis  septem  gradus,  tres 


et  indumentum  justitia  circumdedit  me  (Isa.  lxi,  10). 
Ille  veslimenta  ista  nos  cusloHre  faciat  qui  ea  dedit, 
ul  de  nobis  dici  possit  quod  in  Apocalypsi  scriptum 
est  :  Beatus  qui  vigilat  et  custodit  veslimenta  sua 
(Apoc.  XVI,  15).  Quia  ergo  omnia  in  bapiismi  ra- 
tione  redolent  mysteriis,  et  exuberant  sacramentis, 
opporiunum  erat  ut  novus  homo  nova  acciperet 
vestimenta  et  purgatus  veteris  noxse  colluvione, 
candidamm  vestium  ioduerelur  niiore.  Moyses  enim 
Aaron  et  filios  ejus  prius  aquis  lavit,  et  post  linteis 
induit  vestimentis,  quia  et  noster  verus  Moyscs, 
qui  populum  de  iCgypiiaca  servitule,  de  genlililatis 
videlicet  errore  liberat,  qui  est  mediator  Dei  et 
hominum,  sui  nos  inenarrabilis  sacramenti  unda 


in  descensu  tres  noctes,    et  ires  in  ascensu    tres  B  puiificat,  et  bonorum  operum  indumentis  exomat. 


dies  significare  videntur,  de  quibus  superius  di- 
cium  est.  Sopiimus  vero.  qui*  et  quarius,  ille  est 
de  quo  quidain  ait  :  Ei  aspectus  quarti  similis  filio 
Dei  (Dan.  iii  92).  Qui  fomacem  ignis  exsiiiiguit, 
qui  est  stabilimentum  pedum,  fundamentum  aquae; 
in  qoo,  juxta  Apostolum,  Inhabitat  omnis  plenitudo 
divinitaiis  corporaUter  (Coloss.  ii,  9).  IJcirco  autem 
baptismus  non  iteratiir,  quia  et  Ghristus  non  am- 
plius  quam  semel  moritur.  Peccata  enim,  qu» 
post  baptismum  coiniiiittuntur,  poenitentiae  lacry- 
mis,  eleemosynis,  et  caeteris  bonomm  operum  exhi- 
bitionibus»  non  baptismatis  iteratione  delentur. 
Dominico  interea  corpori  sepellendo   mundissima 


Gujus  facies,  manifestatio  videlicet  divinitatis  ejus, 
testimonio  legis  et  prophetarum  in  monte  Ecclesias 
ut  sol  resplendet ,  et  vestimenta  ejus,  id  est  sancti 
omnes,  efliciuntur  sicut  lana  alba,  vel  sicut  nix. 
Cui  cum  Apocalypsi  gratias  agamus,  qui  lamt  nos 
a  peccatis  nostrisin  sanguine  suo,  et  fecit  nos  regnum  ^  ^ 
et  sacerdotes  DeojVatri  suo »  cui  esi  ghria  in  sacula 
s(ecu(orum  (Apoe,  i,  5,  6).  Hoc  etenim  regnum  et 
sacerdotium»  et  visibili  chrismatis  unguento  per 
ministerium  sacerdotum,  et  invisibili  Spiritus  san- 
cti  gratia  a  Domino  linitur. 

XV. 

Cur  sacro  chrismate  capul  perungilur. 


linteamuia  et  aromata  adhibenlur,  quia  et  is  qui  ^     Cujus  unguenti  sacramentnm  a  Moyse  primum 


Ghristo  consepeliri  desiderat,  si  jam  aetas  permit- 
tit,  quamvis  mortuus  sit  per  originale  peccatum, 
quod  adbuc  portat,  debet  tamen  bonoram  operum 
exhibitione  flagrare,  et  mundis  indui  vestibus,  de 
quibus  propheta  sacerdotes  indui  orat  cum  dicit : 
Sacerdotes  tui  induantur  juslitiam  (PsaL  cxxxi,  9). 
Si  ergo  antequam  renascatur,  et  originali  peccato 
purgetur,  «t  CbriNto  consepeliatur,  aromatibns  de- 
bel  fragrare,  odorem  prjeslare«  et  mundissimis 
Testibus  indui,  quanto  magis  renatus,  purgatus, 
Christo  convivificalus,  in  novitate  vitae  ambulans 
Dova  oreatura  effectus,  et  oJoris  fragrantia  exube- 
rare,  et  caudidorum  vestimeutorum  claresGere  de- 
hei  iiitore? 

XIV. 

Cur  albis  induitur  vestibus. 

Ut  ergo  nos,  qui  mundo  morimur,  Gbristo  con- 

surgimus,  bonorum  operum  nitore  induamur,  ei  coe- 

leslium  gaudioram  spe  confirmeinur,  decentissima 

ratione  angelus,  qui  ejus  rcsurrectionera  nuntiat, 

in  albis  vestibus  sedere  describitur,  et  qui  ejus  re- 

ditum  apostolis  nuntiani  in  albis  vestibus  apjutrent, 

et  no8  aibis  post  baptismuro  induimur  vestibus,  ut 

munditiam  teneamus  in  opere  quam  acceplmus  in 

regeneratione,  servai^tes  ei  nostram  innovationem, 

et  angelici  splendoris  decorem,  et  dentur  nobis  sin- 

guiis  stoiae  alb»,  si<>s  videlicet  immortalitatis  et 

aeternae  felicitatis,  ut  cum  propheta  dicere  possimus: 

Qaudens  gaudebo  in  Domino^  et  exsultamt  spiritus 

P4TR0L,   CV.  ""      ' 


jubente  Domino  in  Exodo  legitur  compositum,  et  in 
Novo  Testamenlo  a  Domino  veraciter  declaratum, 
qui  unclus  est  a  Patre  oleo  Isetitia!  pne  consoriibus 
suis  ;  cui  non  ad  mensuram  dat  Dens  spiritum, 
quoniam  in  ipso  habitat  omnis  pleniludo  divinitatis 
corporaliter.  Ipsi  enim  Ecclesia  dicit :  Oleum  effn-' 
sum  e^t  nomen  tuum,  ideo  adolescentul<e  dilexerunt 
te  (Cant,  i,2);  quia  videlicet,  et  a  chrismate  Christiy 
•t  a  Gbristo  Gbrislianomm  nomen  exortum  est. 
Aiite  advenliim  etenim  ejus,  reges  solummodo  un- 
gebantur  et  sacerdotes,  qui  etiam  Ghristi  voca- 
bantur  :  post  advenium  vero  ejus,  non  jam  soluin 
reges  ei  sacerdotes,  sed  omnis  hac  unctione  conse- 
cratur  Ecclesia,  qiiia  constat  eam  esse  rognum  el 
D  sacerdotium,  et  filios  ejiis  reges  et  sacerdotes.  Ba- 
ptizutoruin  itaque  capita  chrismate  liniuntur,  ut  in 
regno  et  sacerdotio  Ecclesix  delibuti,  et  Cbristiani 
uominis  prxrogativam  accipiant,  et  ojus  membra 
qui  eos  redemit  et  eorum  caput  est,  efiici  valeant* 

XVL 

Cur  mystico  tegitur  velamine. 
Quia  igitur  idem  Redemptor  noster  rex,  cui  per 
prophetani  dicitur :  Regnum  tuum^  Domine^  regnum 
omnium  swculorum^  et  dominatio  tue  in  omni  gene'» 
ratione  et  generationem  (PsaL  cxliv,  15),  qui  diabo- 
lum,  mortem,  et  munduni  rairifice  triumphavit :  et 
sacerdos,  cui  per  eumdera  prophetam  dicitur :  7« 
es  sacerdos  in  a?ternum  secundum  ordinem  Bfelchi^ 
sedech  (Psal.  cix,  4),  qui  se  Deo  Palri  in  sacriflcium 

8 


235  THEODDLn  AURELUNENSIS  EPISC.  «56 

obiiilit :  decenlissimom  est  ut  sancia  ejus  Ecclesia,  A  Dotnim  Jesu.  fvne  Imponebant  manm  super  iUo$ 


qC3b  titiqiie  corpus  ejus  est,  cl  regnum  sfl  et  sacer- 
dotiunl,  et  hos  in  ea  regenerati,  qui  ejus  menibra 
siimus,  reges  simus  el  sacerdoles;  reges,  ut  et  con- 
tra  diabolum  Virilitfer  dimicemus,  fet  adminislralio- 
nem  vilae  nostne  admirabi.i  disp(ensalicMifi  guberne- 
mus :  et  sacerdoles,  ul  in  leraplo  feei  sanclo  qudd 
sumus  ims,  altare  fidei  sedificanles,  bonorum  ope- 
rum  di  hoslias  pacilicas  offeramus,  et  cum  Aposlold 
dicamus  :  benedictus  Deus  ei  Pdter  Domini  no$lri 
Je$u  Christit  qui  benedixit  no$  in  orhni  benedictione 
spiritali  in  c(Ble$tibu$  in  thri$to  (kphe$.  i,  5).  De 
quo  altari  ^imus  orationum  riostrarum  ei  quotidie 
ascendat,  juxia  illud  quod  ail  propbeta  :  Dirigdtur 
oratio  mea  $icut  incensum  in  con$peciu  tuo  {P$al. 


et  accipicbaiii  Spirituni  sanctutn,  Denique  scirn- 
dum  esl,  quia  siciit  cictera  baptismalis  sacra- 
menla  per  sacerdotes  visibiliter  fiunt,  per  Deuia 
invisibiiiter  consecraniur ,  ita  nimirum  et  Spi- 
ritus  sancii  gratia  (ier  impositionem  manuam  et 
ministerium  episcoporum  fl;!elibus  traditur  :  pre- 
sbyteri  vero,  licet  sint  sacerdoles,  pontificaius  ta» 
men  apic^m  non  (labent.  lloc  autem  solis  pontificH 
bus  deberl,  ut  vel  signent,  vel  paracleium  Spirilum 
tradani,  hon  solum  consuetudo  ecclesiasiica  de- 
monstrat,  verum  etiam  sdperiof  illa  lectio  Actuum 
ApoStoIonim,  quse  asserlt  t^elrum  et  Joannem  esse 
directos ;  qui  jam  baptizatls  traderent  Spiritnm 
sanctum.  Nam  presbyteris,  sive  absenlibus»  sive 


cxL,  i).  tapila  ilaque  eorum  qui  regeneraniur  ex  B  praeseniibus  fepiscopis^  baptizare  et  baptizato&  ckri- 


aqua  et  Spiritu  sancto  mystlco  velamine  teguntur, 
ul  eis  per  l^etrum  dicatur  :  Vo$  g$lis  gehu$  electum, 
regale  $acerdotiumy  gens  sanctd^  populus  acqui$ilioni$ 
(jf  Pei.  II,  9);  ut  hoc  velamine  et  diadema  regium 
et  sacerdotalis  capitis  velamentum  significetur  :  el 
quia  per  capiit  mens  plerumque  in  sacro  eloquio 
accipi  solet,  juxia  illud  :  Respicite  et  levate  capita 
vestra  {Luc.  xxi,  28),  mens  reiMitorum  et  regiae  di- 
gnitatis  brnaiiienla,  et  sacerdotaiis  verticis  habeat 
tegumentum,  ut  et  centra  vitia  sacerdotali  veLamine 
muniatur,  et  virtutum  gemmis  spiritaiiter  exometur» 
et  unctione  sacrosancli  cbrismatis  liniatur.  Quibus 
etiam  septirormis  gratiae  i^piritus  per  chrismatis 
nnctioneii!  ^onceditiir,  ut  iion  sotum  spiritus»  qui 


smaie  ungere  iicet»  sed  quod  ab  episcopo  Diertl 
consecratUm :  non  iamen  frontem  ex  eodem  oleo 
signarey  quod  solis  debetur  episcopis  cum  InMiuni 
Spirltum  paracletum.  Qui  Spiritus  paradetus  seplH 
formis  etiam  gratis  diciiur,  propter  sepleBarii  nii* 
roeri  mysterium,  in  qiio  suinma  perfectio  inteUigi- 
tur.  Est  enim  compositus  es  tolo  primo  pari,  el  ex 
loto  primo  impari  :  ex  toto  primo  pari  qui  dividi 
potest,  et  ex  tolo  primo  impari«  qui  dividi  non  p^ 
tesi.  Habet  enim  in  temario  mysterium  Trinilalis, 
in  quaternario  £varigelii«  Sive  enim  Ires  per  qua<- 
toor,  sive  qiiatuor  per  tres  multipiiceriiur,  ad  doo- 
denarium  numerum  surgilur»  qiiia  mysterium  &aa' 
ctae  Trinitatis,  et  doclrina  Evan^Iii  per  xji  aposlo- 


unius  est  com  Palre  et  Filfo  ^iiBsiaiiiiab ,  sed  totius  C  los  in  quatuor  mundi  partes,  oriemem  videlioei  ei 

occidentem,  septeritrioriem  et  meridiem  derivata  esi. 
Hic  enim  riumerus  in  sacro  eloquio  pro  perfectioaa 


sanctae  Trinitdtis  habitaculdin  elbcl  iricr^antur. 

XYII. 


Cur  (ttb  effUe&po  cenfirmtHB  ptf  m&hui  hnpotltionem 
accipiai  sepiif^rmh  grMiiee  ipirkum, 

Qttod  ergo  presbyteris  baptizatos  chrismate  tin- 

guere  licfet,  SpirltUhi  ^^fo  saiietum  per  riaanus  im- 

positionem  tradere  nbh  licet,  antiquus  isie  irios  ab 

apostolls  Ecclesi^  esl  tradilus.  Sic  eriiiri  scribituir 

in  Ablibus  Apostoldruiri  :  Facluni  est  autem,  ciim 

Apotlo  es$et  Corinthi ,  iit  Pautu$  peragrati$  «uperio- 

ribus  partihu$  veMrei  Ephekum,  ei  inveniret  quo$dam 

di$cipulo$,  dixitque  ad  eo$  :  Si  Spiritum  sanctum 

aecepi$tis  credente$  f  Ai  iUi  dixerunt  ad  eum  :  ^ed 

neque  $i  Spiritu$  $anctus  e$l  audivimu$.  Ilte  vero  ait : 

In  quo  ergo  baptizati  e$ti$?  Qui  dixerunt :  Joanni$ 

baptismate.  Dixit  autem  Pautu$  :  Joanne$  bapiizavit 

baptismo  poeniientite  poputum ,  dicen$ ,  in  eum  qui 

venturu$  e$i  po$t  ip$um  crcderent,  hoc  e$t  inJe$um. 

His  attdiiis^  baptizati  suAt  in  nomine  Domini  Jesu ; 

et  cum  imposUl^set  itlih  ihatiu$  Patttu$,  venit  Spiritu$ 

sttHttns  gnper  eo$,  el  toquebantur  tingui$  et  propfieta' 

6ant  (Act.  lii,  !).  Item  iri  alio  loco  :  Cumjau^isient 

apostoli  qui  eranl  Hierosotymis^  quia  recepit  Samaria 

verbum  Domini,  miseruut  ad  eoi  Petrum  et  Joannem  ; 

qui  eum  venis$ent,  oraverunt  pro  ipsis  ut  acciperent 

Spiritnm  sanctum.  Hondum  enim  in  quemquam  t7/o- 

fum  venerat,  $ed  baptixati  tantum  eratu  in  nomine^ 


9 


poni  consuevit.  Consummatis  enim  Deus  operilMis 

suis  septimo  die  requievit,  et  Enocb,  qui  &eptijntt& 

esi  ab  Adam,  cum  Domino  ambulavil^  et  ejus  iran»* 

latio  spem  nobi^  seternai  requiei  contuliu  Uode  et 

Jubilxu^  annris,  in  qiio  plenaria  requies  sigiutur, 

septem  hebdoriiadit)us  conricitur.   Septies  enim  se-" 

plem  fiuni  49,  qui  riionade  aditita  nosine  aduoatio* 

riis  impleiur.  Hujus  nuriieri  perfecliooem  prophels 

commendal  cum  dicit :  Septie$  in  die  iaudem  dixi 

tibi  (Ps.  cxvui,  164).  Uuod  iu  alio  psalmo  qua&i 

exponens  aperil  ciim  dicil :  Semper  tau$  ejusinore 

meo  (P$al.  xxxiii,  2).  Nam  et  Joannes  in  Apocalypsi 

sua,  quod  septem  scribit  ecclesiis,  getieraliler  uni- 

versx  catholicae  credilur  scripsisse  Ecdesis.  Unde 

et  ipse  aii :  Qui  habet  aure$  audiendi  audiai  quid 

Spiriiu$  dicat  Ecclesiis  (Apoc,  ii,  7).  De  septenM-io 

inlerea  nuinero,  qui  in  quibuSdam  Scripturje  locift 

uriiversitalem  sive  perfectionem,  in  quibusdam  vera 

sepiirormis  gfatix  &pifitum  significat,  multa  el  ia 

Yeteri  ct  in  Novo  tebtamenlo  hab<  otur,  qiiae  per- 

sequi  longum  est.  l^unc  viJeamus  quaiiLer  Isaia& 

propheta   ejusdem  Spiriius  septiformis  dooa  eou- 

meret.  Cum  enim  de  Christo,  qui  est  virga  yirlu(i& 

Domini,  prophclarcl,  ait:  Egredietur  virga  de  radic4 

Jes$e,  et  fio$  de  radice  ejus,  ascendet^  et  reqvue$cet 

^per  etffit  splritus  Dominif  $piriiu9  eameiiUuB  «I  i«« 


UM^eiwt,  §pmiu$  c<m$Uh  $i  f^rtUudimSt  spiriiw  seien-  J^  quanqoam  ex  niiiiis  spirltos  fente  pmedant»  VMea- 


titg  «I  pi$liUity  et  repUbit  eum  spiriius  timorie  Do" 
niini  (/m.  xi,  f ).  Super  banc  florein,  qui  de  virga 
Jesae,  id  eel  i)eat»Mari«B  aemper  virginisparlu  egre&- 
Bua  esl»  requievit  spirilus  Doiniiii<  quia  in  ipto  eoin- 
placuii  oroiiera  pleniiudinem  divinitatis  habitare 
corporaiiter.  Neqaaquam  per  partes,  ut  in  o»leris 
sanctis,  quibus  alii  daiur  sermo  sapientiiB,  atii  serino 
8cienti:e,  alii  graiia  virtiitum,  ei  cseiera,  quibus  uni- 
cuique  datur  secundum  mensuram,  aed  plenissime. 
Uude  ei  apostolus  ail  :  Nor^ad  mmuuram  dut  Deu$ 
$piritum{Joan^  iij,  34) ;  At  propl|^eta  :  Ecce  puermeue 
qu$m  $le§if  electus^  meu$  in  quihc^pUcuit  amnuB 
m$$g*  Ponam  $piri(umm$um  $uper  eumffjudicium 
gentibm  proferet  (/«at^xLii,  i ).  Ut  enlm  in  eo  peri- 


tur  quedammodo  quasdam  babere  proprietates.  Aliud 
enim  esksapere,  aliudinteliigere  :  quia  multi  aBtema 
quidem  sapiunt,  sed  h»c  intelligere  minime  possuBt. 
Sapientia  ergo  menlem,  quam  insederit,  de  eetemo» 
rum  spe  et  eertiiudine  replet  s  et  intellectus,  eo  quod 
^reta  peneirai,  eor  quod  tetigerit,  reflciendo  ejus 
tenebras  iilustrat.  Gonsilium ,  duni  esse  aliquem 
praecipilem  probii»et,  ratione  animum  replet.  Ferti- 
tudo  vero,  cum  adversa  non  metuit,  trepidanti  menti 
confidentiani  praebet,  Scientia ,  cum  ignorantiam 
fttgat,  lumine  suo  quem  repleverit  iUustrat.  PieUa 
misericordi»  operibus  eum  quem  repleverit  exube- 
rare  concedii,  Timor,  dum  premit  mentem  ne  do 
praesentibui  superbiat,  de  futuris  illam  spei  refo* 


petaa  babitatione  requiesceret,  ad  eum  venii,  |uxU  B  ciione  conforlat.  Sic  enim  quodam  adminiculo  suo 


Joannis  Baptisi»  testimooiuin,  qul  ait,  Vidi  Spiriium 
de$c$ndentem  qua$i  eolumbamde  ccelOf  et  man$it  $Ur 
pur  eum^  et  ego  ne$ciebam  illum^  $ed  qui  misit  me  ba" 
ptimre  .in  aqua^  iUe  mihi  dixU^  Super  quem  videri$ 
Spiritum  de$fiendentem  et  manettteui  $uper  eum,  ij^te 
e$t  qui  baptizat  in  Spiritu  $anct4)  {Joan,  i,  33).  Qui 
splritus  Domini  appellatur  et  ^piritus  sapienliae » 
quia  de  Christo,  qui  estsapientia  Dei,  scriptumest: 
Omttia  p^r  ipsum  facta  $unty  ei  sine  ip$Q  factum  $$i 
nihil  {Joan,  i,  3) ;  et  in  Psalmis  canitur  :  Quam  mor 
gttificata  $unt  opera  lua,  Domine^  omnia  in  sapientia 
feci$ti  (P$aL  ciu»  24).  Et  in  alio  loco,  ubi  Trinitasi 
aperte  raonstratur,  scriptum  ^st :  Yerbo  Domini  ccsli 
firmati  euntt  ^i  $piritu  ori$  ejus  omni$  virlue  eorum 


invicem  sibi  succumint,  ut  dum  aUa  aliae  sulTraga* 
tur,  vitae  ordo  et  status  decentissiine  componaiur, 
M inor  quippe  eat  sapientia  si  inlelleciu  careat,  et 
yalde  inutilis  intellectus  ast  si  ex  sapieutia  non  sub- 
sistai :  quia  cum  altiora  sine  sapientia&  pondere 
penetrat,  sua  iilum  levitas  gravius  ruiiurum  levat. 
Vile  est  consilium,  cui  robur  fortitudinia  deest,  quit 
quod  tractaixdo  iQvenerit,  carens  viribus  usque  a4 
perfectiQn^  OP^ris  nan  perducitf  £t  valde  fortiiuda 
destruitur,  nisi  per  consiliunji  fulciaiur,  quia  quo 
plus  se  posse  conspicit,  eo  virtus  sine  rationis  mo« 
derafnine  deterius  in  praaceps  ruit.  Nulia  est  scien- 
tia»  si  utilitatem  pietotis  non  habet :  quia  dum  bonii 
cognita  exsequi  negligit ,  se$e  ad  judicium  arctiug 


{P$aL  xxxii,  6).  Quia  per  Ghristum,  qui  est  Yerbuin  G  stringit.  Et  valde  inutilis  est  pietas,  si  scientiae  dis- 


Domini,  id  est  Patris,  de  quo  scriptum  est,  In  prin- 

cipio  erat  Yerbum  {Joan,  i,  1),  coeli,  videlicet  san- 

cii  praedicatores,  qui  enarrant  gloriam  Dei,   facti 

8unt,  et  Spirilu  sancto,  qui  est  eoriim  cousubstan- 

lialis,  qui  ab  ulroque  procedit^  omnis  virtus  eot^um; 

quia  omnium  sanclorum  drnatns  el  Virtus  Spirilud 

gancti  inspiratione  sulisistit.  £t  Apostolus  scribit , 

Chriitus  Dei  virtuk  et  Dei  snpientla  (/  Cor.  i,  2i).  Et 

in  Proverbiis  legilur,  Deu$  in  tapienlia  $ua  fundant 

terramy  et  paravit  ccelos  in  prudentia  {Prov,  iii,  49); 

Ei  quomodo  idem  §ermo  Doroini  vocatur  lux  et  vita 

et  resurreclio,  sic  splriius  sapieutiae  et  intellectus , 

consilii  et  fortitudinis,  et  scienlise  ei  pielatia  ac  ti* 

moris  Domini  nuncupatur;  non  quod  dlversus  sit 

juxta  differentias  nomibum,  sed  quod  anns  ^lquQ 

idem  cunctarum  virtutum  fons  sit  atque  principium. 

Absque  Christo  igituf  nec  sapiens  quis  esse  potest , 

nec  inteliigens,  nec  dDitsiliariusi  iiec  fortis,  nec  erH- 

ditus,  nec  plenus  timore  Domini.  Et  boc  sciendum 

estquod  spiritus  Dottiini,  sapientiae  el  intellectusi 

coiisiiii  et  fortitudinis,  scientiae  et  pietatis,  ac  timo' 

ris  Domiiii»  id  est,  septenarius  numerus,  qui  septem 

ocullin  unolapide  dicuntur  Zachariae  {Zach.  m«  9), 

requiescdt  siipcr  virgaui  et  florem  qui  de  Jesse,  ao 

per  boc  stirpe  David  surrexit.  Hunc  enim  spirilum, 

qui  a  Patre  Filioque  procedit,  idem  Dominus  aposto- 

Us,  et  per  apostolofum  et  eorum  successorum  minl^ 

jlienHgi  $amisfi  uus  tribuit  Ecelesiac.  Cujus  dona , 


cretione  careat,  quia  dutn  ntilla  banc  scientia  iUu- 
minat,  quomodo  tnisereatur  ignorat.  Timor  quoque 
ipse,  has  etiam  virtuies  si  non  habuerit,  ad  nuliuin 
opus  ptoeul  dubio  bonae  aciionis  surgil  :  qui  dum 
ad  cuncta  trepidai,  ipsa  sui  formidlne  a  bonis  omni- 
bus  torpens  vacat  Summopere  ilaque  observandum 
est,  et  ipsius  sancti  Spiritus  adjutorium  imploran- 
dum,  pe  sapieniia  elevet ;  ne  Intellectus,  dum  subti- 
liter  curril,  abeiret;  ne  consilium,  dum  se  multipli- 
cat,  confundat ;  ne  fortitudo,  dum  flduciam  ptsebet» 
pnecipitet;  ne  scientia,  dum  novit  et  non  diligit, 
inflet;  ne  pietas,  dum  se  extra  rectitudinem  incli- 
nat,  iBtorqnealt  ne  timor,  dum  plus  justo  trepidat , 
Ift  Oisprffliionis  foveam  roergat.  Sciendum  sane 
i}UQd  iiae  xiaiV>rum  spiritalium  distributiones  in  cor- 
pore  Chrisii,  quod  esl  Ecclesia,  his  fulciantur  admi- 
niculis.  In  eo  vero  qui  ^sj  foos  liuninis  el  origo  bo- 
nitatis,  plene  atqui^  peH^cte  incomparabiiiler  atque 
inefiabiliter  regnent.  Sapientia  namque,  quae  et  in 
Virginis  utero  sibi  corpus,  el  in  mundo  Ecclesjam 
aediflcavit,  habet  spiritum  sapientise  quo  omnia  sa- 
pienter  agit ;  intelligeiitiae,  qua  cuncta  arcana  secre- 
iorum  rimatur :  consilii,  quo  cuncia  cum  magna  dis* 
pensatione  gerit,  quia  est  roagni  consilii  Angelus ; 
fortitudinis,  quia  attingit  omnia  a  flne  usque  ad  fl- 
nem  fortiter,  et  a  nullo  vinci  potest :  scientise,  quia 
Aibil  ignorat,  eteeptis  his  qoibus  dicturus  est.  : 
Ne$cio  vo$  {Matth.  xxv,  H);  pietatis,  quia  homioeai 


«d  THEODULFl  AUEELIANEMSIS  EPIS€.      .  m 

<iuem  boifkale  creavit,  justitia  damiMivit«  pletale  re-  A  {Joan,  vi,  55).  Est  enim  saeriflcitim  saluUre,  qiiod 
demit ;  tiniorts,  propter  eos  qui  limore  Domini  indi- 


gent  qiiia  parvuli  sunt,  quibus  per  Prophetam  diclt, 
V«itfie,  /S/il,  audite  me,  timorem  Domini  doeebo  t09 
(Ptal.  xxxin,  li).  Quia  ergo  iile  ad  infirma  nostra 
descendens  exinanivit  semetipsum  formam  servi  ac- 
cipiens,  humiliavit  semetipsum  usque  ad  mortem, 
et  inclinavit  semetipsum,  ut  nos  jacentes  ad  se  eri- 
geret,  non  inconvenienter  spiritus  Domini,  qni  super 
eum  requiescit,  a  sapientia  incipil,  et  per  decentis- 
simos  gradus  ad  timorem  usque  descendit.  Nos  vero 
a  timore,  quem  foras  charitas  mittit,  venientes  ad 
timorem  castum  qui  permanet  in  sxculum  sxculi, 
pervenimus  ad  pietatem,  ut  pietatis  opeiibus  exor- 
nati  veniamus  ad  scientiam,  non  quae  inflat,   sed 


et  in  Veleri  Testamento  Melchisedech  rex  Salem  in 
typo  corporis  ei  sanguinis  Domini  obtulit,  et  in  Noto 
idem  mediator  Dei  et  homimim  aniequam  tradereiar 
adimplevit,  cum  acripiens  panem  et  calicem,  et  be- 
nedicens  eis,  et  tradens  discipulis  suis,  haec  in  sni 
commemoratione  fie ri  praecepit.  Hoc  ergo  myslfr-^ 
rium  sacriflcii,  dereiictis  ac  finitis  veteribus  hosliis, 
Ecclesia  celebrat,  offerens  panem  propler  panem  ti- 
vum  qui  de  coelo  descendit,  vinum  pro  eo  qui  dixit » \ 
Egoium  viti$  vera  {Joan.  xv,  l);nt  per  yisibilem 
sacerdotum  oblationem,  et  invisibilem  sauctl  Spiri* 
tus  consecralionem,  panis  el  vinum  in  oorporis  et 
sanguinis  Domini  Iranseanl  dignilalem.  €ui  san- 
guini  admisoetur  aqua,  sive  quia  de  laiere  Domml 


quam  cbaritas  aMiiflcat ;  a  scientia  ad  fortiiudinem,  B  cum  sanguine  fluxit ,  sive  quia,  ul  magores  inleiiigi 


ut  scientise  decore  exomati  fortilercontra  vitia  di- 
micemus  :  a  fortitudine  ad  consilium,  ut  ea  quse  for- 
titer  agimus,  coMsilii  gravitate  muniamiis  :  ut  actibus 
nostris  consilio  obtemperatis,  ad  arcana  inieliectus 
imrantes,  adeain  veniamus  sapientiam,  quae  initium 
bahet  timorem  Domini ;  ut  sapienter  omnia  coin- 
I^lenfes,  et  inteilectum  bonum  fa.  iendo  habentes, 
iili  sapientiae  admitti  valeamus,  per  quam  facta  sunt 
omnia  :  quse  et  ante  sxcula  a  Patre  ineffabiliter  ge- 
nita  est,  et  in  flne  saeculomm  carnem  nostrae  saln- 
tls  causa  dfgnata  est  accipere ;  quam  carnem  fideli- 
lltos  suis  edendam  tribuit  cum  dixil :  Ni$i  manduca- 
9eriii$  carnem  fiiii  homini$,  et  biberiti$  eju$  $angui- 
nem^  non  kabebiti$  vitam  in  vobi$  {Joan.  vi,  55,  56). 

XVill. 

Cur  corpore  et  $anguine  Dominico  eon$ummetur. 

Propter  hanc  vitam  adipiscendam  et  baptizamur  , 
et  ejus  carne  pascimur,  et  ejus  sanguine  potamur» 
quia  nequaquain  possumus  in  ejus  corpus  transire , 
nisi  his  sacramcntis  imbuamnr.  Sic  eniiii  ipse  ait  : 
Caro  tnea  vere  e$t  cibu$^  et  $angHi$  meu$  vere  e$t  po- 
lu$  (Joan.  VI,  54) ;  el :  Qui  manducat  meam  carnem 
et  bibit  meum  ^anguinem^  in  me  manet  et  ego  in  illo 


volunt,  sicul  per  vinum  Ghrislus,  ita  et  per  aqujmi 
populus  significatur.  Vinum  enim  el  aqna  insi^ara*' 
bililcr  in  calice  miscentur,  quia  el  Ecciesia  capiti 
suo  Christo  inseparabiliter  juncta  cohaerel.  Morem 
ergo  accipiendae  Eucharisliae  a  Domino  Iraditum 
Ecclesia  tenel,  ul  cum  ex  aqna  et  Spiritu  sancto 
quis  renascitur,  corpore  Domini  pascalur,  el  san- 
guine  ejus  potetur  *  ut  in  corpore  Christi  irajeclo,. 
et  ille  in  Cbri^to  maneat,  et  Christus  in  eo  :  ul  isUos 
cibi  fortitudine  roboratus,  exempio  Eliae  veniat  us- 
que  «d  montem  Dei,  Chrislum  videiicel,  qui  cst 
mons  domus  Domini  praeparatus  in  verlice  montinm, 
et  ejus  dono  ad  aeterna;  beatitudinis  gioriam  perae* 
cedat,  ubi  satietur  in  l)onis  desiderium  ejiis,  el  cum 
C  Propbeta  dicere  possil :  Ego  autem  cum  iu$titia  mp- 
parebo  in  con$pectu  tuo^  $atiabor  cum  manife$tabiimr 
gloria  tua  {P$al.  xvi,  i5). 

«  Ecce,  vir  venerabilis ,  quod  prudenterjnssiiU, 
humiliter  implevi,  deprecans  sanctilalem  veslraiu , 
utcum  de  his  intcrrDgationibus  alliores  responsiones 
inveneritis,  iliis  adhibitis,  islas  non  rejiciaiis,  duiii- 
modo  apo^lolica  auctoritate  omnia  sunt  probanda, 
et  qu3e  l>ona  sunt  retinenda, 


*  Ecce  vir  venerabiii$.  Ciausulam  hanc  addunt  tria  exemplaria  quas  dixi :  in  solo  deest  CorbeicnsL 


«*» 


THEODULFI 


AURELIANENSIS  EPISCOPI 


■  DE  SPIRITU  SANCTO. 

Veterum  Patrum  sententice,  quod  a  Patre  Filioque  proeedat. 


PRiCFATIO  AD  CAROLUM  MAGNUM 
IMPERATOREM. 

Imperii  veslri,  rex  inclyte,  jussa  secutus, 
Defero  Theudulius  baoc  documenia  iibeni. 

•Dtf  Sptriltt  $ancto.  Hunc  quoque  libmm  Caroli 
Ibgui  jussu  a  TheoJulfo  scriptum  docet  praefatio; 
«X  qua  de  titulo  etiam,  qui  in  exemplari  nostri  desi- 


D  Qttis  Patre  seo  Nato  procedere  Spiritus  almns 
*  Asiruitur,  legis  hoc  rel)oante  tuba. 
Boc  EvangeJium,  hoc  promii  Apostolus  anctor» 
^    Hoc  canit  unanimis  vox  pia  saera  Patrum. 

derabalur,  conjecimus.  Potuil  enim  et  aliter  oon* 
cipi,  qualem  in  altero  ejusdem  argumenti  ei  notae» 
peclincerti  auctoris  Ubro  ad  Caroiumeumd^  scripto 


S4i 


Ferge,  llMle»  celer  Caroli  ftd  vestigia  celsi 

RegiSv  et  o  pie  dic  indoperator  aTC. 
Slratus  iiuini  plantis  da  basia  grata  decoris  : 

lliiic  surgens  digna  mox  pete  sorte  genu. 
Et  si  in  te  rutilos  oculonim  flxerit  orbes, 

Et  te  cleiDenter  suroat  amoena  inanus , 
Et  roget  unde  venis,  quid  yis,  quo  tendis,  es  aut 

[quis, 

Protlnas  huic  supplex  talia  dicta  dabis  : 
Qni  duce  Tbteudulfo  per  plurima  prala  cucurrl, 

Floribus  en  a  Jsum  ceriiis  oniistus  ego. 
Qnod  Patre  proceJat  seu  prole  Spiritus  almos, 

Astrnere  sludeo  dogmatibus  fl  lei. 
Gamque  illis  venio  dexlram  conferre  paratus, 

Qui  secos  ineedunt,  hancque  viam  fugiunl. 
Sic  tu  :  si  roox,  non  poleris,  pius  inferjt  ille  : 

•Sic  polero,  potero,  rex,  Deus  addetopem. 
Inclyta  sanctorum  mecum  est  sentenlia  vatum, 
-  Qaos  bene  spiramea  flarainis  bujus  agit 
Tteque  manum  injicies,  vegetat  qoem  spiritus  ille, 

*  Cansa  tuo  cajus  tempore  ccepit  agi. 
Qol  decuses  mundi,  Inx  regni,  tutor  et  aequi, 

Catholicae  et  fldei  murusel  arraa  simul 
Jiista  jiibes,  injusta  vetas,  largiris  bonores, 
'  Artibus  ingenuis  rite  altmenta  paras. 
ffas  et  an&as  et  amare  jobes,  recreasqae  fovesque, 
^  Gargite  de  illarum  pocuia  larga  bibis. 
Qnid  referam?  virtute  cluis,  pietate  rediindas, 
^  Inqiie  bonis  cunctis  te,  scio,  neino  prxit. 
Is  tlbi  si  dicat,  dextram  impositure  dueOo, 

Exere  viriutis  amodo  si  quid  babes. 
Tn  mox,  arma  patrum  vasto  de  giirgite  sumpta 

Cernito.  qnae  docuit  lex  nova  sive  vetus. 
Hls  dom  nostra  acies  manila  faiiscerenescity 
»  Ciim  vero  vinccs  cojus  es  ipse  sequax. 
Fnlgida  splendifluis  aderit  victoria  pannis, 

£t  voti  sancti,  rex  pie,  compos  eris. 

INDICULUS  AUCTOBCJM  QUf  CITANTUR. 

•  Albanasios.  Gregorius. 

Cyrillus.  Isidorus. 

Bllarius.  Prosper. 

Ambrosius.  Fiilgentius. 

Didymus.  Hormisda. 

Augustinus.  Leo. 

Tidimus  bis  verbis,  Tettimonia  ex  sacri$  voluminibu9 
eollecta^  ex  quibut  aperie  ostendilur  quod  Spiritus 
sanctuM  a  Patre  et  Ft/to  procedit^  et  qualem  saiicti 
Cypriani  prapferunt  tres  Itbri  Tesiimoniorum  adver- 
sus  Judaeos.  Fuerunt  etiam  qui  hiijusmoli  Testimo- 
niorum  libros,  quod  haec  excerpia  et  coUecta  essent 
ex  variis,  Eclogas  noininarent,  ut  de  Pelagio  narrat 
Gennadias,  cap.  42  :  c  Pelagius,  inquit,  anteqnam 
pro.lerotur  faareticus*  J^cripsit  pro  actnali  conversa- 
tlone  Ecloganiniex  divinis  Scripluris  iibruniunum.  > 
Sic  enimibi  legnnt  oplimi  coiices ,  uon  Eulogiarum^ 
*  Cauea  ecepit  a^.  Tempns  designat  qiio  llbrum 
oonscripait,  anDum  viddicet  809.,  com  Caroii  jnssu 
celebraia  est  Synoius  Aquisgraiiensis,  in  eaque  agi- 
tari  c(iepta  qnsestio  de  processione  Spiritus  saficti : 
C^jus  deflntendse  causa  legatio  Romam  nd  Leo!iein 
Papara  missa  est,  ut  Eginhardus  et  caeteri  annalium 


DE  SPIRITU  SANCTO. 


A 


iit 


Casstodoros^ 
Prudeulius^ 


B 


Yigilius  Afer. 

Procliis. 

AgnelJus. 

*  Athanasius,  quod  Spiritui  $anctu$  a  PatreFlVwque 
procedat,  in  libro  quem  scripsit  contra  Arianos  /jab- 
relico$  $ic  dicit  [Lib.  viii)  : 

Ego  credo  Filium  in  Patre  et  Patrem  in  Filio,  Spi- 

ritnm  quoque  paraclitum,  qui  procedit  a  Patre,  et 

Filii  esse  et  Pairis,  quia  et  a  Filio  procedil,  sicnl  in 

Evangelio  scriptum  esl  quod  per  insuflflalionem  suam 

dederit  discipulis  suis  Spirituin  sanctum,  dicens:A(^^ 

cipite  Spiritum  $anctum :  cuju$  remi$eriti$  peccata  re^ 

mi$sa  $unt,  et  cuju$  retinueriti$  retenta  $unt  (Joan. 

XX,  2*2).  Et  ideo  inseparabilem  conliieor  Trinitatein, 

necextorreinFilium  autSpirituin  sanctuni,sicut  hoe- 

retici  loquuntur  :  a  Deo  Patre  dico,  quoniam  Filius, 

qui  est  Dei  sapieiilia  Patris,  ipse  est  et  volnntas  Patris, 

quae  semper  in  ipso  fuil,  ei  ipse  est  magni  consilii 

angeius. 

Item  idem  in  eodem  opere  {Lib.  viii). 

De  SpiritQ  vero  sancto  dubium  non  est  quod  nihil 

ignoret,  nec  sit  extorris  a  Patre  cum  sine  Spiritu 

sanctoPatrem  fuisse  aliquando  summ;edementix  esl 

dicere,  quoniam  ipse  $crutatur,  secuodum Apostolum» 

sicut  sxpe  dictuin  est,  profunda  et  alta  Dei  (/  Cor. 

II,  iO),el  quod  idem  spiritus  Filii  sit,multisScriptu- 

rarum  testimoniis  probatum  :  ct  quod  loto  maneat 

in  Filio,  el  sicut  procedii  aDeo  Patre,  ita  procedit 

a  Filio,   ut  tota  Triiiilas  unus  credatur  Deus.  Nihli 

estergoquod  faciatveldisponatPatersinesua  sapien» 

Q  tia,  nihil  quod  noveril  vei  disponat  sine  suo  sancto 

Spiritu,  de  quo  Propheia  sic  ait :  Spiritu$  paraclitu$^ 

$piritu$  $apientiw  et  inleUectu$,  $piritu$  con$HU  et  dr-» 

tutis,  $piritu$  scieniice  et  pietati$  (I$a,  xi,  2),  quae  omr 

nia  in  Deo.  qui  est  TriniUs,  consistunt. 

Item  in  eodem  libro  (lib.  viii)',  quod  in  Patrent  FUiu$ 
et  Spirilu$  $anctu$,  et  quta  Spiritus  sanctus  a  Dieo 
procedat,  ubi  non  excluditur  nomen  FilH. 

Serviendum  itaqne  est  Christo  lilio,  quia  et  per* 

fectus  Deus  et  verus  est  Filius  :  et  qui  Adeliter  ser- 

vit  FiliO)  Patri  servit,  et  Spiritui  sancto  qui  in  eo  est : 

et  qui  adorat  Patrein,  in  ipso  adorat  Filiuui,  et  Spi- 

ritum  sanctum,  quia  in  Patre  est  Filius  et  Spiritut 

sancius,  qui  a  Deo  Patre  procedit,  ipso  Doinino  di- 

cente,  Kgo  in  Patre  et  Pater  in  me  e$t  (Joan.  xiv,  11) ; 

|v  de  Spiritu  quoque  sanclo  ait,  iSptrttot  autem  paro- 

4 

noslrorum  auctores  tradunt. 
^  Athan!t$ius  contra  Arianos.   Qiige  hic  testimonia 

.  sub  Athanasii  nomine  proferuntur,  ea  unico  <(empto 
desumpta  sunt  omnia  ex  libris  xi  de  Trinitate, 
qui  Latino  tantum  serraone  inler  Alhanasii  opera 
circumferuntur.  Jam  quip|>e  inoleverat  ut  Athaoasio 
tribuerentur  :  cujus  iiem  nomine  citantur  passim  ab 

-  Hincmaro  contra  Gothescalcum  De  non  trina  deitate, 
Cseterum  suppositos  omnes  esse  perspicuum  est.  Nec 
errabit  forlas:>e  qui  ah  ilio  ipso  Vigilio  eoncinnatos 
existimarit,  a  quo  Alhanasii  qiioque  cnm  Ario  dispu- 
tatio  conflcta  est.  Conjecturam  cene  firmabifaiitl- 
qiuis  et  proiMe  nofee  codexi^ioriaceAsis,  lii  qaacum 
Vigilii  libris  adversus  Nestorium  et  Eutyphem«  el 
cuiii  Disputaiibne  quim  dixi,  undecim  etiam  hi  li- 
bri  conjunguniur,  quasi  ad  eumdem.  auctoram  per- 
tiueant. 


ut 


lU 


THEODCLFI  AUMlIANENStS  EPISC 

clitut,  qui  a  Patre  meo  procedit  (Joan.  xv,  26).  Et  A  junxit  de  persona  sanctl  Bpfrifiid,  C^  w^mHt  «tfw^ 
cuni  Filium  quis  adorat,  in  eoPatrem  adorat,  et  Spi-     catus  ille,  quem  ego  mittatn  vobt$  n  PtUre  tneo  fipwH- 


quis 
rilum  sanctum,  quia  in  ipso  est  Pater,  dicenle  eo, 
Qttt  mevidety  videt  etPatrem  meum  {Joan.  xiv,9),  et 
iterum,  Pater  autem  in  me  maneM^  ip$e  faeit  opera 
[Ibid.  V.  40).  De  Spiritu  vero  sanclo  sic  ait,  llte^  ia- 
quit,  me  clarifieakitj  quia  de  meo  aeeipiett  et  amunt 
tiabit  vobie  (Joan.  xvi ,  14) ;  et,  Omma  qumcumqui 
habet  Pater^  mea  eunt^  propterea  dixi  vobi$  quia  di 
meo  accipiet  (Jbid.v.xy),  Spintus  ilaque  Patris,Spi« 
xitusFilii  est,  Apostolo  diceute,  Quontam  autem  ettn 
fiiii  Deif  ntisit  Deu$  tpiritum  Filii  $ui  in  corda  no$tra 
(Gal.  IV,  6) ;  et  itenim,  Si  qui$  autem  $inritum  Chri$§i 
non  habet^  hie  non  e$t  eju$  (Rom.  viii,  9) ;  et  iterum, 
Scio  enim  quia  hoc  mihi  proveniet  in  $alutem  per  ve- 


tum  veritati$,  qni  a  Patre  procedU^  Ute  teitificaMtmf 
de  me  (Joan.  xv,  26).  Ilane  non  alter  est  qui  mittit, 
et  alius  est  adaeque  in  persona  4e  q«e  prooedlt,  et 
alter  est  hic  ipse  qui  venit  f  Deniqoe  si  una  esset 
persoha,  ^  quo  miiteretur,  vel  a  q«o  procederel?  6ic* 
ut  Apostolus  haec  in  salutatione  ad  Ck>rintbios  cokh 
firmabat  dicens  :  endia  DomifU  nouri  Jeeu  Chrieti, 
el  charita$  Dei,  hBc  tet  Patri$,  Ot  oommumeatio  taneli 
SpirHu$  cum  omnibu$  «o6m,  amen  (II  Cor.  xin,  15). 
Nonne  aperie  per  singnla  nomina,  sieol  e(  swpenus 
continetur,  singoias  personas  inesse  distinxit?  iu- 
que  alier  est  Paier  4b  pemfia  qat  gemiit,  «i  aiiaa 
Filius  qui  unigetiinis  «b  4p«o  esl,  et  aiiiis  Spiritus 
$tram  orationem  et  $ubmini$trationem  spiritu$  Domim  B  paraclitus,  qui  de  una  nalurt  pwcedii.  Sed  dieis 


Chri$ti  (Philipp.  i,  19).  In  Evangelio quoque  ipseDo^ 
minus  ait,  Paraclitus  Spiritus  $anctu$,  quem  mittet 
Pater  in  nomine  meo  (Joan.  xiv,  26).'  Et  in  Actibus 
apostolorum  iia  legilur :  Tran$eunte8  autem  Phrygiam 
et  Galaliam,vetiti$unt  ab  Spiritu $ancto loqniverbum 
in  Atia ;  cum  veni$$ent  autem  in  Me$0potamiam,  ten- 
tabant  ireBithyniamf  et  non  permi$it  eo$  Spiritu$  Do- 
mxni  (Act.  xvi,  6).  Manifestissimis  igitur  testimoniis 
probator  quod  Spirilus  sanctus,  spiriius  paraclitus, 
spiritus  qui  a  Patre  procedit,  spirilus  sit  Fiiii,  spiri- 
Uis  Christi,  spiritusJesu.  Tota  enim  triditas  insepa- 
rabiliter  in  unasubstantia^divinitate  atque potentia, 
adoranda,  colenda,  praedicanda  est  et  ainanda. 

Item  idem  tlt  eodem  libro  (Lib.  i),  Quod  Spiritue  san- 


mihi,  hseretice,  qsemadiiiodum  Spiffilos  demcAna- 
tura  consistit?  EceeFilias  testatns  esl  de  e«  fga^ 
a  Patre  procedit,  et  sic  proeeenUw  etl^otde  u$m  ac^ 
cipiet  (ioan,  xvi,  14). 

Item  idem  in  (ibro  de  profettione  tiegutw  eathoHcce 

(Lib»  vii). 

Yerbo  Dmim  cmti  firmMi  mmi^  et  tfintu  owit  ejut 

omnit  virtut  eerum  (i^.xxxii,6).  Utique  VerlHKn 

Filium  dedaravit,  Dominum  amen  Poifem  ejiis  in- 

dicavil,  el  spiriiam  oris  ejvs  priBeipalem  spiritxiin 

esse  demonslravit.    Vides  qoam  ^viter  aififalas. 

signifieationes  in  pMouh  esse  disfinxil,  id  esl, 

Yerbum,  el  domimim^  el  Spiritnm.    Sed  el  iiiiam 

operationem  ia  liis  «m^  osleedil.  Nam  si  le  idbnc 


clut  nec  Pater  $it,  nec  riliut :  $ed  beu$  in  natura  0  ambiguitas  tenel,  eiidem  ipsa  repeio  :  ubi  ail  Verbo 


exietent^  de  Patre  procedaty  de  Fitio  acdpiat. 

Et  hic  Spirilus  sanctus,  qui  nec  Paier  nec  Tiliys 
est,  praeterea  qui  nec  genuit,  nec  natus  est,  cum  aiter 
sit  in  persona  qui  genuit,  alter  vero  in  persona  qui 
tiui^enitus  ab  ipso  est,  et  alius  adseque  iu  persona, 
ut  dixi,  ^ecundum  Scripturas,  qui  nee  Pater  nec  Fi- 
Uusest :  bic  esl  Spiritus  sancUis»  sed  piane  de  ufiica 
Aatura  esl.  Idee  ia  deiiate  iuia  eommiine  Bomen 
leis»  sicul  in  ciaritale  evaa^eliee  Seriplurde  de  Spi- 
filu  pamclile  Filios  testator  dieeiis,  De  Paire  proce- 
dk  (Joatt.  XV,  96),  et  «ie  pfoseeotus  esl,  tt  de  meo 
0O€i^0t  (Joau.  xYi,  H)p  El  ideo  obi  personae  requi- 
ronliir,  propria  nomina  per  hsee  dislingountur.  Ubi 
«uiem  deilas  ^pqsdtur,  unieom  nomen  in  bis  indiea- 


Domtiii,  Don  soBun  voeis  iiisttfostaiiliviim  esee  aeci- 
pias,  quem  si  validtts  quis  cBHseril,  aol^i  Wfionare 
echo,  cujos  laBlom  ia  plwoteeia  A«dilits  mi  raaoBflB- 
tis,  et  factns  nolius.  Stne  de  faoe  verbo  Domioi  no- 
stri  Patris,  qiii  esl  saftos  noslra,  sieitl  ulMqoe  Scri- 
ptura  divina  teslamr,  Filios  Dei  est  sobstantiros, 
per  quem  omnia  facta  sunt.  Ergo  quia  dixit,  Verbo 
Domini  eeeH  firmati  tunt,  et  tpiritu  orit  eju$  virtut 
eorum^  cognesce  hunc  Yerbum  suiislatilivam  iion 
aliunde  quam  de  Patre  proprie  natum  fui-se,  etSpi- 
ritum  oriseinseum  spintum  dixit,  qui  d(B  ipsa  unita 
substautia  procedit»  sicut  cautuiii  iavenimus;  noii  ex 
alia  naitira  quam  de  ipsa  ;  ac  per  hoc  Hnila  et  Pa^ 
Iriset  Filii  el  saocti  Spiritus  sul  slantia,  quam  GnBci 


lur,  quoniam  $umu$  ad  nomina  personarum  plurali-D  dicunt  6ftou(rcov,  sed    et  unita  et  qjusdem  Trinitalis 
ler  dictum  demonstratur,  ac  perhoc  in  deitate  onum     operatio  in  factura. 


fool,  el  io  nominibus  personarum  Ires  sual 

item  idem  in  libro  «  quem  scripsU  contra  objectionee 

cujti$dam  (Potentini). 

Sicot  Filius  ad  Patrem  clamat,  Pater^  honorifica 

BMieii  riiiim,  ot  venit  vex  de  cmlit :  Et  honmifkwn^  et 

Ifenmi  honorifioabo  (Joan.  xii,i8),  nam  et  aKo  in  loco 

Idem  ipse  repetit,  Ego  a  Patre  exivi  et  veni  (Jpan. 

xn,  ^),  Muoquid  uliqoe,  ei  ipse  Pater  erat  in  per- 

OODB  f ui  el  Fiiios,'8ic  deboerat  imimasse,  Ego  a  me 

Ipso  exivi  et  verri  ?  dum  procul  dubio  alter  sit  qui 

^xivii,  etalius  sil  de  quo  exierit.  Sed  ad  hiec  sub- 


Jtem  idem  tn  libro  quem  tcriptit  adversut  hwreticot 
(Lib^  xi),quod  Spiritn$  sanclus  inspiralio  3rt Patrit 
et  Ft/»t,  et  filiu$fons  Spiritus  tancti ;  unde  cottigitur 
et  a  Fitio  procedere. 

Lux  Domini  inspiratie  t$t  nomtnumf  quet  terutattit 
imerna  ventrit  (Prov.  xx,  %1).  Et  MonifesUim  ^l 
^uia  Spirilos  omnia  scrutatur,  quemadiBodum  scri- 
iiii  Paulus  (iCor,  n,  10),  ei  quod  a  ^rincipio  formato 
Adam,  io  raciem  e|os  spiravii  Deos  Spirilufn  saB- 
etum,  sicut  Moyses  ait,  Et  intpiravit  Deut  in  faci^m 
Adw  intpirutionem  vitw,  et  factutett  homo  in  ammoin 


«  in  edit.,  de  umta  Deitate,  lib.  iv  de  tingulit  nonHnibut, 


/' 


m  M5  SPfmQ  SANCTO.  216 

WvMfem  {Gen*  ii,  7).  Neqne  enimidqnod  inspiratam  A  rarto  e$t  hominnm  ( Prov.  tx,  27) ;  et  a  Moyse  in- 


esi  a  Bee,  anima  est  secnndam  fibalatores  Jodftos, 
alwcpiiB  ^uemodolioc  qood  a  aeinspiratum  «st  Deas 
igni  ctenio  condemnat  ?  sed  vivifleaiis  Spintas  est, 
de  ^  Paolus  ail,  S^rUu$  vero  fnvtfUat.  Bl  iiifyN- 
MWfi»  in^qk,  Pmm  Ih  /ndMi  imftirMiimMB  wMt,  el 
fncftif  «sl  kmi^  4n  nnfmam  rirentem  {U  €or,  itf,  6). 
fuque  Spiritus  saoclus  et  spirilus  viUB,  a  <}uo  e^ci- 
denles  nonnulli  yiveotes  mortui  i»unt^  sicui  Paulus 
scripsit,  Nam  i/uar  in  deliciis  a^tf ,  mven$  morlua  e$t 
(II  fim,  V,  6).  Alioquin  quomodo  eliam  audiendus 
est  Salomon  dicens,  Lux  Domini  itupiratio  e$t  homj- 
num^  quiB  $crutatur  inierna  ventrie^  si  nonanimas  ho- 
minum  lumenPei  esse  dicitis?  nisi  Spiritumsanctum 
lumen  Domini  conliteamini,  et  inspirationem  Filii 


structi,  quia  in$piratit  Dominu$  in  faciemAda  inspi" 
rationem  vitcej  et  factu$  e$t  homo  in  animam  viventem 
{€en.  n,  7).  Audientes  yeroet  Salvatorem  dlcentem, 
Ego  $um  vita  {Joan,  xiv,  6),  et  Paulum  scribentem, 
Lex  enim  $piritu$  vit(B  (Rom.  viii,  2),  et  rarsum,  mi- 
$it  Deu$  Spiritum  Fidi  $ui  in  corda  no$tra  clamantem 
(€at,  rv,  6) ;  videntes  etiam  Unigenitum  inspiran- 
tem  in  faciem  apostolorum  et  dicentem,  Accipite 
Spiritum  sanctum  (Joan,  xx,22),  inspirationem  Filii, 
in  propria  vita  et  substantia  manentem,  Spiritum 
sanctum  esse  doceamur^  et  neque  genitom,  neque 
creatum  esse  a  Filio  credamns,  el  qnod  non  sit  Yer- 
bmn  Filii,  genttoin  vero  a  Deo  est  Verbum  aoam 
in  propria  viia  ei  substantia  pemianens  Filius  Dei, 


esse  credatis,  dicente  Moyse,  Inspiravit  Deu$  in  fa-  B  cum  ipse  sit  vita  :  propterea  vero  non  est  genitus  ab 


dem  Adce  inspirationem  vitce;  et  Filins  Dei,  Ego  $um 
tita  ?  (Joan,  xiv,  6.)  Sed  et  sapieiitia  Salomonis 
iDiroducensSalvatorem  dicentem,  Ecce  proferam  vo- 
hi$  mete  in$pirationi$  profe$hionem  (Prov,  i,  25).  Sic 
enim  in  Proverbiis  ait :  Sapientia  in  exitu  canitf  in 
piatei$  vero  fiduciattur  agit,  in  porti$  autem  potentior 
eueistit,  in  muri$  quoque  civitati$  confidenter  agit. 
Quanto  tempore  $impiice$  obtinent  justiHam^  non  eru- 
tescent^  imprudente$  autemf  cum  $int  contumeiiK  c»- 
pidi ,  tmpit  effecti  odio  hailmerunt  sensMm,  et  obnoxH 
faeH  gunt  increpationibus,  Ecce  proferam  vobi$  mece 
in$pijMtioni$  profeesionem^  docebo  vo$  meum  $ermo' 
nem  (Prov,  i,  20  $eq,),  Et  isaias  Spiritus  sancti  pro- 
missionem  proidicans,  sic  ait,  Etec  dixit  Dominue 


eo  Spiriius,  qiiia  non  est  verbuni  ejus,  Creatnm 
vero  dicere  Spiritum  sanctum  nefas  est  :  verum- 
tanien  in^irationem  Filii  Dei  eum  esse  sanctis  Scri- 
pturis  edocti  sumus.  Foniem  vero  Spiritus  sancti 
Fitium  Dei  essedicimus,  ipso  lilio  in  Jereinla  dicente : 
Quia  duo  nequam  fecit  popuiu$  iste,  me  dereliquerunt 
fontem'aqu(e  vivse^  et  effoderunt  $ibi  tacu$  detritoe^ 
qui  non  poterata  aquam  portare  (Jer.  ii,  iS).  Aqua 
vero  viva  Spiritus  sanctus,  sicut  Joannes  docuit  dl- 
xisscSalvatoremad  Samaritanam  mulierem,  Si  $cire$ 
donum  Dei^  et  qui$  e$t  qui  dicit  tibi  Da  mihi  bibere^ 
tm  utique  f$tii$e$  e«m,  st  deiHetei  tibi^  aquam  vivam 
(/oan.  IV,  iO) ;  et  rursam,  Quicunque  biberit  ex  aqua 
quam  egodabo  ei,  non$itiet  in  cpternum  {Ipi4)'  Nam 


qm  feck  emkm  tt  uffi^it  stimd.,  qui  ^olidawii  ternm  ^  G  et  in  medio  templi  clamatf  Si  qui$  liii/,  veniat  qd  mfi 


^te  in  ea  ttim,  qui  dai  intpirationem  p,opuio  qui  e$t 
9upeream,et  $jfnritum  calcantibu$  illam  (I$a.\uh  §)• 
Dieite  qois  est  populas  qui  accipit  inspirationem. 
ffnnquid  et  bic  inspirationem  antmam  esse  dicids  ? 
•nt  dabiiis  sine  anima  populnm  super  terram  con- 
■lilisse  ?  Sed  non  est  *  promissionem  namqueSpi- 
i^us  sancli  pracdtcans  prop1>eta,  hcTC  ait.  Deniqne 
cerapletam  promissionem  super  iideles  qui  sat>  iHo 
tempore  erant  scrtpsit  Lacas  :  Et  cum  compierentur 
die$  Penieeo$te$  quinquage^imte^  erant  pariter  omne$ 
inunumf  et  fac1u$  e$t  tubito  tonu$  de  cceio  tanquam 
«t  sjRrtfttf  vehemen$  ferretur,  et  impievit  totam  do- 
mum  ubi  erani  $edenie$,  et  vrtce  wnt  ei$  divitce  finguie 
tanquam  igni$^  et  sedii  super  unumauemque  eomm 


et  bibat;quicrediiin  me^  $icut  dixit  Scriptura^  fiumina 
de  venlre  ejus  fluent  aquce  vivx  (Joan,  vii,  37) ;  et  in- 
terprelatnm  eslsic,  Hoc  autem  dicebat  de  Spiritu  qt/iem 
accepturi  erant  qui  crediderunt  in  eum  (/6f</.).  Ita 
j^tiaxn  e|  Isaias  Domiqqm  dixisse  ait,  qui^  ego  dabg 
in  $\ti  aquam  his  qni  in  $icco  iter  (ecerunty  et  ponam 
spiritum  meum  $uper  s^men  tuutn,  et  benedictiones 
meas  $uper  fHio$  tuos  ;  ei  orientur  tanqt^am  in  aqt^a 
fentm^  etvelul  salix  inter /luxu$  aqua!{Isa,  xtiv,  3). 
Ergo  maniresteScripluris  sau.clisprofllentibus  aquam 
vivaiuSpirituin  sanctum  esse  cugnoscimus.  Dominus 
se  fonteip  esse  spiritus  dixit  sic,  Me  dereliquerunt 
fontem  aquce  vivce  (Jer,  ii»  13).  Sic  et  David  cantat 
io  tricesimo  quinto  psalmo  (vers,  10)  dicens  ad  Do- 


ti  ceeperunt  hqui  mHi$  iingui$,  prout  Spiritu$  dabat  ^  miuum,  Quia  apud   te  e$t  fon$  vitce.  Igitur  praeter 


eioqtti  iHi$  {Aei,  n,  i).  Simni  modo  et  magiins  iile 
lob,  adversTTS  amicos  SQOs,cum  essenlSpiritusancto 
^rivati,  etntfaii  Ternm  dicerent,  tn^qae  opinarentnr 
•e  anie  Oenm  loqui.  Aiebat  ergo  Job,  Nonne  anie 
Beumloquimini  ?  et  mrsnm,  Cui  annuntia$ti$  verba  t 
itf*pir4^iio  vero  cujus  eet  q/ute  ptocedit  a  ie  {Jok  xxvi| 
4)  ?  ijt  qaUraa  tuuM  «a^a  to(|iiens  ilicebftt,  Spui» 
Hu  e$i  qtti  pro  monaliim^  intereedit,  in$piratio  vero 
9mmpoten$  e$t  qum  tne  docet  ijQb  xx^ii,  8).  Omnipo- 
iMis  fttaiitt  FiUus  Blei,  db  ^  Zacbariai  ait«  Pfoptw* 
ea  eic  dicit  Ommpoien$y  po$i  gloriem  misii  me  $uper 
gente$  quce  vo$  depradatce  $unt  (Zach,  ii,  8).   Audia- 

mus  eiiam  Salomooem  dicentem»  Jmx  JJgmini  inepi^ 


Dominum  ostende  alium  fontem  esse  vila^,  qui  apud 
enm  sil.  Non  enim  dixit,  quia  tu  es  foiis  vlisc,  sed 
quia  apud  te  e$t  fons  vitce :  apud  le  est  vero,  apud 
beum ;  et  est  Filius  fons  exislens  spiritus,  de  quo 
Paulus  ad  Romaiios  scribit,  Spmfux  vero  vitapropter 
justitxQtm  (J^,  viM,  iO).  Ila  non  alienum  sed  pro- 
prium  Patris  esse  eum  dicit.  Nam  cum  professus 
fuisse^,  qt4(^  apud  te  e$i  fon$  «i/or,  endimiilf  in  hir 
miue  liM»  md^imiis  lumen  (P$al.  xxxv,  10) ;  id  oat, 
iA  Filio  tuo  videbimus  spiritum.  Ncc  non  etiam  In 
nomine  virtutis  Dei  appellatur  spjritus,  et  vita  et  sa- 
pieotia  esse  monstratur.  Aiuiiviuius  eoim  salvato- 

som  infiva»8eliopfomH4eaiom  diadimUs  suis  missu- 


SiT  THEODULFI  AURELIANENSIS  EPISG.  248 

rum  se  esse  SpirlUiin  Banctum,  quibus  dicit,  Ecce  A  vero  parlicipatiode  alterius  idem  spiritus  saplens 


ego mV.iam  promistionem  Patrii mei  $uper  vos, vos  vero 
sedete  in  civitate,  donec  induamini  ex  alto  virtute  (Luc. 
xxiv).  49.  In  Aclibusapostoiorura  idem  Dominus  ait, 
Aa^ipietis  virtutem  supervenientem  super  vos  Spiritum 
sanctum  (Act.  i,  8).  Hoc  quoque  impleiumesse  post- 
modum  comperimussubdie.Quinquagesimae  consum- 
maUe.  Aut  ergo  yirtulem  Doroini  Spiritum  sanctum 
esse  profiiemini,  aut  sicut  Sabeilius  Spiritum  para- 
clitum,  cum  sit  virtus  Dei,  eunidem  Filium  Dei  esse 
praedicate  ;  et  audientes  Paulum  dicenlem,  Spiritus 
vitte  propter  juslitiam  (Rom,  viii,  10),  fontem  ilerum 
spiritus  iastruimur  esse  Filium 

Jlem  idem  (In  Sifmbolo)^  quod  Spiritus  sanctus  pro- 

cedat  a  Patre  et  b  Uio, 


aut  potens  dicitur,  quia  per  oninia  perfecuis  est,  et 
nullo  prorsus  indigens  bono.  Nam  paternae  virtutls 
el  sapienliae  idem  Filii  spiriUis  creditur»  et  ideo 
ipse  et  subslaniia  virlutis  et  sapientia  comprobatur. 

Item  idem  in  dialogo  cum  Theodorito  Cyriano  episcopo 
habito  (Anathematismo  ix ,  ad  Evoptium)^  quod  Spi 
ritus  sanctus  a  Patre  procedat  et  a  FHio, 

Meminimus  enim  dicentem  Christum  palam   de 

Spirilu  sancto,  llle  me  clari/icabit  (Joan.  xvi,  14), 

novimus  ad  liaec  sancti  Spirilus  operatiooem  conte- 

rentem  nequissimas  immundasque  virtutes.  Sed  uon 

ita  dicimus  eum,  sicuti  denique  unumquemque  san- 

ctorum,  Unquain  aliena  per  Spiritum  sancUim  uten- 

tem  virtule.  Fuit  enim  et  est  ejus  spirilus,  sicuti  de- 

«  Paler  a  nuilo  est  factus,  nec  creatus,  nec  geni-  B  nique  et  Patris,  et  hoc  nobis  hene  Siitis  explanat  scri- 


bens  sacratissimus  Paulus,  Qui  autem  in  carne  sunt, 
placere  Deo  non  possunt^  vos  autem  non  estis  in  carne, 
sed  in  spiritu,  si  tamen  spiritus  Dei  habitat  in  vobis. 
Si  quis  autem  spiritum  Christi  non  habet ,  hic  non  est 
ejus  (Rom,  viii,  8).  Procedit  enim  ex  Deo  Patre  Spi- 
ritus  sanctus  secuudum  Salvatoris  vocem,  sed  Don 
est  alienus  a  Filio  :  onmia  enim  habet  cum  Patre,  et 
hoc  ipse  docuit  dicens  de  Spiritu  sancto,  Omnia  quce- 
cunque  habet  Pater,  mea  sunt,  Propterea  dixi  vobis^ 
quia  de  meo  accipiet,  et  annuntiabit  vobis  (Joan,  xvi, 
45).  Ergo  glorificabit  quidem  Jesura  Spiritus  sanctus 
inopinabiiia  operantem.  Veruiiitamen  sic  spiritus 
ejus,  et  non  aliena  virtus,  et  eo  superior  secundum 
quod  inteliigitur  Deus. 

Doc-et  HilariuSf  quod  unum  Spiritui  sancto  a  Pafre 
procedere  et  a  Filio  accipere  ni  emittif  in  libro 
cctavo  de  Trinitate  sic  : 


tus.  Filius  a  Patre  solo  est,  non  factus,  nec  crealus, 
sed  genitus.  Spiritus  sanctus  a  Patre  et  Filio  non 
factus,  nec  creatus,  nec  genitus,  sed  procedens. 
Unus  ergo  Pater  non  tres  patres,  unus  Fiiius  non 
tres  fiiii,  unus  Spiritus  sanctus  non  tres  spiritus  san- 
cti.  Et  in  bac  Trinitate  nifaii  prius  aut  posterius, 
nibil  m.^^us  aut  minus,  sed  totae  tres  personae  co- 
aeterna)  sibi  sunt  et  coaequaies.  Ita  ut  per  omnia,  slc- 
ut  jam  supra  dictum  esi,  et  Trinitas  in  unitate,  et 
unitas  in  Trinitale  veneranda  sit.  Qui  vult  ergo  sal- 
vus  esse,  ita  de  Trinitate  sentiat. 

Epistota  ttd  Nestorium  (Epist^  5  de  excommunicatione) 
sic  dicit  CyrHlus  quod  Spiritus  sanctus  a  Patre 
procedut  et  Filio, 

De  Spiritu  quoque  cum  dicit,  Jlle  me  clarificabit  C 
(Joan.  XVI,  14],  boc  reciissime  sentientes,  unum 
Gbristum  et  Filium,  non  velut  alterius  egentem  glo* 
ria,  confitemur  ab  Spiritu  sancto  gloriam  consecu- 
tum,  quia  spiritus  ejus  nec  siiperior  illo  est.  SeJ  quia 
mira  opera  faciens  ad  deinoustrationem  suae  deit.-itis 
yirtute  propria  spiritus  utebatur,  ab  ipso  glorificari 
dicilur,  quemadmodum  si  quis  de  hominibus  asse- 
veret,  quod  virtute  sua  vel  disciplina  unumquemque  - 
clarificet.  Quainvis  enim  in  sua  sit  suhslantia  Chri- 
stus,  et  ejus  inlelligatur  in  persona  proprietas  juxta 
id  quod  spiritus  est,  et  non  filius,  attamen  alienus 
iion  est  ab  illo,  nam  Spirilus  appellatusest  veritatis, 
et  veritas  Christus  est,  unde  et  ab  isto  similiter  sicut 

ex  Deo  Palre  procedit.  Denique  hic  ipse  Spiritus,  unum  aliquid  significet,  quod  a  Pa 
etiam  per  sanctorum  manus  apostolorum  miraciihi  ^  et  missurus  a  Palre  est  eum  Spiri 
gloriosa  perficiens,  Deum  glorificavit  Jesum  Chri- 
slum ,  postquam  ascendit  in  coelum.  Nam  creditus 
est  Christus  natura  Deus  exisiens  per  suum  spiri- 
tum  virtutes  efficiens  :  ideoque  dicebal,  de  meo  acci- 
piety  et  annuntiabit  vobis  (Joan,  xvi,  14).  Nequaquam 


Cum  venerit  advocatns  ille^  quem  ego  mittam  tobis 
a  Patre  Spiritum  veritatis^  qui  a  Patre  meo  procedit^ 
ipse  lestificabitur  de  me  (Joan,  xv,  26).  Advocatus 
veniet,  et  bunc  mittet  Filius  a  Paire,  et  Spiritus  ve- 
ritatis  est  qui  a  Paire  prooedit.  Exculiat  ingenii  sui 
aculeos  omnis  haereticorum  schola,  et  quaerat  nunc 
quud  vel  inentiri  ignorantibus  possit,  et  doceat  quid 
sit  hoc  quod  Filius  inittii  a  Patre.  Qui  mittit,  pote- 
stalem  suam  in  eo  quod  mittil  ostendit :  sed  quod  a 
Patre  miltit  quid  inU-lligimus  ?  Utrum  acceptum,  aut 
dimissum,  aut  genitum?  Nam  horum  necesse  est 

Patre  missurus  est, 
Spiritum  veritatis  qui 
a  Patre  procedit.  Jam  vero  noii  est  acceptio,  ubi  de- 
monstrata  processio  est,  Superesl  ut  confirmemus  in 
eum  senteniiam  nostram,  utrum  in  hoc  consistentis 
egressionem,  an  geniti  processionem  existimemtis* 
Neque  in  hoc  mundo  nunc  calumnior  libertati  intel- 


»  Pater  a  nullo  est  factus.  Verba  sunt  ex  Sym- 
bolo  Athanasii,  si  tainen  jam  tiim  boc  illi  nomen 
crat.  Soiebat  enim  potius  appeliari  Fides  Athanasii, 
yel  Sermo  defide,  aut  Expositio  fidei  Athanasii.  In- 
certiis  anotor,  quem  diximus,  hoc  ipso  utens  tesii- 
monio,  <  Beatus,  inquil,  Atbanasius  in  expositione 
catholicae  fidei,  quam  ipseegregius  docUir  conscri- 
psit,  el  quam  universalis  confitetur  Ecclesia ,  pro- 
cessionem  Spiritus  sancti  a  Palre  et  Filio  declarat 
It«  dicens  :  Pater  a  nuUo  est  factus^  eU;.  »  Ataue 


banc  priscam  et  veram  fuisse  appeilationem  oslen- 
dunt  Graeci,  qui  i xOcvcv  vei  of&o).o7coey  ro^  Ttet&oktxrs 
vrio-Tea»;  interpretati  sunt.  Laiini  posk^a  symiiolum 
vocarunt,  alqiie  haud  scio  an  omniiim  prinuis  liiiic- 
niariis  contra  Gothcscalcum,  cap.  55.  tanti  naniqiie 
apiid  Galios  synil  oluni  hoc  fuit,  ut  una  cum  symbolo 
apostolorum  memorise  commendari  presbytens  pne- 
cipiiit  Hiiicmarus  idem  in  capitulis,  dericis  omnibus 
synodus  Augustodunensis. 


bfi  SPIRlTt}  SANCm 


SSO 


ligeDtls,  Qtniin  ex  Patre  an  ex  Filio  Sptritum  para-  A  ^^^  i^^  ^n  eodem  Ubro  (In  expo$itioM  ejuidem 


clitum  putcnt  esse.  Non  enim  in  incerlo  Dominus 
reliqiiit.  Nam  sub  iis>iem  diciis  ita  haec  locutus  est : 
Adhuc  mulia  habeo  dicere  vobis^  sed  non  potestis  illa 
modo  portare,  Cum  autem  venerit  ille  Spiritus  verita- 
<»,  diriget  vos  in  omni  veritate,  Non  enim  ioquetur  a 
semetipso :  sed  quapcungue  audierit  loquelur^  et  fu- 
tura  annuntiabit  vobis.  Ille  me  honorificabit ,  quia  de 
meo  aceiviet^  et  annuntiabit  vobis.  Omnia  quarcunque 
habet  Pater  mea  sunt^  propterea  dixi,  De  meo  accipiet 
ef  oiiiitifirta^ti  vobis  {Joan,  xvi,  i2).  A  Fiiio  igitur 
accipit,  quia  et  ab  eo  mitiilur,  et  a  Palre  procedit. 
Et  ioterrogo,  utrum  id  ipsum  sit  a  Fiiioacciperequod 
a  Patre  procedere.  Qtiod  si  nihil  differre  creditnr 
uiCer  accipere  a  Filio,  et  a  Patre  procedere,  cerle  id 
ip8umaiqueumimesseexi8timabituraFilioaccij>ereB(^^««-^'  ^^)»  niissurus  quoque  Paraclilum.  sicuti 


fidei). 
Si  quis  Spiritum  sanclum  paraclitum  dicens  m- 
nascibilem  ])eum  dical,  anathema  sit.  Adjectto  uunc 
paracUii  anaihemati  obnoxiam  facit  innascibiiis  in 
eum  Dei  pnedicationem.  Impiissimum  enim  est,  in« 
uascibilem  Deum  eum  dici,  qui  ad  consoiationem 
uostram  sit  luissus  a  Fiiio.  Si  qnis,  sicuti  nos  do- 
cuii  Dominus,  non  alium  dicat  Paraclituin  a  Ftlio ; 
dixit  eniiii,  Et  alterum  Paraclitum  mittet  vobis  Pater^ 
quem  rogabo  eum  (Joan.  xiv,  46),  anathema  sit.  A 
Filio  Paraclitum  missum  memiiiimus,  et  in  principio 
hoc  Ades  ipsa  exposuit.  Sed  quia  frequenter  Filius 
per  indiflerenlis  natur»  virtutem  opera  sua  opera 
Palris  esse  dixit,  dicens,  Ego  opera  Patris  mei  fado 


quod  sit  accipere  a  Patre.  Ipse  enim  Dominus  ait, 
Quoniam  de  meo  aceipiet  et  annuntiabit  vobis.  Omnia 
quaeungue  habet  Pattr  mea  sunt :  propterea  dixi ,  de 
meo  accipiet  et  annuntiabit  vobis  (Joan.  xvi,  H),  Hoc 
quod  acoipiet,  sive  potestas  est,  sive  virtus,  sive  do- 
ctrina,  Filius  a  se  accipiendum  esse  dixit,  et  rursum 
hoc  ipsum  significat  accipiendum  esse  de  Paire  : 
cum  enim  ait ,  omnia  quaicunqne  habet  Pater  sua 
esse,  et  idcirco  dixisse  se  de  suo  accipiendnm  esse, 
docet  etiaro  a  Patre  accipienda,  a  se  tamen  accipi, 
quia  omnia  quae  Patris  suut,  sua  sunt.  Non  habet 
haec  unitas  diversitatem ,  nec  diflert  a  quo  acce- 
ptnm  sif ,  quod  datum  a  Patre ,  datum  referatur  a 
Fiiio.   Nunquid  et  hic  voluntalis  unitas  asseritur  ? 


fre^uenter  spopondit,  interdun)  eum  et  mittendum 
dixit  a  Patre,  dum  omne  quod  agerei,  pie  referre 
est  solitus  ad  Patrem.  Ex  quo  haeretici  occasionem 
frequenter  arripiunt,  ut  ipsum  esse  Filium  Paracii- 
tum  dicant :  cum  in  eo  quod  alium  Paraclitum  mit- 
tenduni  a  Patre  sil  precaturus.  diiferentiam  missi 
rogantisque  significet.  Si  quis  Spiritiim  sancttim 
partem  dicit  Patris  velFiiii,  anathema  siL  Stuitilia 
haeretici  furoris  hxc  coegit  scriplo  referre,  non  qu»- 
stio.  Nam  cum  Spiritus  sancti  nomen  habeat  suam 
siguificationem,  et  Spiriiussanctus  paraclitus  habeat 
substantiae  suae  et  officium  et  ordinem,  et  cum  in- 
deniutabilis  Pater  et  Filius  ubique  pnedicetur,  quo- 
modo  pars  esse  aut  Patris  aut  Filii  Spiritus  sanctus 


Onmia  quae  habet  Pater  Fiiii  suni,  et  omnia  quas  C  •^®^'"'* '  ^^  ^"'*  "^"^  '"*®''  ^*^*'^  insaniarum 


Filii  sunt  Patris  sunt.  Ipse  enim  ait ,  Omnia  mea 
tua  sunt^  et  tua  mea  (Joan.  xvi,  15).  Nonlum  loci 
esl  ut  dembnstrem  cur  ita  dixerit ,  Qtfotitam  de 
meo  accipiet,  Futuri  enim  tcmporis  significatio  est 
ubi  accepturus  ostenditur  :  nunc  certe  ideo  a  se 
accepturum  ait,  quoniam  omnia  Pairis  sua  essent 
Disseca  naturae  hiijus ,  si  potes ,  anitatem ,  et  ali- 
quam  dissimilitudinis  infer  necessitatem,  per  qiiam 
Fiiius  non  sit  in  unitate  natiine.  A  Patre  enim  proce- 
dit  Spiritus  veritatis,  sed  a  Filio  mittiiur  et  a  Patre. 
Oinnia  quae  Patris  sunt,  Filii  sunt,  et  idcirco  quid- 
quid  accipit,  a  Filio  accipit  ille  mittendus,  quia  Fi- 
lii  sunt  uiiiversa  quae  Palris  sunt.  Natura  itaque  in 
omnibus  tenet  suam  legem,  et  quod  unum  ambo 


genera  etiam  hoc  quoque  proferri  ab  impiis  solet, 

idcirco  a  sanctis  debuit  improbari.  Si  quis  Patrem 

et  Filium  et  Spiritum  sanctum  tres  dicit  deos»  ana- 

thema  sit. 

AmbrosiuSf  quod  Spiritus  sanctus  non  transeat  de 
loco  ad  locum  cum  a  Patre  et  FUio  procedit,  in  li- 
bro  primo  quem  scripsit  ad  Gratianum  imperatorem 
(Cap,  x)  sic  docet : 

Etenim  si  de  loco  proce<Ht  Spiritus,  et  ad  locum 

transit,  et  ipse  Pater  in  ioco  invenitur,  et  Filius,  si 

de  loco  exit  quem  Pater  mittit  aut  Filius,  utique  de 

loco  transiens  Spiritus  atque  progrediens,  et  Patrem 

sicut  corpus  secundum  impias  interpretationes  re- 

linquere  videtur  et  filium.  Hoc  secundum  eos  loquor 

qui  putant  quod  habeat  Spiritus  descensorium  mo- 


siint,  ejusdem  in  utroque  per  generationem  nativi-  ^  tum.  Sed  neque  in  loco  aliquo  Pater  circumscribi- 
tatemque  divinitatis  significatio  est,  cum  id  quod  ac-  tur,  qni  est  super  omnia,  non  soium  corporese  na- 
cipit  a  Patre  Spiiitus  veritati ,  id  Fiiius^andimi  a  turae,  sed  etiam  invisibilis  creaiunc.  Neque  Filius 
se  Dateatur.  suorum   operum  locis  temporibusque  concluditur, 

qui  super  omnem  est  creatnram,  lotius  opifes  crea- 
turae.  Neque  spiritus  verilatis,  ut  pote  Dei  spiritus, 
circumscribitur  aliquibus  finibus  corporalibus,  qui 
cum  sit  incorporeus,  omnem  intelligibilem  substan* 
tiam  creatune  inenarrabili  divlnilatis  pleiiitudine 
siipereminet,  spirandi  ubi  velit,  et  inspirandi  quo- 
modo  velil,  habens  super  omnia  potestatem.  Non 
ergo  quasi  ex  locu  mitiitur  spiritus,  aut  qnasi  ez 
loco  procedit  quaiido  procedit  ex  Filio ;  sicut  ipso 
Filius  cum  dicit,  de  Patre  processi  et  veni  {Joan*  vufy 


Item  idem  de  missione  Spiritus  saneti  a  Ft/to,  in  libro 

ide  synodis)  quem  scripsit  in  Germaniam,  Galliam 
Mgicam,  Lugdunensem^  Narbonensemj  Novempo^ 
pulanamj  Tolosam^  et  Britanniam, 

Credimus  in  Spiritum  sanctum,  hoc  esl  paracli- 
tnm,  qiiem  proauttens  apostolis  suis  post  rcilitum 
in  coelos  misit,  docere  eos  ac  inemorari  oinnia,  per 
quem  saiictiflcantur  sincere  in  euni  credeiUium 
ammae. 


^^WP 


THEODULFl  AUaiiUAmNMe  EPISC 


M),  flpnn^e  iolerlieit  fipinioafis  quae  ex  loco  ad  lo-  j^  iiem  idem  tn  tikro  terH^  (Cdp.  0«fM*^. 


cuni  possuiit  sicut  in  aliqnibus  corporalibus  sesti- 
waH.  Siiuililer  eaoi  anC  iotns  aut  foris  legimus 
Dduiii  «996,  non  utique  Dfum,  a«t  intra  alkfuod  cor- 
pu8  metndimus,  ani  ab  alique  eorpore  separamns  : 
sed  alta  lioc  ei  inenarraMli  flestimatione  pensanies, 
4ivin«B  «atur»  inieHigimus  areanum.  Denique  tta 
fiapiefttia  ex  ore  AUissimi  prodi isse  se  dicit,  ut  non 
extra  Patrem  sit,  sed  apud  Patreni,quia  Verbum 
erat  upu4  Beum  {J^an.  i,  f ).  Nec  solum  apud  Pa- 
irem,  sed  eiiam  ex  Paire  ;  dicit  enim,  Ego  in  Patre, 
et  ]Naer  in  me  (Joan.  x,  58).  6ed  neque  cum  de  Pa^ 
ire  exii,  quasi  de  ioco  recedit,  aui  quaai  corpus  a 
corpope  separaiur ;  neque  dum  in  Patre  est,  qoasi 
in  corpore  lanquam  corpus  inciudilur.  Spiritus  qno- 
que  sanctus,  c«m  procedil  a  Patre  el  Filio,  non  se-  B  »"  ^<>  P»^^"*  ^"««se,  quia  missus  .e«i,  girato  esse  ne- 


ctu»  a  Patre  ^it  miHU^  et  f^ilio,  upi  m^^io  vrocewo 
intelligitur. 

Spiriium  quoque  at  Pa|£r  fpi^it  ^  Filius.  Paier 
misit,  quia  scriptum  est,  faraclifue  ai^tm  ille  Spi- 
ritus,  quem  mittet  Pa{er  in  nomi^e  nie()  (/aan.  xiv, 
26).  Filiusmisit,  quia  i|ixit,  fu/Di^n^rt/  a^tem  i^a- 
raciitu$t  ^uem  ego  mittam  vobis  ft  Paire  meo  ipiritwn 
veritatis  (Joan.  xv,  %6).  Si  ergo  sc  inviceai  Fiiius  et 
Spiritus  miitunt  sicut  Patep  miuii,  wt  Milj^oiiMis 
injuria,  6ed  communitas  ppte^taiis  est  (C^.  d).  Nnp 
solum  ^iisit  Paier  Filium,  s^d  eiia»  dedk,  siiNH  ifise 
se  Filius  dedit.  Lecluiii  jS&ieoipQ,  Cnitia  vo^  ft  pax 
a  Deo  Patre  noitroy  et  Domitfa  Juu  Lbritta,  ^ni  se 
dedit  pro  peccatis  noUrie  (Gal.  i,  ^).  Si  sutttectun 


paratur  a  Palre,  non  separatur  a  Filio.  Qiiemad- 
modum  enim  separari  potest  a  Patre  qui  spirilus  oris 
ejusesi?  quod  ulique  et  xternitatis  iiidicium,  et  di- 
viniialis  exprimii  unitatem.  Est  ergo  et  manel  sem- 
per  qui  oris  est  spiritns  :  scd  descendere  videiur 
etiam,  cnm  IHom  rectpimus  ut  habitet  in  nobis,  ne 
nos  simus  a  graiia  ejus  alieni.  Nobis  descendere  vi- 
'deittr,  non  quod  iiie  descendat,  sed  quod  ad  illura 
animus  nosier  ascendat.  De  quo  plenius  diceremus, 
nisi  meminissemns  iii  libris  jam  superioribus  posi- 
lum  quod  «t  Paier  dixerit,  Venite^  descendamus,  et 
tonfundamus  lingnas  eorum  (€en.  xi,  7) ;  et  Filius 
^ixerii,  Qui  ditigii  me,  termonem  meum  servabitj  et 
Paser  diiiget  ewn,  et  ad  eum  veniemus,  et  apud  eum 


gare  non  possunt,  quia  daiuif  est.  Daios  «ist  «utew  a 
Patre,  ut  Isaias  diUi,  Puer  natmest  i^^istfiihu  datus 
est  ttobis  (Isa.  ix,  6).  Datu^  esi  auieai,  «udeo  di^ere, 
ct  a  Spiriiu  qui  fnissusesta  SfMritu.CMiyieoini  ooa  dCL 
iinierit  a  quo  datus  sit,  osiendi)  d^tuni  graiia  Trini- 
tatis.  tium  autem  ipsese  Filiiis  Uederit,  uiiqoe  non  po- 
iuit  ipse  siiii  secunduii)  divinitaieoi  esse  «iliiieciui. 
£rgo  ROA  poiuii  dlvin«  sulyeciionis  esse  qw^  4atiis 
est.  Datus  est  auiem  et  Spiritus  sancUiSf  quia  lec^um 
est,  Rogubo  Patrem,  el  alium  P^rtfc/tlfcw  Mfi^  Polfis 
(Joan.  XIV,  46),  et  Aposffilus  ai^  Quaptropt^r  fut  hiec 
ipernit^  non  iiomiuemspernit^sed  Deum  fvi  dedit  Spiri- 
tum  suu/m  iu  nobis  (/  Thess.  iv,  H)»  iii«ias  quo^ue  et 
Bpiritum  daiuin  ostendit,  ei  Filium.  $ie,  inquit,  dt- 


mamiimem  faciemus  (ioan.  xrv,  25).  Sic  igitur  venit  <^  ^^  Dominus  quj  f^cit  cml4tm  et  fixU  ilhid,  qui  soUdor 


Spintus,  quemadmodum  venit  Paler ;  quia  ubi  Pa- 
ier  est,  ibi  est  et  Filius,  el  ubi  Filius  esl,  ibi  est  el 
'Spiriitis.  Non  ergo  dtscrete  vciiire  a^stimandus  esl 
Spiritus  sanctus.  Venit  autem  non  de  loco  ad  locum, 
•ed  a  ^ispositione  constitutionts  ad  salutem  i^deni- 
ptionis,  a  graiia  vivificationis  ad  gratiaui  sancti- 
ficationis,  ut  de  terris  ad  coelum,  de  injuria  ad  glo- 
riam,  da  aervitio  a^  regnum  iransferat.  Sic  «rgo 
Veuii  Spintus,  qu^niadnodum  venii  Pater.  Oixii 
«oim  Filiu»4  E§o  et  Pater  veuiemus,  et  mansionem 
ftpud  eum  faeiinms.  IMunquid  corporaliier  Pater  ve- 
nit  ?  si^  ergo  «i  SfNritAis  v«nit,  in  quo,  cum  veiiii,  «i 
{^atris  et  Fiiii  ple»a  pratseuiia  eu.  Quis  anlem  foteat 
a  Pati^  et  Fiiiii  &piritiim  aeparare,  cwn  vel  appdlare 
Patrem  otFiliuin  sine  Spirita  non  queamus?  Nemo  "  ifilarquod  bahei  Heus,  quia  emnia  qoae  habei  Pa- 


4MI  terram  et  quw  itt  ea  4unt,  et  4at  popuio  qui  super 
sam  spiriiumi  et  epiritum  calcamiims  eam  (/•««.  xui, 
5) ;  ei  ad  FiJiuin,  E^p  Dmitm  Deu$  qtii  voeavi  U  in 
ipquitate^  et  ten^  tHanum  Utam^  tt  coMfoHako  \e  et 
dedi  te  irt  testamentum  generis  «m,  tn  iucem  gentium, 
aperire  oculos  cffcorum^  edueere  de  vincuiis  aliigatas 
(ibid.  V,  %).  Cttfli  ttf^  Fiiius  missus  ei  datas  sii, 
Spiritus  quoque  dsJm  ei  missus  sii,  habent  «lique 
uoitaiem  4iviiuia|tia,  q^iia  faaJteni  operis  naiuiem. 
Uude  eiiam  dj^giiii»  Dei  appeUatua  gbx  Spirilits. 

Item  idem  in  eodem  libro  [Cop,  90),  quod  fiuviue  de 
eede  Dei  et  agni  procedens  Spiritus  tartcus  sit  uki 
iuteUi§iiUr  ejnts  a  Paupe  FUieque  proeeesio. 

Habel  ergo  Spiriius  <fttod  tiabet  Cfaristus  :  fiabet 


enim  dicit  Domnum  Jesum,  msi  in  Spiriiu  eaucta 
l  Cor.  XM,  3).  £r|;o  fii  appeiiare  Dominuro  Jeamn 
^Mic  Spiriiu  non  fiossuimis,  uiique  sine  spiritu  pr»- 
iiicare  non  possiumus.  Si  autem  et  angeH  pRfidi* 
pant  Domioum  insum,  quem  nemo  poiesi  sine  Spi- 
tiiu  praedicavs,  ct  in  ipsis  ergo  sancii  Spii^iiusmu- 
iiBs  eperanir.  Pfobavimus  igiiiir,  unam  preeseniiaflii 
esse,  Biiam  gratiam  esse  Pairis  oi  Filii  et  SpiHius 
saacii,  qu»  tam  ooBieslis  aique  diviaa  est,  «i  pro- 
fitorea  agai  graiias  Filius  Pairi  dioens :  Confiteor  Pibi, 
Pater  Domine  eeeU  et  terrat,  qui  absconditii  hwc  a 
•apieniibH\  et  prudentibus,  ei  revelasti  Hta  parvulis 


ter,  habei  ei  Fi4i4is,  ideoque  dixit :  Omnia  qute  Aa- 
ket  Pater^  meaeunl  (Joan.  xvi,  4S).  Nec  iflud  medto- 
cre,  quod  de  throno  Dei  exire  fluvium  leginus.  Sicui 
eniro  habes  dicente  Joanne  evangelisla  :  Et  ostendit 
mihi  fiumen  aquae  vivee,  tpieudidum  tanq^am  cryaal' 
tum,  procedens  de  sede  Pei  et  qgnif  el  in  medio  pl0tece 
ejus,  et  ex  utraque  tjmte  iignum  xstee  facietu  frmatus 
duodecim  per  singulos  menses  reddentes  fructum 
suum,  et  folia  ligni  ad  medicinam  omnium  gentium 
(Apoc.  xxn,  I).  Hic  est  utique  fluvius  de  Dei  sede 
procodemi.  hoc  est  Spiritus  sanctns,  quero  bibil  qni 
credit  in  Christum,  sicut  ipse  ait,  Si  quis  sitit,  veniat 
ad  me  et  bibat;  qui  creditin  me^  sicut  dixit  Scripturap 


m  8PIRITQ  SANGTO*  SSA 

ftnmkifi  di  9$n$ft  ejus  fiueni  aquw  vivce :  hoc  autem  ^  neque  eiiim  ?mer  Filio  mittente  noi)  miltit,  cam 


dicehat  4$  &firUu  (ioi^,  vn»  37).  Ergo  fiumea  e^t 

BpliiUiS. 

mnm  Mcut  ei  a  Patre  proeedere  Hieromfmus  in  libro 
Didymi  {U§,  ii,  euh  int,),  quem  de  Gneco  in  La- 
tinum  tramtulU,  quod  Spiritus  $anctu$  a  Patreegre- 
diaturet  a  hilio  mittatur,  non  ^ecundum  angetorum^ 
prophetarum  et  aposiolorum  mimsteriumj  sed  n$a 
sapienlia  Dei  Spiritum  Dei  mitti  decet.  sic  docet ; 
e%  quo  eonficitur  et  a  Filio, 

Cum  ergo  Spiritus  sanetus,  similiter  ui  Pater  et 

Filius,  mentem  et  interiorem  hominpm  iobftlHtare 

doceatar,  iion  4ic«im  ineptum,  sed  impium  esi  eum 

dicere  creaturam.  Discipiinas  quippe,  viriutes  dieo 

et  artes,  et  his  eontr»rias  perturbattooes,  el  iwperi- 

tias,  et  affe<^s,  ln  aiiiroabus  habitare  possibile  ea, 


eadem  volunlate  Patris  et  Filii  Splritus  veniat;  Sal- 
yaiorc  quoqiie  per  prophetam  loquen^e,  sicut  mani- 
festuqi  ^ss^  pol^rit  ei  qui  totum  perlegerit  locum, 
Et  PonUnus  misit  me,  et  Spiritus  ejus  (Isa,  X).viiiy 
i6).  Siquidem  non  solum  Fiilum,  sed  Sp.ritum  misit 
J)eus.  Sed  et  apostolus  loquitur,  Qute  nunc  annun^ 
tiata  sunt  vobis  per  eos  qui  evangelizaverunt  vos  «an- 
cto  Spiritu  misso  de  coelis  (I  Petr,  i,  12).  Etin  Sa- 
pienlia,  qux  inscribitur  JPanarelos,  ah  his  qui  divina 
cbarismata  consecuti  sunt,  vox  gralias  Deo  referens 
destinatur :  Quoe  autem  in  codis  sunt  quis  investigahit  ? 
voluntatem  autem  tp^am  quis  cognovit,  nisi  quod  tu 
dedisti  sapientiam^  et  Spiritum  sanctum  tuum  misisti 
de  excelsisy  et  sic  correctce  sunt  semitas  eorum  qui  SU" 


-. — ^, , —  ,  ,.__.,,-.,.,  , 

iien  iamen  «t  substanlivas  {a%i«t  libri^  sub^lantias],  P  per  terram  erant,  et  placita  tibi  edocli  sunt  hominee 


eed  ut  aecedentes  :  ereatam  vero  naturam  in  sensu 
habiUre  impossibile  est.  Quod  si  verum  est,  et  Spi^ 
Fitus  sanctus,  absque  uita  ambtgoiUie  sobsisiens, 
animfle  est  habitalor  et  cordis,  nulH  dubium  esi,  quin 
eum  Paire  ei  FiUo  eredi  debeai  iBcreaius.  Ex  omni- 
bus  igiiur  que  pr»cedens  sermo  dissemii,  incorru- 
pUbilis  et  sempiiernue  secnndum  maiurain  Patriset 
Filii  Spiriius  sancins  demonsirains,  universam  de 
se  ambiguiiaiem  absiulic,  et  •nspidonem  ne  umis 
decreatis  snbstaniiis  exisiimetnr  is  qui  spiriius  Dei 
sii,  quem  exire  de  Patre  Salvaioris  i«  EvMgelio 
Terba  declarant.  €i«ii  wif «ril,  inquit,  eomfdator^  quem 
ego  mittam  vobis,  Spiritum  veritatis  ^  de  Patee  e§re' 


(Sapf  1$,  16).  El  ip  praesenti  siquidem  lectione,  non 
sola  sapientia  Dei,  id  est  unigenitiis  Filius  ejus,  da- 
iur  a  Patre,  sed  et  Spirilus  sanctus  niittiUir.  |nipso 
quoque  Evangelio  dari  prae4icatur  a  l^atre,  et  mitti 
Spiritus  sanctus,  Salvatore  dicent^ :  Et  ego  rogabo 
Patrem  meum,  et  alium  Para^Ulufn  dabit  vabis^  ftt 
sit  vobiscum  in  (rlenium,  spiritum  veritqtis  (Jqan,  xiv» 
i6);  etiterum:  Paraclitu^  autem  Spirjtus  fqnctus^ 
quem  mittet  Pater  in  nomine  m^o,  We  vo.9  docebit 
omnia  (Jbid.  v,  26).  Nm  efin  hjs  %erippni))U8  alium 
Paraclitum  dare  dicitur  Pater,  non  auf.e|Q  ^iium  ab 
eo  qui  a  Filio  miuitur,  secundum  iWi  ^um  tiutem 
venerit  ille  Paraciitus^  quem  mittam  vohis  q  Palte^ 


diiur,  ipu  teHim^nkm  dabU  de  me  (Joan,  xv,  26).      Spiritum  veritatis  (Joqn,  i^v,  ?C),  quem  alium  pata- 


ConflDlalorem  aulem  fenieniem  Spjriture  sanctum 
dicii,  ab  operialioDe  oi  nomen  impoiiens,  quia  non 
soiufli  eo(i0oiaiur  «oe  quos  se  dignos  esse  re|>ererit, 
et  ah  omni  iridtitia  ei  portnrbatioiia  reddii  alienos, 
wewum  incrediJ»i]e  qwHUam  ^audium  ei  hilaritaiem 
els  iHfottii,  ifl  taatm  iit  possii  quis,  Deo  gratias  re- 
leMis  quod  tali  hoapHe  dignus  bafaeaiur,  dicerCy 
Dedieti  latitiam  im  ciefde  meo  (Psal.  iv,  7).  Seropi- 
terna  quippe  lnsiitia  mi  cenMn  corde  ver^aiur,  quo- 
rum  Spiritiis  s^ocUiS  habiiator  esi.  Isie  Spiritus  con- 
to4ator  a  Ftlio  miiiitur,  non  secttBdum  augelorum, 
€i  propbetaraiii,  «t  apostolonim  imniaterium,  sed 
«t  mitil  deeet  a  sapientia  et  veriiale  apiriium  Dei, 
mdivisam  habeniem  eum  eodem  sapieniia  et  veri- 


ciilum  nomipavii,  noo  )uxu  naturse  differeutiamy 
sed  jttxla  operationip  |di*versitatem. 

liem  idem  in  eodem  opere  (Ub.  ii),  post  pauca. 

Quia  ergo  Spiriius  sanctus  in  nominc  Filii  aPatre 
mittitur,  habens  Filii  proprieiaiem  fiecundom  quod 
Deus  est,  non  lamen  tilieXatem,  ut  lilius  «jus  slt, 
ostendit  qua  unitale  sit  Juncius  ad  Fifium ;  unde  ei 
Filii  dictiis  est  spirilus,  per  a.doptlonem  suam  fliios 
faciens  eos  qui  se  recipere  vpluissent.  Qnia  ernm 
eslis,  inquil,  filii  Dei,  misit  Pater  spiritum  FHii  sui 
itt  corda  vestruy  clamantem  abba  Pater  (Gai,  iv,  6). 
Istcaulem  Spirilus  sanctus,  qui  venitin  nomineFilii 
missus  a  Paire  docebitomnia  eos  qui  in  fide  Ghristi 


4ole  [aaqui  tihfi,  CM  Pau«  ei  RBo]  Bubsi^liam.     ^  Perfecti  sunt.  Omnia  autem  Ula  qute  spir.tal  a  suni 
^^     1,^0«  j  o^^  jiilellecUialia,  et  i^t  breviler  universa  concluda<n, 

Item  idem  in  eodem  Rbro,  post  pauca.  _      . . 

Licet  cntmei  Deo  frequeirter  se  dicai  exisseSal- 
-valor,  proprietatem  iamen,  el,  ut  iia  dieam,  fanrifia- 


Titatem,  dc  qoa  s«pe  tractavimus,  ex  vocabuio  ma- 
gts  sibi  Patris  assumens  dicit,  Ego  in  Patre,  et  Pa-- 
ter  in  me  (Joan.  xiv,  ii),  ei  alibi,  Ego  ei  PaUr 
unum  nnmu  (Joan.  "x,  W),  et  mufka  his  simiKa,  qua 
1n  Evangetio  observans  icctor  Inycmel.  iaie  oiigo 
Spiritus  sancius,  qui  de  Paire  egrediinr,  testifiea- 
Ifitury  inquii  Dominus,  de  me  (Joan,  «v,  %6),  tesii- 
moniHm  simile  ferens  ei  f  airis  lesttmonio,  de  quo 
ait,  testimonium  dicit  de  mequi  me  misit  Pater  {Jean. 
Tin,  18).  Mitiente  autem  Fiiio  Spiritum  veritaiis, 

quem  eonsolatorem  vocavit,  lami  miitti  et  Pater : 


domnia  veriiaUs  et  sapienlisc  sacramenla.  Bpcebit 
vero,  non  (^uasi  doctor  et  magister  discipliuae,  quam 
^aliunfle  esl  consecuLus  :  si  quidein  hoc  eorum  est, 
qui  si\pientiai)(i  el  artes  aliquas  induslria  studioque 
didicere  :  sed  quasi  ipse  ars  atque  doctrina,  ei  sa- 
pienlix  yerilaiisque  spiritus,  invisibiliter  menti  insi 
Ituans  scicnliam  divinorum- 
liem  idem  in  eodem  apere  (Ub.  |i),  poU  paufiQf 
Dekide  InlevpretaUonem  infieraRi  qmiDd»  diw- 
«et,  4e  meo  acapiet,  pfotinus  8itl]ii«oii  :  Omt^  ^as 
hahet  Pater  mea  sunt  :  propterea  dixi,  de  me^  afici' 
fiei  et  ajinuntiabii  vobis  (Joms.  m,  i&^*  d«*^n^ 

modo  MttMB,  UM  A  rw«e  FNttdat^iriM  «reri- 


i$5  THEODOLFI  AURELIANENStS  EPISa  2Se 

tatis,  et  det  Deus  Spiritum  sanctum  peienlibus  se,  A  non  dicat,  nisi  Deum  Patrem  esse  Salratoris,  et  Fi- 


tameii  quia  omnia  quae  babet  Pater  mea  sunt,  et  iste 
ipse  spiritus  Patris  meus  est,  et  de  meo  accipiet. 
Cave  autein,  cum  ista  dicunlur,  ne  prava  intelligen- 
tia  labaris  in  vitiuro,  et  pules  rem  esse  aliquam  et 
possessionem,  qua^  a  Patre  habeatur  ac  Filio.  Ve- 
rum,  quae  babet  Pater  juxta  substantiam,  id  est 
seternitatem,  iromutabilitatem,  incorruptionem,  im- 
mortalilatem,  bonitatem  de  se  et  in  se  subsisten- 
tem,  haec  eadem  habet  et  Filius  :  ei  ut  plus  inferam, 
quidqui.i  Filius  ipse  subsistit,  et  quaecunque  sunt 
Fiiii,  haec  eadem  habet  et  Pater. 

Item  idem  in  eodem  opere  {Lib,  ii  sub  finem). 
Vos  autem^  ait,  haud  dubium  quin  discipulis  Chri- 
sti,  qui  sapientiam  Spiritus  suscepistis,  et  vitam  et 


iium  generatum  esse  a  Patre,  hoc  tantummodo  debe- 
mus  sentire  quod  scriplum  est,  et  ostenso  qnod  Spi- 
rilus  sanctus  increatus  sit ,  consequenler  inieliigere 
quod  cujus  non  est  creata  substantia,  recte  Patn 
Filioque  societur.  Haec  juxta  eloquii  nostri  pauper- 
tatem  in  praesenti  dicta  sufficianl. 

Augustinus,  quod  Spiritus  sanctus  a  Patre  Filioquc 
procedat^  in  libro  quem  scripsit  contra  Maximinum 
hoereticum  {Lib.  iii,  cap.  17,  in  /ine),  $ic  aU  : 

Magnum  aliquid  sane  tibi  dicere  videris,  qoia  di- 

cis,  Filins  erat  iu  principio  antequam  aliquid  esset, 

.Pater  vero  ante  principium.  Ubi  legisti  ut  hoc  cre- 

deres?  unde  praesuropsisti  ut  hoc  dioeres  ubi  necau- 

ctoritas   nlla  nec  ratio  est?  Quid  est  enim,  anle 


pacem,  non  e*tu  in  eame  (fiom.  viu.  9).  id  est  ia  B  principiua.?  quMdoquidem  quidquid  anle  esse^  hoe 


carnis  operibus,  neque  enim  ejus  opera  perpetratis, 
siquidem  spiritum  Dei  habetis  in  vobis.  IJem  auiem 
spiritus  Dei  et  spiritus  Christi  est,  adducens  et  co- 
pulans  eum  qui  se  habuerit  Domino  Jesu  Christo ; 
unde  in  sequentibus  scribitur  :  Si  quis  autem  spiri" 
tum  Christi  non  habet,  hic  non  est  ejus  {Ibid.),  Rur- 
suin  in  praesenti  discimus  sodetatem,  quam  habet 
Spiritus  sanctus  ad  Christum  et  ad  Deum.  Sed  et  in 
epistola  Petri  Spiritus  sanctus  esse  Christi  spiritus 
comprobatur,  ScrutanteSf  inquit,  et  exquirentes,  id 
est  prophetae  de  quibus  ei  fuerat  sermo  superior,  in 
quod  aut  quale  tempus  significabat  is  qui  in  eis  erat 
spiritus  Christi,  testificans  in  Christo  passiones,  et  ea 
qu(e  post  erant  seeutura  decreta,  in  quibus  revelatum 
est,  quia  non  sibi,  sed  nobis  ministrabant  ea  quas  nunc 
annuntiata  sunt  vobis  per  Spiritum  sanctum  {I  Pet. 
I,  11).  Iste  autem  Spiritus  sanctus  dictus  est  et  spi- 
ritus  Dei  nou  in  praeseiiti  tantum  sermone,  sed  et 
in  aliis  locis  quamplurimis,  ut  ibi :  Ea  qua  Dei  sunt 
nemo  novit  nisi  spiritus  Dei  (I  Cor,  ii,  11).  Deiude 
sequitur  post  hoc,  quod  ait  z  Si  quis  autem  spiritum 
Christi  non  habet,  hic  non  est  ejus  (/{am.  viii,  9),  et 
infertur,  si  autem  Christus  iu  vobis,  et  manifestis- 
sime  demonstratur  inseparabilem  esse  Spiritumsan- 
ctum  a  Christo,  quia  ubicunque  Spirilus  sanctus 
fuerit«  ibi  et  Christus  est,  et  undecunque  Christi 
spiritus  discesserit,  inde  pariter  recedit  et  Chrislus. 
'  Si  quis  enim  spiritum  Christi  non  habet,  hic  non  est 
ejus  :  cui  conjuncto  si  quis  contrarium  assumat,  di- 
cere  potest :  Si  quis  Chris  i  est,  ita  ut  Cbristus  in  eo 
sit,  in  hoc  spiriius  Dei  est.  Uoc  autem  idem  et  de 
Deo  Patre  siiniliter  usurpandum.  Si  qnis  spiritum 
Dei  non  habet,  iste  non  esi  ejus.  Cui  rursuro  contra- 
rium  qnis  assumet  dicens.  Si  quis  Dei  est,  io  hoc 
spiritus  Dei  est ;  unde  scribitur  :  Nescitis  quia  tem- 
plum  Dei  eslis,  e.  spiritus  Dei  habitat  in  vobis  (/  Cor. 
III,  16)?  £t  in  Joannis  Epistola,  in  hoc  cognoscitor 
•  Deus  habitans  io'  quibusdam,  cum  manserit  in  eis 
'Spiritus  qoemdedit  ei8«  Ex  quibus  OBmibus  indisso- 
dabilis  et  iiidiscreta  Triottatis  substaiitia  demoo- 
strator. 

Item  idem  in  eodem  opere  {Lib.  iii  in  /fne),  post  pauca. 
Cuin  i^itur  sancta  Scriptura  amplius  de  Triniute 


1) 


esset  principium.  Si  ergo  Pater  aiite  principium  est, 
^nie  seipsum  est,  quia  et  ipse  principium  est.  Quid 
est  auum,  In  principio  erat  Verbum  {Joan,  i,  1),  nisi 
in  Patre  erat  Fiiius  ?  et  ipse  Filius  ioterrogatus  a 
Judaeis  quis  esset,  respondit,  prindpium  qui  et  lo- 
quor  vobis  {Joan.  Tiii,  ^).  Pater  ergo  principiuni, 
non  de  principio,  Filius  principium  de  principio. 
Sed  utrumque  simul,  non  duo  sed  unum  principium. 
Sicut  Pater  Deus  et  Filius  Deus,  ambo  autem  siiuol 
non  duo  dii,  sed  unus  Deus.  Nec  Spiritom  sanctuni 
de  utroque  procedentem  oegalM)  esse  principium. 
Sed  haec  tria  simol  sicut  unum  Deom,  ita  onum  dieo 
esse  principiom. 

Item  idem  in  eodem  libro  {Lib.  iii,  eap.  9). 
Qnaeris  a  me,  si  de  snbstantia  Patris  est  Filios, 
de  substantia  Palris  est  etiam  Spiritus  sanctus,  cur 
unus  Fiiius  sil,  et  alius  non  sit  FiIius?Ecce  respon- 
deo,  sive  capias,  sive  non  capias.  De  Patre  est  Fi- 
lius,  de  Patre  est  Spiritus  sanctus  :  sed  ille  genitos, 
iste  procedens  :  ideo  ille  Fiiius  est  Patrisde  quo 
genilus  est,  iste  autcm  Spiritus  ntriusque,  qoooiam 
de  utroque  procedit.  Sed  ideo  cum  de  illo  loquere- 
tur,  ait  de  Patre  procedit  {Joan.  xv,  26),  qnoniam 
Pater  processionis  ejus  est  aucior,  qui  lalem  Filium 
genuit,  et  gignendo  ei  dedit  ut  etiam  de  ipso  proce^ 
deret  Spiriius  sanctus.  Nam  nisi  prooederet  et  de 
ipso,  non  diceret  discipulis  :  Accipite  Spirittm  «m- 
ctum  {Joan.  xx,  22),  eumque  insufflando  daret,  ut  a 
se  quoque  procedere  significans^  aperte  ostenderet 
flando,  quod  spirando  dabat  occulle.  Quia  crgo,  si 
nasceretur  non  tantum  de  Patre,  nec  tantom  de  Fi- 
lio,  sed  de  ambobus  utique  nasceretur,  sine  dubio 
Filios  diceretor  amborum  :  ac  per  hoc,  quia  Fiiios 
ambororo  nullo  modo  est,  non  oportuit  nasci  eum  de 
ambobus  :  amborum  est  ergo  Spiritus  sanctus  pro- 
cedendo  de  ambobus.  Quid  antem  inter  iu»8ci  et 
procedere  intersit,  de  illa  excellentissima  natora  lo- 
quens  explicare  qois  potest?  Non  omne  qood  prooe- 
dit  nascitur,  qoamvis  omne  procedat  quod  nascitur : 
sicut  non  ooute  qood  bipes  est,  homo  est,  quamris 
bipes  sit  omnis  qui  homo  est.  Haec  scio^  distingnere 
autem  inter  illam  generationem  et  hanc  processio-» 
nem  nescio,  non  valeo,  non  suflicio;  ac  per  boc. 


^  DE  SPIRITU  SANCTO.  158 

qiiia  et  *iUa  et  isU  est  ineffabilis,  slciit  propheta  de  A  unus  est  Deus  Pater,  qui  solns  essentialiter  dc  se 
Filio  loquens  ait :  Generationem  eju$  qui$  enarrabit  ipso  unum  Filioin  gehuit,  et  unus  Filiiis,  qui  de  uno 
(/m.  liii,  8)?  ila  de  Spirilu  sancto  verissinie  dici- 


iur,  processionem  ejus  quis  enarrabit?  Satis  sil  ergo 
uobis,  quia  non  est  a  se  ipso  Fiiius,  sed  ab  illo  de 
quo  natus  est :  non  est  a  se  ipso  Spiriius  sancius, 
sed  ab  illo  de  quo  procedit,  et  quia  de  utroque  pro- 
ce  !it,  sicul  jam  ostendimus,  unde  et  spiritus  Patris 
dictus  est,  ubi  leftitur :  St  autem  $pirilu$  eju$  qnt 
9u$citavit  Chri$tum  a  mortuU  habitat  in  vobi$  {Hom. 
viii,  11).  Etspiritus  Filii,  ubi  legitur:  Qui  autem 
sfnritum  Ckri$ii  non  habet,  hic  non  est  e}u$  (Rom^ 
Tiii,  9).  Non  enim  dno  sunt  Spiritus  sancti,  tan- 
quam  singuli  singulorum,  unus  Patris  et  alter  Filii, 


Patre  solus  est  essenlialiter  genilus,  et  anus  Spiri- 
tus  sanctus,  qui  solus  essentialiter  de  Patre  Fliioque 
proceJit :  hoc  autem  totutn  una  persona  non  pos- 
sei,  id  est  et  gignere  se,  et  nasci  de  se,  et  proce- 
dere  de  se.  Quia  igitur  aliud  est  genuisse  quam 
natum  esse,  aliudque  est  procedere  quam  genuisse^ 
vel  natum  esse,  manifestum  est  quoniam  alius  est 
Pater,  alius  Filius,  alius  Spiritus  sanctus. 

Jtem  idem   $imiliur  in   eodem  opere  (cop.  i^in 

prificip. ). 

Neque  enim  in  illa  Trinitate  proprinm  essel  so- 
lius  Patris,  quod  non  est  natus  ipse,  sed  unum  Fi- 


Bed  unus  potius  Patris  et  Filii,  de  quo  uno  Spiritu      ij^^  gg„„jj .  „^q„^  proprium  soiius  FiUi,  quod  non 
scriptum  est :  Etemm  in  $piritu  uno  no$  omne$  m  «  g^„„.j  j^^^^  ^^  g^j„5  ^j^  p^^^j^  ^^^^^^^  ^^^^  ^^  . 


unum  eorpu$  baptiMti  $umu$,  $ive  Judm^  $ive  Grcecit 
$ive  urvij  $ive  liberi,  ei  omne$  unum  $piritum  potor 
vimu»  (/  Cor,  xii,  13) ;  et  aiio  loco  :  Vnum  corpu$^  et 
umu$  »piritu$  {Ephe$.  iv,  4).  Quid  ergo  hsec  Trinitas» 
nisi  unius  ejusdemque  substantiae  est?  quandoqui-i 
dem  non  de  allqua  materia,  vel  de  nihilo  est  Filius, 
sed  de  quo  est  genitus :  ilemque  Spiriius  sanctus, 
Don  de  aliqua  materia,  vel  de  niliiio  sed  inde  est 
uode  procedit. 

Item  idem  in  libro  de  Jncamatione  Domini «. 
Spiritum  quoque  sanctum,  non  ingenitum,  neque 
genitum,  sed  ex  Patre  FiUoque  procedentem,  eo 
quod  Pairis  et  FUii  sit  spiritus,  et  ipse  consubstan- 


neque  proprium  Spiritus  saucti,  quod  nec  natus  esl 
ipse,  nec  geniiit,  sed  solus  de  Patre  FUioque  incom* 
mutabUi  xternitate  ^  procedit. 

Iiem  idem  in  eodem  opere  {eap.  11)« 

Firmissime  tene,  et  nuUaterus  dubites,  eumdem 
Spiritum  sanctum,  qui  Patris  et  FiiU  unus  spiritus 
est  de  Patre  et  Filio  procedere.  Dicit  enim  FiUus : 
Cum  venerit  $piritu$'  veritati$,  qui  a  Patre  procedit 
{Joan,  XV,  26) :  ubi  suum  esse  spiritum  docuit,  quia 
ipse  est  veritas.  De  filio  quoque  procedere  Spiritum 
sanctum,  prophelica  atque  apostolica  nobis  doctrina 
commendat.  Isaias  enim  dicit  de    fiUo :  Percutiet 


tlalis  et  coaeiernus  ambobus;  nec  alium  fuisse  Spiri-  ^  terram  virga  ori$  $ui,  et  $piritu  labiorum  $uorum  tti- 


tum  sanctum  quem  insufflans  dedit,  et  alium  quem 
post  ascensionem  suam  misit.  Unus  enim  spiritus 
Del  spiritus  Patris  et  FiUi  Spiritus  sanctus,  idem 
Deus  qui  operatur  omnia  in  omnibus,  ita  ut  perfecta 
credatur  Trinitas  propler  proprietatem  pcrsonarum, 
et  unus  Deus  propter  inseparabilein  Trinitatem. 

Item  idem^  in  libro  [S.  Fulgentii\  expo$itiotti$  fidei 

ad  Peirum  (cap,  i), 

Sicut  ergo  nec  FiUus  posterior  aut  minor  est  Pa- 

Ire,  nec  Spiritus  sanctus  posterior  aut  minor  est  Fi- 

lio ;  seternum  quippe  et  siiie  initio  est  quod  Filius 

de  Patrls  nalura  natus  exstitit,  et  aeternuin  ac  sine 

initio  est  qnod  Spiritus  sanctus  de  natura  Patris  Fi 

^  lilqoe  procedit.  Ob  hoc  ergo  tres  unum  recle  credi- 

BMis  etdicimus  Deum,  quia  una.prorsos  ?etemiias,  ])     partibue  electo 


terficiet  impium  {I$a,  xi,  4),  de  quo  et  Apostoius  ait : 
Quem  interficiet  Dominu$  Je$u$  $piritu  ori$  $ui 
{II  The$$,  II,  8).  Quem  etiam  ipse  unicus  [Edd, 
add,  Dei]  Filius  spiritum  oris  sul  esse  significat 
[Edd,,  significans],  post  resurrectionem  suam  in- 
sufilans  in  discipulos  suos,  Accipite^  alt,  Spiritum 
$anctum  (Joan,  xx,  22).  De  ore  vero  Domini  Jesa 
ait  Joaiines  in  Apocalypsi,  quia  gladiu$  utrinque  acu» 
tu$  (Apoc,  I,  16).  Ipse  vero  spiritus  oris  ejus,  ipse 
est  gladius  qui  de  ore  eju<  procedit  [Edit,,  gladius 
utraque  parte  acutus  procedebat] 

Uem  idem^  in  dieceptatione  (118,  inter  epi$tola$  Au- 
jjfiis/tiii )  quam  habuit  contra  Pa$centium  comitem 
Arianorum^  pra!$ettte  Laurentio  judice  ab  utrieque 


Qoa  immensitas,  et  una  naturalitejr  esl  trium  per- 
.  sonanim  divinitas.  Teneamos  igitur  Patrem  et  Fi- 
Uom,  et  Spirituin  sanctum  onum  esse.  naturaliter 
Dcum  :  neque  tamen  ipsum  Patrem  esse  qui  Filtos 
esi,  neque  Filium  ipsum  esse  qui  Pater  est,  iieque 
Spiritum  sanctum  ipsum  esse  qui  Pater  aut  Filius 
esi :  una  enim  esl  Patris  et  FIUI  et  Spiritus  sancti 
essenUa,  quam  Gneci  oxfeia»  vocaiit. 

•  item  idem  in  eodem  opere^  po$t  pauca  (eap.  1  in  fine), 

In  iUa  Igitur  sancta  Trinitate,  quod  ideo  a  nobis 

.  «epclilur  tolies,  ul  vestro  cordi  tenacios  infigatiir, 

•  In  Appendice  ad  tom.  IT  S.  Au|[ustini  sunt  libri 
doo  de  Incamatiooe  Verbi ;  al  in  lis  qoo  Jegimtor 
Inbc  qose  a  TbeodolfQ  ciiaolor. 


Ecce  quid  esi  ofiovvctv,  qood  expmbralor  liquste. 
Noo  enim  verbom  solum,  sed  el  res  in  verbo  esl ; 
oec  solus  sermo  sonans  auribos,  sed  subslantia  una 
est  Dei  credenda  in  menUbns.  Si  enim  io  hominibos 
credenUbos  in  se  lotus  Deos  credendus  est  habitare, 
qooroodo  FUlum  totum  lo  se  Pater,  aul  FiUusPatrem 
non  credatur  exdpere?  ac  per  hoc  ipse  In  Patre,  el 
Pater  in  eo  roanet,  et  ex  Patre  vel  FiUo  [Editi  Aug.^ 
Palre  ex  FiUo]  sanctus  credendns  est  Spiritos  non 
solum  processisse,  sed  semper  ad  peragenda  opera 
Trioitatis  omnino  procedere. 

^Edili  Fulgenlii  omittunl,  ineommutMli 
Mtate. 


WEODULFI  AURELIANENSIS  EPISC. 


m 


Item  idm^  quod  Spiritus  sanctus  in  Palre  et  Ft- A  <iere,  non  ideo  minorem  Palre  Filmm,  qnia  ille  misif 
lid  «tt,  sie   dicH  in  ft&rtt  tinem   scripsit   eontrti      hip  micQiK  pci   nA/.  sho^  **.;»»*»*..& «.«  w« .    o  •  -. 
P«ii.««*.  itiifibiii.   Mi,m>A^«.   RaMiinn^^.  -I      '^»^  missus  esl,  ncc  ifleo  minorem  tilrrtque  Spiniuffl 


Pa^unoif  iudtsesi  Manicha^*  ^  SaMitnnos,  «1 
AriattM. 

Dixioius  de  Patre  et  FiUo  quod  potuimus,  et 

quaiitiim  potuimus,  si  tamen  aliquid  digne  potui- 

raus :  dd  SpiriUi  saneto  taciuBius,  sed  non  eura  praor 

teriviraus  [Edd,^  separavimus].  Quidquid  enira  d« 

Patre  et  Filio  dtximns»  etiam  de  Spiriiu  sancto  di^ 

lUiias.  Esi  enim  in  illis  et  citm  ilUs  aeqtialis  unus  et 

verus  Deus,  non  minor  aut  tertius  Deos.  Quid  adbue 

[Nova  edit,  Aug.,  aliudj  dicam  fatigalis  fatigalus? 

Oiii  iSpiHtum  sanctum  a  Paire  et  Fllio  aeterniiale  et 


sanctum,  qiiia  ei  ah  illo  et  ab  illo  missiiS  in  Evan- 
gclio  legilur,  siiscepimus  hoc  qnoerere,  cam  illue 
tal^isus  sit  Filiiis  iibi  erat,  quia  fn  hunc  roundnm 
venil,  et  in  hoc  munilo  eral,  cora  illuc  eliam  Spirilns 
sanctns  ubi  et  fp^e  Crat,  qimniam  spiritus  Domini 
tepievit  orbem  terrafUm,  et  hoc  quod  conlinet  omnfa 
scientiam  habet  ^ocis  (Sap,  i,  7). 

Item  idem  aperte  edocet  quod  Spiritus  sdnctus  et  a 
Fifio  sicut  ei  a  Paire  proceddt,  in  ejksdem  operis 
Ubro  quario  (Cap,  iO). 

f  dier  cuiti  ex  tempore  i  qiibquam  cognoseitur, 
noil  dicitui-  missus  :  non  fenim  habct  de  quo  sit,  aut 


substantia  vel  communione  separat,  eumque  negat 
Spirilutiii  ^s^e  P^tKs  et  Fllii,  pleniife  est  spirilu  im- 

liAdndD,  Vacuiis  est  St)iritii  feaiictd.  fdeo  enim  dicitui-  «  ^*  ^"^  procedal.  SapieihtiA  qtiippe  dlcll  :  Ego  ex 

l6ah,  IV,  8),  quii  p^i-iibiis  iion  di-  ^  ^^^  ^ftihsimi  prodii  (Eccli,  tiiv.  5),  fet  de  Spiritu 


Beiks  mntds  {I 

vidll  uhitsltdttt,  sed  inefirabililei-  toagiilai  Trinilalem. 
lt)sa  dst  fenirtl  Trlnilas  unus  Deus,  turris  fortitudinis 
a  faeie  Ittlmid,  ^til  in  se  tit^eddnies  custodit  in  s*- 
cula  saeculorum. 

Item  idem^  qn^d  SpiritUs  saHetus  et  Patris  sit  et  Ft/tt, 
et  Patri  et  Filio  cocequalis,  consubstanlialis,  el  co- 
(Bternus,  iii  libi-6  pritno  iCap.  4)  de  Trinitate  quce 
BtUM  esiy  tie  Hoceti 

Omnes  quos  legfer^  poinii  qul  anie  me  scripseraht 

*ft  TflMitaKgi  quae  Deus  fest,  divinoruirt  llbrorum  te- 

terara  e\  hovoriim  tatholici  tra(iiatores,  hoc  Intete- 

«CHihl  &etHhdtrm  ScHpltiras  docere,  qilod  Pater,  et 

Flllusi  et  Splridis  sanctus  unlus  ejusdlsmque  sub- 

fetahtla  insfiparabili  «qualltate  dWlnani   inslnueht 


Sanctd  dicitllr,  a  Patre  procedit  (Joan,  xv,  26),  Pater 
verd  d  nullo.  Slcut  ergd  Paler  geriuit,  FIHUs  genitus 
est,  ita  Pater  misit,  Filius  tai^sus  est.  Sed  quem- 
adiilodum  qui  genull  dt  qui  geititds  est,  ita  et  qui 
misit  et  qui  missus  est ,  unuhi  siihl,  quia  l>ater  ct 
Filius  unum  sunt :  Ita  eiiara  Spiritus  sarictus  onum 
cura  eis  est ,  quia  hoBc  iria  uhurti  sunt.  Sicut  enira 
rtatiim  esse  est  Filio,  a  Patre  esse,  ita  mitti  est  Fi^ 
lio,  coghosci  quod  ab  illo  sit :  et  ^icut  Splritui  sail- 
cto  donum  Dei  esse,  est  a  Palre  procedere,  ita 
mitli,  esl  cognoscl  quod  ab  illo  procedat.  Wefe  pos- 
sumus  dicerfe  quod  Spiritus  sanclhs  et  a  Filio  non 
t)rocedal ;  rieqhfe  enim  frustri  idem  Spiritrts  et  Pa- 
ti*is  et  Filii  spirittis  dicitur.  Mec  tideo  4uid  dliud  si- 


tifliiaiem;  ideoque  non  sint  tres  dii,  sed  unus  Deus,  C  gnificare  voluferil,  cum  sufflans  id  faciem  discipulo- 


qu^rtVls  PaterFilltlro  gemierit,et  idcd  Filius  ndn 
fcll  qtii  Paiet-  ©si,  Filiusque  d  Paire  sit  genitris,  et 
idtio  Pater  libri  slt  qui  Fiiius  est,  Splriius  sdncths 
ftee  Pater  sit  nec  Fllius,  sed  lantum  Pairis  et  Filii 
SpipltttSj  Pairi  ei  Fillo  etiam  ipsc  cdaequalis,  fet  ad 
Triniiatis  {leninens  uhitatem. 

tleih  tdeifi  in  eodem  Itbro  [Cdp,  8),  quod  Spiritiis  son- 
etus  inseparabUiter  Patris  et  Fiiii ,  quod  cum  ita 
$it,  magnce  dementice  esl  iilwn  a  Patre  et  Filio  pro- 
cedere  non  profileri, 

Denique  propler  ipsam  inseparabililatem  sufli- 
cienter  aliqiiaiido  noininatur,  vel  Pater  Soliis,  vel 
Filius  solus  adimpletnrus  nos  latitia  cnm  vultu  suo ; 
iiec  ihds  Sijlaiiilui-  .ull'iusqii0  SUll^ilus,  id  ^st  Palris 
et  Fiiii  spiri.iis.  Qui  Spiritus  sanctu^  proprie  dicitur 
spiritus  veritutiSy  quem  hic  mundus  accipere  non  po^ 
lest  (Joan,  ilV,  [1),  Hoc  esl  ertiitt  plenum  giudlum 
noslrum,  qud  ampllus  non  efel,  fhii  Trinilat^  Deb, 
ad  ciiius  imagincm  facti  siimus.  Propler  hot  all- 
quando  ita  loquitur  de  Spiritu  sancto,  tanquarti 
solus  Ipse  sufllciitt  ad  beatitudlnem  nostram  :  ^t 
ideo  solus  sufficit,  separari  a  Paire  i^t  Fllio  hon 
potesi ;  sicqtPater  ^oliis  sunicit,  qiiia  sepat*ari  a  Fllio 
et  SpiiHu  saiicto  noh  potest :  et  Filius  ideo  sufficlt 
solus,  qui&  separarl  a  Patre  et  Spiritit  Sahctd  noh 
potest. 

Item  idem  in  tibro  tertio  (Jn  prooemio),  quod  Spiritus 
•oiiciM  a  Patre  FiHoque  mi^iMS  sit, 

Gum  enim  ad  id  ventum  esset,  ut  vellemus  wteH- 


iniui  alt :  Accipite  Spiriium  sanctiim  (Joan.  tt,  2i). 
Neque  ^hlih  flatus  llle  corpordus,  cuin  sensu  cor- 
poraliter  tarigendi  procedens  ex  corpore,  substantia 
Spiritus  sancti  fuit,  ^ed  demonstratlo  per  congniam 
significationem,  nou  tantum  a  Pait-e,  sed  et  a  Filio 
procedere  Spiriium  sancttiin.  Quis  enira  dementis- 
simus  tfiterii)  alJUm  fUISse  Spiriiuttl  sancturtii  quem 
sufllans  dedit,  et  alium  quem  post  ascensi  nem  suam 
misii?  Uniis  eriiih  spirilus  est,  spiritus  I>ei,  spiritns 
Pairis  et  Fihi,  Spiritus  sanctus,  qui  operatur  omnia 
in  omnibus. 

Item  idem  in  libro  sexto  (Cap,  10),  quod  Spiritus 
sanctus  Filii  Patrisque  suavilas  :  nnde  qui  negat 
eum  ab  uttnqne  proc^dere,  consequens  est  ut  neget 
0     anawfa^Mi  a  Pmre  gt  #  Hio  prwviderB, 

HlA  ergo  dllfectlfi,  ddtetatiOi  fdidtas  vd  b^alitndo, 
ita  ^i  tamen  allqua  hrtmana  vdce  digne  dlcitur,  tistis 
ab  illo  appellatus  esl  breviter,  et  est  In  Trinitate 
Spiritus  sanctiis,  ndn  genltus,  sed  genitoris  genitique 
sUavltas,  ingenti  largitale  atque  ubertate  perf^indens 
omn^s  crc  turds  prb  captu  earum,  ut  ordinem  sunm 
tenpant,  et  locis  suis  acquiescant.  Haec  igiiur  omnia 
quae  arte  divina  facta  sunt,  et  unitaiem  qiiamdam  in 
ae  ostendunt,  et  speeiem,  ei  erdineiiii  Quidqiiid  «nim 
honim  est,  et  unuro  aliquid  est. 

IfWfi  iaem  in  tibro  decimo  qui^to  (Cap,  17),  quod  Spi' 
ritus  sanctus  a  Patre  Filioqu'e  procedat, 

Neseio  cur  non  stout  sapientia  et  Pater  dieitar  et 


2ei     .  DE  SPIBITU  SANCTO.  2« 

frilius,  6t  Spiritns  sanctns,  et  simnt  omnes  non  tres,  A  q»»  jam  partn]  seu  genila  volnnt^s  illa  perOcitur,  eo 


seJ  nria  SiJpiciUia :  Ua  ct  cfiarilas  cl  Paler  dicalur 
el  Filius  6i  Spiriliis  sanctus,  et  simu!  oiiines  una 
charibs.  Sic  ehiin  ei  Paler  Dens,  el  Filius  Deus,  et 
Spiriliis  sariclus  Ocus,  el  simnl  bmrie>  unus  Deiis. 
fel  lameii  nori  fnislH  in  hac  Trinilate  nori  dicilur 
Veibiim  ifei  nisi  tinus,  riec  doriuni  Dei  nisi  Spii-itiis 
sanctus,  riec  de  quo  genitum  e^l  Verbum,  et  de  quo 
proceJil  principaliler  Spiritus  saiiclus,  nisi  beus 
Patei^.  Ideo  autcm  aildidi,  priiicipaliler,  quia  ei  de 
tilib  Spiritus  sanctus  p^ocedcre  reperiiur  :  sed  hoc 
qiioque  illi  Paler  dedit,  non  jam  existenti,  et  non- 
dum  habenli,  sed  quidquid  uuigenilo  Verbo  dedit, 
gignendQ  dedit,  Sic  ergo  eum  genuit,  ul  etiaiii  de 
iUo  doDum  commune  procederel,  et  Spiritus  sanctus 


fiiie  rcOjUiescens,  ut  qui  ruerat  appeliius  quserentis» 
sit  ainor  fruentis  :  qui  jam  de  utroque,  id  est,  de  gi- 
gnehte  riieoie,  et  de  genita  notione,  lanquam  de  pa- 
rinie  ac  prole  proce<lat.  Non  possunt  prorsus  ista 
Ihi  quieri,  ubi  nibil  ex  tempore  inchoatur,  ui  conse- 
quenti  perliciatur  in  teinpore.  0uapropter  qui  potesi 
inieHigere  sine  t^mpore  generationem  Filii  de  Patre, 
intelllgat  slne  iempore  processionem  Spiritus  sancti 
de  niroqn^  :  et  qui  potest  inieltigere  in  eo  quod  ait 
Filius  :  Sicttt  habel  Pater  vitam  in  semetipsOf  $ic  de- 
dit  Filio  vitam  hahere  in  semetipso  (Joan.  v,  26),  non 
sirie  viia  existeuti  jam  Filio  viiam  Patrem  dedisse, 
sed  iia  eum  sine  tempore  genuisse,  ul  vita,  quam 
Pater  Filib  gignendo  dedit,  coxterna  sit  vilae  Putris 


spirilus  essel  amborum.  Non  est  igitur  accipienda  B  <!"<  ^^;^»^  •  fntelligat,  sicut  habet  Pater  in  smelipsd 


tratiseuDter,   sed  diligenter  intuenda  inseparabilis 
trioitatis  ista  distinctio. 

hem  idem  in  eodem  libro  {Cap.  26). 
Deiade  iu  iila  summa  Trinitate  ^se  l^us  est,  in^ 
tervalla  temporum  nulla  sunl,  per  quae  possit  os- 
lendi  aut  saliem  requiri,  utrum  prius  de  t^atre  natus 
sii  t^illu^  et  postea  de  ambobus  processerit  Spirilus 
sancius,  quoniam  Scriplura  sancta  spirituui  eum 
dicit  amborurii.  Ips^  est  enim  de  quo  dicit  Aposto- 
lus :  Quoniaih  aulem  estis  /S/H,  misit  Deus  spiritum 
Fitii  sui  in  cordd  nostra  [GaL  iv,  6) ;  et  ipse  est  de 
quo  dicit  idem  tiiius  :  Son  enim  vos  estis  qui  lo- 
quimini,  sed  spiritus  Patris  veslri  qui  ioquitur  in  vo- 
bis  (tfa/(/i.  X,  20);  ei  muUis  aliis  divinorum  elo- 


Ut  de  itlo  procedat  Spiritus  sancUis,  sic  d«diase  Filie 
tlt  de  illb  pi^ocedai  idem  Spirilus  sanctua,  et  utrum- 
que  sine  tempore,  atque  iia  dictum  Spiritum  saa- 
ctum  dc  Paire  proc^dere,  ut  inteiiigatur  ^uod  eiiaa 
procedit  dd  Filio  de  t^atre  esse  et  Filio.  Si  enim 
quidqiiid  habet  de  Patre  habet  Fitius,  de  Patre  ba- 
bet  utique  ut  de  illo  procedai  Spiritus  sauctus.  Sad 
hulla  ibi  lempora  cogitantur,  quae  babent  prius  aut 
posterius,  quia  omnino  ibi  Bulla  sunt.  Quoroodo  erge 
Don  absUrdissinie  Filius  diceretur  amborum»  cuin 
sicnt  Filio  prxstat  dssentiam  sine  inilio  temperi^i 
sine  iilta  dautabilitate  riaturae  de  Patre  generatio,  ita 
Spiritui  saricio  prsesiet  esseniiam  sine  uilo  initie 
temporis,  sine  ulla  mutabilitate  naturai  de  utroque 


quiorum  testinioniis  comprobatur  Patris  et  FiUi  esse  ^  Pro(iessio.  Ideo  ehim  cura  Spiritum  sanclum  genitu» 


&piritHm«  qui  proprie  diciiur  tn  Trinitate  Spirilus 
&anctu&  De  que  iiem  dicit  ipse  Filius :  Quem  ege 
mitto  vabis  a  Pttire  {loan,  xv,  26) ;  et  in  alio  loca, 
quem  miltei  Pfiter  tn  nomine  meo  (Joan.  xiv,  26). 
De  utroque  autem  procedere  aic  docelur,  quia  ipse 
FUius  ait:  de  Palre  procedil;  et  cum  resurrexisset 
a  morluiSr  et  apparuisset  di^pulis  6iit&,  insttfflavii 
et  ait :  Accipile  Spiriium  aanUum  (Joan,  ix,  22) ,  ut 
eum  eiiam  de  se  proceiiere  ostendoret  :  et  ipse  eai 
virtu$  qum  ds  HU  exibat,  sieul  legitur  in  EvangeiiOy 
er  sanabat  ommis  (Luc.  vi,  19).  Quid  vero  fuent 
eaes»,  «t  post  resurrectionem  suam ,  et  in  terra 
priiis  dareti  et  de  ccelo  postea  miiteret  Spiritum 


non  dicamus,  dicere  taraen  non  audemus  ingeiiiturai 
ne  in  hoc  vocabulo  vel  duos  pati^es  in  illa  Trinitatet 
vel  duos  qui  non  sunt  de  alio  quispiam  suspicetun 
Pater  enini  solus  non  est  de  allo,  ideo  soius  appel«' 
latur  ingenitus,  non  quiiem  in  Scripturis,  sed  iQ 
consnetiidine  disputanlium,  et  de  re  tanta  sermo* 
riem  qualem  valuerint  profercBlium.  Fiiiua  autem ' 
de  Patre  natus  est,  el  Sjuritus  sanctus  de  Palre' 
principaliler,  et  ipso  sine  utlo  intervaUo  temfKH^ia 
dahle,  comnuiniier  de  utroque  procedit.  Diceretujp 
auiem  Tilius  Palris  et  FUii,  si,  quod  abborrct  at> 
omninm  sanorum  sensibus,  eum  ambo  genuiseent* 
Mon  igitur  ab  utruquo  est  genitus,  sed  procedil  ab 


8Miottt»,tM4  ege  esistimo,  quia  per  ipsum  donum  5  "^'•«^"e  araborum  spirilus.  Verum  quia  in  Ula  ce- 


Dei  dilTun  iitur  chariias  incordibus  nostris,  <iua  di* 
ligimus  Deum  el  proximnm,  secundum  duo  illa  prsc- 
cepta,  in  quilxis  iota  lex  peudei  et  propheix.  Uoc 
sifoificaiM  Domiiias  Aesus  bts  detlit  Spiritum  san- 
ctum,  semel*in  terra  prdplet  dileetionem  proximi, 
et  iterum  de  eoele  propter  dileciionero  Dei 

Uem  idemit^eodem  Ubro  {Cap.  eod.)  post  pauca, 
Munquid  ergo  po^sumus  ^u^arere  ulrum  jam  pro- 
oesaerat  de  Pati'e  Spiritos  sanctus,  quaado  natus  est 
FUiiia»  aa  nofiduoi  processerat,  et  Ulo  oato  de  utre^ 
4«e  preceasitt  ubi  nulla  sunt  lempora  :  sicut  potui- 
nme  qmirere,  ubi  invenimus  teiupora,  voiaiitatem 
prius  de  hHmaHa  meute  procedere,  ut  quseratur  quoA 
famotiifn  i^Ies  voceMir  :  fuia  jam.  parta  [Edd.f 


seterna,  et  sequali,  et  incorfioralij  el  inelfabUiter  im- 
miitabin  atf)ue  inseparabili  trinilaie  diittciUimum 
esl  generationem  a  processione  distinguere,  suiBoiat 
inlerim  eis  qui  extcndi  oon  valent  in  amplius,  i4 
quod  de  hac  re  in  sermone  quodam  prolerendo  ad 
aures  popnli  Christiani  diximus,  dictumque  conecri* 
psimus.  Inler  caitcra  enim ,  cum  per  Scripturaruai 
sacrariim  testiroonia  docuissein  de  utroque  proce' 
dere  Spiritnm  sanctum  :  Si  ergo,  inquami  et  de 
Patre  et  de  Filio  procedit  Spirltus  sanctiiSi  ciir  Fi-* 
lius  dixil  de  Patre  ptocedit  (Joan.  xv,  ^)?  Gur  po* 
tas,  nibi  queraadmodum  solet  ad  eiHe  referre  01 
quod  ipsius  est,  de  quo  cl  ipse  est.  Unde  illud  eel 
quod  ait :  Mca  docirUw  mn  ut  ma%  9^^  ejus  (fni  m$ 


S65  THEODULFl  ADRELIANENSIS  EPISG.  264 

mfsfr  (Joan.  vii»  16).  Si  igUor  hic  intelligitur  ejus  A  tatem^  Sicut  vocati  estts^  inqoit,  inuna  tpe  voeatto- 


doctriiia,  quam  lainen  dixit  non  suam,  sed  Patris, 
quanto  magis  illic  intelligendus  est  et  de  ipso  pro- 
cedere  Spiritiis  sanctiis,  ubi  sic  ait,  de  Patre  prt^ce* 
dit,  ut  non  diceret  de  me  non  procedit?  A  quo  autem 
habet  Filius  ut  sit  Deus,  est  enim  de  Deo  Dcus,  ab 
iJlo  habet  utique  ut  de  iilo  ettam  procedat  Spiritus 
sanctus :  ac  per  hoc  Spiritus  sanclus,  utetiam  de 
Filio  procedat  sicut  procedit  de  Patre,  ab  jpso  habet 
Patre.  Hic  utcunque  etiaro  illud  intelligitur,  quan- 
tum  a  talibus  quales  nossunius  iuteiligi  potest,  cur 
non  dicatur  natus  esse,  sed  potius  procedere.  Spi- 
ritus  sanctus,  quoniam  si  el  ipse  Filius  diceretur, 
amborum  utiqne  filius  diceretur,  quod  absurdissi- 
num  est.  Filius  quippe  ouUus  est  duorum,  nisi  pa- 


nis  vestrfe^  unus  Dominus.  Uic  utique  Chrislom  in- 
telligi  voluit,  resut  ut  etiam  Patrem  nominet.  Se- 
quilur  ergo  :  Una  fidesy  unum  baptismat  unut  Deu$  ei 
pater  omnium^  qui  super  omne» ,  et  per  omnes^  et  in 
omnibue.  Cum  ergo  sicut  unus  Pater  et  unus  Domi- 
nus,  id  est  Filius,  ita  sit  et  unus  Spiritus,  profecto 
amborum  est :  quandoquidem  dicit  ipse  Ghristus  Je- 
8US  spirituz  Patris  vestri  qui  loquitur  in  vobis^  et  di- 
cit  Apostolns  :  Mi$it  Deu$  spiritum  Filii  $ui  in  cor- 
da  no$ira  (Matth.  x,  20 ;  Cal,  iy,  6).  Habes  et  aFio 
loco  eumdem  Apostoium  dicentem  :  Si  autem  epiri" 
tu$  ejus  qui  $u$citavit  Je$um  ex  mortui$,  habitat  in 
vobi$,  (Rom.  viii,  li).  Hic  utique  spiritum  Patris  in- 
telligi  Yoluit,  de  quo  tamen  alio  loco  dicir :  Qui$qui» 


tris  et  matris  :  absit  aulem  ut  inter  Deum  patrem  ^  autem  $piritum  Chri$ti  non  habet,  hic  non  e$t  eju$ 


etDeum  filium  tale  aliqnid  suspicemur,  quia  nec 
filius  homiiium  simul  et  ex  patre  et  matre  procedit : 
sed  cum  in  matrem  procedit  ex  patre,  non  tunc  pro- 
cedil  ex  matre,  et  cum  in  hanc  lucem  procedit  ex 
matre,  iion  tunc  procedit  ex  Paire.  Spiritus  autem 
sanctus  non  de  Palre  procedit  in  Filium,  et  do  Filib 
procedit  ad  sanctificandam  creaturam,  se^  simul  de 
utroque  procedit,  quamvis  hoc  Pater  Filio  dederil» 
ul  qiiemadmodum  de  se,  ita  de  illo  quoque  procedal. 
Neque  enim  possumus  dicere  quod  non  sil  vita  Spi- 
ritus  sanctus,  cum  vita  Pater,  vita  sil  et  Fiiius  :  ac 
per  boc  sicut  Pater  cum  habeat  vitam  in  semetipso^ 
dedit  et  Filio  vitam  hahere  in  semetipso,  sic  ei  d^ 


{Rom,  VIII,  9).  Et  multa  alia  sunttestimonia,  quihus 
hoc  evidenter  ostenditur,  etPatris  etFilii  ipsumesse 
spiritum,  qui  in  Trinitate  dicitur  Spiritus  sanctus. 
Nec  oh  aiiud  existimo  ipsum  vocari  proprie  Spiritum, 
cum  etiam  si  de  singulis  interrogemur,  non  possimus 
nisi  el  Patrem  et  Filium  spiritum  dicere,  quoniam 
spiritus  est  Deus,  id  est,  non  corpus  est  Deus,  sed 
spiritus  {Joan.  iv,  ^).  Qood  ergo  communiler  vo- 
cantur  et  singuli,  hoc  proprie  vocari  oportuit  euin, 
fui  non  est  unius  eorum,  sed  in  quo  commnnitas 
apparet  amhorum.  Gur  ergo  nou  credam  quod 
eUam  de  Filio  procedat  Spiritns  sancuis,  cum  Filii 
quoqiie  ipse  sit  spiritus?  Si  enim  non  ah  eo  proce- 


dit  vitam  procedere  de  iilo,  sicut  et  procedit  de  ipso.  ^  deret,  non  post  resurrectionem  se  repraesentans  di- 

»w^_  ^     j_    •li^  •  *  i«i  .  »      !•  _■    ^^    __»^      !•_      «._   •«.       S_^_      ilft__     _A        J^      _  ^  •     «j        O      •     •« 


Hxc  de  illo  sermone  in  hunc  libnim  transtuli ,  sed 
fldeliims  nou  infidelibus  loquens.  Verum  si  ad  haiic 
iraaginem  contuendam,  et  ad  videnda  ista  quam 
vera  sint,  quae  in  eonim  mente  sunt,  nec  tria  sic 
sunt,  ut  tres  personae  sint,  sed  omnia  tria  hominis 
sunt,  qux  una  persona  est,  miuus  idonei  sunt :  cur 
non  de  illa  suiuma  Trinitate,  qux  Deus  est,  credunt 
potius  quod  in  sacris  litieris  invenilur,  quam  po- 
scunt  iiquiJissirnam  reddi  sibi  rationem,  quae  ab 
humana  menie  tarda  scilicet  infirmaque  non  capi- 
tur?  £t  certe  cum  iuconcusse  crediderint  Scripturis 
sanctis  tanquam  veracissimis  testibus,  agant  oran- 
do,  et  quxrendo,  et  l)ene  vivenilo,  ut  intelligant,  id 
est,  ut  quantum  videri  potest,  videatur  meute  quod 
tenetur  fide. 

Item  idem^  in  homilia  $uper  Joannem  (Tract.  99 

ift  Joan,). 

Hic  aliquis  forsitan  quaerat,  utrum  et  a  Filio  pro- 

cedat  Spiritus  sanctus.  Filius  eniin  solius  patris  est 

filius,  et  Pater  solius  filii  est  palcr  :  Spiritus  autem 

sanctus  non  est  unius  eornm  spiritus,  sed  amborum. 

Habes  ipsum  Dominum  dicentem  :  Non  enim  vo$  e$ti$ 

qui  hquimini^  $ed  $piriM$  patri$  ve$tri  qui  loquitur 

tfi  vobi$  {Matth.  xix,  20) ;  hal)es  et  Apostolum,  Mi$it 

Deu$f  inquit,  $piriium  Filii  $ui  ckimuntem  in  corda 

no$tra  {CaL  iv,  6).  Nunquid  duo  sunt ,  alius  Patris, 

alius  Filii?  Absit,  Vnum  enim  corpu$  ait,  cum  signi- 

flcaret  Ecclesiam,  moxque  addidit,  et  unu$  $piritu$ 

{Ephet.  IV,  4) ;  et  vide  quomodo  iilic  impleat  Trini- 


scipulis  suis  insiifllasset  dicens  :  Accipite  Spiritum 
$anctum  {Joan,  xx,  ^).  Qnid  enim  aliud  significavit 
Ula  insuiHalio,  iiisi  quod  procedat  Spiritus  sanctus 
et  de  ipso?  Ad  hoc  pertinet  etiam  illud  qood  ait  de 
muUere,  qnae  fluxum  sanguinis  patiebatur  :  7eff- 
git  me  aiiqui$j  ego  enim  $en$i  virtutem  de  me  exi9$e 
{Luc,  Vfii,  46).  Nam  virtutis  noroine  appellari  eiiam 
Spiritum  sanctum,  et  eo  loco  clanim  est,  obi  Ange- 
lus  dicenti  Mariae,  Quomodo  fiet  i$tud  quonitun  vimm 
non  cogno$co  ?  reiipon  lii  :  Spiritu$  $anctu$  $upervt» 
met  in  te,  et  virtu$  Alti$$imi  obumbrabit  tibi  {Lue,  i, 
54)  :  et  ipse  Dominus  promiltens  eom  disoipulis  ail : 
Vo$  autem  $edete  in  dvitate^  quoad  u$que  induamim 
virtute  ex  alto  {Luc,  xxiv,  49),  et  iterum,  Ac€ipieti$f 
D  inqnit ,  virtutem  Spiritu$  $ancti  $upervementem  in 
vo$,  et  eriti$  mihi  te$te$  {Act»  i,  8). 

Item  idcm^  in  libro  de  Civitate  Dei  decimo  tertio  (Cap. 
24),  quod  Smritu$  $anetu$  Patri$  $it  et  Unigeniti^ 
et  unu$  amoorum  :  quod  cum  ita  st(,  non  e$t  dv- 
bium  illum  ab  utroque  procedere 

Quapropter  in  eo  qnod  Dominus  fecit,  quando  iiH 
sufflavitdicens  :  Accipite  $piritum  $anctum  {Joan.  xx, 
22),  nimirum  hoc  uitelligi  voluit,  quod  Spiritus 
sanctus  noii  tantum  sit  Patris,  verom  etiam  Uuige- 
niti  ipsius  spiritus.  Idem  ipse  quippe  spiritus  est  el 
Patris  et  Filii,  cum.qoo  est  Trinitas  Pater  et  Fiiios 
et  Spiritus  sanctus,  non  creaiura,  sed  creator.  Ne* 
que  enim  flatus  ille  corporeus,  de  camis  ore  proce « 
dens,  substaAtia  erat  Spiritoa  saacti  atque  DaloFa. 


M5  DE  SPmiTU  SANCTO.  266 

sed  poliiis  signUlGatio ,  qna  inteUigeremas»  al  dixi,«  A  In  illa  eiiim  natura,  ubi  est  summa  et  yera  Bimplici- 


Spirilom  sanctom  Palri  esse  Filioque  communem, 
qoia  non  sont  eis  aingulis  singuli,  sed  unus  aml)o- 
Tum  esU 

FnUfeniiui ,  quod  iolu$  Pater  genuerit  FUium,  solus 
Filius  a  Patre  genitus  sii »  soius  Spiritus  sanetus  a 
Patre  FiUoque  procedat,  in  libro  tertio  quem  scri" 
psit  conira  Fabtanum  sic  dicit. 

Yeraciter  quippe  profltemur  solum  Patrem  ge- 
nuisse,  solum  Filium  de  Patre  natum  esse,  veraciter 
etiam  didmus  solum  Spiritum  sanctum  de  Patre 
Filioque  procedere. 

Item  idem  in  libro  auinio  conira  eumdem  Fa- 

oianum, 

Ecce  ego  in  quantum  potui,  licet  breTiter,  reddidi 


tas,  in  eoFilius  videt  quod  Pater  facit,  Spiritus 
sanctus  audit  quod  cum  Patre  Filius  dicit  :  quia 
communione  naturalis  essentiae,  et  Filias  de  Patre 
natus  exstitit,  et  Spiritus  sanctus  de  Patre  Fiiioqiie 
procedit.  Hoc  igitur  est  Spiritui  sancto  audire,  quod 
est  de  natura  Patris  Filiique  procedere,  et  hoc  est 
loqui,  quod  est  per  gratiam  nostris  cordibus  iueffa- 
biliter  intimare. 

Item  idem  in  eodem  Hbro. 
Et  non  rapit  eas  quisquam  de  manu  mea.  Paler 
meus  quod  dedit  mihi  majus  est  omnibus,  et  nemo  po- 
test  rapere  de  manu  Patris  mei.  Ego  et  Pater  unum 
sumus  (loan.  x,  28).  H»c  est  ergo  vox,  quam  oves 
ejus  audiunt;  qu»  scilicet  in  eoquod  nemo  rapltde 


rationem  quaunumDetim  dicamusPatrem  etFiliimi  B  manuFilii,neque  de  manu  Patris,  unam  virtutem 


et.Spiritom  sanctum,  et  in  ipsa  Dei  imagine  ostendi 
quoddam  divinx  agniiionis  indicium,  in  qua  quidem 
imagtne,  memorta,  intelligentia,  et  vo]untas,non  ha- 
bent  singulas  propriasque  personas.  Imago  quippe 
est  ista,  non  nata  sed  facta,  non  genita  sed  creata  : 
ad  hoc  utiqoe,  ut  sicut  in  ista  una  imagine  invenilur 
quaedam  discretio  vocabulorum,  sic  in  illa  una  divi- 
nitate  discretio  personarum  cognoscatur,  et  natura- 
lisunitas  osteiidat  unum  Deum  esse  Patrem,  et  Fi- 
lium,  et  Spiritum  sanctum  :  personarum  vero  pro- 
prietas  demonstret  alium  esse  Patrem,  alium  Filium, 
aliom  Spiritum  sanctum ;  alium  autem  Patrem,  non 
eo  quod  Deos  est,  sed  eo  quod  Pater  est;  et  alium 


Fiiii  et  Patris  intelligunt,  et  audientes  ab  eo  quia 
ipse  et  Pater  unum  sunt,  nnitatem  veram  in  Patre 
et  Filio  essentiac  naturalis  agnoscunt.  Haec  est  vox 
Filii,  hxc  esl  locutio  Spiritus  sancti,  quia  de  natura 
Patris  natus  est  Fiiius,  et  exinde  procedit  Spiritus 
sanctus  :  hoc  etiam  a  Patre  et  Filio  Spiritus  san- 
ctus  audit,  quia  de  Patre  et  Filio  communis  divini- 
tatis  aequalitate  procedit.  Non  ergo  Spiritus  sanctus 
loquitur  a  se  ipso,  quia  non  a  se  ipso,  sed  de  Patre 
el  Filio  habet  naturalem  locutionem,  unde  naturali- 
ter  procedens  habet  originis  veritatem.  Ad  hoc  uti- 
que  pertinet  quod  ail  :  Itle  me  clarificabit,  quia  de 
meo  accipiet  et  annuntiabii  vobis  :  omnia  quas  habet 


Filium,  non  eo  quod  est  Deus,  sed  eo  qood  Filius     Pater  mea  sunt :  propterea  dixi  quia  de  meo  accipiet 


est  :  alium  quoque  Spiritum  sanctum :  non  eo  quod 
Deus  est,  sed  eo  quod  et  Patris  et  Filii  spiritus  est. 
Alium  ergo  Patrem  quia  genuit,  alium  Filium  quia 
de  Patrc  natus  est,  et  aiium  Spiritum  sanctum,  quia 
de  Patre  Filioque  procedit :  non  tamen  alium  Deum 
Patrem,  et  aiium  Deum  Filium,et  alium  Deum  Sptri- 
tum  sanctum,  sed  unum  Deum  Patrem  et  Filium  et 
Spiritum  sanctum.  Non  enim  confundit  unitas  Trini- 
tatem,  nec  Trinitas  separat  unitatem  :  quia  qood 
in  personarum  proprietate  dtscernitur,  hoc  unum 
naturaliter  essenUa^  onios  eommunione  monstra- 
Uir 

Item  tdem  in  libro  septimo  ejusdem  operis, 
Non  etttm  loquetur  a  semetipso^  sed  qwecunque  atf- 


{loan.  XVI,  14).  Quam  bene  veritatem  doctrinae  suae 
verius  ipsa  servavit !  Si  enim  hoc  dixisset,  quasi 
suum.esse  tanlum  spiritum  ostendisset :  sed  dicens 
omnia  quse  habet  Pater  mea  sunt,  propterea  dixi 
quia  de  meo  accipiet,  ipsum  Spiritum  sanctum  unum 
esse  osteudit  et  Patris  et  suum ;  cujus  intelligentiae 
tenorem  loco  quoque  superiore  servavit  dicens  :  Pa- 
racletus  autem  Spiritus  sanclus  quem  miltet  Pater  in 
nomine  meo,  ille  vos  docebit  omnia  quojcunque  dixero 
vobis  {loan.  xiv,  26).  Paler  mittit,  sed  in  nomine 
Filii  mittit :  Spiritus  missus  a  Patre  docet,  sed  Fi- 
Uus  dicit.  Hoc  etiam  illo  demonstratur  loco  ubi  Do- 
iRHius  dicit :  Cum  autem  venerit  Paracletus  quem  ego 
mittam  in  vos  a  Patre  spiritum  verilalis,  qui  a  Patre 


diet  loQuetur,  et  quas  veniura  sunt  annuntiabit  vobis,  j.  procedit  {loan.  xv,  26).  Ecce  hic  Paracletum,  qucm 


lUe  me  eiarificabit^  quia  de  meo  aeeipiet  et  annuntio' 
Ifit  vobis  {loan.  xvi»  15).  Ecce  primum  ostendit  non 
esse  alia  Spiritos  sancti  qnam  quaesunt  Filii ;  deinde 
ol  ostenderetomnia  sua  esse  quae  Patris  sunt,  a^je- 
cit :  Omiita  quwcunque  habet  Pater^  mea  sunt^  propter- 
ea  dixif  quia  de  meo  accipiet  et  annuntiabit  vobis 
{Ibid,  XVI,  15).  Illud  igitur  primitus  attendamus, 
qood  ait  :  iVoft  enim  loquetur  a  semetipsoy  ud  qua^ 
eunque  amdiet  toquetur.  Quis  autem  comprehendat 
qoalis  sit  illius  simpiicis  natorae  locotio,  vel  qoalls 
aaditio»  ubi  non  est  aliud  aodire  qnam  esse.  Audit 
ilaqoe  Spiritos  sanctos  qoaeconqoe  Patef  et  Filius 
dicont,  et  haec  eadem  similiter  dicit,  sicut  videt  Fi- 
lius  qaae  Pater  facit,  et  haec  eadem  similiter  facil. 
pATaoL.  GV. 


mitlit  Palerin  nomine  Filii  ipsum  miltit  Fiiius  a 
Patre;  mittil  autem  a  Patre  spiritum  veritatis  : 
mitlit  ergo  a  Patre  spiritum  suum,  quia  ipse  est  ve- 
ritas :  mittit  eum  Pater  in  nomine  Filii,  quia  unus 
spiritus  est  Patris  et  Filii :  mittit  eum  Filius  a  Patre, 
quia  sic  procedit  a  Filio ,  sicut  procedit  a  Patre. 
Idem  quoque  spiritus  Patris,  qui  spiritus  est  verilatis. 
De  Filio  ergo  accepit,  et  omnia  quae  habet  Patcr  Fi- 
lii  sunt,  quae  Spirilus  sanctus  accepit :  quia  non  de 
solo  Patre,  nec  de  soio  Filio»  sed  simul  de  utroque 
procedit.  Hoc  autcm  vocabuium  processionis  de  Pa- 
tre  nuUi  creatunc  invenitur  indullum,  utproprietas 
isia  processionis  solius  esse  demonstretur  esseniio! 
naturalis.  Legimus  enim  FUium  de  Patre  genituni* 

9 


lA7 


THEODULFl  AURELf  ANCMSlS  EPISC. 


6t  quamvis  iii  eo  cniod   unigenitus  dicilur,  hi  solo  A  /^«»  UUm^  •*  ^UemitMi  SMUm 
^  ^  ^  Pairi  $$  FUi^  $um*fm  Sipwffon  «oaOimi  ^fal^:^ 


et  a  Filio,  €t  kiliwrk  a  fakr^  ci  ^iriiti  iancto  fnts- 

$um  e$se,  tesialur  in  tibro  $ecutido  (lib.  tt  dd  mo 

fitmum,  cap,  6),  quem$cripnt  ad  Tra$emutUkm  w 


naturalis  genersttio  demonstretur  :  tamen  propier 
grati%m  adoptiojois,  nos  quoque  Dens  Pater  Tohnta- 
rie  genuit  verbo  yeritatis.  Unigenitus  igitur  unus  et 
solus  est  dePatris  essentia  Filius  natus  :  sedet  uos 
per  adoptionem  et  filii  Dei  dicimur,  eC  de  Deo  nati, 
beato  Evangelista  dicente  :  Qnotquot  autem  recepe- 
runt  eum^  dedit  ei$  pote$tatem  /IUo$  Dei  fieii^  hit  qui 
eredurU  in  nomin^  eju$f  qui  non  ex  Monffuhdbutf  ne- 
que  $9  voluntate  carm$f  neque  ex  vohmtate  vtrt,  $ed 
ex  Deo  nati  $unt  {Joan.  i,  i2).  Gum  ergonos,  et  Dei 
Alios,  et  de  Deo  genitos,  et  de  Deo  natos,  dhrinis  o»- 
tendatur  eloquiis,  processionis  tamen  dfe  Deo  Toeabu- 
him  nemo  potest  creaturae  cutquam  docere  conees- 
sum.  Quid  ita,  nisi  quiaunigenitum  Filiumposset  nar 
turalis  nativitas  yerum  Deum  ostend^e,  eumque  t  ctus  ad  consecrandum  Ecctesiae  satriVldnB  mHten-' 


hm  nonc  eUam  iSv  nobfe  e^  db  SpMtasr  safteii 
missione  quaestio  revglv^da,.  cur  |Cificet«,  i|t  omni 
Trinitati  s;icrificium  offertur,  ad  sanctiGcandum 
oblationis  nostrae  munus  saocti  Spirilu^  tantum  mis- 
slo  postuletur.  Quasi  vero ,  ut  ita  dicam,  ipse  psiter 
Deus,  a  quo  Spiritus  sancCus  procedit,  sacrifieftim 
sibi  oblatum  sanciificare  non  possit  :  aut  ipse  Filitis 
sanctificare  nequeat  sacrffitd^nt  corp«fri9  sni ,  ^u^d 
offerimus  nos,  cum  corpus  suum  ipse  sanctificaverit, 
quod  obmltt  ut  redfmeret  nos  :  aiit  ftat  SpMtas 


non  adoptivum,  nec  dlyersae  naturae,  sed  consubstan- 
tialem  Patrl  sine  dubitatione  monstrare?  Procedere 
iutem  de  Deo  ideo  nufla  creatura  dicitnr,  ut  ille  qut 
^rocedit  de  Patre  et  Filio  sic  esse  credatnr  Deus, 
sicut  est  Pater  et  Filius.  SoKtis  est  enim  Spiritus 
sanctf  de  Patre  et  Filio  proprifetas  ista  processionis, 
cujus  est  cum  Patre  et  Fifio  natura  communis.  De^ 
Patre  quippe  ac  Filio  procedit,  setf  non  recedit,  nec 
est  in  aliquo  minor  aut  suiMlitus,  quf  de  immenso' 
Patre  ac  de  immenso  Filio  inseparabilfter  et  unus^ 
procedit  ettotus.  Sit  Igitnr  ei  non  potest  imperar» 
quod  loquitnr,  sicut  ei  non  potest  imperari  quo<l 
mirabiliter  operatur. 

ttem  idem  in  lUfro  oetavo  efusaem  operte. 

Filius  est  igilur  a  Patre  missus ,  non  Pater  a  Filio, 
quia  Filius  est  a  Patre  natus ,  non  Pator  a  FiRoi  Si- 
militer  etiam  Spiritus  sanctus  a  Patre  et  Rlio  legi- 
tur  missus,  quia  a  Patre  Filioque  procedi^  Sedquia 
noo  uno  modo  in  Scripturis  sanctis  diciUir  missio, 
propterea  in  sacraraento  Incamationis  non  solum  a 
Patre,  yerum  etiam  ab  Spiriiu  sancto  missus  est 
Filius,  quia  medlator  Dei  et  hominum  homo  Ghristus 
Jesus  totius  est  Tririitatis  operatione  plasmatiis  : 
alio  autem  modo  mittitur  a  Patre  et  Filio  Spiritus 
sanctus,  qui  naiuraliter  a  Patre  Filioque  procedit. 
mttilur  enim  a  Patre  etFiiio  Spiritus  sanctus,  cum 
ab  ipsa  Trinitale  uno  Deo  gratiae  spiritalis  donatur 
effectus. 

Item  idem  in  Ubro  nono  eju$dtm  operisr, 

Deum  itaque  Patrem,  non  totios  Trinitatts ,  sed 
Fiiii  et  Spiritus  sancti  fatemur  auctorem  :  ae  quo 
babet  unigenilus  Filius  aeterna  nativitatis,  et  Spiri- 
tus  sanctus  xtemae  processionis  originem.  Unitas 
auteoi  naturalis,  creatorem  Filium  de  cre^tore  Pa- 
tre  naturali  nativitate  insinuat  exstitisse  ct  creato- 
reiu  Spiritum  sanctum  db  Patre  Filioque  procedere« 
Item  idem  in  libro  decimo  eju$dem  operi$. 

Expleta  vero  confessione  Tcrae  diviniiatis  veraeque 
humaniiatis  uniti  Ftlii'  Dei ,  confttemur  nos  credere 
in  Spiritum  sanctum,  qui  est  unus  spiritus  Patris 
et  Filii,  de  Patre  Filloque  procedens,  in  Patre  Filio- 
que  naturallter  manens,  de  Patre  ac  Filio  unius  di- 
vinitati»  habens  naturaliter  veritatem* 


dos  sit,  tanquam  Pater  aut  FiliOs^  sacrifieantfto  ^ 
sit.  Pritno  itaque  meminisse  nos  eonrenft,  ita  htqotf 
vocabulo  missionis,  nec  ^hferiorem  accij[»i  Miere 
Spiritum  sanctum,  nec  minorem :  qma  fst  Biim»r, 
utique  infSerior  :  et  si  inferior,  Hx^^  ifiiVior.  Hoc 
autem  praemonuimns,  scientes  d>  BaeMciiB  qmun 
maxime  fidei  nostrae  Arequeriter  ob/ectfimir,  IdMrsaii 
ctum  minoreio  credendtini  ^tre  ac  Filfo,  qufa  et  a 
Patre  missus  est  et  a  FifTo.  Porro  autem  si'  misso 
mittens  potior  est  credbndus,  cognoscent  in  hoc 
suam  convincl  perfldlam,  quia  sicut  a  Ptitre  etPflia 
missus  legitur  Spiritus  sanctus,  sic  a  Patre  et  Spi- 
ritumissus  invenitnr  et  FiHus.  Quo<f  ipse  Filttas  et 

^  per  i^ropbeiaim  multo  antequam  mitteretur  dixit,  et 
postquam  missus  est  propria  tesiifiieatione  flrmavft. 
Nam  venieos  in  Nazareth,  et  syna^ogam  ingressus, 
cum  tradito  sibi  ad  legendum  Kbro  liaiae  prophetaet 
lilum  locum  revolveret,  ubi  scriptum  est  :  Sptnliu 
Domim  $uper  me ,  propter  quod  utmt  me^  evangelixare 
pauperibu$  misit  me  {Luc,  nr,  fS ;  /lot.  Lxr,  f),  red- 
dito  volumine,  verit^tem  prophetiae  illlus  praesenti 
testatus  est  efibctu,  compt^iam  dlcens,  HoiUe  im' 
pleta  e$t  htec  $criptura  inauritus  ve$trii  (Luc.  iv,  2f). 
Sed  et  alio  ejtisdem  prophet^  loco,  a  Domiho,  atque 
ab  .^ejus  se  spiritu  se  missum  his  verBis  osttmdft : 
Et  nunc  Dominu$  mi$it  me ,  et  $piritu$  eju$  U$ai. 
xLViii ,  ffi).  It  se  quoque  sanctum*  SpiWtum*  mitti, 
discipulis  ante  passionenr  suam  Hoc'  modo*  pitmun- 

]||  tial  :  Cum  auiemvenerit  Piarac(ttU9i  quemego*miitam' 
vobi$  spiritum  veritatiSf  qw-  a  Rutr»  proaedH^  Hie  te^ 
sttmonfum  peHHbebitdeme  (J^aiti  xv,  99).  Superiu9 
auiem  eumdem  spiritum  etlam  a  Patre  miliidoene- 
rat ,  Pttracletu$  autem ,  inquicns',  Spiritue'  annetue 
quem  mittet  Paterin  nomine  meo^  iite  votrdbcebH  em^ 
nia  (Joan,  xiv,  26).  A  PuVre  ergo  et^  aB^iritu  mi»- 
sus  est  Filius ,  et  a  Patre  et  PiHo  missus  est  S^iri* 
tus.  Verumtamen  iiecPnHiTnecSpiritussancti  mi^ 
sionem  Idcallter  l^ctam  quisquam  d^bef  SBriMitnns 
accipere :  sed'iIIo-missiOhis nomiheopu» inteifigamus 
manifestationiS'  ihdhltae;  Si(:*enim'tton*loealitertni9^ 
sus  esVFilius,  nec  lOcaHtermiitUurSpiri^irsamctusi 
sicut  nee  ittsius  Patris  est'  quoqttam  Idcftlis  «HeiH 
tus. 


989 


DE  SPIRITU  SAMCTQ. 


m 


Bormiida  Romanui  epi$eopu$t  quod  ^iritui  mmIu$  j^  niuic  cvm  per  insufflationem  percipitur ,  et  postmo- 


a  Palfo  Fitioque  proceiit^tic  dicU  in  epistola^  quam 
ad  Juttinum  imperatorem  mi$itf  adversus  Nestorii 
et  Eutycheiis  blasphemias. 

Adorem»  Fatien  et  Fiiium  et  ^irituia  s^ctum, 
iadisliiieMim  (iadlfiMMi}  distinct^,  iBOomprehensi- 
biiem  et  ineiianrakite»  subelautkiitt  TiruiiUtis  :  ubi 
eial  admittit  ■•BMfmn  fatio  persouarum,  unitas  la- 
meo  noD  auittit  easeati»  separationem,  ita  tamen 
ul  lemmus  di?iiiflB  pro^ri»  naliir»»  serYemus  pro- 
pria  uBieui^  porsoika,  ut  fiec  personis  divioitaiis 
siiigakiritas  denofetnr,  nee  ad  es^ntiam  hoc  ((uod 
esl  pffopfium  MnniMm  transler^Mir.  Hagnum  est 
aanctae  et  incomprehensibile  mysterium  Trinitatis» 
Deus  pater,  Deus  filins,  Deus  spiritus  sanctus,  Tri- 


dum,  eum  d^  (kbIo  veniens  in  Jinguis  Tarii^  demon- 
slratur.  (lar  ergq  prio^  tn  terra  discipulis  datur, 
postmodum  de  coelo  mittitur ,  nisi  quo<i  duo  sunt 
prsBcepta  charitatis,  dilectio  videlicet  Dei,  et  dilectio 
proximi?  In  terral  da^ur  Splritos,  ut  dillgatur  proxi- 
raus  :  e  coelo  datur  Spiritus,  ut  diligatur  Deos.  Si- 
cirt  eryo  una  est  chariias ,  et  duo  praBcqnta»  ita  unus 
Spirfu»  el  doo  dola,  prius  a  ooAsislente  Domino  in 
lerra,  postmodum  e  ceelo  :  fuia  iq  prosimi  amore 
discitor  (fualiier  perYentri  ddieal  ad  amorem  Dei. 

Iteniidem  in  liM  MoraHum  seeunda  {cap.  tt). 

Si  proplietiae  spirUus  prophetis  semper  adesset, 
David  regi  de  constructione  templi  eonsulenti  ne- 


nilas  indfviii :  ei  tamen  nolnm  est,  qnia  j^prium  »  ^"'^"^'»  ^^^^^"  P^^P^^^^  concederet  ((nod  {)osl 


osl  patris  fonerare  filium ,  proprium  fiiii  Dei  ut  ex 
paVro  patn  aascoietur  ae^alis,  proprium  Spiritus 
fianeti  ut  4e  Palro  ol  Fiiio  pFOcederel  sub  una  sub- 
ttaBtia  deitatia 

Leo  Romanns  episcopus^^uod  Spiritui  sanctnsaPatre 
FiHoque  proeedit,  nc  dicH  in  epi$$^j  quam  mi$it 
ad  lurikium  A$iuricen$em  epiecopnm, 

PrinM  ita^e  eapitvio  demomtratar,  qfuam  impio 
sentiant  de  Trinitate  divina,  far  Fatri^  ol  Filn  el 
Spiritos  saacti  unam  atque  eamdcm  asserunt  esse 
personam  :  lanquani  idem  nunc  P^ter,  nunc  Filius, 
nunc  Spiritus  sanctus  nominetur  :  nec  «lioft  sit  qui 
gennit,  alius  qui  genitus  est,  alius  qui  de  utroque 
procedit,  sed  singularis  uhltas  in  tribus  quiJem  vo- 


pauiulum  negaret.  Unde  bene  in  EvangeTTo  sfcriptum 
est  :  Super  quem  videris  Spiritum  descendentem  et 
manentem  super  eum,  hic  esi  qui  baptiMt  {Joan.  1, 53).' 
In  cunctos  namque  fideles  [Edit,  in  cunctis  namque 
iidelii^us]  spiriius  venit,  sed  in  solo  mediatore  sem- 
per  singularitec  permanet  :  quia  ejtis  humanitatem 
pqnquam  deseruit ,  ex  cujus  divihiiate  procedit.  In 
illo  igitur  manet,  qul  solus  et  omnia  et  semper  potesl. 

Itet^  idem  in  eodem  iibro  {cap.  29),  post  pauca. 

kt  hjs  igitujc  donis,  sine  quibus  ad  vitam  pervo- 
piri  non  potest,  Spiritqs  ^anctus,  sive  \n  (^aedlcaio- 
ijbus  sfiiSf  sep  in  plectis  omnibus  semper  mahet :  in 
iUis  autem,  quibus  per  ostensionem  illius  noh  hostra 
Ti,ta  sorvatuc,  sed  aliorunli  quxritur,   nequaquam 


cabulis,  sed  non  m  tri^us  sit  a^cipienda  pcrsonis,  ^  semper  iu  prxdicatoribus  permanet  :  quia  semper 


qaod  blasphemiae  genus  de  SabeUii  oplnione  surtt- 
pserunt. 

Gregorius  l?omaiiiu  episcopus^  auod  Spiritus  sanctus 
aPatre  Filioque^procedal,  in  Bomilia  vigesima  $exta 
$ic  dicit'. 

Itaque  recie  dicitur  :  Sicut  misii  me  Paier,  et  ego 
mitto  tsos  {Joan.  xx,  H);  ii  est,  ea  vos  charitate 
diiigo,  cum  inter  scandala  persecutorum'  mitCO',  qua 
mc  charilate  Pater  diligit,  quem  venfre  ad  t'oleran- 
das  passiones  fecit.  Quamvis  mitli  elfam  jnxta  naturam 
diviniUitis  possit  inlelligi.  Eo  enim  ipso  a  ^atre  ^illus 
roilti  dicirur,  quo  a  Patre  generatu^.  l^am  saActum 
quoque  Spirilu  n,  qui  cum  sit  «xqualh  [Edil.  Creg, 

co:equalisl  Palri'  et"  Fflio,  non  lamen  incarnalus  CSt,  iv     $an€tu$  a  Patre  procedit,  et  keeo  quod  eil  FtHi  ac- 
i'iem  se  Filius  miltere  perhiliet  dicehs  :  Cum  venerit  "    "  "^ 

Pfiradetus,  quem  ego  mittam  vobis  d  Patre  {Joan. 


qfxidem  ^rum  cordi  ad  bene  vivendum  praesidet , 
nec  tamen  per  eos  virtutum  signa  semper  o^tendit : 
sedf  aliquando  se  eis  a  signorum  ostensionibus  sub- 
irahit,  iit  eq  humilius  virtutes  ejus  habeantur ,  quo 
habitsp  teneri  hon  po^snnt.  Aediator  autem  t^ei  et 
hominum  nomo  Ghristus  Jesus,  in  cuhcCis  eum  et 
semper  continue  habet  praesentem' ,  quiaf  et  ex  illo 
fdem  S]()iritus  pier  snbstantiam  profeVtciy.  Recte  ergo 
ei  cum  fn  san^ctfs  praedicatoribns  maweaf ,-  in  media- 
tore  singulariter  manere  perhibetur  :  quia  in  istis 
pef  gratiam  manfet  ardf  aliqnid,  in  illo  autem  pcf  snb* 
stantiam  manet  ad  cnncta. 

item  idem  in  libro  quinlo  \cap.  2G) ,  quod  Spiritus 


XV,  28).  Si  enim  miiii  solummodo  incarnari  debet 
intelligi ,  sanctus  procul  diiDjO  Spfrilus  nullb  modo 
diceretur  milti ,  qui  nequaquam  incarnatus  esf ,  sed 
ejus  missio  f|psa  ^rocessio  esl,  qua  de  Palre  proccdit 
et  Filio.  Sicut  ilaque  Spirilus  milli  dicitur,  quia  pro- 
cedit,  ita  et  Filius  non  incongrac  mltti  dicitur,  quia 
generatur.  Hoc  cum  dixisset ,  Insufllavit  ei!  d\\\t 
eis  :  Accipile  Spiritum  sancturh  { Joan.  x<,  H ). 
Quaerendum  nobis  est ,  quid  est  quod  Spiritnm  san- 
ctum  Domudus  noster,  et  semel  dedit  in  terra  consi- 
slens,  et  semel  ceelo  praesidens.  Neque  enim  alio  in 
loeo  datos  Spiritus  sanctus  aperte  monslratur ,  nisi 


eipiai ,  ubi  inielHgitur  etabeo  ptocedere, 

Et  vocem  qnasi  aurm  tenis  audivf  {Job.  iV,  16); 
^aodenimpcrvocem  aune  lenis,  nisrcognitfoSjpiritns 
Sancti  designatnr,  qui  de  Patre  procedens,  et  de  eo 
quod  est  Filii  accipiens,  nosfrae  fonuitei^  hotitia^  in- 
firmitatrs  infundillurt  Qui  iamen  su^r  apostolos 
veniens,  per  exteriorem  sonum  tanqnaTh  per  vehe- 
mcntem  spiritum  demonstratur ,  cum  dfcitur  :  Fo- 
ctus  est  repente  de  coeto  eonus  tanquani  advenienti$ 
spiritns  vehementis  (Act.  n,  2).  Sanctus  enim  Spiriins, 
cum  se  notitiae  humanae  infirmitatis  insinuat,  et  so- 
nitu  vehementis  spiritus,  et  voce  aorae  lenis  erpri- 
mitur  :  quia  videlicet  veniens  ei  yehen^nSr  est,  et 
lenis.  Lonis,  quia  noiitiam  suam  qualonus    cofnosc 


%n 


THEODULFl  AURELIANENSIS  EPISG. 


m 


ntcnnqiK  valeat,  nostris  sensibus  temperat :  vehe-  Avero  sanclus  procedendo  non  Aascitur;  quomodo 


roens»  quia  qoantumlibet  lianc  temperet,  advenlu 
tainen  suo  infirmitatis  nostrae  caecitatem  iUuminando 
perturbat. 

hidorui  in  Ubro  teptitno  Etymolo^rum  {cap.  3), 
quod  Spiritus  $anctus  a  Patre  tilioque  procedat^ 
sic  diett. 

Spiritus  sanctus  ideo  praedicatur  Deus ,  quia  ex 
Patre  Filioque  procedit  :  ideo  non  dicitur  genitus» 
ne  duo  in  Trinitate  filii  suspicentur  :  ideo  non  pne- 
clicatur  ingenitus,  ne  duo  patres  in  ipsa  Triniute 
credantur.  Procedens  autem  dicitur  testimonio  Do- 
mini  dieentis,  Multa  adkuc  habeo  vobis  dicere,  sed 


Pater  nunquam  sine  Fiiio,  et  tamen  sine  Fiiio  Pater 
genuit  Fiiium ;  quomodo  Filins  nunquam  sine  Spi- 
ritu,  et  tamen  ait :  Nisi  ego  abiero ,  paraeletus  non 
veniet  ad  vos  (Joan.  xvi,  7).  Quomodo  Filius  non  de 
se,  sed  de  Patre  est,  nec  tamen  ei  est  posterior  de 
quo  est ;  quomodo  Spiritus  sanctus  de  Palre  proce- 
dit  et  Fiiio,  nec  tamen  abeis  praeceditur,  a  quibus 
procedit ;  quomodo  tria  unum  sunt ,  et  unum  tria ; 
quomodo  ad  se  iuTicem  relative  tria  sunt ,  essentia- 
Uter  unum  sunt;  quis  ista  consideret,  quis  ista  com- 
prehendat;  si  enim  humanae  naUvitatis  Christi  se- 
creia  non  capimus,  dirinae  naturae  mysteria  quomodo 
capiemus? 


non  potestis  portare  modo  [Apud  Isid.,  qucB  vobis  lo- 
quar ,  sed  non  potestis  illa  modo  audire  ].  Veniet 
autem  spiritus  veritatis  qui  a  Patre  procedit ,  et  rfe  b  ^^^^  ^^ '"  ''^''^  Sentenliarum  {Lih.  i,  eap.  17.) 


meo  accijriet,  ille  docebit  vos  omnia  {Joan.  xxi,  12). 
Uic  autem  non  solum  natura  procedit ,  sed  semper 
ad  peragenda  diyioitatis  opera  indesinenter  proce* 
dit.  Hoc  autem  interest  inter  nascentem  Filium,  et 
proeedentem  Spiritum  sanctum,  quod  Filius  ex  uno 
nascitur,  Spiritus  sanctus  ex  utroque  procedit.  £t 
ideo  dicit  Apostolus ,  Qui  autem  spiritum  Christi  non 
habet,  hic  non  est  ejus  (Rom.  vin,  9). 

Item  idem  in  eodem  opere  (cap.  4),  post  pauea. 

Pater  igituret  Filius  et  Spiritus  sanctua  Trinitas 
et  unitas.  Idem  enim  unum,  idem  et  tria  :  in  natura 
unum,  in  personis  tria  :  unum  propter  msjeslatis 
communionem ,  tria  propter  personarum  proprieta- 


Spiritus  sanctus  creator  est ,  sicut  Pater  et  Ver- 
bum,  teslante  propheta,  Spiritus  Domini  feeit  me,  el 
insjriraculum  [Edit.,  spiraculum^ommpotentisvtfnfiea- 
vit  me  (Job  xxxiii,  4).  Spiritus  sanctus  Patris  et  Filii 
est,  et  inde  unum  sunt  Pater  et  Fiiius,  qnia  nihil 
habet  Paier  quod  nou  habeat  Filius.  Non  enim  res 
una  et  duorum  consubstantialis  poterit  simul  ab  eis 
procedere  et  simul  inesse ,  nisi  unum  fuerint  [Edit. 
fnerit]  a  quibus  procedit. 

Prosner  in  libro  de  Vifa  contemplattva  {lAb.  i,  cap. 
18),  quod  Spiritus  sanctus  a  Patre  et  Filio  proce- 
datf  sic  docet. 

At  cum  non   solum  secundum   Apostolum  nos 


tem.  Nam  alius  Pater,  alius  Filius ,  alius  Spiritus  ^  ^^^^^^^  f^^^^  ^^^^  fidelibus,  sed  etiam  eos 


sanctus  :  Sed  alius  quidem,  non  aliud,  quia  pariter 
simpiex,  pariterque  incommutabile  bonum  e^coaeter- 
num.  Pater  solus  non  est  de  alio,  ideo  solus  appel» 
Jatur  ingenitus  :  Filius  solus  de  Patre  est  natus, 
ideo  solus  didtur  genitus  :  Spiritus  sanctus  solus 
de  Patre  et  Filio  procedit,  ideo  solus  amborum  nun- 
cupatur  Spiritus. 

Item  idem  in  iibro  Differentiarum  (Lib.  ii,  eap.  3). 
•  Inter  personam  Patris  et  Filii  et  Spiritus  sancti 
ita  secemitur,  quod  Pater  nec  factus  nec  natus  est, 
Filius  natus  non  factus,  Spiritus,  vero  sanctus ,  nec 
natus,  nec  facttts ,  sed  ex  Patre  Filioque  proce- 
dens.  Proinde  Pater  aetemitatem  habet  sine  nativi- 
tate ,  Filius  nativitatem  cum  aetemitate  ,  Spiritus 


ipsos  fldeles,  qui  nobis  divinitus  instituendi  commissi 
sunt ,  instruere  debeamus  de  Patre ,  quomodo  solus 
accipiatur  ingenitus,  de  Filio,  quomodo  solus  dica- 
tur  genitus  [Edit. ,  quomodo  ex  ipso  sit  genitus],  et 
de  Spiritu  sancto ,  quomodo  ex  Patre  ac  Filio  pro- 
cedens,  nec  ingenitus  possit  dici  nec  genitus,  quali- 
ter  ista  tria  unum  sunt,  et  hoc  unum  non  dividalur, 
sed  distinguatur  in  tria ;  quemadmodum  nec  Pater 
nec  Spiritus  sanctus,  sed  solus  Filius  de  solo  Patre 
inefiabiiiter  natus ,  hominem  totum  sine  ulla  muta- 
tione  substantiae  suae  susceperit,  ac  se  Deum  et  ho- 
minem  verum  per  virtutes  passionesque  probaverit, 
comprehendi  permiserit,  occidi  voluerit,  tertio  die 
resurrexerit,  in  coeios  hominem  de  nobis  assumptum 


yero  sanctus  proccssionem  sine  nativitate.  Pater  ex  ^  sua  virtute  levaverit,  suae  resurrectionis  exemplo 


nuUo  exordium  ducit,  Filius  ex  Patre  originem  su- 
mit,  Spiritus  vero  sanctus  exPatre  Filioqueprocedit. 
Haec  tamen  a  nobis  quae  dicuntur  de  Trinitate ,  ut 
[Edit.  utcunque]  potest  intelligentia  humana  capere. 
Nam  quis  considerare  sufiiciat  ipsius  Trinitatis  in- 
terna  mysteria?  quomodo  Pater  et  Filius  et  Spiritus 
sanctus  tres  personae  sunt,  una  natura;  quomodo 
Pater  ingenitus,  Filius  genitus,  Spiritus  vero  san- 
ctus  nec  genitus  nec  ingenitus ,  nec  creatura  esse 
videatur,  sed  increatus ;  quomodo  Filius  de  Patre 
iiatus  est,  Spiritus  vero  sanclus  de  Patre  procedit, 
et  Filio;qaomodoFilius  nasoendoprocedit,  Spiritus 


nobis  regeneratis  in  se  spem  feliciter  resurgendi 
praestiterit ,  membra  sua  nos  fecerit ,  non  credenti- 
bus  sibi ,  vel  a  se  recedentibus ,  supplicium  commi- 
natus  sit,  et  adhaerentibus  sibi  regnum  eoeleste  pro- 
raiserit.  {Cap.  19.)  Haec  et  alia,  et  sacerdos  nosse 
debet  ut  doceat,  el  populus  credere  ut  ea  quae  do- 
ceatur  intelligat,  dicente  Apostolo :  ffisi  credideritis^ 
non  intelligetis  (Isa.  vii,  9).  Unde  datur  iiilelligi, 
quod  non  fides  ex  intellectu  ,  sed  ex  fide  intellectus 
existat,  nec  qui  intelligit  credat,  sed  qui  credit  in- 
telligat,  et  oui  intellexerit  bene  agat 


«  Qo«dam  higus  cap.  aliter  iii  editis,  Isid.  leguntur« 


m 


DE  SPIRITU  SA1SGT0. 


t74 


VigUiut  Afrieam9  efntcofmt  Sjnritum  Mnfinm  a  A  Filium  inyisibilem  sicut  ipse  invisibilis  est ;  qul  iit 


Patre  FUioque  procedere  hie  verbit  demonttrat  in 

litrit  (Ub.  I  pott  medium)  quot  tcriptit  Contlanti* 

nopoli  in  defentionem  Leonit  papm  contra  Euty- 

cktanittat,         Pu    («^lioc^ici 

Similiter  nobis  et  de  Trinitate  quaestionem  ali- 

quam  moyeant,  ut  quia  sunt  qusdam  propria  Patris, 

qnse  nec  ad  Spiritum  sanctum  [Edit.y  nec  ad  Filium, 

nec  ad  Spiritum  /.  etc.]  pertineant\  et  sunt  quasdam 

propria  Fiiii,  qnae  nec  ad  Patrem  nec  ad  Spiritum 

sanctum  pertineant,  et  sunt  etiam  Spiritus^  sancti 

Donnuila  propria,  quae  nec  ad  Patrem  nec  ad  Fi- 

lium  periinere  monstrantur,  tres  a  se  invicem  se- 

paratos  criminentur  catholicos  colere  deos.  Sed  ne 

forsitan  inopinata  quaestione  turberis,  audi  per  sin- 

gnla,  suscepti  faominis  di^pensationem ,  nec  ad  Pa- 


esset  visibilis,  corpus  nostrae  tagilibatiB  assumpsit : 
non  ut  inrisibilis  esse  cessaret,  sed  ut  in  ipso  Gbri- 
sto  invisibilis  incredolis  permaneret.  Nam  cumdicit : 
Beati  oeuli  qui  vident  quas  vot  videtit  {Luc*,  x,  ^), 
ergo  beati  erant  Jddaei  omnes,  et  bi  qui  eum  cruci- 
fixerunt ,  de  quibus  per  Bavid  dicitur :  Jpti  vero 
contideraverunt  et  conspexerunt  me  (Ptat.  xxi,  i9). 
Vides  ergo  quia  invisibilis  perseverat,  et  mente  cer- 
nitur  pura  et  credula  :  ergo  si  invisibilis  Pater,  io- 
visibiiis  Filius,  invisibilis  Spiritus  sanctus.  Et  ut  ad 
hoc  te  revocem ,  unde  factum  est  ut  hoc  de  fragili 
faomine  doceamus,  Tria  faaec  invisibilia,  et  indivisa, 
et  in  unuro  conglomeraia,  et  virtutis  eflficacia  redoD- 
dantia,  id  est  vocem  genilricem  verbi,  ex  veriM>  vero 


tmm  ,  nec  ad  Spiriium ,  sed  ad  soium  pertinere  ^  simul  cum  voce  procedente  efBcaclam ,  qnsB  faciat 


[Edit,^  adverte  per  singula.  Susceptae  camis  dls- 

pensatio  nec  ad  Patrem  pertinet,  etc.]  Filium  :  pro- 

prie  enim  Filius,  non  Pater,  de  virgine  natus  est ; 

rursus  ilia  quae  saepe  audita  est  vox  [Edit,y  super 

eom],  Aic  ett  fUiut  meut  dUeetttt  {Matth,  iii,  17),  nec 

ad  Filium,  nec  ad  Spiritum  sanctum ,  sed  ad  Patrem 

pertinet  soliim;  item  columbae  species  quae  in  Jor- 

dane  apparuit ,  et  ignearum  linguarum  multipertita 

distrtbutio  proprie  ad  sancti  Spiritus  personam  per- 

tinere  monstratur.  Sed  ne  adfauc  de  fais  proprietati- 

bas  dubiteSf  aodi  manifestius.  Proprium  Patris  est 

genoisse,  et  proprium  Filii  est  natum  fuisse,  pro- 

prium  vero  est  Spiritui  sancto  de  Patre  Filioqoe  pro- 

cedere  :  nec  omnino  reciprocatur  in  aliam  perso- 

nam  quod  est  onicuique  personse  specialiter  pro- 

priom.  Si  ergo  luc  ires  personse ,  habentes  singolae 

proprietates  soas,  qoibus  signihcantlos  distinguan- 

tur,  non  qoibos  separentor,  onus  est  Deus;  quo- 

modo  Filios,  salva  otriosque  natorae  proprietate,  non 

unoB  est  Christos? 

Prociut  Conttantinopolitanut  epitcoputt  ad  Armemot 
in  epittola  advertut  hareticot  dettinata,  Spiritum 
tanctum  ab  ettentia  divinitalit  inteparabiliier  proce* 
dercy  hit  verbit  edocet. 

Fugiamos  itaque  cousilla  seductionis,  fluenta  faae- 

reticorum  dico  pemiciosa,  Deoqoe  inimica  contagia, 

Arii  vesaniam,  qui  Trinitatem  inseparabiiem  sub- 

slantiis  dividit,  Eunomii  audaciam,  qni  naturam  in- 

comprehensibilem  inrra  scientiam  humanitatis  in- 


alteram  consulem  fieri,  alterom  tracidari,  dic  mtbi« 

Ariane,  ista  tria  unom  sont,  an  non?  Si  onum  imni 

sont,  divide  vocem  a  verbo,  et  efficaciam  a  Toce  et 

verbo.  Qood  si  hoc  in  fragiii  homine  ita  onom  sont 

tria,  vox,  et  verbom,  etefficacia ;  tresqoidempersoiUB 

sont,  sed'ona  subsistendi  potentia.  In  faomine  fra^ 

lissimo,  ot  diximos,  faaec  sit  tanta  potentia,  qoanto 

magis  in  omnipotentia  Dei  ita  est,  ot  sitPater  m- 

nipotens  genitor  Filii ,  et  ex  Patre  et  Filio  proe^- 

dens  virtos,  qoi  est  Spirltos  sanctos. 

Cattiodorut  in  evpotitione  ptalmi  l,  quod  Spiritut 
tanctut  a  Patre  Fiiioque  procedut,  tic  dicU. 

Bedde  mihi  iwtitiam  taiutarit  tui^  et  tpiritu  princi» 

pali  confirma  me  {Ptai.  l,  44).  Nec  incassom  pote- 

mos,  quod  vir  sanctus,  et  cordis  illuminatione  ra« 

diatus,  tertio  Spiritum  nominavit,  nisi  quia  indi- 

viduae  Trinitati  devotus  concedi  sibij  ab  ea  veniam 

postnlavit.  Spiritus  enim,  quantum  ad  essentiam 

divinitatiSy  et  Pateret  Filius  et  Spiritus  sanctus 

recte  unus  dicitur  Deos  :   sed  pro  dlstinctione 

personaram,  propriom  est  Patri  qood  natoraliter 

sine  initio  ante  saecola  genolt  Filium,  propriom  est 

Filio  qood  natoraliter  a  Patre  genitos  est,  pit>priom 

est  Spiritoi  sancto  qood  a  Patre  et  Filio  piocedit.  Qoae 

inefiabili  charitate  atqoe  cooperatione  eonim  con- 

sobsuntialis  aeternitas  et  potestas  omnia  focit  quae 

volt  in  ccelo  et  in  terra.  Sed  qoamvis  haec  lncompre« 

hensibilia  atqoe  inexplicabilia  ita  sont  nobis  nonc 

clodit,  Manichaei  [Edd.  om.  Manichaii],  Macedonii  D  T^  "^«^^^^  .^"^«J  *  nonnollis  patribos  corpora- 


rabiem,  qui  seqoestrat  ab  essentia  deitatis  Spiritum 

sanciom  inseparabiliter  procedentem. 

^  Agneiiut  in  epittoia  ad  Nenium ,  quod  Spiritut 
tanctut  a  Patre  procedat  et  Fiiio^  tic  docet, 

Ideo  ex  Patre  Filius ,  ex  Patre  et  Filio  procedit 

Spiritiis  sanctos,  nec,  ot  qoidam  dicont,  doos  babet 

Deus  filios,  Ghristum  et  Spiritum  sanctum,  sed  habet 

*  Yigiiiut  Africanut  epiuoput.  Hinc  patet  error 
iUoram,  qoi  hos  libros  hactenos  sub  nomine  Yigiiii 
Tridentini  ediderant.  Qoin  et  in  codice  S.  Eugendi, 
ot  audio,  Yi|[iiitts  bic  episcopus  Thapsensis  inscribi- 
tor,  qua  civitas  erat  Africae  in  provincia  Byzacena. 
Et  in  Notitia  quam  edidimus,  inter  episcopos  ejusce 
provinclae,  qui  ad  Hunericum  fldei  causa  veneroot, 
postremo  loco  recensetur  Yigilius  Thapsitanns,  de 
qoo  idemne  an  alius  a  nostro  sit,  GhiiQetio  oostro 


lium  et  simol  existentium  reram  taiis  Blmilitodo  pro- 
ponitor.  Invenimns  enim  in  sole  tres  istas  proprieta- 
tes,  prima  ipsa  est  sobstantia  corporalis  qood  soi 
est,  deinde  splendor  ejus  qui  in  ipso  permanet,  tertlo 
calor  qui  ab  splendore  ejus  osqoe  ad  nos  pervenit. 
Qoae  hoc  modo,  si  tamen  tantae  rei  similitudo  potea 
aiiqua  reperiri ,  arbitror  aestimanda ,  ut  qood  est  in 

pro  ipsios  stodio  et  solertia  discotiendom  relinqoi- 
mos,  a  qoo  Yigilii  opera  brevi  emendatiora  et  ao- 
Ctiora  speramos. 

i>  Agneiiut  in  epittola  ad  Nenium,  Edita  primom 
est  Basileae  hoc  titolo,  Agneiii  epitcopi  ad  Arminium 
de  ratione  fidei,  Adjectom  est  postea  ex  alio,  ot  reor, 
exemplari  nomen  Ravennatis,  qop  seAm  illam  rexit 
postremis  temporibos  Jostiniaui; 


m  THEODULFl  AliREU4«i9fSM  EPISG.  (Tf 

iDle  ftubstafiCia  corpofaMs,  iu  iMteilifatttr  ln  Triai-  A  hoc  «•tboliea  pmipfm  (o^si^f  H^  il^MHN^  Idi* 


late  quodattBMMlo  peraoiia  Patria,  et  quod  est  in  aole 
aj^dor  ^n$ «  hoc  9it  in  Trioltate  peraona  Fiiil» 
sicttt  Afiottoliifl  dieit  :  SfUndar  gloriaf  eftu  {Hebr. 
i,  8),  <|uod  autefln  eatinaole  calor,  boc  sit  in  Trint* 
Ule  persooa  Spiritus  8ancti,6icut  legitor,  Qui»  $e  a6«- 
eo$idet  a  calere  ej%$  (P10I.  xvm)?  Datur  eliam  aliud 
esaBoplttffl  incorporaliiiiB  rerum  •  Uoc  eat  de  aniina, 
919  ad  imagiQein  et  «101111  tudinem  Dei  facU  cognos* 
citur.  Anima  igiturest  ipsa  subsUntia  incorporea  ra- 
tiouali8,in  qua  ines|  inteUectua  et  viu  ejus.  Quodergo 
est  in  anima  subsl^tia,  hoc  iaUUigaior ,  si  dici  fas 
est,  in  Triniuu  persona  Patris ;  quod  auiem  est  in 
aDima  yirtus  et  scienti^,  boc  ioteUigs|tur  10  Triniute 
FiUus,  qui  est  Dei  virtus,  et  Dei  sapiemia,  pt  quod 


tbun  Deo  aubditam  te  esse  proflteris,  aquo  ioaessima- 
bile  beneilcium  te  suscepisse  testaris.  Sednlsanctnm 
yerbum  una  atque  aequabiU  veheraitoh^  fplerf^ur, 

inlende  quid  «^uiiur  (  fiemm.im  ^  Pm  meue 
etHimarwfMue  :  adjmer  nMtti, non  moveb(Hr  fimi^He 
(Wd.  111).  Dixerat  luperius  a  Patre  gis^iium  «alutis 
auctorem;  nuno  qui  si  isu  salutaris  triofi  oopio^ 
sione  cpmpleeiitur.  Primo  ne  minprem  «mdofosi 
dicit :  Jpee  eef  Deue  meue ,  sicut  supra  ds  patr#  Deo 
[Edd.,  Doum]  dicit ;  asquaUus  enim  8uPMl<i  iiomiois 
subsUntiam  et  poteoti;im  uoiutis  o§U(idi|.  hmli^ 
pater  Augusiinos  in  )ibro  quinto  decimp  (^^*  ^ 
de  Trinit^lo  ita  dicii ;  flatione  etiam  rp^di^  IfAaHd" 
gentibus  plarum  es(«  in  sub^t^oM^   veritaMs  i»a 


est  in  anima  vivifiMndi  proprietas ,  hoc  ei  in  Trini-  B  solnm  Patrem  Filip  non  esse  majoi^m ,  sed  neo 


Uito  inUlligaMir  j^piritus  sanctus,  per  quem  viyifi- 
caf)(ii  opus  ipultis  locis  prsedicaiur  impleri,  sicut  aii 
Petrqs  Apostolus  in  epislpla  sua :  Moriificatu$  carne^ 
W»ilicnm$  mtm  9PMtu  [l  Petr.  m»  18).  Item  Apor 
stobis  :  lAlterff  eeeidit ,  s|tln(iis  autem  mi/icat  (il 
Gor*  III»  (l)i  et  in  Evaogelio  Doroinus  aii  c  Spiriiue 
eet  (fui  tiit^^l»  mm  caro  non  prodeet  ipiidquam 
{Joan.  YU  M).  Haeo  auUm  quia  divoiliai  iria  singur 
lari|or  soquesira^  nqUjiVenus  inveniunturi  quamvis 
inullectus  nosUr  e^  distincfa  pos|it  adverUre  :  ised 
iu  iiatumUur  snnf  qnita,  ui  dum  unum  horum  S6 
obtulerii,  »mul  iria  aempor  occurrant.  Sic  per  bas 
slmiUtiidines  Unt»  rei  aliqoa  nobis  imaginatio  veri- 
iatis  aperiUir.  Suni  ei  h»e  ei  alia  Patrum  dispuu* 
tione  aiitiilia*  Sed  quaa  nunc  eaniis  bdfirmiias  ad  11-  C 
qoidam  vetai  intelligl,  iQnc  pnesuntius  poterdtii 
eompfehendi,  quando  in  majesuu  sua  diviniutenl 
viderint  quieunquo  beati  sont.  Qood  qui  desfdeirat 
plenius  agnelBeoi^,  saneii  Hilaril»  sanctl  AmbrosU  ei 
aauoti  Augustioi  UbMs  [Apud  €u$giod. » Ubres  TrinlU- 
tis]  non  desinat  leoUtare.  Hme  onlm  res  ad  dlspo^ 
Undom  qnam  mapa  um  hmga  est,  Nam  et  beami 
Hioroivnvus  adversua  haereiieos  in  hoe  psalmo  lUco- 
leoUr  et  hosflur  de  TrinlUU  dieseroit. 

hm  idem  psoimo  senifeitme  primo, 
4b  ipeo  emm  eulutmn  nteum  {P$ai.  lxi,  4),  Id  est 
unlfeniius  Fittos,  qui  reeu  credenUbus  saluurlsi 
eiistii;  ab  ipso  enlm  cum  dicitur,  FiUus  signiflea- 


ambos  simul  ^Uquid  psse  flujqs  quam  (u>lum  Spiri- 
tum  sanctnm,  fiui  qu^bei  dttps  in  eadom  ThniUU 
m^jus  ^sse  aliquid  quani  «quig»  ai||  pnpqpi  simul 
tres  maju^  ^liquid  es^  qnam  sipgulos.  SiP  perfo- 
ciam  |t(que  singMiarom  oaturam  sa^pUi  friniuiis 
OfirabiU  veritate  d($m<W|tn»vit» 

Pmdentine  in  fihro  contra  Mnrctonisttte  {Barmurii* 
genia,  v.  6Si),  iMiro  Itereico. 

0  Doe  eunelfparens,  anlmss  dator,  0  Deo  Christe, 

CuJuB  ab  oro  Deus  SttbslBUi  l^irltus  onua. 

Item  idem  in  libro  Httmnorum  [Cathemerihdhj  hymnq 

6,  V.  ^,  \netro  inmhito, 

0  Tripi^tis  hujus 
Vis  uqa,  luraen  unum, 
Peu^  ex  beo  perennis , 
D^u^  ex  vitfoqciQ  missus,  . 

limn  idem  in  libr^  Uymnemim  (Avmno  6^  v.  i\\  otsa 

IFO  choriambicQt  guod  A^clepiafyum  nomirfoifir» 

Inventor  rutiU  dux  bone  luminisi 
Qui  cerUs  vicibus  tcmpqrft  diviiiiSt 
Merso  sole  chaos  in^roit  horridnm  t 
Lumen  redde  tuls,  Chrisu,  fldeUbns. 

(Ibid.,  V.  i£i7)  Per  Christuni  genilum,  summe  Pa- 
In  (luo  visibiUs  siat  libi  gloria ,  [ter,  luum, 

Qui  nosler  Doraihus,  qui  tuus  Unicus, 
Spirat  de  patrio  corde  Paracliluih, 

Per  quem  splehdor,  honor,  laus,  sapiehUa| 
Msgesias,  bonitsis,  ei  pielas  tua 


tur.  Hac  enim  propria  unus  Deus  sanota  Trinius      , , ,_,  -.  ^ 

habet,  quod  DaUr  ingenitus,FiUnsgeniUs,  Spiritus      Regnum  continqat  noraine  triplici, 
Banetiis  a  Batre  ei  Fii&o  proeedit :  hoo  fldes  integva>      Texens  perpetuis  s^cula  sxculis. 


mit     T< 


*m>^ 


mi^-mm^m/ikmmt^ 


aureLianensis  episg. 
FRAGMENTA  SERMONOM  AUQUOT. 


Ad  Yirtutes  difficile  coosurgimus ,  ad  viUa  sine 
labore  delabimuF.  Isu  enim  prona ,  illa  ardua  aunt. 
Grandes  enim  sudores  perpellmur  ut  ad  ecslum  con« 


scendere  valejtmus.  Quemadmoduin  ou  virtuium 
teodeotes  culmen  Aon  a  summis  inchoant,  aeda 
inaodleisi  ut  $ei)Bim  ad  tfUora  pertlB^t ;  ita  et  ooi 


K7  f  UkfiMfiiNU  MMIMinfe  «R 

dilabimtiur  ad  Titia  noa  iMiiB  a  uttgius  ctiiduuInm  A  ftmd*  <rgo  iMpiyBli  teoMMminmttd  delecurtiil- 


iDcipiunt»  sed  a  modicis  amestwiit ,  el  sic  ia  iiia« 
xiniis  proniuiit.  Nihil  prodest  «Ldinizte  malo  agere 
boDvo^  9  S^d  prius  e&t  coliibeDdmii  a  loalo»  dei&de 
exerceudum  bpDum.  Hoc  eDim  iadicat  prophela 
cum  dicit  :  ^ui€scit$  agere  perverse^  discite  benef^ 
cere  {isa.  i,  IG).  Prius  vitia  ezsUrpaDda  suRt  id  hxh 
iuiue,  deinde  iaserendee  virtutes,  Nam  cotmer%  ot 
copjuagi  Doii  potest  veritas  cuid  m^ftudacio ,  pudor 
cum  peiulaDtia^  fides  cum  perGdta^  cattilaficum 
luxuria.  LujLuria  vero  carnis  ideo  motabilis  esi  ooi^ 
iiibus,  quoDiam  statim  per  se  turpis  est :  ei  taoieD 
pensante  Deo  p  superbia  miitor  est.  Sed  qui  detino^ 
tur  sqperbia  et  doo  sentit ,  labiUir  carnis  luzuriat 
ut  prp  bac  ^uniilietur,  et  a  coafusione  surgat  et  a 


jMm  fornicaiioDis  impoUiliir,  divwi  jtidicli  etimm  ti 
«lerni  tonneDta  iDceBdii  «M  «ciilts  ^ponaDUilr : 
^ta  DimiTDm  omDis  pMa  aeMitieitfs  ipnavioHs  tm^ 
plidi  fonnidioe  ooereeiun  neotdaiio  aidoris  f»- 
beDD»  aidorem  eseiiidil  luxiiriRk  A  Deo  daMir  «o»- 
liDemia,  sed  pelile  el  acd|^s.  Tudc  oalem  liiMr- 
luiv  qiiaDdo  Doua  gendltt  islenDO  pnlsatiir.  inwda 
esl  pukhriiodo  castilatte ,  f«vos  gDStala  detedalio 
duicior  iovenilur  quam  camis»  Gaslitaa  eoifll  tnh- 
cias  suaviiatis  esl,  polclirilttdo  iDvtolau  sanclommv 
saoiisocorporiS)  securitaa  DHNitis.  Nam  qni  tae  con- 
liDenliom  batiere  confidil)  elobaliistenreDisdesii' 
deriis  so  non  subirabit«  quoAvisbuDc  loxMria  Omv 
nis  DOD  polloal»  diversa  lamoo  wmniam  cooversif^ 


superbia.  Dmois  peccaos  superbus  esi^  eo  quod  fa-  B  lioois  operatio  maeulaik  Omio  lanM  peccaimn  por 


ciendp  vetita  •  coolemptim  babeat  divjDa  praecepta* 
Recte  ergo  iqitiuDf  omnis  peccafi  fiii|>erbia»  quia 
Dlsi  prapc^sserjt  ipandatorum  Dei  ioobedieDttai 
transgressionis  noQ  ^equitur  culpa*  Superbia  si(»it 
origo  esi  omnium  criminum  ,  i|a  ruina  eunctarum 
Tirtuiuro.  Ipsa  ei&t  enim  io  peccato  prima ,  ipsa  io 
confliclu  poslrema.  Baec  enim  aut  in  exordio  meq- 
tem  p6r  peccatbm  prosternitt  aut  novissime  de  vir- 
iiiiibqs  d^icit.  Ibde  et  omnium  peccatorum  est  ma- 
xima»  quia  tam  per  virtutes  quam  per  vitia  buma- 
iiani  mebtem  extertninat;  ex  culpa  superbiae  |d^- 
tumqoe  m  abomihandam  carnis  immunditiam  itur« 
Dam  allenim  pendet  ex  altero.  Sed  sic^t  per  super- 
biam  mentis  itur  in  proslitutionem  libidihis ,  ita  per 


pffioiteoliam  reelpit  vnloeris  saottatem*  Noo  polMl 
quisquam  spirifaiia  bella  trtosire^  OiStpnas  edomo^- 
verit  ardorem  cupidilatio%  Noo  poM  ad  ciMileBH 
plaBdimi  Do«m  meos  esse  libera»  qom  tifepidllaiibiil 
bujns  mundi  iocunibii.  Omoipeeoatopejorostavi- 
ritia,  ei  amor  pecaoianao«  Diide  ol  ptr  Saiommieai 
dicitor :  JDfihH  est  eceksiins  'pmm  ttnm  feasmtm 
(EccU.  Xv  i^) ;  cupidilas  oflMlom  crimiotam  oMlorio 
esl.  Uode  et  Aposlolus  ait  t  Radix  mtihhmnudmrum 
esi  cu^diim  {I  Tim.  vi)  10).  St  efgo  sueclditor  ra^ 
dix  criffiiDum  >  ooo  pulloloDt  ottlerm  soMos  pocco^ 
torum.  Cupiditas  ooim  Ghrisinn  veodidit*  vOodidit 
vitam,  comparavil  mortom  t  Decminim,  qoia  iito» 
rieDles  ioferoi  igoiiNig  dflputaotor)  qlit  vivteDies 


butaililaiem  inentis  salva  fit  castitas  carnis.  Deus  ^  flammam  cupiditatis  ouss  oon  exsUoxocaot.  Utilo 

est  cavere  gulam  oiboromque  coocupiscootiam.  Quld 
eoim  tam  Doxium  quam  al  aoiBMis  serviat  vootri  et 
escisi  qu»  suot  destrueodai  testanlo  Aposlolo :  Aml 
autem  et  hunc  et  kwc  destruet  (I  Cor.  vi,  15)»  Noo 
ad  luxuriam  ooc  ad  satiotatem »  flod  taDtaBMOodo  oi 
corpus  snsteoletur  ad  opos  Dei  i  epalis  esl  utoodom. 
Sicut  eoim  omDOs  caroales  oupiditales  abstiAontio 
resecantor,  ita  omnes  aoima  virtutes  odaciutis  vi- 
tio  destruaqtur.  Neque  eoim  potesl  qaisplam  viria» 
tum  perfectionem  aitiDgere,  nisl  priut  edoraaverit 
veotris  iogluviem.  Nemo  potesl  domioari  csteris 
vitiis»  nisi  prins  restrinxeritvitiom  guUe.  Nonpotesl 
qaisqoam  o  semeiipso  facilo  spiritus  imtnuodos  ex- 
pellere,  oisi  per  abstlnentiam  galaa^   Tunc  enim  hO' 


outem  nonnunquam  dejicit  occultam  mentis  super- 
biam  per  carnis  maiii^estam  hiinam.  tibidinis  nasci 
lihmiindiUain  de  animi  occulta  superbia,  exemplo 
pridii  hbihinis  apetitur ;  qui  mox  ut  pier  superbiam 
cohtra  Deum  tumuit,  statim  camis  libidinem  sensit, 
et  pudenda  operuit.  Nobounquam  gemino  vitio 
Cbristiabiis  a  diabolo  appetiiur,  et  ooculto  por  eia- 
tionem ,  el  piiblico  per  libidinem ;  sed  Dei  servus 
discirete  utrumque  pensans  Sic  cavet  libidinem ,  ut 
non  Incuirral  elaiionem,  et  sic  Iremit  elationem.  ut 
non  resblvat  animum  ad  libidinem.  Luxuriosis  at- 
que  superbis  dscmohes  plus  fautores  existunt ,  dum- 
qoe  io  ovteris  vitiis  spiritdfl  maligni  deiorvlant ,  his 

tameq  majori  famiiiaritate  junguntur,  eisqueam-     ^ , ^ ^ 

plius  juxta  desiderium  {'amuUntur.  Principaliter  bis  ^  stes  qui  extra  nos  sont  a  noblB  fortias  snperanturi 


duobus  viiiis  diaboliis  bumano  generi  dominati^r, 
id  est,  per  superbiam  meutis  et  luxuriam  carnis; 
Unde  et  bominus  ad  Job  loquitur  de  diabolo  diceus : 
Sub  umira  iormit^  in  secreto  catami,  in  locis  humen- 
tibus  (Job  tL.  l6) ;  per  caiamum  enim  inanis  super- 
bia,  per  loca  nomentia  camis  demonslratur  luxuria ; 
per  haec  enim  duo  vitia  diabolus  bumanum  possidet 
genas.  vel  dum  mentem  in  soperbiam  erigit,  vel 
dura  per  liilunam  .carnem  corrumpit.  Ex  corde 
etiim  primum  fbmicationes  sunt  auierendae ,  ut  non 
prorampant  in  opere.  Hinc  est  quod  per  propbetam 
dicilur :  Accingite  lumtfos  vestros  super  ubera  vestra 
(/fa«  vtxdt  tl) ;  hoc  est  tn  corde  libidioes  resecato* 


cum  prius  quas  iotra  nos  sunl  vitia  exsltngaaotur. 
Nam  fmstra  foris  agit  bellum,  qai  iotus  habot  peri- 
culum.  Escae  crapulam,  potus  ebrietalem  generat. 
Ebrietas  autem  perturbationem  gignit  mentis,  furo- 
rem  cordis,  flammam  libidinis.  Ebrietas  ita  mentom 
alienat,  ut  ubi  sit  oesciat.  Unde  ot  in  Proverbiis , 
PoUntest  ioquit,  irocondi  <»ri;  fioflm  ooO  bibant^  ne 
cum  biberint^  obUvisea$Uur  sapientiam  (Prov.  xxxi,  5). 
Plerisque  laus  ost  multum  bibere  et  oon  inobriari. 
Audianl  hi  advorsam  se  prophelam  dicentem :  Vm 
qui  potentes  esiis  ad  bibendum  vinumf  et  viri  fortes  ad 
miscendam  ebrietatem  (Isa.  V|  S2).  Yino  multo  dedi* 
tos,  et  bixuriose  rivontos,  Isaias  sio  arguil  dioeofl  t 


THEOBOLFI  A15IffiLIAI«3fSIS  EPISG.  180 

ym  iftit  vimiftrigUU  munead  ^hfkiaiem  i^cfafutfam,  A  pneoocapat.  CoDtoere  Salomonem  per  ottam  muUis 


et  poiimAttm  usqtte  4ui  veiperamf  ut  tfino  aetuelie 
{lioi.  Y,  11).  De  lalllNis  alio  ih  loeo  dieitor:  Vm 
tibif  civita$y  cuju$  re»  jueeme  esl,  ei  cujue  principee 
mane  camedunt  (Eccli.  x,  16).  Multi  etiam  a  mane 
osque  ad  soHs  occubitiim  ebrietati  et  gulas  Tolupea- 
tibtit  serriunty  nec  intettigunl  cnr  natii»ant,  sed 
consoetudine  bettoina  detenti ,  luxurise  tantom  tota 
die  epulisqoe  inserviont  Glamat  loel  propfaeia  bis 
qoi  ebrietati  servlont ,  dieens  :  Expeftfiseimini  ebrii 
et  ftete ,  et  ulutate  omnee  qui  bibide  vinum  in  duice" 
dine  (Joel.  i,  5).  SoIIicite  igiuir  cum  discretione 
moderanda  est  eamiis  cura ,  ne  quid  nirois :  nam 
quidquid  nimis  et  oltra  modom  est,  pemieiosum 
est;  qoidquid  aotem  cum  modo  et  temperamento  fit, 


fbraicationibus  involotom ,  et  per  foraicationis  vi- 
tiom  usque  in  idololatriam  lapsum.  Hi  vero  qui  pro 
Det  timore  sannilo  renuAtiant,  eltamen  curis  reram 
saeculariom  implicantor,  quanto  se  reram  studiis 
implicant,  tanlo  se  divinae  subtrafaunl  cfaaritati.  Qui 
simul  et  terreuis  parere  cnris  et  divinis  se  exeroere 
student,  ulrauique  complecti  non  valent,  sicu(  Chri- 
stus  ait :  Nemo  poteet  duobue  dominii  eervire  (Matth. 
VI,  24).  Nisi  enim  prius  a  secreto  cordis  expeilatur 
importuoa  sascularium  muUitudo  curaram ,  antma 
qo»  mtrinsecus  jacet  nequaqoam  resurgit.  Arguilur 
eorum  tepor  qui,  Deo  Vacare  volentes ,  mundoqtie 
renuntiant,  et  curas  praprias  aspernantur,  sed  dom 
propinquoram  utilitates  procurani,  a  Dei  amore  se 


salutare :  in  omni  opere  ergo  modum  et  tempera-  B  separant.  Yir  spiritualis  prodesse  debet  suae  propin- 


mentum  oportet  habere.  Ideo  alia  sunt  prsecepta 
qoss  dantur  fldelibos  communem  in  saecolo  vitam 
degentibus,  atque  aUa  saecoU  bujus  renunttatoribus. 
Illis  enim  dicitur  ot  sua  omnia  bene  gerant,  istis  of 
sua  ondnia  derellnquant  :  ad  perfecCom  enim  non 
aufficit  abnegatis  omnibos  sois,  nisi  et  seipsom  abne- 
get  secondom  EvaogeUom  ,  id  est ,  nisi  voiuntates 
propriaA  retinqaat  ac  moribos  pravls  renontiet :  ot 
qoi  erat  superbus ,  sit  humiUs ;  qui  erat  adulter,*  sit 
castus;  qui  erat  iracundus,  essestudeat  mansoetus; 
4ai  eirat  aBimosus,  patiens  esse  contemtat ;  qni  ava  - 
ras,  sit  largus;  qui  ^ontra  proximom  soom  odio 
vel  invidia  tabescit,  dilectionem  Dei  et  proximi  pu- 
ram  in  conie  retineat.  Sicque  singnUs  vitiis  singn- 


qoitati,  tamen  cavere  ne  doni  iUis  gratiam  carnis 
praestare  studet,  ipse  a  spirituali  proposito  non  de- 
cUnet.  MnUi  enim  monachoram  amore  parentum 
DOD  solum  terrenis  curis ,  sed  etiam  forensibus  jor- 
gUs  involuti ,  et  pro  suorum  temporali  salute  suas 
animas  perdiderunt.  Sicut  nostra  nobis  non  odienda 
est  anima,  sed  ejus  carnales  affectus,  ita  nec  parea-- 
tes  a  nobis  odiendi  sunt ,  sed  eorum  impedimeuta« 
qnae  nos  ab  itinere  recio  praepediont.  Dom  tamen 
Doaious  ila  praecepit  a  nobis  parentes  odiri  slcot 
aMimas  nostras.  Nemo  enim  perpendere  potest, 
fuanti  sit  ponderis  declinare  a  bono  et  facere  ma- 
lum ,  nisi  prius  toto  mentis  annisu  convertitur  ad 
Deiim.    Triperlitum  describitnr  esse  nniuscujusqoe 


las  virtutes  contrarias  opponat ,  et  bonis  se  morl^us  ^  conversi  profectum ,  id  est,  primum  corrigendi  a 


adornare  studeat ,  ut  de  vitus  veniam  et  de  bonis 
actibus  praemium  mereatur.  Namque  Domirius  ait : 
Qui  vutt  venire  poit  me  abneget  iemetipsum  (Matth. 
XVI,  24).  Ergo  qui  non  rigida  intentione  professio- 
nem  monachl  sectantor,  quanto  superai  amoris  pro- 
positnm  dlssolute  appelunt,  tanto  proclivins  ad 
miindi  amorem  denuo  reducuntur.  Nam  professio 
non  perfecta  pnesentis  vitae  repetit  desideria,  in 
qoibus  etsi  nondum  se  opere  jam  aUigat,  tamen  co- 
gitationis  amore  :  ideo  malis  est  bonum  cogitationl* 
bus  fortiter  repugnare.  Qui  enim  ad  faoc  professio- 
nem  sanclitatis  praetendit  ut  aliis  quandoque  pncesse 
desideret,  iste  non  discipulus  Christi,  sed  pravitalis 


malo ,  secundum  faciendi  bonum ,  tertium  conse- 
quendi  boni  operis  praemiom.  Ideoqoe  festinare  de- 
bet  ad  Deum  poenitendo  unusquisque  dnm  potest,  ne 
si  dum  polest  noluerit ,  cum  tarde  voluerit,  omnino 
Ron  possit.  Proinde  propheta  ait :  Quwrite  Domi^ 
fitcm  dum  inveniri  poresf,  invocate  eum  dum  prope 
eit  (lia.  LV,  6).  Et  ufoi  mveniri  potest,  nisi  In  haic 
viia,  in  qua  etiam  prope  est  omnibus  invocaiittbus 
se  in  veritate  Jesus  Gbrislus  Dominos  noster»  qoi 
omnibus  in  se  veraciier  fideliterque  credentibus 
tam  et  gloriam  sempiteroam  praeparabil? 

DE  OMNIBUS  ORDINIBUS  HUJUS  SiEGUU. 


seciator  existit,  quia  non  pro  Deo,  sed  pro  saecuU         Quoniam  peccatum  quodcunque  delectat  ant  sub- 

^__l--^'    _^_A__-k       ^•.•J<«.*        *  L.      /^t.— S— *•       lAt.^.^>VMA  A..S    J^         •  *M.  ta.  !-••  ^  •  Jf  Jl<.  ^ 


amore  portare  studet  cracis  Christi  laborem.  Qui 
mundum  deserunt,  sed  tamen  virtutes  praeceptoram 
sine  cordis  humiUtate  seqountur,  isli  quasi  de  ex- 
celso  graviter  corraunt ,  quia  deterius  per  virtutum 
elationem  dejiciuntur,  quam  per  vitia  prolabi  poluis- 
sent.  Omiiis  Dei  servus  de  suis  meritis  non  debet 
aliolU,  dum  posse  videat  ex  inferioribus  sibi  prsela- 
tiores  alios  fieri.  Semper  conscientia  servi  Dei  fau- 
luiUs  esse  debet  et  tristis,  sciUcet,  ot  per  faumiiita- 
teia  nooAuperbiat,  et.pervOtilem  mcert^rem  eor  ad 
lasciviam  non  dissolvat.  Dei  servum  siiie  intermis- 
sione  legere  et  operari  oportet,  ne  forte  meniem 
otio  deditam  spiritus  fornicaiionis  subripiat.  Gedit 
enim  labori  voluptas,  animum  autem  vacantem  cito 


ripuit,  sit  nobis  in  memoria ;  quod  Jam  deleta  sont 
peccata  nostra,  non  perdamus  praemiom  sangoinis 
Ghristi,  nec  macolemus  stolam  animae  periniquita- 
tem,  aut  rapinam,  aut  concupiscentiam.  Jacuimus, 
jam  erocii  sumus;  vulnerati  fueramus,  jam  sumus 
sanati :  non  eritexcusatio.  Qualescunque  diabotus  ad 
malum  potest  invitare,  non  potest  trafaere ;  dele- 
ctationem  infert,  non  potestatem ;  consiUum  inge- 
rit,  non  conflictum.  Nunc  ergo  propter  partum  bea- 
tae  Mariae,  sit  mibi  sermo  ad  virgines»  slve  ad  viros, 
slve  ad  feminas,  sive  ad  vldoas,  sive  potentes,  sM 
pauperes,  sive  servos,  non  est  apud  Deum  uisi  me* 
ritorani  discretio.  Audite  me  itaque  quicunque  dono 
Gfaristi  in  corporo  virgines  eslis»  generaliter  lo« 


S8I 


FRAGMENTA  SiBRMONUM. 


qnor  ad  omnes.  Audite  me  itaqQe  quicnnqiie  se  A  Us,  cnnsolamtiii;  trilMiklio  Teatra  eoBTerleliir  iii 


agDoscii  esse  quod  dico,  stndeat  ut  et  corde  sit 
TiTgo:  sic  gaudeat  de  Incro  corporis,  ul  non  !ial>eat 
damnum  aniroae :  gaudeat  tamen  de  tam  prelioso 
doco  Cliristi,  gaudeat  cum  humilitate,  fleat  cum 
pietate,  agat  gratias  quia  tantam  felicitatem  in  in- 
trgritate  portat,  Ixtetur  quia  secnturus  est  Agnum 
quocunque  ierit :  si  tamen  in  ore  ejns,  sicat  legi^ 
mus  in  Apocalypsi,  mendacium  non  inveniatur, 
on>t  pro  perseverantia,  ut  non  illi  qualiscunque  de- 
lecutio  sseculi,  aut  invidia  diaboli,  tantum  donum 
tollat,  tantam  ciaritalem  innubilet,  tantum  nitorem 
infyiscet,  teneat  fortiter,  non  perdat  reni  irreparabi- 
lem,  non  nno  momento  deleclationis  amittat  gra- 
tiam  corporis :  non  contrahat  turpitudinem  animae 


fotitiam  et  dolor  vester  in  gaudium.  Non  vobis  sil 
ingratum  quod  mendicalis,  nec  ideo  in  corde  vesiro 
aliqnid  conlra  Dominum  dicatis.  Quia  ille  justus  et 
pius  est  in  omnibus  operibus  suis,  et  te  ideo  fecit 
pauperem,  ut  sulTerendo  inopiam,  aetemam  vitam 
acquireres,  et  divitem  ideo  fecit,  ut  dum  tibi  super- 
flua  darei,  remedium  peccatis  acquireret :  et  ideo 
patientes  estote,  exspectate  Dominum.  Eiiam  ad  vos 
mihi  sermo  est,  servi,  quicunque  doroinos  carnaie^ 
habetis,  quicunque  servitii  conditionem  habetis, 
obedite  dominis  vestris,  diligite  ex  corde,  non  ad 
ocolum  servienies,  sed  roinisierium  ex  aroore  fa- 
cientes.  Quia  et  illos  Deus  constitoit,  ut  vobis  domi- 
nentur,  et  vos  ut  serviatis ;  bene  serviie,  quia  de 


per  pnlchriindinera  forroa  corruplae;  non  ilJum  con-  ^  bone  servitio  mercedem  babebiUs ;  si  boni  fueritis. 


CQpiscentia  vincat.  Si  me  audierit,  permanet ;  qnod 
si  non  audierit,  aroissurus  est  quod  nunquam  repa- 
ratttras.  Iterum  ad  vos  mihi  sermo  est.  Qui  conjuges 
habetis,  moneo  ut  caste  habeatis.  Nam  EIisal)ethy 
qvat  longaevis  lemporibus  castc  cum  marito  vixeraty 
ei  ambo  fideles  ante  Deum  fuerant,  meruit  jam  de 
raortuo  semine  habere  filiuro,  qui  et  sanctitaiem  pa« 
rentis  omaret  et  praedicalione  multos  inftdeles  coo* 
▼erteret.  Iteram  vobis  loquor  quas  esiis  viduae,  cu- 
stodite  viduitatem,  non  estote  verbosae,  sed  cum 
sileniio*exspectate  Dominum,  qui  pupillum  et  vi- 
duam  suscipiet.  Sed  bona  vidua  illa  quae  in  ora- 
tione  est,  et  humilitate,  in  eleemosynis  prompta.  Sl 
certe  nnde  fadat  non  habet,  voluntatem  bonani  ei 


meliores  eritis  dominis  malis.  Quia  apud  Dominum 
anima  uniuscujusque  non  est  de  nobilitate  discer- 
nenda,  sed  opere ;  nec  genere,  sed  actione.  Ideo 
Bunc  ad  omnes  mihi  serroo  fuit,  quia  Christus  pro 
Bobis  mortuus  esi  :  et  ideo  servate  quae  dixi  ut  de 
vobis  fractum  habeam,  ei  vos  orones  in  ccelestibus» 
ubi  framenta  congreganda  sunt,  misericors  Dominus 
intromiitai,  qui  vivit  ei  regnat  in  saecnla  saeculo- 
ram.  Amen. 

«  Vis  nunc,  charissime  frater  Desideri,  ut  iibi 
quasi  de  luminaribus  firmamenti,  quae  toto  mundo 
refulgeant,  pauca  de  scriptoribus,  qui  nobis  roulta 
de  obscuritaiibus,  quae  propter  caroalem  intelligen- 
iiam  impediunt  ad  splendorem  considerationis  spi- 


«nceram  cogitationem  habeat.  Mulieres,  non  male-  C  riiualem  proferre  potuerant  roanifesiissime?  Dicam 


dicite,  non  jurate,  noa  estote  prompt»  ad  Ioquen<- 
dum.  Forte  dicitis  importunum  esse  quod  isia  dico : 
noQ  mihi  facere  [For/e,  tacere]  Ucet;  plus  iimeo 
illuiti  qui  ]abet  quam  illnm  qui  detrahit.  Ego  dico, 
qui  agQOsdi,  emendet ;  qui  in  se  non  recognoscit, 
gaudeat,  et  teneat,  ui  aliis  pro  salute  dicere  possii. 
Konc  Jam  ad  vos  loquor,  pcenitentes,  qoi  poeniien- 
tiMn  in  ecdesia  accepistis  et  agitis,  perseverale  in 
iletQ,  io  compunctione  docte  plangite.  Quid  est  do- 
ctepIangiie?non  quaerite  in  oratione  lemporalem 
rem,  sed  aeternam  beatiiudinem,  remissionem  pec- 
catoram  :  qui  sic  orat,  ipse  docte  plaugit.  Non  ca- 
dani  ad  terram  inanes  lacrymae  vestrae,  quia  verax 
est  iHe  qui  per  Prophetam  didi :  Poiui  lacrymas 


ut  vereor,  Susannae  Helcias  filiae  iu  me  senientiam, 
iuiquo  jiidicio  presbyteroram  dicentis  ne  impleatur : 
angusiiae  suni  mihi  uudique,  et  mibi  simililer  suni 
angusiiae?  Si  enim  voluero  ex  his  reprehendere,  ad* 
versarios  atque  inimicitias  ubique  concitabo;  si 
autem  voluero,  quod  postulasti  nunquam  invenies, 
sed  cvgus  tam  voluntalem  conderonari ,  quam  multo- 
ram  coQsilium  transire,  vd  despicere  esse  videtur. 
Qui  UQQsquisque  eorum  io  Scripturis  sanctis  dili* 
genter  laudare  meraii.  Sed  omnes  leniter  leviterque 
cum  omni  amore  tanquam  ut  utramque  pacifice 
impleam  augustissimus  episcopus  yolans  per  mon- 
iium  culmiQa,  quasi  aquila,  ea  quae  iu  moQtium  ra- 
dicibus  fiuQt,  iion  coQSideraas  multa  cceloram  spa- 


meas  tn  con$peetu  tuo  (Psal.  lv,  9).  Vos  modo  saiis  ^^  tia,  terrae  siius,  ei  ^iquarum  circulum,  daro  ser- 

mooe  proiiQQliet.  Qui  enim  io  lignum  fructuosum 
asceodere  vult,  paulatim  ad  superiora  et  majora 
carpere  festiQat,  raroos  auiem  proximos  parvulis 
reliQquunt  [Forle,  reliQqait].  Nos  autem  parvuli 
sumus.  Obsecro  vos,  fratres  dilectissimi,  ut  erga 
subditarum  plebium  profectum  et  emeQdatioQcm  vi- 
giiaQiissima  cura  laboretis. 


debeiis  Deam  amare,  et  de  timore  jam  ad  dileciio- 
n:;m  iransire.  Quia  legimus  in  Evangelio  de  pecca- 
trice  iUa,  cui  multum  dtmittilur  ^  multum  dilexit 
(Lue.  vii ,  47),  ei  ideo  mulium  debetis  diligere 
Deum,  qui  vos  exspectaodo,  et  qoq  puuieQdo,  ad 
poeuiteQtiam  perducere  diguatus  est.  Nuqc  vero  ad 
vos  sermo  est,  pauperes.  Yos  dico  pauperes  qui 
meQdicatis,  qui  de  eleemosyQis  ChrisiiaQorum  vivi- 

*   Quod  sequitur  amaQueusis  oscitaQtia  Thei>- 
dulfo  aliunde  videtur  assuiiim.  Sermo  quidem  ipse 


legitur  inter  sermones  sanclo  Augastino  suppositos» 
n.  ii7.  £i»iT. 


•i^ 


THEODPiiFf  ABWiiUNjHWg  JPHSC. 


m 


THEODULFI  CARMINA. 

LIBER  PRIMUS 
•  PARJIEtfESlll  AD  jrUDICES. 


Ji^dicil  calii^m  pensores  prendite  justi, 

Et  yestr}  ^pernant  avia  curva  pedes. 
Ubc  iter  ad  coelgm  <)ucU,  trahit  illud  ad  umbras, 

Boc  pjji  yita  tcne^  mors  haltet  illud  hiang. 
(Irgo  C3vete  yjri  scatcoras  Acl^erontis  adir^» 

Qdp  St^x  Cocyti,  quo  furor  omnis  inest. 
il,  paradise,  (uis  nil  gratius  a^dibus  exstat, 

Quo  inala  nnlla  iiisunt,  quo  bona  cuncta  manent. 
Si  mihi  paille  forent  centeno  in  guiture  linguae, 

^r^  TOi  cunctis  ferrea  verba  daret, 
^oi)  possem,  fatebr,  tot  proinere  sedis  amoenac ' 

Gaudia,  qqsB  capiunt  qui  Lene  jura  ienent. 
$ed  neqMe  nqinarum  percfiirrere  pionstra  )oqui^h4o 

P09scm,  quse  patilur  fraudis  amlca  cohors 
Judicio  pietas,  pietali  industria  delur, 

Qao  leneant  npllum  munera  sseva  locuin. 
|k>c  vf^teris  clamat  peragehduin  pagina  legis, 

NulUus  1)0c  v^tum  lingua  beala  tacet. 
tioc  evangelicu6  lituus  pef  compita  mundi 

Mugit,  apostoliciis  boc  quoque  sermo  tonat. 
Hxc  patriarcharum  res  vexit  ad  ardua  nomen, 

inde  prophetarum  sancta  caterva  cluit. 
Ouique  ducum  ac  regum  hoc  sapctum  limite  caitem 

Obtinuit,  potitur  ojnnibus  ille  bonis. 
At  qi|i  error^  duce  sc^brOsa  per  avia  ve$U 

H^m  liquere  viam,  hos  bona  cuncta  simul. 
Nun^inis  intt^rpres  Moses  ftdissimus  almi 

Conloquio  frnitur  plebe  stupente  Dei. 
Ule  quaterdenia  eremi  per  devia  lustris 

Piviteqfi  opum  populum  rexit  honore  Dei, 
8C9W^r  mans  xquuip,  ^emper  fer^  praemia  tfiiQr 

[penj, 

E^mpio  et  r^This  porma  saiutis  erat* 
liatemi^  3amuel  na^da  vQtisqne  fldequ^, 
. ,  nii\is  «t  dono  qui  bons^  cuncta  creat. 
Tempm  qui  ^V)  facit  quae  tempore  condita  mon^ 

[strat, 

Coi  tiiqu)  Q^  praesens  quod  fuit  et  quod  erit. 
Omne  feQni  fr^ndis  ^preyit  bona  cnncta  secutus. 
.  yMpr«li9  f|8t  mus,  yiiis  as^Ile,  tvo. 
^jd  Mferam  resono  roodulanftem  carmine  regem, 

Qui  tiU^  atuduit  mente  placere  Deo  ? 
Cui  l)ene  concta  simul  parent  \n  laude  tonantis» 

Ars,  caro,  mens,  plectrum,  vox,  lyra,  corda,  cho- 

[rua? 

a  Paranesh  nd  fudkn,  Titnlnm  hunc  de  sao 
efibixit  Petrus  Daniei,  qui  primus  hoc  uoema  in  lu- 
cem  dedit  ex  acephalo  exemplari  quod  titulo  care- 
baL  In  codice  Aitae-Silvse,  et  in  Petaviauo,  in  qui- 
Inu  poema  iutegnim  exatat,  simplidor  est  inscripiio 


A  Cantibus  et  gestls,  tl  toUt  nisibus  Iste 

Probra  cayenda  monet,  Jura  tenenda  docet. 
Justus,  ait,  Dominus  moderati  Jurls  atnator, 

Cnjus  ovans  vultus  omnia  jnsia  videl. 
Hic  iia  censorei  pravos  his  voclbns  hisceikl 

Admonet,  ei  monitis  tallbns  ora  movet. 
Ut  quid  judklis  toitens  Instaiis  iniquls, 

^t  fera  peccahtum  sumlti^  ora  simult 
Panperis  ad  caasdm  toncutrite,  siye  pupiiliy 

Et  mlser  et  pronu^  jusliflcatus  eat. 
Tos  inOj^smanibuspeccahturh  demite  diri). 

Ruic  prollxa  stylo  talia  plur^  canit. 
Hujds  in  immensum  yeOerUiida  potentt^  tendit, 

Quivit  heri  felix  qui  paier  esse  ftoi. 
Ric  adversomih  crebra  esi  Ibmace  re60l;to$. 
B    Hinc  yirtute  clait,  exsopeirat  Vitla. 
His  ^jQS  quohlam  carutt  clarissimsi  t^lrbri^, 

tlihc  Ixva  dextrum  mnih  Kliqnit  iteh 
Qud  mage  vomcr  humum  ^ubject^m  saiiclat  un^, 

Est  iilnc  spinft  tulnus,  hlnc  lUdce  parta  seges. 
^ht  fherat  sapleos,  tegum  et  iMbdefamine  justus, 

Femineis  captus  fti  forei  hic  laqiieis. 
Beu  boiia  tot  linquehs  tahta  fesl  aB  prbbra  yc|hiluS| 

Nect^r  dulce  meri  m  mald  perdls  acor. 
Creylt  et  Ezeohiae  venerandi  gloria  regis, 

Jultitiae  meriii^  et  pleuii^  op'e. 
Oii  tHft  CUhcllpater  yolult  sUperadA&re  lUstHi; 

tifortiS  et  occasU  cul  ph  vita  redit. 
Edocet  hic  popUlUm  patHas  edicere  leg^, 

Ei  fugere  elroris  Impedimenta  tuali. 
^*  Pregit  in  excelso  compostum  mOnte  Chelydmm,  ^ 

Titai  hic  oausa  prius,  postmodo  morlii  Orat. 
Sic  inedici  scalpro  qui  se  transfigit  aculo, 

tnde  salus  aliis,  huic  venit  atra  lues. 
Hsec  tibi  Josia^  fuit  observahtia  princeps, 

Hascque  celebre  tulit  noihen  ad  alta  tuumi 
Impia  qui  sceleris  demls  monumenta  vetusti, 

Et  patrias  leges  qua  poies  usque  novast 
Qui  decedenti  datus  ei  pia  gloria  regho, 

Quem  vespertini  lemporis  ordo  dedit. 
Sic  ostrum  limbus,  sic  claudit  prandla  yinum» 

Post  fructu^  anni  pinguis  oliva  viget* 
Ihgens  turba  patrum  quibus  hoc  opus  instituendum 

[esi, 
H     Qoos  pia  lex  retinet,  quosque  refeite  moira  est. 

Conira  judices.  NoS  retenta  inscriptione  Oaniells, 
eoramdem  codicum  ope  versus  undeirlglnta,  qui 
principio  deerant,  et  alios  aliis  iocis  restiiuiinus, 
muitaque  passim  qoae  vitiosa  erant  correximus* 


Ssepe  e$f  «oQieitto  mm»  UtHS^  mno  J^    Liqainras,  et  wmm  tMM  Mtitil  ht^^ 


Jura,  aurunmue  avi4o  gntture  et  ore  seqol* 
Sxpe  ego  ne  capiant  sMideo  revocare  yolentas* 

Sunt  mage  qnis  T#Iifs  e»t»  cui  naodo  nolte  mione, 
In  riTos  dum  quie  8patii»$um  diribet  amiiem» 

Pars  minor  in  rivis»  nujor  io  amne  fluiu 
Ssepe  ego  dum  pravoe  de  talibus  arguo  rebus, 

Hac  sibi  clara  dicunt  me  quoque  sorl^  p«rem. 
Sxpe  eiiam  tales  cnm  non  «nt,  suspicor  esse  : 

Cum  mihi  ftiot  plures,  bac  loe  iiber  ero. 
Non  polis  est  morbis  artarier  omnibns  asger, 

Sallem  una  e  multis  pestie  abesse  poleet. 
A  rrxfectura  mihi  fuerat  peragenda  tribuia,, 

Resqne  aclu  grandes,  officiumque  potens. 
Nulli  vi,  stodiisque  piig,  armisque  secttndns 


Mox  eedes  Marbona  mas,  nrbemqHe4eeonM| 

Tangimus,  oocvrrit  quo  mthi  teta  e»lion« 
Reliiquiae  Getiet  popuU,  simnl  ^  Heej^rt  tarte 

Me  consanjguineo  fit  duee  tota  aibi. 
Inde  reviaeniee  te  Gareassoiia,  Redatqne^ 

Moenibus  ioferimue  nos  eilo  Marbo  tuif. 
Undique  cottveniunt  popqii  deriqne  eatervn, 

Et  synodus  dernm,  iex  regit  alma  Somm. 
Quis  bene  compositis,  90%  t^Biem  opidoote  l««Qiil 

Urbs  Arelas,  cives  quam  stattiere  «ni. 
Vrb»  4relaa,  aliis  qnsB  pluribue  iirbiiHis  exstali 

Prima  gradu  tamen  eat»  Narbo,  «eeunda  t«bii 
Quo  synodo  cleri,  legum  moderamine  pieblfl 

Pectora  contudimus  juris  etartia  ope. 


ilex  dedit  liaiM  Corolaf  >  primus  adomne  bonum.  ^  Massilia  Argoiica  nos  eepit  condita  geni£ ; 


Gui  parent  Walis,  Rhodanus,  Mosa,  Rbenos  etCEnus, 

Sequana,  Yisurgis,  Wardo,  Garomna,  Padus, 
Rura,  Moselia,  Liger,  yultomus,  Matrona,  Ledus, 

Ister,  Aux,  Gabams,  Oiitis,  Albis,  Arar. 
Quosynodns  cleram,  populnm  let  stringeret  alma, 

Daxque  foret  cunetis  regiila  calle  suo. 
EccleftiflB  sanctus  matris  quo  cresceret  ordo, 

Urbilmfl  et  TaUdifl  mosqu^  deeerqoe  piuSi 
Quas  Arar,  et  Wardo,  Rhodanus  quas  alluit  aeer^ 

Elaurifl,  tive  hls  connumerandus  Ataxj 
Quasque  AlpesLatio,  Libya  discriminat  aequor^ 

Quasqne  Pyrenaeufl  orbe  ab  Ibere  too, 
Seo  qnas  Ltigdunum  Areturo  aut  Aquilone  rev^Hlt» 

Reflque  Aqoitana  tuls  polchra  Tolosa  locis: 
Hxserat  bac  nobis  Latdradns  sorte  sodalis , 

Cederet  ut  roagnns  hac  relevante  labor. 
Noricufl  hunc  genuit,  hunc  tu  Lugdune  Aitniiim 

Pontiiicem  sperafl  relligidnis  ope: 
Arte  cluit,  sensiiqne  vigel,  virtute  redunddt. 

Cui  vita  ad  superem  transitus  ista  manet. 
Jam  Lugdune  tuis  celsis  post  terga  reliciis 

Mcenibufl,  aggredimor  causa  qnod  optat  iter. 
Saxosa  petimus  constnictam  in  valle  Yicnnam , 

Quam  scopuli  inde  arctant,  hinc  premit  amnis 

[hians. 
Inde  Yalentinis  terris  urbique  JaCenti , 

Rupee  nos  dedimus  hinc  Morenate  tibi. 
Post  et  Aniusinas  terra^,  ct  Avennica  rura 

Tangimus,  tel  flnes  quos  tenoere  Getee. 
bide  Nemaufliacas  sensim  propel*amus  ad  arees  ^ 

Quo  spatioea  urbs  est,  resque  operosa  sfttis. 
Hinc  Madaiona  habuit  Issvam,  Sextantio  dextram  t 

Hic  flcabrifl  podiis  eingitor,  iila  mari 
Quifl  bene  Irtiiiflitlfl ,  Agathem  m<>i  parte  siilislra 

•  PrdsfMnra  miM.  Legationem  Intelligil  qoam, 
Caroii  regifl  mandatot  miiBflUfl  dominieus  obierat  Ih 
Gallia  Naibonensi  nna  cum  Laldrado  Dostipodum 
episcopo  Lugdunensi.  Quo  nomine  fiaes  ejusdem 
prnviiiciae  iterque  suum  Lugduno  NarbbneM  usque 
poetico  more  describit.  ORIcii  fiutem  hujus  quam 
ampia  foeriljpotestas,  declarant  verba  episbopoinim 
M  Cjroluip  Caivum  in  Yeruo  palatio  :  c  Qudesumus 
ut  scelerum  patratores,  ei  aposlolicse  uisciprmnd 
contemptores,  missls  a  latere  vestro  probatae  fidet 
'      'i,  aiMi^  respectu  perBOMrum  etexcacalio* 


Arvuih  et  Aquins  orbis,  sivet  Cavelle*  titiiin* 
Ast  alias  lustrare  vetai  per  flin|ula  cagufl  1 

Quarum  nos  populus  quo  SMmns  Qmm  ^t» 
jfiSqporifl  iuflani  fera  quas  vtciqia  Isedit  t 

^«re  corrupto  et  tabidus  efflat  odor. 
Quasque  levant  collefl,  aut  yaUis  fltffanfiilat  imfu 

Quas  fera  puisai  bieras,  grando*  fKiiina»  luvfflt 
lllic  et  dumis,  et  aeutai  siramina  i^aatis » 

Abruptiflqtie  cavifl  continoatur  iler, 
Ima  tenent  valies,  tendunt  ad  nubito  moBtefl» 

Pnecipites  amnofl  montis  ab  arce  ruuDt» 
Magna  catervatim  nofl  concio  saepe  frequeiit^l  1 

iCtafl  qqofl  dicat  sexus  el  omnis  habet , 
^  Parvulus,  annoflus,  juvenifl,  puer,  innuba»  wlebB, 

itfflior,  ephebufl,  anus,  maaque,  marita»  minof. 
Quid  moror?  instanter  promittit  mimerti  plebqs  9 

Qnodque  cupit*  factum,  si  dabit,  eflflo  puttt. 
Hoc  animi  murum  tormepto  frangere  certant , 

Ari^te  quo  tali  mens  male  pu(sa  rnat. 
Hic  et  crystailura,  et  gemmas  promittit  Eoafl^ 

Si  faciam  alteriufl  ol  potialur  agrifl. 
Iste  gravi  numero  nummos  fertdivitis  aqri^ 

Quos  Arabum  sermo,  flive  charaeter  ara| , 
Aut  quos  argento  Latiua  styhifl  imprimit  aliK>» 

Si  tamen  acquirat  prsedia,  rnra,  domufl. 
Clam  nostrum  quidam  submissa  voce  ministrum 

Evocal,  iflU  sonat  verba  flonaoda  mlhi : 
Est  mihi  vafl  aiiquod  flignis  insigna  vetufltjfl» 
H     Gui  pura  et  vena,  el  non  leve  poBdafl  inefli 
Quo  esBlala  patenlfleekenim  vofltigia  Gaei^ 

Tabo  et  slipitibofl  ora  floluta  virum. 
Ferrati  scopuH,  variaB  aeu  signa  rapinttf 

Humano  ot  peeudum  flangaipe  taclufl  ager. 
Quo  furor  Herouleafl  Tulcanidi»  oflsa  retlinditi 


ne  muneram  coerceanluir.  1  Ab  hflc  ergo  iegatione 
Theodulfo  nata  est  occaslo  ut  de  judicum  officio» 
quid  potissimum  cavere,  ({uid  pra^lare  debeant,  boc 
carmine  docondum  existimaret. 

*  Hespera  iurba  me  conittngninet>.  Qood  Italornm 
consanguineom  sa  dieil,  videndom  an  referrt  eo 
queat  quod  de  Theodulfo  ex  cbronicifl  quibusdam 
prpditum  supra  retuliraus,  lllum  ab  ilalia,  p^opier 
scieniijB  pi^tefogativam  qua  pollebai,  a  Carolo  MAgim 
abdttctom  Mflse  is  Gallldm. 


Wi  THEOnULFl  AOft&LtAMKNSIS  mSG.  SM 

nie  fero  ttttrios  nictat  ab  ore  fwH».  A  ^^^  ^^  m^jores,.  sic  promiuit  p«m  miiioref , 

QaoTe  gentt  stomachnm,  seit  csddbos  Uia  mmptty 


Fumifluom  dava  goUur  et  ora  qoaitlt* 
Illic  rope  cava  videas  ptocedere  tauros. 

£t  payitare  iterum  post  sua  (ei^a  trabi , 
Hoc  in  parte  caYa,  planus  cui  circulus  ore  est, 

Nec  nimium  latus,  signa  minuta  gerens, 
Perculit  ut  gemiuos  infans  Tyrinthius  angues , 

Ordine  sunt  etiam  gesia  notata  decem. 
At  pars  exterior  crebro  uso  rasa  poiitiir , 

Efllgi^que  pcrit  attenuata  yetus , 
Quo  Alcides  Catydonqoe  amnis,  Nessusque  difoimU 

Gertant  pro  specie  Dejanira  tua. 
Inlita  Nessaeo  feralis  sangoine  vestis 

Gemitur,  et  miseri  faia  pavenda  Lycfase. 
Perdit  et  Antaeus  dura  inter  braclria  vliam , 

Qui  solito  sterni  more  vetatur  faumo. 
Hoc  ego  sum  domino  (dominum  me  forte  vooabat) 

LatofOs,  votis  si  favet  iUe  meis. 
Pars  numerosa  sobest  popoll,  matmm  atque  viro* 

[ram, 

Infanntam,  juvenum,  sexu  ab  otroqne  slmul : 
Quos  paier  et  genitrix  sub  libertatis  honore 

Liqoere,  ex  illo  libera  turba  manent. 
Quomm  si  chartas  vitiem,  vase  ille  vetosto , 

His  ego,  tu  donts  mox  potiere  meis. 
Alter  ait,  Bifaisant vario  fucata eolore 

Pallia,  qogfi  misit,  ut  puto,  torvos  Arabs. 
Quo  vitoios  malrem  seqoitor,  qoo  Imcoia  taiiriBn , 

Goncolor  est  vitoio  bocola,  bosqoe  bovi. 
Splendorem  spectes,  junctamqoe  coloribQs  artem, 

Utqoe  rocis  magnis  juncta  sit  arte  minor, 
Est  mifai  cum  quodam  de  armentis  qosestio  polehris, 

Pro  qoibos  ista  paro  congma  dona  dare. 
Pro  vltulls  viinlomy  pro  taoris  oifero  taoram » 

Pro  vacca  vaccam^  pro  iMve  dono  Iwvem* 
Pocola  promittit  qoidam  se  puicfara  daturam\ 

St  modo  quae  posdt  non  sU)i  danda  darem : 
Interiosqoe  aorom  exterius  nigredo  decorat, 

GumHSOlQr  axgenti^olpfaure  tactos  abit. 
Qois  bene  liilcra  nlleDt,  etputefara  toreomata.  Pan- 

[nos, 

Alter  ailt  dabimos»  quae  mgo  si  dederls. 
Yitibos  atque  oieis,  herhis  oroatus  et  faorlis » 

Inrigoos  pairis  esl  morte  reUctos  ager. 
Inde  mihi  partes  fratresque  sororqoe  reqoirant,  • 

Gonsorte  honc  ■oilo  soius  faabere  velim. 
Voti  compoB  ero,  tibi  si  mea  vota  placebunt, 

Qu»  do  si  capias,  quse  rogo  rite  dabis. 
Subripere  iUe  iares  socu  cupit,  iste  novales. 

Ambo  aliena  qoidem,  faic  teoety  iUe  cupit. 
Alter  ut  acquirat,  ne  perdat  aduritur  aiter, 

Iste  ensem  et  galeam»  faic  dare  scuta  parat* 
Res  palris  uous  bal^et»  frater  cupil  alter  faaberCt 

Ei  dare  volt  mokM  alter,  el  alter  equos. 
Haec  pars  dives  opum,  pars  instai  caetera  plebis , 

Qood  quaerant  omnes,  quodque  querantur  faal)ent« 
Sed  nec  eis  deerat  dandi  tamea  apta  voiuntas, 
Diversis  o&ui  viribtti  osat  mx. 


Ihun  fore  quae  cupiunt  faac  sil>i  sorte  putant. 
Iste  tuo  dictas  de  nomine  Gorduba  pdles , 

Hic  niveas,  alter  protrafail  inde  rubras. 
Linea  qui  potis  est,  qui  non,  fert  lanea  dona , ' 

Tegmen  et  faic  capilis,  hic  pedis,  iile  manus. 
Qtto  incies  humore  levi  paimasque  solemus 

Tergere,  quis  dandum  textiie  munos  hiheu 
Scrinia  danda  parant  aUi,  nec  defuit  iUe» 

Gereolas  rotulas  qni  dare  veUet  ovans. 
Singula  quis  referat?  fidebant  munere  cuncti , 

Nec  se  quis  quiddam  ui  det  hai)ere  putat. 
0  scelerata  lues,  paries  diflusa  por  omnes , 

0  seeius,  o  furor,  ores  tmculenta  nimis , 
Quae  sibi  captivum  totum  male  vindicat  orhem , 
B     Nec  deest  qui  det,  nec  qui  male  capta  ferat ! 
Flectere  sic  properant  me,  nec  tamen  esse  putarent 

Talem,  ni  talis  ante  fuisset  ibi. 
Nemo  in  aquis  apros,  in  siivis  squamea  dona» 

Inque  rogos  undis,  in  face  quaeril  aquas. 
Thura  Sabseus  ager,  Gangeiis  ebumea  monstrt, 

Grippes  [Grypbes]  et  Hyrcanus»  balsama  Syras 

[habet. 
Singula  lege  sua,  assiauo  quaemntur  et  usu» 

Et  fore  mortaies  quod  fUit  ante  putant. 
At  sua  cum  cernunt  verbomm  spicuia  frangi» 

Et  nil  promissi  tela  vaiere  sui, 
Meque  velut  fortem  post  praelia  firmiter  urbem 

Stare,  atque  arte  sua  non  potuisse  capi, 
Rem  mox  quisque  suam  quaerit,  sua  quisque  recepit 
^     Jura,  nec  insidiis  meque  suosque  premunt. 
Sic  quicunque  videns  aditum,  quo  saepe  solebat 

Furari,  obstmsum,  spe  sine  transit  iter, 
Sed  ne  actus  nostros  discretio  linqueret  aima, 

Resve  putarentur  hae  simulanter  agi. 
Neve  forem  multis  novitate  notabilis  ipsa, 

Horreretque  bonum  proximitate  mali : 
Spernere  contempsi  quae  dat  concordia  pnncepa, 

Quae  ut  societ  mentes  datque  capitque  Ubens, 
Et  commune  facit  cujus  bene  postulat  usus, 

Muitaque  cum  babeat,  nil  docet  esse  suum. 
Haec  ego  pertractans  sumebam  parva  libenter, 

Quae  non  saeva  manus,  chara  sed  illa  dabat. 
Sdlicet  arboreos  fmctus,  bortique  virentis, 
-^     Ova,  memm,  panes,  cornipeduroque  dbos. 
Sumpsimus  et  teneros  puUos,  modicasque  volucres, 

Gorpora  sunt  quarum  parva,  sed  apta  cibis. 
0  feUx  omnis  virtus,  discretio  si  quam 

Yirtutum  nutrix  lemperat,  ornat,  alit  1 
Quae  errabunda  meos  paulo  est  digressa  per  actas, 

Ad  coeptum  redeal  nostra  Gamoena  melos. 
iEqua  tibi  jostae  sint  judex  pondera  Ubrae, 

IJt  sua  quisque  Ubens  hac  tribuente  ferat. 
Nec  sit  avara  lues,  nec  amor,  zelusque,  timorqo^, 

Qoae  turbent,  firmus  stet  tibi  menUs  apex. 
Proh  dolor,  his  rebus  pietas  cito  peUitor  aequi, 

Ejus  el  invadunt  frausque  dolusque  iocum. 
Quattuor  liae  sontes,  trU>us  est  nam  sontior  una, 

Qqae  est  radix  cunctis  dira  cupido  maUs. 


Mooeri»  intfldidas  aceepUo  Tertere 

Adsolet,  a  yero  jasque  fugare  piam. 
NoD  solam  argento  res  haec  tnolescit  et  aaro, 

Praepetis  aat  campos  anguc  cavantis  equi, 
Murice  yel  rutilo,  gemmis,  aut  syrmate  pulcbro, 

Aut  rd>us  variis  quas  vela  ferre  solet. 
Sed  leribus  yerbis,  paribusque  volantibas  auris, 

Blanditiae  vento  mens  quibus  acta  tumet. 
Yestls  honos  color  est,  marsupia  pondere  gaodent, 

In  tenues  ventos  aura  favoris  abit. 
Scilicet  his  saltim  terreni  gloria  lucri» 

lUis  econtra  nil  nisi  ventus  inest. 
Jodicis  Ingenium  cito  turbat  munere  dives, 

Hoc  quia  ferre  nequit,  it  tremebundus  inops. 
Hic  roagis,  iile  magis  spondent  se  sappe  daturos, 

Hic  tamen  acquiret  qui  potiora  dabit. 
£st  quem  nec  testes,  nec  lex,  nec  chartula  fulck, 

Sicque  forum  cunclis  his  spoliatus  adit. 
Omnia  fert  secum,  si  cum  libet  Accipe  dicit, 

Omnibus  est  fretus,  si  dare  plura  queat. 
Parcite  censores  huic  succensere  labori, 

Tollere  qui  crimen  non  adhibere  parat. 
Mon  ego  quorumdam  diffundo  crimen  in  omnes, 

Cuique  sit  ex  merito  lausve  pudore  suo. 
Heu  scelus  est  ullis  pro  rebus  linquerc  verum, 

Yendere  seu  gratis  quod  dare  quemque  decet. 
Molo  dolo  reri  vel  acerba  fraude  carere, 

Et  si  pro  justo  munera  jure  feras. 
Arbiter  est  aequum,  est  et  iniqaum  veudere  certans, 

Nam  scelus  hic  unum  perpetrat,  ilte  duo.  | 
Hic  quia  jus  vendit,  quod  debet  dedere  grakis, 

Ille  quia  id  temnit,  sed  tamen  inde  capit. 
Qui  fera  judicio  pro  recto  praeroia  quaerit, 

Ille  tuum  peragit,  fraus  inimica,  nefas  : 
Qul  dare  qu»  debel  gratis  pia  munia  juris. 

Indigni  pretii  pensat  avarus  ope. 
Te  81  forte  furor  pervasit  pestis  avarae, 

Stet  ralio,  et  docili  sic  tibi  voce  canat : 
Ceme  qood  Altithronus  temet  speculetur  ab  alto, 

Quaeque  facis  summa  singula  mente  iiotet. 
Qoi  judex  tesUsque  simnl  vindexque  malorum  est, 

Qui  dare  digna  bonis  scil  mala  sive  malis. 
Si  tamen  e  contra  Cape  munus  personet  illa, 

Quod  modo  des  sociis,  postmodo  temne  capi. 
Cai  victrix  ratio  contra  stans,  Improba  dicat 

Peslis  abi,  et  lotam  se  tibi  reddat  agens. 
Non  sitis  hxc  explenda  tibi  est,  qua  fervidus  ardes* 

Quo  magis  hac  biberis,  hioc  tibi  major  erit. 
^Uiat  inde  magis,  quo  plus  ligna  accipit  ignis, 

Sic  et  habere  cupit,  quo  mage  quisquis  habet. 
Sanguine  flt  msgor  congeslo  semper  hirundo, 

Et  magis  inde  sitil,  quo  magis  illa  bibit. 
Efgo  stodeto  precor  furiosum  pellere  morbum, 

He  medicante  fero  vulnere  sanus  eris. 
Illias  alma  manus  cum  te  sanaverit  aegrum, 
lu  te  haec  regnet,  eat  pesiis  acerba  procul. 
Com  te  causarum  vocat  ad  fora  turbida  clangor 

Estqije  ministerii  res  peragenda  tui, 
Principio  loca  sancta  libens  adeunda  require, 


CARMIHA.  UB.  I.  tM 

A     Quse  pete,  damqoe  petls  fer  pia  vota  Deo»  . 
El  supplex  exposce  toos  ut  dirigat  actus, 

Nec  sinat  ulla  geri  ni  placitura  sibl. 
Nam  modus  est  cunctis  servandus  in  actibus  iste^ 

Cum  res  quxlibet  est  incipienda  tibi. 
Jus  regnumque  Dei  censemur  quaerere  primumy 

Omnia  ut  hac  nobis  adjiciantur  ope. 
Marmore  si  tali  jacias  fundamina  prima, 

Firmius  omne  pium  hinc  bene  surgit  opus. 
0  semel,  o  qoater,  o  numeri  sine  lege  beatum, 

Quod  tibi  Christ^  lapis  inclyte  adhaeret  opus. 
Mox  de*more  fori  celer  appete  claustra  sonori, 

Quo  te  fors  spectat  litigiosa  cohors. 
Diyn  redis,  isqae,  sonet  si  veriiia  precantia  paoper, 

Qui  se  post  dicat  non  tibi  posse  loqui. 
'  Cum  populo  stipatus  eas,  foribusve  superbis,, 

Plebe  inhiante  foris ,  ipse  receplus  eris. 
Te  prc^  fidus  eat  justusque  piusque  minister, 

Quo  duce  post  tibimet  pauper  adesse  queat. 
Cui  dicas,  hominem  conspeclibus  addito  nostris, 

Magna  querelosis  qui  dabat  orsa  sonis. 
Et  resideos  cjus  primum  bene  discute  causam, 

Ordine  post  corrant  singula  quaeque  suo. 
Ad  fora  fors  quxris  veoiendi  tempus  et  horam. 

Accipe  consilium ,  mane  venito,  meam.  , 

Perque  diem  totum  non  te  labor  iste  gravabit, 

Hinc  seges  est  major,  quo  mage  quisquis  arat. 
Qui  legem  ut  caperet]  jcjunia  magna  peregit, 

Fertur  in  hoc  actu  continnasse  dies. 
Yidi  ego  censores  ad  juris  munia  tardos, 

Monera  nam  fateor  ad  capienda  citos. 
Hora  adaont  quinta,  norunt  discedere  nona, 

Tertia  si  adducat,  sexta  reducit  eos. 
Nam  dare  si  debent,  nona ;  si  prendere,  prima 

Adsunt,  esique  citos  qui  modo  serus  erat. 
Sic  sua  dum  sonipes  fraenarier  ora  lopatis 

Senserit,  exsiliet,  pabula  sponte  petet« 
Laedere  qui  semper,  nunquara  prodesse  paratiis, 

Sat  cilo,  cum  nunquam  debeat,  ille   venit. 
Crapula  vitelur  semper,  plus  tempore  eodemt 

Quo  pia  juslitiae  lora  regenda  manent. 
Nam  qui  se  nimiis  epulis  somnoque  sepelit, 

Corporis  atque  animae  vim  sibi  demit  hebes. 
Cum  venit  ad  causas  nudatus  acumiiie  seosot,    / 
D     Marcidus  et  segnis  et  sine  mente  sedet. 
Dum  sit  in  ambiguo  causae  solertia  habenda, 

Quaestio  et  alterna  sit,  vice  versa  diu. 
IUe  piger,  madidus,  ructans,  temulentus,  anhelus, 

Oscitat,  emarcet,  oauseat,  angit,  hebet. 
Ek  modo  juncluras  dicit,  modo  viscus  inesse,    . 

Et  modo  tota  simul  membra  gravata  sibi. 
Inficit  hunc  primum  somnus  post  vioa  dapesque, 

Proximus  est  illi  luxuriare  labor. 
Ergo  caveto  cibos  nimioa,  carchesia  Baccbi, 

Somnos,  haec  roentem  singnla  sa^pe  premunt. 
Haec  ut  parva  fovent  stomachum,  sic  plura  gravahont. 

Multa  aqua  farra  necat,  cum  mediocris  alau 
Ebrius  a  populo  furtim  ridebere  caocto, 
Innuit  hic  illi)  mox<|ue  notatos  erlt.  > 


C 


Sobrius  ora  miwf^  9^  plelM  y^rebere  cuncta, 

Gertaiim  et  fMiei^t  90»  liicieiKia  dabis. 
Quoa  pit  eamaeiMkl  probiias,  quo»  aciio  jusu, 

Iniroduc  piopno  •OHMie  <meaiii|Be  toc^bs, 
Hi  tecum  infeDli  cura  tiactenKiue  legaBtquet 

Vesiigentque  viam  qu»  ad  meliora  Yocau 
Janitor  interea  tuiAam  eompefcal  biaiilem» 

Ne  ruat  interios  plehs  sino  lege  furens. 
Neve  quereiiliero  denseniur  tecta  tumultu» 

Qui  minus  auditur,  quo  magis  ilie  boat. 
Praemia  ne  quaerat  raoneatur  janitor  ipse, 

Sxpe  capi  a  potpnlo  quas  Ycniente  soienl 
Esl  sceius  a  populo  pretium  sperare  querrali, 

Me  miserum,  scelus  boe  janitor  omms  amat. 
Janitor  omnis  amat,  noa  hoc  tamen  arbKer  odit, 

Yix  de  milie  unus  qui  borreai  iUud  erii. 
Sur.t  Yari»  Yires,  amor  esl  tamen  unus  habendi, 

Qui  polius  fMror  est,  quam  YociiaBdus  amor. 
Haec  Bocitura  liies  totiim  circumvolat  oFbem, 

Magnam  homioum  partem  quae  furipsa  YoraU 
Tabe  fatigalur  liac  setas  omnis  et  ordo, 

Virgo,  puer,  Yetulus»  sexus  ulerque  simul. 
Magna  Yeiut  magni  cupiunt,  sic  parvujb  parYi, 

Musio  mure  facii  quod  ico  torvus  ove. 
Compositis  igitur  cunctis  per  singula  rehus» 

Poscit  ut  ofiftcii  tempus  el  ordo  sai, 
Sedibus,  ordinibus  populi  residente  senaiu, 

Gum  te  susceptum  seUa  curulis  liabel : 
Hos  circumspiciens  adfare  binc  talibiis  orsis» 

Sicque  pio  bos  tecum  mentis  amore  mone. 
Discite  justitiam,  coelestia  discite  jussa, 

Quae  Pater  aititbronus  sanxit  ab  axe  poli. 
Hanc  Deus,  hauc  vates,  hanc  leges,  hanc  q^oque 

[princeps 

Percensent,  liaec  vis  pectora  nostra  regat 
Sinos  ilia  regat,  populos  nosritc  regemus, 

Mens  bene  cuncta  regit,  quam  Deus  ipse  regit. 
Hisaliquantisper  monitis  verbisque  morare, 

Gustnmque  egrcgium  legis  ab  amne  dabis. 
At  si  forte  levi  ventosa  superbia  nisu 

Te  petere  affectet,  le  lacerare  vclil, 
Torva  oculis,  horrenda  mano,  foeciissima  rictu, 

Vipereumque  caput  corpus  et  omne  lumens, 
Mens  tumefacta  cui,  levis  actio,  turgida  vux  est 

Cui  cibus  et  potus  aira  venena  marient, 
Pro  gressu  sallus,  pro  plantis  pinna  volucris; 

Remige  quo  labi  quivii  ab  axe  poli, 
£t  memor  antiqui  sccleris  super  xthera  facti, 

Utens  arte  sua  qua  petit  ima  Stygis  : 
Qua  te  sublimero  qua  celsum  sibilet  intus, 

Piebibus  ut  misci  dedecuissc  putes : 
Eccc  humilis  plebis  fieri  pars  una  laboras, 

Dum  pius  et  clemens  omnibus  esse  cupis. 
Ordo  gradusque  tuus  levaf  ad  sublimia  icmet, 

Gur  te  spontepremisqui Ibca celsa  tenes? 
Nam  si  perspicias,  lion  hic  mediocriter  erras, 

Gum  te  degenerem  simplicitale  facis. 
Cuui  tibi  nemo  qucat  obsistere,  nemo  i^euitl, 

Do  eapiio  in  caudam  cur»  malesane,  niis  f 


THEODULFl  AJDReLiaNENSIS  EPISG.  iM 

•  • 

A  Gceperit  ut  caecum  sub  peclore  vivere  Tulnus, 

Aut  quod  erit  pejus  jam  fluitare  foras, 
Vis  humiiis  statim  exsiliat,  prudentia  CHJus 

Sit  coHega  piis  Yiribos  arma  fereus. 
Splendor  iu  ore  quibus,  radianies  lumine  Te^ljes, 

Vultus  erit  comis,  singula  pulchra^  satis. 
Nobile  par  tantum  horrendum  iosurgat  in  hosleo^ 

Et,  procul  hinc  pestis  improba  dicat  abi. 
Improba  dicat  abi,  sociis  te  Manibos  adde, 

Quorom  sors  sorte  est  adcumulata  toa. 
I,  pete  Gocytum,  Phlegetontis  mergere  fundo, 

Quo  tuos  inYcntor  trux  cruciandus  erit. 
QuiqueDei  tecumYoiuit  conscendere  sedeiii» 

Sede  pia  tecum  lapsus  in  ima  jacet* 
Quo  nieret  tecum  sine  te,  quo  scandere  poaset, 
B     Dum  firmamenti  in  sede  manerety  erat. 
Sarcina  tu  graYis  es  dignis,  gestamen  iniquis. 

Esque  auriga  malis,  pondos  inorme  bonis. 
Quos  peiis  infelix,  quos  laedere  niteris  aegre, 

Non  tua,  sed  Ghristi  est  bene  turna  sequax. 
^ihere  qui  Yeniens  patefecit  ad  aethera  callemy 

Quo  via  clausa  diu,  nunc  adaperta  patet. 
Qui  de  terrenis  trahit  ad  coelestia  semperv 

Gum  tu  de  superis  semper  ad  inia  trs.ha$. 
Dle  locat  proprios  coelesti  in  sede  seqoaces, 

Tariara  tu  mergis  in  metuenda  tuos. 
His  jaculis  corrcpta  lues,  bac  cuspide  abacta 

Gedat,  ut  abscedunt  sole  fuganie  nives. 
Hinc  fera  vulnidci  fugiant  Yestigia  mohstri, 
*  Yulniis  et  boste  datum  sanet  amica  manus. 
C  Haec  abigat  ferro  hostem,  quae  mecficamine  iborbiim. 

E;jus  et  haec  detur  voce  medela  tibi. 
Aspice  ne  Yitiet  tumidus  praecorcfia  fastus, 

Dnm  loca  sublimis  editi  ora  tenes. 
Dnmque  favent  populi,  Yallaris  pluribus  unus 

Undique  te  septum  prosperitate  putas. 
Neve  quid  es  demant  obliTia  segnia  menti, 

Ultima  sit  semper  conspicienda  dies. 
Ut  taleas  onini  vitiorum  sorde  carere, 

Uoc  quod  es  aspicito,  non  tamen  id  quo^habes. 
Ipse  licet  sedeas  gemmis  ornatus  et  ostro, 

Pust  Carnis  putridus  tempora  pulvis  cris. 
Gorpus  enim  fulvo  qtiod  nunc  accingitur  aurd, 

Serica  quod  Yario  palla  colore  tcgit, 
Squalenti  squalens  olidtim  gelidumque  putenti, 
j}     Proh  dolor !  inlectum  veste  premetur  humo. 
Quod  mare,  quod  terra,  quod  el  aer  gestat  edendum» 

Pochque  pulchra  cui  tu  tribuenda  paras, 
Eheu!  tabificae  putredinis  ore  vorandum  est, 

Eheu !  sordidulus  post  cinis  illud  erit. 
Et  caro,  quae  musco  redolenti  etfragrat  amomo, 

Quaeque  peregrini  tergore  muris  olet, 
Nidorem  lai)cfacla  dabit,  sanieque  mad)K6it, 

Omne  quod  offendat,  nil  quod*  aihetur  habens. 
Qoemque  tegunt  celsis  laqueata  palMia  tectis, 

Parvaque  conquereris  cuUnina'  magna  satis, 
Clausus  in  angusta  modicaque  teneberis  uma, 

Vixque  domus  tibimet  coif^ore  major  erit. 
Quemque  cateVvatim  popUlu^  hi»c  itfti<!  freque!)it^.t; 


Plebs  parere  gani  iaU  Tel  Ula  tib^ 
Postmodo  scdiM  eci^b^ialoc  soILu$  ai^la': 

Gaiisa  Tidendi  te  qpx  oiai  luciu^  ecit^ 
Sed  nec  erunt  socli»  ni$i  q/ai  V^a  yificera  lodaDit» 

Qais  cibus  est  genitnx^  qjpa  sioe  Yita  breTi&. 
Mille  gregea  redeaat  tibi  <|^aQi^|aanpL»  anni^qM 

jJKiUler 

FinitimQsqae  toam  nemo  coaMiet  b,umuivi :, 
Omnibas  ipse  carens  inamati  tegmin,a  busti 

Relws  inops  renftn  j^aui^rlora  petes. 
Corpora  sufficiu^t  n^^^ad  unum  pluca  Yehendanu 

Par  color  elig^tur»  corpus  et  povie  deceos* 
Bls  bina  es  cervice  tameo  tum  forte  vebeudus» 

Cum  jam  eztreipus  eri^et  lacryroosi»^  bonoj?- 
Ferreus  et  ^do^  soiAnuft  dissolyerit  arlus; 

CuQipie  breve  ^ocjpjlef^  ^m  ^tunis  iter. 
Plura  qufd  e^aviereiQ  t  vi&Q  ^od  cernitur  apluiOs» 

Yisibus  bumanis  q,uoil  (ayet  atque  piacet, 
Post  Titam  yermis»  pos«^  Termem  pulvis  babebi(, 

Yoce  ToQanlis  erit^  cum  redit»  uude  veoit. 
Corporis  haac  lex  est  terr^stri  figmii\e.  creti. 

Allera  Tis  animse  est»  %tb.er  origo  cui. 
Carcere  quae  trusa  est  tandem  generosa  caduco». 

Terrea  quamque  domus  coroprimit  aique  graTat. 
Hsc  duo  sic  jungit  ctemend  elementa  creator, 

Ot  maneat  titus  ac  moribundus  boroo. 
Jancu  s\aM'ykMty  moifem^reseiBBa:  miiii«MDf . 

TiTeM'  aiSBSBe'  901'  Bni  bb*,  ev  aBeBse'  iiivnv 
Dbpare  sed  e«DBa,  wpefttM  MfreBCiria  temm, 

Caelicii'  mm  seee  mMIb  Olrtgo*  sotB. 
Ut  ccelis  aer,  tcOHiB  bule  Maiai  e$^. 

Sic  ammei  eorpufr  deben  «Ai^uo  smw 
Heu  qaaMiu»  BcabiB  est  aniira  pnspoaeN>>  eovpaBr 

Et  remiB— rlBtoniBpB  moBitaHlaiiiiilV' 
AnciUamidHaiiin^  piped'  pBseCem  ciaaiMnv 

Plumbumi  anai^  yemiwBiBOBdidai  samboBaBb. 
Praesideat  menti  Bea6t.b0c  qwMpie  pnwida  eftml^ 

HsecTegBlBBla  aBiaui  malvetiJla<iBo^ 
Ordine  quo  tali  pMibaftadBuUime  tvabanB». 

El  iB»menBfii9iaViBfiffla>  oalsa^peiAlL 
Comque  efti.  91a  die»  qom  nH  niBi^  coapora  qiaaBBBt^, 

Terra  tega%  eoapa^spiiiituBiaslBa  peiAk 
Hanc  stalao  anto  ocaios,  banc  aemper  menle  TOhila, 

Ut  qpidam  quondam<  ws^  sapienier  aii : 
Uliima  nam  tu%  sbbi»  o%(ea8<  pooeamiiio  ot  aU», 

Actibos  in  cunoiiB^commoroocaBdaltbi. 
Nam  tua  si  quidorisbmeditaliQtsedlilA  tpactot^ 

Raris  aut  nailiB  iafteioro.'  malioi. 
Hxc  si  perpendBB,  pOBt  mortem  tiIb  peBonniB, 

Parto  eria  et  Tim  mox  meliQro  lai. 
Cumque  graris^  litui  dangor  ooncasBont  onbom,. 

ProdierisqBO  ttMUbiam'  vodivinBB  bomo,   . 
Sedibus  el  niaMiBrdodeiBt  so  Bien»ttuu  priBoisi. 

Cmtibns  angaUoiB^ooiiBumBflaodaB  eris. 
Finierint»  i^pria  tu  statim  in  mente  tribunal 

iussa  peracturus  sponte  parabis  eis. 
Conscendant,  sedeantque  siroul,  doceantque,  regant^ 

[que 

Omoom  abVint  motum  mentis  ab  arce~  (ux. 


CAftMINA.  ii6.  l  i94 

A  Hac  ope  manltns,  taHqne  juTamine  fufius, 

Curral  inoffenso  pes  tibi  calle  c^er.    , 
I  cito,  fare  puer,  de  pIur^Mis  elige  faioadam, 

Qui  loca  fiiuluuLs  noii  propiorj^  C^lunU. 
Proque  suis  causis  Istic  Tener^  ycI  illos» 

Qui  quamTis  prope  siot,  piebs  taoien  o^^t  inops* 
Quis  si  mixtus  erit  proq^rius^  ne  prqj^  ciTea^ 

Ejus  causa  sonei  (^uolibet  intus  erit.^ 
Ne  si  projiciaa»  rediens  TeniCBtibus  obsile^ 

Atque  sibi  ioqkediant  dum  bic  it  et  iUe  ^4U. 
Discute  cuBCtotum  Tigilanti  indagine  causaa» 

Quo  flnire  ^eas  ordine  yiamyy.  wml 
Has  l)ene  disce  prkia«  (|iiantum  baa  diBceae  deJhOB^ 

iob  tibi  in  exemjj^ujm  Terba  nfmBtoi;  '^  ait^ 
Lnmen  eram  csBCo^grossjuamodeBatio  claiid(OW 
B     Pauper  et  inTento  me  patre  tuUia  ^aat^ 
Qoaerebam  ignots  solers  sinuapina  can^ 

Quis  poteram  studiis,  quo  mibi  oot^  foceH- 
Nec  cito  festines  ad  cansae  tendere  fioeBi, 

Nec  lentQ  aut  nimium  banc  pcde  ToiTopige^ 
Nec  lentum  torpor»  celerem,  t^  oubiiet'  erifor,* 

Inter  utr^que  maluro  pes  tibi  tutua  ^9S: 
Finge  aliud  dum  causa  latet,  nua  cavu^  iaV6^V  - 

Ne  male  failaris,  tu  bene  falle  prius^ 
Nex  falsa  infantis  falsse  mendacia  mattia 

Propalit,  et  carum  Tera  r^^^it  onua. 
H«c  ^lomooiacam  e8&  Toxit  ad  ardui^  (aoJi^ 

Filque  timor  popuUa»  et  Tia  iaudis  ei» 
Ssepe  suas-  semgterqpe  solont  convolvere  causas 

Magni,  cum  propria  re  sine  pf^ujper  eaU 
C  Hos  libi  tu  socios  ift  causis  adde  mioonuf , 

Pos^osiiiftvifr  suia  te  bene  q^isqne.|uTetr 
Qui  patre  seu  matro  orbatur»:Tel  ai  ^  macito,r 

Isuirum  causas  sit  tuacura  soquL 
Horum  caasiloquus,.bprujiitutel^  loa^et^ 

Pars  baec  te  matrem  noTerit,  iila  Tiru^^» 
Debilis,  inTaiidus,  puer>seger,'anafryoy  so^^t% 

Si  veniant,  ier  opem  bis  mi^apd^  JKiW*' 
Fuc  sedeat  q^ii  stare  nequitvqui  sojfgej^  pveiide^ 

Cui  cor  voxque  tcemit,.pe&Te  majBiQave,.jpa«a% 
Dtjeclum  verbis  releva,.sedato  miaaceis^   . 

Qui  limel,  buic  Ttres,  qui  forit,,  adde  metuia.- 
Turba  ciei  lites,  multarum  et  praelia  Tooum, 

Acri  perstringes  voce,  sonoque  gravi« 
Anseribns  raucis,  cornicibus  atque  nigeUis^ 

Qui  ut  recinant  omnes  mos  solet  esse  sirout 
Ni  taceant,  impone  minas,  taroen  usque  caveto, 

Ad  fera  ne  faciles  sint  tibi  verba  mauua* 
Corporis  arx  plano,  ne  recU)  peciora  sunto,, 

Pulsa  too  baculo  tunc  alicui.us  ibi* 
Dispare  conTenient  variae  yi  more  <;atervas, 

Hic  nequit,  ille  valet,  nolet  bic,  ille  volet : 
To  rege  solerti  Tarios  moderamine  motu^i 

Quidque  cui  eipediat  proTidus  adUe  loco. 
Cbmprime  si  Tclox,  si  tardior  argue  tardum, 

Ociof  ut  bic  sit,  tardior  iile  Uioen* 
Instnie  si  stolidos,  si  callidus  attrahe  frena» 

Hic  Sna  ne  perdat,  bic  ne  aliena  petat. 
Tnrdiloqnum  moderare  iibens,  nimiumqao  bMpiaeem». 


1) 


THEODULFI  AURELIANENSIS  EPISG.  iM 

Ck)iif(erat  atque  manas  una'  doalms  [F.  daobus]  A  At  tua  mens  pugnel,  redeunti  obsistat  ut  hosU, 


t 


[o|)em. 
Nc  sua,  si  tardas,  reticendo  negotia  perdat» 

Amplius  autjostoneve  aliena  petat. 
Yel  ne  verbosus  ventosae  turbine  linguae 

Obruat  inceptam  remque  moduroque  rei. 
Dumque  sinis  vacuis  medias  sermdnibus  horas . 

Ire,  sine  eflectu  resque  diesqne  meent. 
Esl  sua  qui  neqneat  explere  negotia  fando» 

Et  male  rem  mutilat  inscia  lingua  suam. 
Ac  veluti  si  quis  tenso  curvamine  cornu, 

Dum  mavult  hostem,  seque  suosque  ferit : 
Sic  nocitura  sibi  dum  promit  foemina  talis. 

Figitur,  hen!  jaculo  mox  miser  ipse  suo. 
Hojus  remigium  verbis  tu  praebe  salubre, 

Ne  ruat  hunc  retine,  si  ruit  ipse  leva. 
Gum  perpiexa  forum  resonabit  causa  per  omne, 

Lasset  ut  ambiguo  teque  suosque  suo, 
Indic  causidicis  ab  utraque  silentia  parte, 

Ne  jus  perturbent  dum  sua  quisque  boat. 
Gumqoe  viris  paucis,  omni  reiicente  caterva, 

Rem  bene  volve  libens  atque  revolve  diu. 
Quatenus  invento  tandem  sine  crimine  calle, 

Lis  fera  sedetur,  jus  sua  cuique  ferat. 
Adspice  prseterea,  prope  te  quicunque  sedebit, 

Ne  prece  seu  donis  jus  vitiare  velit. 
Gujus  fors  auris  jam  leni  tacta  susurro  est, 

Gui  catus  hinc  quiddam  innuit,  inde  vafer. 
Bic  oculis  signum,  manibus  vel  conferat  ille, 

Aut  modus  hac  in  re  quilibet  esse  potest, 
Hisque  favere  velil,  sese  tibi  prodere  nolit, 

Fhictuet  hinc  anceps,  dum  cupit  atque  timet. 
Haud  aliter  quam  cum  meditatur  adullera  stuprimiy 

Hinc  scelus  affectat,  inde  flagella  timet, 
Ssepe  mali  socii  socium  conlagia  Ixdunt, 

Lxditnr  ut  pecoris  proximitate  pecus. 
Temne  putare  aequum  qui  sese  celat  iniquum, 

Ne  te  dum  nescis  ad  sua  probra  trahat. 
Sic  se  fur  socium  simulat,  nociturus  ut  intret, 

Sicque  latent  dulci  mixta  venena  mero. 
Esto  et  solHcitus  propriae  de  parte  jugalis, 

Ne  mentem  maculet  inliciendo  luam. 
Oscula  quae  genibus,  manibus,  coUoque,  genisque 

Blanda  dabit,  miscet  lenia  verba  quibus, 
Suela  preces  tali  proprias  arroare  veneno, 

Arinat  ut  arcitenens  iropigra  tela  suo. 
Si  tua  mens  fuerit  munita  casside  forli, 

Tela  ut  conspiciat  hinc  resilire  sua, 
Inde  gemens  rediet,  ficta  et  suspiria  dando, 

Flensque  suas  pondus  non  habuisse  preces. 
Mox  puer,  aut  nutrix,  aut  fors  ancillula  mendax, 

Gur  dominae,  dicet,  despicis  orsa  meae  ? 
Haec  vultu  verso  tacilo  dabit  ista  susurro, 

Qui  modo  conspicitur  est  mihi  semper  honor, 
Quaeque  petnnt  aliae  referunt ,  prosuntque,  nocent- 

.  [que, 

Voti  nullius  ast  ego  compos  eo. 
Illa  rogetdemum,  dicent,  et  ad  oscula  currai, 
Et  tibi,  cur  pateris  esse  molestus  ei  ? 


Bellaque  ne  vincant  te  recidiva  time. 
Neve  mali  quidagat,  teque  id  jussisse  loquatur, 

Sis  vigil,  et  cura  qua  potes  usque  cave. 
Ignorante  viro  pridem  regina  pereglt, 

Insontem  ul  premeret  saxea  grando  virum. 
Nec  minor  In  propriis  cura  est  adhihenda  mintstris. 

Quis  comitatus  ines,  sunt  prope  quique  tibi : 
Ne  fera  pestis  eos,  illi  tua  pectora  laedant, 

Et  tua  commaculent  intima  ta^  sua. 
Qui  ut  capiant  capias,  ut  possint  sumere  sumas, 

Gogent  si  poterunt,  tu  vigil  esse  stude. 
Quaelibet  e  turba  te  res  secedere  coget, 

Secedant  alii,  proximus  uiius  erit. 
Esse  tibi  propior  quicunque  videbiiur  illis, 
B     Uorum  et  consiiiis  haec  tibi  verba  dabit. 
Ne  rogo,  speme  preces  mihi  qoantas  ast  ego  vobis» 

He  audacem  pietas  nam  facit  ecce  tua. 
Si  faveas  votis,  est  qui  dare  praemia  qua^rit, 

Sunt  bona  quae  danlur,  qui  dat  et  ipse  bonos. 
llla  vel  illa  tibi  dare  pncparat  ille  vel  ille, 

Quae  sine  peccati  pondere  babere  vales. 
Addet  ut  inlicial  vafer  hic  suasoria  verba, 

Gujus  jam  nummis  est  onerata  manus. 
Hunc  hydrum  ,  hunc  cenchrin  ,  hunc  evilato  cera 

[stem, 

Hic  seps,  hic  dipsas,  hic  tibl  praester  erit. 
Gensor  habere  solet  torvosque  trucesque  minislros» 

Qui  tamen  et  pius  est  et  pietate  viget. 
Q  Sic  libi  Scytla  ferunt  facies  humana  videtur, 

Sed  canibus  horrent  inguina  saeva  feris. 
Res  Siat  in  ambiguo,  perslat  hic,  denegat  ilie, 

Est  et  non  reboant,  quae  duo  plura  moveut. 
Semine  de  quorum  humanas  agitantia  curas 

Gerniina  causarum,  seu  seges  ampla  subit. 
Quacrantur  testes  ut  causae  nubila  demant, 

Et  vero  dubiumqui  subeunte  fngent. 
Horum  tu  solers  famamque  gennsque  require, 

Nomiua  seu  mores,  et  loca  sive  fiJein. 
Accipe  si  probus  est,  si  reprobiis,  exime  prorsns  * 

Poma  ut  acerba  cibo  reicis,  ut  apia  capis. 
Non  hos  suspicio,  vel  res  audita,  vel  aurum 

Fulciat,  ha!C  referant  quae  sibi  visa  manent. 
Utque  fldem  elicias,  sejunclim  discute  eosdem, 
^     Et  quae  quisque  canat  singula  verba  noia. 
Si  duo  sunt,  amhos;  si  phires,  dissice  plures; 

Si  tres,  sejunctis  lex  sit  et  ista  Iribus. 
Praescius  arcani,  tutor  casti,  almus  cphebus 

Hoc  in  Achaemenio  rure  peregit  opus 
Inde  senes  reprobos  compressit  saxens  imber, 

Quos  nubs  nequitiae  presserat  ante  iiigrae, 
Dissociato  malos,  certa  sociare  benignos, 

Ut  minns  illa  obsit,  piebs  juvet  ista  magis. 
Ut  mala  quae  mage  sunt,  magis  obsunt,  sic  bona 

[prosunt: 

Daut  ut  oves  plurcs  lac,  ita  damna  lupi^ 
Nec  meditata  prius  te  horum  pellacia  vincal, 
Aspice  neo  falsus  sermo  sed  unus  eat. 


^l 


CARMfNA.  L1B.  L 


m: 


Qaos  beue  deiirebeiideiis ,  iteruuique  ilerumque  re-  A  El  nisi  qui  }urat  persgit  pequria  nuilus. 


[quirens 

Amliage  et  veroi  si  tariando  trabas, 
Temniie  falsa  loqui  testes»  reticereqoe  vera^ 

Qaamvis  diversa,  qoaeduoparte  nocent. 
Yerataoens,  et  fiilsa  loquens,  duo  nequiter  errant, 

Hic  quia  non  prodest,  hic  quod  obesse  cupit. 
Et  malus  esi  unus,  minus  est  tamen  otilis  alter, 

Etqoanquam  dispar,  error  utrumque  tenet. 
Nam  minus  hic  quamvis  delinquat,  et  ampiius  ille, 

Non  errore  procul  distat  uterqoe  sibi. 
Deicit  hic  sUntem,  hic  temnit  relevarejacentem, 

Iste  nocendo  piremit,  ilie  sinendo  nocet. 
Saepe  potesUtom  causa  male  linquitur  sequum, 

Et  favor  atque  mctus  vera  tacendo  premunt. 
Vnde  pavenda  manet  coelestis  judicis  ira, 

Gum  videt  humanas  res  super  esse  suis. 
Si  ^igil  interea,  ne  dum  vis  promere  vera , 

Qoililiet  intereat  proditione  tua. 
Dignus  morte  manetsons,  noii  prodere  sontem, 

Nec  tua  vox  pandat  sanguinis  ejus  iter. 
Feiix  qui  potuit  miseros  a  clade  ievare, 

Actuque  et  lingua  ferre  salutis  opem. 
Ad  mala  damnandi  si  quaedam  sentiat  insons, 

Credulos  et  judex  testis  et  ater  erunt. 
Est  tribus  infestus  personis  testis  iniquns, 

Censori,  insonti,  seu  tibi,  summe  Deus, 
Quem  male  jurando  sua  per  peijuria  temnit, 

Ccyus  et  in  vannm  nomen  herile  petit. 
Uinc  quoque  censori,  sua  quem  mendada  failunt. 

Etligat  erroris  nexibus  ille  sui. 
Postremo  insonti,  quem  dictis  laedit  iniquis, 

Cui  parat  iBgenio  damna  pavenda  malo. 
Milvus  Qt  ad  camem  piscb  feaiinat  ad  hamum, 

Adque  favos  ursuS)  ad  loca  salsa  pecus, 
Sic  ruit  ad  munus  capiendum  testis  iniqnus, 

Proqoe  malo  maguo  praemia  grata  capit. 
Vendere  si  verum  scelus  est,  quid  vendere  falsum  ? 

Yis  scelos  et  sceleri  jungere  testis  atrox? 
Pardte  vestra  precor  mendada  vendere  tales , 

Grata  haec  ingratis  si  mihi  detis  enint. 
Qoae  nec  emenda  bona,  nec  erant  vendenda  moneta^ 

Mercandus  vano  pulvere  pulvis  erat. 
0  meroesy  merces,  mercede  noceotior  omni, 

Dantem  et  caplantem  quae  necat  una  duos. 
Hinc  peijnrandi  pcstis  succedit  iniqua, 

Dum  quis  vult  falsis  rebus  inesse  Adem. 
Qui  prece,  qui  lacrymis,  qui  falso  murmure  fallunt^ 

Sunt  queis  ssepe  venit  hac  quoque  parte  fides. 
Quisquis  es,  assidue  moneo,  jurare  caveto, 

Res  quia  jurare  est,  crede,  pavenda  satis. 
Non  quia  res  mala  sit,  vel  ab  alma  lege  remota, 

Sed  crebro  dom  fit,  in  soelos  itur  hians. 
Non  nisi  qui  loquitur  poterit  mentirier  uUus, 

Somoiay  ni  sterUs,  cemere  nemo  vales. 
Non  cadet  in  bdlo  nisi  qni  fera  pnelia  tentat, 

Nec  nisi  tentet  apram  dente^eritur  apri. 
Naufragus  est  nullus,  nisi  sulcet  puppibus  unilas, 

Nullns  lii  igne  perit,  si  sit  ab  igne  procol. 

Pathol.  CV. 


Quod  nisi  quis  mctuat,  hac  loe  captus  erit. 
Cumcapit  audltor  diirus  tua  verba  vel  anccps, 

Est  est,  et  non  nonv  haec  ea  cuncta  ligent* 
Sunt  et  quae  excusant  jurandi  poudera  veriia, 

Quis  uti  culpae  fors  sine  sorde  vales. 
Si  perstat  mussans,  exemplis  et  ratione, 

Atque  argumeiitis  huicadhibeto  fidem. 
Si  nec  sit  credit,  si  saxea  peetora  gesut, 

Sit  tibi  linquendus,  mox  bene  iutus  abi.    . 
At  si  jurandi  te  causa  perurget  et  arcut, 

Id  puris  verbis,  id  gere  mente  pia. 
Nec  verbi  arte  puta  te  fallere  posse  Tonantem, 

Cui  nihil  abstrusum  est,  cui  bene  cuncu  patent. 
Qui  non  ut  juras,  sed  ut  isjurasse  putavit 
9;     Cui  juras  audit,  sicque  es  utrique  reus/ 
Nempe  Deot  in  vanum  cujus  vis  suiuere  nomen : 

Sen  socio,  quem  atra  fallere  fraude  paras. 
Si  scelus  ut  fadas  jures,  voU  irriu  suolo : 

Hoc  illo  est  gravius,  vulnus  utrumque  Umen. 
Yulnera  prava  minus,  magis  et  majora  (atigant, 

Felix  qui  nuUo  vulnere  laesus  abit. 
Si  censura  prius,  pieUs  post,  praemia  nunquam 

Sint  in judicio,  est  quoque  Cbristus  ibi. 
Lex  auferre  jubet  capiu  scelerau  reorum. 

Crus,  genitale  decus,  lumina,  terga  manus, 
Hembra  cremare  rogis,  ori  perfundereplumbum» 

Yel  si  qua  humana  condiu  lege  manent. 
FacU  coercendis  probrosis  actibus  illa  est, 

Temperet  hanc  pieUs  per  mediocre  bonum  : 
^  Ut  nec  probrosis  sit  conniventia  robus, 

Nec  vium  aut  artus  auferatatra  manus. 
Eslo  rds  talis,  tibi  vis  qualem  esse  Touantem» 

Parcere  qnis  tandem  qna  potes  usque  siade. 
Et  foi^n  lecto  dicet  quis  carmine  nosiro, 

Iste  jubet  nulli  fraena  tenere  malo. 
He  tibi  consilium  legat  hoc  in  carmine  daniem, 

Quo  tua  mens  insuns  vitet  utrinque  malum. 
Neve  remissus  eas  sat,  neu  trucuIenUs  et  ater» 

Proderit  ancipiii  lau  medela  malo. 
Non  jos  cmdelem,  non  det  miseraiio  segnem, 

Namque  aequo  si  sit  plusve  minusve,  nocet. 
Sa;pe  latet  viiii  virtuiis  imagine  pesiis, 

El  magis  inde  nocet,  quo  minus  illa  patet. 
Scilicet  ut  quidam  crudelia  gesta  peregi  t , 

Juslitiae  ratus  est  se  tenulsse  viam. 
Corripe  tu  vinclis  sceleratos,  corripe  nagris, 

Teque  sibi  durum  plebs  viiiosa  sciat. 
Attamen  in  misero  chalybem  ne  tinge  craore, 

Hostibus  et  chalybem,  prome  flagelta  reis. 
Ne  si  dissimoles,  vitiis  dicare  favere, 

Si  gladio  utaris,  trux  tibi  nomen  eat. 
Cum  veniant  alii  leges  defcndere  prompii, 

Atque  reos  variis  dilaniare  modis, 
Et  dlcant,  Non  nos,  sed  lex  hos  prisca  tracidat, 

Utllis  hncc  nex  est,  qnae  mala  plura  veUt, 
Nosira  roinisierii  legcs  complere  securis 

Debet,  et  ohsequium  non  scelus  illud  erit. 
Ille  ego  siro,  redimam  miseroniiii  qiii  ngmiua  luullai 

10 


fll 


209  THEODULFI  AURELIANENSIS  EPISC. 

llle  ego  sim,  plares  qui  crucc,  clade  levem,  A     Hic  male  mentitur,  hic  rapit  atque  clcpit. 


5{;0 


Oucni  turba  infeiix  lacrymosis  spectet  ocelUs, 

Cernere  quemque  trcracns  coetus  aobelet  inops, 
Quo  viso  repetant  prope  mortua  corpora  vircs, 

Spes  visu  crescal  his  et  utrinque'  caior. 
Submissiirus  eram,  petiturus  littora,  vela, 

Qno  tibi  grata  quies  fessa  carina  forei. 
Sed  tamen  apparet  transacto  gurgite  nobis 

Parvula  pars  roagni  prsetereunda  freli» 
Est  merilo  jungenda  tibi  de  paupere  turba» 

Divite  quse  pcemitur,  cura,  libfelle,  brevis. 
Namque  inopum  curam  recinat  pars  ulUraa  haben- 

[dam, 

Cui  prior  artis  eral  jura  tenenda  cani. 
Pauperibus  quicunque  praeos,  mitissimus  esto^ 

Tcque  his  natura  noveris  esse  parem.     . 
Non  hos  couditio  tibimet,  sed  cuipa  su'^egit, 

Quae  dedit  ut  homini  subditus  esset  liomo. 
Horum  te  sudor,  horum  solatia  ditant, 

^PIuribus  his  junctis  ditior  unus  ines. 
Fliimina  concursu  crescunt  majora  minorum, 

Proficit  et  dives  pauperis  auctus  ope. 
Corpora  pingnescunt  alieno  corpore  pasta, 

Vivit  t;t  aiierius  morte  refecla  caro. 
Fortior  invalidum)  pusiilum  comprimit  ingens, 

Crescit  et  hioc  major,  deficit  unde  rainor. 
Hoc  capus  accipiterque  gerunt  per  litlora  curva, 

Hoc  iupus  in  silvis,  piscis  in  amne  facit. 
Sic  fera  saepe  fera»  serpens  serpenle  necatur» 

Sic  imbeile  manet  nil  nisi  prseda  pecus. 
0  genus  exemplum  fugito  roortaie  ferarum, 

Nec  homo  sit  homini  quod  fera  torva  ferae» 
Non  opiinis  spoiietur  inops,  non  crimine  falso 

Addictns  censum  det  miser  ipsesuum* 
Ab !  quoties  it  avara  lues  sub  nomine  recti,    « 

Incipit  et  ncMnen  legis  habere  furor ! 
Quodque  miser  penlit,  perhibetur  perdere  juste  : 

Quodque  rapitdives,  toliere  jure  putat. 
Est  fur,  estque  fugax,  huic  fraudisconscia  mens  est, 


B 


Hicmaie  servitium  studuitcontemnere  noslrum, 

Proximus  est  noster  quem  fugit  ille  diu. 
Stipes  eis  plantas,  conaectant  vincia  iacertos» 

Facia  ut  iniqua  canant,  lorea  flagra  fcranl. 
Talia  persultant  miseros  cum  laedere  oialunt* 

Cum  re  non  vitiis  hos  spoliare  volunt. 
Flebilior  sed  iniqua  gereus  qui  sustinet  illo  esl. 

Ilic  quod  agendo  perit,  ilie  ferendo  viget. 
Sicque  bono  prosunt  crudelia  facta  maiigni, 

Sic  auri  fero  dile  politur  opus. 
Namque  juvare  soiet  pravorum  saevior  usus 

Justos,  quo  aiHicti  coelica  regna  petunt. 
Quo  premit  Kebraeam  mage  plebs  Mempbitica  gen« 

[icm* 

Ad  promissa  magis  tendere  rura  parat. 
Ne  violentus  eas  miseris,  sed  biandior  esto, 

Vota  quibus  forsan  sunt  meiiora  tuis, 
llos  nec  operla  fraiis,  nec  aperta  liceniia  loHlata 

Securi  et  tuii  sint  ab  utroque  malo, 
Ne  reputa  diras  sed  certa  ignoscere  culpas» 

Quis  siue  iii  hac  vita  vivere  nemo  valel. 
Debita  qui  semper  tibimet  laxanda  precaris» 

Hoc  inopi  facito,  quod  petis  ipse  Deo. 
Ne  tua  si  miserum  levet  indulgentia  nuUum» 

Cum  peUs  hanc,  ejus  destituaris  ope. 
Sic  dum  conservo  contemnit  parcere  servus, 

Iram  in  se  justi  mox  revocavit  heri. 
Parcere  mortalis  mortalibus  ego  para:o, 

Cum  quis  natunc  lex  manet  uua  tibi. 
^  Quisque  tuo  dispar  si  sit  per.prospera  cursns, 

Orlus  et  occasus  qui  tibi,  par  et  eis. 
Fons  sacer  hos  tecum  beat,  inlinit  ungnen  avituni, 

Atque  agni  satiat  hos  caro  sive  cruor. 
Ut  pro  te  vitae  est,  pro  his  quoque  mortuus  auctor, 

Quemque  et  pDi  meritis  ad  sua  dona  vocat. 
Hic  submittantur  transacti  carbasa  libri, 

Littore  in  hoc  tenet  anchora  jacta  ratem. 


LIBER  SECUNDUS. 


I. 

•  VEaSCS    IN    FRONTR    BIBLIORUM    QVJE    IPSE    DESCBIBI 

FECIT. 

Quidquid  ab  Hebraeo  stylus  Alticus  atque  Latinus 
Sumpsit,  in  hoc  totum  codice,  lector,  habes. 

Quo  loca  prima  tenet  Genesis,  primonlia  mundi 
Diluviiimque  canens,  gestaque  magna  patrum, 

Exodus  Jlgyptum  spoliaty.secataequora  Rubra, 
Pandil  iter  eremi,  lympha  ibi  lexqne  datur. 

Inde  sacerdotum  gentem  Leviticus  ornat, 

•  Fer^tu  in  fronte  Bibliorum.  Perstat  hodieqiie 
iii  Bieminiana  bibliolheca  egregii  operis  illusire  mo- 
numentum,  idem  ipse  Bibliorum  coJex,quem  Theo- 
dulphus  olim  exarandum  curarat,  cum  iisdcm  ipsis 
versibus  quos  in  libri  fronte  aurcis  cbaracteriDus 
expresws  collocarat,  quosqne  nunc  indirlero  muUo 


D     Et  typica  exponit  dona  sacris  typicis. 
Bella  virosque  liber  Numeri  describit  et  actus, 

Queis  Moyses  fregit  idola,  stupra,  duces. 
Post  repetit  legem»  populo  benedicit,  et  alma 

Jura  dat,  ac  dicto  carmine  victor  obit. 
Dividit  hinc  proprioterram  Navegius  heros 

Libro,  deletis  urbibus  atque  bcis. 
Pridem  Judiclbus  quis  et  ordo  cuourrit  et  actus, 

Continuanle  stylo,  concinit  inde  sequens. 
ifoxque  sedent  quae  Rulh  Moabitis  femina  gessit, 

quam  hactenus  emendatiores  damus.  Ex  his  vers:- 
bus,  ct  ex  operis  praefatione,  quam  subjiciam  (po^r 
ipsum  carmen)^  cujusmodi  fuerinl  Biblia  Theodulfi. 
sacrorumque  in  his  libroruin  quis  numerus  et  ordo, 
pei^spicere  est. 


c 


01 


CARMINA. 
A 


Clara  piis  meritis ,  dara  nepote  pio 
Psalmicanique  actus,  et  iniqui  gesta  Sauiis 

Prime  sequensque  lil)er  hinc  Samuelis  hai  es. 
Tertius  et  quartus  ,  Malachim  queis  nomen  inbas^it, 

Regum  Hebraeorum  ex  ordine  gesta  canunu 
Hinc  sedet  Isaias,  Christum  de  virgine  nasci  • 

Qui  canit,  et  gentes  ad  pia  jura  vocat. 
Bunc  prope  Jeremias ,  qui  virgam  ollamque  tuetur, 

Ordine  quadruplici  flebile  texit  opus. 
Partibus  Ezechiel  summis  obscurus  et  imis, 

Hinc  est  siirps  qni  hominis  more  vocatur  heri. 
Post  duodcnus  inest  vatum  pius  ordo  minorum, 

Longe  aliud  signans  quam  sua  verba  sonent. 
Nam  mxcbam  et  prolem  Josepb  creber  intonatOsee, 

Samariam,  £phi*aim  ,  Gesdrahel  [Ms,  Reg*y  Ges^ 

[rahel]  et  viduam.     B 
Hinc  Joel  eversura  prius  atris  cladibus  orbem, 

Flaminis  adventum  concinit  inde  pii. 
Quatuor  xque  tribus  probris  regna  increpat  Amos, 

Se  et  yidisse  boat  mystica  plura  salis. 
Percutit  Abdias  Edon  almi  cuspide  verbi, 

iOmulus  et  fratris  illius  ore  ruit. 
Plaufragio  Jona;  signatnr  passio  Ghristi, 

Minivis  et  vitam  nomine  mundns  habet. 
Filia  latronis  vastatur  famine  Hichse, 

Quod  dueis  Israel  laeserit  illa  geoas. 
Toce  Naum  pulsat  constantis  sanguinis  urbem, 

Pacicanosque  boat  montis  in  arce  pedes. 
Habbacuc  interno  In  cruce  Christum  spectat  oceHo» 

Cornibas  his  vis  est,  ejus  operta  sonat  [Mss  Reg.^ 

[Colb.  ei  Mem,f  tonat].     ^ 
Promit  Sophonias  a  porta  et  colle  quod  audit, 

Plangorem  indigenis  fert  quoque  pila  tnis. 
Aggeus  instaurat  templum ,  celsumque  Tonantem 

Moturum  recinit  gequora,  rura,  polum. 
Mystica  Zacbarias  postquam  videt  ordine  plura, 

Sessorem  Dominum  dicit,  aselle,  tuum. 
Hnnera  Malachias  populi  inquit  abacta  prioris, 

Agmina  cumque  suis  gentium  amata  Deo. 
Job  quoque  verba  tenens  cum  gestis  inde  libellus 

Ponitur,  bic  parvus  pondera  magna  vehit. 
Mox  dulcis  dulcem  depromit  cantio  Chrislum 

Psalmorum,  lyrici  quos  statuere  pedes. 
Prolinus  Ididiae  resident  ires  ordine  libri, 

Cni  nonien  Salomon,  sive  Cohelet  inest. 
Alloquitur  prlmus  sub  prolis  nomine  cunctos, 

Corrigit  et  mores  etbica  lege  tua. 
Omnia  vana  canit  rutilo  sub  sole  secundus, 

Cui  res  est  pbysicas  enumerare  labor. 
Tertius  Ecclesiae  thalamum  Ghristique  perornat, 

Rebus  et  in  logicis  vertitur  ejus  opus. 
Inde  philistoricus  Daniel  est  totios  orbis, 

Omnia  qoi  lapidem  frangere  regna  canit» 
Hinc  duo  ponuntur  ,  queis  noroen  Verba  dierum  est| 

Promere  sive  labor  gesta  genusque  ducum. 
Ponitor  hinc  Esdras,  legem  lemplumqne  reformans, 

Et  reditum  Israhel  ad  sua  regna  [Mss.  Reg,^  et 

[Co/6.,  rura]canens, 
Ecclesixqne  typum  referens  mox  scribitur  Esther, 


D 


LIB.  II.  30i 

Quas  plebi  extorri  lausque  decusque  fuit, 
Post  liber  esi  positus,  cui  dat  Sapientia  iiomen, 

Quod  Christi  adventus  morsque  patescit  ibi. 
Protinus  aptatur  liber  Ecciesiasticos  isti, 

Quo  pia  jura  sonant,  lausque  beata  patnim. 
Hinc  pia  pauperies,  pietas  et  opima,  beatc 

Est  Tobi  libro  rite  roiata  tuo. 
Scribitur  insignis  Judilh  roox  femina  facti, 

Incestus  cecidit  qua  feriente  furor. 
Hinc  gemini  libri  ponuntur  Machabxorum  , 

Gesla  quibus  fratrum  quattuor  alma  sedent. 
Promit  aperta  novuc  CLristum  hinc  [Ms.  Colb.  hiuc 

[binc]  buccina  legis, 

Tegmine  quem  typico  prompsit  opera  vetus. 
Matthaeus,  Marcus,  Lucas,  sanclusque  Joannes , 

Vox  tonat  hunc  borum  qualluor  una  simul. 
Primus  ab  huroana  quiacoepit  promere  gente» 

Humani  formam  schematis  inde  vehit. 
Avia  terribili  perslringit  voce  secundus, 

Scribitur  et  species  inde  leonis  ei. 
Estque  sacerdotii  quia  rebus  tertius  orsus, 

Forma  juvencalis  hinc  sibi  rite  datur. 
Il  quia  verborum  pennis  super  aetbera  quartus, 

Hinc  aquilae  specimen  celsa  petentis  babet. 
Quatuor  atque  decem  hos  Pauli  scripta  sequuntur, 

Qo»  orbi  misit  ovis,  qui  lupus  ante  fuit* 
Romulidas  revocat  a  legis  pondere  prima, 

Atque  evangelicam  censet  habere  fldem. 
Arcades  illeetos  diverso  errore  secunda 

Ad  veram  scripiis  convocat  alma  fidem. 
Poenituisse  placet,  solatur  terlia  eosdem, 

Laudansque  hortatur  ad  meliora  simul. 
Ad  fidei  Galatas  deducit  quarta  vigorem, 

Qua  spreta  pronos  grande  j^remebat  onus. 
Quinta  Ephesi  populos  venerandis  laudibus  eflert, 

Quod  sanctam  haudquaquam  deseruere  fidem. 
Sexta  Phiiippenses  solatur,  laudat,  et  ornat» 

Constanler  fidei  quod  tenuere  decus. 
Moxque  Colossenses  praevcntos  septima  falsis 

Vaiibus  instiiuit,  corrigit,  atque  docet. 
Thessala  quam  genuit  favei  hinc  octava  catervse, 

Tempora  quod  cum  essent  nubila,  firma  stetit. 
Extima  queis  etiam  praedicit  tempora  nona, 

Quove  sit  atra  lues  dejicienda  modo. 
At  decimae  textus  Timotheum  informat,  et  aptat 

Ecclesiae  in  rebus,  ordinibusque  sacris* 
Temporis  undecima  supremi  probra  canuntor, 

Instruiturque  viis  omnibus  ille  bonis. 
Instruit  inde  Titum  decimse  subjuncta  secunda, 

Quo  vitet  haereses,  presbyter  esse  queat. 
Tertio  post  decimam  pia  dat  tibi  verl>a  Phileuion, 

Quae  Roma  vinctus  misit  ab  urbe  pater, 
Ultima  per  legis  vatumque  oracula  Gbristum 

Hebraeis  prolem  praedicat  esse  Dei. 
His  sont  catholicae  subjunctae  ex  ordine  septem 

Paginae»  apostolico  quas  rapit  ore  stylus. 
Scilicet  una  pii  Jacobi,  Pelrique  geinell», 

Sunt  tres  Joanois,  una  ibi  Juda  tua  est. 
Complentqoe  Ecdesiam  generali  dogmate  loiam, 


363 


insUtudiilque  fldem,  jusque  salulis  habeot. 
Hinc  ad  apostoiicos,  quos  Lucas  protulit  Aclus, 

It  stylus,  Ecclesiae  qui  nova  gesta  canunt. 
Visio  sancta  iibros,  quac  sancto  visa  Joanni  est, 

Claudit,  et  arcaae  limite  signat  eos, 
Hoc  testamenii  Yet^risque  Novique  sub  uno 

Calle  patens  bivium  ductt  ad  alla  poli. 
Hic  cibus  ae^mo  satiat  praecordia  pastu» 

Justitiaeque  famem,  quo  mage  habetor,  alit 
Hic  para(Hsigeno  veniens  de  gurgite  potns , 

Quem  quo  phis  quis  adit ,  plus  sitit  orone  bonuim 
Hxc  tuba  terrfbilis  mugit  pereompiu  mnndi, 

Mittitterrigenum  ad  coelica  regna  genus. 
Haec  luz  horrendas  errorum  decutit  umbras» 

Qiia  retinent  mentis  te  via  recta  pedes. 
Siint  bic  Jura  Dei  tenebris  nudantia  mundum , 

Splendidiora  astris,  candidiora  nive. 
Justfl  jubent,  injusta  vetant,  mala  cuncta  recidunt, 

Yirlutes  gignunt,  probra  fugant  vitia. 
Lei  pretiosa  Dei  est,  quid  enim  pretiosius  illa, 

Quam  dat  foiis  vitae,  lux  et  origo  boni? 
Est  doctrina  potens  ,  superansque  scientia  cunctas 

[Ms.  Reg.,  cuncta], 

Cni  valet  aeqnari  nolla  sub  axe  poli. 
Gtii  81  qoam  cupias  sensu  conferre  vel  arte, 

Ut  ooelo  tellus,  haec  ita  eedet  ei. 
Quidquid  in  ingeouis  mundana  discitur  arte 

Artibus,  hiceurrit  libertore  vja. 
<}uod  ratione  viget,  vel  qoidquid  amator  in  illis, 

Hoc  a  fonte  meat,  hojus  abamne  fluit. 
Cumqne  has  in  cunctis  vincat,  fandi  ordine  vineit, 

Quod  sermone  uno  multa  notanda  docet. 
^erberom  atque  unum  non  mutans  tramile  callem, 

Sic  pliires  unos  res  hene  sermo  tonat. 
Ste  narrat  textuns  lamen  ut  mysteria  prodat, 

H^ora  inslnuat,  dom  modo  magna  canit. 
Magnaqoe  slc  ][>arvis  ^componit,  parvula  magnis, 

Actnm  ut  per  viiem  tum  pretiosa  sonet. 
In  re  praeterita  monstrat  narrando  futuram, 

Haec  referens,  mtro  praedicat  illa  modo. 
Acu  ita  descrilrit,  ot  agendi  tonferal  artem, 

In  re  iceo  facta  te  facienda  monet. 
Poudere  de  renim  taceo,  quis  singula  Tando 

Eipediat,  decus  hoc  queis  duit  atqne  viget? 
Qoaenon  clausa  metom,  fastidia  non  dat  aperta  : 

Non  hic  deterret :  non  ibi  vilis  inesU 
Hic  spes  qoaerit  eam,  tenet  illic  prompta  facultas, 

^io  latet  exercet,  quo  patet  ista  cibat. 
Fortiom  in  obscuris  exercet  praelia  dictis, 

Te  sermone  humili  parvula  turba  fovet. 
Fortibits  est  panis,  pusiliis  lacteus  humor, 

llos  solidis  dapibns,  hos  ope  lactis  aiit. 
Curat  more  meri,  ritu  demulcet  olivi 

Multimodo  aptatu  sic  datur  una  salus. 
Haec  eliain  assiduo  fastidia  derogat  usu, 

Quoque  magis  capitur,  qoaeritor  inde  magis. 
Pliiraque  eum  soleant  meditato  horrescere  grandi, 

llujiis  amor  quo  pliis  haec  meditatur  adest. 
AJjdvat  h:ec  auiiiiufii  humili  sermone  legrntis, 


THEODULFI  AIIRELIANENSIS  EPISC.  304 

A     Sensibus  et  celsis  ad  potiora  levat. 
Nam  se  lectomm  rudium  bene  nosse  caterva  ' 

Hanc  ratur,  at  doctis  haec  nova  semper  inest. 
Quid  quod  ad  xlhereas  populi  vocat  agmina  sedes, 

Et  vita  associat  non  peritura  tibi? 
4}ua  munilanus  amor  refugit,  crescitque  supemo&, 

Yertit  et  ad  melius  corda  legentis  opos. 
Adde  quod  exempiis  mundanos  instroit  actos, 

Et  via  conslliis  hac  triboente  patet. 
Scilicet  hic  quisquam ,  didicit  dum  gesta  priomm, 

Quid  vitare  qucat  qoidve  seqoatur  habet 
Erudit  externis  proprios  sic  actibus  actos, 

Nonque  suis  sua  sic  dicta  vd  acta  regit. 
Singula  quis  referat  ?  numero  transcendit  arenam, 

Et  pluviae  guUas  legis  <^mos  honos. 
B  Cui  qui  lecturum  totis  le  nisibus  addis, 

Quisquis  es,  intcnta  poscito  mente  Deuin. 
Ut  tua  clementer  cum  hoc  nectare  corda  revisat, 

Cumque  boc  inbahitet  pectoris  antra  toi. 
Hac  veniente  tuae  pandatur  janoa  mentis, 

Qua  nitidante  omni  sorde  carere  qoeat. 
Hospitium  quo  praestet  ei  qui  condcdit  illamt 

Cum  lege  hanc  adeat  legjs  et  ipse  dator. 
Non  te  pervadat  fastus,  non  gloria  fallax, 

Non  vanae  aut  vacnae  sit  tibi  landis  amor. 
Spiritus  eflugiet  sanctus  fera  pectora  ficti, 

Nec  habitator  adit  corpora  pressa  malis. 
Sii  tibi  mens  humilis,  cor  prudens,  actio  munda, 

Sit  florens  studium,  sit  pietatis  opus. 
P  Crebra  sit  in  sancta  tibimet  meditatio  lege, 

Instato  monitis  nocte  dieqne  suis, 
Hanc  gere  corde,  manu,  proprio  non  desit  ab  ore, 

Tuqiie  aliorum  actus,  corrigat  ilia  tuos. 
Ilaec  in  parte  tori  sedeat,  hane  lumina  cemant, 

Hanc  colla,  hanc  genua,  hancbrachia  curva  velianl. 
Ad  caput  hacc  sedeat,  solito  dum  tempore  stertis, 

Dumque  fugit  somnus  te  petat  illa  celer. 
Nec  solom  ut  doctus,  seji  et  ut  sis  justus  aroafo, 

Eminct  unum  alio,  cum  sit  ulrumqoe  bonmn. 
Nam  tibi  Conctipotens  actus  non  veiha  reqoiret. 

Illi  in  utroque  tamen  ipse  placere  vales. 
Disee  legens,  assuesce  frequens,  faciendo  docelo, 

Sitque  tibi  hic  traroes  kgis  in  arte  piae. 
Quatenus  erudiat  mentem  tibi  lectiocrebrs, 
D     Detque  tuis  pulcbram  sensibos  iila  viam. 
Ne  cito  labatur,  vires  sibi  colligat  oso, 

Lectio  crebra  tenet  mens  quod  acuia  capiL 
Semita  sic  caeso  dumosae  robore  silvae, 

Dum  teritur,  crebro  fit  via  lata  pede. 
Sancta  ferant  sanctis  verbis  exempla  vigorem, 

Quac  canis  et  factto,  quae  facis  ipsa  cane. 
Non  verbis  actus,  non  illis  verba  repugnent, 

Nobile  par  tecum  currat  otmmque  simuL 
Quod  bene  mente  capis,  humili  sermone  profare, 

Ne  fasto  amittas,  quod  studiosus  habes* 
Plura  referre  mora  est,  in  pauds  collige  multa, 

Lector,  cui  fulvum  mentis  acumen  inest. 
Seinine  sic  messor  proviso  plurima  parvo 

Graiia  vehit  volo  fertiliore  chiens. 


505 


CARMLNA.  LIB.  U. 


806 


Dumque  opii8  id  cernis,  rdegis  dum  carraina  nostra,  A  disUnguitur,  id  est  in  iiistoria,  in  moribus,  et  alle- 


Tiieuduifi  demens  sis  memor  oro.  Yaie» 

PiUEFATIO 

Anreii  lUterit  proefixa  Bibliis  Theodul/i. 
Telas  Testamentum  ideo  dicitur»  qoia  veniente 
IJovo  cessavity  de  quo  Apostolus  meminit  dicens  : 
Vetera  iramierunt^  ecce  nova  facta  sunt  omnia  ( // 
Cor.  V»  17  ).  Testamentum  autem  Novum  ideo  nun- 
cupatur,  quia  innovat.  Non  enim  iiium  discunt  nisi 
bomines  renovati  ex  vetustate  per  gratiam,  et  per- 
tinentes  jam  ad  Teslamentum  Novum,  quod  est  re-* 
gnum  coelorum.  Hebraei  autem  V.etus  Testamentum 
Esra  auctore  juxta  numemm  iitterarum  suarum  in 
viginti  dnos  libros  accipiunt,  dividentes  eos  in  tres 
ordines,  Legis  sciiicet,  et  Proplietarum,  et  Hagio- 
graplibrum.  Primos  ordo  iegis  in  quinque  libris  ac-  B 
cipitur,  quorum  primus  est  Bresit,  quod  est  Gene- 
sis ;  secundus  Eilesmot,  quod  est  Exodus ;  tertius 
Vasicra,  quod  est  Leviticus;  quartus  Vagedaber, 
quodest  Numerus ;  quintus  Elleaddabarim,  quod  est 
Deuteronomium.  Hi  sunt  quinqoe  libri  Moysi,  quos 
Hebraei  Toratb,  Latini  Legem  appellant;  proprie 
autem  Lex  appelbtur  quse  per  Uoysem  da^  est.  Se- 
cundus  ordo  Propbetarum,  quo  contiuentur  libri 
octo,  quorum  primus  Josue  ben  Nun,  qui  Lalin^ 
Jesu  Nave  dicitur;  secundus  Oblim,  quod  est  J.u.di- 
cum ;  tertius  Samuel,  qui  est  Regum  primus ;  quar- 
ius  llalachim ,  qui  est  Re(pim  secundus ;  quintus 
Isalas,  sextus  Jeremias,  septimus  E^ecbiel,  octa- 
Tus  Torsera,  qui  diciiur  duodecim  Prophetarum; 
qui  libri  quia  sibi  pro  brevits^te  adjuncti  sunt,  pro  ^ 
uno  «ccipiuntur.,  Tertiu^  est  ordo  Hagiographorom, 
id  est  sancta  scribeniiunx,  in  quo  sunt  libri  novera, 
quorum  primus  Job,  secundus  Nabla,  quod  est 
Psalterium,  tertius  Masloth,  quod  est  Proverbia 
Salomonis,  quartus  Gohelet,  quod  est  Ecdesiastes, 
quintus  Sirasirin,  quod  est  Cantica  canticorum, 
sextus  Daniel,  septimus  Dabreiamin,  quod  est  Verba 
dierum,  boc  est  Paralipomenon,  octavus  Ezras,  no- 
nus  Esther.  Qui  simul  omnes,  quinque  octQ  e(  no- 
Tem,  flunt  viginti  et  duo,  sicut  superins  comprehen- 
sum  est.  Quidam  autem  Ruth,  et  Cinoih^  quod  La- 
tine  dicitur  Lamentatio  Jeremiae,  Hagiographis  ad- 
jiciunt,  et  viginti  quatuor  volumina  Testamenti  Ve- 
teris  faciunt  juxta  viginti  quatuor  seniores  qui  ante 
coospectum  Dei  assistunt.  Quartus  est  apud  nos 
ordo  Veteris  Testamenti,  eorum  librorum  qui  in 
canone  Hebraico  non  sunt,  quorum  primus  Sapien- 
liae  liber  est,  secundus  Ccclesiasticum,  tertius  Tobi, 
quartus  Judith,  quintus  ct  sextus  Macbabseorum, 
quos  libros  Judsei  inter  apocrypha  separant,  Eccle- 
sia  lamen  Dei  inter  divinas  Scripturas  el  honora^  et 
pnedicat.  In  Novo  autem  Testamento  duo  sunl  or-« 
dines.  Primus  evangelicus,  in  quo  sunt  Matthxus, 
M arcus,  Lucas  et  Joannes ;  secundus,  aposlolicus, 
iii  quo  sunt  Paulus  in  quatuordecim  EpistoUs,  Pe- 
tnis  in  duabus,  Joannes  in  tribus,  Jacobus  et  Judas 
iii  singuiis;  Actus  apostolorum,  et  Apocalypsis. 
Sumroa  autem  utriusque  Testamenli  divisio  trifarie 


goria.  Rursus  ista  tria  muttifarie  dividuntur,  id  esl, 
quid  a  Deto,  quid  ab  angelis  vel  hominibus  gestuni 
dictumque  sit,  quid  a  prophetis  pronuntiatum  de 
Christo  et  corpore  ejus,  quid  de  diabolo  et  membris 
ipsius,  quid  de  veieri  et  novo  populo,  quid  de  prse- 
senti  sxcuio  et  futuro  regno  atque  judicio.  Libros 
autem  sanctarum  Scripturarum,  quos  prassens  bi- 
bliotheca  continet ,  subsequens  breviculus  ordine 
pandit. 

Ordo  librorum  Veteris  et  Novi  Testamenti  qui  ab 
Ecclesia  recipiuntur,  et  in  hoc  corpore  generaii* 
ter  continentur. 

Primus  ordo  Legis,  in  quo  sunt  iibri, 
Genesis. 
Exodus. 
Leviticus. 
Numeri. 
Deuterononiium. 

11.  Provhetarum^  in  quo  sunt  UM, 
Jesu  Navo. 
Judicum. 
Samueltt. 
Malaebim  IL. 
Isaias. 
ieremias. 
Ezechiei, 
Duodecim  prophetarom. 

|IL  Hagiographorum ,  im  quo  sunt  libri, 
Job. 

Psalterinm. 
Proverbiorum. 
Ecclesiastes. 
Cantica  canticorum. 
Daniel. 

Paraliporaenon. 
Ezras. 
Estber. 

IV.  lAbrorumy  qui  in  Hebra^onim  canone  non  ha^ 

ientur, 
Sapientia. 

Ecclesiasiicum. 

Tobi. 

Judith. 

HachalKeorum  tibri  ii. 

Ordo  evangelicus,  in  quo  sunt  iibri. 
Matthaeus. 
Marcus. 
Lucas. 
Joannes. 

Qrdo  apostoHcuSy  in  quo  sunt  libri. 
Pauli  episiolw  xiv. 
Ad  Romanos  i. 
Ad  Corinthios  ii. 
Ad  Galatas  i. 
Ad  Ephesios  i. 
Ad  Philippenses  i. 
Ad  Colosscnses  i. 
Ad  Thessaloiiicenses  ii. 


507 

Ad  Timotheom  ii. 

Ad  Titum  I. 

Ad  Pbilemonem  ^ 

Ad  Hebraeos  i^ 

Petri  II. 

Jacobi  I. 

Joaunis  iii, 

Judse  K 

Aetus  apostolorum. 

Apocalypsis. 


II. 


TERSUS    PRiEFll^l     BREYI    «    CHRONICO  ,     QCOI»    BIBLIia 


▲DJECTCIl  FDIT. 

€odicis  hujas  opus  struxit  Theodulfus  amore 

Illius»  bic  cujus  lex  benedicta  tonat. 
Nam  foris  hoc  gemmis,  auro  splendescit  et  oslro, 

Splendidiore  tamen  intus  honore  iLicat. 
Quo  post  catholicse  veneranda  volumina  legis 

Parva  tenet  modicum  scriptio  cerne  locum. 
Sciiicet  initio  saniens  exordia  ab  ipso. 

Per  patrum  et  regum  noniiina  texit  opus. 
Et  notat  aimorum  numerum,  notat  ordine  regna^ 

Heracli  princeps,  tempus  ad  usque  tuum. 
Gestaque  dat  paucis  reminisci  plurima  vM^bis  3 

Sic  modicQ  in  nuto  grande  notatur  opus. 
Hinc  adaperta  sedent  Hebraeae  pomina  linguae,, 

Quae  sacrae  linguae  inclytus  usus  habet. 
Attica  post  resident,  fldei  quae  prisca  Tetostaa 

Contuiit  Ecclesiae  queis  vocitanlor  opes. 
Conficitur  Lalio  de  nomine  silvula  parva, 

Quae  magni  fructus  pondera  digna  vehit^ 
Cdrpore  sub  parvo  mysteria  magna  retentant, 

Use  res,  quas  limes  codicis  hojus  habent^ 
His  fluviom  legis  poterit  iustrare  lucernis, 

Quaerere  qui  pisces  legis  in  amne  cupit. 
Hetibus  his  poterit  preiiosam  praendere  praedam, 

Ars  est  cui  in  sancta  quaerere  lege  cibum. 
NoQ  has^Iector  ovan^  quasi  qusedam  vilia  teiil&e  : 

Vilis  rem  pulcbr^^m  capsa  tenere  solet. 
Ferrea  nam  clavis,  de  vili  facta  meiallo, 

Argenti  atque  auri  dat  penetrare  locum^ 
Quaeque  est  servanti  seu  sarcina  parva  ferenti, 

Quo  gravis  esl  pretii  sarcina  monstrat  iter,^ 
Mec  tibi  dispUceant^quoniam  aunt  corpore  parva; 

Tegmine  sub  parvo  pondera  magna  latent. 
Nam  modids  ciavis  grandis  structura  tenetur, 

Harculus  et  parvus  magna  metalia  polit. 
Sic  segetes  magnae  nascuntur  semine  parvo, 

Pondus  et  arboreum  germine  deque  levi. 
Obstrusa  aperiunt,  panduntque  lalentia  piura, 

•  Chronico  quod  adjeetum  e$t.  Supcriores  versus 
in  fronte,  hi  ad  calcem  codicis  positi,  ouibus  eonim 
utilitalem  commendat,  quae  Bibliis  adjici  jusserat, 
Chronicum  videlicet  Isidori,  et  opusculum  Eucherii 
de  interpretatione  Hebraicorum  nominum  et  Grseco- 
nim,  cum  clave,  ut  noniiuUis  visum  est,  Melltonis 
episcopi  Sardensis. 

i>  /n  die  Palmarum,  In  ore  omnium  est  boc  car- 
men,  sed  mutilum  hactenus  et  incboatum,  ptenum 
deinoeps  atque  integrum  exit  in  lucem.  Apud  Andc- 
gavos  scriptiim  fuisse  res  loquitor,  el  Ludovico  Pio 


TIIEODILFI  AURELIANENSIS  EPISC.  30S 

A     Parvaqoe  velamen  virgula  [Ms,  Cvlb.,  ongohij 

[grande  levat. 
Quosque  tenent  florcs  librorum  grandia  prata, 

En  simul  hic  calaihus  dat  tibi,  carpe  manu. 
iptcre  seu  felix,  quo  [Id.  m$,,  ut]  sis  felicior  Ipse. 

Cum  tua  perpetuas  vita  capesset  opes. 
Et  memor  esse  mei  dignare  per  omnia  quxso, 

Dum  legis  et  relegis,  domque  adis  istud  opus. 
Pumque  adis  istud  opus,  quod  condidit  actio  nostra, 

Mercedein  sludii  tu  mihi  redde  mei. 
Hanc  rogo  mercedem  pro  me  deposce  Tonantem» 

Ut  mihi  det  veniam,  seu  pjus  addat  opem, 
Noxia  depellat,  concedat  prospera'  quaeque, 

Participem  et  faciat  vita  beata  tibi. 
Componat  mores,  flrmet  spem,  corrigat  acloSy 
B     Atque  animae  adveniat  hoc  tribuente  salus. 
Utque  ita  me  clemens  peccamine  purget  ab  omni, 

Ut  mibi  post  moriem  det  super  astra  locum, 
Coetibus  angelicis  et  jungat,  munere  cijus 

Terrea  progenies  scandit  ad  astra  poli. 

IHstichum, 
Vive  Deo  felix  per  plurima  tem^ora,  lector, 

Theodolfl  nec  sis  immemor  oro  tui. 

Aliud. 
Finis  adest  operi,  his  quibus  est  peragentibos  aetonB, 

Sit  pax,  vita,  salos,  et  tibi,  lector,  ave. 

m. 

VERSUS  FAGTI   CT   k  PUERIS  ^  IN    PIE  PALXARVII  C4X* 


PUERIS  ^  IN 
TARENTUR. 

Gloria,  laus  et  honor  tibi  sit,  rex  Christe  redemptor, 

Cui  puerile  df  cus  prompsit  hosanna  piom, 
Israel  es  to  rex,  Davidis  et  inclyta  proles, 

Nomine  qui  iii  Domini,  rex  benedicte»  venis. 
Coetus  in  excelsis  te  laudat  coelicus  omnis, 

(It  morialis  bomo,  et  concta  creat.1  simoL 
Plebs  Hebraea  tibi  cum  palmis  obvia  venit ; 

Cum  prece,  voto,  hyninis  adsumus  ecce  tibi. 
}li  tibi  passuro  solvebant  munia  laodis, 

Nos  tibi  regnanti  pangimos  ecce  melos. 
Hi  placoere  tibi,  placeat  devotio  nostra, 

Rex  pie,  rex  clemens,  cui  bona  cuncta  placeat. 
Fecerat  Hebracos  hos  gloria  sanguinis  alli, 

Nos  facit  Hebrseos  transitus  ecce  pius. 
Inclyta  terrenis  transitur  ad  aetbera  victis. 

Virtus  a  vitiis  nos  capit  alma  telris. 
Nequitia  simus  pueri,  virlute  vieli, 

Quod  tenuere  patres,  <^a  tencamus  iter. 
Degeneresque  patrura  ne  sirous  ab  arte  pionuDt 

Nos  tua  post  illos  gratia  sancta  trahat 
Tu  pius  ascensor,  tqus  et  nos  simos  asellus 

re^nante  conditum  scriptores  consentiunt.  At  qnia 
hujus  carminls  meminit  Alcuinus  de  divinis  ofliciis, 
cap.  14,  et  Alcuinum  certum  est  ad  Ludovici  tem« 
pora  non  pervenisse,  satis  hinc  argiimenti  habere 
sibi  nuper  visus  est  vir  doctus  ut  a  Tbeodiilfo  conw 
positum  ncgaret.'  Caclerum  quin  TheoduIG  reTcra 
sunt  hi  versus  ambi^ere,  ut  alia  desint,  non  licel 
posi  Lupi  Ferrariensis  aevo  proximi  testimoniom, 
qni  diserte  hos  illi  asserit  epistola  20.  Libruro  auiein 
illum  de  divinis  .Officiis  Alcuini  non  essc  jam  alii 
observanint. 


S09  CARMLVA. 

Tecum  nos  capial  urbs  veneranda  Dei.  A 

Veslis  apostolicae  nitilo  falgore  tegamnr, 

Te  bene  tecta  ut  ea  nostra  caterva  vebat, 
Te^mina  sic  animae  sternamus  corpora  nostra, 

Quo  per  nos  semper  sit  via  tuta  tibi. 
Sit  pia  pro  palrase  nobis  victoria  ramis, 

Lt  tibivictrici  forle  canamus  ita. 
Castaque  pro  ramis  salicis  prxcordia  sunto, 

Nos  operum  ducat  prata  ad  amoena  viror. 
Pro  ramis  oiegepietas,  lux  dogmaque  sancti 

Flaminis  in  nobis  sit  tibi  rite  placens. 
A  rbore  de  legis  csedamus  dogmata  qusedam, 

Queis  veniendl  ad  nos  sit  via  tata  tibi. 
Nostraque  sic  prspsens  eelebret  devotio  festam, 

Continno  ut  valeant  annua  fesla  sequi. 
Hrbem  et  cum  ramis  et  laudibus  imus  ad  istam,         " 

Celsa  poli  meritis  fac  ita  adirepiis. 
Ilanc  in  amore  tuo  collectam  respice  plebem, 

Suscipe  et  illius  vota  precesque  libens. 
Ecce  sacerdotum  turbse,  popularis  et  ala, 

Concinit  et  laudes  sexus  uterque  tibi. 
Quos  babet  Andegavis  venerabilis  an*bitus  urbis, 

Qui  pia  devota  carmina  niente  canunt. 
Quam  Meduana  morans  fovet,  et  Liger  aureus  omatt 

Qua  rate  cum  laevi  Sarta  decora  juvat, 
Fruge,  ope,  nundinis,  pulchris  et  rebus  abundans, 

Obsita  seu  sanctis  est  bene  tota  locis. 
Plebs  venit  Albini  sancta  haec  de  sede  beati^ 

Cum  voto  et  ramis  carmina  digna  fcrens^ 
Illaque  Baptistse  concurrit  ab  arce  Joannis,  ^ 

Consocians  ramis  dicta  canora  suis. 
Nec ,  Martine ,  cohors  tua  serior  alme  recurrit,. 

Fertque  manu  ramos,  roente  et  ore  melos. 
Turba  Saturnioi  venit  his  sociata  beati , 

Quam  crui  et  rami,  laus  et  adornat  ovans. 
Et  Petre  cella  tuo  vocitata  e  nomine  sancto , 

Quos  quit,  ad  hoc  lauium  mittere  gestil  opus. 
Sergius  et  proprios  martyr  venerandus  alumnos 

Mittit  ad  officii  gesta  beata  pii. 
His  tua  Maurili  conjungitur  alme  caterva , 

Et  prece,  laude,  sono  sic  pia  vota  canit. 
Tardior  Aniani  non  currit  tUrba  beati , 

Istas  ut  laudes  rex  tibi  Chrisle  canat. 
Plebsque  salutiferse  procurrit  ab  aede  Mariae, 

Huc  quam  transmiltil  pons  Meduana  tuus.  jy 

Plebs  quoque  Germani  venit  huc  de  sede  beati , 

Praesulis  eximii,  pontiHcisque  sui« 
Scandimus  en  sanctum  Michaelis  ad  atria  ciivum , 

Christe  tuus  dulcis  nos  ubi  jungit  amor. 
Quo  sua  pontifici  jungatur  turba  benigno , 

A  capite  et  membris  laus  sonet  ista  Deo. 
Hinc  pia  Mauricii  veniamus  ad  atria  sancti , 

Quo  simul  et  laudum  et  vox  sonet  ista  precum. 
Illic  et  titulis  nos  maier  colligat  una, 

Quae  caput  et  specimen  istius  urbis  habet. 
Nostra  ubi  nos  prex  et  benedictio  praesulis  ornet. 

Cum  laude  ac  mitlat  ad  sua  quemque  loca. 


LIB.  U. 


310 


IV, 


I>E  EO  OUOD   TE)2P0R1S  STATUS,   ET  LOCUS,   ET   CAl'5A, 
ET   UOTIU     INGEMUSI   TRJkCTATORIS  ADJUVAT. 

Temporis  ergo  status,  locus,  aura  et  motio,  gest» 

Sive  rei  roodus  aptum  adjuvat  ingenium. 
Vespere  florigera  peccantem  in  sede  requirit, 

Alque  ubi  §it  rogilat  condilor  orbis  herus. 
Temporis  hic  stalus  est,  diei  quia  luce  relicta, 

In  tenehras  noctis  jam  revolulus  erat. 
Quem  scit  ubi  quairit,  quia  non  ibi  noverat  ilhiin, 

Quo  bene  praecepto  jusserat  esse  dato. 
Nescius  ut  quo  sit  quaerit,  sed  nescio  tandeni. 

Qaid  nescire  Dei  ni  reprobare  velii. 
Nec  roinus  interea  sapidum  sensum  hora  locusquo 

Eloquio  in  sacro  dedere  ssepc  solciit. 
Montis  Oliveti  veniens  Je  vertice  Christus, 

Mane  adiit  templi  limina  sancta  Dei. 
Liberat  oblatam  moecham  fallacibus  illis, 

Quam  pius  et  justus  sil  docet  almus  in  hac 
Nam  pius  hanc  salvat,  damnat  peccamina  justc» : 

Vade,  ait,  et  noii  nii  mage  tale  sequl. 
Mons  oleae  namque  est  Domini  miseratio  celsa, 

Quo  Dos  Inquirens  venit  ab  arce  poU, 
Qua  delibutos  recreat  nos  unguine  sancto, 

Luminis  et  tribuit  et  pietatis  opem. 
Mane  diem  revocans  advenit  nocte  fugala, 

Quo  nova  lux  adiit,  legis  et  nmbra  abiit. 
Saepe  etiam  sensus  aperit  bene  mobilis  aer,' 

Nam  calor  et  frigas  mysUca  multa  monent. 
Exstiterant  quondam  Solymis  enc^enia  facta, 

Teste  haec  Scriptura  dira  premebat  hiems. 
Frigora  sunt  hiemis  Judaex  incredula  corda 

Plebis,  quae  fidaei  nuda  calore  inerant. 
Hoc  quoque  frigus  erat  geritnr  cum  passio  Christi, 

Petre  negando  riges,  flcns  recalendo  viges. 
Sessio  sen  stalio  DOminiy  seu  motio  sensus 

Producunt  vivos,  cum  bene  visa  roanent. 
Stare  illum  Stephanus,  Marcus  residere  profatur : 

Nil  hic  diversum  est,  unus  utrumque  gerit. 
Sessio  regnantis,  statio  pugnantis  habet  vim  : 

Pro  his  pugnat,  regit  hos,  complet  utrumque  si* 

[mul. 
Angelus  hanc  stando  nascentem  nuntius  almus , 

Huncque  resui^entem  jam  residendo  canit. 
Hic  pugnaturum ,  regnaturum  indicat  illic , 

Nascitur  ad  pugnam,  surgit  ad  imperium. 
Stare  est  ponlificis  summi,  residere  magistri : 

Pro  nobis  patris  est  hostia,  nosque  docet« 
Cernit  eundo  duos,  quos  caecos  stando  resanat : 

Sit  traiisire  hominis,  duramodo  stare  Dci. 
Si  modus  in  gestis  Domini  aspiciuntur  et  ordo , 

Incipiet  sensus  crescere  magna  seges. 
Denique  celsa  petit  montis,  descendit  ad  ima , 

Esse  Deum  se  illic  edocet,  bic  hominem 
Quosque  prius  sanat,  saliat,  post  neetare  magnq  : 

Ante  fide  sanat  quos  bcne  lege  cibat. 
Nosqoe  super  fragile  studuit  discumbere  fenum , 

Moriiferse  ul  carnis  jure  prematur  opus. 


8:i 


THEODliLFI  AUII£LIAI«ENS1S  EPISC. 


Sii 


PJscipatisqae  dapes  tribuit,  dfant  plcbibus  ilii, 
QikmI  bi  docti  iila,  piebs  pia  consiel  eis. 

V. 

•  I!f  ALTIBE  8ANCTI   ANlAIfl. 

Hanc  tibi  Gelsitonans  aram  Theodulfus  adorno , 

At  faveas  Totis  rex  Deus  ipse  meis. 
Quisquis  es  hanc  cemens,  et  tu  sanctissime  pnesul 

Aniane,  exi|[ui  sis  memor  oro  m^U 

VI, 

1»  AD  MONACHOS  SAIfCT|   BENEDICTI. 

1,  roea  charta,  celer  Benedicii  ad  tecta  beati, 

Hocque  salutato  tec^  revise  patrum. 
Huic  salveque  valeque  meum,  huic  singula  narra, 

Prospera  quae  iiQbis.  ^unt  tribnente  Deo, 
lude  refer  mul^s  misso  pro  munere  gratea, 

Utque  libeoa  mittat  plura  precare  libens. 
Utque  piuin  con^urgat  opus  (undamine  jacto, 

Quod  me  ji^m  mulcet,  jam  mea  corda  fovet : 
Sit  melius  eutmenx  bonqs  est  [F..  ei]  fundamiais 

[ordo, 

Quem  gemipi  numeri  sorsque  decusque  sacrat. 
Ecce  duQ  monachi  duo  sunt  prxcepta  salutls, 

Divino  ut  jiwctus  sit  quoque  fratris  amor. 
Est  inteUectus  qui  sese  Qperatlo  jungit;? 

Slc  ditant  famuluia  bina  tatenta  bonum. 
Sontque  diue  vitoe,  quas  actio  biaa  siorQram 

(fmuit,  ac  etiam  |ex  nova  9ive  vetus* 
Jamque  operare  libens,  nec  f^ndamentat  timeip, 

Quod  superaddideris  s^t  so(idante  Deo, 
Addere  plura  potes,  poterit  nee^ire  ruipam 

Fabrica,  quam  luimerus  sustinet  iste  sacer, 
Semina  tu  nostros  misisti  parva  per  agros» 

Plurima  mitte,  seges  hinc  tihi  graDdis  erit. 
Quod  fttit  Ausoniis  Benedictus  rector  in  arvis, 

Hoc  modo  tu  in  nostris  es,  fienedicte,  locis. 
Non  distes  merito  cujus  Qop  nomine  distas , 

Nominis  et  meriti  sors  beet  una  duos, 
Ut  cerebro  Eupborbi  Samius  siatus  es^  putatur, 

Sic  Nursi  patris  in  te  revocatur  opua. 
jUt  per  Theoduifum  Thoodulfi  verba  precanlis 

Imples,  cumque  iipa  it  hinc  prece  nomen  ideqi : 
Sic  Benedictus  ei  per  te,  Benedicie,  quod  optat 

Conferat,  et  voti  tu  mediatQr  eas, 
Quodque  fuit,  Gasine,  tibi  pius  bic  pater  olim, 

Hoc  modo  sit  cellae,  urbs  Aureliana,  tuae. 
Quam  bene  Mitiacum  vocitavit  prisca  vetustas, 

Qu»  fuit  auspicium  nnitibus  ante  choris. 
Maximinus  ibi  fratnim  vemante  cproua 

Praefuit,  his  scandit  junctu$  a^d  as^ra  poli. 
Corpora  sunt  quorum  variis  tumulata  sepulcriSx 

Sunt  animae  in  sinibus  sed,  patriarcha,  tuis. 

•  In  altare  tancU  Amani.  Quo  in  loco  non  liquet. 
Ab  eodem  in  vlco  Gerniiniaoo  conditam  fuisse  ba- 
silicam  docet  inscriplio  : 

Hec  io  bonore  Dei  Theodttlpbus  tempia  sacravl, 
Qu»  duiD  quiiqalf  adis  oro  oiemeolo  luei 

b  Ad  monaehag  gandi  Benedicti.  GoUapsam  in  Mi- 
tiaceiisi  sancti  Maximiiii  coenobio  disciplinam  ut 
restitueret  Theodulphus,  monachos  nostolarat  e  Be- 


\  Has  fera  barbaries,  exempio  munere  pacis, 

D<jecit  sedes,  destituitque  locum. 
Qui  proprios  lenuit  cineres,  utque  ales  Eoa, 

De  cinerum  lapsu  tendit  ad  alta  caput. 
His  ita  finitis,  fratrum  pete  conciu  coetum, 

Quos  circumspiciens  cemua  fiecu  genu, 
Pauca  locutoram  primum  benedicier  ora, 

Inde  morando  prius  accipe  voce  aouum. 
Me  libi  Theodulfus  tran^misit,  turba  beata» 

Qui  oratus  veslri  sumcre  poscit  opem, 
yestra  suis  crescat  plantatio  quaerit  in  arvia, 

De  qua  odor  ambrosii  nectaris  astra  petat. 
Rivulus  hanc  vestrae  crebro  precis  irriget  alnuis» 

Tendere  quo  radix  brachia  firma  queaL 
Desleris  cum  forte  loqui,  tunc  lecta  hceiiter 
B     Narratura  Patrum  cuncla  revise  mihl. 
QuQ  dormit  pia  turba  vide,  quo  suscipit  eacaSy 

Quo  (egit  et  spalUt,  quove  operatur  adi. 
Cernito  pistrinum,  iiec  despice  tecU  coquinae, 

Quove  jacent  membris  qui  bene  mente  vigent. 
Hospitii  mox  eerne  locum,  quemque  ineelat  ilic 

Qui  nova  nunc  primum  miles  In  arma  venit. 
Quo  tibi  qusesiti  deerit  pneseatia  fratris» 

Hunc  iter  hoc  pulchrum  pertimuisse  dole. 
Inde  saluUndi  fralrem  pieUte  revise» 

Sum  cui  junctus  ego  nomine,  non  meriio^ 
Hinc  pete  Nebridii  Patris  venerabilis  aede9« 

Mox  et  Donati  sit  tibi  visa  domus. 
Sed  nec  praetereas  sancti  loca  fratris  Atilt» 

Anianique  mei  tecU  verenler  adi. 
G  Nam  pius  aspiciat  dantem  sibi  dona  salutia 

Attala  te  videat,  dicque,  Olcmunde,  vale. 
At  si  forte  vaies  mqndanas  ire  per  urfoes, 

Singula  perlustrans  oppida,  rura,  casas, 
PnBSulibus  nostras  in  carmine  pande  salutes, 

Atque  ompi  clero,  quosque  referre  mora  est 
Altiia,  Clarinus,  Teutfredus,  {jeubilla,  et  omnis 

Turba  Patnim  nostrum  senliat  alma  vale. 
Quid  tibi  plura  canam  ?  cunctos  ex  voce  saluU» 

Hisque  [^a(uUtis  te  mihi  redde  citam. 

YII. 

VEB^US    SQRIPTI   UTTERIS  AUREI&    DE  SAHGTO 

QUINTl.NO. 

/n  prima  tabtUa, 

|v  Cum  denis  lustris  ternos  minus  inclytua  annos 
Rex  ageret  Carolus  scepira  tenendo  pia : 

Rebus  et  humanis  exempius  culmina  regni 
Linqueret  ingentis,  rex  Ludovice,  tibi ! 

Datque  octingentis  Cbristi  Incarnatio  (elix 
Addere  curriculis  qnaituor  atqiie  decem : 

Condere  coepit  opus  hujus  venerabilis  au|ae 

nedicto  Ananiensis  rapiiasterii  abbate  in  provincia 
Narbonensi,  qui  cuin  duos  priipum  misis^t  qui  rein 
feliciter  iuchoaraut ,  iiunc  plnres  mitti  rogat  ut 
cocpia  perflcianl.  Qua  de  re  paucis  aucior  Yitae 
sancti  llaximini  :  c  Cum  apud  Mitiacum,  inquit, 
collapsa  esset  disciplina,  Theodulplius  episcopus 
eani  restiiult  acceptis  ex  Septimania  provincla  mo* 
nachis.  i 


Z\Z  CARHmA.  LIB.  II.  5(4 

•  ^bbas  Fnlradus  nobilitale  cluens.  A     Nam  nazar  Hebrsea  flos  bene  lingua  vocat, 

Namque  buic  Hieronymus,  Carolus  pater  exstUil  illi,      Honc  ego  Wangionum  veniens  fesiinos  ab  uri>e 


Qui  propriae  specimen  gentis  ad  alla  tulit. 
Bella  gerens  pacemque  tuens,  qui  culmlna  regni 
Ad  prolem  mlsii  auxiiiante  I>eo. 

Yin. 

/it  Mecunda  tabula, 
llartyris  egregii  Quintini  hic  membra  quiescunt, 

Hens  baeret  Ghristo  cujos  In  arce  poli. 
Hujus  honore  pio  yeteri  fundamine  lemplum 

Constructum  boc  fuerat,  constitit  atque  diu. 
Sed  dum  scissa  dares  paries  fera  signa  ruinae, 

Surgendi  causas  ad  meliora  dabas. 
Naniqne  plis  TOti$,  Domino  tribuente,  peregi 

Hoc  ego  FulraduB  ut  foret  istud  opns. 
Scilicet  ut  major  studioqoe  opero$ior  oinni 

A  fondamentis  surgeret  ista  domus, 
Qaam  dum  quisquis  adis  Domino  tua  vota  daturus, 

Totis  me  et  precibus  jungito  quxso  tois. 

IX. 

In  tertia  tabula, 
Uaec  domus  alma  Dei  est  via  qua  itur  ad  atria  aBU, 

Hic  patet  ecce  bonis  porta  serena  poii. 
Uaec  via,  vita,  salus.  Christus  sna  templa  revisit, 

Juslorum  acceptans  munia,  vota,  preces. 
Hjc  bene  Quintini  requiescunt  ossa  beati, 

Qui  studuit  Domino  rite  placere  suo. 
Sanguine  qul  proprio  est  inereatus  coelica  rcgna 

Atque  locum  sibimet  emit  in  arce  poli. 
Cujos  martyrium  devota  mente  frequentat, 

Plebs  vivens,  quaereps  et  peregrinus  opem. 
Quos  memores  nostri  Fulradus  cernuus  opto 

Ut  ves^ri  semper  sit  memor  Ipse  Deust 

X. 

^   III  8EPULCR0  SANCTI  IfAZARENI. 

Martyr  amoene,  tuos  bic  Christus  condidlt  arlns 

Et  tua  mens  centri  scandit  ad  alta  volans. 
To  Tiberioa  tuis  lustrati  littera  gestis, 

Et  nunc  Rhenicolas  ossis  honore  beas. 
Boma,  favente  Deo,  vidisii  in  martyre  signa, 

Nunc  Germana  cobors  cernis  id  istud  opus. 
Aulica  silvestri  delubra  in  rure  locasti 

Martyr,  et  in  vacnis  syrtibus  aula  micat. 
Nazarium  vocitat  hunc  florem  natio  cuncta, 

•  Abbas  FulraduM.  Duo  hnjus  nominis  clarissimi 
abbates  fuerunt.  Prior  abbas  S.  Dionysii,  Pippini 
regift  capellanus,  rebus  sub  illo  et  Carolo  in  llalia 

Sestis  notissimus,  quem  vita  functum  annaies  tra- 
unt  anno  784.  Alter  hic  noster,  abbas  S.  Quintini 
apud  Yiromanduos,  Garoli  Martelli  ex  Hieronymo 
Pippini  regis  fratre  nepos.  Ab  hoc  ergo  renovatani 
ait  basillcam  S.  QoinUni,  eoque  anno  inchoatum 
opns,  quo  regnare  ccppit  Ludovicus  Pius,  Christi 
▼idelicet  814.  r^ec  dubium  est  quin  inde  sit  Fulra- 
dus,  quem  cum  aliis  abbatibus  synodo  Noviomensi 
eodem  ipso  anno  interfuisse  narrat  Flodoardus,  (ib. 
II  Historiae,  cap.  18. 

^  /n  Mejmlcro  S.  Nazarii,  In  Laureshamensl  nem- 
l>e  monasterio,  quod  S.  Nazarii  ezinde  nomen  ob- 
tiooit.  Paaltts  Diacouus  de  Episcopis  Metensis  Ec- 
clesiae  in  Cbrodegangi^  :  <  Expetiit  denique  a  Paulo 
Romano  pontifice  tria  corpora  sauctorum  marty- 


Dum  peterem,  vidi  nube  nivem  cadere. 
Pisciflui  Rheni  transivi  In  n^ore  ripas, 
Ul  citios  possem  ejus  adire  locum. 

XI 

^  EPITAraiDII  FASTKADJS  RISGIM. 

Inclyta  Fastradae  regioae  hic  membra  quiescunt, 
De  medio  quan»  mors  frigida  flore  tulit. 

Nobilis  ipsst  viri  tbalamo  coi^uncta  potentiSy 
Sed  modo  coelesti  nobiiiop  thalamo. 

Pars  animae  melior  Carolus  rex  ipse  remansit  f 
Cui  tradat  loilis  iempora  larga  Deus, 

XII. 

S  IN  FRONTE  DOMCIS. 

Qui  stas,  qnive  sedes,  qui  rura  et  tecta  peragras, 
Tempora  consumis  actibus  et  variis. 

Nil  gere  turpe,  quod  hoc  celsa  quis  spectet  ab  aede* 
Est  hoc,  est  aliud  quod  mage  tu  timeas. 

Est  super  astra  Deus :  quid  agat  humana  propogo 
Laturos  librae  pondera  jnsta  videu 

Xffl. 

COR  MOaO  CARMINA  NON  8CRIBAT. 

Carmlna  saepe  mihi,  fratres,  pergrata  tulistis : 

Et  niinc  quse  fertis,  credite,  valde  placent. 
His  deiector  enim ,  yestri  studiumque  laboria 

Coniaudo,  et  moneo  vos  poUora  seqoi. 
Crescitis  in  melius,  nobis  hinc  gaudia  crescnnt  * 

Ut  magis  atque  magis  id  faciatis  amo. 
G  Qol  ez  facili  pridem  poteram  depromere  versuSy 

iEstuo,  nec  condo  ot  voloduloe  melos. 
Quaeritis  hoc,  qnando  novus  hic  snccesslt  babenduf 

Usus,  nostram  Erato  qui  reUcere  facit. 
Sunt  mibi  nunc  lacrymis  potius  deflenda  piacla, 

Carmine  [F.,  Culmlna]  quam  lyrico  nempe  boan- 

[da  pede. 
Non  amor  ipse  meus  Christus  mea  carmina  quaeret, 

Sed  mage  commissi  grandia  lucra  gregis. 
Pro  quo,  proque  mels  orare  erratibus  oplo  : 

Carmlna  ni  pangam,  crimina  nulla  gero. 
Ludite  vos,  pueri,  metrica  sat  Insimus  arte : 

Prima  quae  cupitis  jam  mihi  parta  manent. 
Discitc  sic,  fratres,  docti  ut  possltis  haberi, 

£t  fleri  socii  civibus  aethereis. 

rum,  id  est  B.  Gorsonii,  quod  in  Gorzia  requiescit ; 
et  B.  Naboris,  qood  in  Hilariaco  monasterio  condi- 
tum  est ;  et  B.  Nazarii,  quod  ultra  Rfaenum,  in  mo- 
nasterio  qnod  vocatur  Lorisbaiin,  aedificata  in  ho- 
norem  ipsius  marlyris  miri  decoris  basiiica,  colio- 
cavit.  > 

c  Epitaphium  Fattradas  regina,  Fastradam  |)ost 
Hildegardis  obitnm  uxorem  Caroli  Magni  fuisse 
scribunt  omnes.  Francam  naUonefuisse,uliam  Ru- 
dolfi  comiUs,  docet  Eginhardus,  idemque  auclor  est 
eaindem  FrancofurU,  cum  ibi  synodus  esset,  mor- 
tuam  ac  Moffunliae  sepultam  apud  S.  Allianum.  Se- 
pulcro  inscniplum  fuerat  hoc  cs^rmen  Theodulphi : 
sed  S.  Aibani  asde  flammis  consumpta,  translatis* 
que  in  metropolitanam  ecclesiam  Fastradae  cineri- 
bus,  aliud  longe  diversuni  deterioris  notae  apposi- 
tum  est  epitaphium,  quod  apud  Serarium  nostrum 
in  Uistona  Mogiinlina  videre  est. 


\ 


5i5 


En  vcneranda  piis  tanti  solemnia  festi, 

Nos  modo  non  multum  Tersificare  sinunt. 
His  ita  praeniissis,  festum  boc  celebremus  ovantes 

Aptius  edendi  carmina  tempus  erit. 
Aniiua  sic  etiam  Tcneranter  fesia  Colamus, 

Goiitinua  ut  nobis  dct  sine  flne  Deus. 
a  Nam,  Wulfine;  tibi  debentur  prsereia  laudum, 

Ciijus  ab  amne  fluunt  melrica  docta  bene. 
Hinc  tibi  inultiplices  agimus,  charissime,  grates : 

Prsemia  pro  meritis  rex  Deus  ipsc  dabit. 

XIV. 

IN  OBITi;  DAMASI. 

Qui  gradiens  pelagi  fluctus  compressit  amaros, 
Yivere  qui  praestat  morientia  semina  terr», 
Solvere  qui  potuit  legalia  vincula  mortis, 
Post  tenebras  fratrem,  post  tertia  lumina  solis, 
Ad  superos  iterum  Martbae  donare  sororl, 
Post  cineres  Damasum  faciet  quia  surgere  credo. 

XV. 

^   IN  FALDAONE  EPISCOPI. 

Sessio  Theodulfl  placeat,  preoor,  omnis  et  actus, 

«  Nam  Wulfine  tibi.  Dubium  non  est  quin  WIA- 
nus  bic  grammalicus  ilie  sit  Aurelianensis  poetic^ 
laude  ciarus,  ad  quem  edita  dudum  est  a  Morelio 
epistola  incerti  auctoris,  qua  illum  horlatur  ut  re- 
scribat. 

Wlfino  grammatico  Aurelianetm. 

Quid  rogo,  frater,  agis  tam  loniza  silenlia  scrvinst 

Qaove  til4  iiosiri  lam  oito  pulsus  amor? 
Cerie  tanla  tue  tam  florida  carinina  muss 

Haud  parva  ut  pateant  Indiguere  mora. 

^ln  faldaone  episcopi.  In  sede  seu  catliedra  epi-  r 
scopali.  Ah  eodem  enim  fonle  faidistorium  pro  «ede 
passim  iegitur  in  Ritualibus  Ecdesiae  Roman»,  ut  in 


THEODULFl  AL^RELIANENSIS  EPISC.  310 

A     Rex  Deus  alme  Ubi,  cui  bona  cuncla  placent. 
Quo  sine  nulla  geri  bona,  cum  quo  plurima  possunt, 

Velle  et  posse  mihi  tu  dato  quxso  bonum. 
Cum  te  major  adit,  stet  plebs,  tibi  junior  adsit, 

Et  circumstantes  famine  posce  pio. 
Sit  tibi  mens  humilis,  prudens  cor,  el  aclio  munda, 

Sessor  ct  assiduo  mente  tuere  Deum 
Quisquis  es  hic  astans,  hominem  ne  detrabe  quem* 

[quam* 

Absentum  vitam  rodier  est  facinus. 
Parcite  qui  statis  vanis  instare  loquellst 

Ne  vos  qui  residet  censeat  ire  foras. 


XVL 

DE  CONTEMPTU  KUNDI. 

^'  Perpetuos  ignes,  quos  factor  jure  minatur, 
Si  paveas,  ejus  pr^mia  quisquis  amas. 
Totius  baec  fragilis  vilescit  gloria  mundi, 
Uterius  tibimet  pollet  et  almus  aiiior. 


Cxremoniale ,  de  cpiseopo  qui  eelebratnrus  est « 
t  Inde  veniiad  paratam  sibi  sedem,  seu  faldistortum 
ad  comn  epistola"  positum^  >  Sed  faldistorium  ab 
episcopali  sede  dislinguebant.  i  Proprius,  inquit,  epi- 
scopus,  non  in  faliistorio,  sed  in  propria  episcopali 
sede  stare  et  sedere  debet.  >  De  propria  ergo  siede 
Theodulfum  loqui  arbilror ,  in  qua  scilicel  hos  ver- 
sus  incidendos  cnrarat,  sicut  in  mensa  sua,  Possidio 
teste,  non  dissimilis  pro  parle  sententisc  distichum 
Auguslinus  : 

Qalsqnis  amat  diciis  absentiim  rodere  vilam, 
Uanc  mensam  indignam  noverii  esse  sibi. 


LIBER  TERTIUS. 


I. 

^  AD  CAROLUM  RECEM. 

Tc  totus  laudesque  tuas,  rex,  personat  orbis , 

Multaque  cum  dicat,  dicere  cuncta  nequit. 
SiMosa,  Rhcuus,  Arar,  Rhodanus,  Tiberisque,  Pa- 

[dusque 

Metiri  possunt,  laus  quoque  mensa  tua  est. 
Res  satis  immensa  est  tua  laus ,  iinmensa  manebit, 

Dum  pecori  atquc  homini  pervius  orbis  erit. 
Quam  bcne  si  iiequeo  studiis  expiere  loquendi, 

Tantillus  tantam  temno  taccre  tamen. 
Ludricis  hxc  inixta  jocis  per  ludicra  currat, 

Sxpeque  tangatur  qualibct  ille  roanu. 
Laude  jocoque  simul  hunc  iliita  charta  revisat, 

Quem  tribuente  celer  ipsc  videbo  Deo. 
0  facies,  facies  ter  cocLo  clarior  auro, 

Felix  qui  potis  est  scmper  adesse  libi ! 
Et  diademaK  sat  dignam  pondere  frontem 

•  i4(/  Carolum  regem.  Ex  iis  qux  de  recens  alla- 
tis  Ilnnnonim  gazis ,  deque  illius  gentis  ad  Christi 
UJein  nupera  conversione  significat,  scriplum  car- 


Cernere,  quae  simiii  cuncta  per  arva  caret 
Egregiumque  caput,  mentum,  seu  colla  decora» 

Aureolasque  manus  pauperiem  quse  abolent. 
Pectora,  crura,  pedes,  esi  non  laudabile  cui  nil, 

Omnia  pulchra  vigent,  cuncta  decora  nitcnt. 
Atque  audire  lui  per  pulchra  afllimina  sensus, 

Quo  super  es  cunctis,  esl  tilji  nerao  super. 
^  Est  tibi  nemo  super,  solers  prudentia  cujus 

Tanta  cluit,  nullus  cui  puto  flnis  incst. 
Latior  est  Niio,  glaciali  grandior  I^tro, 

Major  el  Euphrale  est,  non  quoqueOange  mmor. 
Quid  mirum  aeternus  si  talem  pastor  alendis 

Pastorem  gregibus  condidit  ipsc  suis  ? 
Nomine  reddis  avum,  Salomonem  siemmate  scusus, 

Viribus  et  David,  sivc  Joseph  specie. 
Tutor  opum  es,  vindex  scelerum,  largitor  honorum, 

Atque  ideo  dantur  haec  bona  cuncia  libi. 
^  Percipe  multiptices  lostanti  pectore  gazas, 

men  intelligimus  sub  annum706,  adquem  haecgosta 
rcfcrunt  annates  nostri. 
>>  Percipe  multiplice$  gaza».  De  prscda  Hunico  bello 


5t7 


CARM1X\.  LLB.  111. 


313 


-'.<: 


4  '. 


4'. 


Qoas  tibi  Pannonico  roiuit  ab  orbe  Deus. 
liiiie  pias  celso  grates  persolve  ToDanti, 

Cai  solet  ut  semper  sit  tua  larga  manus. 
•  Adveniunt  gentes  Christo  servire  parata;, 

Quas  dextra  ad  Cbhstum  soUicitante  vocas. 
Pone  venit  textis  ad  Cbristum  crinibus  Hunnus, 

£stque  humilis  fidei,  qui  fuit  anle  ferox. 
Huic  societur  Arabs,  populus  crinitus  uterque  est, 

Hic  iextus  crines,  ille  solutus  eat. 
Cordoba,  prolixo  collectas  tempore  gazas 

llitte  celer  regi  quem  decet  omne  decens. 
i>  Ut  veniunt  Arabes,  Arabes  nomadesque  venite. 

Regis  et  ante  pedes  Qectite  colla  genu. 
Nec  minus  hl  quam  vos  sscvique  trucesque  fuere, 

Sed  bos  qui  domuit  vos  domiturus  erit. 
SciUcet  in  coelo  residens,  per  tartara  regnans, 

Qnimare,qui  ierras,qui  regitastrapoIum[F.,poIiJ. 
Yer  venit  ecce  novum,  cum  quo  felicia  cuncta, 

Tcque  tuosque  adeant,  rex,  tribuenle  Deo. 
£n  renovatur  ovans  selernis  legibus  annus, 

£t  sua  nunc  mater  germina  promit  humus, 
Silvae  fronde  virenl,  ornantur  floribus  arva, 

Sicque  vices  servant  en  elementa  suas. 
Uodique  legati  veniant  qui  prospera  narrent : 

Prsemia  sint  pacis,  omnis  abesto  furor. 
Mox  ocuiis  cum  mente  slmul  manibusque  levatts 

Ad  coelum,  graies  fertque  refertque  Deo, 
CoDsilii  celebretur  bonos,  oretur  in  aulu 

Qua  miris  surgit  fabrica  pulchra  tholis. 
Inde  palatinae  repetantur  culmina  sedis, 

Plebs  eat  et  redeat  atria  longa  terens, 
Janua  pandatur,  nuiUisque  volentibus  intrent 

Pauci,  quos  sursum  quilibet  ordo  tulit. 
«  Circumdet  pulcbrum  proles  charissima  regeui, 

Omnibus  emineat,  sol  ut  in  arce  solet. 
Hinc  astcnt  pueri,  circumstent  inde  puelbs. 


v^ 


\l^  Vinea  Ifetificet  sicque  novella  patrem. 

Stent  Carolus  Ludovicque  simul ,  quorum   unus 

[ephebus. 

Jam  vehit  alterius  os  juvenate  decus. 
Corpore  pnevalido  quibus  est  nervosa  juventa, 

Corque  capax  studii,  consiliique  tenax. 
^"  Menle  vigeut,  virlute  cluunt,  pietate  redundant, 

Gentis  uterque  decor,  dulcis  uterque  patri, 
£t  nunc  ardentes  rex  acies  flectat  ad  illos, 

Nunc  ad  virgineum  flectat  utrinque  cborum, 
f  irgineum  ad  coetum,  quo  non  est  pulchrior  alter, 
<<c      Veste,  habitu,  specie,  corpore,  corde,  fide. 

Sciiicet  ad  Bertam ,  et  Rodtrud ,  ubi  sit  quoque 

[Gisla, 

Pulchrarum  una  soror  sit  minor,  ordo  trium. 
^  Est  sociata  quibus  ^  Leutgardis  piilcbra  virago» 

Quae  micat  ingenio  cum  pietatis  ope. 
Pulchra  salis  cullu,  sed  digno  puichrior  actu, 

Cum  populo  et  ducibus  omnibus  una  favet, 
Larga  manu,  clemens  animo,  blandissima  verbis, 

Prodesse  et  cunctis ,  neinini  obesse  parat. 
Qux  bene  discendi  studiis  studiosa  laborat, 

Ingenuasque  artes  mentis  in  arce  locat. 
Prompta  sit  obsequio  soboles  gratissima  regis, 

Utque  magis  placeat  certet  amore  pio. 
Pallia  dupla  celer,  manuum  seu  tegmina  blanda, 

Suscipiat  Carolus,  etgladium  Ludoich. 
Quo  rcsidente,  suum  grata  inter  basia  munus 

Dent  natae  egregiae,  det  quoque  cbarus  amor. 
Berta  rosas,  Chrodtnidh  violas,  et  lilia  Gisla, 

Nectaris  ambrosii  praemia  quaeque  ferat. 
Rothaidb  poma,HiUrudhCererem,  TeldradaLyseum, 

Qiiis  varia  species,  sed  decor  unus  inest. 
Ista  nitet  gemmis,  auro  illa  splendet  et  ostro, 

Haecgemma  viridi  praenitet,  illa  rubra. 
Fibula  componit  hanc,  illam  limbus  adornat. 


\K 


TS 


!oc 


parta  eleganter  et  graviter  more  suo  Eginhardus  in 
Vita  Caroli,  alii  quoque  omnes  meminerunt.  Saxo* 
nicus  etiam  poeta  his  versibus: 

Nam  spoliaia  ruitHunorum  regia,  Hringum 
Quam  vocitaol.  Uanc  dux  Ertcus  lioc  ceperat  anno, 
MQltimodos  eiiam  regi  devexerat  inde 
Tbesauros,  aevo  qaos  coliegere  veliisto 
Inuumerts  crebo  spolialls  gentibus  Uufii. 

«  Adveniunt  gente$  Christo.  De  Hnnorum  ad  Chri- 
sti  fldem  accessu  Carolo  gralqlatur  Alcuinus  epist.  7  : 
I  Gentes,  inquit,  populosqne  Hunorum ,  antiqua  fe- 
ritate  et  fortitudine  formidabiles ,  tnis  suo  honori 
militantibus  subdidit  sceptris  Cbristus  ,  prtcvenien- 
teque  gratia  colla  diu  superbissima  sacrse  fldei  jugo 
devinxit,  et  csecis  ab  antiquo  tempore  mentibus  lu- 
men  veritatis  infudit.  »  De  Avarum  vero  conver-* 
sione,  nominalim,  auctor  Engolismensis :  <  ipso,  in- 
quit,  anno  Tnduin  cum .  multiludine  Avarorum  ad 
regem  venit,  el  se  ei  dedit  cum  populo  et  patria  sua, 
el  ipse  et  popuius  ejus  Christiani  facti  haplizati 
sunt,  I  anno  797. 

b  Ut  veniuni  Arabes.  Res  exigit  ut  pro  Arabe$ 
lcgamus  Abare$  seu  Avares,  quod  liquet  tum  ex  iis 
qnx  proxime  dicta  sunt  de  Avarum  conversione,  turo 
quia  inanis  alias  hoc  loco  et  sine  sensu  foret  Ara- 
bum  iierata  repetitio.  Hortatur  qnippe  ut  Avarum 
exeniplum  sequantur  Arabes  sive  Saraceni,  quorum 
regia  tonc  apud  Hispanos  Corduba. 


^  Circumdet  proles  Regem.  Progeniem  Caroli  Magni 
tnm  masculam  ,  tum  femineam,  quse  vel  naia,  vel 
superstes  erat  cum  scriberet ,  universam  deinceps 
enumerat  praeter  Pippinum  llalise  regnm  qui  aberat, 
cum  caeteri  omnes  patri  adessent.  Ad  Tbeodulfi  au- 
tem  versus  lucem  afierenl  verba  Eginhardi :  <  HiU 
degardem,  inquit,  de  gente  Suevorum,  praecipuse 
uobilitatis  feminam  in  matrimonium  accepit.  De  qua 
tres  fllios ,  Carolum  videlicet,  Pippinum  et  Ludovi- 
cum,  tolidemque  fllias  Rotgrudim,  Bertam  et  Gis- 
D  lam  genuit.  Habuit  et  alias  tres  filias,  Theodrudam, 
Hildrudem,  et  Loihaidem,  duas  de  Fastrada  uxore, 
quae  de  orientalium  Francorum,  Germanorum  vido- 
iicet,  gente  erat ;  tertiam  de  concnbina  quadam,  cu- 
jus  nomen  modo  memoria;  non  occurrit.  Defuncia 
Faslrada  Luidgardim  Alamannam  duxit,  de  qua  ni- 
hil  liberorum  lulit.  » 

^  Leutgardis  pulchra  virago,  Uxor  Caroli  postrema, 
ut  dictum  est.  Ubi  et  quando  haec  nupserit  nemo  do« 
cet:  Turonis  defunctaro  aflirmant  oinnes  anno  801. 
Ejus  porro  furmam  et  mores  laudant  etiam  alii,  ut 
Alcuinus  de  Leonis  Papse  adventu  ad  Carolum  re- 
gem  : 

Procedtt  multa  circum  romiunle  caierva 
Luilgardus  Caroli  pulcherrima  Domiue  coiijux  : 

et  poeta  Saxonicus  de  e]us  obitu  loquens, 

Moril)us  el  vil.nc  merilo  laudabilis  omui, 
Cui  uomeu  Luilgardis  eral. 


>, 


\0 


(.'> 


['.c 


'Y. 


V  c 


5ft)  THEODULFI  AIRELIANENSIS  EPiSC.  520 

Armillx  hanc  ornant,  hancqiie  monile  decet.         A  *  Sit  prsesto  et  Flaccus  uostrorum  gloria  vatum, 
Huic  ferruginea  est,  apu  huic  quoque  lutea  vestis,  Qui  potis  esi  lyrico  multa  boare  pede. 


Lacteolum  stropium  haec  vehit,  illa  rubrum. 
Dulcibus  haec  yerbis  faveat  regi,  allera  risu» 

Ista  patrem  gressu  mulceat,  illa  joco. 

Quod  si  forte  soror  fuerit  sanctlssima  regis, 

Oscula  det  fratri  dulcia,  frater  ei. 
Talia  sic  placido  moderetur  gaudia  vultu, 

Ut  sponsi  aetemi  gaudia  mente  gerat, 
£t  bene  scripturae  pandi  sibi  compita  poscat : 

Rex  jllam  doceat,  quem  Deus  ipse  docet. 
^  Adveniant  proceres,  circumstent  undique  laeli, ' 

Complere  studeat  munia  quisque  sua, 
•  Thyrsis  ad  obsequium  semper  sit  promplus  herile , 

Strenuns  et  velox  sit  pede,  corde,  manu, 
Pluraque  suscipiat  hinc  Inde  precaniia  verba, 

Istaque  dissimulet,  audiat  illa  libens. 
Hunc  intrare  jubens,  himc  exspectare  parumper 

Censeat,  hunc  intus,  hunc  tamen  esse  foris. 
Regalique  throno  Calvus  hic  impiger  adstet, 

Cunctaque  prudenter,  cuncta  verenler  agat. 
'  Adsit  praesul  ovans  animo  vultuque  benigno, 

Ora  beata  ferens,  et  pia  corda  gerens. 
Quem  sincera  iides,  quem  tantus  eulminis  ordo, 

Pectus  et  innocuum  rex  tibi,  Christe,  dicat. 
Stet  benedicturus  regis  potumque  cibumque, 

Sumere  quin  etiam  rex  velil,  ille  volet. 


Quique  sophista  potens  est,  quique  poeia  melodus, 

Quique  potens  sensu,  quique  potens  opere  est. 
{''^^  Et  pia  de  sanctis  Scripturis  dogmata  promat, 

Et  solvat  numeri  vuicla  favente  joco. 
Et  modo  sit  facilis,  modo  scrupea  qusestio  Flacci, 

Nunc  mundanam  artem ,  nunc  redibens  superam, 
Solvere  de  multis  rex  ipse  Tolentibus  unus 

Sit  bene  qui  possit  solvere  Flaccidica. 
Voce  valens,  sensuque  vlgil,  sermone  politus, 

'  Adsit  Riculfus,  nobilis  arte,  fide. 
Qui  et  si  longinqua  fuerit  regione  nioratus , 

Non  manibus  vacuis  jam  tamen  inde  redit. 
Dulce  melos  canerem  tibi,  ni  absens,  dulcis  Homere, 

Esses ;  sed  quoniam  es,  hinc  mea  Musa  tacet. 
*  Non  Ercambaldi  solers  pnesentia  desit,^ 

CuJus  fidam  armat  bina  t^bella  manum^ 
Peiidula  quae  lateri  manuum  cito  membra  revisat^ 
r-^'^  Yerbaque  suscfpiat,  quae  sine  voce  canat. 
Lentulus  Intersit,  laturus  dulcia  poma. 

Poma  vehat  cataihis ,  cordis  in  aree  fidem. 
Cni  sunt  arguti  seusus,  alia  omuia  tarda, 

Ocior  esto  probus  Lentule  voce,  pede. 
ly^Nardulus  huc  illuc  discurrat  perpete  gressu, 

Ut  formica  tuus  pes  redit  itque  frcquens. 
Cujus  parva  domus  habitatur  hospite  magno» 


B 


«  Quod  n  forte  soror  saneiUiima,  Gisla  Deo  de- 
Tou.  Eglnhardus  in  Vita  Caroli :  i  Erai  ei  unica  so- 
ror,  nomine  Gisla,  a  puellaribus  annis  reiigios»  p 
conversatloni  mancipata,  quam  similiter  ut  matrem 
magna  coluit  pietate :  qaae  etiam  paucis  ante  obitum 
lilius  annis  in  eo  ||uo  conversata  est  monasterio  de- 
cessit.  »  Uoc  est,  in  ccenobio  S.  Mariae  SuessioQensl, 
Uinc  Dei  sponsa  dicta  est  a  poeta, 

Quid  Gisla  egregii  sponsa  prepulchra  Tonaotis? 

Decennio  junior  erat  Carolo.  De  hac  enim  accipien- 
dum  puto  quod  est  in  vetere  chronico  757  :  Nativi" 
tas  GtslatuB.  De  eadem  quoque  agunt,  et  Gisilam  vo- 
cant,  Paulus  papa  epist.  5,  ad  Pippinum ,  et  Adria* 
nus  epist.  4,  ad  Carolum. 

1»  Advemant  ^roceres,  Palatii  proceres  partim  suis 
nominibus  designat,  partiin  tralaliliis,  more  inler 
Caroli  familiares  u^tato.  Sic  enim  apud  Alcuinum 
rex  ipse  passim  David  appellaiur,  et  Homeri  nomen 
Anffilberto  afllngilur  Dametae  Riculfo,  Macarii  Ric- 
bodo,  alia  aliis.  Quinet  Thyrsis  hoc  loco,  et  Len- 
lulus,  et  Menalcas,  et  pleraque  alia,  non  propria  ^k 
sed  ascititia  sunt  nomina.  (*)  Sed  Tbeodulphus  ple-  ^ 
rosque  ex  officiis  quae  gerebanl,  vel  ex  aliis  adjun- 
ctis  sic  depingit,  ut  agnosci  facile  possent. 

«  r/i|^r*M  ad  obseauium,  In  iisdem  Thyrsis  et  Me- 
nalcae  nominibus  ludit  etiam  Alcuinus  carm.  221 . 

P^rpefuiim  raleat  Tliyrsis  simul  atque  Menalca, 
Etealidas  babeat  Flaccus  per  fercnla  pultes. 

Quae  autem  dc  Thyrsi  a  Theodulfo  dicuiitur,  camc- 
rarium  iniiuere  videntur;  quas  de  Menalca,  r^ia; 
mensx  praepositum,  seu  mafflslrum. 

^Adsttprwsul  ovans.  HildeSoldus  archicapellahus ; 
al  hunc  enim  spectabat  inter  caetera  regiae  mensae 
benediciio.  Successerat  autem  in  hoc  officio  paucis 
ante  annis  Angilramno,  Metensium  episcopo,  Hilde- 
lioidus  episcopas  Coloniensls.  Synodus  Francofor- 
Hiensis,  canone  56 :    i  Dixit  etiam  donmus  rex  in 

V)  Viiesis  AlcuiQl  carmina  221,  2J2,  289. 


eadem  synodo,  se  a  sedc  a^loUca ,  Adriano  poati- 
fice,  licentiam  habuisse,  ut  Aiigilramnum  archimi^ 
ecopum  in  suo  palatio  assidue  haberet  propler  utili- 
tates  ecclesiasticas.  Deprecatus  est  eamdem  syuo- 
dum,  uteo  modo  sicut  Anffiiramnum  habuerat,  iia 
etiam  Hildeboidum  habere  debuisset,  quia  de  eodem 
sicut  et  de  Angilramno  apostolicam  licentiam  habe- 
bat.  Omnis  synodus  consensit,  et  placuit  eis  eom  in 
palatio  esse  debere  propter  utiiltaies  eecleaiasti- 
cas.  I 

•  Sit  prcesto  et  Flaccus,  Alcuinus,  de  quo  ileruni 
nostea  sub  Albini  patris  nomine  jocatur.  PoeUm  s^ 
Alcuinns  quoque  ipse  vocat^  ut  c;^rm.  801,  Angil- 
bertum  alloquens, 

Dolcia  Homerey  precor,  Flacci  laeiiiQr  esto  poetaB. 
et  carm.  209 
Jusserat  Albious  vates  bsc  tecta  parare. 

Quod  vero4iophistam  quoque  appellat  Theodulfiis,  sa- 
craj  sophiae  peritom  ex  Alcuino  ipso  inlerpretari  li- 
cei,  qui  de  suo  iii  GaUiam  adventu  sic  loiiuitur 
carm.  2H. 

Albinns  venlens  peregrino  vatis  ab  orhe, 
His  qiiem  direxit  praeclara  Britaoola  terris, 
Saaclpit  hunc  Carolus  hujus  rei  loclytos  orbi!i, 
Cum  pietate,  sacre  sophiae  lum  propter  amorero. 

^  Adsit  Ricutfus,  Duo  hujus  nominis  insignes  crant 
iii  Caroli  palatio,  qnorum  uterque  ipstus  testamaito 
subscribit  apud  Eginhardum  :  Riculfus  episeopus 
Moguntinns,  et  Riculfus  comes,  de  quo  hic  potius 
agi  puto.  De  Homero  autem ,  id  est ,  de  Angilberto, 
suus  erit  poslea  locus. 

»  Non  Ercambaldi.  Etsi  nomen  non  efferret,  nota- 
num  tamen  et  commentariensem  tabellae  designa- 
rent.  Sed  Erchambaldi  summi  caDoellarii  cr^ra  in 
annalibus  est  menUo.  Atque  boc  illum  munere  per 
hos  annos  functum  ostendit  pRcceptum  Caroli  Hauiii 
pro  ecclesia  Cenomanensi  anno  704  Aquisgrani  da- 
tum  subnotatumque  his  verbis ,  Genesius  ad  vicem 
Erchambaldi;  et  alterum  de  ecclesia  S.  CarilciiIiL 
cum  eadcm  subscripiione  anno  798. 


5ii 


CARMLNA.  LIB.  III. 


5tt 


t-: 


■    T^ 


r  j 


Res  magna  et  parvi  pecloriS  antra  colii. 
Ei  uunc  ille  libros  operosus,  nunc  ferat  et  rcs, 

Spiculaque  ad  Scotti  nunc  paret  apta  necem. 
Cui  dum  Tita  comes  fuerit  hxc  oscula  tradam , 

Trux  aurite  tibi  qu»  dat  aselle  lupus. 
Ante  canis  lepores  alet ,  aui  lupus  iraprobus  agnos, 

Aut  timido  muri  musio  lci^  dabit, 
Quam  Geta  cum  Scotto  pia  pacis  foedera  jungat,   V^ 

Qu9c  si  forte  veiit  jimgere,  ventus  erit. 
fiic  poenasTe  dabit  fugietne  simillimus  Austro, 

Utque  sit  bic  aliud,  nil  nisi  Scottus  erit. 
Cni  si  litterulam  quae  est  ordine  tertia  tolias, 

Inque  secunda  suo  noroine  forte  sedet, 
Qu2e  sonat  in  coelo  prima,  et  quae  io  Scando  secnnda, 

Tertia  in  Ascensu,  quarta  in  Amicitiis. 
Quam  satis  offendit  pro  qua  te  liltera  Salvi. 
y  UtJtur,  baud  dubium  «  quod  sonat  hoc  et  erit. 
^  Stet  Levita  decens  Fredegis  sociatus  Osulfo, 

Gnarus  uterque  artis,  doetus  nterque  bene. 
c  Nardus  et  Ercambald  si  conjungantuf  Osulfo, 

Tres  mensae  poterunt  unius  esse  pede. 
Pinguior  hic  illo  est,  hic  est  quoque  tenuior  illo, 

Sed  mensura  dedit  altior  esse  pares. 
Pomiflua  solers  veniat  de  sede  Menalcas, 

Sndorem  abstergcns  frontis  ab  aree  manu. 
Qnam  saepe  ingrediens  pistorum  sive  coquorum 

Yallatns  cuneis  jus  synodale  gerit. 
Pmdenter  qui  cuncta  gerens,  epulasque  dapesque 

Regis  honoratum  deferat  ante  thronum. 
Adreniat  pincerna  potens  Eppinus,  et  ipse 

Pulcbraque  vasa  manu,  vinaque  grata  vehat. 
Jam  circumsedeant  regalia  prandia  jussi, 

Lxtitiae  detur  munus  ab  axe  poli. 
Et  pater  Albinus  sedeat  pia  verba  daturus. 

Sumpturusque  cibos  ore  roanuque  Hbens. 
Aut.si,  Raccbe,  tui,  aut  Gerealis  poda  liqnoris 

Porgere  pnecipiat,  fors  et  utrumque  volet. 
Quo  melius  doceat,  melios  sua  fistula  canlct, 

Si  doctrinaiis  pectoris  antra  riget. 
£st  procul  pulles,  et  lactis  massa  coacti, 

Sed  pigmentati  sls  prope  mensa  cibi. 
Participent  mensas  epulis,  et  dulcia  sumant 

Pabula,  vina  bibent  stansque  sedensque  simul. 
flis  bene  patratis,  mensis  dapibusque  remotisj 

Pcrgat  ketitia  plebs  comilante  foras. 


A  Hacque  intus  remanente ,  sonet  Theodullica  Musa»\ 

Quae  foveat  reges,  mulceat  et  proceres 
'^'^  Audial  hanc  forsan  membrosus  Wibodus  heros, 

Concutiat  crassum  terque  quaterque  caput. 
£t  torvum  aspiciens  vultuque  et  voce  minetur, 

Absentemque  suis  me  obruat  ille  minis  : 
Qnem  si  forte  vocet  pietas  gratissima  regis, 

Gressu  eat  obliquo  vel  titubante  genu. 
Et  sua  praecedat  tumefaclus  pectora  venter^ 

Et  pede  Yulcanum,  voce  Jovem  referat. 
Hxc  ita  dum  fiunt,  dum  carmina  nostra  leguntur, 

Stet  Scottellus  ibi,  res  sine  lege  furens, 
X\^  Res  dira,  hostis  atrox,  hebes  horror,  pestis  acerba, 

Litigiosa  iues ,  res  fera,  grande  nefas. 
Res  fera,  res  tnrpis,  res  segnis,  resque  nefanda, 
B     Res  infesta  piis,  res  inimica  bonis. 

Et  manibus  curvis,  paulum  cervice  reflexa, 
c     Non  recta  ad  stolidum  bracbia  pectus  eant. 
Anceps,  attonitus,  tremulus,  Airibundus,  anhelus, 

Stet  levis  aure,  manu,  lumine,  mente,  pede, 
Et  celeri  motu  nunc  hos  nunc  comprimat  illosy 

Nunc  gemitus  tantum,  nunc  fera  verba  sonet. 
Nunc  ad  lectorem,  nunc  se  convertat  ad  onmes 

Adstantes  proceres,  nil  ratione  gerens. 
Et  reprehendendi  studio  ferus  aestuet  hostis, 

Cui  sit  posse  procnl.  jam  quia  velle  prope  cst. 
Plurima  qui  didicit,  nil  fiium,  nil  quoque  certuni» 
^'     Quae  tamen  ignorat,  omnia  nosce  putat. 
Non  ideo  didlcit,  sapiens  ut  possit  haberi, 

Sed  Gontendendi  ut  promptus  ad  arma  foret. 
C  Multa  scis  et  nulla  sapis,  plura,  inscie,  nosti, 

Quid  dlcam  indemagis?non  sapis,  atque  sapis* 
Rex  sua  fulcra  petat ,  habeat  sua  mansio  quemque  : 

Rex  bene  la^tus  eat,  plebs  bene  lata  meet. 
At  tu  posce  pio  redltum  Qaea  flstula  regi, 

Et  cunctis  veniam  quos  ciet  iste  locus  [F.,  jocvs]. 
Qui  ne  quem  offendat,  placeat  dilectio  Christi, 

Omnia  quae  suffert,  cui  bona  cuncta  placenU 
Hac  ope  qui  vacuus,  qui  tanto  est  munere  nudus* 

Sit  licet  infensns,  est  mlhi  cnra  levis. 
Qui  te  mundani  regni,  rex,  extulit  arce, 

Praemia  perpetui  det  meliora  tibi. 

II. 

d  SUPER  SBPULCRUM  ADRIANl  PAPiC. 

Aurca  funereum  complectit  litlera  carmen. 


27? 


V 


D 


■  Qttoci  tonat  hoc  et  erit.  Stolidus  videlicet.  Scot 
tus  enim,  si  e  litteram  eximas,  fit  sottos,  quae  vox 
jam  tum  bardum  et  stoiidum  significabat.  Carmine 
5  hujus  libri  ad  Angilbertum,  Hic  Scotlus  sottus.  Quo 
genere  cavilli  appetitum  similiter  a  Carolo  Calvo  fe- 
runt  Scottum  alterum  Joannem  Erigenam,  sed  Eri- 
genam  acuto  responso  elusisse.  De  hoc  auiem  Scolto 
sive  Scotello,  quem  iterum  postea  vexat,  fueritne  is 
Joannes  Scoitus ,  quem  una  cum  Alcuino  in  Galliain 
vciiisse  iradiiut,  non  habeo  quod  aflirmem. 

^  Stet  letita  decens  Fredegis.  Exsiat  Alcuini  ad 
Frede^isnm  huiic  Ilbellus ,  in  qno  propositis  ab  eo 
de  Tnriitate  qnaesttODibus  respondet.  Fuerat  enim 
ipsius  disdpulus,  ut  et  Osulfus.  Exstat  Fredegisi 
quoqne  ipsius  diaconl  de  Nihilo  et  de  Tenebris  epi- 
stoia  nondiim  edita,  cujus  hoc  est  exordium,  Omnir 
kus  /idetibus  et  domni  nostri  serenissimi  princijris  Ca- 


roli  in  sacro  ejus  palatio  consistentibus ,  Fredegisus 
diaconus,  Agitatam  diutissime  0  gnampluribus  gwg'^ 
stionem  de  Nihiio,  etc.  Abbatem  postea  fiiisse  mona- 
sterii  S.  Martini,  et  cancellarium,  ex  varijs  Ludovicl 
Pii  diplomatibus  compertiim  est. 

c  Nardns,  Qoi  supra  Narduius  ob  brevem  statu- 
ram.  Alcuinus  carm.  256  : 

Janna  parva  quidem,  et  parm  habltator  in  «de  est; 
Non  spernas  Narduin,  leeinr,  in  corpore  narvo. 
Nam  redolet  nardus  spictto  gramlne  miiliafn, 
Md  lapis  egregimn  poriai  tibi  cor(>ore  parvo  : 
Parva  qaidpm  res  est  oculorum,  ceme,  popilla» 
Sed  regit  imperio  vlvacis  corporla  actus. 
'  Slc  re^t  ipse  domum  toiam  aibl  Nardolus  isum. 
Nardaie.dic  lector  pergens,  to  parvule,  salve. 

'  Super  sepulcrum  Adriani  papa,  Non  videtnr  l.v 
men  Adriani  septilcro  impositum  lioc  carmen  fuissi^. 


%S5  THEODULFI  ALRELlAI«£r<SlS  EPIbL. 

Verba  tonat'  fulvus  ei  lacrymosa  color.  A 

Promere  qtssc  Garolum  corapellit  amorque  dolorque 

Me  tuus,  Adriane  pnesui  amate  iiimis. 
PojUiGcam  specimen,  lux  plebis,  nonna  salutis, 

Vir  pie,  vir  sapiens,  vir  venerande  satis. 
Mente  nitens,  formaque  decens,  sensuque  renidens, 

Inclyto  amore  vigens,  speque  fldeque  cluens. 
Tu  decus  Ecclesise,  fax  splendens  urbis  et  orbis, 

Charior  egregie  lu  mihi  luce  Pater, 
Quem  cum  dira  diesnon  eihibilura  sequentem^ 

Eripuit  vivis,  res  patuitque  mibi, 
Protinus  agnovi  veteris  vesligia  luctus, 

Morsque  parentum  oculis  est  revocata  meis. 
TsRdia  Pippini  sensi  venientia  morle, 

Bertradamque  dolor,  proh  dolor !  iste  refert. 
€umque  tui  aspectus,  sanctissime  papa,  recordor, 

Corque  oculosqne  meos  nii  nisi  luclus  habeU 
Munera  grata  tibi  incolumi  mitlenda  parabam, 

Tristia  nunc  moesto  pectore  dona  paro. 
Marmora  pro  tunicis,  proqne  auro  flebilc  carmen, 

Quae  gerat  urna  capax  jam  tua  parva  domus. 


52  i 


III. 

«    AD    ANGILBERTrM. 

Quid  cycni  faciunt,  resonant  dum  talia  corvl, 
Et  tectis  strcpitant  carmina  multa  meis  ? 
Nunc  faliax  simulat  hominis  rea  pica  loqaelam, 
Despiciens  volucres,  fercula  sacra  sedet. 
6  Psittacus  et  varias  imilalur  voce  camoenas, 
Conimaculans  musas,  ^  valis  Homere,  tuas. 
Mergulus  atque  niger  Ligeri  piscator  in  audis 

Brigenses  silvas  nunc  habiiare  solet. 
Et  pennis  pulchrum  sese  putal  esse  pavonem» 
I  c    Quae  laudes  Lamuel  addidit  ecce  tuas. 
Vox  reor  scqua  sonat,  fallit  sed  penna  colorem. 

Nec  Varium  rutilat  hic  decus  in  specie. 
Nunc  monstrat  cuculus  vernalis  lumina  Phoebl, 
B     Balbula  vox  resonat  gutture  raucisono. 
f  <  Nunc  pluviam  pendens  ramis  vocut  improba  cornix, 
Se  fallax  vitas  jaclat  hal)ere  novem. 
Vox  meruise  taceat,  quatit  anser  plectra  palusiris, 

Verlice  submerso  sordida  quaeque  vorans. 
Venialis  sileat  dulces  acreduia  cantus. 


Qnam  quis  ab  occasu  properans  vel  quisquis  ab  ortu   U  Noclurnos  reboat  bubo  inimica  sonos. 


Conspicis,  hic  munus  quod  venereris  habes. 
Sexus  uterque,  senex,  juvenis  pucr,  advena,  civis, 

Quisquis  es«  Adriano  dic  sit  amoena  quies. 
Pnrsulis  istius  semper  tu,  Roma,  memento, 

Qui  tibi  tntor  opum,  murns  et  arma  fult. 
Tu  quoque  successor  rcsidens  in  sede  sacrata, 

Sis  memor  oro  hnjus,  si  Deus  ipse  tui. 
Huic  prece  grata  quies  deiur  Paulique  Petrique, 

Hunc  quoque  coelicolum  cnncta  caterva  juvet. 
Hutc  lucem  concede  piam,  concede  quietem, 

Rex  Deus,  atque  operis  tu  miserere  tui. 
En  est  quod  fuerat  pulvis  de  pulvere  sumptus, 

Scd  putres  cineres  tu  reparare  vales. 
Credo  quod  hic  pulvis  transacta  morte  rcsurget, 

Nec  jam  posl  tumulum  sic  moriturus  erit. 
Hos  apices  quicunque  legis,  te  nosce  futurum 

Hoc  quod  hic  est,  omnis  hoc  caro  pergit  iter. 
lude  tuam  mentem  venturis  casibus  optans 

Oratu  et  precibus  sis  memor  hujus.  Ave. 


Increpat  en  iterum  vates  Balensis  asellus» 

Insuetosque  ciei  voce  rudente  sonos. 
Vertitur  et  subito  studia  in  contraria  rerum* 
Rideat  Orpheuro  Tityrus  aurisonum. 
t  ;  Orpheus  in  silvis  putridas  tu  pasce  capella8« 
Tttyrus^aulenses  delicias  sequitur. 
David  in  arce  manet  pancis  cum  forte  paeUis« 
Pieriam  sufllat  carmina  quaeque  tubam. 
.  C  In  primis  rulilat  Flalcinas  Delia  musas, 
V^    Post  aliae  pariter  organa  sacra  boant. 
Delia  Treiciam  jam  pangit  polUce  chordaro, 
Floribus  aique  ornat  tempora  sacra  novis 
Vinnula  mdlifluas  rimatur  flstuia  Musas» 
Guttere  ter  quinos  personat  ecce  tonos. 
M  Flaccus  abit  senior  pueris  comitatus  ab  urbCt 
Dum  lui  plena  redit,  tunc  redit  ipse  domum. 
Ille  hahet  aetatem,  pro  se  respondeat  ille, 
Pro  se  proque  suis  verba  dabit  pueris. 
Aut  inflare  leves  calamos  mandaverit  illis» 


sed  alterum  ex  Caroli  quoque  persona  scriptum  ab 
Alcuino.  Quod  hodieque  Romae  in  marmore  incisum 
videre  est ,  singulare  argumentum  reffi:e  benevolen- 
tiae  erga  pontificem,  <  praecipuum,  ut  Eginhardos  te- 
stalur,  amicum  suum ,  cujus  nnntiato  sibi  obitu  sic 
flevil,  ac  si  fralreni  aut  charissimum  filium  ami- 
sisset.  1 

•  Ad  Angilbertum.  Abbalem  ,  Caroli  regis  secre- 
tariam  et  capelhe  ministnim,  inler  familiares  praeci- 
pue  charum.  Abbatern  omnes  vocant,  et  inler  abba- 
tes  i|ui  Caroli  Magni  testamento  adfuerunt,  Angil- 
berti  quoque  nomen  ascriptum  est.  Abbas  autem 
fuil  S.  Richarii  Centulensis,  quod  monasterium  opi- 
bus  suis  renovavit,  ut  docent  Alcuini  carmlna  416 
ei  477.  Auricularium  sive  secretarium  Carolus  ipse 
appellat  epislola  83  inter  Alcuinianas ,  et  epistola  84 
manuQtem^  qnod  est  amanuensem.  Capeilae  denique 
ministrum  Adrianus  papa  Caroli  capitulari  respon- 
dens,  quod  per  Angiibertum  accepcrat.  Uujuspne- 
terea  in  annalibus  memorantar  Romanae  duae  alije  le- 
gationcs.  Prior  anno  19^  cuni  Felicem  Urffcllita- 
nuni  ad  AdriaDum  enmdem  adduxit  ut  haeresim  ite- 


rum  ejuraret ;  altera  ad  Leonem  anno  796  ,  quando 
ei  ei  Hunico  thesauro  munera  oblulit,  quae  Auriano, 
nisi  obiisset,  fuerant  destinata,  de  quibus  in  supe- 
|v  riori  epitaphio, 

Munera  grata  libi  iocolumi-inilleQda  parabam. 

i>  Vati$  Homere.  Jam  monui  Angilbertum  joca- 
lari  nomine  Homerum  vocitalum.  Itaque  Carohis 
rex,  cum  ad  eum  de  profectione  ad  Leonem  scribe- 
ret,  epistoIsR  titulum  fecit,  Bomero  auricolariOf  eam- 
demque  his  verbis  conclusit,  Vade  reversurus  cum  m- 
/«!«,  Homeriane  puer.  Sic  et  Alcuinus,  tum  in  epi- 
stolis,  tum  in  carminibus  srepissime,  sed  facete  in 
primis,  et  eleganter  in  epistola  92  in  Ovidiano  versu 
ludens. 

Si  uiliil  atluleris,  ibis,  Homere,  foras. 

Refertum  est  totum  hoc  Theodnlfl  carmen  ejusuiodi 
nominum  mutationibus,  quse  ab  iis  fortasse  aui  au- 
diebant  intelligi  poterant,  nunc  inextricabiles  vi- 
dentnr. 


525 


CARHLNA.  LIB.  UL 


3^ 


^ 


'SS 


u 


Cn 


:^ 


5« 


^: 


** 


Verlice  Silciii  aut  seru  ligare  senis. 
Has  pancas  David  cemil  psalinista  camoenas, 

Regales  inter  jam  resonans  epulas. 
Subjiciens  paucos  inler  quoque  licia  tela 

Delia  feniineos  Virgiliana  pedes. 
Beselel  atque  Lupum  subito  respexit  inertem, 

Quapropter  tacuit  suavia  verba  timens. 
DuD)  Lupus  aufugiet,  redit  in  praecordia  sensus, 

CarmiAibus  complel  flumina,  rura,  domos. 
Ct  quocunque  die  crescunt  in  vertice  thyrsi 

Jam  nitilse  crines,  tunc  canet  ipse  qnoqoe 
Dum  Lupus  in  scrinis  quserit  sua  carmioa  canus, 

Inveniet  forsan  ut  Maro  tonc  resonat. 
Lucius  ipse  brevi  depingit  carmina  notus, 

Talia  nec  corvns  discere  forte  valet. 
Scoitulus  accinctiis  gladio  le  spectat  acuto, 

Perforet  ut  pectus,  Gorviniane,  tuum. 
Non  timet  hic  corvos,  volucri  nec  parceret  ulli, 

Si  rooJo  Damietam  sperat  abesse  procul. 
Nan  pins  est  Scottus  noster  Damaeta  peeta, 

Yertitur  in  luctum  iudos  ab  ore  procax. 
Attamen  arroa  minans  Scottus  jam  praelia  tentat ; 

Getulnmque  caput  ense  ferire  volens. 
Hic  Scottus  sottus  cottus  trinomen  habebit, 

Gnitere  gentihipum  clamat  et  ipse  cavo. 
Carmine  versiflco  fumoso  et  dislicbon  ore, 

Hoc  cecinit  nobis  ecce  Menalca  suo. 
Exanimis  vivum  risu  pcrcussit  iniquo, 

Sed  tamen  haec  pueris  pnelia  proficiunt. 
Tres  pueri  circum  Danielis  fercula  gaudent, 

Qui  superant  flammas  nobilitate  fide. 
Nunc  Job  immensi  numero  fulgescit  honoris, 

Psalteriumque  oculis  fulget  amore  piis. 
lo  medio  David  sceptro  regit  omnia,  largas 

Disponens  ^pulas  ordine  pacifico. 
£t  pius  Aaron  o^^ncdicit  cnncta  per  aulam, 

Sanctificans  verbis  fereula  cuncta  sacris. 
El  Nemiss,  Solyniam  qui  jam  renovavcrat  urbem, 

Bacchipotens  calvus  dnlcia  vina  fereU 
Qui  locus  est  corvo  haec  inter  convivia  nigro? 

In  silvis  maneat  inter  et  ipse  lupos. 
•  Ni  tamcQ  Elias  depurget  crimina  corvi, 

Gonvocet  atque  iterum  ad  fercula  sacra  sibi. 
Hispani  potus  Hardberd  servator  avarus* 

Armatus  Cerere  totus  in  aede  sua. 
Et  calidum  sceptro  versat  callare  culinis, 

Ul  bibat  hoc  gelidum,'  qnod  movet  hic  caliduin. 
Grsccnlus  et  Putirar  invisus  forte  puellis, 

Armatus  fruslra  praelia  nulla  gerens. 
Quem  socii  pariter  Bagao  comitantur  ct  Egens? 

Ex  tribus  his  truncis  non  cril  unus  homo. 
Hi  reor  in  cameris  non  sunt  jam  sponte  fldeles : 


A     Saeva  manus-medici  cogit  habere  fldem. 
Filius  et  viduae  Hiram  bene  construit  xdein 
Altithrono  Christi  auxilielur  opus. 
tr     Hos  inter  Nembroth  gigas  venabula  quassat, 
Qur  telis  corvum  fronte  ferire  parat. 
*     Et  mare  velivolum  turbans  Polyphemlus  ingens, 
Mergulus  ut  nequeat  eflugere  aut  pelago, 
Hi  duo  dispariles  membris,  sed  mente  mlnaces, 
ico       iiie  pedes  corvi  franget,  et  iste  caput. 
Pygmalei  tantum  cupientes  qnaerere  pacem, 

Propter  bella  gruum  Corvule  nigre  tibi, 
Hsec  tibi  sufficiant  venienti,  trispeda  tantum 
Yerbis  sufiiciant  hiems,  sitis,  alqne  fames. 
fcs     Nos  nostros  nobis  nostra  teneamus  in  aula 
Trispedicos  fratres,  sit  libi  turba  brevis. 
B  Hos  tantum  teneas  acerrime  Corvule  versus: 
Saepius  atque  legens  pectore  conde  tuo. 
Dum  veniet  Flaccus  pueris  comitatus  et  odis: 
(^o        Tunc  sperare  licet  Jam  potiora  tibi. 

Tunc  tibi  tot  salve,  quot  sunt  in  vertice  crines 
AlbenteSy  sic  tu,  Gorviniane,  vale. 

IV. 

«  AD  GISLAM. 

Gisla,  favente  Deo,  venerabilc  suscipe  donum, 

Quod  tibi  Teudulfus  dat  pater  ecce  tuus. 
Nam  tibi  Psalterium  praecepi  scribier  istudf 

Argento  atque  aaro  quod  radiare  vides. 
Quo  prior  Hebraeo  concordat  pagina  vero, 

Editio  ut  prisca  est  moi  habet  inde  seqtiens 
i>  Quas  bene  Hieronymus  hanc  transfert,  corrigit  illam 
^     Sensibus  egregiis  utraque,  crede,  micat. 
Assidua  qnod  'tu  et  studiosa,  mente  frequenta, 

Sensibus  atque  ijus  strenna  snbde  tnos. 
Organum  hoc  in  gremio,  modulamina  mente  tenetOy 

Hoc  plectro,  his  sistris  sit  toa  plena  manus. 
Hoc  tedulce  melos  recreet,  ht-ec  tympana  plecte, 

Hoec  sonet  harpa  tibi,  perstrepat  ista  lyra. 
Hoc  modo  cantando,  modo  pertractando  recurre, 

Quo  mage  divinus  hinc  tibi  crescat  amor. 
Assidue  si  ores,  tibi  sit  si  leclio  crebra, 

Ipsa  Deo  loqueris,  et  Deus  ipse  tibi. 
Sit  tibi  larga  roanus,  mores  compti,  actio  prudens, 

Unde  creatori  rite  placere  queas. 
Sit  lanae  studium,  sit  cura  domestica  semper, 

Hens  tua  qno  famulos  mulccat,  atqne  virttm, 
^  Actibus  in  cunctis  teneat  discrelio  regnum, 

Hac  ornare  libens,  bac  duce  vita  manet. 
Sperne  mala,  sectare  bonum,  gcie  cuncta  decenlcr^ 

EfTerat  ut  prorsus  te  generosa  salus, 
Casta  vige  conjux  longum  cum  conjugc  caslo, 

Et  vos  eflectus  laelificet  sobolis. 
Suaveque,  Gisla,  tuo  feliciler  *^  utere  rico. 


«  Ad  Gislam.  Fillam  suam,  nt  mox  indicat, 

Qnod  libi  Theiiduirus  dal  pater  ecee  tnus. 

Pater  nimirum  factus  ante  susceptum  episcopatnm. 
^  Quas  bene  Hieronymus,  Duo  circa  Psalterium 
praestiterat  Hierotiymus  :  priscam  juxta  septuaginta 
Latinam  versionem  emendarat,  et  novam  alteram 
juxta  Hebraicum  procuderat.  Utriusque  operis  sni 
nieminit  $ub  finein  libri  i  adversus  Rufinum  :  <  Psal- 


terium  quoque,  quod  certe  cmcndatissimum  jnxta 
Septuagmta  Inteipretes  nostro  iahore  dudum  Roma 
suscepitj  rnrsum  juxta  Hchraicum  vertens  praefa- 
tione  munivi.  i  Uirumque  Theoduifus  in  hoc  suo  co- 
dice  coiguuctum  significat. 

«  Vtere  rico.  Sic  legendiim  ex  mannscnpto,  non 
erieo,  Gislae  enim  maritum  inquit  fuisse  Suavaricumy 
cnjns  nomen  metri  causa  dividit.  Quare  iuaveqnef 


5S7 


Cumque  illo  felix  dante  senesee  Deo. 
Sitis  ayi  et  proavi,  pelat  ut  vos  turfoa  nepoium ; 

Det  donum  hoc  vobis  qui  dedit  lioc  patribus. 
Spes,  decus,  ordo,  fides,  pietas,  concordia,  virtus 

Gratia,  pazque  Dei  sint  tibi  semper.  Ave. 

V. 

•  AD  REGIXAM. 

O  regina  potens,  o  magni  gloria  regis, 

P  popnli,  0  cleri  luique  decusque  vigens, 
Te  Pater  altithronus  longum  conservet  in  aevum. 

Et  prosis  populis  Ecclesixque  Dei. 
Tu  Itti  et  spendor,  tu  regni  insigne  decusquey 

Tuque  decore  cluis  cum  pietatis  ope. 
Et  sociata  pio  et  meriti  data  munere  regi, 

Quem  Deus  exaltat,  cui  bona  cuncu  parat. 
Ejus  in  auxilium  tu  nocte  dieque  laboras, 

Illius  et  semper  nomen  ad  alta  levas. 
Gorpore  pulchra  manes,  mente  es  sed  pulcbrior  ipsa, 

In  dubio  est  hinc  sis  prorsus  an  inde  prior. 
Pulchra  es  verborum  sensu,  sed  pulchrior  actu: 

Tu  tamen  es  yitrix  sola  in  utroque  tui. 
Qui  bona  velle  tibi  concessit  tanta  crealor, 

Perflcere  bic  donet,  te  et  sine  fine  juvet. 
Balsameum  reglna  mihi  transmitte  liquorem, 

Quo  bene  per  populos  chrismatis  unguem  eat. 
Inde  seges  crescet  tibimet  mercedis  opim», 

Christicolum  nomen  cum  dabit  unguem  idem« 
Det  tibi  Cunctipotens  vitam  et  pia  dona  salutis, 

Utque  memor  nostri  sis  sine  fine.  Vale. 

VI. 

AD  REGEM. 

Rex  benedicte,  vale,  valeas  per  tempora  longai 

Detqoe  tibi  summus  prospera  cuncta  bonus. 
Nam  tua  prosperitas  decus  est  et  gloria  plebis 

Christicoke,  cui  tu  tutor  es  atque  pater. 
Tutor  opum  es*  vindex  scelerum,  largitor  honorum, 

Quaeque  facis  fiunt  haec  moderante  Deo. 
Arma  es  pontificum,  spes  et  defensio  cleri, 

Per  te  pontifices  jura  sacrata  tenent* 
Mentior,  «  expertns  si  non  Leo  pncsul  id  ipse  est, 

Qnod  recinet  modulo  fistula  nostra  brevi* 
Quem  male  dijecit  sua  gens  urbe  atque  cathedra , 

Quem  letho  potiua  quam  tibi,  vita,  parat. 
Quem  bene  suscepit  tua,  rex,  miseratio  clemens , 

Solatur,  mulcet,  perfovet,  ornat,  alit. 
Quem  iuribunda  manus  spoliavit  lumine,  lingua , 

Ci$la,  tuotelicuer  ntere  rico^  per  tmesini  dictum  est, 
ut  apud  Virgilinm,  septem  Mubjecta  trioni,  Fuerat 
autem  apud  Aurelianos  non  ante  plurimos  annos 
Suavaricus  alter  episcopus,  quocum  ut  nomine  ita  et 
^enere  conjunctum  hunc  fuisse  verisimilis  est  con- 
jectura. 

•  A4  reginam.  Luitgardim,  de  qua  jam  dictnm  est. 
Ab  hac  balsamum  petit,  unde  fiat  chrisma  quod  no^ 
men  dat  Christianis.  Hoc  enim  est  quod  ait, 

ChrlsUcoiom  Domen  cam  dabit  uogaen  Mem. 

SuscepU)  enim  chrismate  christl  sunt,  id  est,  uncti. 
Qiio  alludens  Cypriauus  epist.  70  :  <  I3ngi  quoqne, 
ait,  necesse  est  eum  qui  baptixatus  sit ,  ut  acceplo 
clirismate,  id  est  nnctione,  esse  unctus  Dei,  et  ha- 
bere  iu  se  gratiam  Christi  posslt.  > 


THEODULFl  AURELIANENSIS  EPISC  3i8 

A     Vestibus  et  sacris,  ordinibusque  piis. 
Reddidit  haec  Petrus,  quae  Judas  abstuiit  ater , 

Hic  qui  confessor,  proditor  ille  Dei  est. 
Seditiosa  cohors  Judam  est  hac  parte  seeata, 

lUe  necem  Domini,  praesulis  ista  volens. 
Reddita  namque  negat,  negat  liaec  ablatsl  fuisse, 

Haec  auferre  tamen  se  voluisse  canif. 
Reddila  sunt,  mirum  est,  minim  est  auferre  ne» 

[quisse , 

Est  tamen  in  dubio  hinc  mlrer  an  itide  magis. 
Nam  salvare  Petrus  cum  posset  in  urlMS  Quirina, 

Hostibus  ex  atris  insidiisque  feris, 
Hoc  tibi  salvandum,  rex  clementissime,  roisit, 

Teque  sua  voluit  Aingier  ille  vice. 
Per  se  reddit  ei  membrorum  damna  pavenda» 
B     Et  per  te  sedis  olficiique  decus. 
Coeli  habet  hic  claves,  proprias  te  jussit  habere, 

Tu  regis  Ecclesiae ,  nam  regit  ille  poli 
Tu  regis  ejus  opes,  clerum  populuroque  gubernat, 

Hic  te  ccelicolas  ducet  ad  nsque  cboros. 
Ergo  sede  tuta  sanate  in  sede  sacerdos » 

Et  regi  a  Domino  posce  llbenter  opem. 
Ut  det  ei  Christus  vitam,  tribuatque  salutem , 

Ulius  et  regnum  semper  ad  alta  levet. 
Te  pater  altithronus  rex  salvet  lempore  longo , 

Et  tibi  det  vitam  sive  salutis  opem. 
Pro  vobis  sancti  Dominum  orentque  petantque , 

Quorum  aninias  coelum,  corpora  terra  tenet. 
Te  plebs,  te  clerus  sitiunt  in  parlibus  istis 
Cernere,  sim  voti  compos  et  ipse  mei. 
^^  Atque  utinam  Dominus  te  istas  decucat  ad  arces « 

Et  videat  dominum  urbs  Aureliana  suum. 
Sit  tibi  vita,  salus,  pietas,  benedictio  Christi, 

Rex  pie,  rex  sapiens,  rex  satis  apte  Deo. 

vn. 

QUiG  SI!«T 


DICENDA  AMICO  CUM  COlfSPlCIT  BONA 
AHICI 

Cumque  tuas  conspectat  opes  tibi  dulcis  amicus , 
Verba  haec  tu  laeto  laetus  et  ipse  dabis  : 

Hsec  bona  quae  cernis  tibi  sint  communia  mecum ; 
Qui  bonus  est,  horum  hic  quoque  compos  erit. 

Nec  dare  te  pigeat,  dare  res  mihi  credito  puichra  est : 
Nil  dans  nil  capies,  si  dabis  ipse  feres. 

Plena  falce  metet  qui  grandia  semina  sevit : 
|\     Sic  dominuin  cultds  laetificabit  ager. 

Cumque  vides  aliquem  facie  non  nomine  notura « 

i>  Expertut  est  Leo  pr(etul.  Quippe  qui  a  Ronranis 
sede  sua  dejectus ,  cum  ad  Carolum  regem  confu- 
gisset,  in  sedeni  suam  ab  illo  restitulus  est.  Dejectus 
est  anno  799,  sequenti  restitutus.  Oculorum  ilh  eni- 
torum  linguaeque  amputatae  meminit  etiam  Eginhar- 
dus  in  Annalibus,  et  Pocla  Saxonicus  aliique.  Alcui- 
nus  vero  de  re  certior  a  Carolo  factus,  in  haec  illi 
verba,  quae  Theodulficis  consonant,  respondit  epist. 
li :  c  Ecce  in  te  solo  tota  salus  Ecclesiarum  Chrisii 
inclinata  recQmbit.  Tu  vlndex  scelerum,  tu  rector 
errantturo,  tu  consolalio  moerentium,  tu  exaltatio 
bonorum.  Nonne  Romana.  in  sede,  ubi  religio  ma- 
xime  pietalis  quondam  claruerat,  ibi  extrema  im«> 
pietatis  exempla  emerserunt?  ipsi  cordibus  suis 
exacti  excaecaverunt  caput  propnum.  »  Eodeinque 
ctiam  pertinent  sequentes  epistolae  12  et  13. 


31» 


CARBONA.  LIB.  m. 


530 


Ac  si  in  utroqoe  bene  slt  Ubi  notos,  atma. 
Necdare  te  pigeat  pia  verba,  aut  oscula  grata  : 

Damqoe  focis,  coram  nominis  ejos  habe. 
Ut  solet,  id  vocitante  alio  fors  nosse  valebiSi 

Aot  caso  sese  nominat  ipse  aliqoo. 
Silatet,  est error,  podor  at  si  voce  reqoirasy 

Si  discas  clam,  error  et  podor  omnis  abest. 
Qoi  tibi  se  notum  potat,  aot  fors  exstitit  olim, 

Ni  proprio  vocitas  nomine,  tristis  erit. 
Nomina  sea  mores  doctoros  discito  plebis  : 

Domqoe  doces,  proprio  nomine  qoemqoe  Toca , 
Com  magnis  magnos,  com  parvis  panmlos  esto » 

Omnibosut  factom  se  qooqoe  Paulus  ait. 
Actibus  est  etiam  in  multis  modus  iste  tenendos» 

Nos  qoaedam  ot  lateant,  poblica  plora  flont. 

ym. 

DE  VULPBCULA   HfTOLANTE  GAIXINAM. 

Est  locos,  «hunc  Tocitant  Carroph  cognomine  Galli, 

Qoo  patet  electis  aulica  porta  poli. 
Qoo  SalYaloris  sob  nomine  praenitet  aola, 

QooTc  monasterii  daostra  decora  manent. 
Enitel  hic  rutilo  sanctorom  pignore  Iretas » 

ymi  et  eximie  toiba  fideiis  ibi. 
Deniqae  ftotharios  [Rotgarios]  comes  ingens,  incly- 

[tosheros, 

Copjoge  com  Eofrasia  condidit  istod  opos. 
Hoc  fulTO  argento,  gemmisque  exomat,  et  auro» 

A£Quitet  libris,  Testibus  atque  sacris. 
Praedia,  prata,  domos,  silTas,  Tineta,  colonos, 

Et  pecora,  et  pecudes,  et  bona  qnaeque  dedit. 
Largis  dira  quibus  manibus  pellatur  egestas, 

^thereo  fructus  suscipiente  penu. 
Ut  Deos  hunc  summus  peccamine  parget  ab  omni , 

Ccelicolisque  pius  jungat  in  arce  choris. 
Partibus  ex  atris  studet  hunc  defendere  Christus, 

Quem  proprium  ad  cultum  consecret  ipse  locum* 
Soeverat  infestis  Tulpis  captare  rapinis 

Qoaeque  paranda  forent  quis  alimenta  Tiris 
Et  quae  mille  trahens  pennas  expansa  colores 

Gignit,  versuta  haec  quoque  fauce  Torat. 
Nescia  tunc  mansit  monachorum  digna  catenra', 

Quae  ferret  pesliis  talia  damna  sibi. 
ProUnus  aligeram  rapuit  pellacia  Tulpis 
^      Gallinam,  hinc  patuit  fraudis  operta  Tia. 
Barbara  praedatrix  pariter  cum  pondere  praedae 

Sti(Mtis  in  parte  sponte  pependit  helies. 
Sponte  pependit  liebes,  cunctis  Tiduata  meandris , 

Fraadibus  etTariis  undique  finis  erat. 
Alitis  iDa  caput  recaTo  consumpserat  ore, 

Mansere  intacta  caetera  membra  simul. 
▲rilMire  namque  minor,  Tirgis  erat  altior  alnns, 

Artificis  qua  tu  pes  retinendus  eras, 
Altius  ol  possit  pertingere  dextra  leTantis 

Saxa  qoibus  paries  surgat  ad  alta  celer. 


B 


A  Hac  pendebat  atrox  praedatrix,  pestis  et  inde 

Huc  illuc  torsit  colla  caputque  tremens. 
His  Tisis,  gaudet  monachorum  turba  fidelis, 

Admiranda  Tidens  signa  favente  Deo. 
Fur  procul  atque  procul  hinc  omnis  abesto  profane, 

Daemonis  error  abi,  angelus  alme  TeTJ. 
luTidiae  pressis  habitet  concordia  telis, 

Inque  isto  regnet  spesque  fidesque  loco. 
Prospera  quaeque  Deus  tribuens  adTCrsa  repeliat , 

Pascantur  mentes  nectare,  Christe,  tua ' 

IX. 

DE  QUODAM  MILITE  ,  QUI  PERDITUM  BQUUM    IMCENIO 

REPERIT. 

^  Saepe  dat  ingenium  qood  tIs  conferre  negabat, 

Compos  et  arte  est  qui  Tiribus  impos  erat , 
Ereptum  furto  castrensi  in  turbine  quidam 

Accipe  qua  miles  arte  recepit  equum. 
Orbus  equo  fit  praeco,  cietque  ad  compita  voce , 

Qttisquis  habet  nostrum  reddere  certet  equum. 
Sin  alias,  tanta  faciam  ratione  coactus, 

Quod  noster  Roma  fecit  in  urbe  pater. 
Res  movet  liaec  omnes,  et  equum  fur  sivit  abire, 

Dum  sua  vel  populi  damna  pavenda  tiraet. 
Hunc  herus  ut  reperit,  gaudet,  potiturque  reperto, 

Gratanturqoe  illi  quis  metus  ante  fuit. 
Inde  rogant  quid  equo  fuerat  facturus  adempto, 

Yel  quld  in  urbe  sous  egerit  ante  pater. 
Sellae,  ait,  a^juncti»  collo  revehendo  lupatis 

Sarcinulisque  aliis,  ibat  onustus  inops. 
p  Nil  quod  pungat  habens,  calcaria  caloe  reportana» 

Ollm  eques,  inde  redit  ad  sua  tecta  pedes. 
Hunc  imitatus  ego  fecissem  talia  tristis, 

Ni  foret  iste  mihi,  crede,  repertus  eqaus/ 

X. 

QUOD  POTESTAS  IMPATIENS  GONSORTIS  8IT. 

Fabula  Geryonem  triplicem  regnasse  canit,  auod< 

Unum  cor  potuit  fratribus  esse  tribus. 
Pagtna  veridico  recinit  sermone  beata, 

Figmenta  exsuperans  omnia  lege  pia, 
Terrea  germanos  ob  regni  culroina  reges 

Crudeli  quosdam  fraude  dedisse  ueci 
Omnibus  hoc  votis,  omni  est  hoc  arte  caTCndum. 

Ne  nostro  in  saeclo  tale  quid  esse  queat. 
Gentibus  uuus  erat  pridem  ferme  omnibus  usus, 
1)     Unus  ut  e  fratmm  corpore  sceptra  gerat, 
Caetera  nitatur  magni  pars  esse  senatus, 

Ut  regni  soHdus  continuetur  apex. 
Assyriis,  Phanis,  Hebraeis  mos  fuit  iste, 

Genti  et  Achaemenils  quae  fuit  aute  locis. 
Morem  hunc  Parthus  habet,  hunc  Atticus,  atque 

[Quirites, 

Decolor  honc  Indus,  hunc  Agarenus  habet. 
Ifos  fuit  iste  Getis,  Hunis,  Maurisque  nigellis, 

Et  reor  iEthiopas  mos  habet  ille  tetros. 


•  Bune  vocUatU  Carroph.  Locusest  in  dioecesi  Picta- 
Tica,  obi  conditum  est,  de  quo  hlc  sermo,  S.  SalTa- 
toris  monasterium,  quod  Carroficum  Fulbertus  epist. 
117  Monasterium  Carroflnii  dicitur,  si  mendum  non 
est,  in  Constituto  Aquensi  de  Monasteriis  quae  mili^ 

Patrol.  CV. 


tlam  Tel  dona  debent,  aut  non  debent 

i>  Stppe  dat  ingenium.  Ediderat  Inler  Tetera  poema- 
ta  hoc  epigramma  Petrus  Pith(Bus,  sed  sine  auctoris 
nomine,  ac  mutllum  quatuor  Tersi!l>us,  quos  ez  co- 
dice  nostro  supplcTimus. 

11 


551  THEODULFI  AOREUiNEN^B  EPISG. 

Thradbus  et  Pbrygibus,  tibi  sea  Lacedamona  tellus,  A,  Impius  aniiquam  glaalos  consaoieret  urbem. 


S5t 


Geus  si  qua  aut  luodo  fert  sceplra,  vel  ante  tulit. 

XI. 

W  FR09TE  DOVUS. 

Qqi  Romam  Roma  Turonum  Turonove  caterva^ 
tre  redire  cupis  scandere,  cerne,  yide. 

Hinc  sata  speciabis,  vites,  et  claustra  feranim, 
Flumina,  prata,  vias,  pomiferumque  nemus. 

Haec  dum  conspicies,  dum  |[>lurima  grata  videbis, 
Aucloris  horum  sis  memor  ipse  Dci. 

XII; 

ITI?fERARIUM. 

Mox  tamen  imbelles  petit  inde  profectio  uostra 
Lemovices,  populos  omnes  servire  paralos. 
Horum  opulenta  fuit  nobis  urbs  hospita,  dooec 
Usibus  humanis  novies  sol  astra  fogaret. 
Auredusque  exspectanli  se  jungeret  alse. 
Rlic  abbatum,  cieri  seu  caelera  lurba 
Nos  bene  deliciis  crebra  boiHtate  refecit. 
Gum  multo  in  nostros  piebes  madefacla  Lyaeo 
Inruil,  et  nostrl  sese  defendere  certant. 

*^  PetriQOMila  utlu$.  Petrocorica.  Neqne  hlc  solum 
hoc  modo  interpolatum  id  nomen  occurrit.  Nam 
idem  ipsum  in  antiquis  etiam  exempiaribus  Paulini, 


Me  uiiserum,  et  nobis  atrox  jactura  veniret, 
Ni  foret  Epbraim,  seu  Mancio  presbyter  iret, 
Quo  prohibeute  furor  cessavit  morlis  utrioqu^, 
Sagmatibus  Undeni  bis  quae  postulat  usus  opustis, 
Nos  hinc  digrcssos  ceiut  a  (^etricordia  teilus. 
Inde  tuas  rcfluas  petimus  Dordonia  ripas* 
Yix  ubi  deflexis  eleuienti  mole  fluentis, 
Ulteriora  jubis  patuerunt  iittora  equiois. 
Quos  ter  flumineis  celeres  iiuedmus  undiSt 
Yocibus  instantes,  iapidum  seu  jaciibus  ipsi», 
Ter  tamen  invalidos  fluviali  pondere  jactQSy 
Per  vada,  per  rupes,  per  saltus,  perque  caTenv^ 
Soilicita  invenit  quscrentum  turba  trementes. 
Hos  trepidare  reor  monstrum  miserabile,  littus 
B  Fecerat  uiterius,  terrasque  pavere  jaceutes. 
Pallida  namque  fames  nummorum  forte  redundans, 
Qu^  Populana  tuas  vastabat  Gallia  ierras. 
liaec  post,  undivagos  cymbis  trajecimus  amnea. 
Gornipedes  udis  trahimus  nectendocapistris, 
Obvia  sese  ultro  noslris  aspectibus  oflert. 

qai  libros  vi  carmlnQm  de  S.  Martini  Vltti  scri|Mlt,  w 
operis  tituio  adflxum,  auctorii  i^oi  p^Kt^U)  docuil. 


BB 


LIBER  QUARTUS. 


L  C 

bfe  LIBRIS  QUOS  LEGERE  SOLEBAlf, 

Et  qualittf  fahulis  poetarum  a  philotophiB  mystice 

pertraeientur. 

Namque  ego  snetus  eram  hos  libros  legisse  frequcn- 

[ter, 

Exstitit  ille  mShi  nocte  dieque  labor. 
Saepe  et  Gregorium,  Auguslinum  perlcgo  srepe, 

Et  dicta  flilarii ,  seu  tua,  papa  Leo. 
Hieronymum,  Ambrosium,  Isidorum,  fulvo  ore  Joan- 

[nem, 

Inclyte  seu  marlyr  tc,  Cypriane  Pater. 
Sive  alios  quorum  dcscribere  horaina  longum  est« 

Quos  bene  doctrinse  vcxit  ad  alta  decus. 
Legimus  et  crcbro  gentilia  scripta  sophorum, 

Rebus  qui  in  variis  eminuere  salis.  D 

Gura  decens  patrum  nec  erat  postrema  piorum, 

Quorum  sunt  subter  nomina  scripta  vide. 
•:3edulius,  Rutilus,  Paulinus,  Arator,  Avitus, 

Et  Fortunatus,  tuquc  Juvence  tonans. 
Diversoque  potens  ptudcnter  pronierc  plura 

Metro,  0  Prudentl,  nosier  et  ipse  parens. 
Et  modo  Pompeium,  modo  te,  Donate,  legeham, 

Et  modo  Virgilium,  temodo,  Naso  loquax. 
In  quorum  diclis  quanquam  sint  frivola  multa, 

Plurima  sub  falso  tegmine  vera  latent. 
Falsa  poetarum  stylus  afiert,  vera  sophorum, 

•  Sednli%$,  RuiUue.  Quem  Rutilnm  poetam  iii- 
telllgat  dicere  non  habeo,  pneter  Rutilitim  Numatia- 
num.  8ed  «liram  gil  inter  ooetas  Cbristianos  nume- 


Falsa  borum  in  verum  yertere  s^epe  solent 
Sic  Proteus  verum»  sic  justum  Yirgo  repiugii, 

Virtutem  Alcldes,  furti^que  Gacus  iuops. 
Yerum  ut  fallatur,  mendacia  mille  patescunt,    "  • 

Firmiter  hoc  strictoj;)ristina  ibrma  redit, 
Yirginis  in  morem  vis  jusU  ilkesa  rcnidet, 

Quam  nequit  injusti  CQmmacuIare  iues.  ^  , 

(iressibus  ii  furum  fallentem  insania  versis, 

Ore  vomnnt  fumum  probra  negando  tetrum. 
Yis  sed  eos  mentls  retegit,  premitque,  quatitque, 

Nequitia  illorum  sic  manifesta  patet. 
Fingilur  alatus,  nudus,  puer  esse  Gupido, 

Ferre  arcum  et  phareiram,  toxica,  tela,  facem. 
Quod  levis,  aialus,quod  aperlo  est  crimine,  nudus, 

Solcrtique  carct  quod  ratione,  puer. 
Mens  prava  in  pharetra,  insidicc  signantur  in  arcu, 

Tela  prius  virus,  fax  tuus  ardor  amor. 
Mobilius  levius  quid  cnim  vel  amantihus  esse 

Quit,  vaga  mens  quorum  seu  leve  corpus  inest  ^ 
Quis  faciuus  celare  poiesl  quoJ  amorgerii  acer, 

Gujus  semper  erunt  gesta  retecta  malat 
Quis  rationis  eum  spiris  vincire  valebit, 

Qui  est  puer  efTrenis  et  ratione  careus  ? 
Quis  pharetrx  latebras  poterii  penetrare  mallgnas» 

Tela  latcnt  utero  quot  truculcnta  malo? 
Quo  face  conjunctus  virosos  prositit  ictus , 

Qui  volat,  et  perimens  vuluerat,  urit,  agit? 

rari  eiim  qui  ChHsttanus  non  fuit.  luque  Portuuaia* 
qui  lib.  I  de  Viia  S.  Martini  sept^  aiios  recense 
Rutilium  omittit. 


333  '  CAftMlNA.  LlB.  IV. 

Est  sceleratus  eniin  nKBchiae  dseroon,  el  atrox,         ^     Fecerat  artilicis  qiue  hene  ^octa  mauus. 

Ad  luxiis  niideros  sxva  baraihra  trahens.  Verborum  levitas  alis,  virtusque  leonis 

Decipcre  est  promptus,  seu)perque  nocere  paratns, 

Daemonis  est  quoniam  vis,  opus ,  usus  ei. 
Somnushabet  geminas,  rereruntutcarmina,porta8y 

Altera  vera  gerit,  altcra  falsa  tamen. 


Gornea  vera  trahil,  producit  ebumea  falsa  : 

Vera  vident  oculi,  falsa  perorameant. 
'Rasile  nam  cornu,  tener  et  trahslucet  ocellns, 

Obtunsumque  vehit  oris  hiatus  ebur. 
Non  splendorem  oculi^,  non  sentit  Trigora  comn 

Par  denti  atque  ebori  visquecolorque  manet. 
Est  portis  istis  vtrtus  non  una  duabus, 

Os  fert  Ihlsa,  octilus  nil  nisi  vera  videt, 
Pauca  hxc  de  muUisbrevibus  constrlctacatenis 

Ezempli  causasliposuissesatis. 

n. 

•  DB  SETfCtt  LnCRALTBUSlNQUADAIf  MCTURA  DpP|CtI9« 

biscus  erat  tercli  formatus  imagine  mundi, 

Arboris  unius  quem  decorabat  opus. 
Bujus  grammatica  ingcns  in  radice  scdebat, 

Gignere  eam  semet  seu  relinere  itioncns. 
Omnis  ab  hac  ideo  procedere  cemitor  arbos, 

Ars  quia  proferr*!  hac  sine  nuita  valet. 
Hujus  Isva  tenet  flagrum,  seu  deitra  machxram, 

Ptgros  hoc  ut  agat,  radat  ut  hseic  vitia. 
Et  quia  primatum  sapientia  gestat  ubique, 

,  Compserat  iilius  hinc  diadema  caput. 
Et  quia  te  sensus  bonus,  aut  opinaiio  gignity 

Aroi)9e  hic  assistunt  celsa  sophia  tibi. 
Arl)oris  illius  recto  de  Slipile  rami 

Undique  consurgunt  e  reglone  sibi. 
Dexter  Rhetoricam  habet,  et  Dialectica  temet, 

Virtutes  ixvus  quattuor  aique  gerit. 
Rhetorica  atque  fbro  dextram  prolensa  sedebat, 

Turritae  atque  urbis  fabrica  stabat  ei. 
Jura  quod  eioquio  peragit  civiiia  magno, 

Litibns  et  popul!  dcdere  frena  solet. 
Corporis  ari  alas  i*evehit,  capot  atquc  leonis, 


•  ht  »eptem  liberalibus.  De  his  ex  codice  Vaticano 
incerti  auctoris,  sed  Tlieodulfo,  ni  fallor,  antiquio- 
ris,  leirasticha  olim  cxscripsimus,  non  indigoa  quae 
hoc  locoproponaDtur. 

SoffieniiM* 

Me  pater  ingenitas  genuit  sennoae  eosvam, 
Quam  nec  corpus  alit,  nec  locus  ullus  faaliet, 

Asl  ego  terrigenas  eputis  adduco  paternis, 
Soii  namque  careut  quos  simul  ire  piget. 

Astronomia, 

Minte  mibi  facies  animnsque  voiubiiis  instnt) 
Toi  gero  quippo  ocalos,  qtiol  capii  astra  poius. 

Mammas  quiuque  tcnana,  unam  Uunea  igne  per- 

[ustam, 
Et  binas  piacldas,  atqne  duas  gelidas. 

Musica. 

Laeiitias  de  ftnte  floo  dulcedinit  anctrix, 
Pars  quoquc  auila  mea  esistoe  teiitia, 

Harmoniumque  melos,  terno  modulamine  distana. 
Dum  sine  me  reboat,  utiiitate  caret. 

Ceometria. 

Uoi  inea  forte  cupil  simlio  penetrare  secreta, 
lile  ^Qs  Tarias  debei  adire  seras. 


In  capile  eloquii  congrua  signa  dabant. 
Sic  capite  et  pedibus  gestans  caducifer  alas, 

1n  verbis  cursum  signat  uiesse  levem. 
Haad  procul  hinc  sedit  sensus  Dialectica  mater  : 

lila  Videbatur  sians,  erat  ista  sedens. 
Par  quibus  in  sensu,  dispar  in  pluribus  actus 

Stando  quod  illa  boat,  ista  sedendo  legit.     . 
llla  iumuliifluas  sedes  pelit ,  isia  remotas : 

llla  forum  jugiter  appetit,  ista  stylum. 
Oribus  illa  modum  componit,  moribus  ista, 

Illaqne  fons  verbis,  sensibus  ista  manet. 
La:va  caput  monstrat,  corpus  taroen  occulit  an^is« 

Dum  nil  dextra  tenet  quis  petit  illa  petat. 
B  Qux  proponit  et  assumit,  concludit  acute, 

Incautum  ut  solers  mox  petat  anguesoo. 
Hxc  vera  a  falsis  studio  discernere  magno 

iEsiuat,  et  yefi  scit  repertre  viam. 
Hoc  Logica,  ast  alio  consederat  Ethica  ramo  : 

Hxc  ratione  viget,  moribus  illaprobis. 
Hae  in  parte  iocum  retinet  pnidentia  primom,  ' 

Quoc  sanct»  vtt»  perdere  nescit  iter. 
Stabai  ibi  grayitate  pia,  librumque  tenebat, 

Ut  queat  imbutus  hoe  suus  esse  sequikt. 
Proxima  vis  illl  siabat  fortissima  virtus,   -' 

Insignita  armis,  afllciisqoe  suis. 
Allera  namque  itoanus  sicam  tenet,  alterA  )>ariiiiam 

Tectnm  eral  et  cono  cassidis  omne  caput. 
Quo  queal  liorrendas  vitioram  vincere  larva^, 
C     Et  pia  liberlas  quo  bene  lota  flai. 
Hane  prope  Justiiia  gladium  palmamqve  lendtoifT^'  • 

Libra  erai  in  eujus  sive  corona  manu.  ^ 

Quis  tormenta  ferat  non  Jnstis,  praemia  Justift, 

Pondere  sea  Juste  dicta  vel  acia  probel. 
Hanc  prope  temperlem  praBiM^ns  Aoderaiio  MiM 

Fortia  fraena  vehens  sive  flagelia  manu, 
Qois  pigros  stimulei,  veloces  iemperel,  el  fjptiM 

iEquus  ttl  asquaiid  corsibQS  ordo  meei. 

Laminibus  senisniteo,  ternis  facicbas» 
Guffl  radioque  plagas  molior  exagonas. 

Arithmetica, 


Sum  tenuis  facie,  muUisque  fugacibus  alis  : 
Qui  me  nosse  vclit  semper  amando  colat. 
Nascor  inaequaiis  mfra  positura  flgoras, 
D     Germanisque  iribos  fons  ei  ori^o  oiaaeBa» 

Rhetorica. 

Lingua  perita  mibl  nomen  dedit  aiqoe  loqaela, 

Sed  tamen  indoctos  visito  saepe  viros. 
Nam  per  me  superat  qui  me  non  vidcrat  unqaam. 
Quam  magis  lUe  facit  qui  mea  Jura  sapii? 

Dialectica, 

Nil  dubie  concedo  loqui,  sed  certa  reclado. 

Famina  lata  cilis  stringere  docta  locis. 
Quippe  in  quinque  modis  toium  deiertnino  quod  est 

Nec  minust  aat  flujua,  esi  sed  ui  omoe  caneiia. 

GrammaUeu. 

Pulchra  medeia  flo  balbis  dom  reddo  loqaeltt, 
Oris  enim  vittis  sum  medicina  pofens. 

Stx  eiiam  foliis  gQStum  oompono  saiubrege^ 
Poelea  miile  laodia  add5  whms  op«ft. 


S35 


THEODULFI  AURELIANEMSIS  EPISG. 


536 


Arboris  at  magine  snrsam  tendebat  imago, 

Ibat  et  in  celsuro  stirps  bene  rectus  eL 
Quem  numerorum  ulnisarsamplexata tenebat : 

Stare  videbantur  ramo  in  utroque  pedes. 
Ista  manus  numeros  retinebat,  et  illa  Yolumen, 

Qiiam  constat  matrem,  Physica,  inesse  tuam. 
Hanc  super  ex  primis  geminae  procedere  ramis 

Cemuntur,  similes  e  regione  sibi. 
Musica  in  unius  residebat  parte  sonora, 

Arte  videbatur  flla  movere  lyrae. 
Et  cui  disparibus  calamis  estfistula  septem, 

Qui  numerus  celebris  mystica  multa  gerit. 
Stabat  et  acclinis  lasva  in  Geometrica  parte, 

Dextra  manus  radium,  laeva  vehit  rotulam. 
Et  radius  teretem  metitur  comminus  orbem, 

JBtherias  zonas  et  rota  quinque  tenet. 
E  quibus  extremae  geminae  sunt  frigore  press», 

Torrida  per  medium  temperat  una  duas. 
Inter  quas  medius  stirps  surgens  ibat  in  altum, 

Ars  et  ab  astrologis  culta  retentat  eum. 
Huic  capnt  alta  petens  onerabat  circulus  ingens, 

Qnem  manibus  geminis  bracfaia  tensa  tenent. 
Girciilus  astriferi  formatus  imagine  coeli, 

Qnem  signorum  implet  flammeus  ordo  decens. 
Signa  quater  terna  hunc,  sive  astra  errantia  septem, 

Lege,  vice,  exornant  cursibus,  orfoe,  locis. 
Hinc  Aries,  Taurus,  Gemini,  Gancerque,  Leoque, 

Yirgoque  cum  Gurru,  Libraque,  sive  nepa 
Ardtenens,  Gapricomus,  Aquarius,  et  duo  Pisces, 

Gircumdant  orbem  per  sua  signa  poli. 
Sol,  Luna,  et  Mars,  Gylleni,  Jovis,  et  Gytherea, 

Et  Satume  gravis,  itis  in  orbe  dies. 
Nec  tibi  displiceant  gentilia  nomina,  lector. 

Iste  vetustatis  mos  datur  a  patribus. 
Septenis  astris  et  signis  his  duodenis, 
.Dirigitur  mensis,  annus,  et  ipse  dies. 
Ola  dielms  ennt  aptata,  et  mensibus  ista» 

Hebdomades  isUs,  constat  et  annus  eis. 
Arbor  habebat  ea,  et  folia,  et  pendentia  poma, 

Sicque  venustatem  et  mystica  plura  dabat. 
ih  foliis  verba,  in  pomis  intellige  sensus, 

Haec  crebro  accrescunt ,  illa  bene  usa  cibant. 
Hac  patula  nostra  exercetur  in  arbore  vita. 

Sempcr  ut  a  parvis  editiora  petat : 
Sensns  et  humanus  paulatim  scandat  ad  alta, 

Huncque  diu  pigeat  inferiora  sequi. 
Ethica  Grammaticae,  Logica  et  mox  jungitur  illis, 

Physica  cum  sociis  artibus  atque  sedet. 
Quamm  suprema  sedem  sibi  legit  in  arce 

Quae  legem  astroram  continet  atque  poli. 
Eloquium  Mores,  Logica  illas  alma  sequatur, 

Ut  naturales  res  bene  nosse  queat. 
Et  convexa  poli  cantns  terrasque  peragret, 

De  mundi  et  rebus  sfhera  celsa  petat. 

^lmago  terr(B.  Magna  Dea  eadem  quae  Tellus. 
Idcirco  quse  Ma^nae  Deae  aflingi  solebant,  eadem  ad 
Terram  physica  ratione  alii  aliter  referebant.  Qua 
de  re  Augustinus  ex  Varrone  mnlta  lib.  vii  de  Givitate 
Dei,  et  bidorus  OriginQm  viii,  cap.  De  diU  gentium, 
De  Tellure  autem  Dea  vetus  Romse  nondum  opinor 


ni. 


ALIA  PICTimA.    III  OCA  ERAT  •  IX AGO  TE&MB  IN  MODUM 

ORBIS  COMPREBENSA. 

Quo  terrae  in  speciem  perstabat  pulcbra  virago, 

Quae  pueram  lactat,  fruge  replet  calathum. 
Turritumque  caput,  magni  et  sinuaminis  angneoi, 

Inque  manu  davem,  cymbala,  et  arma  vehensi^ 
Hac  coram  galli,  pecudes,  torvique  leones 

Submissi  stabant,  sella  et  inanis  erat. 
Mobilis  huic  magni  suberat  vertigo  vebidi, 

Atque  rotae  teretis  circulus  ibat  ei. 
Hasc  pueram  lactat,  quoniam  nasoentia  pascit, 

Tellurisque  fovet  cuncta  creata  simul. 
In  calathis  frages,  magnas  in  tnrribQS  urbes, 

Agricolae  ingenium  signat  in  angoe  vafnim. 
^  Panditur  aestate,  in  brama  quia  dauditur  annis^ 

Gestamen  clavis  haec  vehit  inde  mann. 
Gymbala  sunt  sonitus,  flunt  qui  agrestibus  armis, 

Factitat  aut  opifex  quilibet  arle  sna. 
Et  quia  pro  patria  cuncti  confligere  debent, 

Effigies  tellas  hinc  vehit  anna  tosr. 
Orbis  stemma  rotae,  signabant  semina  galli, 

Orbis  concepto  semine  multa  dabit. 
Oili  subduntur  pecudes,  quia  pabula  ab  iUa 

Summunt,  nil  et  opis  hac  sine  habere  queunt. 
Quodque  subest  iUi  rabies  inimica  leonuih» 

Hoc  est  quod  tellus  terrea  cuncta  domat. 
Omnia  cum  sint  mota,  tamen  nequit  ipsa  moveri, 

Hinc  flngebatur  sella  perennis  ei« 
Per  sedes  etiam  mundi  signantur  honores, 

Perpetuo  quod  eos  nemo  habituras  adit. 
Alter  in  alterius  gaudet  residere  cathedra, 

Hic  sedet,  hic  sedit :  hic  it,  et  ille  redlt 
Inde  vehebatur  curra,  quod  in  aere  pendet 

Tellns,  et  levibus  s^tineatnr  aquis. 
Hinc  est  de  Domino  verax  quod  lectio  promit, 

niius  laudes  enumerare  studens, 
Qui  super  immensum  Borean  extendit  inane, 

Et  terra  appendit  te  super  ipsa  nihil. 
Quodque  rotis  vehitur,  mundi  vertigo  notatar, 

Qui  volucri  cursu  volvitur  atque  modo. 
Stare  videbatur  terrenae  sortis  imago, 

Semper  habet  quoniam  rara  colens  quod  agat. 
Hoc  opus  ut  fleret  Theodulfus  episcopus  egi, 
])     Et  duplici  officio  rite  vigere  dedi. 

Sciilcet  ut  dapibus  pascantur  corpora  laetis, 

Inspecta  et  mentem  orbis  imago  cibet. 
Plus  epulas  animae  quam  corpus  dilige  visor, 
.    Yivida  mens  illls,  his  caro  pollet  hebes. 
Gcelica  verba  sonent,  dapibus  haec  mensa  rednndely 

Et  teneant  nuUum  livida  dicta  locum. 
Totius  orbis  adest  breviter  depicta  flgnra : 

Rem  magnam  in  parvo  corpore  nosse  dabit. 
Hic  ampliitrite  terraram  margine  iongo 

in  iacem  prolata  restat  inscriptio : 

DEA  TELLURI 

SACRUM 

M.  AURELICrS 

THREPTUS 

FECIT. 


557  GAftMlNA. 

BrAChit  protendit  flttmina  cuncta  vortns.  A 

Inflatis  buccis  dlscordes  undique  fratres, 
InsiBtunt  orbii  sunt  sua  cuique  loca. 

IV. 

*  AB  AlDLrmf  EPI8C0PUM. 

iRc  Aiulfe  tibi,  pr^esul  sanctissime,  mitto 

TeuduUus  carmen  exsul  ab  exsilio. 
Nobilis  et  |Milchrae  fiieras  puer  indolis  olim, 

Nunc  Tir  es  ornatus  uobilitatis  ope. 
Qus  fuit  in  pnero  docilis  solertia  parvo, 

Nunc  manet  in  magno  dante  Touante  viro. 
Signa  puer  magn»  semper  virtutis  habebas 

Magna,  docens  magnum  te  forte  sorte  virum 
Sic  sata  promittunt  fecund»  praemia  messis : 

Sic  tauri  in  vitulo  forma  patet  tenero.  B 

Ingenuas  artes  studium  tibi  discere  tandem 

Ezstitit,  et  cultum  his  pectus  habere  satis. 
At  nunc  divini  tibi  tradere  dogmata  verbi  i 

Est  labor,  et  populis  jura  refelle  poli. 
Quae  tonc  grammatico  sumebas  pocula  fonCe, 

Ambrosio  mentes  nunc  bene  rore  rigas. 
Vivere  te  sancte  mmor  dispergit  ubique, 

Magna  per  ora  virum  sat  tua  fama  volat. 
Cuncta  quis  expediet  laudis  praeconia  vestrae, 

Quae  Suitegaudus  iste  referre  solet? 
SuitegauduSy  ubi  probitas,  verumque,  fidesqne, 

Et  bona  cuncta  simul  consociata  manent. 
Bunc  Deus,  et  probitas  vitae,  atque  electio  fratrum 

Praetulerat  sancto  me  mediante  gregi. 
Sed  male  livor  edax,  dolus,  et  pellacia  fallax,  G 

Praesulis  a  propria  sede  removit  eum. 
Est  Deus  in  coelo,  proprio  hunc  qui  reddat  ovili, 

Cnra  sit  et  prbprii  quae  fuit  ante  gregis. 
flic  de  parte  tulit  veslra  mihi  verba  benigna, 

£t  mihi  praesentem  te  dedit  ore  suo. 
Dum  bona  vestra  mihi  narrat,  me  perfovet  aegrum 

Actibus  eque  tuis  m^ns  mea  beta  manet. 
Hic  vice  res  sludet  a  nobis  hac  quaerere  quasdam 

Yestra,  et  reqionsum  quod  tibi  portet  habet. 
Rettnlit  ille  mihi  studiumque,  decusque,  modumque, 

Quo  vehis  officii  pondera  digni  tui. 
Qnaliler  exempUs  et  verbis  ferre  ducatum 

Non  cessas  populis  ad  pia  regna  poU. 
Es  bona  magna  gerens,  ut  agas  nujora  precamur,     *. 

Poscimus  optatam  ut  det  tibi  Christus  opem. 
Sunt  exempla  tibi  patrum  sectanda  priorum, 

Exemplo  et  verbis  ut  doceare  tuis. 
Et  tna  conthinis  crescat  doctrina  diebus, 

Atque  ut  qui  caput  es  per  pia  membra  meet. 
Es  patriarchaU  primae  praeUtus  honore 

«  Ad  AhUfum  epueafnm.  Agiulfum,  sive  Aif^uUhm, 
Bituricensem  pnmae  sedis  patriarcham ,  sic  enim 
appeUat.  Yir  fnit  etiam  dum  viveret  sanctitatis  fama 
conspicuus.  Judex  cum  alus  episcopis  eleclus  ab 
Ebone  Rhemensi  anno  835.  £x  hac  vero  epislola 
liquet  episcopum  jam  fuisse  cum  Theoduldis  Ando- 
gavis  exsularet,  hoc  est  ante  annum  820  contra 
quam  vulgo  tradunt  qui  de  episcopis  Bituricensium 
scripserunt 

^  Crede  meii  verH$,   Insimulabatur  Theodulfus 


LIB.  IV.  55 fl 

Sedis,  et  alma  patrum  est  subdita  turba  tibi. 
Inde  manere  tibi  prudens  solerlia  debet, 

Omnibus  ut  specimen  sis,  decus,  ordo,  modus. 
Quo  magis  es  celsus,  humiUs  magis  esse  memento« 

Gratia  te  altithroiii  ditet  ut  alma  Dei. 
Esto  bonis  agnus,  leo  fervidus  esto  maUgnis, 

Pars  amet  ista  patrem,  ut  iUa  pavescat  herumy 
Cumque  pUs  fueris  pius,  et  districtus  acerbis, 

Te  pars  haec  matrem  sentiat,  illa  patrem. 
Sit  tibi  larga  manus,  placidum  cor,  dulcia  verba : 

Sis  probus  et  solers,  promptus  ad  omne  bonum. 
Sed  quid  ago,  vel  quo  me  nunc  mea  fistula  ducit? 

Doctoris  simUis  sum  modo  factus  ego. 
Te  precor  interea,  nostrae  memor  esto  ruinae, 

Oratu  et  precibus  fors  mala  nostra  leves. 
Forsan  te  orante/fratrumque  juvante  caterva, 

Omnipotens  veniam  det  miserando  mihi. 
Et  nos  exsUio  relevet  miseratus  ab  isto, 

Joseph  qui  exemit  carcere,  sive  Petrum* 
Ipse  Deo  fateor  peccamina  multa  peregi, 

Quae  supemnt  numero  temet  arena  marisy 
Et  pluviae  guttas,  maris  undam,  sidera  coeU, 

Herbarum  frutices,  germina  cuncta  soli. 
Haec  sunt  aerumnas  ego  cur  sum  missus  in  istas, 

Esse  nec  ut  debent  sunt  mala  tanta  mihi. 
Non  regi  aut  proU,  non  ejus  crede  jugali 

Peccavi,  ut  meritis  haec  mala  tanta  veham. 
^  Crede  meis  verbis,  frater  i(^ncti$sime,  crede, 

Me  objecti  haudquaquam  criminis  esse  reum. 
Perderet  ut  sceptrum,  vitam,  propriumque  nepotem, 

Haec  tria  sum  nunquam  consiUatus  ego. 
Addimus  et  quartum  :  mihi  nou  fuit  illa  voluntas, 

Utcunque  ut  rerum  haec  mala  tanta  forent. 
Hoc  ego  damavi,  clamo,  clamabo  per  aevum, 

Haec  donec  animae  membra  Uquor  vegetat. 
Qui  modo  non  credit,  cogetur  credere  tandem, 

Yentum  erit  ut  magni  judids  ante  thronum. 
Qui  mihi  testis  erit  pius  et  justissimus  ultor, 

Omnia  cui  semper  nnda  et  aperta  manent. 
Qui  non  acceptat  personas,  munera  sive 

DiUgit,  aequum  aequus  diligit  omne  bonum. 
i^us  in  aspectu  falsissima  cuncta  peribunt  - 

Hic  meus  alterius  non  ope  testis  eget.  * 
Me  tua  chare  fovet  dulcis  comp^jsio  frater, 

Tristitiaeque  meae  pars  tibi  magna  manet. 
Det  Pater  altithronus,  coelum  terramque  gubemant, 

Laetitiae  nostrae  ut  postmodo  composeas. 
Te  scio  cunctorum  redimitum  flore  bonorum, 

Lampade  virtutum  seu  rutilare  satis. 
Sit  tU>i  vita,  salus,  et  Christi  gratia  regis, 
•  Exstet  et  omnipotens  fautor  ubique  tibl, 

tanquam  particeps  conjurationis  Bemardi  regis  ad- 
versus  Ludovicum  patruum.  Pernegat  ille  se  huic 
crimini  alfinem,  nec  in  hac  tantum  epistola  verum 
etiam  in  sequenti. 

Non  est  coofeasus  ptmsaU  et  ipse  perit. 

Et  quani]pam  ei  spes  veniae  ostendebatur,  si  annue* 
ret,  flecti  tamen  non  potuit.  Quare  excipiendus  erat 
The^no,  cum  episcopos  in  noc  judicio  sua  in  con- 
fessione  depositos  afflrmavit. 


TULODULFl  A13RCLIANE!N&IS  EMSa  5iO 

A     Quod  factum  esl  inihimet,  esse  potest  alli. 
Est  comroune  malum ,  communis  cura  peienda  e^t : 

Quod  nostrum  esl  bodie,  cras  eril  alterius. 
Hxc  non  quis  frater  timeat  conlagia  demens. 

Ne  illi  quae  nobis  inrepat  isUi  lucs? 
Febre  solet  febris,  seu  vulnere  crescere  vulnus  :  % 

Slc  multa  ex  uno  fonle  fluenta  fluunt. 
Hxc  mea  si  placidam  sit  nacla  plaga  medelam, 

Pristinus  el  veniat  morbo  abeunle  vigor. 
Tale  quid  ulterius  non  pars  inimica  valebit 

Appetere,  et  scelus  hoc  non  leve  prorsus  erit. 
Servus  habet  propriam  et  mcndax  ancilluia  legem« 

Oppilio,  pastor,  naula,  subulcus,  arans. 
Proh  dolor !  amisii  hanc  solus  cpiscopus,  ordlo 

Qui  labefactatur  nunc  sine  lege  sua. 
b  Debuit  et  qui  aliis  legalia  promere  jura, 

Officii  perditjus  sine  jurc  sui. 
Culpa  faclt  soivum  confessa  perire  latronem  : 

Non  est  confessus  pra^sul,  et  ecce  perit, 
Cumque  suis  egeant  mundana  hegotia  rebus, 

Causa  quibusjustum  possit  habere  modum  : 
Nostra  eguitjdsto  hltionls  ^ondere  cnusa, 

Sacvitia  excepta,  nullnn^  habet  ista  modum , 
Non  ibi  teslt^  inest,  Judex  hec  idoneus  ullns , 

Non  aliquod  crimen  Ipse  e^b  iassus  eram. 
Esto  forem  fassus,  cigus  censura  valerel 

Dedere  judicit  congrua  fVena  mlhi  f 
Solius  illud  dpu§  Bomani  praesulis  exstat, 

CuJUs  ego  l>  accepi  pdllia  sancta  manu. 

Mittere  chare  mibi  libuit  tibi  carmioa  qu»dam| 
Nostra  quibus  lusit  musa  jocosa  parum. 

Tempore  praeterea  hoc  quaedam  miracula  visa 
Dicuniur,  breviler  e  quibus  ista  cattam* 

VL 

c  DE  FLDVIO  QDl  8ICCATD&  WT. 

Est  fluvius,  Sartam  Calli  djxere  priores « 

Perttcus  hunc  gignit,  et  Meduana  bibit 
Fluctibus  ille  suis  penetrans  Cenomanica  ruTft  i 

Moenia  qui  proptcr  illius  urbis  abit* 
Quo  cives  transire  solent  prope  lintribus  illum  i 

lllic  portentuna  npn  leve  fecit  eis. 
Denique  roscidiilas  tenebras  cum  aurora  fugareii 

Et  solito  peterent  more  fluenta  homines : 

vico  Pio  fuerat»  eom  veniret  in  QaUlam*  SDd  {fiter 

ta 

noQ 

ita. 

c  De  fluvio  qni  $icMUM  Mf .  Id  factttm  amio  CfirisU 
820,  die  8  Febrnarii.  Quod  utrun^que  TbmMiuifua  ver  • 
sibus  suis  signincat.  Annum  quidem,  cum  LiKipvici 
Pii,  qui  814  irllerat,  sebtimnnl  hunc  riumcral.  Diem 
vero,  cum  sol^Hi  «it  in  vigeslmo  secundo  A(|itarif 
gradu  tunc  fuisse.  Nam  pum  solis  ingfe^sii^  in  ^qua- 
rlum  Theodultl  sxculo  ex  die  18  lajiiisirii  ^bdupi 
soleret,  consequens  erat  ut  yige&imu^  secunJus  al)- 
hlnc  dies  octavus  esset  Februarii.  Qiiod.  autem  nuai  - 
tuna  cisilii  sui  annom  componii  cuiii  sepilipo  Liido* 
yici,  sic  accipieiMlum  videturi  ui  cxsilio  suu  iniputet 
id  tcmpus  quo  prinuim  cum  alils  aotensus  est  sub 
ftncni  anni  817.  Alioqui  sequeuti  tanlufQ  annpi  post 
Pnscha ,  gradu  dejectus  atque  in  exsiluim,  boc  ^^U 
in  monasierium  relegaius  est.  Quo  temppre  LiidoTici 
«innUs  agebatur  non  seplimus,  sed  ociavus 


559 

\ive  Deo  f^lii  per  tem|[>ora  longa  sacerdos, 
Deque  bono  ih  melius  profice  rite,  Vale. 

V. 

^  AD  MODnilCIJIf  EP18C0PDII. 

Theodulfus  Modoino  suo  salutem. 
Hoc  Modoine  tibi  Theudulfus  dirigit  exsul 

Summo  pontificum  cernuus  ecce  melos. 
Ito  Thalia  celer,  celeri  transcurre  volatu, 

Nec  mora,  nec  tibi  sit  ulla  in  eundo  quies. 
Donec  pervenias  Modolni  ad  tecta  beati, 

Praesulis  eximii,  pontificisque  pii. 
Ad  quem  mox  veniens  genibus  revoluta  Jacebis. 

Jusserit  et  si  te  surgere,  surge  celer. 
Basia  confestim  manibus  donabis  amicis, 

Et  spectans  patulam  fessa  tacebis  humnm. 
At  si  te  rogltet  qux  sis,  et  cujus,  et  undc, 

Fare  age,  prome  ahlmo  singula  dicta  tuo. 
Sum  Theudttlfi  Erato,  veniens  de  carceris  antro 

Ejus,  ubi  immehsus  hunc  tuus  urit  ainor. 
Exsui,  inops,  pauper,  tristissimus,  anxius,  angens, 

Spretus  et  afQictus  est  ubi,  sive  dolens. 
Forsan  et  ipse  roget  quid  agam,  me  vivcre  dices 

Tita,  qua  melior  mbrs  bona  forte  foret. 
Aut  legit,  aut  docet,  aut  laudum  pia  munia  complet 

Cunctipatri  Domino,  qui  iregit  arva,  polum. 
fiunc  pro  te  poscit,  pro  se  sive  ordine  cleri, 

Pro  populi  et  regis  proque  salute  ducum. 
Me  tibi  transmisit,  hujiis  tibi  dico  salutes, 

Subdita  suht  cujtis  verba  canenda  libi. 
Obsecro,  fraier  amahs,  liostri  memor  esse  memeotOy 

Frater  t^ars  animi  poriio  magna  mei. 
Mens  tua  6it  semper  nostros  miserata  labores, 

Nostrai  est  noia  tibl  quod  bene  causa  rei. 
Quo  mage  res  nota  est,  hidgis  inde  adhibeto  labo- 

[rem; 

Sic  medicus  morbum  dum  videt,  arie  fugat 
Fumea  pnesentt^  pereunt  scis  gaiidia  mundi : 

Nunquam  fraternus  sed  perit  alraus  ainor. 
Me  modoplurisamas,  qnanquam  mcsemper  amasses^ 

iEgrum  aiifs  natum  plas  pia  mater  amat. 
Fessis  opto  libens  certa  succurrere  rebus, 

£t  fratmm  mentes  sollicitato  pias. 
Unus  ego  quamvis  sim,  non  est  unius  haec  res  : 

«  Ad  Woduinum  epi$copum,  Episcopum  Augutto- 
dunensem  ,  qui  Judex  item  electus  ab  Ebone  cqm  H  utriusque  palliuni  hoc  discrimen  quod  Smrio  i 
abdictret.  AdbuDcexstatl^^ioriLiTgdunensis  epistbtsi  ^datum  ut  iransiret  ad  successores,  Theudulro  m 
typis  olim  Moreliaui».  excusa.  Sunt  ei  911«  dUas 
Flori  ejusdein  in  codice  Petaviano  791,  uoa  prO* 
iixior  pro  Ecclesia  Lugdunensi ,  Egregio  Modoino 
viro,  elc,  altera  brevior,  in  qua  quia  dunum  Velerc 
lingua  Gallorum  montem  signiBcat,  Modolnum  Au- 
i:usti  montis  episcopum  vocat.  Sic  enim  iiium  af- 
fatur. 

Silte,  Mcte  pfereiis,  Christt  venersnde  slcerdos, 

▲tigusU  moiitii  t>asior  ln  arce  polcns. 
Ovein  fwer  illuiitrai  merUis  itplendeiitibus  ordo, 

Doctriuas  ei  stoUium  toliit  ad  astrs  pi«« 

i>  Accepi  pallia,  Pallium  archjeplscopi»  Iribai  pro- 
prie  solet.  Conceditur  tamen  iiiterdum  etiam  cpi^ 
scopis  non  metropoiitanis.  quertiadmodura  Syagiio 
AHffustodttnensi  a  Gregorio  Magno  concessum  esti 
et  Th?odulfus  Ipsius  papa;  mnnu  se  acccnisse  tesia- 
tur,  Stepbani  IV  ooinor,  cul  obviam  missus  a  Ludo- 


c 


Ui  CARMINA.  LIB.  !T. 

Etl  pf^priit  spolisloft  «qait  kMP»  IBe  f^Bpertiift , 

Qui  raie  tcu  renii  perviiis  Mie  fnlt. 
Stantibus  aupn  vMlii  pepiiiiis  Mflc  Me  etupetat , 

Aiveue  el  plebem  adl  interiora  Tecal« 
Nemo  ratem  qonrit,  nultpa  le  naTlta  pesdt  i 

Miranti  pepule  aie  alat  aperta  via. 
Et  metus  aique  rei  novitas  intrare  vetabat 

PrimitHi,  et  aensim  coepit  abire  nietus^ 
Incipit  ease  vetus  aeva  rei,  intratnr  utrinquer 

Alterutran  ripain  pleba  petit  atque  peeuSb 
Pes  vel  eis  aieeui,  moiliciira  vei  planta  ma4e6eit, 

Dum  pepului  f  raUieni  itque  redltque  n*equeiH. 
Si  olim  tale  vadum  juvenis  Laeandrus  liaberett 

Non  fbret  itisifQii  tam  tibl  luetui  Ero. 
Non  ad  piseandum  quiiquam  fert  rete  vel  bamnm : 

Saltibus  aique  manu  qui  volet  iliud  agit« 
Yir  tumulandui  erat  ripai  ulteriovii  iu  agre^ 

Flentibui  evehitur  per  loca  sioea  saii. 
Ula  sat  urbi  timuii^  peteret  ne  se  uiida  tumeicetiSy 

Obruerelque  simuJ  oompita,  rura»  domos. 
Saxa  pateiit  igaota  pelo ,  polos  ipse  patescit 

Saziai  eom  propriam  iinquerel  buiMor  homum. 
Quo  vada  nulla  dabas  pediti  iillc<  Snna;  dedisti 

Graiide  vadum  calif  as  cum  tna  feiara  stupent. 
Saru  aliii  vicibai  boe  ipsum  est  pass*  duabus, 

Nee  boc  nec  prociil  boe  tempere,  tlve  loco. 
Quis  neget  anliqui  Domlnum  memiftlise  tropxi , 

Quo  flnvinm  sdmUt  et  Hierieliunta  qnalit  ? 
A  prima  in  quartam  modus  hie  defluxerat  horadkt 

Inde  i«3i  repetit  posl  coler  unda  vlas. 
Nomina  non  ideo  narrantum  seripsimns  istic, 

Sunt  qvoaiam  plures  qui  cecinere  mibi. 
At  si  nosse  ni  via»  leclori  lempoira  gest^ 

Accipe,  promemui  iub  brevitate  tibl. 
Septimui  faie  afitur  decurrens  lubrieus  annus , 

Quod,  Ludcvice,  tibi  regna  paterna  manent. 
Exsilii  quaruiiy  meriiii  hoii  deniqae  liositis » 

Yolvitur  infiiuBttis  nger  et  ecce  mti. 
Forsan  nosse  diem  vlSp  banc  quoque  diice,  cantotis, 

Ut  res  amblgmim  poiill  babere  mhil. 
Bis  partem  uttdenam  selidl  mia  iolis  Aquari 

Scanderat»  in  sexta  lunaqiie  Piscis  erat. 
Tale  quid  asseverant  le  fiumen  Idonea  passum, 

Hac  quod  ab  urbe  floens  sat  prope  Sarta  bibit. 
Quaere  locum  ex  aliis^  dlei  tlbi  tempora  dicam, 

Crastina  pr»fatm  res  fait  ista  rei. 
Hunc  quoque  defbetum  qaod  passa  iit  Angera  dlctmt, 

Sed  locuiaique  dlestimit  mibl  nota  minns. 
Nam  grandl  stndio  perquirimus  ista,  qttod  illi 

Qui  nammt  per  me  nosse  futura  volnnl. 
Non  id  aperu  eanit,  nec  erit  vox  semper  operta ! 

Tenpore  namqiie  manent  Ista  canenda  suo. 

YD. 
VB  Pt^nk  kmm  in  tekra  tolosa. 

Rebns  et  exemplis  quxdam  bene  noise  valemus : 

Cum  non  divinem,  hsec  scio  res  quid  agat. 

Miraque  slut  per  idem  tempus  cum  plurima  visa , 


iii 


A     Hoc  etiam  visnm  est  quod  recitare  paro. 
Quod  mihi  Gatrardtts  retutlt,  Paschasius  illi : 

Hic  audita  mihi,  visa  sed  ille  refert 
Nempe  Tolosani  locus  est  rurisque  Catufei 

Extimus,  hoc  finit  pagus  uterque  l6co. 
IIIic  campus  inest,  cuJub  sunt  extima  sylvis 

Cincta,  hominesque  manent  non  satis  Inde  procol. 
Qeem  volucres  roagno  complenint  impete  multae, 

Planiiie  inqUe  l^ua  nMiiia  resedit  avis. 
Quas  fluvius,  quas  nemus  habet,  quas  squalida  mra, 

Qu9c  scopulis  nidoi  composuiiie  soIent« 
Quis  cibus  est  varios,  cantus,  color,  atqoe  volatus , 

Penua,  ungues,  rostnini,  mos,  locus,  officium. 
Nam  zephyri  pars  has,  aqnilonii  vexerat  tilai, 

Partem  et  utramque  putea  iigna  babuliie  itia. 
B  Sederunt  campis  acies  altrtnsecui  illiiy 

Et  ^tium  exitabat  inter  utrasqne  «^uod. 
Inter  utramque  aciem  iegatos  ire  patarei , 
,   QmI  pugntt  aut  pacis  Jura  referre  parent. 
Interea  alterutro  pauc»  ex  qtraque  volabaflt 

Parte,  vices  complent  isu  vd  llla  ioaa. 
Egerit  iila  nibil  quod  tunc  legatio  pacis 

Sorie  paleti  post  banc  grandia  bella  cient. 
Uique  diu  Pomos  inter  pepulumque  Qniiituiii 

Curnint  legati  donec  in  arma  ruant: 
Haud  secui  inter  eai,  postquam  aat  utrinque  viMiMim, 

Yi  qua  qumque  valet  In  fera  bella  ruunt. 
Ardent  ad  pugnam  volucrum  hinc  inde  manipli, 

Curaque  aia  ala  coit »  cumque  coborte  cobori. 
Yis  eit  miiitis  diveria,  iod  una  voluntas, 
^     Quod  major  miles,  vult  quoque  parvus  Idem. 
NuIIumopuB  autcurrusi  nullum  aul  habet  usUi 

[eqttoramy 

Usus  abest  chalybis,  spicula  nulla  volant. 
Pro  galea  crista  est»  pro  cuspide  t*ostra  vel  ungoes, 

£t  sua  pro  litois  carmina  qussque  iotaant. 
Ala  levis  parmam,  volucris  fert  pinnula  sicami 

£t  thoraois  babet  pluma  minuta  loeum. 
lamque  diea  sextus  conventUB  fluxerat  h^wt 

Certatim  in  bellum  parte  ab  utraque  runnt. 
Inque  vicem  laniant  se  binc  morsibus,  ietUMis  iilinc 

logenti  bellum  surgit  utrimque  animo. 
Hinc  Rululos,  illinc  videas  coosurgere  Teueroi« 

Ssevire  et  Martem  parte  ab  utraque  femmk 
jl  Clans  cadit  autiumno  vduti  de  siipite  quenMiy 

Maturum  et  foiium  jam  venicnte  gelu» 
Non  aliler  avium  morieos  exercittti  iHie 

Decidit,  ei  magna  strage  replevit  humiHB. 
Nam  teres  sstivis  impletnr  nt  araa  granii, 

Campus  ita  exstincta  sie  ave  plenus  erat. 
A  Borea  in  Boream  vemens  pars  parya  fcversa  est, 

Tota  in  utraque  cobors  parte  perempta  jacet. 
Res  sonat  ista,  venit  populus,  factumque  stupe- 

Mirantur  yariae  mcmbra  Jacc^i  avis. 
Ipse  Tolosana  •  praesul  quoque  veflit  ab  tirbe 
Mantio,  plebs  rogat  haec  ales  an  esca  fiat. 

enim 


•    Frtnul  fitattffo.  1V)losani    hujus    episcopi  notitiam  uni  Theodulfo  debemus.  Pneter  bonc 
locomy  nuUa  ^us  hactenus  reperta  esl  mentio, 


845 


THEODULFl  AURELIANENSIS  EPISG. 


3U 


Illjcitis  spretis  licitas  aMumite,  dixit, 
Plau8tra  onerant  avibus»  iu  sua  quisque  redit. 

m 

DE  PIHiNA  AYIUM  SIMILI  SUPERIORI. 

Tale  quid  hoc  eliam  patratum  tempore  nobis 

Fama  dedit  veloi  multa  per  ora  yolans. 
Qui  Romam  Romaque  meant  remeantque,  canunt 

[boc: 

Inter  quos  mulier  hic  bona  testis  inest, 
Oratum  haec  Turono  Romam  petit,  inde  re?ersa 

Presbytero  Arbaldo  rem  canit,  ille  mihi. 
Denique  circa  Ararim  pigrum,  Rhodanumque  rapa- 

[eem, 

Ut  supra,  vokicrum  pugna  peracta  fuit. 
Qyo  rigidas  inter  cautes,  densasque  paindes. 

Pauca  patent  planis  obsita  rura  locis. 
IlUc,  ut  perhibent,  venit  genus  omne  volantom, 

Quos  Europa  tuus  nutrit  opirous  ager. 
Pars  sedet  in  scopulis,  ressidet  pars  plana  per  arvai 

Arboreis  ramis  pars  quoque  multa  sedet. 
Militiae  in  gemmam  partem  distincta  juventus 

Utraque  conflictum  pars  meditatur  hians. 
Qnattuor  accipitres  veniunt  hinc,  quattuor  illinc, 

Quattuor  et  totidem  parte  ab  utraque  capi. 
Primo  hi  congressu  perimunt  se  hinc  inde  vicissim, 

Accipitrem  accipiter,  seu  capus  ipse  capum. 
Rostra  instant  rostris,  confligunt  unguibus  ungues, 

Quo  paria  arma  vehunt,  hinc  mage  se  perimunU 
Egit  id  iEmathiis  populus  Romanus  in  arVis, 

Gum  fera  bella  gerunt,  hinc  socer  ,  inde  gener. 
€um  frater  frairem  perimit,  vel  amicus  amicum, 

Quando  pares  aquilas  et  paria  arma  vehunt. 
Nempe  duse  volucres  magnse  evasisse  feruntur, 

Quae  non  pugi^anint :  csetera  turba  Jacet. 
Utraque  pars  vincit,  mulcet  victoria  neutram, 

Utrimque  oppletam  strage  reliquit  humum. 
Ut  furor  Annibalis  compievit  funere  Gannas, 

Funere  sic  avium  hsec  rura  repleta  manent. 
Singula  [quis  referat,  quae,  quo,  cur,  quando,  vel 

[unde, 

Monstrata  haec  crebro  tempore  signa  patent? 

Quando  erit  illa  dies,  cum  nostrnm  intrabis  in  hortum, 

Atque  ieges  nostras  ungue  libente  rosas? 
Et  tua  magna  sitis  mage  seu  mage  crescere  gliscet, 

Dum  quod  semper  amas  carmine  plenus  eris? 
Si  qua  istis  fuerint,  ut  erunt,  vitiosa  camenis, 

Parce  precor,  scriptor  non  mihi  doctus  inest. 
Quaeso  tuum  nobis  fldum  transmitte  ministrum, 

Qoi  toa  grata^mihi  perferat  orsa.  Vale. 

IX. 

MOnOim  AD  TEUnUlFUM  CX8ULEM. 

Modoinus  indignus  episcopus  Theoduifo  suo. 

Ludere  nemo  potest  versu  sine  lege  polito, 
Nempe  loqui  recte  nec  valet  arie  carens. 
Sed  prius  accipiler  nec  tentat  vincere  in  armis, 

•  Ipie  Severinut.  Boetius.  De  causis  exsilii  Boe- 
tius  ipse  paucis  in  Gonsolatione  sua.  De  iisdem,  et 
de  suopUcio  ejus,  plura  et  eatenus  inaudita  vetus 


A     Quam  instructus  proprii  hoc  nore  parentis  agat 
Utiiiter  puer  in  primis  non  milital  annis, 

Digna  sed  ezpertus  praemia  tiro  capit. 
Non  audet  nam  nauta  ratem  intrare  adi^sqoe  parato 

Tentans  navigeras  Tiphys  in  armis  aqoas. 
Arte  rudis  cum  sim,  sic  me  quoque  posse  negabo 

Respondere  tuis  versibus  eximiis. 
Yilis  apud  doctos  namque  est  mea  musa  poetas : 

Gondere  ob  hoc  nulium  carmine  nitor  opus. 
Sed  me  cunctantem  compellit  epistola  vestra 

Garmina  jam  numeris  scriloere  disparibus. 
Et  molii  durum  nunc  cerae  inducere  ferrom 

Gogor,  et  insueto  texere  verba  modo. 
Quin  immo  immodicos  dicendum  est  rite  iibellos 

Attulit  en  missus  quod  mihi  vester  opus. 
B  Audisti  antiquos  verbis  ita  ludere  anUcis, 

Saepe  etiam  didid  hoc  et  ab  ore  tuo, 
Mosarom  qood  im^s  norit  non  antra  poeta : 

Sed  dici  de  me  hoc  qooqoe  jore  potest. 
Nonnulli  affirmant  etiam  insanire  poetas, 

Garmina  dum  statuunt  mente  carere  sua. 
At  nobis  integra  manet  mens  ipsa,  nec  audet 

Longius  amisso  ordine  abire  suo. 
Scandala  sed  propter  vitanda  nec  appetit  alta, 

Gontenta  est  modico  nam  moderata  loco. 
Fac,  Theodulfe,  meos  versus  adverte  benigne, 

Nec  sint  despecta  carmina  nostra  tibi. 
Nolo  venenato  nostra  onqoam  dente  laoessas» 

Sed  sint  jodicio  carmina  tota  too. 
Si  qoa  meis  fortasse,  ut  erunt,  errata  canuBnis, 
^     Gemuus  haec  aequis  respice  qoaeso  oculis. 
Saepe  queror  casum  deflendo  insontis  aimciv 

More  fluunt  lacrymae  amnis  ab  ore  meo. 
Saepe  tuam  ingeminans  luxi  flens  ipse  roinam  * 

Proh  dolor  t  amisso  praesol  honore  peris. 
Exsilium  innocuus  pateris  pertriste  sacerdos, 

Inclytus  expertus  praesul  inorme  malom. 
NonnoUis  prodesse  solet  prodentia  molta : 

Laesos  ab  ingenio  es  pater  ecce  too. 
Praecipoe  tiia  magna  tibi  sapientia  soU 

Obfoit,  qood  habes  triste  paravit  onos. 
Livor  edax  petit  alta  fremens,  consternere  tentam 

Id  quod  ovans  siropiex  pectore  turba  colit. 
Nescis  ob  invidiam  quod  longos  Naso  labores 

PertuUt,  et  patria  peUitur  ipse  sua? 
•  Ipse  Severinus  magna  est  dejectus  ab  url>e 

Gonsul  Romana  clarus  ab  aroe  procul. 
Magnus  ab  infesto  est  agitatus  miUte  vatea 

YirgiUus,  propriis  exspoUatus  agris. 
Yulnera  saeva  suo  fertur  sumpsisse  tyranno 

Seneca  praecipuus,  caede  Neronis  obit. 
Quid  memorem  ex  nostris  plures  sudasse  nefanduir 

Pro  nostra  exsilium  reUgione  pia? 
Qui  magis  a  magno  coUtur  pius  ipse  magistro, 

Joanues  dirum  pertulit  exsilium. 
Hilarius  sensisti  ergastula  tu  quoque  dira, 

auctor  in  Excerptis  quae  pridem  cum  Ammiano  Mar 
cellino  ex  schedis  nostris  edita  sunt  ab  Heorioo  >a 
lesio  Y.  G. 


w 


CARMINA. 


Mims  in  ignotam  rege  jubente  loeum.  A 

ClaTiger  ipse  Pelras.  namy  nec  non  et  popalorom 

Doctor  erat  Paulns  carceris  in  gremio. 
Sed  tamen  hoc  egit  feritas  ineulta  repugnans 

GentiHs»  fidei  namque  inimica  piae. 
Addo  etiam  qnod  adhuc  raois  ecclesiasticus  ordOi 

Infonnisque  sua  lege  careret  iners. 
Deposita  jam  pace  frui  feritate  serena 

Debuity  et  proprium  jamque  tenere  modum. 
Gulpa  sacerdotum  facit  hoc»  quod  rilis  habetur 

Ordo  minislerii  maximus  ille  sacri. 
Inter  eos  effectus  nulius  fidus  lialietur» 

Commendat  sanctogratia  quosqueloco. 
Nemo  gemit  miserans  alien»  incommoda  vita^ 

Pro  fratris  pulsans  utilitate  sui. 
Unusquisque  studet  terreno  incombere  lucro,  ^ 

Sectatur  fragiles  deliciosus  opes. 
Ex  quorum  me  nolo  putes  numero  lamen  essey 

Qui  fdcata  le?i  pectore  TeriHi  ferant : 
Sed  qui  cessabo  nunquam  certare  precando, 

Pro  re^tu  vestro  quique  laboro  libens. 
Ergo  ego  sollicito  Teteres  tibi  semper  amicos, 

Proque  tuis  damnis  ambitiosus  ero. 
Hxc  te  nosse  reor»  quoniam  cito  spai^itur  oibe 

Fama  celer  toto,  aulica  dicta  gerens. 
Sis  quod  ab  infausta  hac  demum  regione  movendnSi 

Caesaris  ad  nitidum  limen  ituras  item, 
lllius  ante  oculos  Tenies,  laetumque  Tidebis 

Jam  dudum  Tullum  qui  tibi  tristis  erat. 
Commissum  sceius  omne  tibi  dlmitlere  maTull|        p 

Si  peccasse  tamen  te  memorare  Telis. 
Nam  prodesse  tibi  confessio  pora  Talebit, 

Si  te  Toce  probas  criminis  esse  reum. 
Si  le  dissimulas  de  quo  tibi  crimine  dicam 

Scire,  nou  pro  quo  huic  [F.  hic]  situs  ipse  fores« 

«  Amiitum  rurttts  adire  gradum,  Ut  supra, 

Proh  dolor  I  amisso,  pnesal,  lionore  peris. 

Depositi  enim  fuerant  episcopl  hujus  conspirationis 
rei.  Eginhardus  Annal.  an.  818 :  i  Episcopos  syno- 
dali  decreto  depositos  monasteriis  mancipari  jus- 
sit.  I 

b  Maifredum.  Gomitem,  prseclpuum  tunc  imperii 
minislrum  sub  Ludovico.  Ad  hunc  enim  spectat 


Ufi.  Y.  846 

Ellge  sed  quld  ages,  et  quod  tibi  cunque  Tidetiir 

Consilium  melius»  mente  teneto  precor. 
Sed  mihimet  melius  Tisumicst,  ut  sponte  fatetor 

Quodque  negari  ullo  non  Talet  ingenio. 
Nullo  alio  superare  modo  puto  principis  iram 

Posse,  probes  nisi  te  criminis  esse  reum. 
Promittit,  si  te  peccasse  fateberis  ipse, 

Consilium  Caesar  dedere  velle  tibi. 
Nam  tibi  promittit  Teniet  quod  pristina  Tirlus, 

«  Amissum  ul  possis  rursus  adire  gradum. 
Nescio  frater  amans,  mage  quid  tibi  scribere  possim, 

Cum  sint  h»c  tota  non  tibi  nota  minus. 
Luce  mihi  magna  tu  solis  charior  exstas, 

Nil  fateor  quod  amem  te  mage  mundus  hal>et. 
^  Matfredum  crebris  appellat  q>istola  dictis, 

Lectaque  sunt  Testra  Terba  frequenter  ei. 
Hle  Talet  lapsis  optalam  adhibere  medelam, 

Naufragioque  pium  ferre  patrocinium. 
Flebilis  exhausto  resonat  tIx  carmine  Musa, 

Dicere  quid  possit  nil  habet  illa  magis. 
Sed  mandare  aliquid  dubitaret  epistola  Tcstra 

Mirabar  Testri  cur  mihi  serTitii. 
Nullum  unquam  obsequium  tibi  nam  mihi  crede  ne- 

[gabo, 

Sed  quodcunque  jubes  ipse  libeuter  ago. 

Idcirco  hunc  nostrum  missum  direximus  ad  te, 

Quaecunque  ut  mandas  iile  mihi  referat. 
Quique  procul  dubio  satis  est,  ut  credo,  fidelis, 

Ci\jus  ab  ore  mea  currere  Tcrba  vides. 
Ipse  tibi  quaecunque  roges  sine  fraude  recenset^ 

Absque  dolo  nostra  cuncta  Tice  expediet. 
Imber  habet  liquidas  quot  guttas,  flumina  pisces, 

Emitlit  frondes  quot  nemus  omne  Tirens, 
Area  grana  solet  quol  habere  aestate,  salutes 

Tot  tibi  mitto,  Tale  semper  ubique,  Pater. 

Agobardi  epistola  cui  litulus,  Virorum  prtBBtantit-' 
ftmo  iUque  tltuttriuimo  MatfredOy  ex  qua  iutelligere 
est  quanta  ejus  esset  apud  unperatorem  auctoritas 
et  ^atia.  Quanta  Tcro  ejusdem  postea  In  lUum  per- 
fldia  fuerit,  docuit  duplex  fiIioram,Pippini  primum, 
deinde  Lotharii,  adversus  patrem  comuratio,  in  qua 
utraqueinter  prsecipuos  incentores  a  Thegano  et  allis 
numeratur  hic  Matiredus. 


tm 


LIBER  QUINTUS. 


I.  . 

COMSOLATIO  DE  OBITU  CUJUSDAM   FIUTRIS. 

Si  noTa  nunc  fierenl  lantaram  exordia  rerum, 
Jam  noTus  nsus  eis  nunc  adhibendus  erat. 

Sed  quia  Irita  rei  jam  dudum  est  semita  tantse» 
Erga  hanc  majorum  prisca  tenenda  TJa  esl. 

Mundns  ab  usque  chao  Tarius  hoc  ordine  coepit, 
Et  consummandus  hac  quoque  sorte  manet. 

Floriger»  sedis  habitator  maximus  Adam 


D     Sustulit  hijjusce  condilionis  onus. 
Ignibus  slherels  quanquam  Abd  hostia  capla  est. 

Frateraos  ictus  hic  moriendo  tulil. 
Aspera  quanquam  Euoch  sibi  niors  miretur  adero- 

[ptura, 
Quamvls  sera,  illum  est  appetitura  tamen. 
Moriuus  eslNoe,  spes  orlHs,  pater  alque  secundus 

Qui  Tixit  mullas  indy  tus  inler  aquas. 
Sem  quoque,  muiato  «  rex  esl  qul  nomine  justus, 

•  Rex  nomine  juttut.  Melchlsedech,  cujus  nomen     quitur,  cui  cum  Hebneis  Sem  ipsum  Noe  filium 
justiti»  regem  sonat.  Ex  eorum  ergo  qenlentia  lo-     fuisse  censuerant. 


917 


THEODULFI  AtlMElilAMEHfitB  EPISG. 


•  f  Mqiie  oblator  rlle  sacrifidL 
Ignis  Achxmenif  vincens  incendia,  Yictns 

Mortuns  est  Abrabano,  norma  decns  Gdei. 
Atque  Isaac  sanetns,  sterili  de  matre  creatnf, 

Inque  typo  oblatus  rex  bone  Ghriste  tno. 
Nec  minus  et  Jacob,  Domini  luciamine  dignas 

Qui  palris  atque  Dei  fi t  bcneriictus  ope. 
Nobilis  atque  ejus  proles,  magnusque  senatus^ 

Quorum  Ingens  Josepb  gioria  juslus  erat. 
Post  mala  quae  pcndft,  pro  quis  bona  pliira  rependit. 

Exlreinum  moriens  clausit  et  ipse  dicm. 
Lol  Sodomam  vilans  mortem  vitare  nequivit, 

Tutum  et  sulpfaureis  ignibus  illa  vorat. 
Moriuus  Moyses,  quo  non  (Vjit  aptior  aiier 

Legem  fisrre  Dei,  colloqoioque  frui. 
Sacricola  et  frater,  redimitus  murice  et  auro^ 

Gui  frons  et  sanctum  sancta  vehebat  onus, 
Nun  sacra  seu  proles,  pollens  Jordanis  ad  amnem, 

Pariitur  populo  qui  pia  rnra  pio. 
Aspera  judicibus  iion  est  Incognila  sors  haBC, 

Quorum  actu  popnlus  liber  ab  hoste  fuit< 
Nec  fuit  eximius  Samuel  hoc  fenore  liber , 

Qui  ciuit  a  puero  dogmate,  lege,  flde. 
Monuos  est  David  qui  stravit  csede  Goliath, 

Gomptus  regno,  armis,  carminibusquo  sacriB^ 
Et  Saiomon  sapiens,  sancti  constructor  asyii» 

Post  decos  iinmensum,  divitias  et  opes. 
Necnon  et  regom  et  vatum  pius  ordo  prionun, 

Post  sceptra  et  verbi  fiamina  sancta  Dci. 
Ponttfices  ceiebres,  et  vatum  snmmus  Isaias^ 

Post  sancta  oracla  hane  arripuere  viam. 
Tu  Pharii  regis  Josias  teia  tulisti, 

Qui  cultQ  in  Domini,  proh  dolor !  aptus  etu. 
Yectus  et  Elias  quamvis  eonscendit  ad  alta, 

Mors  diiata  ilii,  non  eit  adempta  tameo» 
Mortuus  Elisei  quamvis  ex  osse  resui^at, 

Mortuus  hic  surgit,  mortuus  ille  Jacet. 
Ne  moriatur  Itabet  Jonas  vitale  sepulcrum, 

Qnam  surgens  vincit,  inortem  ol)eund*  snbit. 
Tangere  qucmque  truces  sanctum  timuere  leones, 

Appetere  hunc  mortb  non  timet  atra  dieSi 
Igne  sacrae  fidei  pueri  exstinxere  caminiMli, 

Sed  letlii  nequeunt  exsuperare  rogiini. 
Ezechiel  moritur  posl  visiim  scdis  hcrills, 

Postque  arcana  Dei  mystica  plura  videt. 
Jusque  sacerdotii  retinens  cum  prole  bedta 

Esdras,  qui  templum  rcstruit-ornat,  amat. 
Et  Hierusaiis  instaurantes  moenia  sancUc, 

Zorobabel  justus,  Neemiasque  pius. 

a  Veri  oblator  sacrificii.  Quia  panem  et  vinum 
offerens,  lypuni  ffessil  oblationis  Ghristi,  ejusque 
mensx,  in  qua  suo  panis  et  vitii  figura  ejus  carne 

Cascifflur,   ei  sanguine  potamur.    Tiiulus   altaris 
ugduni  ab  Agobardo  posili  : 

Hae  Chritii  ineosa  est,  bie  €<plica  sumiiar  esca, 

Hic  bii)itiir  roieusagni  cruure  lil(*x. 
UUdir  his  (Ispitms  Chrwti  plebcs,  qa»m  ordlae  miro 

Unila  craor.  ('or('iis,  diluil,  emii,  alit. 
AiilisiesopusntK!  A^obardus  sup[)lice  volo 

Proiulil,  et  (^Jirisiu  rite  sarraiHio  dpdit. 
Argenium  rutilo  cettaiim  ubl  ftilgurat  auro. 

Mannore  cuni  vario  picta  cupressua  olet. 


A  Atque  insuinrtndid  tesoal  f^i  ortoirit  geoti^ 

Zaeharias  vates,  Aggeus  atque  aaoa^ 
Estber,  et  exsuperans  Aman  Mardoekeua  iakiviiBy 

Israelitanim  qoi  populum  eripiqot» 
Casibus  horrendis  Raphaei  Tohtmqne  nimimqie 

Eximif,  baudquaquam  mortis  ab  orc  tamoft 
Incestos  Juditb  compeseuit  ease  furoreat 

Te  non  compescit  mortls  iniqua  loea. 
Zacbarias  et  anus  superant  facunda  qnerelas» 

Non  superant  iclus  mors  sed  acerba  tuoa« 
Nec  homo  coelestis,  terrenuaque  angeiaa»  aptana 

Promptus  iier  Domino,  hac  sorte  aiienos  ineat. 
Sed  fera  mora  qnid  ages,  aiits  tnii»  improlitf  aasva, 

Cum  vii»  auctorem  perniciosa  petia? 
Qui  te  morte  sua  pressit,  curvavit,  abegitt 
A     Et  vitae  surgens  qut  patefecit  iter ; 
Auctoremque  tuum  tenebrosa  in  tartar%  worait» 

Mentibus  exemptum  eollegiisque  piis«    * 
Petrus  apostoiici  princeps  veneraiidns  bonorit « 

Quo  bene  ciavigero  coelica  regoa  patent. 
I>ogmate,  Paule,  viges  penetrans  sccreta  poiorum» 

Quem  ingens  exornat  posna,  labor,  stiidiaiB. 
Pectore  de  Oomini  dat  pocnla  stiropta  Joanneo^ 

Quem  pia  virginitas»  ejna  et  oniat  aasoff* 
Fulget  apostolicus  sublimi&  et  incljtiis  onlo» 

Cura  doctis  soeiis  discipuliaque  auls» 
Martyrum  et  insignis  aplendesceiis  lamptds  ootltts. 

Turbaque  ooafettrix»  rlrgiaeiitqHe  obonit. 
Quamvis  celsae  animss»  mortaii  ttirpo  erttli 
p     DeMta  pertoivnnt  mors  inamtla  tiiii. 
N6mina  difllGlle  est  cuncloraffi  potae  relWrri^ 

Qui  sunt,  qui  fnerint,  quos  fore  dtf t  DQmimis. 
Siiit  meriti  cajoscunqno,  homm  nuilnt  ab  ssvo 

HtC  taraen  iramanis  conditione  nwilet. 
BoMi)ao  rex  magnus  David  sanctnsque  pnphetet 

AillaUis  sancto  carmine  cantat  ita. 
Est  qitis  homo  vivens,  qni  te  non  pcssima  rerum 

Mors  trahat,  et  visn  possit  abesse  tuo? 
Eruet  aut  animam  propriam  quis  maoibus  itnisi 

lllomm  et  ssva  quii  camisse  raanu  ? 
Mos  bic  ab  usque  cbao  mortalia  gerniina  pressit, 

Alque  sua  mundum  lege  sul)egi|  atroz. 
Condilionis  enim  hujusce  debita  solvit 

Frater,  pro  cujus  carmina  morle  damiis. 

U. 

OB  1>  SEPTEM  VITIIS  CAPlTALItOt. 

(c  Desunt  plurima») 

Contriti  et  cordis  sacra  parare  Deo. 

Et  in  corporali  paltula. 

Convivis  Oiristi  cceletiis  mensa  parafur, 
Sttmjiur  iiic  vivus  divino  miinere  paaU, 
Mitii  etfain  biHittr  agnl  ciim  sanguinp.  I^mphti 
Sic  nos  uoda  laval,  redimit  cruor,  et  caro  pascit. 

I^  t)e  septem  vHUs  capilalihils,  Acephatt)  pocmaii 

3uis  titiilu!;  fneril  ne^cimus,  nos  temere  blinc  indi 
i  nus,  turane  nulius  esset,  tum  quod  abaiigum^nto 
reipsa  non  abhorret.  De  his  enim  septem,  ut  vocat, 
dadibtts  disserit. 
•  Detmm  viurUm'  Hiutus  hic  derectttin  nottt  aua- 


B 


ttf 


/^ 


,y 


J<i 


^» 


-THsCiUa  Bsec  )rati(me  vlget,  hsec  lege  lenettiir,  A 

Mentibus  hsDc  saticlid  gaiidi&  itaagna  pdr^t. 

Felices,  inquit  DomihuS  rex,  qil!  modo  flgtis, 

Egregius  vobis  posl  qUia  risu^  erit. 
Cor  sapientts  ubi  iii^ieU  moesiisslma  dlxlt 

Res  est,  et  slrilti  SUht  ub!  Ixta  quidem. 
Nempe  ait  et  miseri  vencirahdns  Apoj^tolus  este, 

Etveslris  sedeat  plahg6re  flere  anihiis. 
Suscipiat  hiclus  risus  et  gaudia  ma^ror 

Vestra,  seJ  hxc  satagens  dogmata  sancta  dabat. 
Omnia  quis  propriis  poierit  describere  chartis, 

Quse  de  hac  re  sparsim  pagina  sancla  canit? 
Altera,  qiiam  gignlt  furor  ct  confusio  mcntis, 
"^  Segnitiesque  nocens  nil  rationis  habens. 
Non  animum  hxc  purgat,  sed  iniqno  turbine  turbat :    . 

Quem  turbare  valet,  emaculare  nequit :  B 

Hanc  fovet  anxietas,  banc  desperatio  gignit, 

Deque  sui  nigri  flumine  laclis  alit. 
Tertius  horrenda  exoritur  modus  iinprobuS  ira  : 

Gignere  quin  etiam  damna  caduca  solent. 
Cum  desiderio  est  mens  aut  perculsa  timore, 

Carpitur  aut  caeco  desidiosa  rogo  : 
Est  plerumque  suo  sic  excxcata  furore, 

Ut  sit  quid  dicat  nescia,  vel  quid  agat. 
Est  et  ei  sine  clade  dolor,  sine  nomine  moeror, 

Intima  scdTordis  nubilus  error  habet. 
Hanc  modo  somuus  habet ,  modo    tarda  silehtift 

[prensaMt 

Ambulat  et  stertit,  murmurat  atque  tacet. 
Somniat  liic  oculis  residens  ignavus  apertis, 

Nilque  loqpens  sese  diccre  multa  putat.  ^ 

^ctus  hebes  secessus  iners,  obllvia  pigra 

Sunt,  et  nil  fixum  mente  vel  ore  vehit. 
Ut  ratis  in  pelago,  cui  non  est  naviia,  ccria 

Ad  loca  nulla  volat,  sed  vaga  oberrat  aqoas. 
Sic  mens  trislitix  ignava  caligine  pressa, 

Per  pelagns  sensus  Itque  reditque.  sui. 
Colloquiis  fratrum  crebris  hsec  noxa  faliscft, 

Orandi  assiduom  hanc  quoque  pellit  opus. 
Et  fugat  eloquium,  fugat  hanc  et  lccrio  sancfa, 

Sudum  higus  Jubaris  nnbs  tenebrosa  fugit. 
Marcida  uon  vitii  persiabunt  ta;dia  tanti, 

Yirtutum  si  harum  sdnt  agitata  manu. 

temionis  nnins,  qut  aa  hos  non  pervenit  (').  In  eo,  ^ 
ut  comperi,  principem  locum  teoebat  vuigatum  ear-  '^ 
men  de  Plicenicei 

£»t  locus  ia  prinao  felix  Ortenle,  etc. 

ita  ot  hujus  auctorem  qui  ignorabatur,  Tbeodylfum 
deiucepg  iaudare  liceat. 

(*)  QuiTheoduIQ  episcopi.  Anrelisinemih  Opera  piiblloi 
jum  tecit  Jacolins  SirriloiKias,  nocieiaiis  Joiiu  preshyler 
erii(iiiii8,  sex  insius  CarminQin  libros  ediilil,  in  qiioruui  li- 
brov,  qui  csi  de  ieiiein  rt/tta  capUalibuSy  pUiriiin  lniiio 
sane  de^iiferamur,  maximo  orcnrente  hiaiu,  se'i  aliqiiaii- 
ttiium  repieri  poie»t  his  versiltus,  qui  ad  illud  c:irmea 
periinere  videnior.  llAnTEif.,  thehour.  anecij,,  tom.  V, 
pag.  iOO. 

Qui  cuiJs  eii«e  bonus,  qni  vttam  qogeris  bonestam. 

Diiige  miinditiam  corporlsatque  aniin». 
Munda  d<in)us  niuodi  Dominuni  retinere  valebit: 
'       EYam  tall  seuiper  hospite  so^pes  erit. 


A  Ignibus  ut  eeras,  glactes  ul  «olii  tlqtieseunt. 


990 


Igne  liquor  modicus,  ut  perit  amne  rogus. 
Desidis  baud  aliter  laljefacta  pericula  moii>i 

Tabescent  penhus  vi  perimente  pia. 
Si  mentem  ratio  vegeiet,  componat,  et  ornel,  — 

Mox  vitiorum  inient  larvea  monstra  fugam. 
Corporis  in  mcmbris  hebes  est  substantia  nostra, 

In  ratione  viget,  est  ubi  imago  Dei.  — 

Ira  furens  sequititr  spumanti  fervida  rictn  , 

Luminaque  inlorquet  felle  cnienta  tetro. 
Impia  cui  dirnm  tribuit  Belloiia  flagellum, 

Quo  mentes  hominum  iti  jiirgia  sseva  motet. 
Atque  lacessitis  sociis  hinc  indc  ministrat 

Arma,  quibus  perimat  pacis  amara  bdnutti. 
Quis  inolescat  atrox  scelus,  et  discordia  crescat» 

£t  male  fratcrnus  oppetat  almus  amor. 
Sseva  quilMis  dehtur  vitiis  atimenta  cruentls^ 

Ei  dual  omne  nefas  cum  legione  sua.  ' 

£t  virtutum  eadem  cuneus  vcniente  fatiseat, 

Et  prjecepta  flant  irrita  sancta  Dei. 
Quae  nisi  pacatse  neqiieunt  insiJere  mentl, 

Haudquaquani  esse  valent  est  furor  ater  nM. 
Lex  videt  iratum,  hanc  cemere  negligit  ipse, 

Yult  llla  ulclsci,  nic  caecus  ol)errat  iners. 
Hac  abeiint  veniente  modestia,  pax,  pletasque, 

Omne  haec  prsecipitat  mentls  ab  arca  lionntfl. 
Ut  maris  atra  tnovent  ventorum  prselia  fluetus,- 

Nec  tranquilla  ejos  esse  elementa  sinunt. 
Aut  neinus  ut  piacidum  Zephyro  turbatur  et  Eaf#, 

Atque  arbiista  sonant,  robora  puisa  muDt. 
Haud  secus  ira  movet  humanas  perfida  tnentetf 

Esse  net  infelix  corda  quieta  sinit. 
UHus  in  praeceps  mentes  insania  dik^it, 

Nec  palitur  proprium  has  retinerestatam. 
Amputat  et  aensus,  phrcneses  imitata  cereliri, 

Quid  gerat  aut  dicat  nosse  maiigna  vetat. 
Hinc  livor  ora  tegit,  tremor  hinc  et  concutit  aMs, 

Lumina  Gorgoneo  saevius  igne  rotcant. 
Ore  fremit  manibusque  feritt  furil  impete  grandi. 

Omnia  quse  gessit  ncc  memlnisse  valet. 
Jungitur  Eumenidum  stygiis  male  sana  choreis, 

Et  Phlegetont^is  effera  virginibus. 
Cxlicolis  aliena  choris,  ubi  princij^  Ghrislo 


Gerniiur  Omitlpotens  a  muodo  corde  beatis» 

Cernpre  sordiduli  non  ineruere  Deiiin. 
Luinriam  ru((ito,  sf  vis  con^cendere  celSJ, 

Nvim  peiil  inferoa  liixurio«as  homo. 
Luxuria  proc^^res  multos  dPtraxii  a'i  ignpm 

Proh  dolorl  elminimosseinper  ad  ima  trahit. 
Luxnria  prornnS  sensus  detrnttcai  ■cuofieni 

Inncil  et  meuiem,  sauciitl  alqne  gravat. 
Diviiias  anlmi  pariter  dpiexit  iit  aiihnm, 

Enervat  virps,  sordidnt  ai  |U0  preniit. 
Semiier  amal  inisoros  piceas  demcfKere  aaromas, 

Semper  amat  socics  stibdere  dremonibu^. 
Ergo  cave  prudens  nocUnra  Kbidioi^  anna, 

Scilicet  in^iuvipin  musiiceanique  luetn. 
Crapiila  cnirt  bitinii  cra^sam  repl^^vcrii  alriim) 

Ad  joca  sordidulam  luauriosii  irahit. 
Semper  amat  rlsus,  semper  c  ispari)  oachinuoSf 

Semper  lUxuhsm  v»  niero1>esuS  amal. 
Ardua  re^iid  petls?  venlris  imKiereninr  h:)b6il0» 

Ne  stouiarln  curroiis  rrennreini^sa  ca<1»s. 
Si  vis  erjjo  poll,  fr.aer.  con<.CpndHre  re'^ni, 

Dillge  ukUiuUtiam  coryorit  •tqat  ailiuwi 


fS' 


lo 


(,  o 


t  ^ 


~*    A 


<    '^ 


S51 


^«> 


4r 


ti-u 


♦o 


t  b 


>  \  i 


-vO 


Indyu  pro  meiitift  pnemia  iiiiles  habet.  • 
Pax  abi  regnat  oYans,  amor  mciytus,  ordo  beatoBi 

Eroicat  »theriis  arx  nbi  sancta  tbolis. 
Est  etiam  interdum  zelus,  qui  dicitur  ira 

Provida,  pro  recti  quando  adhitetur  ope 
Per  guam  constanter  yitiis  obsistitur  atris, 

Ejus  et  inslinctu  res  mala  pulsa  fugit. 
Estque  fayere  malum  vitiis,  obsistere  dignum» 

Hsc  fugat  iratus,  desldiosus  alit. 
Si  tamen  iratus  cnpit  emendabilis  ut  sit 

Is  qui  corrigitur,  baec  manet  ira  levis. 
At  bona  si  taedent,  ddectant  pessima  quaeque, 

Est  hxc  ira  grayis,  res  et  acerba  nimis. 
Mergit  in  hsec  odii  co&nosa  barathra  maiigni, 

Quod  dncit  miseros  ad  Stygis  ima  viros. 
Est  namque  ira  odium,  quando  inveterata  senescit, 

Deque  malo  in  pejus  discit  abire  malum. 
Gemls,  ait  Dominus,  festucam  in  lumine  fratris, 

inque  trabem  proprio  negligis  aspicere* 
Ira  levis  festuca,  trabes  odium  exstat  inorme, 

Hxc  cito  transcurrit,  id  remorando  gravat. 
Hla  sonat  leviter,  tacito  illud  corde  gravesdt, 

nia  eupit  plagas,  illud  et  exitium. 
Iram  animi  levitas,  odium  creat  illa  malignum, 

Garduus  herba  prius  postmodo  spina  gravis. 
De  sermone  levi  exoritur  grave  crimen  et  atrum» 

Ovo  ita  de  tereti  sit  basUIscus  atrox* 
Sic  nutrita  diu  rerum  mala  semina  laedunt, 

Exstirpata  nocent  protinus  orta  nihil. 
Si  sit  amor  fratrum,  soBvam  non  itur  ad  iram, 

Haec  si  defuerit,  nulla  manent  odia. 
Temperat  aequanimis  vitium  hoc  rationis  honestaSt 

JEqui,  amor  iUius  conterit  ora  caput. 
Hocque.modesta  scelus perimit  patientia  dirum, 

Quae  est  tntda  boni,  pernidesque  mali. 
Yirtutum  genitrix,  nutrix,  defensio,  solers 

Adversa  haec  inter  has  juvat  atque  fovet. 
Frangere  quae  novit  vitiorum  spicula  saeva, 

Atque  suis  horam  arma  pavenda  terit. 
Parmafides,  thorax  spes,  cui  dilectio  cassis 

Est,  quibus  illisi  mucro  perit  chalybis. 
Qui  impactus  resilire  solet,  acieque  retusa, 

In  partes  ferus  et  frusta  minuta  jacet. 
Gui  major  quo  ictus,  major  fractura  patescit 

Longius  et  sparsim  frusta  caduca  volant. 
Postquam  amisit  homo  immortalis  gaudia  vitae, 

Gepit  et  hunc  roiserae  mortis  acerba  lues, 
Oonec  ad  antiquae  redeat  primordia  vitae, 

Seroper  et  est  nobis  hinc  labor,  inde  timor. 
Quo  nos  alma  tuae  refovent  patientia  vires» 

Atque  tuis  armis  tuta  caterva  sumus. 
Inclyta  h;ec  sanctis  tribuit  solatia  cunctis, 

Quis  ut  tuti  essent  urbs  veneranda  fuit. 
Quos  numerare  vetat  brevitas  en  istius  odae, 

Qui  patienter  opes  promeruere  poli. 
E  quibus  unus  erat  comes  huic  fidissimus  lob, 

ftaeserat  atque  ilii  vis  ea  fida  comes. 
Virtuies  in  eo  viguere,  et  copia  rerum, 

Pollebatque  duens  omoibiis  iilebonis. 


THEODULFI  AUBELIANENSIS  EPISG.  3oi 

AProle,  domo,  pecudum  servorumque  agminefdix, 
Atque  quod  his  magis  est  jure,  timore  Dei. 
Invidus  armat  in  hunc  sua  spicnla  comminus  hostis, 

Et  murum  mentis  machina  magna  ferit. 
Teihporis  in  puncto  cunctis  spoliatus  ademptis, 

Destitit  et  dominus,  desUtit  esse  pater. 
Prosperitas  fugit  hunc,  fugiunt  pia  dona  salutis, 

Quod  ferat,  aut  habeat,  nil  nisi  morbus  inest. 
Pro  famulis  vermes,  pro  rebus  tabo  remansit, 

Pro  sobole  stercus,  proque  peplo  sanies. 
Hinc  tormenla  premunt,  ferit  os  hunc  conjugis  ittiue 

Ejus  amicorum  spicula  murus  habet 
0  memor  antiqui  sceleris,  per  coi^jugis  os  tu' 

Rebare,  ut  primum,  hunc  vincere  posse  virum. 
Sed  juvat  hunc  ratio,  juvat  et  patientia  mater,      ~ 
B     Quis  bene  mens  ejus  tuta  duabus  erat. 
Prospera  quem  justum,  patientem  adversa  tulere, 

Hinc  bona  componit,  destruit  inde  mala. 
Gui  ratio  galeam  praebet,  patientia  parmam,       — 

Quis  labefactatus  sit  furor  ira  tuus. 
Haec  sequitur  vitia  scelerata  superbia  maler» 

Et  regina  mali,  dux  et  origo  doli. 
Quae  quanquam  viliis  cunctis  alimenta  ministret, 

Quod  peccare  valet  hac  sine  nullus  horoo : 
In  geroinuro  duplicata  taroen  consurgithiulcum, 

Atque  biceps  formas  res  habet  una  duas. 
Prima  manet  probrosus  aperta  superbia  morbus, 

Altera  ventosae  laudis  inane  scelus. 
Seu  soror  est  ejus,  seu  neptis,  filia  sive, 

Trux  natura  taroen  una  duabus  inest, 
G  Gloria  vana  tibi  quadruplex  jaclanUa  glisdt, 

Quatuor  et  plagis  percutis  atra  plagaS. 
Sunt  quibus  est  donum,  sed  danti  nescia  turba    - 

Detrectant  grates  reddere  rite  Deo. 
Et  sunt  qui  sibimet  meritorum  insignia  fingunt, 

Atque  illis  tribuuut  non  sua  dona  Deo. 

Ast  alii  donom  nec  habent,  nec  habere  valebunt, 

Sed  tumido  sese  corde  habere  putant. 
Nulla  reor  homini  est  major  jactantia,  quam  qui 

So  solum  quiddam  posse  vel  esse  putat. 
Angdtts  inde  ruit,  quoniam  se  solius  unum 

Esse  potestatis  est  ratus  et  jubaris, 
Proque  polo  sudo  tetruro  est  mercatus  Avemura, 

Exter  et  angelico  est  factus  honore  miser. 
Sdnditur  in  partes  inflata  superbia  ternans, 
'^     Sicque  triceps  trino  Gerberus  ore  voraL 
Denique  prima  in  eis  quibus  est  transgressio  legis, 

Quam  dum  quis  temnit,  jure  superbus  inest. 
Linquitur  •(  toiies,  quoties  obsistitur  illi, 

Tunc  peccat  quis  cum  quod  vetat  ilia  fadt. 
Idcirco  initium  peccati  lex  canit  illam, 

Linquere  jussa  Dei  hac  quod  sine  nemo  vaiet. 
Quae  jubet  ergo  fiant,  vetat  et  quse  exotica  sunto 

Lex  pia,  tunc  procul  est  omne  opus  honorificum. 
Porro  alii  affectant  socios  contemnere  cunctos, 

Et  qood'  habent,  solos  semet  habere  putant. 
Estque  secunda  horuro,  legis' custodia  quorum 

Protinus  inflari  corda  superba  facis. 
Unde  forent  homiles,  certant  inde  esse  superbi, 


n' 


'.-." 


7<>f 


a  '  •» 


1  '  k 


^     5 


a  >• 


1-   V 


.,  ^o 


^  » 


>  ■* 


355  GARIflNA.  UB.  V. 

Mercantarque  bono  munere  grande  ina«nm. 
Hoc  Phariseae  sacri  facis  in  testadine  templi» 

Me  miserum,  plures  hoc  modo  prorsus  agunt. 
Ut  gaza  tuta  manet  dpcto  custode  reposta, 

Servat  mens  bumilis  sic  <^us  omne  bonum. 
Tertia  pars  horum,  quibus  est  inflalio  morum, 

Quos  tumor  elatee  mentis  ad  alta  levat. , 
Subdier  imperio  qui  dedignantur  honesto, 

Spernere  msjorum  et  dicta  vel  acta  student. 
Et  quia  discipuii  probitatis  inesse  recusant,\ 

Idcirco  erroris  turba  magistra  flunt. 
Nosseque  quae  ignorant  nequeunt,  quia  posse  pu- 

[tant  se. 

Sic  maie  praecipites  mens  vaga  fallit  eos. 
Namque  unus  cunctis  exstat  modus  iste  superbis» 

Se  pretii  ut  magni  semper  inesse  putent. 
Fratemis  nunquam  assensum  praebere  loquelis, 

Omnibus  et  reri  se  meliora  loqui 
Sensibus  ingeniisque  suis  non  ullius  uti, 
Spemere  consilii  seu  melioris  opem. 
Falsaque  ferre  suis  laudum  prseconia  rebus, 

Despicere  alterius  dicia  venicta  simul. 
Despeclis  paribus,  minimis,  majoribus,  alque 

Jam  sibi  sive  suis  nil  sociale  puUnt. 
Nil  placida  ratione  gerunt,  sic  avia  curva 

Garpentes  rectem  deseraere  viam. 
Sed  medicina  Dei  morbos  excludit  iniquos, 

Et  fadt  ut  redeat  ofiiciosa  salus. 
Dum  timet  ergo  animus  virtutum  luce  carere, 

Et  vitiorom  aegre  nube  nigrante  tegi : 
Pellitiir  extemplo  tuus  o  jacUntia  morbns, 

Nonque  animum  illectum  gloria  vana  linit. 
Morbida  seuve  ablcit  metus  et  conUgia  pestis, 

Sic  flordes  aedis  aspera  scopa  abigit. 
Teque  superba  lues,  furor  et  ventose,  repellit 

Exemplum  humilis  regis,  et  ejus  amor. 
Et  metus  angelicae  coelesti  ex  arce  rainae,     • 

Unde  miser  praeceps  corde  tumente  rait. 
lUe  superba  loquens,  de  coelo  in  tartara  mersQS, 

Horridus  est  daemon,  qui  angelus  ante  foit. 
AtDominus  humilis  veniens  ex  aetheris  arce, 

^mina  coelicolis  terrea  consociat. ' 
TeiVeat  ergo  hominum  genus  illius  atra  raina, 

Mulceat  ascensus  et  redimentis  heri. 
Mens  elata  cadit  hominis,  prostrata  resurgit, 

Quo  mage  juncta  solo,  ^ic  mage  juncla  polo. 
Descendendo  subit,  patitur  scandendo  rninam, 
Per  numeros  et  eunt  cuncta  gradusque  suos. 
Omnia  judicio  sunt  dispensanda  superao, 
Quod  premit  elatos,  erigil  et  humiles. 
Qu^  per  prala  param  vitioram  Musa  measti. 
r      In  tepidi  iibri  sistito  flne  gradum. 

Gladibus  his  septem  totum  vasUverat  orbem, 

Hisqae  triumphator  lotius  orbis  erat. 
His  genus  humanum  viliis  feras  hostis  h^Ad» 
Gaptivum,  his  armis  subdideratque  sibi. 
^    PereaUt  et  primum  probrosus  ut  iUe  parentem, 
niius  in  totum  sic  movet  arma  genus 


^(>0' 


VTd' 


■*"\  o 


l^TiA-- 


A  Et  quibus  hunc  armis  scelmrta  mente  subefpt. 
His  slbi  progeniem  sidbdere  certat  atrox,       n^  ^ 

Est  gula  namque  vorax,  seqaitar  hanc  mcechia 

j  [turpis, 

Fraus  et  avaritiae,  sea  seelus  invidiae,  ^ 
'Tristitia  hinc  segnis,  furios»  morbus  et  irae, 

Duxque  haram  his  superest  inde  superba  lues. 
Arma  sed  haec  posuit  Deus  his  contraria  larvis, 

Haram  adnulletur  quis  sapienter  opus. 
Sic  adhibet  sapiens  medicus  contraria  morbis 

Arma  e  diverso,  detur  ut  alma  salus. 
Frigida  componens  calidis  humentia  siccis, 

MoUia  cum  duris,  lenibus  hiru  etiam. 

Sancu  gaiae  ingluviem  superant  jejunia  fcedam, 

Quae  morUle  genus  alilcit,  arUt,  agit. 

B  Yirgo  pudicitia,  spedoso  coropta  decore, 

Exstinguit  flammas,  tetm  libido,  taas. 

Vincit  avaritiam  felix  operatio  dandi, 

Dextera  larga  gerit  cum  pietatis  opus. 
Invidiam  superat  Domini,  et  dilectio  fratrum, 

Hujus  et  acltt  ejus  omne  fatiscit  opm. 
Tristiliamque  fugat  fratema  locutio  segnem, 

Orandi  et  studium,  iectio  sive  sacra. 
At  secura  iram  frangit  patientia  diram 

Lenis,  et  ilUus  siMCuIa  saeva  terit. 
FrangitttT  exemplis  inflaU  soperbia  Ghristi, 

Hancque  metus  pcenae  solvit,  et  almus  amor 
Sic  medicns  hic  per  contraria  saepe  medetur, 

Fert  et  ab  oppositis  saepe  salutis  opem. 
S«pe  etiam  per  res  similes  conferre  medelam 
C     Yuhieribus  hwaus  assolet  alma  manus. 
Longaque  dat  longis,  adhibetque  rotunda  rotundis 

Emplastra,  et  modulo  vulneris  aput  ea. 
tLigno  mors  subiit,  redit  et  vita  inclyu  ligno, 

niam  gustns  agit,  hanc  crocis  altus  honos.       ^  ^  ^- 
Yirgo  vetus  mortem,  retulit  nova  virgo  salutem, 
Hasc  suadendo  viram,  haec  generaudo  Deum- 
Prisca  virago  Yiro  l^thum  fert,  atnova  Ghristum 

Vivere  discipulis  nuntiat  ecce  pUs. 
Angne  loquente  subit  mori)us,  pendente  fatiscit 

Hoc  squamosus  atrox,  areus  Ulud  agit. 
Esca  dedit  mortem,  vium  concedit  et  esca : 

Tunc  dabat  Eva  nocens,  das  modo  Ghriste  potens* 
Virga  abit  in  colubrum,  redit  hiuc  in  virgea  mem- 

[bra : 

^     Ghristns  it  in  mortem,  vivus  et  inde  redit. 
Yirga  potestatem  signat,  mortemque  chelydras  : 
Hinc  bene  succedunt  isu  vel  iUa  sibi. 
'  Dividit  Ula  solum,  peragit  seu  signa  pavenda, 
Quam  retines  legis  indyte  Mose  typo. 
Gonvenit  et  morUs  qucat  ut  gesUre  figuram 

Serpens,  quod  per  eum  mors  maledicU  subit. 
Quae  per  prau  parum  viUoram  musa  measU, 
TempoB  adest,  isto  «isUto  fine  gradum. 

m. 

PARJEIcaSIS  AD  BMSCOMS. 

«  Quarte  lU)eUe  tribus  jam  nunc  succede  peractis 
Praevius  et  fratrum  quo  vocat  ordo  subi 


!-»«> 


-  -*oi 


ic 


^f   3 


'iirrLrpTLr^^.-TM.  ^...^«^^^'•-^ 


8SS 


THEODULn  A9MIUiMEN9IS  EPISG. 


356 


Faminft  tpA  mn\%  fpA  dftt  Y«Migtfit  datidis, 

Qui  bis  tulit  ausilidm,  hic  iibi  p6sce  TMt. 
His  goT^eraje  Ibit  Aindendum  dogma  per  omaeD, 

Asl  opus  istud  erit  jam  speciale  tibi. 
Primus  liabet  sanctsc  (|nxdam  docurocnta  itdef, 

Resque  quibus  notns  est  pius  ejus  apeit. 
Quo  sit  babenda  modo  breviter  canit  ipsa  seciittdQft, 

Qux  loca  sint  reprobis,  qudeve  parata  piis. 
Tertius  horrenda  bellum  cum  gcnte  gerendum 

Edocet,  et  socios  qua  valet  armat  ope. 
Fundamen  fidei,  fabrics  incrementa  salubri^, 

Hi  l)ene  componunt,  dant  pia  jura  loco. 
Obsistunt  vitiis,  cives  virtutibus  armant, 

Componuntque  urbem  milite,  iege,  flde. 
Ipse  sacerdotes  ad  moenia  nostra  vocato, 

Hofumque  obseqnii  sit  tlbl  cura  pii. 
Horum  te  primum  genibus  prostrare  memelit<>, 

Ut  benedicaris  cernuus  inde  roga. 
Gum  fueris  sanctis  mnni)>u$,  gremiisque  reeeptils, 

Oribus  et  collis  oscola  ferre  para. 
Oscula  cum  dederint,  supplex  lamen  oscuia  snme^ 

Teque  tocuturum  scllicet  esse  cane. 
At  libi  cum  fuerit  concessa  licentia  fandi, 

Excusa  auctorem,  qua  poles,  usque  tutim. 
Quod  rcm  congressus  non  slm  temerariiis  isttm» 

Mens  nec  prgMumplrix  cogai  ad  istud  opus. 
Nec  me  praesolibus  doctorem  praefero  sanctig> 

Quorum  viia  milii  norma  saluiis  inest. 
Parva  sed  •  in  magna  eum  sim  Levitide  tnrbQ 

Pars,  placet  ut  patres  qua  qneo  sorte  juvem. 
Quique  pio  cupio,  soleo,  vel  debeo  voto, 

Bis  servire  humilis,  hisqoe  favere  libens. 
Ut  bene  sella  solo  emineat,  pulvillus  et  illl, 

Est  cora  ut  votis  sil  patris  apta  satis. 
Linea  crusque  pedesque  tegant  talaria  ut  apt^, 

Qui  super  addatur  campagus  ipse  decens. 
Fundere  aquam  palmis,  mantilia  f^rre  studemns 

Impexo,  tunicis  instita  longa  damus. 
Gandida  ut  cxtensis  nitcat  dalmatica  rngis, 

Fimbria  neve  errct  huic  sine  lege  levis. 
Pallia  ul  ornate,  chlamys  ui  bene  peiideat  ipsa 

Gerto,  niAnusque  capot  sedula  comit  ei. 
Est  labor  et  digitis,  si  qune  sint,  tollere  sordes, 

Plantis  ac  tolo  subnitidare  patrem. 
Luminede  accenso  si  cera  aut  humor  olivi 

Defluit,  hxc  digilis  vesie  fugantur  item. 
Occupat  et  faciem  sl  sador,  tei^imus  illam, 

Si  pulvis  vestes,  cxcutiendus  erit. 
Frigus  ut  abscedat,  subttramus  pallia  plantis : 

Fervorem  falsi  flaminis  aura  fugat. 
Tentet,  ait  Dominus,  si  caecus  ducere  caecuali 

Gorruet  in  foveam  lapsus  uterque  simuL 
Pravus  et  indoctus,  cum  sit  prohtbendus  ulerque* 

Hic,  quod  iniqua  gerit»  hic  qnia  sancla  tacet. 

quid  continerent  initio  qnarti  nunc  explicat.  Ex  his 
quatuor  priml  duo  desiderantnr  cum  parte  tertii. 
Tertii  enim  pars  altera,  opinor,  ea  est  quas  de  con- 
flictu  vitiorum  proxime  antecessit.  Goeterum  cum  in 
veteri  codice  nulla  usquam  in  caeteiis  librorum  es- 
Mt  dUtinciio»  in  lex  ipsl  libros  poemata  omnia  di- 


A  Adsolet  ambabas  constringi  pedlbus  ums 

Rector,  Si  rector  Jure  vocandus  erlt. 
Qni  nocet  exemplo»  qui  non  juvat  arte  docradi, 

Quo  nequii  aut  sua  mens,  aut  aliena  regi, 
Improbat  indoctos  his  verbis  sanctus  Esaias 

Rectores,  Domlni  verba  sacrala  caBeBS. 
Pastores  ipsi  non  te,  prudentia,  norunt, 

Sed  speculatorum  concio  lucis  egens. 
dsecaque  quos  graviter  premit  ignorantia  eniMlOfti 

Turbaque  lairandi  esi  viribus  orba  eanua. 
Heu  facinus,  heu  grande  neras»  cum  Borma  lafailis 

Qui  fore  debuerai,  fit  via  dnzque  mali. 
Ipsius  exemplo  quotquot  periere,  malignis 

Pro  cunciis  paenas,  ut  reor,  ipse  dabii. 
Sontior  hic  fure  esi,  praedone  ei  soniior  atre, 
B     Hic  quia  plus  rebus,  meniibus  ipse  aocei. 
Externas  hic  toliii  opes,  hic  iBiima  Y^stai» 

Namque  animam  carni  quis  super  esse  Begei  T 
Est  eliam  qui  recta  docei,  sed  iniqua  geread^ 

Deslruit  hoc  actu,  quod  siruii  oris  ope. 
Hic  se  perverso  demeiis  jaculatur  ab  aciit, 

Dum  mala  qua*  gesiis  perpeirai,  ora  ferii. 
Hic  aliis  pro.iesi,  siblmei  prodesse  recusai, 

Aique  aiiis  vivens  morfuus  ipse  sibi  est. 
Hic  monet  esse  aiiosi  sibi  Qi  sine  menle,  sed  iiMle 

Gerea  iux  aliis,  fis  cinis  ipse  tibi. 
Est  etiam  gravis  iiie  modus,  quo  pellere  probra 

Rite  valei  nullus,  dummodo  probra  gerii. 
Qua  rogo  sorie  queai  sordeos  abstergere  sordes 

Evigilare  alios  quem  sopor  alius  habei  t 
C  Quseve  jacens  facies  studeai  relevare  jacentes« 

Aui  curare  paret  vulnera  vulnus  habens  ? 
Gessat  ab  ingluvie  prjcsul  compesoere  veniris 

Plebes,  si  dapibus  pressus  et  ipse  jacet. 
Haud  veiat  hic  vinum,  si  sese  ingurgilei  illOt 

Ebrius  haud  populo  sobrius  esio  canet. 
Non  viiia  spemcnda  monet  quibus  ipse  gravalur 

Yirtutumque  expers  non  itcr  aptai  eis. 
Gompos  avariiisB  non  ejus  voce  fatiscit. 

Quem  ligai  istius  peslis  adunca  manus. 
Non  odii  poteril  mordaces  solvere  nodos, 

Gujus  mensodii  monstra  nefanda  gerit. 
Plebem  iranquilla  nequit  bic  componere  pace, 

Qni  nuila  plebi  pace  ligatus  inest. 
Aut  irse  stimulos  quibus  armis  frangere  quibit, 
^     Lurida  quem  praedam  fecerit  ira  suam  ? 
An  sedeal  vacuum  quem  vana  superbia  vcntum 

Perflai,  si  tensus  flaiibus  ejus  eat  ? 
Quove  modo  poterit  contempiuro  suadere  mundi? 

Hunc  nisi  contemnit,  temnitur  iste  monens« 
Quem  favor  buroanu&  docuil  mulccre  potenles, 

Quando  hic  judicibus  jiira  lenere  canet? 
Ant  dicei  miseros  pietatis  lege  tuendos, 

Hos  si  quaque  valet  sortegravare  gravat? 

gessimilft.  Tiiulum  eiiam  huic  opuscalo,  quo  care- 
bat,  de  nostro  adjecimiis. 

&  In  levUide  tnrba,  Diaconum  se  duntax&t,  eum 
haec  Bcriberet,  aui  inferloris  gmdus  deriaim  fmsse 
signiflcat.  Ideoque  exciisai  qood  offioii  «tti  admoNere 
audeat  episcopos. 


851 


Qiiem  lerat  aerfo  i^end^ns  jictantla  fiuie> 

Fertqae  m  deterius  ambitiosa  lues, 
Yivere  jaelatitcm  Jacians  haud  iUe  coeroet, 

Nec  cuidam  dicet  ambitione  care. 
Qua  sorte  examen  magnum  canct  Utd  timendnm» 

Me  misernin,  cpiod  non  forsitan  isle  timet  ? 
Cajiis  lingua  operis  propril  est  frenaia  lapatlS) 

Probra  aliena  tacet,  ne  ferat  iiuire  sn^. 
Hic  bona  non  snadet,  quae  non  fortasse  perefit» 

£tmala  non  probibet,  qu»  miser  ipse  g«rit) 
Non  ego,  poniificnm  dum  vitam  scHbo  malotilM« 

Ant  dcctis  ipsepiis,  aul  mea  mosa  tibi. 
Pulchra  nec  urlicts  eturo  lilia  scnbris^ 

Nec  segeles  dumis  trdx  paliorv  inis. 
Moliibus  in  pratis  misceiitur  moUia  daris» 

Noxia  cum  nitidis  s^mina  gestat  ager. 
Horlns  aromaticis  redolens  pulcherrimus  hMrbiiy 

Gestat  nidorcm  sxpe  ticuta  tnom* 
Nam  mala  mista  bouis,  bona  pravis,  ire  per  «vmn 

Quis  ncget,  aui  dubitans  diffateatnr  homo? 
Namque  reYcllendum  TiUoso  semine  pomm 

Crescere  messts  hertistempus  in  nsque  jnbct) 
Christi  in  ovile  manent  agnis  cnm  lenibos  baedi» 

Exspectatque  pios  dcxtrai  sinistra  reos. 
Mysticapermistos  ceperuot  teriia  pi$ce& : 

Pars  bona  lecta  viget,  pars  mala  jacta  perit. 
Ecdesitt  qttod  ager,  quod  oviie  et  retin  gestaot» 

Gur  non  geatabit  carminis  hujus  opns? 
Aotcar  moltomm  non  certet  pingere  mom» 

Gunetoram  mores  emacnlare  parana? 
Uiius  insignis  radiabat  lumine  vestis, 

Bianjditiasque  hominum  vislbus  illa  dahat* 
At  tibi  virtutum  dent  ornamcnta  decorem, 

Atqueoculis  cordis  qua  potes  usque  fave. 
lUi  erat  in  sacro  poliens  reverentia  cultu, 

El  decus  in  habiln  pontiQcalis  opis. 
Sancta  est  in  sancia  tibimet  revcrentia  malret 

Et  vitae  aiudiis,  actibus  inque  piis. 
Aurea  pontiOcis  ciugebat  laniiiia  frootcm» 

Qua  bis  binus  apex  nomeu  heriie  dabat« 
At  tibi  frons  menlis  cingatur  sensibus  almisi 

Ghrisium  cvangelico  vox  et  ab  ore  ionet. 
Sint  manifesti  acius  iidci,  probitatis  ei  aequi; 

Qui  sit  viriuium  quaiiuof  ordo  iibi. 
Hi  speculanlur  enini  cunctorum  comminus  actusi 

Providus  ui  proprium  paslor  ovile  solet. 
Sicque  l)onos  ei  amaut,  ci  amandos  jure  fatentur, 

Quosque  ita  firmaios  ad  meliora  vocani. 
At  contra  viiii  reprimii  quos  pondus  inorroe, 

Hos  quacunque  valent  sorte  levarc  levant. 
At  si  quos  aequeuoi  vitiorum  fasce  levarc, 

Portandos  adbibent  bos  patiendo  sibi. 
Quis  aut  vita  borumt  aut  suadet  paiientia  fructvm, 

Dum  hos  emendant,  hos  iolerare  puranl. 
Turba  haec  csi  rclix,  o  quantum  distai  ab  ista, 

Quae  soa  non  Domini  lacra  inhianter  adit ! 
Qua;  prodcsse  negat,  iantum  prseesse  laborat, 

Hoc  ad  opas  sterlii,  pervigil  iilud  agit. 
Quam  f«ra  coairistani  populi  peccamina  nQnqiiam, 


CAMSMA.  iilB.  Vi  m 

A.    Nec  bon^  laetiQcant  plebe  perada^  8u«« 
Ut  sua  deploront,  quae  nnnquam  erimioa  pravia 

Adfore  quae  nunquam  Bollicitanil»  boat* 
Ditior  ut  sit  hiat»  nam  sancttor  esle  recnaat,    . 

Donaque  militiae  percipit,  arml  fUgit. 
Mon  opui  neu  sed  opes,  nec  onas^  sed  himor  plMtl 

litUi 

Et  bene  juncta  secans,  haec  teneti  illa  Jdeit, 
Qtoi  sna  non  populi  perquirunt  coromods»  UAtom 

Dici  et  pastores,  non  tamen  esse  vohint. 
Sed  neqne  cura  gregis  pascendi,  sive  tuendii 

Sed  rapidi  iniendunt  quod  queat  iUe  capi. 
Mentior  egregius  si  non  canit  isia  propbetesi 

Gum  modp  divinis  vocibus  isla  sonet* 
Israelitarum  pravis  pasioribus  ehcu, 
B     Qui  sibi  multa  parant  pascuai  nulla  gregi, 
Lacteus  humor  enim  praebebai  pabula  vobiSt 

Lanaque  deducto  veilere  vestis  eriit« 
Si  quod  erai  crassnm,  laniabat  turba  toratrii» 

Neo  fuit  infirmnm  consoiidare  labor. 
iEgroto  pecori  medicaroina  nuUa  tulistis, 

Et  fractum  sprevit  veatra  ligare  manus* 
Nsmo  redui  siuduit  dejecium  leddere  caiiUii 

Perdita  nec  vobis  qusBrere  eura  fuit% 
Dura  sed  imperio  imposuisiia  jiissa  malign»i 

Et  iruiL  sive  potens  turba  fuisiis  eis. 
Agmina  suni  ideo  balantum  siMrsa  mesrumi 

Haud  qnia  qut  pastnr  pascerel  vllos  erai. 
Devorat  atque  illas  irabies  inimlca  feniniro« 

Prsedaque  fit  monstris  quos  vehit  orbia  sgerv 
0  Necdum  deposiio  viiiorum  pomiere  diro* 

Ponderis  egregji  qui  petiere  locum. 
Tramite  qui  viix  nequeuni  prxcedere  sanctae 

Subjectos,  quibus  haec  non  bene  nota  via  est. 
Quo  rogo  quis  pacto  sociis  quit  praevius  esse, 

Qui  modo  quod  leneat  hic  quoque  nescit  iter? 
Si  calor  est,  umbram,  sl  frigus  quserimus  ignem^ 

Qnoque  juvare  queo  ccrto  juvare  irodo. 
Quis  velet  interius  verbis  ornare  roagistrum , 

Qtkem  solet  exlerius  comere  nostra  matius? 
Vitae  ei  mundiiiem  cuf  non  adhibere  parabo, 

Gum  modo  si  sordem  non  fero  vestis  habet? 
Gur  non  oplabo  sctcrnde  adcomrooda  vitd^, 

Gum  modo  quanta  queo  coniriioda  fcre  paro? 
Ecclesiae  huic  debel  poputus  se  subder^  tolum, 

Quae  laudanda  aevum  turba  per  omne  M^nct. 

Quae  dccus  ct  splendor,  fundalrix:  ejus  et  allriXi 

Nomina  magnorum  post  duodena  virum. 
Ipse  columnarum  in  Cbristo  nrmissimus  ordo 

Fixus,  cui  incumbit  sedula  rite  cobors. 
Uujus  sidereoe  rcsplendens  januo  se<y6 , 

Per  quos  ad  Ghristum  (qiii  cupit  intrat  ovans. 
Gura  regendarum  qnibus  est  concessa  animarum 

Sortiios  populi  pondera  roagna  ferunt. 
Quique  incensa  precum  dant  pro  peccamine  plebis, 

Et  mala  deplorant  niisia  alieoa  suis. 
Jndicis  avertunt  immensi  a  plebibus  irami 

Gum  proprio  hoc  Moyses  frstre  ^rebat  bpus. 
llle  voluntaiis  ehorus  est  narrttor 


B 


S59 


THEODULFI  AUREUANEMSIS  EPISC. 


9«0 


Grednla  qiio  dace  plebs  scandit  ad  alta  poli. 
Assertor  Teri,  penrerai  dogmatis  hostis, 

Hoc  Tocat  et  retioet,  id  fugat  atque  abigit. 
CoDScia  qm  prayi  metuet  plebs  visibas  ipsis» 

Qa«  booa ,  meUillaam  sentit  ioesse  sibi. 
Oppcessi  est  tutor  populi,  vindexque  benignas, 

Gatholica  hunc  Tocitat  concio  cuncta  patrem. 
Praemia  luciflai  promittont  ardaa  regni, 

Qoo  chorus  angelicus ,  quo  pia  turba  patrum  est. 
Qux  capit  et  sanctus  qai  sudat  miles  in  armis, 

Hosteqae  ab  horrifioo  yictor  ad  astra  Tolat. 
Dant  pia  dum  fadunt  openim  docamenta  bonoramt 

Suntque  Dei  populo  norma  decusque  pinm. 
Hic  est  aedituus  ccetus»  qui  davibus  almis, 

Et  serat  et  reserat,  et  ligat  et  rdigat.' 
Regis  et  inde  sacra  quo  dispensante  supremo, 

Turba  nitet  gradibus  offidosa  suis. 
Quos  non^ambitio,  sed  vitse  gloria  Texit 

Ad  loca  sublimis  editiora  gradus. 
Quos  non  humani  proTCxit  penna  faToris, 

Sed  tulit,  alme  Deus,  munus^^ad  alta  tunm. 
Qui  sibi  primatus  proprio  de  culmine  nunquam 

Applaadont ,  humilis  mens  qnibus  atque  pia  est. 
Quos  honor  acceptus  non  inflat  flamine  Tano, 

Sed  premit  iroposilo  pondus  herile  jugo. 
Cnm  non  primatus,  sed  sarcina  mente  tenetor, 

Nec  qnam  cdsus  honos,  sed  grave  quam  sit  onus. 
Sic  eqnus  omatos  phaleris,  boUisqae  superbis» 

Ingemity  ascensor  dnm  sibi  calcar  agit. 
Res  bona  si  pateat ,  procul  ac  simolatio  si  sit, 

Sspe  juTat  qoi  dat  se  qooqoe  rite  seqoi. 


ANamqae  opera  inspectent  prsse^it  Teatra  Redem- 

[ptor, 

Vestrom  ot  ^orificent  qui  est  super  astra  Patrem. 
niios  ergo  capot  resplendens  mitra  tegebat, 

Gontegat  et  mentem  jos  pietasque  tuam. 
Corporis  arx  caput  est,  animae  mens,  si  baeret  amori 

IUa  Greatoris,  quid  homo  majus  liabet? 
In  qua  diTins  exprimitor  bonitatis  imago, 

Moribos  in  sanctis  si  hoic  bene  juncta  roanet. 
Scilicet  exeroplum  de  rebos  samere  parvis, 

Annoios  efiigiem  si  tibi  cera  premit. 
Sit  tibi  secretom  pro  polchro  pondere  dogma, 

Qaod  circomscriptse  balteos  aptet  opis. 
Plorima  si  radibos  pandantor  mentibos  obsont, 

Piora  soo,  ni  sint  ordine  dicta,  nocent. 
B  Sic  alimenta  javant  plores ,  qoae  plorilMis  ol)sont, 

Tempos  et  ordo  coique  est ,  sont  sua  coiqoe  loca. 
Dogmatis  hic  tonicam  tibi  drcomspecUo  cingat, 

Yirtotam  omnicolor  haec  soper  epbod  eat. 
Pura  sit  alma  chlamys  conctos  fugiendo  sed  artiis, 

Virtutamque  aliis  sit  Tariata  bonis. 
Namqoe  sacerdotes  DaTid  sanctissimos  heroa 

lostiUae  vestes  orat  habere  pias. 

IV. 

QUOD   DECS  NON  LOCO  QCJERERDIIS   8IT ,    8BD   PIBTATB 

COLENDDS. 

Non  tantum  isse  juvat  Romam,  bene  Tivereqaantam, 

Vel  Romae,  tcI  ubi  Tita  agitor  hominis. 
Non  Tia  credo  pedom»  sed  morom  dodt  ad  astra, 
^     Quis  quid  obiqoe  gerit  spectat  ab  arce  Deos. 


«MBi 


LIBER  SEXTUS. 


I. 

DE  GRATIA  DEI. 

•  Tanta  Dei  bonius  fragiles  nos  instrnit,  ornat; 

Ut  sua  de  propriis  nostra  gerat  merita. 
Et  sine  qoa  bona  nulla  flunt,  quaeqoe  effidt  ejos 

Gratia,  smt  nostris  adnumeranda  bonis. 
Dat  bene  Tclle  pius,  peragi  quoque  donat  et  ipsum, 

Praevenit  hic,  sequitur  nos  opus  ejus  ibi. 
Hinc  iit  ut  initium,  perfectio  detur  et  iilinc, 

Sic  capite  et  caoda  est  hostia  grata  Deo. 
Proqoe  bonis  propriis  demens  sua  praemia  donat, 

Goncordet  noster  si  l)ene  nisus  ei. 

11. 

DB  US  QUI  AUUD  GOEDB  RETIllBNTy  iLLIlTD   OBE    PEO- 

HmiT. 

Nec  maltts  atiendit  quod  Tates  inclytus  orat, 

•  TatUa  Dei  bomtat,  Eamdem  sententiam  incertus, 
sed  antiquos  aoctor  non  insulse  his  rbythmis  Deum 
alloquens  expressit : 

De  too  serrliDiis  Ubi  uos  tufs  Temacolis. 
De  tuo  sumtis  robosti,  et  de  too  fer? IdL 
Fortanms  poiidiis  diei  et  estus  non  miaimi. 
Omnia  tot  nobis  doiMs  hic  pater 


Dom  sese  ereptam  talibos  esse  copit, 
Ne  des  ona,  inqoit,  me  com  peccante  tomoltom, 

Nec  perdas  cum  his  qui  semper  iniqua  genmt. 
Quorum  pacificos  affatus  proximas  aodit, 

Gordibos  inqoe  horom  plarima  sseTa  latent. 
Da,  Deos,  his  operom  jasta  increroenta  sooram, 

luxta  et  nequitiai  diram  reperta  suae. 
Gongrua  pro  manuum  his  sint  gestis  Tota  suarum, 
D     Pro  meritis  merces,  obsecro,  detur  eis. 
£t  qood  opos  Domini,  soa  nec  pia  facta  scierunt, 

Perde  itios,  et  non  aediflcabis  eos. 
Inciyta  ceo  legis  jubet  hoc  censura  beatae, 

Gom  Tox  terribills  talia  dicta  tonat. 
Non  mensura  duplex  tibi  sit,  non  pondus  iniquum, 

Jura,  ut  simplicitas  mente  sit,  ore  sonet. 
£t  niodius  tibi  sit  justus,  sextarius  aeqoos, 

Scilicet  ot  nos  non  occupet  oHa  fraos. 

Tu  ad  laborxndam  tocss,  ire  velle  iodtas, 
Et  slmul  posse  iDspirai,  vin>s  ibi  reparas. 
£t  cum  isu  nobis  agas,  lu  post  remooeras, 
Ex  nobis  quasi  volontas  alqae  possibilitas 
Paisset  ad  aniversas  ferendom  moletitias. 
Et  silebimus  hanc  Untam  Del  indljmi  gratiamT 
QttcreDles  nostram  non  tuam  inrelieem  gloriamt 
Prwdicabimus  nee  IsUm  omnibas  clementlamT 


S«l  CARlflNA.  LIB.  Vf.  .569 

Difiplicet  AlltChrono  dnplex  pellacia  semper)  A  Bactraqoe  si  quod  habent  pulchri,  et  HircaDia  digni, 

Gor  rectuDi  et  simplex  arbiler  aequus  amat.  Et  juga  Bosphoreus  qux  bene  temo  regit. 

111.  Sericus  oceanus  vehit,  et  quod  Gaspia  regna. 


OOALE  JEJimiUM    ET    QOiB    PARCIMONlA    DEO    ACGEPTA- 
BILIS   SIT,   ET    POSSIT   IMPETRAKE    POSTULATA. 

Namque  per  egregium  jejunia  sancta  prophetem 

Haec  accepta  sibi  rex  Deus  ipse  probat. 
Solvite  Tincturas,ait,impietatis  iniquae  : 

Solvile  fascicuios  qui  male  saepe  premiint. 
Fac  ut  eat  liber  constrictus  qui  fuit  ante, 

Disrnptum  sit  onus  prorsus  et  omne  libi. 
Quem  manet  esuries,  panem  ne  frangere  temne, 

Sit  Yagus  et  sil  egens  ductus  in  xde  lua. 
Vestito  nudum,  et  propriam  ne  despice  carnem, 

Ejasdem  quoniam  condilionis  ines. 
Tunc  ut  mane  tuae  prornmpet  gloria  lucis, 

Et  celer  exoritur  mox  lua  certa  salus. 
Praecedenlque  tuam  faciem  pia  jura  Tonantis, 

CoUiget  et  temet  gloria  sancta  Dei. 
Tunc  cum  poscis  heri  pietas  te  exaudiet  nlmi. 

Adsuffl  damanti  dicet  et  ipse  tibi  «. 

IV. 

COirrRA  81MULAT0RES  ET   SUBDOLOS. 

Nil  horum  fixe  geris,  haec  tamen  omnia  ficte 

Fers  simulator,  habes  qui  simulacra  boni. 
Qui  mala  certa  gerit,  bona  seu  simulata  malignus, 

Odit  qui  quod  amat,  qnod  Deus  odit  amat. 
Quae  Deus  odit,  ait  sapiens  rex  ^,  denique  sex  sunt » 

Qiiod  detestator  mens  sua  septimum  inest 
Sublimes  oculos,  mendacis  famina  lingnae, 

Sanguinis  insontis  quis  f1uitunda,manus. 
Corque  quod  immundum  meditatio  prava  frequentat» 

Pernicesque  pedes  in  mala  quxque  gradi. 
Fallacem  testem  mendacia  saeva  canentem, 

Et  qui  inter  fratres  jurgia  dira  serit  ^. 
Baec  mala  cuncta  gerit,  gessit,  geret  improbos,  ameni 

Est  8ua  mens  probris  u^que  repleta  malis. 

V. 

DB  KO    QUOD    AVARCS   AGGLOVERATIS   DIVERSI8   0PIBCI8 

8ATIARI  NEQUIT. 

Qoidquid  habet  variis  completus  gentibus  orbis, 

Non  sibi  sufficerent,  si  sua  cuncla  forent. 
Hitjus  eritpromptus  capiendi  semper  Avemus, 

Nec  Stygis  impleri  tetra  barathra  queunt. 
Qood  Chryse  atque  Argyra,  et  quod  Taprobanicns  n 

[orbis, 

Quorum  sublimes  esse  feruntur  opes. 
Iiidas  habens  gcmmas,  pigmenta,  et  eburnea  mon- 

[stra, 

Obryzi  atqoe  aori  dives  Ophir  regio. 
Assur  odorato  veniat  si  plenus  amomo, 

Divitiasque  suas  Persis  el  ipsa  ferat. 
Cumque  suo  prope  sit  longtnqous  thure  Sabaeus, 

Atque  Eudaemonicos  munera  portet  Arabs. 
Si  veniat  Bagatat  Agarenis  rehus  onusta, 

Urbs  et  Achaemeniis  quae  fuit  alta  locis. 
Tigris  et  Etiphrates  qnod  habet,  Jordanis  et  ipse, 

Atqne  Palaestinus  fert  benedictus  ager. 

•  Isa.  LMii,  6  seq. 

Patrol.  CiV. 


Quodque  ipso  Seres  vellere  dives  habel. 
Quod  Scytha  crudelis,  Ceta  trux,  et  Sarmata  durus, 

Quidquid  Hydaspis  habet,  quidquid,  Araxe,  tuum 

[est. 
Quodque  Gelonus  atrox,  quod  habet  Rhodopeius 

[EbruSf 

Arvaqne  Riphaeo  semper  aroicta  gelu. 
Et  qnod  Hyperborea  gens  fixa  sub  Elicis  axe,  ^ 

Vel  Tanais,  vel  quod  Pontus  et  Ister  babent. 
Quod  crinitus  amat  Danus,  flavusque  Suevus, 

Qu.xque  sub  extremo  ^ens  Aquilone  jacet, 
Et  quod  habet  Moesus,  Dacus,Thrax,Atticus,ArcaSy 
^     Constantine,  tua  quidquid  in  urbe  viget.  .^ 

Grsecia  quod  prudens,  quod  ferl  Germania  forlis, 

Quod  deformis  Abar,  Pannonicusque  Gipes. 
Inclyta  quae  patribus  dudum  est  promissa  beatls, 

Qnidquid  Hierusales  urbs  habet  alma  Dei. 
Quod  Pelusiacis  gens  usta  vaporibus  aptum, 

Quod  Troclodila  niger,  quod  Meroensis  habet. 
Decolor  iEthiopum  sua  si  det  cuncta  caterva,    . 

Et  gens  sub  Cancri  sidere  quaeque  jacet. 
Quod  Nomadum  populi,  quod  habent  tua  regna  Jn* 

[  gurtha , 

Quodque  secant  Syrles,  Afraque  rura  vehunt. 
Orbis  quod  Libycus,  vel  quod  Maurusia  tellus, 

Quod  locus  Antaei,  hortuli  et  Hesperidum. 
p  Quod  fortunatis  praestant  sua  rura  Galaulis, 

Quorum  moltiplices  insula  gignil  opes. 
Praebet  Atlantiaci  quidqnid  plaga  fervida  Mauri, 

Et  gens  si  qua  ortus  conscia ,  Nile,  tui  est. 
Quidquid  habet  Latium,  lecunda  Calabri^  quidquid^ 

Et  Veneti  et  Ligures,  arva  et  amoena  Padi. 
Urbsque  prius  Daemon  tua,jam  nunc  dedita  Christo, 

Quod  caput  orbis  ovans,  quod  pia  mater  habet. 
Fraterno  aspersos  quae  temnens  sanguine  manes, 

Ccelica  regna  petit,  faiia  profana  fugit. 
Haudque  lupa  colit  hunc  alitum,  sed  virgine  natum, 

Statque  in  aposlolico  robore  fixa  cluens. 
Gallia  quod  dives,  quod  fert  Hispania  pulchra, 

Fertilis  et  remm  Corduba  quidquid  habet. 
Qttodqne  Brllannus  habet,  Scottoruin  Hibernia  quod 

[fert, 

Utile  si  quid  habet  si  nltima  Tile  ferat. 
Gumqne  bonis  propriis  veniat  forlissimus  Astur, 

Qui  est  decus  Hesperidum,  miles  in  arma  vigens. 
Galliciique  soli  veniat  si  cultor  opimus, 

Finitimis  praestat  qui  bona  pulchra  suis. 
Omnia  si  sibimet  simul  baec  congesta  darentar, 

Non  sua  avara  manus  ditior  inde  foret. 

VI. 

DE  EO  QDOD  PLERUMQUK  REPROBIS  PR08PERA  SUNT. 

Eripe,  David,  aqois,  orans,  me  ex  pluribus»  inqait, 

Externaque  manu  proles  acerba  tua 
Qui  stant  vaniloquis  furiata  meiite  loquelis, 

Dextera  et  est  quorum  dcxtera  nequilix*, 

^  Prov,  VI,  i6  seq. 


^  THEODULn  ABBELlASipiiSIS  EPISG. ' 

C^u  iw)vj^  natoTum  venut  pl^tatU>]quormA ,  4  Degener  eiisUt  &i  ffcie^  veniu  siig^m 

iDdolis  a  tenerae  quae  yegetat^  die  e$t. 
Compositap  et  comptae  circamquaque  undique  naUet 

Geu  templi  illustris  aulfca  forma  De|. 
Horunn  et  in  aUcrutrum  ceUana  plen^  reditq^^t^ 

Atque  mero  exsultat  uberlore  penu. 


Dedecus  immcnsnia  lcedat  atrumqae  sati^. 

1. 


Simplicitas  redit  itque  illis  fetosa  bidentum , 
Cprpora  sunt  ho^rum  pluri;n\im  o)>es^.  bouip. 

Nulla  paffit  paries  praesentis  signa  ruinae , 
Res  nec  eoruin  ull^s  tran^tus  agg<ptc  s^il;. 

Haec  sunt  qui  populqm  multi  dlx^jQ  t^^tWi 
Est  (eU:if  o^us  res.  D^us  eji^.  ^^  *, 

vn 

DE  UP.EV  HE  IN  J|;W|Q4. 

JerenMas  pr^pibus  his  compellass^  tpq^^tf^ 

Gaudet ,  et  hac  in  re  talia  ver^  dar^» 
CSar  yia  peccanium  e^t  ^ustis^ime  prosper^  vecUigci? 

Et  bene  m^m  cunctis  qui  foiala  qua^que.  g^Wl^ 
A  te  plantati  pulchra  radi^^e  wescui^^, 

Proficiuryi,  rructu^  et  CacicAda  suos. 
Ficto  sermone  illorum  es  tu  proxiopus  ori» 

Interiore  tamen  mentis  ab  arcp  p^ocul. 
Et  tu ,  summe  Deus,  cui  singula^  clgu^  p^tescnn^ 

£t  bene  cogqoscis,  et  bene  cemis  eos. 
Hof  ita  conglomera,  sicut  tibi  Tictima  grej^  e^, 

Sanctific^ns  juste  tempore  morlis  eos  >>. 

yin. 

DE  E^DEM  EE  Dl  i^T^. 

Ub  qaoque  sic  recinit ,  tuu^s^  ^  P%\^Pfi9^  Quleg  ^ 

Remque  hanc  in  proprio  carflijin^  P5Wttl  *^^ 
Gor  ergo  elata  pravorum  fa(p(io.  Y^vii^ 

Sont  confortati  gaza  tuis  ojjjf^j^  | 
Permanet  infanduip  coram  illi^  ^evpen  i^nuny 

Tocha  propinquQrum  et  yn^Wl^  ^^W^  ^ 
Fnesuni  s^uris  sincerisqug  s4j^U^  ¥^» 

Nonqye  super  hos  est  rei^  tua  virg^  Qeng. 
Partorit  horum  bos^  nocuui)^  n^  ^tj^  ^itK^ini, 

Bucula  nec  feiu  flt  yiduat^  ^up^ 
Inque  gregum  modulqm  pro^Ofli^  pii^p^l^  Htfi^^ 

Exsultans  variis  lusibus  alque  jqei;;.. 
Tympana  neropemanu  retinen^,  citli9jf|sq^e^|a|g|;§8y 

Organeusque  sonus  gaudia  praestat  ^i^. 
Ploribus  inque  bpnis  deducunt  t^mjiofa  i^t^^ 

Sed  St^gis  in  pufl(pio  tetca  b^rathi;^  pf fWS  f- 

IX. 

QDOD  DOlfUlllil  IIIITA4SD04  SIV  ««■»,  kC  l«wm 

4HANPVS  6T  TiJim^i;^. 
Namquj  imi^tur  eum  pietate  x^  ^i^ii^  Oxm, 

Qni  nobis  et  herus  et.  P^tcr  a|n0|^  i^. 
Goi  pieus  unp^ensa  oi^^net ,  c)en»^^(U  4vlm» 

Qui  prpcibus  dipus.  ^Ofper  ad^  §^)9tt 
Non  lahtum  bic  v^ni^  scelerui^ ,  seftpf^pqm  donat 
I    Genversis  placidus ,  parcere  semper  amans. 
Bi  pater  est  et  henis  nobis  Deus  inclytjis,  di^. 
I    Sectanda  est  pietas ,  actio,  corde ,  fide. 
DlBcet  amare  patrem  proles ,  et  Ayema  tim^re.» 

Honc  amor,  iUam  aptet  ad  potiora  timoi^* 

'    •  Psal.  cxLiii ,  7  seq. 
^  ler.  xu,  1  seq. 


B 


ng  sumuTOikini  et  ftTHfcTonuii  socosdia,  inn  Hscnaif 

A  Sn4  PIUVITATS  FEE  BONAH  BlH0nT4«10MB|l  COH- 

VERTV 

Illum  non  sal ,  i^on  is^um  $apientia  condit, 

Hunc  doctrina  <\^uit  vincere,  sa}  npo  eum , 
Doctrins^^t  CuiMS  YSiniim  est  a()hibere  n^eji^Uis, 

Quoque  n)2(gis  docoas,  stuitip;  i^de  (let. 
Sic  crudum  studeai  Ia(erem  duipi  qui§qufi  JaTif^, 

Qup  naagi;  eluerif ,  pius  facjt  inde  I^ii. 
Quid  bona  y^rba  juvant,  ubi  nil  habei  ^lfnaYQ|B||[^T 

Aut  <)ui4  in  urticis  semin^  jacta  juvcQt? 
Flava  quid  horrendis  prpsunt  ^\^  mellj^  ^PHIHlt 

Quid  litor  ^ut  oIe|  stercoce  ^^t\;s  ag§|t 
Quid  juvat  aurito  Ijr^  &i  pAr9\4li^t  ^dUi^ 

Gornig^p  ^ut  litlfpsj}}  ^(r^ja^  aifl^  boi4? 
Sole  oriente  viget  qpantum  t^f|  visip  c^  ^ 

TantyjQDi  ejus  senjH^s  P9^(  t^^  ^c^rbi^  ^l«t. 
Garmina  piura  qi^t,  (\^qMeui)t  ^g^  owia,  fMjn- 

Littera  gentiUs,  hoc  qupoue  sancta  canit.       [  tIb 
Dicitur  et  Girce  socios  insiflrnis  IJljssis 

Mutasse  in  varias  carminis  arte  feras. 
Plurima  cam  possint ,  scabiem  s^are  qeqoQ^pii^ 

Tinea  nec  horum  mumiure  sana  fiet. 
Ift  tamen  illa  nihil  cui  manserlt  himja  pro^onU 

Gumque  flunt ,  totum  perditur  illud  opus : 
Sic  deperdet  opus  tibi  qui ,  simulator  ipiip<$i« 

Quiddam  nisuij  erit  insinuafe  boni. 
^  Denique  rex  sapiens  cun\plunma  dixerit  i^tii\p9 

Hoc  unum  exemiji  ppnere  sorte  libet. 

8i  contu^ps  5"!^  P.l!«  »>  W,\m^,  H«J^«}. 
Ut  far,  sepiities  non  sua  IijLM][uet  e^qf.  i, 

Terba  ducis  i^sjii ,  pon^m  gui^  r^ti^  id^lMi 

Re  bene  de  tali  dicer^  sae|)e  ^1^( : 
Ron  facere  hoc  us|i  ^  nqn  yerberj^  flH^^I/b  V\  CFTBHB^ 

Bttbo  sit  accipiter,  qui  pelat  ungue  grues. 
Ulqoe  tuum  officium ,  cape,  vultur  possit  habere , 

Eel  qaia  tardus ,  edax  ^  inaue  vehendo  gravis. 
Discerp  nuUa  CTpit  bina ,,  ^  i^j^j^  fy^^  (n^, 

Vis  cur  hoc  facjat  dic^r??  sijfiim  \^^ 
Hic  Juda  pejor  melipf  t^  pet?e  vi^eH 

Valt ,  D^ala  muUa  tegit  sors  simulan(e,  |if|ij|0. 
Hic  bona  parira  putftt  jnagmv,  et  maU  ^h^^m  nnUi» 
])     Se  cujjOL  vult  alios  fallere  faUit  inops. 

(g04¥  oa  mi  cicATaiCBs ,  qvas  noinNus  ui  nAstMHB 

SySppiT,  IN  RESURRECTIONE  OBDUCTiB  NON  SINT. 

Mamque  cicatrices  Pwini  pro  hQnine  i^nlm 

Martyribus  tii^tis  Cj^ifsa  decoria  eroBi. 
Sic  Phlegetonlj^s  feiti|  ut  Salvator  ab  imi^Ma, 

Sis^  ^ffy^  cijas  pes ,  latus  atqan  maiMw. 
Non  quq^.  ijiQp  pot^t  eunctas  obdufltte  plagns » 

Saepe  ut  gentitis  sonniat  enor  bebea, 
Qai  potuit  cuncUmmortis  devineexe  catw, 

G^ta  aed  officiia  %mi  qnia  pkaa 

•  lob.  XXI,  7  860. 

A  Prov.  xxvii ,  82. 


GA8MIN&.  UB.  m 

Quattoor  js^  Tdiuiit  «e)ebnwi  my^rU  cmm ,        A  iUe  fi^em  «igD«l,  nipidi$  gm  cntck  ia  i«iMs, 

Hoc  ^od  TiUe  4uaor  ^igm^i^i  «lorlis  habol* 
Primuin»  uf  di^cifkHU  corpii6,*ii09  Aaniav»  /wm« 

Se  Tidisse  sciaia,  cor^ifi  e^  ^r^  loce«l. 
Geita  Adeg  lU  cos  DoviBi  mi^^s  adonM. 

Spemque  resuig^iWi  «egla  perampla  caiHiiH. 
Proximum,  ut  luuDUua  jpto  ooto  ^orle  prfflftjhr, 

Lu  se  demousln^t  vulDera  nostia  patri : 
Qttosfue  sit  hDmaoa  passuspro  geote  Ubones» 

Assiduo  deo^DS  gu>;ii»ii».t  «t  oflQcio. 
Ut  reminiscatur  rejjjveiU^m  obllvia  auiiqnaiDiy 

Et  miserescatur  ^emper  id  aimus  agens. 
Admonfit  instanter,  liominum  ut  mnminisse  p«r 

Et  misereri  almo  semper  amore  yelit. 
Quorom  naturae  sit  consors  unica  prolesy 

Pro  quibus  et  voluit  vulnera  tanta  pati. 
Tertio,  ut  electi  desistant  reddere  nunquam 

Laudis  opos,  tua  dum  passio  signa  vident. 
fjjus  et  atra  suam  cernentes  flagra  salutemt 

Ad  stygji  concursus  qius  ad  astra  soos, 
fjus  morte  suam  poUere  per  omnia  yitam, 

Et  tribui  spinis  aurea  serta  sibi. 
Qoarto,  ut  extremo  reproborum  hunc  tempoieoenMDS 

Factio,  trisletur  j^ressa  dolore  grayi. 
Ut  Scriptura  caoit,  quem  transflxere  Tidebiml  •• 

Aiteriosque  loci  pagina  rursos  ait : 
Omnis  cemet  eum  vi^us,  qua  et  torba  papvjf *!» 

Se  e(  super  bunc  planget  omnis  ia  orbo  tritai  ^» 
Et  se  damnandos  noacent.examine  jusUh 

Proque  suis  m^ritis  ignea  flagra  pati. 
Non  haec  salya  vmm  OU»  ii^ecit  turba  maligDa» 

In  Dominum»  seu  qua^  tcfunece  jussa  cupit, 
Aut  suscepta  prcmens,  aut  susceptare  reciisang» 

Aut  in  eos  cemit  quos  retinere  furens. 
0  crudele  nefas  homiDum»  o  vesania  deme9#» 

0  furor  immanis,  o  sat  aoile  maluml 
Qood  yel  Don  colitur  Deus»  aut  quod  crimine  grfAdi 

Impune  hoc  dod  est  qnoniam  colitur. 

JUI. 

DE  riDBy  BT  SM,  BT  CIUHITITB. 

Ahna  fldes  tandem,  spes  et  eoneordia,  regnom 

Meolibiis  i^  plebis  eoDtinet  ecce  simul. 
Haec  Dooa  Ecclesi»  faodamina  jecit  ayitae, 

Fabrica  qoo  cceli  surgere  jure  qneat  „.^  ^»^ 

Cuique  fidea  nos  dat,  spes  fert,  amor  iDclytDS  aait,  ^     Efiraeoes  irent  in  mala  eoneia  mali. 


loque  proceUanuD  Iwine  tela 
Huie  iDCKedHlilas  «OBtmia,  «ms  «t  «i^ialD, 

Perfidi»  iBfua  parcaljl  alqae  aecal. 
Aut  ai  ovaa  faoMPat,  M4larlwic  soarpk»,  MCtt 

Euse  feritcaadas,  «Iw  laiaalmp  ati^x. 
Nam  pia  dooa  q)ei  tereti^ifiantur  in  ovo, 

TegniDd  abmnbraim  qvod  i^bii  iauis  Mbens. 
Ut  puUum  ova  tegunt,  sie  spcBi  praesentia  celant; 

HiefBiel  eBQtas,  jUa  fiiiara  paral. 
Huic  adversa  aaaat  aam  disperatia  Iftdeas, 

Qaem  BMie poaa Isrit,  lra«ec  aiiie  slBit. ' 
Si  quod  pone  Csrii  aopiaal  ablivia  di|^» 

Teque  ad  ea  axiandas^o  anlerioia  vocant 
Com  Paulo  saperam  caplesaiqiei  aelhera  palman, 
I     Serta  venoslalia  beiaa  ia  aree  fereas. 
Cumque  fidem  pisois,  spem  mrnm^  apiel  panis  amo» 

{rem. 

Quisque  carel  ttiboB  his,  sal  mlser  91«  manet. 
Com  naDC  «qoa  meent,  remeenl  et  imqoa  dolenter, 

Haec  tria  eirai  nmltis  saal  lepefaela  brniis. 
El  quoniam  Imptobilas  vaiet,  instal,  poBel,  abondal» 

Eheu  makoram  saepe  refriget  unor. 

Xffl. 
aa  DisfBaBanem  DmifA,  ofiB  sjm  eGCHLTA  bst» 

aOIHNIAil  TAIIBil  iNIDSTA. 

0  vlSt  0  decos,  o  excelsi  gloria  seDsos, 

Qoae  mirari  onmes,  noscere  nemo  valel. 
Molta  regi  varie  qui  humana  in  genie  videmus, 

Ignarique  sumus  cur  quid  et  Diide  fiat. 
d  Nam  mal^  saepe  bonos,  reprobos  bona  aaepe  sa- 

[quanlar» 

Et  boaa  saepe  bonos»  et  mala  saepe  malos. 
Saepe  bQous  premituri  malus  ia  subUme  levalor, 

Decidit  alque  malos,  sorgit  ad  alta  boaos. 
Omnia  jadiaais  sunt  haee  aMMterala  sapemis. 

Sunt  saepe  ooeulta  haBC,  nuaquam  mhoaeBla 

[lanMB. 
Qoae  soavi  ae  forli  di^Dil  aingala  aolo 

A  fine  io  fioem,  el  cuDcla  goberaat  heras. 
lodicat  ergo  Deus  nec  nuUa,  nec  omnia  semper, 

Improha  qoae  floal  naac  sine  lege  sua. 
Tempore  Jodioiam  si  noihim  agitaret  in  islo, 

Nonoe  impone  forel  qood  fliror  ater  agHf 
Mox  curare  Deom  mortaUa  nolla  polanteSy 


Haeqoa  triiorme  bonum  excital,  aptat,  agil. 
His  mentes  nostrae  poUeni,  vagetaDlor,  alontar, 

Poscimos,  accipimos  haee  patre  dante  Deo. 
Nunqoidy  ait  Dominos,  versp  in  contraria  votOi 

Probra  quis  accipiel  grata  pelendo  palremf 
Num  pro  ope  quis  panis  lapidis  Iribuendo  rigaiamt 

Poscenti  faciel  in  sua  vota  salis  « ? 
Namque  Deum  el  fratrom  paais  desigaal  amoiamf 

Quo  qniconqoe  carel,  saxea  corda  geril* 
Nom  pro  pisce  dabil  siaaosa  ambage  dmiydramt 

C«m  modo  pisds  alal,  impfrohas  Ule  necei Y 

•  Joan.  XIX,  57. 
b  Mattb.  XXIV,  30. 


At  si  peccantes  mox  nltio  digna  feriret, 

Ictaque  jodicii.euncta  secure  forenl : 
Irrita  supremi  remanerent  jura  diei» 

Judicii  et  nuUum  tempos  hal)eret  opos. 
Jodicat  hinc  qivsdamt  al  aostra  hono  corare 

[sciamos» 

El  qoia  qoas  gsrimas  speelal  ab  aree  Deoa : 
Jodicat  ideifoo  aon  omniaf  plora  reservat» 

Ut  qoid  agat  habeal  ultima  magaa  dlas. 
Qoam  lex,  qaam  vales,  Domiaos  qaam  nunliBt  ipaat 

Qaas  nota  eet  eBaetie  qoi  ralioae  figaat 

«  Luc.  XI,  11. 


Qaajiiilo  jaMni  poisiianis  pondere  Ubranii 

Salmixo$  \eiiiat  nabe  rabenle  Deus. 
Qai  pius  eC  xustus,  fovet  hinc,  deterret  et  inde, 

Qoem  metuo  ju»tum,  cogor  amare  pium. 
Quod  piu8  induJget»  resecat  peccata  quod  aeqaua» 

Muket  et  hinc  oleo»  arguit  inde  mero. 

XIV. 

QUOD  MULTIS  HIDICIIS    FIIIIS  FROXIMUS  E88B 
MOHBTRETUE. 

Cernere  inest,  ui  eat  mundus  signetque  rainam, 

Oefectumque  sui  yoce  tacente  canat. 
Mam  loquiiur  rebus,  taceamus  dogmata  quamyis 

Divinai  legis,  quae  id  fore  cuncia  boant. 
Non  e^  temperies  hyemis  prius  ut  fuit  eistat, 

Qasb  nutrire  queat  gramina,  ligna,  sata. 
Copia  deest  solis  lorrendo  a^taie  labori» 

Verna  iiec  oflicio  sunt  modo  ia^ta  suo. 
Dulcibus  haud  adeo  mustis  autumna  redundant, 

F<£tibus  arboreis  non  onerata  vigenL 
Nil  modo  ierra  boiii  sic  fert  veiiii  ante  ferebat» 

Eflxiam  et  sierileni  semei  inesse  docet. 
£i  miiior  exisiii  caLciis  opuleuiia  rebus, 

Deficit  inque  iocis  plus,  it  ubiqite  minas : 
Rarior  olficium  consislit  iu  omne  uiinister 

Quam  prius,  ei  ilxum  nil  jsiai  ui  ante  stetit. 
Cultor  agris,  casiris  et  miles,  naviia  ponio, 

Libra  in  j!uiiciis,  inque  foro  pieias. 
Esi  in  amiciiils  coiicors,  quis  m  »rte  peritus, 

Quo  discipllna  in  moribus  alnia  vigei? 
Non  viget^  ui  viguii  duduin  vegeiaia  juvenia, 

Concia  senecius  airox  ore  nigrante  vorat. 
Namque  necesse  maiiet  minui,  cui  proxiious  exstat 

Finis,  et  occasum  haud  procul  esse  videt. 
Dai  sol  iiiia  peiens  radios  splendore  minore, 

Lunaque  decrescens  coroua  fusca  gerit. 
Arbos,  qux  juvenis  vernabat  flore  comisqae, 

Deformi  fundit  germiua  rara  situ. 
Fons  et  inundanles  solitus  diducere  rivos, 

Sic  gultam  teiiuem  saepe  vetusius  halwt. 
Scissns  agii  paries  veniurae  signa  ruinx, 

Qui  ju\enis  solidus  picius  ei  arie  steiii. 
Ulque  senem  ia^deni  jam  cantica,  ludicra,  ludi, 

Siare,  cquilare,  gradi,  verba  jocosa  loqui. 
Dumquequaiii  iremulos  male  creber  anhelitus  artus, 

Suspirai,  fundit  murinura  crebra  getneiis. 
Dulcia  sic  veiulum  liquerant  onmia  mundum, 

Nec  manel  uiius  ei  qui  fuii  aute  vigor. 
Dira  cupido  viget,  sordes,  peijuria,  luxus, 

Livor  edax,  ialsuni,  jurgia,  rixa,  dolus. 

XV. 

EX  EPISTOLA    AD  COEIHTHIOS  CARMEN,   AD  PRECEM 
CUJUSDAM   HONACHl  FACTUM. 

&ic  vegetata  sedent  sibtmet  pleramque  decenier,  * 
Quando  unum  ex  variis  coniinuaiur  opus. 

Pluribus  in  rebus  liabel  hoc  pulcherrimus  ordo. 
Doc  eUam  eioquii  pollei  in  arte  saiis, 

Ampla  qoibiis  sacnB  scripturas  prata  radundant, 
Ei  nemus  ambroseo  spir»t  odore  pium. 

•  //  Cor.  VI,  1  seq. 


TH£0DI)LF1  AURELIANENSIS  EPiSC.  M» 

A  Haec  ego  dum  lustro,  dum  per  violaria  cnrro, 

Quas  vehat  hic  calatbus  ungue  recido  rosas. 
Hanc  sanclo  sumpsit  sanrii  de  dogroate  PauUy 

lllius  misit  quod  stylus  Areadicus. 
Compositam  sanctamque  ornat  sermone  loqadam, 

Postquam  virtates  enumeravit  ita. 
Qiio  diciis  variis  aptantur  dicia  decenter, 

Sensus  et  egrcgiae  panditiir  ordo  viae. 
Vos,  aii,  hortamur  nea  vobis,  plebs  piafratram» 

Capia  sit  in  vacuum  gratia  sancta  Dei. 
Mcmpe  ait  audivi  vates  te  tempore  grato, 

Hincqiie  die  studui  ferre  salutis  opem, 
Nunc  nunc  ecce  patet,  patetaccepiabiletempos, 

GraiiAcxquc  dies  ecce  saluiis  adest. 
NuUius  ei  nulli  macnlans  offensio  detur , 
B     Ne  meriio  nosiram  vile  sit  oflicium. 
Aptemus  sed  nos  sic  rebus  in  omnibus,  omnis 

Nostra  sit  ui  summi  turba  niinistra  Dei. 
Plurima  ut  in  nobis  vigeatpatieniia,  quo  nos 

Turbo  procella  mali  non  superare  queat. 
Conditio  nos  dura  premens,  angustia  laedens, 

Pravoram  impieias  jure  probando  beenti 
Carceram  in  illuvie,  sea  seditionibus  atris, 

Scandere  purgatos  coelica  regna  decet. 
Nosira  laborifluis  sit  mens  exerdta  curis, 

Simos  et  insomnes,  cor  sitet  omne  vigil. 
Mundities  sit  nobis  casta,  scientia  solers, 

Longaninies  simus,  et  slne  sorde  luis. 
Vf nsque  jiigum  Domiui  rcfenit  tranquilla  suave, 

Fiamiuis  ui  sancti  sumere  dona  queat. 
T  Quo  non  fictus  anior  sit,  sed  dileciio  vera, 

|]t  possit  verus  mox  dare  vera  sonus. 
In  virtute  Dei,  qua  cuncta  creata  reguntur, 

Qu«  convexa  poli,  rara,  Thetlmque  tenet. 
Incipit  oppositis  jam  nunc  opponere  quaedam, 

Comere  et  eloquium  sic  varianie  siylo. 
Arma,  ait,  ast  aequi  dextra  laevaque  gerantur, 

Miles  ut  aliilhroni  viclor  uiriroque.cluat. 
Per  decus  hinc  claram,  per  dedecus  inde  repressum, 

Cerniinur  infames,  silbona  fania  bonis. 
Sii  seduclorum  tanquam  senteniia  lata 

In  nos,  veraces  nos  tamen  esse  decet. 
Ai  velui  ignoii,  tandemsumus  agniia  plebes, 

Ut  inoribunda  manus,  vivimus  ecce  iamen. 
p  Casii  graia  cobors  non  mortificaia  manemas. 

Ceu  tristes,  semper  teiula  turba  sumus. 
Flens  ut  egens  sumus,  et  diiemus  in  agmine  mulios« 

Nil  et  habendo  ampias  possideamus  opes  •• 

XVI. 

DE  FRUCTU  CElfTEMO,  8EXAGEN0  ET  TRICBHO. 

Est  ager  £cclesiae  partes  distinctus  in  isias, 

Seroine  de  Domini  quae  est  animaia  bono. 
Pars  prima  est  cenium,  pars  sexagena  seciuida» 

Tertia  tricenum  continet  inde  gradum. 
Et  primo  pereunte,  nequit  mox  ire  secuiidus, 

Sed  ratione  locum  tertius  ejus  adit. 
Tertius  etprimum  sequiior,  hunc  inde  secondas 

Sed  tamen  ad  primum  nemo  redire  valet. 


te9 


CARIIINA.  LIB.  yH, 


tfO 


Tertius  en  miseram  linqnit,  petit  atque  secundns, 
Htudquaquam  primns  sed  repetendus  erit. 

XVII. 

DB  EAI^EM  KB. 

Ham  bona  jure  bonum  cecidit  cum  semen  in  anra, 

Quod  placids  segetis  sevit  aroore  salor : 
FruE  terdena,  et  sexdena»  et  oeniena  redundant, 

Adfert  qua  fidei  semine  mentis  ager. 
Terdena  in  nuptu,  in  viduis  seidena  oomscat, 

Ista  duo  soperat  tertius  ordo  boni. 
Ct  data  virginibos  centeni  gloria  fmctus» 

Martyrioque'sacer  congmit  bic  nomems. 
Quod  satis  in  numeris  digiioram  infleiio  signat, 

Res  el  ab  antiquis  jnre  rcperla  viris. 


X  I^unc  simulata  venit  vestls,  simuiatus  et  auetor, 

Quae  bene  conveniant  mensque  habitusque  sibi. 
'    Flnia  camilla  caput,  roentem  tegit  atra  voluntaf , 

Aspera  lana  artns,  vestis  ovina  iupuro. 
€laena  duplei  foris  est,  intus  pnecordia  duplei, 

Simplicitatis  honos  est  ab  utroque  procul. 
Follicat  ampla  quibus  turgenti  calcia  panno» 

Yelocique  pedi  vilis  ioest  caiiga. 
Pars  qnoque  beva  vebit  cultmm,  geminamque  ta- 

[bellam, 

£t  bene  tegmen  ei  et  graphius  esse  soiet. 
Pallor  et  ora  tenet,  suspiria  pectus  anhela  , 

Et  tenui  sonitu  voi  gemebunda  sonat. 
Voi  gemebunda  sonat  dans  ficta  et  dulcia  verba, 

Pura  ut  cordn  hominum  post  soa  vota  trahant. 


Namque  indei  sommus  leviter  curo  poliice  juDcUu   b  Plorare  ut  nequeant,  cupiinit  plorasse  videri , 


Terdennm  in  numeris  scit  retinere  iucum. 
Moilis  et  ampleius  digitoram  dulcia  signat 

Oscula  coi^ugii,  quas  sibi  grala  manent. 
At  poUei  curvo  curvatus  ab  indice  pressus 

Seidenos  monstrat,  inque  typo  viduas. 
|]t  digitus  digitum,  bas  angor  sxpe  coarctat, 

Turturis  ac  gemitus  indy tus  omat  eas. 
Transitus  a  L£va  si  in  deitram  ei  ordine  fiat, 

Indei  cumque  suo  poliice  junctus  erit, 
E(  placidus  tereti  formetur  circuius  orbe, 

Centom  sub  numeris  ista  figura  tenet. 
Serta  venustatis  typus  hic  fert,  qux  bene  sanctis 

Sunt  data  virginibus,  martyribusque  piis. 
Transitus  isle  monet  praesentia  temnere  Ixvay 

Deitra  futnra  bonis  actibus  appeiere. 
Nulla  caduca  sequi,  mansuris  figere  mentem , 

Labentem  mundum  speroere,  amare  Denm. 
Coeiica  seetari,  postponere  terrea  cuncta, 

Sanctum  opos  ore,  manu  prendere,  corde,  fide. 

XVIII. 

OB  HTPOCEITIS, 

Ei  quod  apostolorum  tempoributf  she  eorum  euceei^ 
Mncin,  magis  Eeeietue  virtutei  vi^runi  quam  hi$ 
novtssfmts  lemponbus. 

Virtus  ficta  viget,  nequidquam  vera  fatiscit, 

Eitnlit  illa  caput,  baec  pelit  ima  gemens. 
Nunc  probitas  ut  vera  jovat,  sic  falsa  noccbit, 

Consniere  ista  parat,  falJere  at  illa  inhiat. 
TunM|ue  sacerdotum  viguit  doctrina  pioruro, 

Sermo  babitusqne  horam  norma  salutis  erat. 
Nunc  siroulatorum  duplei  cor,  verba  dolosa 

PoUent,  et  retinet  fictio  sola  locum. 
Pontificum  decus  et  specimen  tunc  cura  gerebat, 

luris  apostolici  queis  dedit  ordo  thronum. 
Jura  quibus  data  suut  solvendi  sive  ligandi , 

Glave  valent  quoram  regua  patere  poli. 
Qneis  commendat  oves  pastorum  pastor  et  agnos, 

Qaodque  sui  tribuit  pignus  amoris  opus. 
Sac  tunc,  nunc  alio  discurrunt  omnia  cursn, 

Pes  superest  capitr,  Tergit  in  tma  caput.  - . 
Pallla  apostolica*  dala'  tunc  de  sede  vigebaot , 

iusque  polcstatis  vesiis  el  ordo  fuit, 

•  Matth.  VI,  5. 


Fallaci  incultas  imbre  rigante  genas. 
Nituntur  justi,  sanclique,  piiqne  vidcri ,  * 

Laudis  nt  bunianae  gloria  possit  emi. 
Hoc  babitu  vultum  pietatis  velat  imago, 

PIus  cerai  hi  sancti  quam  tamen  esse  volunt. 
Plnra  nec  hoc  hominum  genus  ire  per  oppida  ne- 

[  scit ,    . 

Lustrare  ant  cessat  compita ,  rura,  casas. 
Hoc  agit  ut  rapidis  queat  inferire  cramenis 

Turpe  Incram ,  et  cupidos  reram  onerare  sinus. 
Hi  bona  jactanter  peragimt,  mala  multa  latenter» 

Ista  patent  hominum  visibus,  iila  Dei. 
Dignum  opus  humanis  quisqnis  pro  laudibus  egit, 

Mercedem  recipit  heu !  miser  ilie  suam. 
^  Verbi  evangelici  litnus  sic  intonat  ingens, 

Et  [>ene  per  mundi  compita  mugit  ovans : 
Quod  tua  deitra  gerit  facito  nescire  sinistram, 

Tunc  erit  accepturo  quod  geris  omne  Deo  •. 
Sciiicet  ut  laudis  humanae  nescia  mens  sit , 

Gum  deilram  peragit  inclytus  usus  opus. 
Per  kevam  prsesens,  per  deitram  vita  fhtnra 

Signatnr,  docet  hoc  pagina  sancta  Dei. 
Namque  sophista  potens  quidam,  rei  Inclytus ,  olfaia 

Talibus  e  rebus  talia  verba  dedit. 
Ejuslonga  dies  est  dextra  in  parte  locaia^ 

Inque  ejns  laeva  gloria,  culmen,  opes  ^. 
Illius  exstat  item  nostro  sub  vertice  Ixva , 

Et  dabit  amplexus  dextera  sancta  pios. 
Dat  quoniam  in  Iseva  pnesentis  comraoda  vitae» 
^     Perpeiuae  in  deitra  seu  sine  fine  parat. 
Nam  duo  disdpuli  laevam  deilramque  tenere 

Hoc  signant  Domini  qui  residendo  volunt* 
Scilicet  in  deitra  pollens  sapientia  Ghristl  est, 

Haec  quae  aeterna  (!a(ur  spiritibus  requies. 
Permanet  in  loeva  istius  moderatio  vitae , 

Donec  ad  aeternas  perveniamus  opes. 
Diviliae  verae  sunt  gloria  norma  fldei , 

Quae  nos  eisilio  rile  tuentwr  in  hoc. 
Nam  tua,  Ghriste  potens,  bujus  pleramque  sbistrae 

Vilae  praesentis  imiuit  Ecclesiam.    '      ' 
Dum  de  illis  Cano  qui  $aocti  specie  tentis  'eidtant , 

Gulpari  iioilem,  dummodo  vera  canam. 

^  Prov.  III,  ifi. 


Zn  -  THEODULFt  AinEUANEN«S  EPISG. 

Non  tamen  toc  rednenai  monachis  ego  derogoA 


m 


[  josiiB , 

Qaorum  cor  ccQianKy  mens  sitit  alma  Deum. 
Queis  deyota  fides,  pia  spes,  dilectio  dulcis, 

Tiyere  ^eis  Christus,  sanctaqne  luera  mori. 
Cuncta  reUquerunt  qui  andita  voce  Tonantis^ 

Decertant  Doiuinom  mentis  'amore  sequi : 
Atque  in  apostolica&  vit»  fundamine  stare, 

Perstet  ut  Eccleslse  qui  fuit  ante  modus. 
Omnia  sunt  quibus  egregio  conimunia  voto, 

Mentem  animumque  unum  queis  Deus  ipse  dedit. 
Pluraque  perndxto  currunt  per  singula  cursa, 

Atque  malis  bona  sunt,  et  mala  mixta  bonis. 
Sic  yino  faex  est,  et  olivo  turpis  amurca» 

Et  liquor  ambrosius  mellis  habet  abacum. 


XDL 

&  BPlTikPiUUK   BKLKBKCILDI* 

Hac  requiescit  humo  Helmengaldus  nobilis  herOff 

Gloria  qui  patrise  et  deais  omne  fuit. 
Dives  opum  et  senstm,  seu  nobSitate  coniscasy 

IfQfriteas  omatas,  omibHS'  al^fse  boiiis* 
Consilio  potins,  fors  armiff,  viftbB»  auctai^ 

Le(|4iM8.lMbuta8,  ors  maanM|ii«  p#leiM# 
Namque  palatina  Mi  hic  prsefeetus  itt  «oii, 

Dum  Ngeret  Garohis  sceptra  BereM  pios. 
Ecclesias  opibus  ditaryit  plurilNiB  im, 

Fecitque  haere^es  rebns  hiesse  siiis.r 
Pes  fuit  hic  clm^B,  oeiiisran  gtoria  cascH», 

Solamen  habuft  (MfK(i  omnis  eofli. 
Iste  famenique  sitimq««  fi^nnrt,  seu  frigon^  4knf 


Nempe  duos  in  agro»  totidemque  in  tegmine  lect^  **    P^uperibns  membris  pellere  saeCw  oral. 


Inque  mola  Dominos  dixit  inesae  duas. 
£  quihus  est  alter  susceptus,  linqaitur  aUer, 

Pars  haec  sumpta  cluit,  iiia  relicta  periL. 
Scilicet  Ecclesiae  gremium  genera  haec  ,tria  ftttatv^ 

Ordine  diyerso  quae  ligai  una  fides. 
Clericus  ordo  in  agro,  monacluis  sub  sorte  qiUdlM^ 

Inque  mol^  gyro  plebs  popularis  inest. 
Iste  regit  piebes»  fruitor  sancia  ille  qpiete,. 

Mundanique  actus  currit  in  orbe  seq^CBS. 
Et  tres  in  bivium  merilo  scinduntur  hiukamr 

Singula  pars  partem  perditioms  habet. 
Pars  petit  aUna  polum,  Stygias  pars  pergit  ad  om- 

[bras, 

Et  diversa  illis  sic  loea  vita  parat. 
l!ic  ordo  trinus,  vitae  et  concordia  trittBy 

In  tribus  est  sanctis  significata  viris. 
Nempe  Noe  specimen  rectomm  continet  almuetf 

Qui  pecudum  aique  homioum  spem  regit  ioter 

[a<pas« 
Goil^s  et  monacbus  viget  in  Daaiele  choreus  » 

Qui  luxam  atque  gulam  vincere  qiiivit  ovaos» 
Job  sunt,  quos  mundi  vel  agit  vel  pcBaiiet  actus, 

Actibtts  in  ssedi  qui  sine  labe  fuit^ 


Hierusalis  habet  haec  ^s  terrea  eorpns, 
Spiritus  at  saperae  regna  beata  pefft;. 
Qui  legis  hnne  titaiom,  tumuluar  setf  Mnspleis 

^lSwBMty 

Dic ,  Hehnengaldi ,  sit  sfcieflne  (prtes. 
Hoc  etiam  faciet  monachoram  sancta  caferta , 

Dum  redit  itque  freqoens ,  dum  petit  fecud  fMr. 
Dlius  ipsa  memor  maneal  per  sascula  cmictsr, 

Atque  oret.regna  at  coefica  dentur  ei. 

XI. 

>>  AD  FAEDQLFim  AABATKlf  SANCTl  Md!fT8lf. 

Samito  quae  misi  laetos  manascoia  parva , 

Dulcis  amice  nihi,  dolcis  et  apte  ninris. 
^Quae  sintparva  ficet,  magna  haec  dilectio  ifitttft, 

Quae  non  compenBat  rei^,  sed  amoris  ifpKSS* 
Sit  tibi  vHft,  salfls,  sint  et  fleiichr  cmieta; 

Et  tiM  <le  coefis'  rei  Deos'  addiait  opem. 
Et  sic  te  clemens  dacat  per  prosperar  ttkxmdl, 

Ht  pes  inoffenso  tramite  c^lsa  petart. 
Et  qui  hac  in  vila  digniHn  concessit  honorem, 

Hic  tibi  post  obitum  det  super  astra  locom. 

XXI. 

88BI0  BBSIf  ISOBMMB. 

Quid  juvat  ad  tempus  nugarum  Hnquefe'  Isffit, 


•  Epitapkium  HermngMi.  Ruic  afSne  hoc  teiUr 
Dore  nomen  fiuit  HelingaBdi  CGmitis,  qai  nna  com 
Jesse  Arabianensi  episcopo  legatus  a  Ciarolo  Magno 
ConstautinopoHm  missus  est  ad  Irenein  anno  80St, 
quique  biennio  ante  judiciiim  Romae  cum  aiii^  Ca- 
roU  proceribtts  habuerat,  de  iis  qui  Leonem  HI  pa*'  0 
pam  foedissime  vexarant.  Eumdm  tamen  luiiic  esse 
non  facile  aifirmarlm. 

i>  Ad  Fardulfum  abbatem,  De  quo  Alcuinus  carm. 
117.  Quift  Pardalfl  qooque  ipslus^  nomine  dudnm 
edili  sunt  versus,  magnificis  aedibus,.  qnas»  in  CaK 
roli  Magni  gratiam  struxerat,  inscuipU,  quibus  se 
Italum  6riu  ac  gente  Lougobardum  nis  verbis  de- 
darat : 

Yenus  FuvdiBAfi  abbattt  asdibus  Mncli  Dionysii 

inscripti. 

Gnlmfoa  ceroenti'  leoiorl  litter^  prome; 

Fardolfus  Carolo  condidii  IsU  suo. 
'Qoero  quoodam,  pfoprie  Tuerat  dum  sceptra  secutos 

GeDtu,  Iq  adversM  fata  tulere  vbs. 
AtiameD  liic  (idei  dominis  servavit  honoreiD, 

His  regui  quamvis  uUiiiia  ineta  foret. 
Taudem  rodorlH  CaroH  felicllMis  amiis 

Ceisit,  et  in  melius  fors  sibi  cessit  iter. 


Hoic  qooque,  dum  fidel  salvaret  moQers  regi, 

Rex  sibl  prMelsos  plurlAia  dotoa  dedit. 
iDler  quiB  saactl  [^ionvsi  recior  ut  aal» 

Pieret  indulsit  paciDCus  CaroUis. 
Hanc  beoefactori  eoostmx^t  f>rovidas  «dem, 

Iq  qua  cum  fjimnliH  gaudeat  ipse  suis. 
Ipse  sais  servis,  fidei  quos  viucula  nectunt, 

Lntitiaiii  prioceps  prAbeat  arrnftpotens. 
More  taiuen  veterum  consurgere.jussit  avorom 

Culmina,  prserulgeot  regis  honore  doinus, 
Ut  qooties  regni  proeclara  palatia  lostralv 

Farduift f.«muU  sit  menor  illesui. 

Quod  vero  de  sua  in  Carolum  fide  coromemoiat, 
ad  Pipnini  nothi  coiyurationem  referendum  est,  a 
Farduuo  detectam,  et  Dionysiani  Annales  indicant,' 
et  discrtis  verbis  in  Gbronico  tcstatvvr  E^ntnrdus 
aimo  792  :  t  Hege,  inqait,  ibidem  aestatem  agenta^ 
facta  est  contra  eum  conjuratio  a  fiiio  suo  roajore', 
Domine  Pippino,  et  <iuibusdiim  Francis  qoi-  se  cru* 
delitatem>  Fastradte  regtn»  ferre  non  posse  aeaeve^ 
rabani,  aique  ideo  in  necem  regis  oonspiraverant. 
Quae  cum  per  Farduifum  Longobarduum  detecta 
fuisset,  ipse  ob  meritum  fidei  servatse,  monasleriO 
sancti  Dionysii  donatus-  est.  >  Fardulfum  enim  non 
Ardulfum  legi  eo  loco  debere  palam  esl. 


A     fixplendum  ad,  facinus  mentig  ut  impos  e^ 
Deque  malp  placidum  tribuit  medicamen  ini«[utfy 
'   Temperat  atque  bonis  damna  payenda  sui^. 
Scorpius  in  nitido  si  trux  perimatur  oliYO^ 

Exsuperat  virns  iilius  iste  liquor. 
Delibuta  recens  isto  si  plaga  liquore  est^ 

Ne  possit  Tirus  ixdere  yinis  agit. 
Sic  Tilio  yiliumi  sic  morbo  mofbiis  abibil; 

Unum  sic  uni  cedere  ssepe  solet. 
Et  cuneum  cuneus^  seu  clavum  davus  abactuiDf 

ImpuUt,  hoc  illud  mox  veniente  perit, 
Sic  lapis  et  lapidem^.seu  lignum  lignn  retundont, 

Atque  chalybs  chalybem  cndit,  et  arte  poUl> 
Hoc  reprimendo  malum  tribuit  solada  €hrt8tinl, 

Anttchriste^  tuos  seu  breyiando  dies. 


375  d^MINA.  Iffi.  VIK 

Sl  demnm  repetit  quis  malesanus  eas  ? 
Surgere  qiiid  prodest,  si  statim  corruet  illa 

Qua  jacuii  segnis  qiiis  labeifactus  humo  ^ 
Fertur  anum  natus  matrem  exorasse  puellus, 

Atque  illi  tales  deposiiissis  pfeces  : 
t)  genitrix,  hostri  qitam  semper  cura  iremordet) 

Charior  et  vita  lii  mihi  es,  ipse  libi. 
Mox  dederit  cantuim  iuci^  praenuntiUs  alesi 

Gonfestim  tnemel  evigilare  stdd^. 
Ha,  Geram  quod  anias,  sed  ages  quidi  dic  mihi,  nate? 

Obdormire,  inquit,  /orsan  item  potero* 
Nec  minor  interea  dementia  ceperat  illum, 

Yenatus  retulit  qui  bona  nulla  sui. 
Denique  prudenter  geritur  venatio,  quando 

Aut  jocus,  aut  quaestus  eat,  yel  utrumque  simul. 
Frensa  solent  lucrum  capreae  dare^  cervus,  et  alces,  B  Ne  ferale  hialum  moduiis  inoleseeret  atHs, 

Castor,  dama^  btsons,  bubaluSf  ursus,  aper< 
Figere  nam  lepores  iaculis,  captare  motossis^ 

Id  modico  lucro  visus  amcenus  inest. 
Diversa  duo  sorte  canisque  lepusque  volantes, 

Alter  ubi  praedam  quasrit,  et  alter  opem. 
Ungue  cibum  canis,  ungue  petit  lepus  q[>se  saiutemy 

Diyerso  et  voto  sic  labor  unus  eis, 
Horiim  amor  et  studium  delirum  inyaserat  iUmD| 

Qui  nullo  capto  uliler  orsns  erat 
Subjectas  valles  extensaque  rnra  peragranSf 

Est  lepus  inyentus  sed  mihi  nullug  in  bis  : 
Jam  sine  venatus  iucro  ad  mea  tecta  redibam  | 

Et  quia  nii  potui  prendere»  tristis  eram. 
Saitua  inest  modicusj  quem  dnfunt  rnidiqne  eampi, 

Qui  rarus  nostra  distat  ab  aede  panim.  Q 

Esse  feram  quis  ibi,  leporem  vei  crederet  «nqnamy 

Cum  foret  a  yilla  proximns  iUe  loeos  ? 
Hac  mihi  cunque  die  leporum  spes  BtfHa  maiierelt 

Ex  illisque  lucrum  rerer  abesse  mihi. 
Lustro  locum,  mittoqoe  eanesi  et  retia  pono. 

Quis  studio  gesUg,  nuUmnibi  reperia& 

XXO. 

BELUSA  BXSPECTATIO. 

Grande  hal^et  iniklam  cum  res  vilissima  dietn^ 

Tunc  gignis  murem,  fiHigne  elephante,  breyem. 
Sic  patri  quidam  retuitt  sua  aemnia  natus» 

Depromens  anlmO  frivoia  dicta  stto; 
0  pater,  in  somnts  dtcabi  qnae  Inira  ytdeb«mi 

Moverunt  animuih  laMa  viiSa  nK^m. 
Bos  dabat  hunutias  no&ti^d  hae  notte  IdqncMi' 
'  Die  ioquebatur,  nos  stupebamus,  ait. 
Tum  pater  attonitus  rem  sic  inquirit  ab  iUo, 

Dic  quod  dicebat :  intulit  ilie,  Nihii. 

XXIIl. 

OCOD   FLBRUIIQIIB  MiLI  MALA  PATIimTtn;  If  flK 
TBMPORB    AMTICHRISTI. 

-Qni  yirtute  regit  mundum,  pietate  gubemat, 

Rebus  cum  humanis  tunc  bene  gessit  oyana» 
Gom  iuiii  infando  ferali  hostilia  monstro, 


•  Ad  Cfiroium  regem,  Non  regem,  sed  regis  fllium 
multis  sub  patre  bellicis  expedilionibus  victoriisque 
nobilem.  Sed  qui  ante.patrem  yita  excessit  anno  811. 
Uinc  mortuum  laudans  poeu  Sttonicus ; 


Clauditur  anguslo  temporis  id  spatio. 
Temporis  illius  probrosa  pericula  prodii 

Vatidicus  lituus,  rex  pie  Cbristej  tuus; 
Tunc  erit  f  auctor  ait,  renim  tribuiatio  magna; 

Proh !  nec  erat  nec  erit  quaiis  ab  usque  diao; 
Qui  breviabuntur  perfecto  examine  soles  : 

Sip  aliasi  omnis  non  caro  salya  forei. 
Hoc  bene  re^jiecltt  Domini  quo  chncta  getoHIHr» 

Congma  disposito  tempore  cdrBUS  agei. 
Tertium  tfl  excedat,  quartum  non  impleat  dimdm» 

Impta  lempestas  et  imculenta  lnes. 
Tempus,  ait  Danid^  seu  tempora^  semiyagmnqiiey^ 

Tolvenda  illiu»  tempora  saeva  malij 
Sicque  quaterdenis  haec  mensibu^  atque  dnobt(i$ 

Hoc  ipsum  narrahs  explleat  atque  (;au!t; 
Unum  per  tempusj  g^mtitos  pet  tehtp6ra  si^tiltifity 

Per  semum  menses  siifdi^  rite  docet. 
Summaque  sic  mensum  fltf  m^m  coYicnrrit  ad  istum. 

Tres  ahni  et  senib,*  dll  ttisigej  liilte  tnllidl; 

XXfV. 
nifi  MLtmki  imyik^itRib: 
Hic  populis  ii0Mrt9,  deroqlie,  sacHi(|ti«  Iftifiiktils; 
Annna  solennifs  remearaili  ^inlht  f^^ti. 
Nam  quis  nbh  taniae  thesaurdffl  ritb  ib^Uatf 
Laudlbus  ae  totis  yenerari  gestiat  anfpllft? 
Ex  quo  perp^tuis  ofnantuf  saecola  gaiifiT; 
Aureus  nltde  micat  codesti  dogtnate  8eUftoi$« 
Eloquium  argenti  snperai  Inciftqne  nftOMti; 
Yirtutnm  ounciae  Aiscantur  Inmine  gemih^; 
^  Quis  Lil^  poUent  llnes,  quis  Ffanddi,  regfli; 
Hesperi»  gentes  florent,  popuiique  Britaimi, 
Ei  mundum  mundique  caput  sacra  Roma  coruscat, 
Ac  toio  illustris  plebs  credula  fulgurai  orbe. 

XXY. 

•  AD  GAEOLUM  BB6BM. 

0  mea  magna  saius,  o  spes,  o  gloria  TOgni, 

Carle,  yaleto  poli  rege  favente  tibi. 
Tu  pairis  et  pairiae,  tu  toiius  ecce  senatut 

Gaudia  muliiplicas,  ei  decus  omne  paras. 

Hic  patrts  ipqulyocns  faerat,  nec  nomine  solo^ 
iDdole  sed  meDtis  clara  probilateque  noram : 
Omuimodaaae  palrem  virtutum  dote  referreiy 
Si  rectore  irui  meruisset  Krancia  uli. 


375 


THEODCLFI  AURELIANENSIS  EPISC. 


S76 


GlaTior  «leetro,  ter  oocto  piuior  auro» 

Gedant  q^lendori  cnncla  metalla  tao. 
Alilibas  leTior,  tu  fortior  ipse  leone, 

Artibus  excellens,  promptos  in  arma  mana. 
Te  nimium  capitis  sitiunt  duo  lumina  nostri, 

Gernere  leqae  cupit  pectoris  alius  amor. 
Nam  cum  tu  Occiduas  ccepisti  tangere  partes, 

Vicinum  et  sensi  servus  amicus  herum  : 
Ipse  Noto  leyior,  volncri  velocior  Euro, 

.Mox  vcstros  volui  pronus  adire  pedes. 
Jussio  me  regis  volo  compescuit  isto, 

Et  dedit  alterius  carpere  callis  iter. 
Jamque  iterumque  volens  impune  coercitus  exsto, 

fiisque  venire  parans,  bisque  negatur  iler. 
Dulcia  vestra  milii  Gomis  est  cum  verba  profatus, 

Seque  salutare  servulus  audit  herum  : 
Mox  lacrymosus  biems  oculorum  nube  refluxit, 

Imbreque  suffudit  frons  peregrina  genas. 
Laetitia  ergo  solet  tales  producere  fontes. 

Et  vice  conversa  gaudia  dant  lacrymas. 
Hoc  rogo  mancipium  vinclis  onerate  gemellis, 

Brachia  si  nectas,  non  fugitivus  ero. 
His  proavus  vinclis  et  avus,  pater  ipse  catervas 

Nectentes,  regni  commeraere  thronum. 
lude  superborum  plures  stravere  phalanges. 

Gertando  et  subigunt  plurima  regna  sibi. 
At  tu,  magne  paer,  salvequevaleque,  per  aevam, 

Te  dominus  coeli  protegat,  omet,  alat. 
Ut  patrias  valeas  rulilus  conscendere  sedes, 

Atque  Juvante  Deo  sceptra  tenere  manu. 
Et  slc  mundani  regni  terrena  relinquas 

Gulmina,  ut  aetherii  postmodo  compos  eas. 

XXVI. 

AD  CAEOLUM  IHPKRATOIIEH.  ] 

Qui  regit  arva,  polum  tibi  sit,  rex,  fautor  ubique, 

Teque  juvet  semper  qul  regit  arva,  polum 
Qui  tibi  sceptra  dedit,  vitae  det  tempora  longa, 

Gaudia  concedat  qul  tibi  sceptra  dedit. 
Sub  tua  jura  Deus  dedit  Earopeia  regna, 

Totum  orbem  incllnet  sub  tua  jura,  Deus. 
Ut  prerols  ipse  feras,  reprimas  sip  barbara  ooUa, 

Hesperiam  reprlmas  ut  premis  ipse  feras. 
Ut  tibi  cedit  aper,  Maurus  tibi  cedat,  Arabsqae, 

Sarmata  succumbat,  ut  tibi  cedit  aper. 
Golla  superba  teras,  anates  ut  turba  caporum, 

Anserem  ut  accipiter,  coUa  [soperba  teras. 


A  Gaudia  sive  jocos  istos  aeterna  sequantnr, 

Ferlo  per  immensum  gaudia  sive  jocos. 
Gratia  magna  Dei  viUe  tibi  munera  pandat, 

Te  regat  atque  tegal  gratia  magna  Dei. 
Gaudia  longa  habeas,  gaudensque  perenniter,  o  rex, 

Gum  prole  atque  domo  gaiidia  ionga  habeas. 
Tu  decus  omnigeiium,  longamque  teneto  salutem 

Gum  clero  et  populo  lu  decus  omnigenum. 
Naro  tua  grata  salus  islis  est  lumen  ocellis, 

Est  optanda  bonis  nam  tua  gratn  salus. 
Macte  decus  popuU,  Gaesar  fortissime  nate, 

Inclyta  sceptra  tenens  macte  decus  popuU. 
Induperator  ave  longum  tribuente  Tonante, 

Sume  nieum  laetus,  induperator,  ave. 

XXVM. 

B  A  FORIS  IN  PRIMA  TABOLA  BIBLIOTmSC^. 

Qui  sim  nosse  volens,  scito,  Bibliotheca  dicor, 

Et  veleris  legis  jus  veho,  sive  novae. 
Nec  me  speme  precor  quia  cernis  corporc  parvam : 

Gorpore  sum  modico,  viribus  ampla  tamen. 
Me  quicunque  vides,  TbeodnlA  sis  memor  oro, 

Gujus  me  studium  condidit,  aptat,  amat. 
Et  foris  argenio,  gemmis  ornavit,  et  auro, 

Gujus  et  Interius  Uma  polivit.  Ave. 

XXVilf. 

Ilf  ALTERA   TABVLA. 

Qoi  cupts  esse  bonus,  qui  vitam  qnaeris  bonestam, 

Me  pete,  te  moneo,  lex  ego  sancta  Dei. 
Sum  via,  sum  lux,  sum  doctrix,  sum  conscia  veri, 
Lumen  inexstinctom  qui  mihi  paret  habet. 
G  Goelica  regna  paro,  mundana  sophismata  paudo, 
Omnibns  in  rebus  poUeo,  sive  cluo. 
Utere  me,  leclor,  mentisque  in  sede  localo, 
Gamque  librum  petis  htmc,  sit  tibi  lota  manus. 

XXIX. 

SOPER  JANUAH. 

Pauperibus  paleat,  praesul,  tua  janua  semper  : 
Gum  mlseris  Ghristus  inlrat  et  ipse  simuL 

Deqne  ttiis  epuUs  pascatur  pauper  egenus, 
Ut  conviva  queas  lectns  adesse  Deo. 

XXX. 

SUPER  PROPINATORICm. 

Qui  latices  quondam  vini  convertil  ui  usom, 

Et  fontis  speciem  fecit  habere  meri. 
Ipse  piis  manibus  benedicat  pocuia  iiostra, 
^     Et  betam  faciat  nosmet  habere  diem* 


* .  > 


/  ' 


577 


CARMINA.  —  APPENDIX. 


S7S 


APPENDIX. 


THEODULFI  CARMINA   KONNULLA 

EdUa  a  J,  Mabillomo  in  veteribus  Analectis. 

Garmlna  Theodtiin  a  Sirinon.'o  ediia,  se\que  libris  disiincla,  exstare  eadem,  continna  serie,  in  perve- 
tusto  moiiasterii  Sancti  Viitnis  C(«dice  cuni  aliis  piuribus  quae  desunt  in  Sirmondi  editione  :  aiiorum  etiam 
Yersi%)us  nonnullis  altsque  aucioruni  noniine  insertis  ,  tesialur  vir  clarissimus  Joaunes  Mabillonius  in 
primo  Vetmim  Analcciorum  tomo.  Tum  :  t  Ex  iis,  inquit,  quse  TheoduKi  esse  visa  sunt,  ea  tantiim  se- 
legi  quae  rei  iitterarise  prodesse  possunt :  alia  vero,  quae  de  rebus  moralibus  tractant,  soium  notare  «aUs 
duxi.  > 


I.  A 

•  De  adventu  Ludovici  Aupisti  Aurelianos, 

En  ailcst  Gdcsar  pius  et  l>enignus, 
Orbe  qui  toio  rulilat  c^ruscus, 
Aique  prae  ciiuclis  bonilale  pollet 

Munerc  Clinsti. 
Gernuus,  pru  leiis,  sapiens,  modestus. 
Mitis  et  clemeiis,  mo  jeratus  actu, 
Timperans,  foitis,  probus  el  honestus, 

Ceusor  et  jiidex. 
Hic  decus  (Sudam  Ecclesiae  palerque) 
Ornat  hanc  solers,  recreal,  lovetque, 
Erudit,  munil,  colil,  inslruitque 

Dogin.ite  largo. 
Hic  polens  armis  Doiuino  favcnte, 
Viribus  genies  rcprimit  superbas, 
Harum  ct  hic  vicior  subigc.do  calcat  B 

Colla  triuiiiphans. 
Gnjus  advt-ntus,  miscrantcGhri^o, 
Et  nitens  multum  facies  sereiiat 
Givi.as  temet  pop.ilosa,  nempe 

Aurelianis. 
Hi:'c  Deo  iau:lesagiio  per  annos  [C,  perennes], 
Gujus  bic  nutu  properavit  ad  te, 
Hujus  ei  vullum  tiiiimet  viJendum 

Praebuit  ecce.  n 

Has  canat  clerus,  simul  omnis  et  plebs« 
Has  senex  p.iiigat  puer  atque  parvus, 
Pauper  et  ilives  reooent  ovanier 

Pectore  puro. 
Hoc  chorus  cleri  populique  tarba 
Saphicum  [C.  Supplicum]   carmen   recinens 

[precetur, 
Det  Ludovico  Deus  operandi 

Tempora  loiig».  C 

Prospc.runi  cldiiiens  ferat  omne  semper, 
Pellat  adversuin  procul  el  repellat, 
Uujus  et  vitaiu  tueaiurxvo 

Tempore  cleniens. 
Gsesaris  hiijus  valeal  per  aevum 
Mobilis  conjux  seu  clara  proles, 
Gaudeat  fetix  populus  douiusque 

Pace  perenni. 
liuniant  urbem  hanc  proceres  fldeles, 

Sua  jC,  Qui]  pio  Christo  sua  dedicarunt 
ostis  adversi  toleranda  bella 
Gorpora  casta, 

•  Carmen  primum  de  adventu  Ludovici  Augasti  in 
urfoem  Aurelianos,  jam  typis  editum  est  in  tomo  YI 
Ganisii  sub  nomine  Jonae,  Theodulfi  deccssoris.  Ve- 
rum  potius  Theodulfo  auciori  tribuendum  est,  ium  jy  tenTin  urbem,  aii  itinere  aliquo  ei  occurreret  ven- 

Siuia  in  m$.  Vitoniano  inter  ejus  opera  metrica  re-  luro  ad  urbem,  >  elc.  Qua  occasione  primum  carmen 
ertur,  tum  quia  adventiis  iste  Ludovici  Augusti  in  ac  secunuuni  Theodulfus  cecinisse  videtur.  Hic  recu* 
praedictam  civiiatem  contigit  pontificatu  Theodulli,  sum  est  primum  ob  varianies  l^^-aiones  :  tameisi 
ut  discimus  ex  ipsius  Ludovici  Vita  ad  annum  814,  forci\sse  potius  omittendum  fuisset.  Porro  primus 
ubi  de  Ludovico  haec  leguntur  :  <  Qui  cum  Aurelia-  versus  tertiae  strophae  mutilusest  in  codiceVitODiano* 
nam  devenisset  ad  urbeni,  Theodulfus  ejusJem  urbis  Mabill. 
episcopus,  vir  undecunque  doctissimus,  causam  ejut 


Hic  [C,  Hi]  duces.sancti  reducesque  sunto» 
Ultui,  Ca:sar,  faveantqiie  temet, 
Horuin  et  obientu  superes  dueiles 

Posciinusomiies. 
Aclibus  [C,  Artihus]  cunctis  placeas  Tonanti^ 
Et  Dei  leges  mediteris  almas, 
Quo  [C,  Queis]  viam  vitsc  valeas  tenere 

Tramiie  rccto. 
Temporis  hujiis  spaiio  peracto, 
Alta  conscendens  subeas  poloriim, 
Te  pius  caplet  chorus  angelorum, 

Et  sibi  jungat. 
0  decus  regni,  iiuperii  propngo, 
Macte  tu  seinper  vigeas  Lothari, 
£t  patris  sedem  teneas  potenter  [C,  poten- 

[tem] 

Siccla  per  ampla. 
Sit  Patri  et  Nato,  tihi  Spiritusque 
Splendor  aeicrnus.  bonor  atqiie  |>erpes , 
Nuuc  et  in  pncsens,  iia  et  in  futura 

S;ecula  semper. 

11. 

De  eadem  re. 

0  Pater  cleri  populique  decUw, 
Gaesar.  insigni  pietaie  pollens, 
IJt  fores  nostras  adeas  libenter, 

Posciinus  omnes. 
ODei  cult<)r,  mis-rorum  etaltor, 
0  pupillorum  viduaeque  tiitor , 
Summe  rex  cleinens,  precibus  rogamns 

Annue  nostris. 
Ergojam  tandem  precibus  rogatns, 
Redde  te  nosiris  domibus  paratis, 
Et  dies  laetos  habeas  in  ipsis, 

Rex  benedicte. 
Te  sacerdotiim  choriis  atque  cleri 
Totius  multMni  populiqiie  lurba  ; 
Namque  te  major  pariier  minorque 

Cernere  gestit. 
Rez  vale  prudens,  venerande,  salve , 
Hex,  ave  nostruni  capito,  precamur, 
Posciiiius  Christum  ut  tibi  det  salutem 

Poplite  flexo. 
Salvet  Albini  precibus  l)eati 
Te,  tuam  prolem  sociamque  vitae 
Sorte  felici  tibi  mancipatam 

Ghristus  ubique. 

adventus  praesensit :  et  velocissime  misso  perlatore, 
imperatori  innotescere  sluduit,  hoc  tantumniodo  ei 
suggt-rendum  jui)ens,  uli  um  praesiolaretur  venien- 


iT9 


TflEODULn  AUREtiIUffi»BIS  EPISO.  OAAHIMA.-.  APPENDDL 


sn 


PoU  di«B  gsdcii  giibea«  Tonantis 
Regna  tu  felix,  habeas  quietem 
Inter  eleclos  tribuente  Ghristo 
Fine  perenni. 

m. 

De  bilingne, 

Ecce  nu^ax  labiis  fUo  «uidtini  certa  surorrabSi 
Nunc  joca,  nunc  iretfi^;  n^jfi^  'qtib^ii^  turpe  cahit. 

Blanditias  tremulat,  Yolitat  nime  m^fe  eicadts: 
Auribus  ingeminat,  quas  pelil  ortivagus. 

Bnra  salis  rostro  ceil  pulsflt  pectora  coi*nii  4 

.  imbrifbrds  luxus  ttHth  mat  or^  tttdcax. 

Aut  rapfdis  ^ressas  pehnis  lusirtlirS  lacudiis 

.  Tedtat  hiruddo  celer  dulcla  t^obb  ^nenS; 

Band  gecus  Instabiles  perclirrlt  ^lllio  rtiebt^ 
Infestus  juvenum,  quos  agit  aura  levig. 

IV. 

Ad  qweihdixfA,  di  iknhtHbiti. 

Eia  menm  soUlo  noH  convertere  carmen ; 

Ne  vacuum  redeat,  more  caveto  tuo. 
Ant  spbmantis  equi  tua  ;iunc  vestigia  retro 

Impatiens  calcet  ungula,  dona  refer. 
Ceu  rubicundo  ostro  Romse  de  poniine  vestis , 

Quam  Yocitare  Patres;  fac  libi  colla  premat. 
Tenerisul  felix  donalus  monere  pulchro , 

Recipias  [I.  Aceipias]  grates  mille  suave  meas. 
Yeneris  at  vacuus  nostram  si  forsah  ad  sedem , 

Bliile  flagris  caesus  ibis,  inepte^  foras. 

Y. 

Bls  PoBsldHk  Dmifii. 

Otnnipbtentis  opus  sacrum  sacer  ore  popellus 

Laudibus  efferri  tahi  behe  tiile  decet. 
Inlima  quod  magni  diffnalus  coiiditor  orbis 

Sponfe  sud  patiei*,  laude  boare  decet. 
Pertulit  hdiil.lnjfe  ih  hiimand  deniuue  naiiis 

Corpore  quae  Chrislus  ciincla  salutis  erant. 

Tl. 

Itt  din  liHurhctionis, 
Ela,  camena,  libeh^  nunc  dicito  carrnina  quae^ , 

Nunc  cane  posco  melos  eia',  Camena,  uberis. 
Festa  decora  sdiis  nunc  mecum  proniere  certa, 

Postmodo  ut  accipias  fesla  decora  satis. 
Carmine  dignds  Inegt,  pangamus  carrhiua  cuhctl : 

Iste  dies  rulilos  carmine  dignus  inest. 
Mors  qdlst  vHna  jacet  Clifl6l6  surgehte  perempta, 

Laetemur  cuncti,  mors  niiia  vlcla  jacet. 
Tartara  victa  jacefit ,  Chnsto  visehte  bealos  : 

Principe  devltioy  lartara  vicla  jacenX. 
Expulit  inde  prob6g,  ktiiobos  (iimisit  ibidem  ; 

Calcatoque  hoste  expi/rit  inde  probos. 
CoBlica  regna  peliint  post  lartara  dira  beali, 

Erepli  a  teflebris  cobfita  fcgna  petuhf. 
Yerte,  Camtm,  grddum,  nel«dia  fratribus  addas, 

Hic  [L.  Hinc]  te  quaeso  cito?  vefle,  Camena  iiradum 


Vfl. 

De  tabella, 

Pafya  brefls  gemino  potiorque  fruorque  tabellt 

Olncio,  specie  intus  et  apia  foris. 
Ornatum  exterius  habitus  superaddo  ferenti  ^ 

Interius  servo  verba  ligata  notis. 

Tltl; 
De  talamasea  •. 

Posio  personaB  cum  vultum  obducjt  inanem. ' 
Quod  tremit  hirtb  terret,  qubd  fhj^it  ihd^  fegat. 

uredo  et  pro^tratus  jAbuit,  palm^smf^  teiehdit, 
Ante  Redteniptoteiii  parvu^  taieihbi^  hiov^ns. 


Dic 


cito,  Prafesur  avt,  cofloV/ue^ehiiqirj  refleio 
Hic  et  in  aet^f hum  dicito,  Praesul  ave. 

•  Quid  sit  talamasca.  seif  taflamascae ,  jam  dudum 
explicarunt  viri  docli.  Tcr^^us  in  lib.  n  de  Vitiis  ser- 
roonis,  et  praflriptte  V.  C.  Steiihanus  Balnrhis  in  notis 
ad  Reginonem.  Hne  kiHHfttini  locum  veiu^lf  6oncilii 
Rhemensis :  1  Larvas  drmtfhwihj  qhas  vulgus  tala- 
mascas  vocat,  sub  anathemate  prohibemus.  >  Hlnc 


IX; 

^ersus  in  altari, 

Hoc  aluretibi,  coeli  terrgfcque  Creator, 

Theudalfas  voto  eerliaug  Omd  pio»    ^ 
B  Hoc  rogo  quisquis  adis,  revehes  [F.  referens]  sacn 

f  dona  ^nsCissYe. 

Tu  memor  esto  hiei,  %\  &eus  l|)§b  lul. 
Pastor  oves  Dbmini  d^l)ibus  hlHc  ^k%c^  shptifhis, 

Quis  quia  vita  datur,  qtiis  patet  anla  Dei. 
Est  super  astra  pihs  pastor,  quo  pascimur  omnes: 

Quae  [F.  Quem]  dum  pastor  amaS,  ^ars  es  et  ipse 

[gregis. 
Cemis  anhelantem  hoc  ad  pfdesepe  lcatervam  T 

Hinc  dlithenta  A^ni  sanguine ,  c^rhe  canit. 
Quem  drabd  saeve  tremis,  qui  te  leo  perflae  Yicit, 

Crimina  ced  mundi  qui  inveterata  loiit. 
Et  nos  aethereo  potuque  ciboque  sacraio , 

Hicque  bvl^  tnensae  participare  dedit. 
Qui  est  Yja,  vita,  salus,  qua;  ad  qiiiam,  iii  ^tia  Uitiu 

Cum  qoo  est  regnlihdum]dtn  slhe  une  piis. 

Q  Th  xenodMlb: 

Ennatet  ista  domus  mediocfi  exacta  paratui 

Utcuiiqub  humanis  uslbus  apta  tamen. 
Quam  Deus  arce  poli  Cairaulos  thisei*'ando  r^isat, 

Cuncta  adversa  fuget,  prbspora  cuhcta  fefat. 
Hic  pudor  et  verum,  pietas  prbbltasque  redundeot, 

Sit  [irxsio  alnia  fides,  et  procul  omne  nefas. 
Esuriens  epulas,  siiiaiis  ^tuin;  bo^pes  honofem , 

Nudus  operimebtuih  hic  reperire  queat. 
Fessus  opem,  languens  medicameh,  gaudia  ra^Bstos 

Hinc  ferat,  et  cunctis  cdn^ulat  ista^  domus. 
Del  Pater  artithrbntis  dohuhi  hoc  habitanttous  istic, 

Civibiis  til  pateat,  et  peregrinenibi. 
Utfratrum  alque  bei  regnei  dilectiosefnper, 

Virtutesque  omnes  hac  duce  cbnveniant : 
Quas  misefante  tieo  mox  commoda  cuhcta  seqtnntar. 

Livori  et  saivis  sit  via  nulla  dolis.    ^     .^^  ^^^ 
Jus  regat  hic  mentes,  maneaique  opiilehtia  rerum, 

Et  procul  atque  procul  sitsitis  atque  fames. 
Qui  petis  has  sedes  Theudulfi,  quaeso^  mciiieBto, 
I>     Uaec  qui  consifuxit  iecta  favente  Eieb. 

Yulgatum  apud  nostrates  Gallos  inasiftte  pro  larva 
Imo  eiiam  occuK;ib  llti&rarnm  noUe  voddnttff  tala- 
mascae,  ut  observat  Bahi2iuft.  pr.oht^te«  hftW  aliud 
praeseferant  quam  signiftcem.  Bfc  &f|cr  TIRJIidalfog 
agit  de  pusione  larvato. 


/  tf««  ft^  *  « * 


m  S.  EIGIUS  ABBATI^  PULI»»SIS  YltA.  ~  MOiaTUM  PRJIVIUM.    '  $§i 

SPECCLUM  DE  SCRIPTURA  SACRA- 

(Hoe  opmoulum^  m  nonnutlii  Theodulphcf  nostro ,  duhiUmter  tamen,  ascriptumf  f^$  inier 

Opera  Mttti  Auguitini^  PAtrohgia  tmo  IIIIY,  eol.  8W.) 


.  ■*<■  1«. 


JIINO  IXMlllNI  MGGUII. 


SM CTUS  EIGIL 


FULDENSIS  AB»kB 


iiit» 


r\ 


SAWCTI    EGILIS   VITA, 

AUCTORE  GAADDIDO  MONACHO  FULfifENa. 

MOmtXJM  l^B.£VItrM. 

(iabih.,  itite  mcxmtb  «Miols  simU  BeMiieUr  took  T,  fig.  m> 


itf^ 


))ii  sub  ipso  Eigife  monachuSf  quem  fs  pio  patris  penatione,  venerabilefti  appena(uhi$,  dionec  cerHori- 

^fTectu  in  suam  familiaritatem  6t  ^aurtium  introire  jdus  argumentis  ejns  satictitas' mihi  coAtcstata  fuerit, 

foncestit,  ul  scribit  Candidus  ipse  m  Vits  prosatcse  uti  ei  di6s  obi(i!is  hactcAtrs  ignoiratud,  de  quo  agen- 

num.  9&.   Not-ttndft  ost  GaHi4i4i  Sttbseriptie^  i»  iae  dmii  m  nelifr  a4  ftnei»  prosaici  libri*  Fuii  et  i^s  eo 

praefalionis  metrice  ad  Modestum   sodalem  suum,  fere  tempore  Eigil  ahbas  Prumiensis,  dein  Flavinia- 

pii  utmmque  libellum  ab  se  conditum  dedicavit:  eensis ,  ac  demum  episcopus  Senonensis ,  ciyus  elo- 

ixplicit  pr(pfatio  Candidi  ad  ModsHum^  fili  fropfio  gfitfnaf  ifvferius  6xhibebo. 

pomine  BruHn  et  Reccheo  nuncupatur»  L^^gendum  vi-         5*  Antequam  Eigilis  Yitam  referam,  quaedam  prae- 

detur  plurali  numero  nuncupanturj  ita  ut  Camndir  mitrenda  sunt  de  ejus  antecessoribus,  ut  pianiora 

^t  Modesto  fuerit  nomeu  duplex,  Latinum  et  Germa-  fiant  ea  quse  de  ipso  hic  commeraorantur.  HoDastei' 

Dicum  ,  pro  more  iWius  «tatis :  nimirum  Caridldo  rii  Fuldensis  afhbas  prlniu^r  ^alfclus  Stufmius,  cnjus 

firuuny  sicuti  apparct  ex  Tifee  mefric:e  cap.  17 ;  If6-  ViiAity  i^eMff'  tiv  sa^uii  sop^flMlff  ^te  U ,  stfce^ssov 

desto ,  Reeeheoy  tpsi  jmikOT  dietiis  esl^  ex  c^nsdem  rem  habuit  Baugoifum  seu  Pau^»iftiiii  anAo  779. 

Yita»  cap.  7.  Erit  forsaa  qui  suspicetur  Candidum  Baugelfus  vero,  ut  in  Fuldensibus  Annalibus  tradi- 

^unc  non  alium  esse  a  Candido  Alcuini  discipulo,  (ui* ,    t  anno  ^,   rcncta  quamf  ftafbuit  pbCestate, 

^ujus  AlcitiAu^  ipse  memfnit  noA  itn(t  in  h^.  Ye^mn  Ratgafi^um  sitccessorem  accepit ,  >   a^  d«{>erste's  in 
pt  aiKirai  fuisfle  exrdtimem,  imrvel  me  hn  pfhnis' Al-  -^  aimos  tredecim,  obitl  anno  8#d,  iffltitMe.  Br^ero. 

coini  pfttfatiO  in  Eceleeiasleo  ,  OnuB  sacerdoii  et  Faliituf  Trithemius,  qiii  eum  ar\no  804  obiisse  scri- 

Candido  presbytero  inscripta  :  in  qua  eos  de  pa-  bit  in  Vita  Rabani,  ubi  Rau^lfus  nomen  sanctttatie 

^ernae  pietaiis  nido,  nort  in  clausimm  monrrchornm,  apudf  Gevmanos  omnesr  gfomtHm  toTt^cxiim  foisse 

sed  in  publicd^  negeiiorom  siecutorlwiv  amrtfs  tffo-  diclttrr.  Cerie  Ipsnm  longepost  aminm  a  Triitaemio 

HMse  soribit,  eesqtie  »  di^iti«rum  eopidilate  deiior-  signaiiim  superfuisse  constal  er  iii^nptione.  se- 

tatur.  Movent  etiam  epistolae  93  et  97 ,   in  qnibus  quenti,  qusB  exstat  apud  Browerum  in  nb.  \i  Anli- 

Candidiim  ex  Briianriiai  iAsula',  non  vero  ei:  061*-  quitatmn  Fa7densium,  <^ap.  ii :  iniio  ^i^  dedicata 

mania  ortom  esse  ^ighfficat.  ht  ms.  fiidiee  arbDiatffm  §m  ecttetia  in  Siithee  reffatn  Baftgo^ft  a  Ritholfo  ve- 

Foldendiiin  enjto»  fragmenliim  moi  referara,  Mode-  nerabiH   archiepiscopo   MoguntiaceMis   eulesim  xu 

pCUft  eiCandidusnoster  adClementemScotum  gram-  Kal»  Octob.  tn  honorem  $anct(t  HargareKe  viraims, 

Hiaticae  studendi  gratia  dicuntur  missi  a  Ratgario  Beeodcm  agitRoodolfusihActis-RafJadii  iflfra'.  ntaitt 

ghbat^.  Qbi^Clemen^  i)i  GaflliiA,  ^ste  monacli<y  Satt-  <(i«isdem  Bni^oM  joiyerite  EigHe  hil  litterai  reMit 

gallensi,  residere  jussus  a  Caifol»  eM.  Candidus^  euju»  hac  de  re  lucubratio  hac^us  in  je^ 

2.  Eigilis  memoriam  nullo  publico  testimoriio  cul-  Debris  latet.  De  Ralgario  abbate  ita  scribiiur  in  m- 

^uve  honoratam  lego  tametsi  Christophorus  Browe-  dice  abbatum  apud  Browerum ,  in  notis  ad  Rabani 

rus,  qui  ejus  Yitam  edidit  primus,  Eigilem  sanctum  ])oema  13.  c  Ratgarius  in  partibus  Germaniae  paren- 

passim  appellat.  Rabanus  in  suo  Martyrologio  nus-  tibus  nobilihus  natus,  susceptus  est  a  sancto  Stur- 

quam,  neque  alius  quisquam  veterum  Eigili  hoc  vo-  mione  in  monaslerium  Fuldense,  et  successit  Bau- 

cabulum  tribuit.   Quanquam  illius  aevi  hominibus  ffulfo  in  regimine  abbatiae  anno  802 ,  et  depositus 

persuasom  fuit  Eigilem  in  coelum  receptum  a  Deo  ^  luit  anno  Domini  817.  Hic  nobiliter  rexit  mouasle' 

itiiMe,  quem  Candidus  in  libro  metrico  mUli  veterum  rium  per  sexdeooji  anngft ;  ei  ut  sapiens  archile^* 


585 


&  DGILIS  ABBATIS  FULDENSIS 


584 


ctus ,  oecidentale  templum  mira  arte  et  immensa  A 
magnitudine  altcri  copulans,  unam  fecit  ccclesiam. 
Rabanum  et.Haltuncm  Turonis  dircxit  nd  Alhinum 
magistrum  gratia  liberales  discendi  artes  ;  Bruno- 
nem  ad  Einardum,  variarum  artiuni  doctorem  peri- 
tissimum  ;  Modeslum  et  Candidum  cuni  aiiis  ad  Cie- 
mentem  Scotum  grammaiic;e  studendi  gralia.  Sed 
ct  auro  et  argento.  coninis  H  lucernis  ,  it  o:iinibus 
bonis  lociim  glonose  provexil.  Fecil  etiani  h  c  ve- 
nerandus  Patcr  monasieriuin  laudabilis  et  oiscret» 
niensurrs  in  monte,  ciii  pretiosus  marlyr  Boniracius 
episcopi  nomen  indidit,  el  ab  IlaisloKfo  Mogunli- 
nensis  eccl^six  arcbiepiscopo  in  bonorcin  sanct» 
Dei  genitricis  Marix  dedicari  fccit ,  et  in  inlroitu 
ciaustrali  ipsius  ecclesiae  ad  dextram  setiex  et  ple- 
nus  dierum  bonoruui  sepultiine  tradiius  est  :  cui 
successit  i4*lgil,  nimiruni  anno  818. 

i.  Hoc  Ratgarii  elogium  videbilur  imniodicum,  si 
consi.leres  ipso  abbate  quam  turt)aliis  ruerit  mona- 
sterii  status  ,  et  quae  harumce  tiirbarum  cnusa  :  ni-  g 
niirum  Ralgarii  diira  severitas  in  monacbos  suos, 
qunR  iii  tanium  exarsit,  ui  ipsi  coacli  sint  Carolo 
Maguo  porrigere  libellum  supplicem,  iiiferius  exbi- 
bendum  post  hrinc  V.tain,  in  quo  apiid  imperatorem 
queretas suas  deponunt ,  poslulantque  morts  et  le- 
ges  uionasierii  in  prisiinum  restitui  statiim.  Et  ne 
pntes  has  turbas  fac  ione  tantiim  neiiutonum  quo- 
nimdam  exciiatas  fuisse;  probi  quique  ,  iino  loia 
quanta  erat  congregatio  Fuid^^nsium  inonacborum, 
bac  procella  exagilati  sunt ,  Rabaniis  in  primis,  ut 
ipse  testatur  in  poemate  50  Ue  tran$Uu  momchorum^ 
qui  a  Ratgario  abbate  secessionem  feceruul.  Id  coii- 
ti^is^^e  aniio  8*1  docet  nosCbronicim  Saxonicum  ms. 
his  verliis  :  i  Eodein  quo  siipra  dixiinus  anno  811 
facta  esl  Kuhliccopturbatio  non  minima  in  monaste- 
rio  sancti  Bonifacii :  et  fratres  duodec  m  ex  ipsa  fa- 
rnilia  perrexenint  pariler  cum  abbate  Ratgario  ad 
judicium  imperatoris  Caroli ;  nec  tamen  coininolio 
illa  quievit.  Postea  Ricolfus  arcbirpiscopus  Mogun- 
tinus,  ei  Bemharius  episcopus  civitalis  wangionnin, 
et  HattoepiscopusAugustensis,  et  Wolgarius  episco- G 


pus  Wirce^iiircensis ,  ad  eamdem  caosam  conveiie- 
riinl  jussu  imperatoris.  camque  sanavernn*.  •  Eadem 
verba  siint  Cbronici  Hildene.^beimeusis,  et  Annaiiuni 
vt>ierrlmorum  in  anno  quarto  Ludovici  Augiisti  de- 
sineutiuni,  qiios  Peirus  Laiubecius  edidit  in  tomo  II 
Bibliotbec:c  Cacsarejc,  lib.  ii,  cap.  5,  iibi  b;ec  anno 
i4  Caroli  Magni  accidisse  leguntiir.  Carolo  nmrtuo 
cum  Ralgarius  a  suorum  vexatione  hautl  desisteret, 
Luiloviciis  Augustus  Fuidensium  iteratis  motus  qoe- 
reiis,  monackos  Occidentales ,  id  est  Gallicanos,  eo 
misil ;  tuin  Rutgarium  abjici  ac  relcgari  jussit 
aniio  817,  et  aHiiiu  abbatem  in  ejus  locnm  siibstitui. 
Electusdein  Eigil,  qui  rerum  slatuin  in  melius  re- 
stituit,  el  Ratgarium  ab  exsilio  (qu9e  pii  viri,  imo  et 
munacliorum  Fuidensiuin  benigi.itaset  coinmiseratio 
fuit)'commuiu  suonim  consensu  revoeavit. 

5.  Eigiti  successit  Ralianus  anno  8i2,  rexitqne 
monasterium  annos  viginti ;  dein  cedere  compiilsas, 
postmodum  faciiis  esi  archiepiscopis  Uoguiiaiius, 
cujus  Viiam  refereinus  ad  annum  856. 

6.  De  Eigite  id  unum  mibi  observandum  snperest, 
eum  scripsisse  libellum  de  Vila  sancti  Sinrmii  Fiil- 
densis  abbatls  priuii :  quem  libellum  Rabaniis  laa- 
dare  videtur  in  poemaie  14,  cui  titulus  ad  Eigilum, 
de  libro  quem  scripsit,  In  poeinate  sequenti  ejus  man- 
suetudiuem  coniuiendat  bis  aliisque  versibus. 

PrFsbyipr  a>ialp,  meritis  el  prrsbytpr  alme 

Eixil,  teCliti-iiissalvH  in  uibe  Deiis. 
Sis  niilii  quu(i  p  sco;  qii0(l(|ue  u|iio,  boc  esto  beDigiHifi 

PrsRrfpiur,  (lasiur,  semper  aniitiif,  lionor. 
Nec  iiic  routristaiil  lua  curripitfiitia  verb), 

Cuiii  flc.n  qiiod  seiuper  pertora  amica  tenes. 
Ver  ni  dicu  libi,  nec  nie  s»emenlia  radit, 

Te  unuiu  prse  muliis  conJe  lenere  >«'lo. 
Sis  niild  srmper  ideiu,  quia  sum  ilhi  semper  eildeff. 

Seiuper  aiuiciis  auial :  semper  amaiidus  eril. 

Eamdem  Eigilis  lenitatem ,  comiiatem,  et  affabilita- 
tem  priedicat  Candidus  in  sequenii  Vita.  Ei  quoin- 
tclligilur  Eigileni  bis  prapdituni  fuisse  dotibus,  qii« 
ad  corrigeiidam  Ratgarii  ferocitatem  necessaria 
erant. 


PRiEFATIO  AUCTORIS. 


1.  Dilectissimo  fratri  et  compresbjrtero  suo  Mode- 
sto  Candidus,  perpetuae  pacis  et  beatiiudinls  optat 
In  Christo  salutem. 

De  ca^tero  qnoque  notum  facio  tux  charitati,  quod 
anno  prieterito  domnus  abbas  Rabanus,  cum  illi 
querebar  qula  non  halierein  quemquani  mecum  con- 
sociorum,  cuin  uno  tn  divinaleciione  dispuiando  et 
legendo  proficere  potuissem  ,  tale  mihi  responsum 
refere!  at :  c  Exerce,  inquit,  temeiipsam  legendo, 
ei  aliquid  utiiltatis  adde  dictando.  Naro  dum  ego  ibi-  D 
dem ,  ubi  nunc  ipse  moraris  ,  quondam  commane- 
rem,  libruin  prosa  ct  versibus  in  laudem  sanctas  cro- 
cls  divina  gratia  inspirante  incocpi ,  atque  fidelibus 
legendum  stndioso  labore  consummavi.  t  Hac  igitur 
frater,  licentia  fretus,  dnos  libros  de  Vita  Eigilis  ab- 
iNitia  nostri,  dictando  et  scribendo  Dei  dono  peregi : 


unum  prosa,  alterum  vero  Tersibns  explieavi :  qam 
taroen  ideo  in  unum  corpus  oolligare  rogabam,  ■! 
in  rerum  narraiione  alter  alteri  subsidia  ferret. 
In  quibns  nimirum  Ludowici  serenissimi  Augusti 
clementiitin  circa  nos  facum  reverenter  eipressi, 
cnjus  commonitionem  atque  doctrinam,  eisi  ita  nt 
ab  eo  prolatae  sunt,  ad  integrum  explanare  neqnivi; 
benevolam  tamen  voluntatem  illius  secundntn  legem 
Dei  et  sanctorum  dogmata  Pairuro  enodare  coravi : 
quatenus  per  hoc  roisericordiae  boDom  ejos  memo- 
ria  subolumque  illius  apud  nos  nostrosque  sncoes- 
sores  in  sa^cta  oratione  maiieat  semper.  Hoc  igitnr 
opns,  dilectissime  frater,  ad  profectum  ei  Qiilitatem 
legentibus,  Deo  donante,  coiigessi,  et  tlbi*fftmiilo  Dd 
consecravi,  ut  sit  in  memoriam  antiqui  praeceptorit 
iui  jugiler  apud  te.  Vale. 


1»5 


VITA, 


586 


INCIPIT  VITA. 


8.  £x  eo  igititr  tempore,  quo  me  Tenerabilis  Pa- 
ter  Eifil  Vilaro  Baugulfl  •■  chari  abbaiis  nostri  jam 
de  ergastulo  corporis  absolati  intima  exhortatione 
persuasii  litteris  explicare,  ex  eo  me  libuit  bene- 
Toleotiam ,  stiidium  ct  gravitatem  tanti  Patris  me- 
moria:  commendare. 

3.  Hic  igitur  vir  parentibus  ingenuis  Norica  pro- 
vincia  ortus,  noii  longe  post  martyrium  beati  Bo- 
nifacii  translatus  est  gratia  servitutis  Dei  ad  mo- 
oasterium  in  silva  Bochonise  constitiitum,  secus  ri- 
pam  fluroinis  Fuidx ,  ob  cujus  vicinitntem  hoc  mo- 
nasterium  iisiiato  nomine  Fuida  nuncupatur :  ubi 
martyr  Christi  Bonifacius  sacro  corpore  rcquiescit; 
et  vir  venerabilis  Slyrmi  cognalus  ejns,  de  quo  lo- 
qaimur,  eo  tempore  turbam  monachorum  dignis 
eonversationibus  regere  videbatur.  Huic  nimirum 
adbuc  pnerulus  Eigil  de  palria  transportatos.  hono- 
rifice  a  parentibns  praeseniatur;  quem  patema  pie- 
tale  blanditiis  delinitum  scholse  ^  congregationi, 
ubi  lex  divina  jngi  exercitatione  discitur  et  docetur 
cum  sumiDa  iniustria,  causa  liiterarum  sociare 
mandaivit  :  qui  mox  divina  gratia  ministrante  in 
tantum  proficiebat  quotidie  in  meditatione  scientia- 
nim  Scriptnrarum,  ut  etiam  apes  esurientes  In  col- 
ligendls  floribus  imitari  videretur. 

L  At  vero  non  multis  post  hsec  evolntis  annorum 
curriciilis,  confortatns  in  Dei  servilio,  fit  monachns* 
Abbati  suo  videlicet  charus  et  cunciae  congregationi 
saavis;  roemoriam  habens  justitiae  Dei,quam  docuit 
eum  Dens  a  juventute  sna,  ut  annuntiaret  mirabilia 
ej  18.  Hinc  etiam  processu  temponim,  divina  dispen- 
satione  promotus,  ordinatur  ab  Lnllo  episcopo  Mo- 
gnntiacensis  ecclesix  presbyter,  qui  post  sanctum 
Boixiracium  magnnm  et  electum  Dei  pontificem  ejus 
urbis  ppiscopatum  tenebat  prinius. 

5.  Interea  primus  Styrmi  primus  abbas  et  funda- 
tor  moiiaslerii  Fuldae,  quem  sanctns  Bonifacius 
pRPCpptor  ejns  eremitam  suum  vocitare  solcbat, 
morbo  atqoe  senectote  lassatus  ccepit  inflrmari : 
qui  etiam  non  post  multo  temponim  intervallo,  se- 
nex  et  plenus  dienim,  in  pace  migravit  de  bac  luce 
temporali  ad  lucem,  credimus,  sine  flne  durantem. 
Cui  namque  successit  Baugolfus  Germanicus,  ejus- 
dem  monasterii  monachns.  Ho3  nimirum  cessante 
Batgarius  eligitur  in  patrem  mira  concordia  fratrum: 
quojam  «  decedenfeob  quamdam  discordiain,  quam 
seminaverunt  inter  eum  et  fratres  illius  membra 

*Vitam  banc  exciiisse  sosplcor,  cum  eam  non 
vi<lerit  Browerus,  qui  monumenta  Fuldensis  mona- 
steni  excussit.  LiCge  observationes  pnevias,  mim.  3. 

^ld  est  scholis,  uti  exigunt  sequentia,  non  cellse 
Novitioram,  quae  $chol(g  nomine  aliqtiando  intelligi- 
tur,  nt  notavit  Menardus  noster  in  caput  15  Goocor- 
di«  Hegularum. 

*  Hoc  est  dcjecto.  Annales  Foldenses  ad  annum 


A  capitis  omninm  jiirgiorum,  surrexit  statim  cura  et 
auxiUum  circa  nos  Ludovici  serenissimi  Augusti  : 
cujus  etiam  cor  nostra  miseria  adeo  commoverat,  ut 
dlceret  se  tantum  doloris  nunqoam  expertum,  ex- 
cepto  eo,  qui  ei  acciderat  ex  morte  beatae  memoriae 
Caroii  genitoris  sui.  Hic  igitur  misit  nuntios  suos 
Aaron  et  Adalfridum  cum  sociis  ipsorum,  mona- 
chos  scilicet,  occidentales  <^,  qui  nos  in  tentatione 
temporalis  miseriae  consolando  sublevarent;  et,  si 
quae  de  regulae  institulis  apud  nos  aut  inccepta,  aut 
diiapsa  fuissent,  fraterna  dilectione  praemonendo 
corrigerent. 

6.  Eramus  quidein  roulto  lempore  In  coenobio 
degenles  vitam  quietam  sub  eorum  magisterio,  ad- 
dito  prjcposito,  decanis  ab  eisdem  consiitulis.  Post- 

^  modum  namque  congregatio  fratrum  initp  consiiio 
cum  Aaron  et  sociis  ejus,  miseruiit  Adalfridum 
unum  ex  eis,  virum  (ut  nobis  videbatur)  heae  mori- 
geratum,  et  cum  eo  fratres  nostros  ad  imperatoris 
clementiam,  si  forte  dignaretur  quid  iudignis  de 
abbatis  eleclione  praemonstrare.  Quibus  sane  cle- 
menter  susceptis,  electionem  concessit;  et,  ut  esset 
eadem  electio  secundum  regulae  auctoritatem,  satis 
evidenter  edocuit,  saepe  commemorans  austeritatem 
indiscreti  pasioris.  Gum  autem  reversa  esset  haec 
eadem  legalio,  et  intrasset  monasterium  Fuidam; 
congregatis  Fratribus  Imperaloris  mandatum  expo- 
suil  hoc  moilo  :  c  Fratres,  Ludovicus  sereous  Augu- 
stus  remandavit  vobis  saiutem  :  electionem  vero 
quam  petistis,  hilari  vultu  perdonavit.  Insuper  etiam 

^  boc  frequenti  admonitiune  repetivit,  ut  bonc  talem , 
si  quis  sit,  in  boc  opus  eiigatis;  qui  vobis  secundura 
Deum  et  sanctae  Regulae  auctoritatem  velit  esse  pa- 
ter,  et  possit.  i  His  autem  fratres  auditis  sermoni- 
bus  proui  adoraveruiit,  gratias  agentes  imperatori. 
Postea  vero  a  senioribus  persuasum  est  cunctae  con- 
gregationi,  ut  boc  negotium  precibus  altis  Dei  dis- 
posiiioni  commendare  studerent,  et  invicem  collo- 
quendo  et  disputando  semper  ad  ejus  referre  voiun- 
tatem. 

7.  Hinc  tamen  interea  quaestione  suborta,  facta 
est  non  modica  dissensio,  sicut  saepe  fieri  solet  in 
turba  diversae  voiuntatis  :  quae  tumultuando  et  flu- 
ciuando  non  valet,  nisi  uuitaii  acquiescat,  portum 

l>  capere  veritatis.  Grescebant  namque  inter  fratres 
alternatim  sermones,  procedebant  in  publicum  ver- 
ba,  saepius  in  abscondilo  murmuratio :  quidam  huuc, 

817.  Ratgariu$  abha$  Fulden$l$  Cnmobii  aecu$atu$  a 
fratnbu$  et  convictu$  dfpomtur, 

^  Id  est  Gallicanos  :  nani  Gallia  Germanias  occi- 
denlalisest,  nova  Francia,  el  occidenlalis  eo  tempore 
dicta.  Aaron  et  A*lalfridus,  cigus  monasterii  fuerint, 
divinare  noiim.  Inter  fratres  conscriptos  roooasterii 
sancti  GalU  recensetur  Aaron  monachu$  de  ccmolwi 
$ancti  Petri  fofai$  Boiuas  in  Bargundia. 


387  S.  EIGILIS  ABBATIS  FULDENSIS  388 

quidamTeroiIlamsibipraeessecmitendunt.Quemnna  Ahoc  modo,  licet  in  angulo,  susurrantes  :  c  Si  te  Tel 


societas  appetebat,  altera  denegabat;  et  in  omnibus 
his  confabulationibus  semper  ad  exemplum  aniissi 
abbatis  ausleritas  versabatur,  quem  non  tapi  sua 
quam  adulatorum  et  accusatorum  subvertebat  ne- 
quitia.  Quidam  autem  Fratrum,  de  nobili  genere 
^bbiiem  sibi  cieafe  conaii  wM^  ^icenlM  :  c  Si 
bUBlt  ^nftcijpHUtt,  itefandit  not  oontrt  comites  el 
poteDlimrosMUs;  quiA  at  imporatorem  nobis  sua  «li- 
gsit^le  pcttj^tiom  hsh.  Sdtis  quaret  quia  habet  in 
palatto  genoMsitatem.  »  Hujus  itaque  assertioni 
ailus  nbviabat,  iicendo  :  c  Quiescite,  fratres,  ab 
haa  alta  et  genefosa  electione,  qaia  infirma  raundi  el 
cnnlaBmiltt>iiia  alegii  Deus.  Infirmilas  namqua  in 
Baq  imiooantia  ast,  ignobililas-  auiam  hnmililas : 


te  nobis  praeficimus,  dic  nobis,  oramus,  in  Teritnle« 
si  velis  timc  nobis  faccre  bene :  putamus  sane,  qoii 
veli|,  e(  faci^as;  tu  enim  nosti,  com  quali  tribula'* 
lione  corporum  et  animarum  periculo,  d^febnmiii 
simul  in  hoc  monasterio  sub  abbate  litigioso;  ac  pei* 
hoc  nredimus,  qnia  no^ri  mifararis.  Scis  enim  ubt 
iiie  eivabat,  el  in  UiaB  parlaHi  non  dadiaabls.  Fa»^ 
dbun  esl  enim  apai  ta^  nl  posUno^nm  id  i^d^  quad 
antea  in  odio  hahyisli;  et  qui  ii}ium  qttandani  In  pri'' 
malu  constilulum  yitnpacabaB  in  mnltis,  in  anrfai^ 
primatu  postmodum  in  eisdem  gpprrtinnwiMiia  isYe^ 
niar^s  :  ac  par  hoc  maiime,  qula  Buna  noliisciim  dt- 
lestaris,  reprob^s  pectori»  ini  el  jndieas  acliOBaa. 
Quid  dicis  ad  hascy  Isrtaase  nohia  omaia  bona  prd 


nam  iniioaanlia  sine  Deo  infirmilas  eslimatur;  eS  ^  tua  pnssibiiilala  promilUar  sed  cum  eieelas  fiierii 


hnnulllaa  non  pfopter  Dernn  Ignobilitas  judicalur. 
Tali  etiam,  non  dico  nobilitati,  sed  ignobilitaii  si 
aalla  mbjicimns,  ifia  nos  vertimus,  si  aversus  fiie- 
ril  a  nabls  ppprimens  nos?  si  ei  Iwmiliter  soggeri- 
BHis  ut  quiaseal,  forlasse  majori  cemmelus  iracun* 
dia»  noa  qniascil,  qnia  confidanliam  habel  iii  propin- 
quls.  •  His  quoqua  lioo  moda  allereantibus,  alius 
quidam  propius  sadens  affirmahat,  satius  eligendum 
palMm  doolrina  poHentem,  allus  Juvenem,  alius 
madloafam.  E  oantra  vevo  alil  retractantes  dieebant : 
c  tM  doclum  al  nimis  eloquenlem  pramoverimus,  el 
paslmadum  sanara  doetrinam  postponens,  iracundus 
ai  ebslinalvs  eomra  preceplum  verilalis  fuerit  ef- 


isoltts ;  quid  faciemus  f  scii  enim  multiplices  syllo- 


|israos,  el  deprimil  nos,  cura  austeritate  pauca  sibi 
auppliciter  suggerentes,  Hcel  jttslam  habeamus  que- 
r^m;  anlferlefqued  timandum,  quin  el  dolendum 
asl)  si  ^tts  obstinationt  pattluhim  necessario  respon- 
amn  dederimns,  ita  diierit :  Qnare  contendilis  me- 
enra,  cura  ragula  prohibeal  nti  monaehus  com  ab* 
hale  suo  nen  eentendat  f  el  sic  cum  voluerii,  el  quo* 
liescttnque  velueiiil,  nacessariam  suggesiionem 
dlcai  esse  conientionem ;  ac  per  hoc,  fratres,  omnia 
luta  timentes  formldamns,  et  nesclmus  quo  nos  ver- 
lamns.  in  mullis  siquldem  rebus  conterriti  sumus  : 
qula,  ttt  vul^o  dicHur,  Horao  ustulalus  Ignem  timel. 
fienne  tgilur  ista,  quie  protuihnus,  ila  nobis  jam 
Ihiase  vel  deinceps  fleri  posse  videntur?  Nonnulll 
igitur  exnostris,  quos  bene  fraternitas  vestra  novil 
ex  nomine,  sub  praetexlu  aUcujns  uUlitatis  ad  alia 
nionasierhi  propier  quaradam  parvissimam  respon- 
alenera  necessari»  dictionls  In  exsiliom  transmissi 
propriq  loco  privanlur,  et  (quod  eo  siquidem  tem- 
pore  dictn  et  visu  miserabile  Ihit)  senes  atque  de- 
crepill  al)sqne  aila  mlseraiione  ad  diversa  loca  tra- 
hebantur  inviti.  Scills,  fratres,  si  haec  ita  sfnt?  Sci- 
BUB  sine  dublo,  quia  sdtis,  nec  vos  horuro  quidquam 

h^f^  M^f  vmm  ^9lMm  iongo  lempQra  penea 
?os  habuistis.  i  Sic  et  sia,  ftraier  liodasle,  qunsHe 
suboria  versabi^tur;  et  sic  de  hujusmodi  personis 
divers4  sentiente^  dicebanl.  Sed  nec  quidem  al)eraol 
in  han  parmiilalioDe  varbomm  coaelanaia  consociiy 

«  Sdlicel  Ralg^rii  abbatis« 


:C 


D 


ad  faoa  magislevittm,  quod  oplamtts ;  liraelMnnis  iHh 
bis,  nt  fnindo  avanial  ul  obiivlse^ris  fralemilntis 
ei  iuun^iatis  Mus  drea  nos;  el  effidaris,  lU  leo, 
more  prioris  f ,  in  domo  lua  everums  doraeaiices 
luos,  el  opprimans  eubjeelos  tibi.  Nosli  qnoque  ni- 
firmilalem  marura  el  corporum  noHlrerora;  neetd 
qnidquara  latel  secreti  nostri  :  qnapropter  maximtf 
suspicamnr,  si  alieaatus  ffaeris  a  nobis,  nl  nngulas 
noins  dalradionls  in  dorsum  penas,  et  prava  Jnveni- 
Uura  aclionvm  suspidone  nos  deridando  confundas.  i 
Tatis  quoque  fuil  eonfabuiatio  diversanim  meniiom : 
el  laiiler  pervagalio  eordium  proeedebal  in  pn- 
biieum. 

S.  Eral  igitur  eo  lempore  fratram  nostrorum  lur- 
ba  valde  confusa,  nec  ullum  adhae  inter  fratres 
slmplieilaiis  apparuil  docomentum.  Pacinm  esl  au- 
lem  enra  haeo  orta  dissensio  finiretnr,  extollens 
vocera  pars  prima  palrum  saniori  consilio  dixil : 
c  Oremas,  fratres,  in  primts  omnipotentis  D<H  l>oni- 
lalen,  ut  secundum  volunlatem  suam  aodial  nos 
deprecantes ;  ei  al  nolns  ea  concedat  postulare  qoiS 
ipse  naiHS  expedire  cognosdt :  qaatenns  secundum 
volantatem  ejus  orantes,  salvari  mereamur  per  eom, 
qai  omoes  homlnes  vall  salvos  fieri,  el  ad  agnitionenl 
veritatis  venire.  i  Post  hanc  igitur  sanctam  et  sa- 
lubrem  patrum  doctrinam,  explela  oralione,  fratre^ 
eongregati  consederunt  in  unum  :  quos  etlam  iteniid 
pars  prior  seniorum  lali  locutione  roboraril  : 
c  Gonfidile,  inqnlt,  fratres,  eonfidite,  et  sil  vobis  iii 
Deo  eor  unum  et  anima  ana;  nec  quisquam  veslranS 
propter  amorem  Dd  et  proximi,  quid  sibl  seli  ulild 
sit,  sed  quod  multis,  quaerat :  ut  in  hac  dilection^ 
discipuli  Ghristi  nominemur  et  simus.  De  caelerd 
quoque  inspiranle  ac  demonstrante  Spiritn  sancld 
visum  est  nobis,  si  vestrae  placuerit  voluntati,  qnod 
pater  Eigil  propter  setatls  suae  matuntaiem,  imo 
etiam  et  gravitatem  moram  suoram,  congruentius 
oanveaial  in  locura  raiaialerii  hvittSf  da  ipio  snblaiua 
e^  ille,  qui  nobts  anle  pneerat.  i  Qvo  dleio,  slntinl 
universa  multitodo  mon^jichoram  consensit  consUid 
eoram  el  acla :  quamvis  paud  propler  conalaBiina 
menlis  iUhis  de  hac  aonvenliona  daodlcaraat,  Uam^ 


S»^  VITA.  ^ 

wt^fi'  ¥^r%t  e;ii(n  constaQ^  et  bene  cordatus,  (lun  ^  imperip  patus,  §i  legem  yei|t?an;\  Mn^  iip^litntpA 


coidi^,  p(  ipdjsciDlinatis durus ;  miiibus  vero  et  beoe 
Kaorigeratis,  ut  ii^  inelius  proAcerent,  milis  :  eral-. 
mje  hilaris  facie,  l«etus  mente,  discreti\s  in  opere, 
coDSfnt^en^  in  ulilitate.  Accuss^lDrum  nu^as  ^t  fr.^7 

T9l?  ^%R^!9^^VB  ^^4^^*^.  HPP  eonsentit,  scien^  s^  inde 
Hgaffi^  turbsurj,  Quaim  jucundari.  Susjp.icionem  j^ror^ui^ 
n^plj  suae  qi^ietis  amator  non  permisit  domiiiari : 
Df^p^  a^ffulosis  yir  simplex  delectabatu^  i\i$idii$. 
N^^fij^  qqaeque  vetuit,  sed  inaxime  fyrum  con^pis^i^ 
peT§k»!^.^tur,  et  ap^rta  no^la  reo^  WtaW^? 
ii^^  ^?»?abat. 

^jbati^  eIe.ctiqAp  Wl^  §9ai<)r»i>.Vi5  cowortf^^ii  (m^ 
r^gabatsiv  Eijjil  s^  fratrib\is  inaftyesiei  ut  repRipn  ^ 


vobi^  infringere  yoluissexxi,  ^upd  f^t,  jgi^ibi  m^^r 
s^P!i  mininpie  dedis^eti^  :  nop^^^  e^i^\  u^i^  ad 
san^ipem  resiitislis.  Turpe  .^t  propjjlpx  mn^vj^  nolinas 
legen?  YCri^tis  et  tacu?tt  ^t(Hp  i^  frci(f  ^j^i^ 
tcure  :  cum  pluripii  sanctor^nj  p;c9  j^  giai  sui  ^er- 
t^ipt  \^qu6  a^  ^oxteffii^  «t  ^  yefJ4^  HH«mwWP  9«» 
timujPTint.  ttwre  \m  iwm\l  WW  ftWPfeti  «fs^ti 
8yj?e.T  Christqn^  ftrTOSWaJM  V^Km\  ^<ft  igitw, 
fratreg,  habetis  nQtiii^^m  diyii^nmi  Sijfip^^rapujn, 
hab^ti^  p.raecedenUum  ei^empla  sagictOTHpa  Ps^WP  { 
t^.n?.^U  F«^^re^  ^m\m  V9bi§.  ^pwa^ter  ;j©€iijT 
^taW  •.  ift  quibus  M?ift  (Iv^fe  ifqs  Ip^^  Q\^(  in  qnorr 
d%W  fiP^P^lo.  cftq^ider^re  pqjp^H^,  ijpMJIg^  ^Uij,^  ^t 


curMn  imus  mpnaslerii  suscepissel,  fijjbi  adpraeqpiiufl^  ^wrif^g  f«9l,  «(<  n?<^wn^  i9^\r\9m  ff^if^  W»/»  !*l 

fralribu^  vefp  ad    eije^nRli^pi ;  ut^sque  au^ec?  in  PiX  |lflffea(^W  ^Uowo/a|iqffe(R  S^??>tvr^«^»  yefli 

commMne,  divina  ^atia  pra?ye|iienle  ^tque  ^^s^r.  f^Jil/Pm^  (fim-.  Vf)-  ^m  ifm  *?§?»$  W  Wn^ 

^uente,^  ad  perpeluam  s^nitatem  :  qu9  W™i^  fn^^-  ^TO  9T<lii^^tio  hgpjp  ^^  Mftis^n  ^a^  ^f. :  flj/ig^,^ 

tipodi  parratipn^   r^lu.ctaj;^te ,  co,iiiSQl3j}amr   PUflft  '^WkS^  Pmm^f^  PMm   tHm  fx  {^q.  fqx((e  (|^ 

blaod^  semonibus  concor^^^  ("ratr^jim.  s  ^9}\i  if\T..  ^i  ^^  ig(^  V^^nif  <{<^»  ^  ^^  ioi(^  virtm^^  t^p^  e|  ^ 

quil^  timere,  pat^r,  guia  parati  sumus  (a^cepi^  h,WT  to{a  g^nima  tufl   :  secundQ  )?ro^'i?tvt||  ^fftf?»  f^tfliuir 


juslaboris  tecuni  spople  sufTerre^^e^non  dimiltimi^ 
l^  sub  tanto  pondejre  sudasse  soluiq,  maxime  si  ^o]>l^^ 
modo  in  ha^  n^cessitj^te  spont^^a  yoluntafe  ^v^r 
curris.  > 

10.  Yix  Igitur  precibu^  fratrvui)  SU|)^ratus.  8l)$(^ 
pit  saltem  cum  magno  timore  impositi  sibi  regirp|r 
niij  a  ^c^aip,  manir^ie  pjonqntian^,  quia  fyffm 
t^Ali  lat>ori^  prq  human^  lau^e  uon  (epefit;  s^^  quif\ 


teifs^m    (Deut.    yi).    Yacft^    ^Dipt    (Jil^^^M*.    Mi 

c?¥AHn>,  P^l  Y«r\t^tis,  ut  n\^m\  \%  tm^  inft^t; 
^  re^tri^jjfe^rimis.  (Jm^  W  4iJP»tt»»»«P?^cfeftT 
rm  P^rfpcl^  ^i^ectioi  e^t ,  ^»(i  vi^^^^l^i^ft  charil§i(i&  tt 
paiiif  e^hqrmijr  sip^  ay«im.  IpHit  i^  ^f^l^fRi 
siq^jPT^  nu)du§  §uJftpvens  e^  ppp^^ibm,  gl  q|^ 
inyic^fli  djyii^uqt,  ftli^  r^pi  yac?»mT  B¥»(^ie  \Ayir. 


senecfutis  ^^  infirmitatis  sua^  causa  (((g^  dii^c|ief|^  ^  G  pei^.  4i!i|^f n^s.  Ip§,|  guqt  q^i  9tap4»(i^n(  PWWJll 


arduam  reni  deciinare  curasset. 

11.  Npn  multis  iigitur  post  baec  ^ypljutis  diebu3i 
pater  iste  noyiter  constitutus^  et  Agron  presi^yte); 
priinuj^  ex  moi^achis  occidept^libuff,  turb^.  fr^iru^a 
comit^nJ^,,  ifpperatqrem  adierunt.  Quibvis.  safie  fni- 
sericpr^t^jr  ss^lutatisi  ^  ^rp)f4l)ua  aUj^^uiiis  ef^ 
eos. 

«  \o»  ijf iliqr,  pjtr^Ji,  ^ratjfs  e(  i^^ef tj^  p  qwei^ 
scitis,  $.cio  s*  Pgo,  noyit  ^ti^qi  f^  tqtugi  r^qfR 
rnf^x  ifM^  (^riculi)  yo^  firpmip^t^terunt  ta  (eqnr 
pore  1^^  in^fftOTi^  Garoli  (^nii.^i3  i^ei  usiqq^ 
huc.  S^  qn^^  |[%im9  diyina  mi^r^tiQne  sjilyafi  ^tL|| 
erigite  pord^  ve^jra  in  fioq^n/9,  loiB^iunique  mi^iiin 
hi^u^  tenipestatU  et   ^vfis    g^eptiqm    ve^tranu^ 


regpp  Dei;  ^ini?  qiacvUa  yivumt,  ^t  ^iijw^.  ^  r^t^  #§; 
cordjae.  Si^et^  igitur,  fra<r^s,  co/np}^p^f  l^ 
conversatipqem  §pir\mefn  lwV9n|^§^,  diyjf)|  ma%; 
data  qjus  ^on^erv^n^s.  p^ni  ^api))n\i|^  le^s  praec^ 
pt^  in  ^«aiebris  l^prdiqip  yestrofiiift  ^im  :  y^uidleg) 
ampli^s  aliquid  ^apiaU§,  ^i^  \rt  qup^  §iipplicit«^ 

affinW^i  Scriijl.ur^rM»  W-,  M^  ?PW  ^\^^  ^Pf^ 
geptjentes^xcid^fupt  ^  ^\\^<^\\9i^e  Pfi  ^t  p(Y)]^imojqq( 

sqgrqR^.  {Usseq^iQP!^^  ^  ^u^  h^beij^.lff.ier  vqa,  pif^; 

jicitc  ^  iftvicem,  spj^^^ps  pe^rp  gon  e^  ^itiqnii 

sed  p^^^.  Ignpacite  iavicem  9t  dii^i^i^ilP^  ^Rfi^  JM^^ 
praeceptum  Eya^g^lii  (J^Jjit^  frat^i^jjis  ^\^f^  ^  trjsii: 
tias  ac  simultale^ :  ^t  si  ^ui^  ^\  jjjrgji,  ^  i^oxq  safir 
ctQrum  abig^tW.  ybftri^^p  cpJf^  li^stc^  ^^[y)i^  Dgig 


s^qdite  ctfr?^.  CpnYersat^Oii^ii^  v^tj^m  se^m^u^  ^  ^S  H^^  m^W9  ^mMfm-  vWto?»  ^  feHa«fe 


nite;  qt  in  ea|  permanentes  l^^}§s  $i(i^  inegiu  Dei, 
Si  ^in),  i^iiscepistfs  minifnafa  i/ic^^tiq^is  ^  Q^glh 
law»  ^t  Vd  e»  canAdeqtv^  ^qi^ti^,  jqxta  p^wigr 
sum  b^^t|  yiri  Dei  B^nedict^  yit^  perpetu^  VQ$i 
a<^pij|^i;  Quare  i^ei(|stis  tantun^  bouy^),  dia^(tei|7 
tef  piopter  \mius  fo^/servi  obstffmioaeigi^  l^fiW  Tlr 
stni^  et  leg^m  ?  Qfp^  yos  f^scln^iyi^  ^n  t^i^Mti^  yerir 
tai^  nQDt  obfidire?  f^utab^t  eiaini  quaqdQqu^  paljSF 
n^perrime  nomwttia,  arbitr^;4|  et  jp^  1« 


<i  NemDe  anno  818,  ad  quem  annuiQ  Annales  Ful- 
deu^s:  manoiterio  Fuldensi  Eigtl  abbas  electus  et 


bu$  l?^Ui^  p^(^s  U%94tVJi!|li»^  re^eal,  yt  in  (^  ^b^ 

li^,.  9^91^  ^il|«dti^  »  Cljpattw  Hf  «e»«ia|is  ftW 
et  fiopcqrcli??,  e\  99^1  ^qaf^upisceptlii^  wijs  ofiplQr: 
rqi9  yestrPFiflP»  e^  iu^^t|^  ^^ti^  iMUiiulfuMiii» 
c^rifi$4Me  vi4iis,  p,  jipjij^s  pri^t^p  f^bi«mM»i  wn- 
t^pfqs  km  Dpi,  poirteniJp,»Htep  jc^^jmiis,  qm 
'^fm  \!i¥^}^  bl#^P^«  fiV^fi^  ^qu^  prWB»i«t  f(ir 
ra§^  ^t  #PWWJft>  in  «>T>9W  V^imff^mj"*"^  P«»*«iF 
pefifiatt  WJ.W*W  frP«lWe?  (aWW»»  B^ltt^tM^t 

i>  6ic  regulam  suam  pr^  mo^estia  voca|  sqnctus 
BeneMiiettts  lA  Regui»  capite  ultiipo 


S9i  S.  EIGILIS  ABBATIS  FULDENSIS  8M 

.iBortalilatero,  beslias  perpessos  esse  Sapienline  liber  A  idem  papa  in  eodem  libro  commemorans  ait  de  iRani 


Ibanireste  proclamat :  quibus  nimirum  incommodis 
ab  initio  mundi  usque  nunc  bumanum  genus  desu- 
dasse  dignoscitur,  et  ma\ime  nunc ;  quia ,  ut  Apo- 
stoios  ait,  instant  tempora  periculosa,  et  sunt  ho- 
mlnes  se  ipsos  amantes,  et  coacervantes  sibi  magi- 
stros  secundum  desideria  cordis  eorum  (II  Tim,  iv). 
Quod  nefas  non  mediocriter  in  quibusdam  monaste- 
riis  neque  latenter,  sed  patenter  et  infeliciter  re- 
gnare  videlur,  cum  quilibet  poientiores  in  congrc- 
gatione  personas  sibi  consentientes  prxsumptuosa 
contentione  abbatcs  ordinare  conanlur,  quatenus 
iUis  dominantibus  ipsi  pariter  omnium  dominentur, 
cunctaquemonasterii  ministeria  eorum  tantummodo, 
qualeconque  sit,  consilio  disponanlur.  Ex  his  nimi- 


timore  quorumdam  pr?elatorum.  Snepe,  inquii,  bo- 
Timus  quod  plerumque  qui  pnesunt  iaordinatuni  sibi 
metum  a  subditis  exigunt;  et  non  tam  propterDo- 
minum  quam  pro  Domino  venerari  volual.  Intus 
enim  se  tumore  cordis  extollunt,  et  cunctos  sabditos 
in  sui  comparatione  despiciunt;  nec  condescendendo 
consulunt,  sed  domiuando  proisumunt :  qui  videli- 
cet  alta  cogilatione  se  erigunt,  et  scquales  se  iifis 
quibus  eos  prxesse  contigit,  non  agnoscoBt.  Conlra 
hunc  tumorem  per  Ecclesiasticum  librum  dicitur : 
Ducem  te  constituerunly  noli  extoUi^  sed  estu  i»  iUi$ 
quasi  unus  ex  itlis  (Ecctt.  xxxviii).  Hunc  tumoreio 
per  prophetam  Doniirius  in  pastoribus  increpans  ait : 
Vos  autem  imperabatis  eis  cum  austeritate  et  potentia 


rum  nascuntur  praesumpliones  in  socios,  indignatio-  B  (Ezech.  xxxiv).  Quia  ergo  unusquisque  rector,  quo- 


nes,  jodicia  injusta,consiIia  mnla,  accusationes  c;£c?e, 
susurrationes  et  caetera  mala  quae  monasticse  vitae 
probantur  inepta.  Hinc  quoque  prorumpunt  animo- 
sitates,  contradicliones,  inimicitisc,  murmurationes 
assiduae  et  caetera  noxia,  quibus  irretiti  periculo 
subjacebunt.  Scd  his  ita  ubicunque  sint  manifestatis, 
currcndum  est  et  agendum  omnibus  in  Cbrislo  fide- 
libus,  ut  zelo  justitiae  corripiantur  auclores  dissen- 
sionis;  et  tollantur  de  medio  fratrum  qui  eam  ope- 
rantur,  secundum  Apostoli  praeceptum  dicentis  :  Au- 
ferte  malum  ex  vobis  ipsis  (I  Cor.  v),  donec  digna 
satlsfactione  ab  hujuscemodi  morbo  sanentur.  Hjec 
igitur  omnia,  fratres  mei  dilectissimi,  vobis  ad  cau- 
telam  et  salutem  animarum  vestrarum,  prout  potui. 


ties  extoUilur,  in  eo  quod  c^teros  regit,  toties  pcr 
lapsum  superbioe  a  summi  rectoris  serviiio  separa- 
tur ;  et  cum  sequalessibi  subditos  despicit,  ejus  su- 
per  se  dominium,  sub  quo  oinnes  aequales  suht,  noa 
agnoscit.  Hi  taies,  fratres  mei,  duiu  a  coiisentineis 
Don  lam  prodesse  quani  congregationi  praeesse  co- 
gunlur,  siinuiala  inipossibilitale  repugnant  :  ei  ta- 
men  ad  hoc  magisteriuni,  ad  quod  quasi  trahuniur 
inviti,  nec  non  perveniant  tiiuent;  et  cuiu  forte 
pervcnerint,  quanta  hoc  prius  ambitione  menlis 
amaverint,  postmodum  diversis  speciebus  iafor- 
mant.  > 

li.  Cumque  haec  et  alia  multa  benevola  voluntas 
imperatoris  in  cominune   fratribus  ot>tuIisset,  ait 


diligenler  explicare  curavi.  Idcirco  etiam,  fratres,  C  i  Producite  Patrem ,  quem  vobis  elegistis ,  ui  vi- 


estote  prudenies,  et  in  hac  electione  vestra  mentis 
iniuitu  vigilate,  ut  sit  secuiidum  Deum  et  sanclae  Re- 
gulae  Institulionem.  Quia  si  quis,  ut  att  Cassianus 
{Inst.  tib.  II,  cap,  3),  regularibus  institulis  sub  se- 
nlore  non  fuerii  eruditus,  nunquam  poterit  ullo  modo 
fratnim  congregationem  prxcedere  :  quia  quid  mi- 
noribus  obtemperaturis  imperare  oporteal,  obedicn- 
do  non  didicit,  nec  quld  minoribus  tradere  del:eal, 
seniorom  prius  assecutus  est  institutis.  Nunquam 
poterit  salutaria  precepta  audientibus  discipulis 
dare,  nisi  qui  prius  universis  virtutuin  disciplinis 
fucrit  eruditus;  nam  alios  bene  regere,  suminum 
donum  et  gratiam  Spiritus  saiicti  verissiine  Patres 
nosiri  dixerunt.  Pra^terea  vero  singula  h:KC  mala 


deam,  et  sciam  quis  sit.  i  Quo  dicto,  slatim  com 
festinatione  Pater  Eigilpru^sentabatur  ejus  obtiitibus» 
vir  sciiicet  et  inatura!  aetatis,  et  gravis  aspectu  : 
quem  intuens  iinpi>ratur,  inquit  :  c  Isiene  est  iile 
fraier,  quem  sibi  tola  concors  congiegatio secuoduui 
Dei  timorem  el  sanctae  Regule  uno  ore  probat  ac 
postuiat?  >  Inquiunt  :  c  Isle.  i  c  Istum,  ioquit,  nuuc 
vobis  coinmitto ,  fratres,  secundum  Dei  timorem  et 
sanctae  Itegulx  aucioritatem,  ut  sit  vobis  pater,  pa- 
stor  et  fraier,  juxta  monaslcrium  beati  Benedictf, 
qui  hanc  eamdem  Regnlam  monachorum,  Spirito 
sancto  replctus,  cum  magna  discrelione  conscripsil, 
suisque  secum  servandam  mandavii  alumnis.  Vos 
autem  fiiii,  hunc  senem   Patrem   vestruin   sanclis 


sunt,  ut  beatiis  papa  Gregorius  in  Libro  Pastorali  I>  conversationibus   vestris   honorate , 


Gommemorat,  qnaj  a  subditis  sape  In  prxlatos, 
sxpe  a  pralatis  in  subditos  commiUuntur  :  quia  et 
omnes  subditos  hi  qul  pnesunt  minus  quam  ipsimet 
sapientes  arhitrantur;  et  rorsum  qui  subjecti  sunt 
reclorom  soorum  aciiones  Jodicant,  et  si  ipsos  regi- 
men  tenere  contingeret,  se  potuisse  agere  melius 
putant.  Uiide  plerumque  fit,  ot  et  rectores  minus 
prudeiiter  ea  qoae  agenda  sont  videaiit.  quia  eorum 
ocolos  ipsa  nebola  elationis  obscurat ;  et  nonnun- 
quam  Is  qui  subjeclus  est,  hoc,  cum  pwelatus  fuerit, 
faciat,  qood  dodum  fieri  subjectus  arguebat ;  et  pro 
eo  quod  illa  qua  judicaverat  perpetrat,  saltim  quia 
jodicavit,  erubcscat.  Sed  neque  hoc  praetereo  qood 


smcero  amore 
diligite;  oljedientiam  vcro  non  solum  illi,  verum 
etiam  ad  oinneopusbonum  cerlaiim  vobis  invicem 
exhibere  curate.  Tu  vero,  Pater  mi,  juniorcs  toos 
cum  omni  studio  et  sagacitate  secunduin  Dei  volon- 
tatein  servare  contende,  quateiius  in  hac  sancta  con- 
coruia  perseverautes,  ad  eum  pervenire  mereamini, 
qui  ad  hoc  solummodo  descendit  de  coelo,  ut  mun« 
duin  Deo  Patri  pacilicaret  per  ipsuin.  Vobis  igilur 
scientibus  legem  Dei  loquor,  de  qua  nihil  aliud  hor- 
tor,  nisi  ut  legatis,  el  juxta  possibilitatem  quam  Do- 
minus  donaverit  verba  vertatis  in  opera.  ImmeDsa 
vero  aedificia,  Paler,  et  opera  non  necessaria,  qoi- 
bos  familiie  foris  et  iiitos  fratrom  congregalio  fati- 


8»  VITA.  5M 

gatar  «,  eihinc  penitus  ad  mensuraim  dimitte;  elAbuasnon  pauperibus,  eleemosynas  videlicet  lalco- 


memento  quam  sxpe  hujus  nimieiatis  querimonia 
geniloris  mei  ac  noslras  aures  inquietabat.  Ad  hoc 
enim  me,  licet  minus  idoneum,  tamen  divina  poten- 
tia  in  hoc  slibrogavit  imperium,  ut  essem  oculus 
caeco,  et  pes  claudo,  pater  essem  pauperum,  et  cau- 
sam  quam  nescirem  diligenlis>ime  investigarem ;  ac 
per  boc,  huyus  religiouis  non  possum  utiliiatem  non 
iMpit.  Joannes  vero  iUe  Chrysostomus,  de  his  qui 
martyria  xdificant,  et  ecdesias  ornant,  eleganler 
commemorans  ait  (Hom,  33  in  Matth,) :  Ecce  enim, 
inquil,  qui  martyria  aedificant,  ecciesias  ornant,  bo- 
nuni  opus  facere  videntur ;  sed  et  siquidem  et  aliam 
justitiam  Dei  custodiunt,  si  de  bonis  eorum  pauperes 
gaudeut,  si  aliorum  bona  per  violentiam  non  faciunt 


rum  fidelium,  quas  pro  salute  animas  ipsorum  ad 
pauperes  Ghristi  nuiriendos  Domino  cimtulerunt.  Sed 
ne  quidem  subjectis  tibi  consentias,  ut  res  pauperi- 
bus  Ghristi  collatas,  cognatis  et  amicis,  sive  etiam 
(quod  pejus  esi)  seditiosis  audeant  procaciter  exhi- 
bere  :  quia,  ut  scriptum  est,  non  solum  qui  faciunt 
mala,  sed  qui  consentiunt  facientibus  digni  sunt 
poena.  Regulam  vero  vir  Dei  Benedictus  luculento 
sermone  conscripsit,  in  qua  nihil  doctrinae  lalentis, 
nihil  obscuritatis  comprehendit ;  quapropler  non  in- 
diget  expositione,  sed  admonitione.  Haec  est  enim 
angusta  porta  et  arcla  via,  quse  sequentes  se  dncit 
ad  Deum.  Haec  sane,  in  tanium  discretionem,  men- 
suram,  et  charitatem  te  docet  habere,  ut  etiam  cum 


sua,  scilo  quia  ad  gloriam  Dei  xdlficant.  Si  autem  B  charitate  hortatus,  pr.£valeas   ipsa  vitia  resecare, 


alias  justiiias  Dei  non  servant,  si  de  bonis  eorum 
pauperes  nou  gaudent,  si  aliorum  bona  faciunt  sua 
aat  per  violeniiam ,  aut  per  fraudem,  quis  tam  in- 
sensatus  est  ut  non  intelligat  quia  non  ad  gloriam 
Dei  faciunt  aedificia  illa,  sed  propier  acsiimaiionem 
humanam?  Ei  juste  xdificant  marlyria,  ubi  pauperes 
violentiam  passi  ab  eis  interpellent  conira  eos.  Non 
enim  gaudent  martyres,  quando  ex  illis  pecuniis  bo- 
norantur  in  quibus  pauperes  plorant.  Qualis  est  illa 
justitia  munerare  mortuos,  et  spoliare  viventes?  de 
sanguine  mlserorum  tollere,  et  Deo  offerre?  Illud 
non  est  Domino  offerre,  sed  velle  violentiae  sux  so- 
ciiim  facere  Deum  :  ut  si  obligatam  sibi  pecuniam 
de  peccato  libenter  acciperet,  consentiat  in  peccato. 


agere  cuncta  propterpusillanimes  mensurate,  discre* 
tionem  sancti  Jacob  cogitare,  et  semper  in  his  om- 
nibns  fragilitatem  tuam  tibimetipsi  ad  memoriam 
revocare.  Sed  timeo  ne  sicut  serpens  seduxit  Evam 
astutia  sua  in  deliciis  paradisi  Dei  commanentem, 
ita  per  adulatores  et  accusatores,  vasa  scilicet  in- 
telligibilis  serpentis,  corrumpatur  sensus  tuus  (quod 
absit)  et  abjiciaris  cum  animalibus  tibi  subjectis  in 
locum  miseriae  et  calamitatis.  Quemadmodum  igltur 
in  hoc  mundo  periculosissimo  vivimus  quasi  in  pe« 
lago,  ubl  nunquam  est  roinus  tempiestas ;  et  si  tem- 
pestas  interdum  non  fuerit ,  tamen  semper  timor 
tempestatls ;  sic  ct  in  hoc  mundo  viventibus  nunquam 
est  minus  tentatio,  et  sl  tentatio  interdum  facta  non 


Tis  domum  Dei  aedificare?  da  fidellbus  pauperibus  ^  fuerit,  tamen   timor  tentationis  est  semper.  Ideo 


undevivant,  etaedificasti  rationabilem  domum  Dei. 
In  aedificiis  enim  homines  habitant;  Deus  aulem  in 
bominibus  sanctis.  Quales  ergo  illi  sunt  qui  bomi- 
nes  spoliant,  et  aedificia  mariyruni  faciunt?habita- 
tioiies  hoininum  componunt,  et  habitationes  Dei  dis- 
turbanl?  Substantiam  vero,  mi  Pater,  monasterii 
tibi  commissam  cavelo,  ne  audaci  judicio  impruden- 
ter  effundas ,  nec  aliquid  injuste  jubeas,  aut  con- 
stitnas,  quasi  liberam  habeas  potestatem.  Hierony- 
mus  qnoque  te  docet,  seribens  ad  Paulinum,  ne  pau* 
perum  Christi  res  effundas.  Quac  utilitas  est,  inquit, 
parietes  Ailgere  gemmis,  et  Ghristum  in  pauperum 
faroe  mori?  Jam  non  sunt  tua ,  quae  possides  :  dis- 


rogemus  divinaro  clemeniiam ,  quatenus  nobis 
conferat  auxilium  gratiae  suae,  ut  non  vincamur  a 
malo,  sed  ipsi  malum  omne  vincamus.  i 

45.  Hatc  ita  couimemorans  benevola  imperatoris 
voluntas,  commendabai  se  predbus  fratrum,  et  sic 
dimisit  eos  ire  In  pace.  Egressus  autem  de  palatio 
cum  sociis  Pater  Eigll,  perMoguntiam  fecit  iter. 
Qui  cum  pervenisset  ad  urbem,  susceptus  est  hono- 
rjfice  ab  Heistolfo  ejusdem  urbis  archiepiscopo,  et 
facta  oratione  consederunt.  Postea  vero  praesul  civi- 
tatis  sic  prior  incipiens  ait  :  c  Nos,  Pater,  in  pri- 
mis  laudemus  Dominum  Deum  nostrnm,  et  gratias 
illi  uberes  agamus,  qui  nos  sua  benignitate  conduxit 


pensatio  tibi  crediu  est.  Memento  Ananiae  et  Sapbi-  |v  in  unum,  ac  mutua  coUocutione  jucundos  esse  con- 
TX.  lUi  sua  timide  servaverunt  :  tu  considera  ne     cessit.  De  caetero  quoque,  Pater,  dilecum  familiari- 


Christi  substantiam  imprudenler  effundas,  id  est  ne 
inimoderato  judicio  rem  pauperum  tribuas  non  pau- 
peribus ;  et  secundum  dictum  prudentissimi  viri,  li- 
beralitateliberalitas  pereat.  Multienimmonachorura, 
jnxui  CDJusdam  Patris  sententiam ,  saecularibus  acti- 
bus  et  forensibus  negotiis  involuti,  dnm  propinqul- 
tati  prodesse  cupiunt ,  suas  animas  perdiderunt. 
Hiiic  igitur  summopere  caveudum  tibi  est,  ne  imino- 
deraio,  imo  vero  audaci  judicio  rem  paupenun  tri- 

•  Hanc  sententiam,  quae  sane  verissima  est  et 
observatu  digna ,  ex  libello  supplici  Fuldeiisium 
hoc  adduxit  Gandidus,  ei  Ludovico  dicenti  apla- 
vil.    Meque  enim  putandum  est,  tam  verbosam 

Patrol.  CV. 


tatem  tuam  commonere  curabo,  ut  in  hoc  suscepto 
regimine  vitam  tuam  atque  doctrinam  ita  componas, 
ut  tibi  atque  omnibus,  qui  tuo  subduntur  imperio, 
ad  aelernam  proficiat  sanitatem.  Talem  te  filiis  lait 
patrem  exhibere  contende,  qualem  tibi  et  fratribus 
tuis  tecum  paulo  ante  fieri  postulabas  :  cujus  petilio- 
nis  et  optionis  exemplar  a  vobis  hoc  modo  dlctatum 
ac  scriptum  Garolo  praesignabatur  Augusto.  ^  [Hoc 
igitur,  dementissime  imperator,  quod  maxime  no- 

foisse    imperatoris  adhortationem.    De  modestia 
servanda  in  sedibus  religiosis ,  notanda   in  primis 
epistola  Guiilelmi  abbaiis  ad  fratres  de  Monte-Dei 
i>  Haec  petitio  uncinis  inclusa  habetur  in  nu- 

13 


g^5  S.  EIGILIS  ABBATIS  FULDENSIS  59« 

i.j.  ni>c<.ssarinm  csse  iudim?frnis,  pra^  omnibus  oi»  A  morto  :  Ecce  quam  bonutn  el  jueundum  habitafe  fra- 
bis  necessarium  esse  juuiw^        '  *,  , ,  '       .....  i«  «„..„.  ri  roma  aci  rviiiia  masnu  in  ccclesia 

tabamus;  id  esl  unilalem  et  concordiam  cirai  abbate 


nosiro  habere,  sicul  cum  anterioiihus  nosiris  al>- 
balibus  babuimus ;  et  misericordiam  el  familiarita- 
tem,  pielatem  et  nioiesliam  in  illo  sentire;  et  ut 
etiam  benignus  infirmis,  propilius  delinqucntibus, 
affabilis  frairibus,  moestorum  consolator,  lilwrao- 
tium  adjulor,  benevolorum  auxilialor,  bene  cerun- 
tium  bortalor,  lassorum  refocillalor,  cedentiam  sus- 
tcataior»  cadentium  resuurator;  omnes  fralres  ama- 
reU  nuUum  odiret,  et  nullum  zeli  vel  livorU  dolo 
pcrscquereturi  fieretque  non  lurbulentus  vultu,  Jioa 
anms  animo,  non  nimius  in  judicio,  non  obstinalus 
inconsUio;  sed  hilaris  facie,  laelus  mente,  discretus 
in  opere,  consenliens  in  uiilitaie;  etAjuando  aliquis 


trei  in  unum,  El  facla  cst  Ittitia  magnu  in  ccclesia 
ibidem  iii  nomine Domuii  congngala. 

16.  T^on  mullo  igitur  post  haec  temporis  Inter- 
vallo  cocpit  liic  venerabilis  vir  magno  Dci  cultut 
amorc  ecclesi^e  mun^are  loca ;  pavimenta  refundi 
coustituit;  aliaria  nihilominus  locis  congruis  fieii 
demandavlt,  in  summo  lapiflibus  cooperia  polid^.  In 
eadem  vero  ecclesia  duas  cryptas  magnlfica  oper« 
coTlocavit;  unam,  quae  respicil  solis  ortum;  alteram, 
qus  solis  occasum  intendiL 

17.  Cumque  haec  et  afia  multa  diversarum  spe- 
cierum  omamenU  in  templo  Bei  coltocasset,  accepto 
fratrun  consilio,  misit  epistolam  ad  Heistolfam  ar- 
chiepi&copum,  ut  dignaretur  Yenire  ad  dedicaodam 


in  onere.  consenliens  in  uiiliuie;  etAjuantto  aiiquis     cn.tjpiw^uHuu.,  u.  «.|,««^ —  ^^-y- -•-  - 

dc  fratribus  Br«K)ccupatus  fuerit  in  aliquo  ddicto,  ?  ecclesiam  in  laudem  ftei  ^mmpotentis  constnicuai : 
uc  uAuwuo  f^  r  , i™,„  ,wk-  1,«./.  niiP  nnAraiionls  omcia.  utrisoue 


BonsUliitt  tyrannica  vmdicU  illum  excruciaret;  sed 
misericordi  disciplina  corrigere  fesiinaret,  conver- 
samque  jclementer  susciperet,  nec  prava  suspicione 
denua  illum  fatigaret,  neque  peipetuo  odio  extermi- 
iiana.]Quidenim,  Paler,  altius  vel  manifestius  de 
hiynsmodi  personapoteritexplicari?  En  igitur,  cla- 
nua  €SU  qualem  tibi  Palrem  priu»  fieri  voluisti^  u- 
llsesto  nunc  ftatribus  tuis^  et  habebis  laudem  ex 
See  et  bominibus  bonae  volunutis.  j 

14.  Cumque  autem  hxc  et  alia  moneret,  praccpit 
ministris  ut  refectionem  dignius  propter  hospites  more 
soUto  pra^)ararent,  ipse  vero  laudes  Deo  inierea  re-: 
fercudas  ad  occlesiam  repedabat.  Posiea  quoque  ab- 


qualenus  per  hac  piae  operatlonts  oBicia,  utrisque 
a  Deo  merces  maneret  in  futuro,  ac  benigna  roe- 
moria  sanciae  orationis  apud  bomines  frequcnUretur 
in  mimdo.  Tenit  igitur  ardhieplscopus  juita  pefitio- 
nem  al)hatis  tempore  sibi  condicto.Tencmat  nibilo» 
minus  alu  quamphirimi  episcopi,  ahbates,  presby- 
tcri,  coraites,  ab  abbate  monasterii  honorifioe  iavi- 
tati.  Insuper  etiam  fama  vocante,  vulgus  ordinis 
inferioiis  afl  templi  hujus  dedicatioaem,  e  diYcrso 
yeniens  coafluxit  in  unum  »».  Inlerca  quoque  ▼ene- 
rat^lma  dies  dedicalionis  illusiraU  solis  peipetai 
luce  corusca.  Processit  pontifex  ^um  omm  ortiatii 


jereuoas  au  «ixicbutm  v^y^u.^^.  .  w-*^-  h-^ ccclesiae,  ct  dedicavit  teroplum  in  monasterio  Puldae 

hatcm  cum  suo  comiutu  honorificc  suscepit  in  do-  ^  constructum  in  honofem  sancti  Salvatoris,  Dei  v>- 
mum  el  mensa  reposita,  cum  gratiarum  acUona  ^  delicct  ei  Domiai  nostri  Jesu  Cimsti :  ct  translaluia 


8umpserunt  pariier  cibum.  Lectio  plane  lcgebatur  ad 
mensam  secundum  di^positioncm  sacerdoiis  :  qua 
nimirum  finita,  orU  est  inter  eos^UocutiospiriU- 
lis,  ut  cibo  scilicet  corporali  cibus  subYCnirct  spiri- 
taiis;  et  utilius  eeclesiarum  Dei  multifaria  narra- 
tione  dispuiabatur  apud  eos.  Erat  onim  uterque  ii&- 
tus  in  Deo.  Gaudeb*a  quldem  ^culalor  (^rc/itepi- 
tcopui)  quod  Christum  suscipere  meruisset  in  hospi- 
te  :  Pater  vero  Ixtabatur  quod  in  miaistro  Chrisii 
vera  Cbristi  suscepUo  daruissot. 

15.  Postquam  vero  se  diversis  utiliUtX)iM  mutuo 
roborassent,  pelita  liceiOia  Paier  E.gil  a  pontifice 
a  benedicius,  profGCtus  est  Fuldam  :  quo  nirairum 


cst  corpus  martyris  Christi  Bonifacii  in  locum  quem 
praeparaverat  ei  Pater  Eigil,  una  cum  fratrilms  siiis, 
Bicut  in  sequcnU  libro  manifeslissime  contioelur 
(Cap.  17).  In  dericaUone  vero  lempli,  populus  Dd 
decanUbat  Deo  laudcm,  et  in  ore  eorum  dulcis  rc^ 
sonabat  sonus.  Et  crat  j  icundHas  magna  m  ccclesia 
Dei  in  ejus  nominc  congregaU. 

18.  Cumque  HjUur  opus  Dei  perficeretw.  prsesnl 
inviubainr  ad  mensam,  at>  refectns  cibo  spiriuli« 
propter  infirmitaiem  corporis  reficeremr  et  camalL 
Erat  enim  ibi  ad  mensam  reciiau  leeUe  legis  Dei, 
et  interJum  intermisU  qusestio  lecUonis  :  qua  sane 
perlecta,  orlebatur  inler  eos,  sicut  «crant  graves 


venienle  obviam  ei  fuerunt  monachi  sui,  qui  cum  jj  animeque  insignes,  contobulatio  ^iritalis ;  ct  di- 

1 ^^^.i:»..^   r...on:n;A.ii<A>    <k/l  rkratirkntfkm  HiivA.       ..^^«n  ..«:i:iAtAc  A«*/t1oaiaiMim  1\m  jmiiitinllr.itAr  ADUd 


hoiKHre  condigno  suscipientes,  ad  oraUonem  duxe- 
xunt.  ExplcU  namque  oralione  in  oralorio  prostraU 
solo  saiuuverunt  abbatem  :  quibus  clementer  et  hu- 
miiiter  resaiuuUs,  osailabaiur  eos  paciiicc,  cantans 
aaritercumilikfliore  Patrum  oauUcum  David  hoc 

wti>  10  «beni  8«|JfJWIs,  qwem  F«ld©p«es  «loiiai. 
^  Garsio  Magao  porrcKcraut,  tiuem  Mkii^Hia  poslh 

.ea  viilcbimus. 

a  AbbaUs  benedicUo  seu  ordinalio  sacraHote  pcr 
«piscopom  wtitqua.  Ejus  eniia  TOCntio  «i  «  «oo- 
nuiUs  Grcgorii  Magni  cfnsiolis,  «imirofli  lib.  m^ 
episl.  «8,iiidiclionisprmi:c,  et  94,  indictionjs  se- 
cuadae;  et  in  Regula  Magislri  cap.  93,  item  jn  Ih 
bris  priiBO  ct  secundo  Beil»  de  liistoria  monasUfru 
sui ,  in  coaciliis  Becanceldeusi  sub  fiiiem  sypcuii  se- 
^pOuu»  c(  Ceiichiieiisi •  cap.  8t  »ui>  iuiUuoi  aoni 


versae  utiliutes  ecclesiarum  Dei  nmlUpliciter  apud 
eos  agebanuir.  Post  refecUonem  vcro  surgenics  a 
mensa  dixerunl  versum  :  atqiie  hinc  vesperUuis  Im- 
dibus  celebraUs,  et  complelorlo  flnito,  somno  capU 
quievenmL 

•ap«d  «iMiliiiUMnm;  ^kfit  <a«a  la  erdiae  R»- 

b  Id  fiictum  anno  819,  tesle  Rabano  in  carmine 
ad  "Beilstulfiim ,  priftfito  librls  de  InsiitoUone  clii- 
ewvtm,  mm  rt  ^rtcftea^ii,  «t  q^iidi^m  KateiHlis  No- 
ranliris  tMicfttM  ksc  fada  dicHur  in  ^nsdcfa 
Rabani  Mariyrologio.  Diem  et  annum  sigiiavil  eliam 
«fiabaniis  ia  dcaotaUone  (utvocat)  ^us  rei  apad 
I^rowcraiii,  in  lik  u  ABUqttiuuim  Fuideasiiua  • 
c«(p.5» 


19,  JUt#m .  qnoQua  <Be,  dmw  ccdcsi»   cryptes  A  n«5n'«^  <5<>*P^*"^' •  "V^^^®  )^**^' ^***  ^*c  dk^^ 


Bunibertus  chDrepiscopus  •  jussu  archiepiscopi  sui 
Ueislolfi  coiisecravit,  alque  omne  opus  ipslus  diet, 
'diviaa  sibl  auclofitale  commissa,  cum  summa  re- 
Verehiia  Umoris  Dci  reverciuer  explevit.  Cujus  ni- 
pirum  dedicationis  diero,  teuipus,  numerum,  et  an- 
jnum,  simul  etiam  ct  sanctorum  nomiiia,  quorum 
Veliquiae  ibidem  plantaUe  sunt,  disciplinabiliier  lit- 
leris  Inserendo  Rabanus  magtsitf  *  mcinorias  com- 
mendavii.  H%c  igltur  sancta  et  satulifera  solemtiltate 
j>eracu,  reversus  esl  pontirex  et  omois  popoTus  gao- 
dens  hi  tabcmacula  sua. 

2D.  Pater  namque  monasterii  dcbinc  sedulos,  ad- 
disceos  cominunis  viue  gaudia,  cum  consflio  ca  fra- 
Inim  cooseiisu  ecclesiam  *  parvam  aedincavit  ro- 


lesu  complentes,  \a  bao  eccle^a  ChHsti  snsicnta- 
cula  mereantur  haberi.  Girculus  vero  ecclesis,  qut 
Uitto  fioe  Ksnninaittr,  inieriiis  babens  coinpeBdia 
iritK,  id  est  divina  sacranenta,  regnam  perpetiua 
in^estatis  ei  spem  vii»  cterux  ac  prxmia  maAsura, 
guibus  jusii  merito  coroaaniur  ia  «vnm,  xu>a  iocoa- 
(nie  «igaiiicare  vidctur. 

tl.  Hoc  igitur  templum  qnod  iste  vir  vencranda» 
tum  magno  pietatis  amore  construxit,  HeistoiAis 
tfoguntiatensis  Ecele^iiae  praesol ,  Toringea  rnra 
Iransfens,  dedicavit  in  honorem  Domini  nostri  Jesv 
Christi  ct  santti  Michaelis  archangeli  GhriBti,  et  re- 
Ifqnhnim :  cujus  dedicationis  aihilominas  diem,  na- 
nernm,  teropos,  et  annam,  pariterqne  sanctorum 


landam,  ubi  deftincta  corpora  Tralrnm  sepuitura  J^^,^^^^^^^  ^j.^.^  .^,^^^^^^^.^^ 


nagister  qni  supra,  verslbns,  et  prosa  <  eleganter 
«xprcsstt,  srcnt  seqaens  volamen  diligenter  legea- 
^ffiras  satis  cvidenter  osteiidit. 

tt«  Poslqaam  fero  Inc  qnt  ad  cnltafli  dinni 
^peiit  perlinehani  hoc  medD  peragebantur,  hic  idcM 
.fencrukhn  Yir^  Uoci  jam  aenio  morheqnc  tricatnt 
iaiemei,  tamen  olaiKtnBn  nieiiaaderli  ex  novo  con* 
«eiracffe  cegiieviL  VocanHr  ed  eensitium  freties» 
itamiiim  esi  in  qno  loee  aedifteatio  clenstri  oen<' 
«fMcntias  potuieaet  aptari:  qoidam  dedemnt.cenei-» 
iktm^  eantra  partem  meridinnam  basilicae,  juxlt 
ren  pnone;  quidam  natem,  Romano  xnore  s 
piagam  occiientaiem  satius  poni  confirmani. 


^tradUa  requiescunl,  qoam  coemeteridm  vocant,  quod 
'Grsecfe  dicilur  xoi|xinio/9cov,  Latine  vero  donaitoriam 

Inietpreutar.  Gujus  ettftm  aedifidi  stnictura  subttis 

tcrram,  abf  perviam  drcuH  aotram,  ab  nna  co- 
lumn^  lapldea  in  medh>  posita,  arcrf)as  hinc  et  hide 

1n  eamdem  compagiaatis,  valentet  exsurgit :  supra 

Tcro  ectoois  stibrig^iar  eohinmis,  atqneinsammi- 

tate  fliperis  lapide  condadiiar  nno.  floc  siqaMem 

dedillduai  Paler  iste  Yeacrandus  aC  sapra  comme- 
*moraiiis  magister  cora  sociis,  nescio  qoid  magni 
"tngentesy  dlviho  magisterio  docti,  quod  tamen  ipse, 
'salVa  flde,  Chrtsti  et  £cdesiae  puto  praestgnari  posste 

fignram.  Paulus  namque  apostolas,  qui  et  ipse  vas 

dectionls  a  Domino  appellatur,  de  Ecclcsia  Chrisii 

ei  lapidihes  vlvls,  boc  cst  sanctis  honnnfbus  cbai- C  fnpicr  vfoiaitnliem  marcyris,  ^jui  in  ea  bastlieie 

paginala,  quod  sit  tiahltacuhim  Del,  snis  aaditoribas 

maiiiTeste  pronanlians,  Mt :  Tmjdmn  enim  'Dd  sa»- 

clum  est  qudd  etai$  vot  (I  Cor.  m).  Cujus  tectur» 

prlnceps  ci  coaditor  esi  Chrisias  Jesos,  fendemca- 

lam  sciUcet  cotumnaqae  manens  eempcr  imoiobins 

perpeiuoe  majeslatis  virtute :  fa  quo  enmis  %difi- 
*  catio  iconstructa  crescit  in  temphim  saoctnm  in  Do- 

raniio.  Qord  vero  ^gnificct  hxsc  qaod  ia  summo  uiio 
'  lapide  istlus  aedlficii  perfectio  consummatur,  tdem 
'  doclor  insinuat,  qui  nos  intenta  mente  docet  orare, 
'  at  illc,  q<ii  coepii  in  nobts  optis  t)onam,  perficiat 
'  '■sque  ia  diem  Ghristi  Jesu  (Phihpp,  i) ,  quatenus 

cuncia  operatio  nostra  a  Deo  semper  inclpiat,  ct  per 

eara  coepta  ffniatur.  Octo  igitar  cohimna3  !n  hoc 


querani  coneiiio  assensnm  praehoere 
priores;  concordabat  nibiloininos  et  reli<pia  pars 
fratrum.  Quibus  vero  ita  in  unum  coadunaiis,  ten- 
flebaiur  statim  mensura  laboris,  efTossaque  terra^ 
operis  magistri  consequenter  fundamenta  ponebant* 
Erat  enim  in  boc  opere,  et  non  solum  in  hoc,  verum 
etiam  in  omnibus  utilitatibus  monasterii  par  cura^ 
vduntas,  ac  stadium  fratribus  et  abbali.  Audiebai 
eniin  libenter  consilium  fratrum,  et  eorum  col- 
locutionibus  ssepissime  fruebatur.  Sciebat  enim 
scriptum  :  Dmnla  fac  cum  consilio  (Prov.  xiii). 
Atqiie  ideo  non  se  sublimiorem ,  nec  pnidentiorem 
b^leris  aestimabat ,  neque  etiain  inani  tumore  tra- 
ctabat  se  consolatione  [Forte  consultatione]  alterius 


'  teraplo  Domini  stantes  odo  breatitndinibas,  ques  ^  non  egere.  Attameo  si  quandoque  minus  prudcns 
Ipse  Domlnas  in  £vangelio  comprehendit,  cenve-     in  aliauibus  errabati  hoc  magis  aliorum.  minus 


«  llatim  cocpiacopiis;  nam  Imc  looo  intelttgendee 
vi^Jetiir  ttHrobertus  Wir tiilMurgensis  eiMsoopQft,  lie- 
guntiui  archiepiscopi  suffragaiieus,  qui  roganle  Ila- 
Lauo  reiiquias  niartyrum  transtuiit  in  moiiasteri.o 
HoTzkiricha,  teste  Rabanoin  ept^rammatel»5.  Hum- 
berio  episcopo  Kabanus  scripsit  epistolain  boc  ar- 
f  uuieoto,  in  quota  generatione  Ucituni  sit  connubium 
ttUer  contaaguineo$. 

^  KKiiani  hi  Versus  inier  poemata  1laT)an1,  uti  ^ 
alii  de  benedicllone  coemeierii,  de  quo  infra.  * 

«  Oraterium  Sdncli  iDafnois  in  CQeaieterio  l^trotti 
tUdali  eonftirui  jussTi  Benedictus  d(bba^  Hkiianen- 
els.  Ei  hlc  mos  ordlnls  nosiri  erat,  m  peculiare 
ciBmctcriam  habcoetur  cum  saceHo  'Cxtra  dao* 
firamf 


<  Utniniqne  refert  Irowcras  in  titi.  ii,  eap.  5,  In 

^^resa :  cAnao  iaemiiatioais  Dominicje  8^2«  indi- 

'  ctione  15,  dedicatum  est  hoc  coemeterium  ab  Heil- 

stoifo  archiepiseqpo  Mogunliacensis  £ociesi;^  mense 

Jan.  xviii  Ki.  Febr.  in  bouorem  sancti  Michaelie 

ardiangeli  et  sancti  Joannis    evangellsUc,  sancli 

Abmidi  martyris,  ei  sancti  Amandi  conTessoris,  ei 

aliJoroffl  plurtinorum  saociorum    marty rum  alque 

^confessoruin  Christi.  >  Reiiovaio  oratono  facta  esi 

^a  dedicatio  a  Foleramo  Mindensi  eniscopo  anno 

'lD9i,  lY  I^on.  Dcceiubris,  regante  liulbanio  ab^ 

baie.  ' 

•  Not^  morem  anttquiiin  Ilalorum  obyerleodi  dau 
stra  ad  occidenteoL 


•  -t 


<.  • 


509  S.  EIGIUS  ABBATIS  FtLDENSlS  40t 

prttdentiam  inirodactione  qotm  propria  inTeoiioiie  A  fratres  sibi  invicem  serrlant,  longe  poslt!  non  di»- 


eoiicepit. 

25.  Diligebat  ergo  fratres  saos,  sicat  sancta  Re- 
gula  docet  {Reg.  S.  Bened,,  eap.  2),  et  maxime  iiios 
qnos  in  Dei  serrilio  atqne  di?ina  lectione  studiosos 
esse  cognovit.  Inter  quos  sane  me  ipsum,  quamvis 
indignum  et  ullimum  servorum  Dei  servam ,  tamen 
pio  Patris  affeclu  in  suam  familiaritatem  et  gau- 
dium  introirc  concessit.  Disputationem  ■  qaoque 
sa^pius  cum  Rabano  magistro,  qui  ei  erat  spcciali 
familiaritate  connexus,  excepit.  Et  freqnenter  in 
dispuiando,  ad  lioc  solummodo  nos  cum  ipso  in  ejus 
praesentia  concitavit,  ut  secundum  sententiam  Salo* 


creparenl. 

25.  Simili  namque  consilio  atqae  devotione  iffeai 
bonae  voluiiialis  vir  anniversari..m  Styrmes  [Ley, 
Siirmis]  primi  abbatis  et  fundatoris  monasterii 
FuMae,  et  memoriam  omnium  fratram  nostrorom 
de  bac  luce  defunctorum  in  natale  sancti  IgnatS 
martyris  Ghristi,  qui  paulo  infcrius  ab  hac  anniTer- 
saria  numeratus,  propter  intercessionem  tanti  pa- 
troni,  in  niissaruro  celebratione,  psalmodiis  et  on- 
tione  sancia  celelirare  '  sancivit.  Hujus  rei  siqaidem 
constitutio  dum  cnnctse  congregationi  perlectsi  es- 
set,  ac  deinde  si  placeret  iiiterrogatum  fuisset»  re- 
spondebatur  ab  omnibus,  Placet.  Sed  ne  coi  for- 


monis,  audiens  sapiens,  sapienlior  efficeretur  (Pro».      ^        ,  ,  ,     ., 

.    ^  '  .  .  j  \  •      *  ..  .    1  K     1  .     tsisse  h»c  celebratfo  superstitiosa  ei  cassa  esse  n- 

I).  Omni  qiioqiie  industria  et  sagacitale  laborabat  n  ^  ,  „      ..  «  «^  . 

„• --^»^«.  I;iAo.r,»r«;ocM«  ii:«:no /.»vii..UntA<y*«fU   *  deatur,  legal  collocutiones  sanctorum  Patnim;et 

ibi  reperiet  hujus  festivitatis  •  exemplum.  Eadem 


ut  gregem  sibi  commissum,  divina  opiiulante  gratia, 
in  Dei  senitio  custodiret.  Nulium  zeii  vei  livoris 
dolo  persequebalur,  nec  quemquam  prava  suspicione 
fatigabat,  neque  perpetuo  extermiiiabat  otlio.  Fait 
quippe  in  diebus  ejus  fratribus  pax,  cor  unum  et 
anima  una  in  Deo ;  nec  erat  qui  periurbarei  mona- 
sterium  in  iam  deiectabili  concordia  roboratum. 
Obedientiae  bonam  non  solam  abbaii,  sed  et  sibi  io- 
vicem  cum  summa  reverentia  exhibere  gaudebaiit» 
scientes  se  per  hanc  obedieiitiae  viam  itaros  ad 
Deqm.  Adeo  enim  hic  venerabilis  vir  sospes  et  ala- 
cer  in  hoc  suscepio  regimine  nsque  ad  flnem  vitae 
gnae  periurabai,  ut  nunquam  illi  cougregatio,  nec 


vero  die  ob  reverentiam  iantae  solemnitatis,  secofr- 
dum  congruentiam  monasticae  vitae,  ad  victam  fra- 
ternum  culiius  quid  solito  jucundiasque  fieri  demaop 
davit«  Leclionem  quoque  libri  lllius,  quem  de  vih 
supradicli  abbatis  et  origine  monasierii  nuperrime 
nominati,  Ghrisli  gratia  largienle,  composuit,  frairi- 
bus  ad  mensam  recitare  praecepit :  quaienus  in  ea- 
dem  mirabiiia  divin»  operationis  audientes,  gratias 
divinae  majestati  referre  studerent,  et  omnis  ja- 
cunditas  ipsius  festiviiatis  in  ejus  laadem  rese- 
naret. 
26.  Inter  alia  vero  pieiatis  opera,  hoc  misericor- 


Ule  congregationi    monachorum  ullam    molestiam  .       ,     «  . 

pemrbaaonis  viderettir  inferre.  Quod  ideo  mirum  c  ^  '^''"°'  P™»^!"'"^'  ««""*  ''"«*»'"•  '^  "'^ 

Bon  esi,  quia,  ut  supra  diclum  est,  erai  eis  cor  «.om     <=«^'«"  *"""  •  .*'"«'"  ?T        '="'"  '^  "^ 

persecuiorem  fugiendo  viUbat,  cum  esset  causa  u- 

lius  inquietudinis  ab  imperatore  in  exsilium  missuSv 

una  cum  fratrum  suorum  peiiiione  de  exsilio  iilie- 

ravit.  Quoruin  fiJem  atque  misericordiam  adeo  ml- 

rabaiur  Augustus,  ui  diceret  eos,  juxia  pncceptqm 

Veritatis,  pro  persecutoribus  suis  veraciter  exo- 

rasse.  Hinc  igilur,  frater  Modeste,  secundum  Apo- 

stoli  commoniiionem,  huiniliaroini  sub  polenU  mana 

Dei,  ut  vos  exaltet  iu  tempore  tribulationis;  omnem 

solllcitudinem  yesiram  projicienies  in  eum»  quo- 

niam  ipsi  cura  esl  de  vobis.  Sobrii  estote  et  v^- 

late,  quia  ad^ersarius  vester  diabolus  tanqnam  leo 

rugiens  circuit  quaerens  quem  devoret,  cujus  ne- 


et  anima  una  in  Deo. 

i4.  Hic  qiioque,  sicut  semper  facere  consueverat, 
tum  oonsilio  et  consensu  fratrum  suorum  constituit 
atqne  decrevit  ut  fraires  qui  extra  monasterium 
ministeria  praevidere  noscuntur,  fratribus  infra  mo- 
iiasterium  commaneniibus  per  singulas  anni  septi- 
nianas,  juxta  ordinationem  prseposiii  vel  decanorum, 
in  cibo  et  poiu  aique  aliis  quibuslibet  commodis 
monasticse  viue  congruent>bus,  super  indiclam  sibi 
annonam,  ad  honestam  consolationem,  non  concti, 
sed  ut  eos  sumptus  permilteret,  spontanea  volun- 
taie  ^  servirciit :  ita  tamen  ut  ipse  primo  ^  omnium 


bujiis  servitutis  initium  in  die  Natalis  Domini  ad  ..  quissimae  voluntati  vos  resistere  concedat  aaxiiioa 
exemplum  caeteris  cum  gaudio  suscepisset.  Haec  ideo  Dei,  sinc  quo  nihil  poiest  liumana  fcagilitas  beni. 
fratribus  sane  extra  manentibus  commisit  instituta,  Non  enim  lectori  supradictae  inquietudinis  tam  cre- 
iit  pcr  haec  charitatis  oflQcia  mereedem  conseque-  bra  mentio  calumnia  videaiur,  dum  Petro  principi 
rciiiur  a  Deo,  et  a  praecepto  Regulx,  quae  jubet  ot     apostolorum  nihil  obesse  dignoscitar  calpa  trinae 


■  Sic  collationem  de  rebus  spiritalibus  appel- 
l:int  nonnulli,  ut  alias  observatum.  Eod^m  sensu 
Candidus  in  praefatione  hujus  Vitae  qneritur  quod 
sodalium  suorum  haheret  neminem  ,  cum  quo  in 
divina  leciione  disfnUattdo  et  legeudo  proficere 
posset. 

^  Sanetus  Benedictus  cellerarium,  infirmos  et  eoa 
qui  forte  a  mijorii  momenti  negotils  occapantury 
exlmit  a  tenritio  mensaB  In  Regulaa  cap.  S5. 

«  Abbatea  abbatissasve,  aut  Ticibus  sois,  aat  ali- 
quot  sane  anni  diebut  in  coquina  subditis  sois  ml« 
Distrasse,  docent  nos  Titae  sanctae  'Salabergae,  ei 


aliorum ;  et  Regula  sancti  Ferreoli,  qui  ter  in  anno 
id  fieri  prnecipit  cap.  38;  uti  et  Rituale  Becccnse  ms. 
Denique  abbas  et  cellerarius  Cluniaci  coquinam  u 
natalt  Domini  procurabant,  teste  Udalrico  iu  Coo- 
soetudiotim  Cliiniacensium  lib.  i,  cap.  46. 

^  Anniversariuin  Sturmii  abbatis  et  conditonim 
monasierii  Jam  ante  Eigilis  rfsimen  colebatur,  ut 
patet  ex  libelli  supplicis  exordio.  Sed  Eigil  abbas 
uiad  decreto  suo  restitalt,  et  solemnius  celebrari 
jussit,  nempe  xvi  Kal.  Jan. 

•  Nempe  in  collat.  xix,  cap.  i. 


IM  VlTA  HETRICA.  4M 

oegatkmis  BaepiQS  in  Ecclesia  recitata,  quam  diviDa  A  monuroenti  a|[>tavit ,  in  quo  se  post  obituro  ijug' 


visitatione  coropunctus,  amariseiinis  lacrymis  abo- 
levit.  Quod  ideo  illi  evenire  non  dubium  cst,  ut  sci- 
ret  se  confidentiam  non  liabere  iu  bomine,  sed  in 
eo  de  quo  Psalmista  dicebat :  Bonum  esl  sperare  in 
Domino^  quam  $perare  in  principibus;  er  ut  in  sua 
diJiceret  culpa  qualiter  postmodum  in  regimine  po- 
sitos,  aliis  misereri  debuisset.  Pauhis  quoque  apo- 
slolns  in  roembris  Chrisli,  Cbristi  exstitit  persecu- 
tor :  et  qui  quondam  fuerat  magister  erroris,  divina 
yoce  correptus,  factus  esi  discipuius  veritatis.  Lot 
igitur  uxor,  cum  inceudia  fugeret  Sodomorum,  versa 
est  in  statuam  salis,  ad  condimentum  scilicpt  fide- 
iiam,  quia  pQnitio  rei  eradilio  est  justi.  Sed  et  ar- 
bori  tiquidem  infrQClQOsae  plerQmque  stercora  cir- 


condere  hamili  supplicatiohe  poposcil.  Inde  igftur- 
cum  esset  reductus  in  domum,  decidit  desperftto» 
in  lectum,  et  cognovit  quia  moriiurus  est.  Qood 
cum  audissent  fratres,  venenmt  visitare  eum,  atque 
pro  exiiu  animae  illius  preces  fundere  Deo ;  quibus 
conspectis,  gratolabatur  in  adventu  eorum,  et  in 
oratione  ipsorum  delectabatur  anima  ejus. 

28.  Interea  naroque  rogabatur  a  fratribus  quo 
purior  de  boc  mundo  migrasset»  quamvis  occulta, 
coufessione  et  digna  poenitentia  purgaretur:  ut  si 
quem  laederet,  veniam  postularet ;  ve!  si  a  quoqaam 
kesus  fuisset,  simpiiciter  remissionis  indulgenliam 
daret.  Commonitionem  itaque  fratrum  libenter  au- 
diens,  ait:  Si  quem,  inqait,  l»si,  humiii  suppli- 


cumrusa  prodesse  noscuntnr;  hoc  bomini  videlicet  B  caiione  veniam  rogo;  et  si  a  quoqnam  laesos  fuis- 


drca  mandat^  Dei  negligenter  a^enti  commemoralio 

peccatonim  suorum  ad  aeternam  plerunique  proficil 

saniutem  :  dom  per  hoc  divina  miseratione  com- 

4^octas  reriyiscity  el  prodncit  ex  se  bonorum  ope- 

fnm  fractas,  in  odorem  saavissimom  Domino  Deo. 

•Hae  namqae  ideo  lestimonia  divinse  ieclionis  in  hoc 

libro,  frater  Modeste,  notavi,  ul  non  sit  spes  sibl 

.goisque*  sed  ponalln  Deo  spem  saam;  el  qui  se 

^eiistiinal  stare,  videat  ne  cadat :  et  qui  lapsos  per 

.superbiam  cadil»  divina  lectione  correplus  sludeal 

cam  Dei  auxilio  resurgere  per  hamilitatem ;  el  ui 

oronis  peccator  in  Ecclesia  constiluias,  cum  flde 

recla  per  biimiiem  confessionem  veraroque  poeni- 

.  tentiam  a  Deo  veQiam  ^ret. 


sem ,  dimiitat  iili  dicitar  [Le§.  Deus] ;  et  ego  vera- 
citer  illi  ex  inlimo  corde  dimitto.  Camque  enim 
haec  verba  jam  moriturus  explesset ,  commendabat 
se  Deo  et  precibus  fratrum  suorura,  atque  in  lectuqi 
corpore  congregiito  spiritum  exhalavit*.  Quoviso 
perterrili  fralres  et  jam  tunc  in  angustia  poSiti, 
Patris  inleritum  suspirabanl,  scientes  qiialero  ha- 
buerant  Patrem ,  et  nescientes  quaiem  acceptori 
fuissent.  Nemo  enim,  frater  Modeste,  cognoscefe 
polesl,  nisi  ille  solus  qui  hoc  experimento  cogno- 
vil,  qualis  plenimque  filiis  miseria  est,  quod  eis 
legitimus  Pater  aufertur,  et  vitricius  [Leg,  vitricus] 
consequeuier  inferlur :  propria  mater  occumbit,  el 
noverca  soccedit.  Quod  aperte  ihanifestaiiMtnl  ilte 


S7.  Cttm  autem,  at  supra  commemoravl,  aedifi-  ^  duae  mulieres  circa  infantem  vivum  litigantes  in 


ciom  clausiri  jam  ex  parle  in  altum  crescendo 
profeeisBel,  idem  venerabilis  Pater  correpius  morbo 
coepii  acriter  infirmari.  Qui ,  cum  dehinc  mortis 
su»  leropQS  cemeret  imminere ,  rogabat  se  ora* 
*  iionis  gratia  duoere  in  ccemeterium,  cujus  sapra  fe- 
cimus  meotionem.  Postea  namque  accepio  sarculo 
designavil  locum  sepuicri  ipsius  in  orientali  parte 
comieterii;  et  ut  valuit,  pro  infirmitate  ipse  prlmus 
leiram  percutiens  fodit.  Sarcopbagum  vero  in  locum 

«  Annam  Si2  signant  Annales  Fuldenaes  his  ver- 
bis :  c  Eigil  abbas  Fuldensis  coeuobii  defunctus  Ra- 
banum  successoreai  accepit.  >  Dies  haclenus  igMora- 
tus.  In  libro  ii  Traditionum  Fuldensium  ,  pag.  527 
et528v  legitur  traditio  qusedam  Eigili  abbati  facta 


judicio  Salomonis  regis  Hierusalem.  Fratres  vero 
posl  haec  secandum  consaetudinem  Patrum  tulerunt 
corpas  chari  senioris,  et  canlanles  atque  orantes 
in  ecclesiam  deferebanl:  et  ibi  oratione  completa 
levavenint  corpus  ejas,  et  sepeliemni  ia  sepuleio 
quod  ipse  sibi  paraveral  viveus,  fidem  habeos  re* 
surgeiidi  in  die  adventos  Domini  nostri  Josa  Christl, 
cui  gioria  et  potestas  in  «ternaro.  Amen. 

Rabano  abbati  factam  c  anno  Dominic»  incamatio* 
nis822,  indict.  15,  regni  Ludovici  .jnno  9,  mense 
Octoi^ri ,  die  v  Kal.  Novembris.  »  Ex  quibus  colligo 
Eigilis  diem  obilus  incidisse  in  illud  teinpus  qiiod 
ellliait  a  die  vi  Non.  Aiigusti,  quo  prior  traditio 


€  VI  Non.  Ai^ti,  anno  9  regnante  Ludovioo  impe-  J)  eidem  facla  est,  in  v  Kal.  Wovembris,  quo  alia  Ra- 
raloiie;.  *  et  pag.  552  et  553  iovenio  donationem     bano  successori  facta. 


VITA  METRICA 

Auctore  eodem  Candido  monacho. 


PRiEFATIO. 

Candiods  fratri .  iuo .  Modesto. 
Uoc  carmen  cecioit  Candidus  ecce 
Fratri  quippe  suo  sponte  Modesto, 
Leeii  commemorans  inclyta  fact^ 


Patris  hic,  abilum  [transitum]  hincque  venustom, 
Quai>ropter  rpgitai  hie  quoque  glebb  {aratorl 
Prompiosqiie  ^t  residfes  Xjiiosque  iefenteSf 

Forraicae  ut  tenuem  farris  acervum 

Ijujus  npn  temere  denie  pennio 


r  r 


405  g.  EIGIU9  ABBATIS  FULDENSIS 

Maltiim  diltceMBt  Sed  laapa  orali  A  Koitens  paribas  volitat  per  gramina  pennfgy 


401 


SnbaisM»  capite  et  pectore  prono, 
Di  frater  aoaia  hoDo  rite  relegatt 
.Uraisque  aliUbuaqoe  abdicat  atris, 

Expkicit  ptafaH^  Candidi  ad  ModeUum,  qui  pro- 
prio  nomine  Brum  «I  Beccheo  nuneufotur  [Le(«  pujir 
cupantur], 

IPrCIPIT  VITA. 

'4 

CiNDIDVS  k9  MODESTUIf. 

Ek  npan  me  Paler  ille  seuex  fastigia  ¥it» 
Eigii  Baugolfi ,  quondam  labentibus  annia 
Gommunisque  Patris  olim  memorabile  nomens 
Litterulis  mandare  jnbet;  post  jussa  beati 
Tota  ▼iri ,  moresqae  graTes  animumque  virilem 
Ex  tUDC  non  piguit,  nee  nunc  meminiase  piget  qm^ 
Rinc  juvat,  o  frater,  quo  non  prsestantior  aller, 
Hojns  namque  senis  famoai  eulmiaa  vitae, 
Qu»  juTenis  jam,  postque  Benex  celeberrima  Tidi, 
Rebus  iu  eximiis  quaeque  interdum  auribua  hattsi^ 
ReOigiosorum  ei  dictis  pia  £steta  vifonm, 
fn  csmulum  congesla  tibi  sacrare  Modeslo. 

Cai^.  L  Dueitur  puit  Ei§il  ad  rMnasUnum  FuUamm 
Hlc  Juvenis  Norica  quondam  regione  teicna 
Nobilis  exoritur:  illic  haud  BUikta  moratii» 
Tempora  ^  progenies  patriis  evectus  ah  otift 
Oucitnr  ia  sttvam  fagi  de  nomine  didan 
duchoniam :  ondiaonos  seipens  ni»  labitar  aouiie 
Folda»  «nde  isle  bcns,  nbi  minc  iussAlia  cenua 
lioenia,  pnma  olim  oameo  ab  origine  sumpait. 
VentBm  est  intsrea  varia  per  compita  longje 
k4  sanctum  leetumqao  locnm  lemphimque  diealun^ 
Nariyr  ubi  pro  laude  Dei  Bonifacitta- aliiMi^ 
Qul  pro  lege  Dei  dnro  succnmbere  marti 
Quottdam  neo  limQit,  digno  veneffalmr  faoiBore. 

Cap.  n.  Prasentatur  Styrme  abbeiii ,  el  dehrtwt  ud 

•Mo/am. 

Proditur  hicee  puev  ventes,  pre»  poslibiia  aslaos 

Eigil,  forte  viro  qui  tunc  ditione  regebat 

Cmoobium  Fuldense  bumili  sub  moenibus  bigus» 

•  Quem  mox  blandiloquo  Styraii  com  raurmure  visum 
ftnscepit,  lassisque  sois  compleolitur  uloiSy 

^Acjuveni  consanguineo  dar  bssia  pastor. 

Talibus  auspiciis  primaevis  miies  aL  annis 
Christi  coepit :  abhinc  qui  sit  pesl  eiilus»  atque 
Qni  sibi  jam  fuerit  juvenili  in  pectore  sensus, 

'Quaeque  viro  succrescentt  constantia  mentis; 
Si  mibi  vita  comes  fuerit,  si  spiritus  intus 
Corpus  alet,  lingua  et  solitum  si  monus  habebil, 
Progressnsque  dabit  summa  ac  veneranda  secundof 
Magestas,  eadem  paucis  superare  camenis 
Incipiam.  Abbatis  post  haec  subductus  ab  ^e 
Hic  puer  inberbis  scholae  defertur  ad  areeio, 
Lex  aeieroa  Dei  semper,  qua  munere  Chri&ti 
Disdtur  a  pueris»  seniorumque  ore  doceiur. 

Nec  mora  continua  coepit  elementa  parare. 
Utque  apis  esuriens  primo  cum  tempore  veris 

•  Rat^arius  scilicet,.  qiiem  monoceroti  insi-fen- 
temappioxit  Modebtus  hoc  ioco  io  primarioCan- 


Campigenosque  sibi  certat  decerpere  flores; 
Altius  inde  volans,  glducas  siridentibus  alis 
I^ttiic  salices,  nuiic  oamque  pirum  plataoumqoe  d'* 

[tentem 
FUuribus  ore  legit,  tiliam  fervore  recenti  hinc 
Mellifluam  satagit  caeco  sub  condere  tecto. 
Haud  secus  hic  juvenis  librorum  carmine  priramo 
Cortioibus  veiuli  rasis  quis  pascitur  acris, 
Dooec  vi  quoque  oon  propria,  sed  munere  Christi 
Proficiens  selate  simul  sensuque  sagacii 
Pasci  promeruit  omhrati  nectaris  haust^, 

Gap.  IIL  Fit  mmu»€ku$  el  ordinaiur  yrgt^yl^r. 

Hmc  etiam  monacMs  }am  tmic  Ftaldcnsiitiia  bmreot 
l^  Moribus  atqne  habitn,  vifse  ooeiestis  aroore 
Socoensus,  com  oonsMio  ft*atnimq»e  PaiviaqM 
Jungltur,  ac  nitidis  Cbrktl  sueeliigitor  aMii 
Signifer  fntrepidus  Christi  tommiiie  Iheios. 
Flt  comes  inierea  Patris  idosqoe  mtnioierY 
Prosipere  eoncu  gerens :  sopplex  emeola  etfiem 
Ssepios  ona  com  senibus  Spotiator  ad  alla. 
Sffipe  eiiani  ante  oimies  moha  exspectsnie  cattfva 
lassna jufadabat,  iteromquo iolanda  vetabat. 
Ae  magna  IngenH  quaeqoe  disereverat  artOy 
Tempore  mo  allo,  meriiis  et  dogmaio  daraB» 
Fellx  patre  satos  quondam,  iblicibue  aimis, 
Eigil  boc  sonime  erai  baptlsoMite  nomeo. 
Fungi  promeroit  ab  Loib  piMule  saere- 
Presbyter,  Infesiis  muodi  direplo»  ab  umltk 
Q   Cap.  IY.  Coioloyiw  nbb&tm  monamrU  nqwMdaiu 
Contlgit  ioierea  senlo  movboqoe  peresMa 
fttynoeo,  qoi  Iberai  pvtmos  ftmdMer  etaMee 

Ccniobii  Foldensie,  ab  koc  qoeqoe  loce  mlgioset 
Credimus,  in  tocem  scmpor  sioe  §0»  mioaimm. 
Cujus  posl  obiiom  eoneofdl  oacebeaotoa 
Baugoif  eligitor  latga,  Genoonica  proleo, 
Elto  Paler  proeeeseoria  porreetoa  ab  ore. 
Cap.  V.  Metaphoram  inducH  poeta. 

Hoc  nam  cessante  successit  Monoceros  •,  qui 
Fone  gnegem  sibi  eemmlssam  (rea  IMa  toMu) 
Nescio  qua  fronte,  stlmnffs  agitabat  meptis  : 
Donec  vi  oimia  paslum  foolesque  fluentea» 
Dolcia  oanMioe  loca  oi  siabuia  alta  ceooum 
Deserit,  atqoe  fbga  regnis  deeessft  avftrs. 
•*'  Quid  majora  sequar  ?  tomF  dUra  pondus  in  iitis, 
Si  quis  ab  ore  velit  peragrans  haec  cuncta  refcrre, 
Congeritur  quodam  instinctu  grex  omnis  ab  uno 
Lanigeoo,  circumspecte  collectus  in  unum,  et 
Spemsibidireptam  saltim  viresque  recepit, 
Atque  iterum  insolitum  repedavit  concite  pastom. 

Cap.  VI.  Regia  cura  circa  fratre»  Fuldervu». 

Htne  quoque  sublalo  silvesiri  Monocerote, 
Improvisa  cito  surrexit  regia  cura 
Ludwici,  qui  semper  erat  raelioris  amatpr 
Yitae,  qui  monacbos  casto  dilexil  amore. 
Quem  Deus  omnipoiens  sospem  de  sede  patema 

didi  exemplariy  .oolaoa^  Iioo  «roibolo  imfietigipmi 
hoiniois.  "  •   '"' 


m  '  VITA  METRIGA.  400 

Coilocat  et  [coUoeet  in]  regnam  lucis  sedemque  bea-  A  CAP.  IX.  Increpatio  poetcB  et  ixhortatio  ejusdem. 


[um. 
Misii  ab  occfdno  hit  monacfaos  ({ai  iiiairme  nostT09| 
Qnin  et  finftimos  fratres  :  hincqne  fnde  cnbantes 
Mores  et  studla  et  legcs  et  dogmata  patrum 
Incoepta  inclpere,  et  lapsa  renovare  monereut. 

Cap.  YIL  LegalxA  fratrwn  ad  imperatotem  directa» 
Subdimur  uitarea»  duro  cuslode  remoto, 
Scilicet  extremis,.  u;^ue  dum  frater  Adalfrid» 
Unus  ab  occiduis»  uostris  comitatus  ad  alLa 
Fratribus,  eximii  subiens  oracula  regisi, 
Frustrataque  ioco  et  diro  &poliata  magistra 
Fuldae  Patre  pio,  rursiis  veslirier  orav. 
Cui  pia  progenies  contrasic  ore  bcutua  : 

Vade  age,  consUiumcpie  voca ,  fratresque  saluta» 
Et  quemcuoque  veliDt  iu«te  riteque  repertua 
Expetito  patrem«  ex  oobis  eoncede  labori. 

Dixerat,  et  loeium  clara  dimisit  ab  aula^. 
Ille  ubi  percepit  regis  respoosa  poteoiis» 
Atque  haec  ipsa  auo  voLveus  sub  pectore  vecsat» 
llortatur  socioa  creber^  'xabe^  ^^^  paratos^ 
Cogit  inira  viam»  et  ceierem  per  opaca  locorum 
Concite  ferre  gradugi,  per  tei^ras,  gramina,.liiupba8| 
Per  montes»  vaiJesqjue  sioiul,  per  densa  ferarum, 
Lustra>  lupus  horreudum  uiulaos  ubi  devius  ore 
Sanguiueo,  saepe  iusidias  sub  corde  volutat. 

JNec  mora,  cumque  dies  noctis  superaverat  un^ 

[bras» 
Titanisqoe  rubens  orbi  lax  alta  refulsit; 
Sutim  cuffi  sQciis  missus  de  rege  renissuSt 
Ardua  certatim  pariter  ad  mceAiia  ttfidit 
FulJa;,  parta  %uiJeoi  secum  bona  dona  reportana, 

interea  laios  voliial  pennata  per  agros, 
CoenoblL  Fuijensis  ovaus  adlaljituraures 
Fratrum  fama,  boni,  cursum  rumoribus  aptis» 
Forte  virum  osienlai^  absque  discriinioe  sospeoi 
Confeaum,  Ixvique  monet  oil  menle  vereri^ 

Hi£c  adimc  memorjns  lictor  de  rege  veuusio 
Missus  adit,  oostriquo  sinMii  citm  pcin^upe  fratre& 
Odilhoh,  Reccheo  «  ei  MAior,  jam  fuuctus ;  uterquo 
Presbyter  et  mojDaehu^»  auimo  ixUque  minorea 
Jussi  tecta  peMini:  ixeqioei  euimpo&l  LemporamDllA 
Fratiibus  accitis,.  regj&  iu  aumlus  ors«is. 
Cap.  \UL  Responm  imperqipri^  (rakribta  apfitiktr. 
^    Ludwicus  rex  paciiicu3  Qcsarquo^sereaus» 
Tobis  j^m  propria  mandavit  voce  salutem, 
Et  quemciumue  cupil  vesira  eoncordia  concors 
Ritei  patrem«  juiiieque  simul  di^neque  repertum. 
Lacsis  lu]iuzuiui&  ve^co  coocessiji  amori. 

Dixit,  eiiairorsusoiusspiramiua  sxpsit 
Nuila  luor&ifimediosupflex.  in  rebus  egenis. 
Fratrum  coageriea  respon&a  aute  ora  ferentis 
CorporecoUapsogenibu&procumbLLbunii,  roox 
Graies  persoivens  dignaa  b»c  munera  dautL 

•  Faere  ciuft  nominia  Fokdeaaes  ■mnachi  do«: 
nnua  Reccheo  senior,  de  quo  hic,  qul  diaconu» 
Einhiltae  Milizensis  ahbatissae  lilteras  donatiunispro 
mouasterio  Fuklensi  scripbit  anaodO^,  iii  Kh.  ti  Tra- 
diiionun  fvldmsam^  paft.  5li,  et  qut  ja»  preeti^ 
ter  ali^  ffiii§«it  «aoa  4A9fe  iPfti  Hi  i  aitex  aeccbeo 


Quis  tibi  tom  fVaterna  cobors^  m  pectore  sensns? 
Imo  tafia  volventi  qxtx  mente  volmilas  f 
Quasve  tremens  cieras  concreto  corpore  voces? 
Nonue  Tias  siniplex  fratmm  se  ffectit  Fn  ambas 
Discofor,  atqne  subintravtC  discordfa  poire, 
Turbataqne  niit  simphi  concordia  retro  ?- 
Talfa  si  snbeas  nttra,  o  sociabilis  ordo, 
Concilia,  tenui  llceat  te  voce  raoTiere. 
Parce  metir,  solique  Deo  confldcre  disce. 
Posce  Deo  placita,  si  scis ;  si  poscere  nescis', 
Aut  tibi  si  desit  veri  sapientia  verbf, 
Alma  allaque  ftde   regnautem  cemnus  ora, 
Qai  bona  cuncta   dabit,  et  nolli  probra  rependit. 

Cap.  X.  Datur  licentia  aspirandi  super  abbatis  de» 
B    ctione,  et  consHium  seniorum  et  abbatis  electio. 

Larga  quidem  super  hoc  concessa  est  copia  faud£ 
Fratribus,  inque  vicem  dehmc  respirare  poiestas. 
Fit  subito  fratrum  passim,  concursus  in  uoum. 
Longis  porlicibus  claustri  contessio  loiiga 
Ceroitur.  Hinc  vario  varia  sernione  levala. 
Coiicite  prorupit  in  mediuin  res  dissooa,  circum 
Fusa  rolat,  acucns  variis  rumoribus  iras 
Infausta  genitrice  sata  discordia  proles. 
An  loquar,  an  siteam?vuigi  sententra  fatur, 
Quod  quis  flammigero  valide  coniactus  ab  ignes 
Ignem  flammigero  pavilanti  mente  verelur. 
UiccePatrempetit  hunc,  iliumnamque  ille  reposcit,^ 
Quem  pars  una  cupit,  refugit  pars  aliera  :  longe 
Compellare  senem  juvenis,  audetque  virum  vir 

^*Yocibus  infcstis  duroque  iacessere  verbo. 
Nec  jamquis proprium innlm  testatur amorem* 
Curritur  ad  soUta  saltim  soiatia  volis. 
Omnibus  iu  commune  Deo  prex  alta  refertur. 
Supplicat  obnixe  osiendi  fbalerna  voiuntas. 
Dexieraquid  super  hoc  slatuat  manus  Omnipotentia^ 
Perspice  nunc  precor»  o  couflJcutissiiue  fraier, 
Ipsc  Deus  rex  perspicui  possessor  olympi, 
Fidis  quam  facile  miscrans  in  rebus  egeuis 
Consulit  omnipoten^  discors  et  futuilis  ameos 
Astbereais  refugit,  subito  bipalenlibus  inirat 
Laeta  quidem  comitata  QJe  coneordia  portis. 
At  vero  interea  qualiiur  densissiiue  signum.  {cam 

[panal, 

j^  Quo  moniti  fortasse  animis  non  viribus  a^quis, 
Ordiiie  permixto  fratres  glomerantur  in  unum. 
Exiu  niore  quidem  solito  Gi  lectio  versus^, 
Inde  sequens  Umdem  extemplo  prece  rite  peracta^ 
Irupif  in  vocem  gravicer  pars  ardua  fratrom, 
Ac  saiubri  debioc  consilio»  sic  ore  ferebat. 

Nos,  0  fida  manus,  vario  turlante  tumuitUft 
Ssepe  sub  adverso  partim  sudasse  lal)orc 
Contigit.  In  commune  taraen  discrimina  morbi 
MixtNa  nos  toierasse  mali  coniingeret  adbuc ; 


junior,  alio  nomrne  ModestiM»  cm  hate  Tita 
cupata.  De  Odilboh  nihii  succurrit  adnotaiuluuK 
nisji  quod  ejusdem  fere  iiominis  frater  OdiUeox  no- 
minaturin  Alcuini  eptstola  (>4,  ad  Pratrez  i»  eccitKta 
sancli  Liudgarii  episcapi. 


407 


S.  EIGILIS  ABBATIS  FULDENSIS 


io» 


Ceisi  Ailmlnea  sulnto  ni  deiteni  P^iirls 
Desuper  adveniens  nostri  miseresceret  ultro. 
Sed  quia  nos  volult  magni  regnator  OJympi 
Hxc  llerum  loca  percipere,  non  linquere ;  nosque 
Rnrsns  in  antiquam  nostrae  ctnducere  formam 
\iiae ;  nunc  aniroae ,  tolis  nunc  viribus  esto 
Quisque  suae  viueque  memor,  prjesumite  Patrem' 
Fratres  qui  vaieat,  supplex  licet  ore  recuset : 
Non  hunc,  qul  cuplt  atque  nequit,  licet  ore  reposcat, 
Moribus  insignispariter  cum  dogmate  sacroac 
Mente  pia,  digne  tantam  pmcedete  turbam. 

Hsec  memorans  circumspecte  pars  ardua  Patrum 
ExtuLerat ,  ea  dein  repetens  quoque  c^tera  prona 
Gontulit,  inque  vicem  spisso  sermone  reformat. 

Haud  mora  conlinuo  concordi  menle  vetustus 
Poscitur  in  Patrem  Norica  regione  serena 
Nobilis  adveniens  olim  et  parvissima  proles 
Eigil,  luncque  gravis  veterum  scrutator  avornm. 
Quove  reluclanti,  sedato  pectore  pauca  : 
Fraternum  anle  quidem  nobiscum  foedus  inisse 
Te  meminisse  decet,  socium  miserere  tuorum,  et 
Si  quid  liabes  virtulis,  ait  concordia  fratrum, 
Gorporis  atqueanimae  precibus  neusubirahe  nostris. 

Gap.  XI.  Excu$atio  ejusdeniy  et  objectio  [ralrum^ 

et  coMemus  senis, 

Tunc  quoque  longsevus ,  commoto  pectore  contra, 
Nonne  vides  quod  hoc  corpus  effeta  senectus 
Deprimit,  exagitatquc  caput,  vestigia  torquet? 
Yisus  languescit,  lacerat  praecorJia  tussis, 
Gorporis  ac  totos  quatit  aeger  anhelilus  artus?  < 

Solus  quapropter,  fateor,  subsistere  tantu 
Poudera  non  valeo.  Senior  sic  ore  repugnans 
Dixerat,  et  luieos  lacrymis  perfudit  ocellos. 

Desinc  plura,  Pater,  inquit,  et  cede  petenti  huic 
Goenobio  :  non,  oro,  senem  te  cura  refringat. 
Hujus  namque  operis  fratrnm  concordia  tecum 
Viribus  infessis  pariter  suOTerre  laborem 
Sponte  subit,  nec  te  solum  sub  fasce  dolere 
Sustinet.  Hincce  senis  durum  mollescere  coepit 
Pectus ;  et  hinc  fratres  dictis  affatur  amicis. 

Non  me  velle  fugam  mihlmet  pro  laude  pacisci 
Hujus  profiteor  operis ;  nec  terruil  hoc  cor 
Horridus  iste  labor  :  sed  debilitata  senectus 
Tprrebat,  morbusque  tumens,  et  pestifer  hostis. 
Nunc  jam  cedo  equidem  jussis,  ac  jussa  facesso. 
Tu  tamen  interea  pariter,  concordia  fralrum, 
Viribus  infessis  mecum  partire  laborem. 

Gap.   XU.    Itur  ad   regem  super  abbatis  eonfirma-- 

tione. 

Hsec  ubi  dicta  essent,  verrat  fratema  potestas 
Fratres  ac  socios  proprio  de  corpore  lectos, 
Qui  cum  Patre  simul  noviter  seniore  recepto 
Regis  ad  eximii  super  hoc  decrela  recurrant. 

His  quoque  compositis  pergunt,  comitatur  Aaron 
Primus  ab  his,  raisit  solers  quos  regia  cura 
Ad  nostrum  commune  bonum  sub  tempore,  quo  noft 
Improbus  atque  minax  demum  furialibus  ausis 
Monoceros  jam  cessavil  terrere  fugaces. 

I^olibus  hinc  etiam  nonnullis  rite  relectiSi 


A  Venit  ad  occidua  haec  eadem  legatio  rura, 
Gae-saris  antiqui  supplex  oracula  poscens. 
Tum  namque  occiduus  monachus  et  presbyter  alti 
Regis  ad  adspectum  prior  invitatus  Aaron 
Progreditur,  causasqtie  vitse  fratresque  venisse 
Fuldenses,  humili  coram  sermone  patcnter 
Rege  aperit,  atque  ante  fores  adstare  reclusis 
Quos  cum  pro  foribus  Gaesar  praesensit,  ut  intrent 
Dicitur.  At  senior  fratrum  stipante  caterva 
Intrans  procidit  ad  genua,  genibusque  volutans 
Una  cum  sociis,  vultum  regnantis  honorat. 
Nec  mora  contlnuo,  dextra  innuit  ipse  nitenti, 
Atqtie  astare  jubet :  prior  et  sic  incipit  ipse. 
0  nati,  fratresque  mei,  lectique  parentes, 
Spes  patriae,  nostrique  decus  et  gloria  regni, 

B  Yos  horrenda  nimis  ante  discrimina  pestis 
Lethiferae  urgebant  :  saltim  nunc  eruta  corda 
Erigite,  moesiumque  metum  sccludite  :  veslra 
Regula  quod  doceat,  intento  corde  tenete. 
Ipsa  est  porta  atque  arcta  via,  quae  ducit  ad  alta 
Regna  poli ;  contendite  nnnc  inlrare  per  illam  ! 
Ut  pcr  eam  modo  currentes,  veniatis  ad  ilium 
Qui  vos  de  tenebris  miserans  et  carcere  caeco, 
Non  meritis,  produxit  in  admirabile  lumen. 
Gurrite  nunc,  fratres,  vitae  dum  lumen  habetis, 
Neu  tenebrae  vos  praeripiant.  Ante  omnia  pacem, 
Veram  pacem,  inquam,  sine  qua  nec  monus  ad  altar 
Proficit  allatum,  (neqne  enim  possessio  quemqaam 
Pauperibus  profusa  juvat,  nec  marlyr  ab  alto 

»     Judice  dona  tulit  unquam)  servate,  monebo. 
Haec  dicens  aliaquc  simut  longo  ordine  mulla, 
Qnem  vobis  optastis,  ait,  producite  Patrem 
Fratres.  Ganltie  subito  conspersus  Eigil 
Pergitur  in  medi  im,  constanti  mente  vetustus. 
Regis  ad  imperium  propius  processerat  ultra. 
Progrediens,  quem   ut  conspexit,  rex  arduus  infit : 
Isiene  pastor  adest,  qnem  omnis  concordia  fratmm 
Goncors  provehit,  atque  probat  uno  ore  canoro?at 
Regis  suppliciter  pauca  legatlo  fratrum, 
Iste  est,  0  bonerex,  nuncinclinala  recumbit 
In  te  summa  eadem  :  tantum  deceme  tenendnm,  o 
Spes  nostra  nostraeque  decus  et  gloria  vitae. 
Gap.  Xlll.  Confirmatio  regis  et  instructio  ejusdem. 
Ecce  senex  iste  hic  praesens,  quem  posdtis  astat. 

-.  Hunc  babetote  Patrem,  buuc  fratres  servale  paren- 

Tuqne  tuos  addisce,  Pater,  servare  minores 
Omni  cum  stndio,  inqne  vicem  pia  foedera  solers 
Jungere  semper  ama ;  retro  de  pace  ruentes 
Gorripe,  ne  pereant,  suavi  reducique  salubri 
Ad  pacem  repedare  doce.  Discretus  in  omni 
Re  quoqne  causidicus  sunto  :  qnod  condita  norma 
Gommunis  doce^t  intento  corde  teneto. 
Ecce  ibi  repperies  fixum  quid  paslor  ovilis 
Pravius,  atque  tener  quid  dehlnc  post  terga  sequeiis 

Exsequitur  operis,  pariter  qui  pastus  obesis 
Lanigeris  prosit  teneris,  qul  congrnat  agnis. 
Nec  minus  ordine  composlto  scmtatoc  avaro9 


40»  TITA  IHETWGA.  ||« 

Qux  apgris  debilibus  maneat,  qu^  eura  fovendis.       A  ^^P^  quidem  stropbt  roeBlem  oonfondit  inttnetai»    ' 


Haiic  Beoedictus  ovans  sacro  spiramine  plenus 
Legein  coostiluit,  monadiorum  rite  roagister, 
Servandamque  suis  secum  mandarat  aiumnis. 
Hanc  tibi  uuuc  commitlo  equidem,  tu  percipe  nor- 

[mam. 
Atqne  ih  ea  totum,  o  pastor,  sub  foedere  firmo 
Coeoobiam  Fuldense,  bona  exbinc  omnia  circum 
Quneque  loca  ipsius  jam  decernoque  tuenda. 
Hxc  aity  et  fratrum  precibus  rex  inclytos  alrois 
Expetiiis,  in  pace  simul  dimisit  abire. 

Cap.  XTV.  Revertitur  per  Moguntiam  Paler  EigiL 

Post  haec  inde  means,  socium  comitante  caterva, 
Iste  Puter  Ixtns  gressum  direxit  ad  nrbem. 


Hostis  perversi  reiro  feriente  sagitla : 
Aut  ita  sobripiei,  sensumque  interpolat  error 
Hinnanum,  quia  nulius  adest  in  carne  manens  vir, 
Ui  bomo»  qui  nunquam  non  falii  possit  in  ista, 
Quamvis  magnifio<>  ingenio  quis  polieat  alto, 
Utque  ille  interdum,  sopfaia  quis  acrior  exsiat, 
Ingenio  majorque  manei,  quid  mente  retunsa 
Fatsum  concipiat ;  conlra  et  quid  rectius  atque 
Yerius  iile  minus  sapiens  merilique  minoris 
Cordis  in  bospitio  iiiierdum  praesenliat :  Inde  at 
Nuilus  in  hac  vita  positus,  sit  spes  sibi,  nec  ae 
Consilii  aiterius  tumide  non  dical  egere; 
Cujus  judicium,  etsi  non  zabolica  faliit 
Cannatura  >>,  tamen  laqueos  hinc  inde  tumoris 


Qoondam  opuleutam  opibos,  opere  constructn  ve-  B  Non  facile  superal  graviores.  Hxcita  Patri 


[tusto 
Apparet  quae  namque  super  glacialis  aqua! 
Riparo  Rheni :  in  quem  fluitaus  tnrgentibus  undis 
(Non  [Fortef  Nam]  parte  ex  alia  castriim  qua  cer* 

[nilur  ingens, 
Haud  procul  a  ponte  &  sursum,  quem  sospiie  regno 
Olim  rex  Carolns  fecit)  prolabitiir  amnis 
Mflgoin,  ex  quo,  ut  fama  sonat,  Moguntia  dicta  est. 
•   Haistolfo  interea  veiiit  gralissimus  bospes 
Eigii  pontifici  sacro  Moguntiacensis 
Ecclesiae,  condigno  etiaro  snsceptus  honore. 
Primum  ducitur  ad  lempium,  precihusque  peractis 
Prsesulis  occurrit  subito  conspectibus,  iiique 
Oscula  pacis  iens  pronus,  dignanier  adorat. 
Postqu«ini  consedere  simul  provecfus  uterque 
Temporis  aitate»  pariterque  in  dogmate  claro 
Legis  justiliae  prasul,  pastorqne  vetustus, 
Auveniens  prior  urbis  apex,  sic  iucipit  ore. 

Nos,  Pater,  in  primis  laudemusCunciipotentem» 
Alque  olli  grates  digoas  dicamus  ovantes, 
Qui  sibi  nos  proprio  devotos  munere  vernos 
Una  cum  sociis  sospes  conduxit  in  unum. 
Praterea  te  nosse  decet  qwe  pondera  quondam 
Quamque  importuna  temet  pressere,  tuosque 
CoDSocios,  iodiscreio  regnante  tyranno,  et 
Maxime  nunc»  quia  te  voiuit  regnator  Olympi 
Notis  praeticere  vigili  tulamine  mandris : 
Ne  quaudoque,  Pater,  subjectos  more  priorit 
Esagitans,  ex  his  forte  indignatus  aberres. 
Non  te  decipiat  faisa  et  fugitiva  potestas 
Sxdi  pompiferi,  nec  te  pomposa  virago 
Possideat.  Iram  cohibe ;  fuge  nomen  avari ; 
Omnia  fac  cum  consiiio :  sic  Idida  quondam 
B^isileos  Solimae  repetens,  sic  lcgifer  ipse 
Yester  ail ;  et  post  factum  te  poena  reorum 
Noa  cniciet,  nec  verba  dehinc  tibi  dira  manebunt. 
Coosnle  quosque  tuos,  pastor,  pietate  paterna  ; 
Consule  quosque  tuos  fratres  :  qnia  saepe  minori 
Optima  quaeque  bona,  reruni  qui  condila  praesens 
Inspicit  Omnipolens,  paudit,  dignaque  reveiat. 

•  De  illo  ponte  lignco  quem  Carolus  Magnus  su- 
per  Rhenum  aedificari  jussit,  quique  supremo  illius 
riisB  amno  conflagravit,   agunt  Eginhardus  et  ^ilii 


Commemorans,  aliaque  simul  los  go  ordine  praesul» 
Staiiin  jussit  adesse  viros,  qui  rite  ministrent 
Undam,  qui  Cererem,  Bacchum,  mensasque  repo* 

[nant, 
ipse  autem  interea  sacram  spatiatur  ad  aram 
Cum  dericis  aita  acturus  modulamina  missae. 
Laudibus  expletis  Christi,  veneraudus  honore 
Praesul  perspicuo  patulam  susccpit  in  aulam 
Abbatem  comilesque  suos ;  maiiibus  data  lympha 
Funditur,  et  coram  subito  fit  mensa  reposta» 
Vaie  alque  hospitibus,  epulis  ouerata  venuslis. 
His  iia  confectis,  successit  ieciio  sacra, 
Quam  praesul  solito  tetigit  summo  tenus  ore, 
liiterdum  satians  supera  dulcedine  cives. 

C  Hac  namque  explicita  mussabant  ora  virorum 
Dulcia  cidioquia  :  resonaus  pax  undique  circum* 
Fusa  Yolat,  penitus  fit  laetus  in  aula 
Urbis  apex,  pastorque  senex,  cunctique  roinores. 
Amborum  quoque  tripudio  versantur  in  alto. 
Hinc  Pater  iste  pius,  fratrum  gyrante  corona,  4 

Post  epulas,  post  coUoquia,  post  pocula  laeta 
Submisso  capite  saltim  divortia  laetus 
Nota  poteos,  a  pontifice  benedictus  abibat. 

Non  muUi  fliixere  dies,  nec  lempora  multa 
Praeteriere,  dehinc  frairum  genialis  acervus 
Cum  Pater  unde  ierat,  iterum  remearat  eodem,         1 
Ventus  ^  namque  senex  famosi  nominis  EigU 
Cum  sociis  digno  primum  coUectus  honore, 
Fratribus  a  propriis  altam  defertur  in  aedem, 

^Christi  martyr  ubi  compta  requiescit  in  arca,  1 

Qiiondam  cura  sociis  telo  sopitus  acuto.  , 

Hinc,  prece  completa,  monachorum  conflua  turba 
In  parte  occidua  templi  seniore  reviso 
Statim  prona  ruit,  Patrem  de  more  salnlat. 
Qua  resalutata,  propius  aceedere  contra 

•  Namque  jutet,  pacemque  iuiens,  atque  oscula  figena  * 
Congrua  ;  more  Patrum  pariier  cum  fratribus  ipse  . 
Davidicae  subito  cecinit  modulamina  Mus».  t 

En  quam  dulce  bonum,   fratres,  quamque  ardua 

[semper 

ejus  temporis  annalistae* 
^  Vulpinus  astus. 
p  (d  est,  veniens*  , 


m 


S.  milA  ABB4ttt  FtLDENSIS 


4ii 


LaeUtl»  loDeb  ^tli  8  noicM  f0ino(% 
Moribns  io  saoctis  eoaaninem  Wvere  Tilsmf 

Hocr  qvoque  carmine  completo,  diYoiita  iasraB 
AbKas  prof  rectieas  adiit  oplau»)  ea»tem 
Prosaqaitur  torba  ivixtim,  juvenesqoe  seDesqiie. 
IngpiciuDt  gaM)eiili|oe  simul,  ardlenkfue  tuendo. 
Illum  Aamqne  diem  Pater  idem  brtua  in  omni 
Lsbtitia  conetie  secom  dispontt  babendnm ; 
Fratribos  ostentans  penitus  praeeordia  l»la 
Gorporis  efflgle,  liugu»,  vultnqne  micare. 
Cap.  TL\.  inficl&  ^mHiO!  efetu  peraffitntw, 

Hic  bomo^  «oepit  abhine  m^gno  pietatis  amoro 
Ecclesiae  mwNlare  loca,  paviroenta  refondi 
Gonstiluit,  quadrata  locans  aUaria  cireum. 
FixerM  in  sammo  petris  conteeta  politis 
Arcubus  idiam  Racbolfti  •  dietanCe  magistro 
Et  monacbo,  fyatmmqne  sininl  sim;  felle  ministro. 
Gujus  te  memlnisse  rogo,  eirnctosqne  tegenres, 
Hoe  opns  ol  f>onHni  pieias  requietis  bodorem 
Ipsiooanimae  tribuat,  lucemque  perennem 
Cooferat.  Ul  dixi,  hoe  ipso  dietanle  magistro, 
Arcubua  alqne  interposiHs  binc  imle  eolumni» 
Binas  magnttee  erexit  pnlchro  ordine  evyptas. 
Quarum  prima  qnidem  speelans  intendiiEotim. 
Tenii&  luminibos  Oriens,  itbi  lueia  ab  axe 
Signifevo  plnvia  tempeslateqne  sonora 
Disjeola  primnm  radios  sok  aareus  orbi 
Terrig,eno  spargit ;  unam  q«»  eontinel  aram 
Inlerius  compiam,  sanelorum  rite  patronora 
Relliquiis,  qiioo  infM«is  snlmeelere  mens  esl. 
Nec  miinis  hoe  spelemfi  eapitis  tn  vertice  geslat 
Altare,  sanetin  quod  j^m  snb  tempore  prtsco 
Consecrat  ipse  suo  Bonifacius  Omnipotenit, 
Qu»  soper  addita  simt,  alii  sacranda  relinqaens. 

Ast  alittrf  qnoqae  nobillier,  ubi  martyr  adest  niroc 
In  parte  oeci'.!ua  eonstroctum  cemrtnr  antrmn 
Multum  dtves  epe,  intevias  spofrtsque  piornm, 
Ternis  prospiciens  ftxls  post  lctga  fenestrfs. 
Obscuratus  hine  atqne  hhic  clausisqne  doobus 
Solis  ad  occasmn,  qoa  Phcebos  more  recepto 
llergitur  !n  sofitom  vergens  lor  airrea  callem, 
LastrandoqQerotqt  tterom  tollendas  in  ortiim. 
Hoc  summo-in  capfte,  doris  prx  vtrrbas  aram 
Fortiter  ktsfetens  pedrbos  nam  snstinet,  ?ii  qua 
Christi  RMirtyris  extmir  nanc  membra  loeata 
Cum  sodfs  qtioqae  saci»  menent  sine  fine  beatfs. 

Cap.  XVL  Jnvttatur  f^antifex  ad  dedicandam  ec- 

finiam» 

His  ita  constmctfs,  mox  mvitatur  ab  otimf 

Fratrum  cbnsiTh)  drgne  fhitmmqoe  parente 

Haistolf  sacrantjbm  metropoHtanus  ad  sedinn. 

Iitterea  queqoe  fbova  vefans,  ramorilras  altis 

Exeitat  ad  bod^  Christi  maftorom  ChrfsticoIafQiir 

Conciie  corda  pia,  veniendomqoe  :  ecce  repente 

Mm  mora  dSgreditur  propria  de  sede  sacerilbs» 

Primonr  pvogrediens  inetropolitanus,  et  cxin 

Turba  sacerdotum,  abbatum,  comilumqne  poientomt 

•  An  idem  Racolfus  cancellariu?.  qiii  Filtpras  do- 
lutionis  a  Waitone  qoodam  Fuldensibus  factse  scri- 


A  Ordinls  afque  etiam  gaodens  hincqiie  inde  mlnoris 
Ad  tam  magnificum  et  sanetum  sob  tempore  festom, 
Disposito,  com  vi  muha  eonfloxit  in  onum 

CANDIDUS  AD  MODESTUIf. 

Perspice  nunc,  frater,  quo  non  praestantior  alter, 
Mentis  lumioilMis,  mecumque  fajaec  luuniaa  ftrma. 

Cap^  XYU.  Dedicaimr  eeclena  ,  ef  tfamkcHtr  ewrpn 
martjfm  CkritJ  B^mfaeH. 

Venerat  atma  dies  radie  lllustrata  eeraseob 
Solis  perpetui  pmsiii  processil  ad  aolmii 
Sacrandam ;  tuno  relliqiiiae  tolliuitur  in  altima 
Condendai  interius.  Praecesserat  ordlne  claro 
Pontillealis  apex,  nibva  vexiH»  trinmphi 
Regis  magnifici  partter  lollaiifar  in  aoram ; 
B  Luniintbos  roseis  aple  SfipaCa!  deinde 
Turi»  sacerdoium ,  mouachum ,  comitumque  poten- 

[  tnm, 
Ordkiie  alque  eimm  claiiums  post  t^iga  minoria 
Consequitur,  Chfrisittmqiie  vocan»  ter  veee  toMm* 

[  tem. 
hivitatsr  enim  Cliristiia  vtrtiite  peieati, 
Ipsaque  sancla  Dei  genitrix  virgoqoe  llari». 
GompeUantiir  Id  aoxilivm  coelestia  votSa 
Ag!i(ina,  sanctommque  dehinc  exepcitus  oonife. 
Cumque  etiam  bis  preeihas  leraos  expleveral  orhet 
Praesul,  et  ipsa  seqnene  pariier  laete  aginhie  iwh* 
Proiinias  ante  oculoi^  plebis,  oraqoe  viroram 
Regi  virtutitm,  regis  pfsecone  jtibente, 
Yictorique  De»  patucranl  liminti  lempir. 
G     Ingreditar  praesiol  diviao  mnttine  dnctvey 
Presbyteriqne  simol  intrant  acaiqifc  miatoi» 
More  suo  iiiteritis  actori  jossa  poientis. 
Iinportantur  enim  )»tis  vaUala  chorefS 
Saaetonim  spolia.  Exierios  nam  caelera  torlm 
Iiisisiens  pfecibos,  alti»  excHisa  respectal, 
Doifec  cuflieta  bowvs  faimilis  allaria  pr»nr 
Consecrat  alrithroni  regrs  pnesenribus  absqoe 
Qsiinis,  qwt  mfhHRel  itenim  menieramia  itlhiqao. 

Protiim  ifilere»  mpsos,  lietore  jirbetile, 
Panditor  alta  atqne  alma  Dei  domns  ernnipotenfft. 
Irruit  ngmen  e^ans  plebis,  sobfto  qmiqtte  seinet 
Inque  vicem  vaNasqve  intro  pressere  nrendo. 
Dextram  ■amqne  tenet  dentra,  inthrdtqooriramvir» 
More  laiconim  pergentes  basia  buccrs. 
y^  Hinc  sopito  etiam  et  turfois  damore  remofo, 
Ecclesiasiicos  hfhc  atqoe  fn  Fe  colfcctos  m  omm 
Martyris  ad  tombam  extemplo  convertitirr  ordo, 
Quae  tunc  noscitur  in  medio  coirsistere  templo. 

Piebs  quoqoe  testis  adesi  pnesens,  iit  testis  eti^ 
Condiior  omnipotens,  qoi  majestate  peremi? 
Sf mper  obiqire  manet,  fjosque  exercftos  otmns', 
Quod  eadem  ipsa  hora  adventus  tonc  nnminis  aW» 
Qua  rapitor  Christi  martyr  de  sede  priore, 
Perspfctre  tn  sacra  mtrftis  innotott  aola* 

PraesoKs  inierea  fnsistrt  veneranda  vetostas 
Haistolfi  precibus,  Christi  solamina  poscens^ 

psit  anno  55  regni  CaroK  Hagnl,  in  lib«  n  TiradEtft^ 
nomi  pag.  Si6. 


4» 

Ci  opQs  iQcUipMh  dMMmQBm  nenm 
Cum  jB8ciis  saera  peaiii  coiidadere  itiie. 

At  posi  hM  propln  Cliristi  lolamine  ftretut 
Uitm  pncflol  ieiic,  lciii*eaenibi1e  corpu» 
bsMNPt :  ieral  ipse  prior,  bunc  voce  valenter 
Ryinnnm  miigtiico  hmdis  nMore  referttm 
Gignentis,  Gonitlqiio  sHnul,  oo  Sprrrli»  almf. 

Te  ergo  Dciun  iMAimaa ,  te  Donlnunifue  fete- 

t 


Te  genltorem  pprpetmnB  ferra  TenenKnr. 
Gnieio  libi  angelicos  a^tans  miralnlis  ordo , 
Namqae  poR  eunctseqne  polestates  tenerandae, 
CheruMn  qnoque  Seraphin  paritcrqne  verenier 
Jore  libi  soH  incessanti  voce  reclamiant : 
Sanctus,  sanctits,  sanctns  enim  Dominiis  Dens  unns 
Sal>aoth  :  t:tefi  magna  telhisque  reptentnr 


A  Ibani  «qoiitt  iromem,  Christamqoo  canei^ant  * 
Cumquequibns  adtnista  pars  hine  afqiieiii^e  pionni 
Preshyterum,  ttnrhoque  prettenseam  lumineciinevmi 
Ti  muila  loeulum  gaadel  eooiingere  dextco. 

Regia  quippe  via  paiiAia  candeiilibua  apict» 
Regis  perpetui  nAgnum  qose  dueil  ad  ailar» 
Strata  fuit  illqc  idem,  quos  ipse  sacerdoc  ' 
EroaiihcreUis  ovaoa  Chriaii  devotoc  amoro 
Martyris  exkilMiit,  oolro  pepbimqiie  rigenlon 
Insiiper  accamuiMis  attxil  per  seqiie,  suosqae. 
His  ita  percepiis  gressom  porrexit  ail  araoi 
PontHiealis  apex,  magnb  conitatiis  honore^ 
In  parte  oocidua  Romaoo  noro  pcffactaoi. 
Elcivat  lnterea  popuiari  viftce  repenlo 
Advena  plebs  Kyrio  eleison  ;  fll  clamor  ad  astra. 

'  Chrislicolis  ardent  penitus  fervore  reosftti 


Dona  [La^.,  Doxa}  perpetute  majestatis  r  qnoque 

[temet 
totus  apostoKcus  ponens,  atqne  incfytns  ordo, 
TeqiiopfophetarQm  nnmems  laudahilis,  seque 
Te  nilidus  lesinm  laadat  eTercftns  ar tens. 
Ecclesia  te  saera  cauit  diflhsa  per  orbem, 
MajesMis  enim  Ratrem  immensae  veneran^m, 
-Aiqw  iQiim  ptoprio  veram  de  pectore  Natutn, 
Sanclum  nam  Paracletum  aeqaali  numtne  flatum. 
Tu  doxae  rex  ac  hictsi  Iqy  ardua  Christus. 
^  geniitons  es  «temis  sine  tomporo  ■aios. 
Tu  hominem  suscepisti  mandum  aJ  nberandum, 
Tfrglnis  atqne  uteram  non  horrnit  alta  poteslas. 
Devicto  mortis  stimulo  tn  victor  ubfque 
Fidis,  nam  miserans  reserasti  regna  polorum. 
Tu  Patris  in  dextra  regnas  virtute  iterenni, 
Dcsuper  adveniens  certus  namquc  arbiter  orbls. 
Te  peUmus  proni,  proprios  defende  colonos, 
Muudl  quos  proprio  redcmisti  sangulne  Soter. 
SaWum  fac  populum  hostis  de  fauce  reductum. 
'^tqwe  Hmm  dignare,  DeQS*  behedicere  sortem. 
Auxilioque  tuo  rege  suDirmato  per  sevum,  et 
Omni  quippe  die  temet  benedicimus  afte. 
Laudamusqae  tuum  cuncta  per  s;ecula  nomen. 
Hacce  die  nos,  Christe  potens,  dignare  tueri ; 
Neu  nos  commacufent  spurcse  contagta  viXae. 
0  Qostrl  miserere,  Deus,  nostri  misercre^ 
Sitque  tda  circa  nosmet  miseratio  larga» 
Corde  quidem  fixo  veluti  confldimus  iu  te. 
Ih  te»  summe  Deus,  spero,  non  lurber  hi  aevum. 
Hiiqc  hymnum  subflo  trepiJus  susccpit  ab  ore 
PontiAcis  forte  simuf  ecctesfaslicus  ordo, 
Altithrono  canians  alto  modufamfne  laudem. 

Nam  feretrum  loculi,  sacra  quo  mnrtyris  alml 
Membra  inclusa  jacent,  in  prima  fonie  gerentes 
Ambo  graies,  amI)oque  senes,  Rafsiolfus  et  Etgil : 
Scilicei  a  tergo  pariter  monachusque  sacerdos 
Ercanberctus  BaugoUr  germamis,  ct  abbas 
Tbeotgariiis :  Brauiiwarqiie  «,  sitnnlRahanus  et  ij^se 
JProsb]fier  et  roonachus,  multorum  jure  magister. 

•  Forsan  Brunwardns  chorepiscopns ,  ad  quemex- 
stat  Rabani  poema  12.  Browerus  putat  ipsuinmet 
foisse  abbatem  Hersfeldcfnsem.,  Lainbeno  memora* 


Nuininis.iBfa6i.  Yenim,  mirabrte^tii, 
T«  sds  non  soXito  lciidis  voc  onnilMia  aiqm 
EIBcftur,  lacrymas  profundunt  gaudia  meniis  : 
Lxtitiso  lacrymac,  et  canttis  miscentur  in  unum. 
Hinc  alhid  ceclnit  simili  moderamine  carmea 
Sors  Domini,  mngna  landis  dalceJine  ptenam 
Gignentis  Genltiqiie  stmul  ac  Sptritns  afmi 
In  celsis  Domino  gloria  magno 
Yoti  siiqae  boniterrtgenis  paxr 
Laudamus  qooqiie  te,  et  sancttllcamas 
Propter  magnifictim  et  decus  altaoL 
Haec  tam  qnfppe  diu  ceise  jabilatio  vocis 
l^ersomiil»  donec  saaooo  mqnbca  sq^ra 
^  Includunt ,  clausaque  dehinc  pausanda  relinquunt : 
ftoc  namque  occiduae  martyr  tvmulatu9  honors, 
Altithroni  regis  compta  jacet  altus  in  ara , 
Absidaqnam  saperexstrocta  niiinqae  imminetingenst 
Quamque  egomet ,  quondam  hac  Chrisli  natritas  lA 

[aula» 
Presby ter  et  monachos  Brann  viKsqne  magiMcr^ 
Depinxi  ingeiiio  temi?,  parvaqoe  Iftnerva 
Formans  expressi  varios  femtgtne  voltiis. 

€AP*  1.YIIL  Snpp/ioalio  pkHrU  et  poeim. 

Cafiis  qnemqae  rogo  roemnrisse  legcnien 
Hoc  opn»,  orando  I^inum  pki^itis  anore 
Uiscelommveniam  fldens  merea4ur  ab^  Hlo^ 
^i^aoQ vnb  fnenqaani  pcccaii  Enofic  periri :, 
|v  Sed  magis  ut  redi^ns  vivat  vrrtntfhQS  afmis. 
His  quoque  palratis  svntmar  edehralro  missn 
Laudibus  intotioit  dSgnis  :  q<ia  riie  perada 
Lassi  cum  soclis,  maltii  erc^pHanle  ealerva, 
Haismraiqiie  EigH  dbcti  soh  tecie  reeurranf 
MoeiHt^  en  ali^  pfsesul  eonvivra  Intus 
Pastor  el  ipse  siiml :  vtrorHmque  inde  mfnoros 
Mox  adeunt,  Palris  celefes  tuwforieninislrl 
Dona  feranl  Cereris  imi^  sitdore  eanisiTto. 
Qu^esfta  ast  alit  vario  nWore  respersao 
Instant  ferre  dapes;  ali*  naaqne  hidytavflrr 
Ordlne  composiie  misce*«inf  pocola  ItacscM. 

tum  ad  annum  846  Theotgarius  cuius  loci  abbas 
fiierit,  Friiislarin- an  ccNMbii  snscQ  AMmm^  mibi 
uon  liquol^ 


i 


M 


S.  EI6ILIS  ABBATIS  PCLNSNSIS  YITA  METRIGA. 


M 


Kec  minus  intererat  epalis  simul  alma  paternls 
Lectio  :  namque  cibus  fortis  soliduaque  vironiro, 
^itenlos  satians  superi  pinguedino  verbi. 

CAP.  XIX.  De  crastina  dedicathne  et  reliqua, 

Crastina  cumque  dies  (uscas  dimoverat  alas 

Noctis,  et  umbrifera  nebula  concederat  arvis, 

Evolathospilio  solisjam  luce  retecta, 

Gum  sociis  jossus  Humberct  chorepiscopus  antra  ad 

Ccclesiae  sacranda  duo,  qu»  luce  reliquit 

Hestema  pnesul.  Primumquod  speclat  Eoum, 

PontiAcis  Tice,  rigido  conspectus  in  ostro, 

AggreJitur  speleum  saltim  :  quo  nempe  sacrato 

Uno  cum  titulo,  simili  mox  ordine  sacrat 

Solis  ad  occasom  spectans,  quod  respicit  antnim. 

Cxcipiuntur  enim  infecta  hinc  altaria  bina. 

Uniim  qua  Martyr  media  testudine  tcmpli 

Ante  fuit,  aiiud  qua  Siyrmi  corpore  quiescit 

AcdigoaLiol>gidpaosansBonifacio  [Forte^  Bonifacla] 

[neptis, 
Sola  Jacet  busto  roulierum  sorte  sepulta. 

Qa»  rediens  uno  Jacobi  simul  atque  Philippi 

Cum  titnlo  praesul  venturo  dedicat  anno. 

Ut  liceat  dictis  snmmam  comprendere  paacis, 

Hanc  aulam  Haistolf  prxsul  M(^uutia  censis 

Eccles'9e  Cbristi  primaevis  mii  s  ab  annis, 

Cum  magno  studio  ac  magno  pietatis  amore, 

Insuper  et  magno  s  mctorum  sacrat  honore, 

Ordine  predicto  complens  promissa  petenti. 

CAP.  XX.  Commemoratio  Rabani  magistri  et  operis 

ejus 


A  Nescio  qnid  magni  ffngentes  arte  fecanda, 
Qnod  tamen  ipse  reor,  salva  meoteqve  lldeqnd  p 
htius  EccJesiae  et  Cbristi  praeferre  flguram. 
Templum  quippe  Bei  aaactam  eot ,  qaod  Paaiaa 

[aqiierce 
Christicolas  ease  Christi  vas  pmooat  ipae. 
Cujus  tectune  princeps  et  oonditor  asut 
Arbtter  ipse  Deus,  fundamentumqac,  colnmtta 
Inconcussa  manens  semper  virtute  perenni. 
Qua  fidei  merito  nunc  hic  plebs  advena  Christa 
Subrigitor,  templumqne  Deo  conglescit  ^  in  «ImaB 
Qood  vero  in  summo  lapide  concluditur  ono , 
Edocet  ipse  monens,  intenta  mente  rogandom 
Egregius  doctor,  ut  qui  virtute  potenti  in 
Nobis  coepit  opus  p*acitam,  dignetor  in  altaoi 

B  Perficere  Jesu,  donec  manifesta  micando , 
Ac  famosa  dies  Christi  procedat  in  orbem. 
Octonae  interius  stantes  hincqae  inde  colamnse » 
Totque  l)eatitudinibas  aptantur,  ut  apte 
Quique  quater  bina  haec  complentes  dieta  ToiMDtis , 
In  hac  aede  Dei  fulcra  mereantur  liaberi. 
Circalus  ecclesiae  qoi  nullo  flne  rolundas 
Clauditur ,  interius  comploctens  commoda  vllje, 
Spem  quoqoe  vitae  perpetuae  regnnmqoe  pertmie,  IN 
Praemia  mansura  post  hanc  signare  videtur » 
Yilam  qnis  justi  merito  vittantar  in  aevuin. 

Cap.  XX n.  De  ejusdem  ecclesite  dedieatione^  quam 
cctmeterium  vocant,  etc 

Hoc  igitur  templum  Domino  quod  oondidit  abM» 

Impiger  ille  senex,  metropolitanus  ab  urbe 


Hujus  nempe  diem  namerumque  ac  tempus  et  ^  Digrediens  HaistolflT,  Turingea  rura  petendo , 


[annion, 
Officia  pariter,  sanctorum  et  nomina  partim, 
Quem  supra  tetigi,  Rabanusjure  magister 
Versibos  obtitulat,  partim  sermone  retexit. 
Panso  equidem  ciijus  nunc  hic  ordine  dicta 
Florigera  huic  operi  dignum  infigenda  putavi : 
Quatenus  in  libro  hoc  memori  narranda  relatu 
Illapsa  intactaque  simul  serventur  in  aevum. 

Ha!C  tibi,  frater  mi  coram  solemnia  praesens 
Ut  vidi,  ut  sensi,  at  super  haec  addiscere  quivi, 
Versibns  exposui :  jam  nunc  hic  limite  facto, 
Quae  snperaddila  sunt,  alii  scribenda  relinquo 


Tempore  disposito  cum  ternis  dedicat  aris. 
Cnjus  et  ipse  simul  infantum  doctor  opimna , 
Quem  saepe  posui,  digne,  docteque,  pieque 
Ofilcii  numerum,  tempus,  annomqoe  diemque 
Cum  sanctum  reliquis  varia  complectitur  arte. 

Cap.  XXUI.  De  claustri  structura^   et  istfirmiM 

abbatis, 

Ast  opos  ecce  novum  senio  depressus  acerbo 

Exorsus,  tandem  subito  fit  mentio  claostri. 

Consilium  subeunt  quidam«  dant  more  prioris 

Constitni.  Ast  alii  depromnnt  more  Romano 

Solis  ad  occasum  satius,  obi  martyr  opimut 


ai..  XXI.  De  t^dilicatione  »«.«fc«  rotundm ,  et  de~     ^"*  Jf <=*''  ^"^,.  ~"""»  '^'f"  P""'*» 


signatione  ejusdem  structuree. 
Haec  ubi  facta  at  sunt,  instat  prudenter  ubique 
Sedatus  addisceiis  communis  gaudia  vitae 
Eigil,  sabjficUs  sacro  connexus  amore , 
Fratram  consiiio,  parvam  qua  oorpora  fratmm 
Hinc  defoncta  jacent  devote  namque  rotuiidam 
Condidit  ecclesiam,  latitans  qua  pervia  crypta 
Sub  tdiure  laiet,  nna  quae  rite  colomna 
Incipit,  ac  siipra  octonis  sobrecta  coloroois  » 
Praepulchre  in  summo  lapide  concluditur  uno. 
Hoc  opos  hoc  etenim  divino  monerc  docti 
Pastor,  oL  ipte  simal  infaalam.doctor  honestaa  . 
Cum  sociis  Jaciont  alto  sinuamine  mentis , 

«  Rabani  versas  et  prosam  hac  de  re  habes.  in 
}fb.  u  Antiqnitatum  Faldeniiam ,  cap.  6. 


Atque  huic  suppliciter  consensit  cstera  pubes. 
*^     Quidnam  plura  loquar  ?  Statim  mensura  laboris 
Tenditur,  eflbssoqoe  solo  fundamina  ponunt* 
Fervet  opus,  animosque  simol  viresque  ministrat. 
Cunctis  par  cura,  atque  operis  concepta  voluntas. 
Qood  tumen  infectom  post  se  compleverat  alter* 

Protinus  interea  magni  discrimine  morbi 
Corripitur,  cessitque  cito  violentia  lassis 
Artubus.  Increpuit  mussans  concordia  fratrom 
Com  gemitu  Patris  inviso  perterrita  morbo. 
Et  tamen  ille  sibi  collectis  viribus  ipse 
Corporis  hospitium  teoui  virtute  dehiscens  p 
Primus  namque  aperit,  propriis  manibosqae  reduail 

i>  Id  est»  coalimU 


V 


lil  AD  TITAll  S.  EIGHiS  APPENDIX.  41« 

Gap.  XXiy.  De  obUu  ei  $ipuitura,  et  epUaphio  ip$iu$.  A  Insons,  sonsqae  capU;  nee  habent  diMrlmlna  fineati 


Hiuc  magis  alque  magis  fervet »  morlemque  mi* 

[natar 
Effera  vis  morbi,  tanderoqne  urgente  dolore 
Ductos  ad  extrema  est,  sislitque  in  liroine  lelhum. 
Quem  circum  glomerati  omnes,  hlnc  cominus  atque 

[bioc 
NamqoesenesJnTenesqne  astant :  prex  alma  refertur 
In  comnrane  Deo  cbari  pro  flamine  Patris. 
Tuui  fraurum  precibus  saitim  commenditus  «,  ac  sic 
lu  ieclum  moriens  lassos  prolenderat  artus  , 
Undaniemque  animam  superas  proflabat  ad  auras. 

Hoc  obitu  concussi  animo,  altusque  per  omnea 
It  gemitus,  queriuntur  bic  genitoris  amissa 
Gaudia..  Sed  bujus  gerere  quod  [qaid]    namque 

[potes  vir, 
Cum  sna  cniqoe  dies  atqne  irreparabile  tempna. 
Ceftnm  jiire  manet.  Solita  siclege  priorum 
Hic  obiit,  aliisque  loca  hsbc  tulanda  reliquit. 
Exin  more  Patrom  fratres  roox  qnippe  cadaver 
Exaoimnm  templi  orantes  sub  tecta  ferebant. 
Inde  interque  manus  sibimet,  quem  fecerat  ipse  > 
Poscentes  requiem ,  turouli  sub  domaie  conduot. 
CiCos  epitapbium  celebri  cum  dogmate  jam  tunc 
Tersibus  expressit  nosler  Rabanus  ovando 
Et  Pater  et  paslor,  meritis  et  dogmate  celsns. 
Cammemoraiio  cliari  Patri$  et  pa$tori$. 

Cemls  quam  nibil  e^t,  cernis,mi  frater  amate , 
Sccli  floctivagi  vana  et  peritnra  poiestas. 
En  jaeet  obteclns  tomulo,  qoem  plorima  quondam 
Turba  senum  juveuumque  simul  stlpata  tegebat. 
Sed  licet  ad  pnesens  careat  afleciibus  istis  , 
bi  fratmm  precibus  semper  Isetatur  bonestis» 
Hxc  nam  conditio  misera,  diraqne  sub  aura 
Condita  fama  {Foriey  fata]  manent  cunctismortalibus 

[agris. 
Hanc  legem  jore  primi  roemere  parenles, 
Unios  ob  culpam  banc  reges  proceresque  potentes , 
Dives,  inops;  dominos,  servus;  contractus,  egenus ; 

•  Barbare  pro  conmendatu$  ,  eum  ad  roodum  quo 
Alcuinus  utilur  voce  commendiie  pro  commendaie  in 


Letbifera  hxc  rapidus  usque  dum  foriis  et  ardens 

Uliinius  ilie  dies  nebnln  clangoris  et  irae 

In  comronne  rapit  totum  sub  tartara  mundoro. 

At  Pater  hic  genitale  solum ,  patriamque  parentes 
Infans  postposuit,  Buchonica  rara  petivit. 
Justitiae  gradibus  paulatim  providus,  hicce 
In  bac  sede  locum  divino  roonere  celsum 
Promeruit ;  nulli  veteram  pietate  secundus. 
Hunc  ita  nuiribat  geminis  discrelio  mammis 
Mater  viriotum,  summo  sit  gratia  Chrislo , 
Ut  nec  sponte  snos  onqiiam  lerrore  videntes 
Praeciperet,  nec  ab  his  unqoaro  conierritus  iret. 
Auribus  adroilti  sprevlt  prudentia  Patris 
Frivola  vaniloquum  ;  nec  huic  insonfinis  et  alra 

B  Suspicio,  incautos  lorquet  quse  maiiroe  quosquef 
Prxvaruit.  Sed  nec  facile  coramotos  in  ira , 
Dira  et  flammivoma  mentis  incendia  prompsit. 
Hic  acies  geminas  flectens  divertit  et  aofert » 
Hostis  pestiferi  prorsus  neu  vana  vtderent. 
Poeoiluit  alte,  si  quem  conspexit  inertem 
Yela  dare,  nimiumque  fugam,  tetrumque  timorem 
Ipse  soi  blando  sse^  compescnit  ore. 
Hinc  etiam  sopita  fuit  blncque  inde  maligna 
Infausta  genitrice  sata  discordia  proles. 
Nec  poterat  exhinc  fraimm  concordia  ruropi. 
Hujus  strenuitas  Fuldensis  coenobii  res 
Non  tulit  in  partes  rapere,  nec  lorva  potentum 
Lumina,  nec  proceram  tamidos  horrebat  honores. 
Noxia  quxqiie  vetans,  vetuit  sed  maxiroe  fures ,    ' 

C  Insequitur  pansaque  roala,  constanler  agendo. 
Caoopragmones  ^  hic  rite  procol  expulit  a  se. 
Hic  decus,  hic  nostrae  fantor  et  gloria  vit» 
Exstitit,  hic  operis  nostri  noslrique  la1}oris 
In  hac  aede  Dei  salobri  cum  dogmate  Noe. 

Htijns  te  roeminisse,  rogo,  cuiiciosqtie  legentes, 
Hoc  opos,  ut  Doroini  niagna  et  miseralio  larga 
Hunc  in  perpetua  requie  conservet  in  aevum. 


epigramroatibus  ii4, 164, 167. 
^  Id  est,  malefico$* 


9 

1 


APPENDIX 

/fi  qua  refertur  Eigilis  epitaphium  duplex^  et  libellus  supplex  a  monachis  Fulden$ibu$  Ca» 

rolo  Magno  porrectus. 


1.  Hoc  loco  referre  juvat  Eigilis  abbatis  epita-  D 
phiiiro  duplex ,  uuum  a  Rabano ,  alteram  ab  i|)80 
Eigile  coropositum.  Candidus  utrumqiie  exscripsit » 
et  Rabanicum  quidem  cum  hoc  titulo  : 

Epitaphium  Eigili  abbati  ab  Rabano  dictatunu 

Ingrediens,  lector,  perparvi  domatis  antrum  , 
Geme  lecens  titulum,  nosoeoue  fata  viri. 

Abbes  Iste  niit  famosi  nominis  Eigil , 
Qoi  jacet  in  tumulo,  sed  super  astra  manet 

Hoc  (idoqijie  eoeoobiom  rexit  feliciter  ipse » 
Multaque  facta  bona  rite  peregit  ovaos. 


Martyris  ergo  sacra  cum  praesule  transtulit  ossa » 

Ac  binas  pariler  has  dlcat  eccleslas. 
Posthaec  alla  petit,  animamque  ad  sidera  misit  t 

Corporis  infirmi  membra  locavit  et  bic 
Hulc  quo(|ue  Rabanus,  vilis  successor,  amando 

Conscripsi  hunc  titulum.  Chrislus  utrosque  JoTeC» 

Alterom  condidii  Eisil  ipso  ad  moduro  epitapkii 
Damasi  papae,  qood  itidem  retulit  Candidus»  pnnC 
sequitur. 

Ver$u$  quo$  ip$e  abba$  Eigii  dietaverat  eibi^ 
Abbas  hic  Eigil  tumuhtos  sorte  <^uiesco^ 


4lt  kJ>  TITAM  S.  BGILIS  APPENDIX. 

t '.  !K}ui  dadam  miilUs  notas  in  orbe*^!. 

jayjfiQJBtA  jutfvo  clauduoiuraiciiibra  &epu]Gro  «   - 
"    Qnod  ttvens  ipse  conslriiere  siutini. 

Uift  OoMiMiiii  essfl^to,  qn\  solvel  vincula  lethi : 
Gum  veuiet ,  nrt^  mt^pBt^  me  faciei. 

2..Adblmeii«m  iiirHanaaiiiriioni,  qoem  ferveiite 

Sal|;aril  scUismale  Ruldeuses  uuMiacbi  obinleruiit 
^rolo  Mngno.  Qnod  egrecium  anti(]aitatis  mojiu- 
luenium  Hlti<;train  lis  tnm  &^fn  abbaits,  tum  mo« 
nasiici  ofdmij  reba»  win  |Mmmi  oondoeit,  E  .oiat  ta 
iib.  II  Amtqmiatutt  Fuldoomra  cap.  15  moilo 
suljjecto. 

Suffplei  Hbellus  monnchorum    Fuldensium  CarM 

imperatori  porretiuii, 
Haec  qawfne  cflBnobiam  toinm  FMdense  rogavil 

AuguAtum  Carolum  jura  novere  sibi. 
Quax  cuncta  liooesla  ceuscbat  Qesar  opimus « 

El  votnm  prccibus  ]Ossil  inesse  piis. 


Anmore  rmtenifbns  pfietas  congraa  impendatar;  ei 
Acc  infiniiiv  neqiie  «eniores»  ueqim-deHcnii  (tuiilli 

'    auriigoniur  :  sed  onmes  ciiin  misencoriiia  susci|«iaii- 
'tm^;  ei  solatium  quod  pttiennl  honesle  inGrmiuti 
eorom  iinpertiatur. 

\il.  QuoJ  nulioA  a««e  pi^aliomBm  soripialiir, 

neque  corpori  monaslcru  socictnr ;  ne  7orle  aliqojs 

nlagis   proplcr  (M)mmoda    terrena «  quam   proptcr 

'MernAe  vito  siiKMiftm  «e  monafterio  aooare  votuerif ; 

et  receptus,  inhonesto  siio  more  conturhet  fratres. 

Vlil.  Ut  nuJbis.pQ|iter  (lecuaiam  vei  posseado- 

n^^m  lerrenam,  fichs  suasionilius  seduclus,  et  lilan- 

ditiis  deceptos,  postquam  iO  monasterimm  ^nscepms 

ifoerii»  ei  aoo  tiabeas  i|aod  siM  prminebai,  «rifitf tia 

et  poen  leiuia  &ecuii  pei^i;  sed  verHas  oaiciffqiii 

ore  prbferalur  et  opere  implealur. 

*  1\.  Qnod  minns  tl  monachns  fteri  cogatur ,  nec 

ad  «Imm  iondeatar,  sive  iiber  oH,  sive  servus : 

qiria  taios  in  moMsiieriiUH  tutiifii»  miomM  aoat 


In  primi^  peiimus  pietatcm  tnaiti,  cleinentlssim^  n  scelerum  et  exsecuiores  vitiorum. 


imp§'rMof ,  qnod  lioeat  nobis  oraifomm,  psalmoiiae 
et.vifiiimm  «lo^m  teoere,  qaero  potrtfs  ooairi 
habuerunt  pro  aiiiicis  uosti*is  viventilws  atqiie  do- 
functis, '  id  est  quolidianam  precem  pro  te ,  domioe 
Augasto ,  el  pro  liberift  tois ,  et  pn>  omni  popalo 
Cbristiakio.  Qoam  mane  qamido  ia  aa*m  oonve- 
nimus ,  ^ti  caf  iuilum  de  Aeguia  coram  IratriboB 
legebatur,  exsur^entes  post  leciionem^  ier  versum , 
Deu$,  in  trtlfuwnum  MMm  intende,  adl/oncta  f^loria 
MH^  iiaMMMs  iextt  MiibuspsoL  l  cocinimos  , 
simul  cum  verailNis  ei  coUecia.  lu  secunda  quaqu^ 
feria  unjusciijusque  septimanx  ,  orationem  prb  oiiv- 
nibus  e^^osiynas  nobrs  tribuentibus,  id  est  eumdein 
psaimum  l,  qaem  lola  eongregaiio^  jatia  ootfoo 
oeaiiJanriTiis  sMmi  pvosiniu,  eaifiavii,  eam  ori^ 
iione  Domiiiic^  et  ver&ibus.  Pro  defuuctisergo  frairi- 
bus  nostris  commemoranonem  illain ,  quam  qiiotl-- 
die  Ms  brfwrtimis  ,  \4  esc  fiM  maiiHftHim  eelc^r»- 
iimHm  et  w|mitiaam  *  ^«e  esi  «aiifriioat  Tiddkdt 


X.  Quod  vkium  etvestilum,  sient  majOres  nostri 
nqbis  (OOMUtuerunt,  babere  liceat :  quia  primus  ab- 
bas  nositr  Smrmis  ia  maoatitM»  ■taeii  Boaedicll 
per  aiihum  conversansv  huc  postea  rediens,  secun- 
dum  electionem  sancli  Bonifacii  babiium  eorum  et 
victuin  dljadieaiilts  iwbis  isiam  .eoiislitait,  cojas  rei 
plure^  tdbae  letios  dgpeiisaai* 

Xi.  Quod  oommune  magisieriam  a  dtcanit  m 
praipo^ito  omnibus  fralribus  fiat ;  quia  lix  diviuones 

3u«  modo  fact»  sont,  oceasiones  sant  scandalorum, 
is^easiomim  ei  coniradmiMiim.  GrediHnit  mmi 
prqoer  pacis  cbarilalisque  oisiodiam  ^^pedire,  se* 
curidum  priorem  consiitutionem  communiter  fratri' 
bus  decanos  omnes  eon^iltni,  ut  communis  cura 
cauielam  ^rmbe«i«  ec  dileetitiwm  hDpendai. 

XH.  UlAdificia  imiNensa  alqae  sufwrflat.  et  ce- 
tera  iriuliria  opera  omittantur,  quibus  fraires  ukra 
modmn  fatigantur,  et  famillae  foris  dispereuni;  s^ 
omnia  juxtt  «Msaram  ei  tliscrelionem  flant.   PnK 


Bequiem  wtermun  «  ei  jirima  parsiisalmi ,  Te  decti  C  inlHis  quo^  seoumJiim  Uegalmn,  eeftit  borit  vo* 
hyihhm  DeuSj  versns  et  colleCla.  In  Kalendis  vero     carelectioni  liceai,  etiiem  certis  operari. 


omniom  menslom,  anam  tifflKam  el  l  psaimos.  Pro 
SturmK^qooi^  abbam  «i  niudateribat  lOOnttlerK 

istius',  in  aiwivermiia  obiius  die  •  unam  vigiJiaia el 
nnum  nsallerium,  per  siiigubs  annos. 

II.  Quod  presbyteris  conredatur  missas  snepfus 
celebrare,  ei  qooil  tpatit  eis  ad  boc  denttir^  skiii  a 
maiof ilw  iiotirts  dtbaniHr.  ^^dfue  iiii  ad  saerum 
ordinem  oliguutur,qui  enidili  sint  vorbo,  et  sancit 
eonversationeprobati;  et  ncc  fure^,  nec  sceleraJ,  et 
qui  sacerdoii!!  juris  pemias  Igntri  sirat. 

III.  l}i  sanctoruni  bonor  et  festiviias  non  deteste- 
iur,  sed  in  vigiliis  et  missis  eoruni  digna  commemo- 
ratio  Uat;  ei  quod  iii.ltts  AmUv  iailbus,  quibns  mp- 
Jor  veneratio  convenii,  fratribus  ab  opei'e  aci  leciio- 
nes  et  psalmoJiam  vacare  liceat ,  sicul  apud  majores 
jjpsiroa  Ikiluju  e&i:  iJ  esl  in  feslivitale  saucUe  Ma- 
na;,  ei  duoJeciin  apostolorum,  sancti  Stephani  et 


Xln.  Qtrod  pere^inorum  susceplio  ct  lavaiio  ia 
eis  peduin  «lon  negVtgftHit ,  sed  M^dam  ftegnbm, 
et  secittKlttm  prioram  aosintraai  eoataelodiaem^ 
quandocunqiie  venerint,  misericordtier  snscijpianiar^ 
et  ab  omnibus  fratribus  lavailo  pedum  eis  exbi*' 
lieatar. 

XiV*  Qiiod  hoHpitaliias  aniiqua  non  oMiviscttor» 
sei  omnibiis  hospiijbus  coaii/rvm  Jmwot  oiaaiilia  bar 
manitas  e!^hit)eatur.  Quando  autedi  plures  simul  ad- 
venertnt,  at  in  niissa  safncii  Bonifacii .  consoiatione 
imriiqae  laett^  tb  bis  qoi  aoUit  prOfldeal,  onmibat 
refectio  pnebealur. 

XV.  1)1  privam  aegoila,  ei  w^brit  benefida,  ei 
divisio  possessionum  alqae  ogroram  i  in  ipso  roona^ 
sterii  loco  non  fiant :  quia  inde  exoriiintur  jurgia , 
conleniiones,  Denniiatioims>  iim»  rtam»  iaiwiicitip ,  ^ia- 
sensiones,  invi Jio;,  furiivae  comcssationes  et  ebrieta- 


sancti  Laureutii,  et  C4elci'onim,  quorum  meniorix  p  les.  et  pene  otimia  niala,  et  saluti  nosine  contraria. 


apud  ecclesias  Gerniani.e  cclebres  uunt  :  nec  iion  ei 
eoruin,  quorum  corpora  in  his  regionibus  habentur. 
«(V<  Qtiad  ctnmiuaicaxiooem  /racii  paiiis  anie  ei^ 
0nftit{-jol)tne  >iiin&re  non  res^puatur,  secandum  e.xein- 
pla  prxccdcntinm  Patrum. 

V.  QiioJ  infirmorum  major  cura  sit  et  miseratio, 
sf^num  viJelicet  et  debilium;  neque  penuria  ^rtctns^ 
atnigantur,  neque  vestitus  paupertate  conteranlur; 
et  ti^1lH<p-4fS  ttfqoAins  «rcxeniirr ,  Ita  ai  nec  bac<i^ 
lum  eis  pro  sitsienlttione  ferre  liceai,  nee  ad  indi- 
nat4illam»  ifiod  nos  fb«mmftm  4icimtts,  moran;lo  b:u> 
rere  :  quia  «a^  et  #Bia#K  imn  possaiit  tlae  siis- 
tentatmae  %ioari  bewe  lne«Hlere ;  aec  4ecrepflas  slae 
«iMtmibi  fMnua  flec^re.  Hoc  rogamus,  ot  laies  pro- 
miar  lasiidiam  de  montslerio  non  ejiciamur,  ne  forte 
■Mqilit  «ab  ItieiH  «oneiiuiii,  tine  ooafBtsieae  et  ae- 
cessario  vit»  viatico  moriantur. 

V),  Oood  tnBabat  nd  tasintsteiiam  vilm  ta\tks 


Bbi  -imDes  agri  aique  ceil»  iu  conimuni  omiiium 
frairum  fiant,  et  omnes  homines  qui  in  eo  lem  mo- 
nastt*rii  loco  babiiaol*  ab  uno  vestitrie  vesiiiiim  ^4* 
cipiant,  prout  ^neposHus  sive  ceilarins  «lisp^^nSave- 
rint;  nec  tnercimonia  aliqna  nb  aliquibus  ibi  venii- 
leuiur,  sed  siiii  omiiia  oinnibus  communia. 

XVI.  Ut  ipsa  ihonasterii  ininisteria  per  fraires  or- 
dinenlur,  iJ  est  pisuiniim,  iiortus,  braciarium,  co- 
mima,  agricnttifi-a,  et  Ccetera  niinisterin,  siciit  apui 
Vecessores  nos^-os  fuenmt ;  qnia  devotiiis  et  digmiis 
per  (Vatres  omne  exercebiuir  olfidam,  qotm  per  lai- 
cuni  aut  servum  malevohim. 

XVM.  Qaod  amiitittn  al  Itrkit»  mea^  homlnes, 
et  ai  cuncia  flagiiia  ptrpeiraadt  ^MPOiuf  iitsiaH»  ao4 
coUieahtur  iiiira  mooasterinui,  sicui  fteUiin  ett  de 
ilio  homicida  cl^ico  qui  uionaehum  ioterfecii,  m4 
contra-  oroiiium  frairuui  voluntatem  ei  eooteasfau, 
locaius  est  ia  moAtsiorio :  auia  iimtmiiit  410  larl* 


M 


VITA  S.  STURMII  AUCTORE  S.  EIGIUC. 


m 


CQ|nali  ipsius  iDOnachi  diabolira  siiasione  iii  iillio*- 
Deiti  €Jiis  inflamraenlur ,  et  bonariaiuin  au^eaitir. 
Qaorfquc  ip^i,  tjtii  prOpler  scclcra  su  ci  i4*iprol).li- 
ips  intelr  scfculnres  esse  noi)  potermu,  iu  viciiiH  nio^ 
iiasterii  loca  gri^gatim  non  colioceniur  :  qu  a  furto 
tnenasteria  dvpncilutit ,  ct  proiUua  quiBque  loca  la- 
troriniiis  inf^tant. 

XYIll.  Quod  ipse  abbas  corrigatur,  ee  institutis 
ftancti  ftoniiacii  tleirahat,  dicens  qnod  decrela  ejua 
synodus  dainnaTeni;  et  quod  uiajores  el  cxiera  iho- 
uasterfii  non  repreliendat ,  quasi  Fe^^ulariler  ooa 
TiTant. 

'  UX.  Ct  Cfncis  gloriatio  in  singdis  diebos  Domi- 
nicis  iht  atite  inissain,  fratribus  omnibus  circa  vi« 
cina  qn^qne  loca  inonaslerii  Grucein  scqueulibus« 
kyTniiod  et  antipbonas  caatanlibus,  sicut  upud  lu^jo- 
ttt  bo^tros  nsus  erat « in  diebus  Domiuicis,  Passio- 
ais  el  Resurrectionis  Domini  gloriam  celebrari.  £t 
qnod  in  dlebusjejuniorum  ab  eplsoopo  decrelis  Gii« 
eem  portare  el  Litaiiias  facere  liceat. 

li.'  lAot  Igiuiri  quod  niaxime  nobis  necessarium 
esse  judicaviuius,  prae  bmnibus  optabamus,  id  «st 
ttuiratecci  et  concordiam  cum  abbale  ji«stro  babere, 


A  ^cm  c<im  anteriorilras  nostris  abbalibus  habuimus!; 
«4  ui<serM)Oh.iaiii«ifamliiMi«Miii,  |Heilaiem  ct  'ni#- 
(lesliam  in  illo  seiitire;  etul«i»ei^ii^a8iiiirmi% 
piiopiiius  ^eliiiqueniiinis,  «flabiUs  frairitMii,  noBtto- 
rwii  eonsoiifeior,  laboranlitni  «tjlitttor^  ImRiTOlonim 
auKiiiMM,  ^ii eertaaliun iiofliiDr)  laaaanini  nll^ 
cUfailor»  «euenUttiM  Bualeaiator^  caiiMiiiMii  rociafi- 
raier;  oinnas  fr^ires  ainarei^  millMn  oiirei,  ei  ihiI- 
lun  celi  ?el  livonB  dolo  penriM|Merelnr ;  finftrtqii^ 
Bon  tnrbiileiiiiit  vtitoii,  iton  muum  nmno^  iMn  nt- 
ipiw  ia  ivaida,  noo  <»taina«i«  in  enneiln^  aed  blla^ 
fts  f«(cie,  leius  menie,  disemini  in  «pnne,  co*snn«' 
liena  iu  nitliiaie ;  el  quand#  «lifuis  de  iraitritMS  prao* 
^ccnpaliis  fneril  in  nliqa*  delicto^  «on  «taiiiii  i^ 
rawiiea  vindiola  lUnn  ekcrueiaret,  aed  niserimpdl 
dtoifilinA  corrigere  feslinaret^  «ottTersMqiie  ete-* 
menter  aueciferet,  nee  pratn  suaptcimin  denuo  tttoii 
taliiarel,  aeiiiie  j^rpeiao  odio  eslenBiiwreu 
bia  el  laiiiMs,  doniae  imperaior,  apud  yrioM 

B  nDslffoa  abbaioB  usi  miiiHit;  et  de  hoc  ialBin  «mi^ai 
88|)i8siine  ragaviuMis,  aeduBqao  iii 
inpeiraM  nou  pololMiaa 


<D 


VITA  SANCTI  STCRMII 


ABBATIS  PDLDERSieB  PRIMl 


AVCTOBE   SANCTO  EIGILE 


FULDENSI  ABBATE  QUARTO. 


ItABILLONII  MONITUM. 


1*^ 


l.XJuantaauclOTilalls  essedebeal  liber  deTiia  san-  C 
cliSturmri,  quem  antiqui  Srurmm,  reccnliores  qiii- 
dam  Sturrmonem  apptHlant,  nemini  dubium  esse 
polcrit,  qui  auctorisgr%ivUatem,  pietaiem  aetalcm- 
qtie  perspexeril.  Qumpe  Elgil  Fuldeusis  abbas  quar- 
tns,  ab  aitno  ftlB  ad  sii,  vir  pius  ac  sanctus,liueris 
liuadavit  g&sta  pnccipiia  praeceptoris  sui,  c  in  ciiius 
disdpulatit,  ^  nt  tpse  in  t^rologo  suo  alfirinal,  i  plus 
quam  vifiiiti  annos  conversatus  fuerat,  i  cui  ci  uo- 
neoti  adfuii.  Quin  etiara  opiis  suum  censune  Ful- 
densiufn  monacborum  sulijecit  non  eemel.  c  Nam 
lectionem  li:>ri  illiiis,  quem  de  vjta  siipraJicti  Abba- 
tii  ei  tfrigine  moiuisterii  Ful;kusis,  Cbristi  graiia 
largieote  composuit,  fratriiMis^d  inipnsam  reciiari 
pnecipil)  »  teste  Candido  monacbo  in  ip>ius  Eigilis 
Aetis;  <  qualeniisbi  ea<ieiii  mirabilla  diviik2C  opera- 
tianis  audientes,  grdtns  divinae  majesUti  referreat, 
ei  owt  is  jacttnAilai  fniui  festiviiatis  in  iyusla[Ude 

personaret.  >  ^  ^  . 

4,  Ubi  nomine  fesimtatis  intenige  anniversariam  *> 
pro  Slurniio  coinmemorationem,  quam  Eigil  abbas  *^ 
'  iii*litoil.  ^TC  "^ntfn  xjaiiuidus  Tem  naifal  *  t  wrluiuit 
primiis  abbas  et  fundator  inonasterii  Fuldae,  quem 
sanctus  Bonifacius  praceptor  ejus  eremitam  suum 
vocitare  solebat,  niorbo  Oxpt  ieAtt^ie  lastataa 
coDpit  iufirmari ;  qui  etiam  iion  post  miilto  tempo- 
runi  intervalio  senex  ei  plenus  dieruin  in  parce  nm 
gravii  de  liice  temporali  ad  Incem,  ut  credimus, 
ihie  lkie#irantein.  Snnlli  coiiaiMo  tAqne  dmitkm 
idaw  Kigii,  bow  vobMiUtis  vtr,  aMii^^ertanM  6*un^ 
rois  priioi  abbalis  fundatoris  monaslerii  Fuhice  uve- 
iiioriam,  et  oinninm  fratriim  nostroruiii  de  baC  tuce 
MMeiotm,  innataleaanctilguatii  martyris  Chri*  - 


sii  >  (tTi  Kalend.  lanuanit  ^  StnrmiatdeciltBeral) 
c  nropter  intcrcessiaBf  m  taaii  Pairoai,  innissarum 
ceielN*atiane,  pselraodUs  etor.'Uioae  saBclaceielMara 
sancivit.  Hiqus  rci  siqaidem  constituiiodomeuneUi 
congr€|[al40M  perlecia  esset,  ae  deiede  ai  plaeerel: 
interrogalun  iiiisaei,  respondebaiur  ab  omnibat  t 
Placet.  Sed  ne  cui  forla:sse  bsc  «^ebraiio  Bapertti'» : 
tiosa  etcatsa  esse  videaiur,  l^t  Callaiionea  aan-. 
ctorum  Patrum ,  et  ibi   reperiei  hujos  fesiirilaiia 
exeniplam.  #  Njnirum  io  CoUaiiionis  xix  «ap.  1 ; 
qna  de  re  ia  Prseftitione  egiioBS.  Ex  bia  iaieUigHnr, 
iiias  annuas  preces  pro  Stiimii  aiiaruBiqae  fratrom 
salnle  r«.isse  lustitutas;  nam  scrius  in  tanctonaB 
niHBerura  reUius,  oec  fostlyan  celeiiritalem,  noa 
loeun  inaniiquitmariyroJogiis,  Ae  quidem  Bahooi. 
Mauri,  hahuii,  donec  oboo  l  Id9  lano^^e  iias  pafa  H  . 
iQ  cOM^JIio  LaieraOeBsi  solemoesipsihoBoretappro* 
baia  sanciiiaie  deqrevii  ^iiiiejril»  Chooorado  oM^ali  > 
Fuldensi  scriptis. 

\  ^ancti  Sturmil  mentionem  iSeri  in  Bonifaciana 
epislola  47  pntani  Browems  ^t  ani,*  nln  ufnuiictO 
\Vigl)erto  abbate  Fritislariensi  Bonifaciiis  ejusdem 
coenobii  ministeria  ita  disponit,  ut  Siirme  in  coqni- 
«Hoaii.  Ei  finidaia  aMMiaaHturmius  vit;e  monasiic» 
rudimenU  Fritislariae  bausit.  At  anno  747,  quo  saur 
rtffm  Wigbcriiim  abbatem  decessisse  probavimus, 
jam  abbas  Fuliiensi  nionasterio  pneerat  Murniius,^il 
paHsi  nvk  e^  ips^  kcii^y  luin  tm  tiuadatn  Boniraeii 
cblBia  de  fiuihos  ei  terwinii   Fuldentit  -- " 


scripia,  apud  Brovirerum  in  Anitf.  Fuld.  lihu  i^, 
cap.  4,  cui  Siurmi  abbas  SQbscribit  anno  DMtninicce^ 

tncarnotionit  W»  meitte  Mottfoi  ntjproindeaUBr 


m 


VITA  S.  STURMD 


421 


«b  ip6«  ftierit  SltnM  monacbas  FritUlariensis,  qaem 
Bonifaciiis  coquiii»  pnefici  manJavit. 

4.  Explicari  oralioiie  oon  polest,  quid  laudis  me* 
reaiur  sanctiis  Stumiius,  <pji  coenobium  Fnldense 
taro  religiose  iiisUtuit  rosiique.  E-^  enim  erat  nH^ 
nasterii  disciplina,  ut  tesie  Bonifacio  Siurmii  adju- 
tore  in  litleris  ad  Zachariani  papam,  in  eo  degerent 
i  inoDaebi  sub  regula  sancti  Patris  Benedicti  viven- 
tes»  viri  stricUB  observantiae,  absque  cariie  et  vtno 
et  servis,  proprio  manuum  suarum  labore  contenti.  > 
Quod  institutum  Pippinns  rex  paulo  post  teii<perasse 
dicitur  infra  nuin.  13*  Addit  Kudolius  monachus  in 
'Vita  sanclae  Liobae  superius  relata  lauda.iilem  istius 
coenobii  morem  :  i  quia  loco  illi  ex  quo  a  mona- 
chis  liabitari  coeptus.est ,  femineus  negabatur  in* 
gressus.  Tantum  aut  m  huic  Liiiliae  concessus  erat» 
qnia  sanctus  Bonifacius  martjrr  scHioribus  eaiii  coiih 
mendarat«  corpusque  ejus  ibi  sepeLeiidum  decreve- 
rat.  Quod  caput  inde  majores  lam  sancte  coluere,  » 
iiMjuit  Browerus  in  lib.  i  Antiq.  Fuld.,  cap.  8,  c  ut 
pnvilegiis  a  Martino  papa,  saeculo  ix,  abbati  Hada* 
maro  ;  et  a  Silveslro  sascuii  x  aetate  ErlLembaido ;  et 
a  Joanne,  Ricbardo  subinde,  aliisque  ab  aliis  ponli- 
icibns  poslea  coiicessis,  et  nominatim  insertum  sit, 
et  religiose  a  posteris  observatiim.  >  id  quod  nrobat 
tum  de  Loiharii  regis  uxore,  cui  die  sancio  Penie- 
costes  sacris  intei^sse  in  primario  raonaslerii  tem- 
plo  non  licuit :  tum  etiam  de  coojuge  Friderici  im- 
p<*ratoris,  c  cui,  quia  regiiia  iu  coaiitalu  ejus  erat, 
urbem  Fuldam  intrare  non  licuit.  i  Porro  adveriit 
Browerus,  emollita  semel  iila  disciplina  per  Boiii- 
facium  papam  iX  rogatu  Joannis  Merlavii  abbatis, 
c  auno  898  teniplutu  Fuldense  fuluiine  de  coelo  ta- 
ctnm  septimo  die  Junii  conflagrasse ;  id  quod  in 
poenam  violatae  discipiinae  accidisse,  posteri  credi- 
demnL  > 

5.  Oinnino  vero  laudabile  institutum  in  eodem 
roonasterio  viguit  scliolarum  scilicet  erectio  a  Stur* 
mio  facta  In  gratiam  juveniutis  :  ex  quibus  lot  cla- 
rissiuia  lumiiia  proaierunt,  ut  ex  boc  capite  repeten- 
dum  sit  prjecipuuin  avitae  Fuldensium  gloriae  orna- 
mentaro.  Schol«e  vero  jani  inde  a  Siurinii  aeiate  noa 
ol>8carae  clarum  in  Eigilis  abbaiis  Vita  e.\einpluia 
profert  lirowerus;  naiu  CandiJos  c  scboiam  ait  faisse 
eongregatioui»  ubi  iex  divina  jugi  exercitaiione  di- 
scereturet  docereiur,  t  uimirum  ex  S.  P«  Benedicti 
institiHo,  cujus  acinulaiione  Ik>nifacius  in  Frilisla- 
riensi  aliisque  mouasteriis  ab  se  conslructis  magi' 
$troi  in/an/.iuR,  uc  ipse  in  epiitfda  17  loquitiir,  in- 
stituits  rorro  ex  Fuldensi  academia  ,  docente  ali- 
quandiu  istic  Aicuino,  prodiere  Uaimo,  Usuardus, 
noD  tamen  Martvrologii  aucior,  Freculfus,  Rabanus, 
Liuibertus,  Walafridus  Strabos,  ServaUis  Lupus, 
Rudoifus,  Aserchus  et  RuodtH^rtns,  Mo.lestus  etCan- 
didus,  Gerungus,  Meginfridus,  aliiqueinnumeri:  imo 
ipsa  quauta  fuit  Hirsaugiensis  acaJemia  apuJ  Ne- 
metas,  ciii  Liuli)ertns  Al.iini  Ba!  anique  discipulis 
initia  dedit,  Geruugus  incrementa.  Legendus  Chri- 
atopborus  Browerus  iu  lucuiento  opere  de  Autiqui- 
tat.  Fuld.,  cap.9ei  seqq.,  ubi  diserte  ac  erudite  tra- 
ctai  boc  ar^umentum :  quodetiam  in  Pr^fatione  no- 
stra  hic  agitavimos. 

;    6.  Yerufu  nihil  aeque  Fuidenae  monasterium  com- 


A  mendat  et  illustratquam  pietas  ac  sanctilashoiDinuiv 
qui  istic  floruprunt;  utinterim  taceamus  viros  digni 
tate  iilusires  ad  infulas  exinde  raptos,  auoram  e  nu 
mero  ponliflces  novem  Ma^iiniiasiqi  vindicaviu  ll>i  pie 
ac  sancte  vixerunt  Sturmius  cxterorum  dux  et  an 
tesignanus  sjecuio  viii,  Eigii  et  Rabanus  Maurus 
sseculo  IX,  Bardo,  cognomento  Chrysostomus,  uter- 
qne  Magunlinus  archiepisc^opus  s;eculo  xi. 

7.  Perstat  etiam  nunc  vigetque  Fuldense  mo-  • . 
nasterium,  oppido  ac  diiione  propria  aucium,  situm 
in  Buclioni;»  pago  olim  Grapfeldt  appeliato,  ad  am- 
ncin  Fiildam  seu  Wu/Jam,  Fraiici;e  orientali  ac  We- 
deravioe  contermino :  cujus  monasterii  abbas,  Aa- 
gustne  archicanceflarius,  abbatu»n  Gerinaniae  primas, 
spirilaiem  in  subditos  jurisdictionem  exercei.  Istic 
noper  honores  cum  Lutheri  erroribus  deposu  t,  ve- 
stemqiie  monasticam  assumpsil  iliustriNsiuius  mar- 
chib  Badensis,  3iios  ho.iores  brevi  accepiurus,  jum 
Fuldensis  et  Campidonensis  abbatum  coadjutor.  Ai- 

D  bericus  in  Chronico  ex  Willelmo  Malmesburiensi  et 
Helinando  monachis  observat,  Fuldensem  abi)atem 
habere  istnd  c  privilegium  ex  antiquo,  ut  in  maguis 
.festiviiatibussedeatad  dextrain  imperatoris.  >  uege 
disci  lium  hac  de  re  apui  Lambertum  Scafnabur- 
gensem  ad  annum  i06d. 

8.  Compiura  coenobia  Fuldensis  abiatia  sibi  sab- 
jecta  habuit,  servatque  eiiainiiunc  nonnulhi,  quO- 
rum  indicem  exhibet  Browerus  in  lib:  ii  Antiq. 
Fuid.,  cap.  10.  In  eo  tamen  indice  qu^edam  omisit, 
in  his  parthenona  Milizeusem,  cujus  attrilmtio  Ful- 
dje  ab  EinhiLle  abbatissa  facta  iegitur  c  anno  800, 
Caroli  regis  Francorom  51,  >  ut  consUt  ex  diplo- 
mate  lib*  ii  Traditionnm  Fuldensium,  egregio  sane 
opiiin;c  anliquitatis  instrumeiito,  quae  iraditio  or- 
dine  38  in  lib.  ii  reperitur.  Erat  h^c  Einhiidis  sea 
EmbilJis  abbatissa  conditrix  islius  mouiisterii  Mili- 
zensis,  id  quod  patet  e\  iradiiione  aoieceJente,  in 
qna  boec  verba :  c  Ego  Emhilt  abbatissa,   propriz 

P  haereditatis  ineae  tirraro  in  diversis  iocis...  cotxedo 

^  pro  aniroae  meae  remedio  omnipotenti  Salvalori  iio- 
stro  Deo,  et  sancue  Dei  ^enilrici  Mariae  ataue  aucii- 
lis  Dei  quae  in  monasteno  meo  ad  Milize  die  noctu- 
qiie  Uomino  Deo  sub  Regula  sancti  Benedicti  deser- 
viunt,  et  sta  )ilitatem  ibi  babeul  proroi8s.im...  cvm 

'  monaslerio  supra  posito.  quae  ego  ipsa  proprio  la- 
l)ore  construxi  alque  tedificavi,  o;iinia  ud  intq^ruro... 
Siina  roente  sanoque  consilio,  ut  supra  dixi,  dono, 
trado  atque  transfundo  omnipotenti  Salvatori  nfisiro 
Deo  et  sancLe  Dei  genitrici  Mariae  et  anciilis  [>et 
qu»  in  isto  roonasterio  recte  et  regulariter  secun- 
dum  Regularo  moiiachoruni  Deo  fideiiter  sine  uUa 
falsitaie  deserviunt...  quam  donationem  ego  nunc 
testibus  coram  asiantibus  trado  Domino  Deo  ei  san- 
ctae  Marias  ad  illas  sancts  Mariae  reiiqnias  qtne  pro- 
prie  inee  suni,  qtix  ego  ipsa  conquisivi,  r^t  quae  in 
ipsa  capsa  mea  propria  snnt  et  cfarisroile,  ad  quas 
anciii:!'  Dei  quae  in  hoc  eoJem  roonasierio  Domino 
Deo  deserviunt,  votuni  primitus  sanctitatis  et  mona- 

D  sticx  conversationis  et  religionis  ordinem  promise- 
runt,  etc.  Actum  anno  Inc.  783,  Caroli  regis  Franc. 
16, 1  cui  dipioinati  sanctus  WiiUbaidus  Eistetensit 
episcopus  subscripsit. 


PROLOGUS  AUCTORIS  AD  ANGILDRUTHAM. 


I.  Assidoe  et  amore  divino  accensam  et  sancto 
iBdesmenter  studio  repletam»  o  virgo  Angiidruthy 
lemi^r  agnovi.  idcirco  petitionibus  tuis  pami.  Po- 
'aceiias  enim  ut  initia  et  Yitam  sancti  ac  venerabiiis 
ttbbatis  Stacmi  tibi  eiponerem,  ac  primonlia  mona- 


sterii  Soncti  SaiTatorlSy  qnod  ab  eo  fundatum  atqve 
constitutum  est,  quodque  aiio*nomine  appeiiatar 
Fulda,  conscril)erem ;  causas  quoque  ejusdero  coe- 
nobii  conjicerem,  et  sincere  narrarem.  Feci  secuo- 
dum  garvitatem  ingenii  mei  ^ood  postoiasti ;  cl 


425  AUCTORE 

quemadmoduin  a  vlris  saUs  fidelilms,  imo  Tasis  • 
ChrisU,  iliius  viri  principia  et  conversalionem,  ei 
fundamiita  praedicti  monasterii  agnovi,  huic  ut  po- 
tui  libeilo  ingessi :  nec  non  ei  earum  rerum  diver* 
sitates,  quas  istius  sxculi  cursus  indesinenier  pati- 
lar,  sicut  ipsorum  relatu  vei  meo  obtutu  experlus 
gum,  similiter  inserui.  Nam  cl  ego  Eigil  in  discipu- 
latu  illitts  plus  quam  viginli  annos  conversatus 
eram,  et  sub  ipsius  ccenobii  discipiina  ab  infantia 

•  fd  est  virginibus  seu  sanclimonialibus,  ^uibus 
ibrsitan  Angiidrulha  abbalissa  praeerat,  in  Bischo- 
flieimensi,  an  Kizzingensi  partbenone  vicino.  Pau* 
ius  apostolus  mulierem  vas  appellat  1  Thess.,  cap. 
!v,  vers.  4.  Donatus  Yesonlionensis  episcopus  Re- 
gulam  ab  se  concinnatam  inscribit  sanctimonialibus 


S.  EIGn.E.  *w 

A  usque  lo  hanc  aciatem  nutritus  et  eruditus  snm. 
Quapropter  nonnulla  eorum  quac  scripsi,  vidisse  me 
testatus  sum.  En  habes  quod  posccbas  putaiivum 
nomini  tuo  dicatum,  tibique  tuendum  derelictum. 
Tu  invidorum  maledictis  responde;  tu  me  magis  be- 
nevoium  quam  praesumptuosum  defende ;  tu  me  apud 
Ghristum  verum  sponsum  tuum  sanctis  orationibut 
Cais  sustenta. 


Jussanensis  coenobii,  quas  vasa  Chrhli  pretiomsima 
vocat;  61  concilium  Gabilonense  secundum,  cap.  52, 
prxcipit  abbatissis  ut  se  virginesque  sibi  commissas 
observent  ut  va$a  $ancta  in  mim$Uno  Domini  pra- 
paraia* 


INCIPIT  YITA. 


2.  Tempore  quodam  sanctus  ac  venerandns  ar- 

chiepiscopus  Bonifacius  Noricam  «  regionem  ingres- 

sus,  cum  sacerdotes  et  universos  Ecclesiae  ordines 

adcatholicam  imbueret  fidem,  cunctosque  ibidem 

hxreticoram  errores  ab  Ecclesiis  repelleret ;  Ghristi 

popuios  quoque  gentis  illius,  licet  essent  Ghristiani, 

ab  antiquis  iamen  paganorum  contagiis  et  perversis 

dogmatibus,  veracibus  Gliristi  doctrinis  cohiberet; 

coepenint  ei  certatim  nobiles  viri  in  serviiium  Do- 

mini  nutrtcndas  suas  ofierre  subules :  ttmc  etiam 

poer    Sturmi  precatu  parentum  ab  eo  susceptus; 

qui  Norica  provincia  exortiis,  nobiiibus  et  Ghristia- 

nis  parentibus  generatus  et  nutritus  fuit.  Qui  car- 

Dali  quidem  relicta  cognatione  nostrse  redemptionis 

secutus  [adde  consilium],  peregrinationis  viam  cum 

episcopo  pariter  a  quo  erat  susceptus,  flente  universa 

parenlela,  gratanter  arripuit.  Gumque  pluribus  pro- 

vinciis  peragratis  ad  Friteslar  Hessionum  in  regio- 

nem  sancli  viri  coenobium  landem  pervenissent,  no- 

bilem   pnerum   suo    cuidam    presbytero ,   nomine 

YVigbcrto  ^,  sanctus  commendavil  episcopus.  Adlii- 

bita  tunc  omni  diligeutia  presbyter  sanctus  puerun 

Sturmen   ad  Dei  omnipotentis  servitium  instituere 

studuit.  Psalmis  tenaci  memoriae  traditis,  lectioni- 

busque  qiiamplurimis  perenni  commemoratione  fir- 

inatfs,  sacraro  ccepit  Ghristi  puer  Scripturaui  spiri- 

tunli  inteiligere  sensu  :  qualuor  Evangeliorum  Ghri- 

£ti   mysleria  studiosissime  curavit  addiscere ;  No- 

vum  quoque  ac  Veius  Testamentum,  in  quantum 

sufliciebat,  lcctionis  assiduitate  in  cordis  sui  tbesau- 

ruin   recondere  curavit.  Erat  quippe,  ut  scriptum 

est,  roeditalio  ^jus  in  lege  Domini  die  ac  noete ; 

•  Bajoariam  scilicet ,  Tassiloni  duci  sulHectaTn , 
Noricum  antiquis  appeilatam.  De  ea  Pauius  vVarne- 
fridi  in  lib.  iii  de  Gestis  Lnn{[obardorum>  can.  51  : 
<  Noricum  provincia  quam  Bajoariorum  populus  in- 
habiiabat,  habct  ab  oriente  Pannoniam,  ab  occi- 
denle  Suaviam,  a  meridic  Ilaliam,  ab  aquilonis  vero 
parie  Damibii  fluenta.  i  Hinc  Garolo  Magno  occasio 
roitten.ti  Slurmii  ad  Tassilonem  refornMHidx  pacls 

PATnoL.  CV\ 


B  profundus  in  scnsu,  sagai  in  cogitatione,  prudens 
in  sermone;  pulchro  aspectu,  gressu  composito,  ho- 
nestis  moribus,  vita  iinmaculata.  Gharitale,  humili- 
tate,  mansuetudine,  alacritate,  omnium  in  se  tra&il 
amorem. 

5.  Post  non  longum  temporis  prcsbyter  omnuiii 
voluntate,  omniumque 'consensu  servorum  Dei  or« 
diiiatus,  coepit  mystica  dicta  Ghristi  circumquaque 
temporibus  opportunis,  populis  instanter  praedicare. 
Sacrae  etiam  virtutes  per  divina  sancti  Spiritus  cha- 
rismata  fiebant  ab  eo  plurima;.  Quoties  per  sancta. 
oralionum  studia  in  bei  uomine  immundorum  spiri- 
tuum  habitationem  a  peccatoribus  Ghristianis  expu- 
lit  I  Quoties  per  impositionem  manus,  per  huiniiem 
•ratiouem  ab  adversis  valetudinibus  sanavit  xgro- 

C  tos  1  Quoties  serpentinis  infecta  corda  venenis,  do- 
ctrlna  salutari  subveniens,  lethale  virus  quod  pesti- 
fere  latebat,  medendo  curavit !  Discordes,  pace  ru- 
pta,  ad  Goncordiam  charitatis  redire  ante  solis  occa- 
sum  imperavit ;  patientiam,  animi  mansuetudinem» 
spiritus  huniilitatem,  cordis  longanimitatem ;  fidem, 
spem  atque  charitatem,  omnes  habere  docuit. 

4.  Gumque  pene  tribus  annis  sic  presbyteratus  sui 
pnedicaudo  ac  baptizando  ofiicium  gereret  in  pietie, 
coelesti  illi  inspiratione  cogitatio  incidit  in  cor ,  iit 
arcliori  se  vita  et  eremi  squalore  constringeret.  liii- 
jus  cogitationis  jogem  memoriam  singuiis  momenlis 
ei  horis  gcrebat  in  pectore,  donec  divina  admoni- 
tione  instructus,  viro  Dei  Bonifacio  archiepiscopo , 
quod  animo  occulte  conceperat ,  spiritaii  magistro 

^  revelavit.  Quo  comperto  vir  sancius  a  Deo  hauc  in- 
spiratioiiem  descendisse  intellexit,  gaudensque  quod 

gratia,  quod  id  facilius  exsecuturus  videretur  boino 

{)opuiaris.  Et  Bajoarios  saepe  invisit  Ikmifacius , 
lucbertum  ducem  fautorem  expertus  in  reditu  ex 
Komana  pere^natione  facta  anno  73i,  quo  forsiiaa 
secum  Sturmium  adduxil  in  Germaniam. 

b  Nempe  sancto  Wigl)erto  abbati  Fritislaricnsi 
prinio. 


IV 


427 


VlTA  S.  STURMII 


428 


rominiis  illiira  pcr  siiam  graiiam  admonere  dignalus  A  quaque  el  consideranlcs  lerram,  monlcs,  coUes,  su- 


est,  lali  sludio  devolissimus  faulor  gralanler  exsli- 
lil.  Adjunctis  ergo  ei  duobus  comitibus,  omnibusque 
diligenler  instruclis,  oralione  facta  el  benedictione 
supereos  data,  Pergile,  ait  episcopus,  in  hanc  soli- 
ludinem  quae  Bochonia  nunciipalur,  aptunique  scr- 
vis  Dlm  ad  inhabitandum  exquirite  locum.  Potens  esl 
enim  Deus  parare  servis  suis  locum  in  deserto.  Per- 
rexere  iiaque  illi  tres  ad  eremum  :  ingressique  so- 
litudinis  agrcslia  loca,  praeter  coelum  ac  terram  et 
ingentes  arbores  pene  nihil  cernenies,  devoie  Chri- 
slum  poscebantut  peJes  illorum  inviam  pacisdiri- 
geret.  Die  tertio  pervencnmt  ad  locum  qui  usque 
hodie  Henfell  *  dicitur.  Visis  cxploratisque  ibidem 
locis  circumquaque  posilis,  Christum  sibi  locum  ad 


periora  et  inferiora  explorantes,  ubi  Dominus  ser- 
vis  suis  in  soiitudine  ad  inhabitandum  aptum  de- 
monstraret  locum ;  tertio  demom  die  ad  locum  per- 
venerunt  ubi  fluknen  quod  dicitur  Ludera  intrai  in 
Fuldam.  Inde  reversa  nave,  cocperont  ad  propriam 
remeare  cellam,  nihii  lale  reperientes  quod  eonim 
placuisset  obtulibus,  praeter  qnod  paulisper  demorati 
sunt  in  loco  qui  dicitur  Rohenhah,  ubi  eis  visnm  fue- 
rat  posse  serros  Dei  utcunqueesse  :  non  tamcn  per 
omiiia  xstimantesveueraudo  episcopo  placuisse.  Qui 
cum  per  ejusdem  fluminis  alveum  renavigarent,  posl 
non  longum  tempus  ad  sua  paupercula  pervenerunt 
habitacula  :  tum  Christum  ibi  omni  tempore  d^re- 
cantes,  ut  eis  desideratam  ostenderet  eremi  habita- 


inhabitaudum  beneJici   poposcerunt :  a^ue  in  loco  B  tionem  ,  ubi  secundum  prasceplum  sancti  Boniracii 


illo  ubi  nuuc  monasterium  situm  est,  parva  arborum 
cortidbus  tecla  instruunt  habitacula,.manseruntque 
illic  lcmpus  non  modicuin,  sacris  jejuniis  et  vigiliis 
alquc  orationibus  Deo  servientes. 

5.  Post  aliquanlum  vero  tenjpOris  sanclo  studio 
repletus  Slurmi,  egressus  de  eremo  ad  sanctum  ar- 
ehiepiscopuml  Bonifacium  perrexit ;  eique  et  loci  po- 
sitionem,  et  terrae  qualitatem,  et  aquaj  decursum,  el 
fontes  et  valles,  et  omnia  qua  ad  locum  pertine- 
bant,  per  ordinem  exposuit.  Quod  vir  sanclus  Boni- 
facius  archiepiscopus  diligenter  audiens  et  prudenter 
secum  pertraclans,  eremilam  suum^^omni  charita- 
tis  afl*ectu  susceplt,  secumque  hdbilarealiquantisper 
imperavil.  Post  coiloquium  aotem  dulce  quod  habuit 


episcopi  possentjugiter  Domino  securi  deservirc.  Sic 
iu  Domini  servitute  die  nocluque  jejuniis,  vigiliis  el 
oralionibus  perseveranles,  Domini  Deisui  memoriam 
non  amittebant,  dicentes  in  corde  suo  :  Providebam 
Dominum  in  conspectu  meo  semper^  qv4)niam  a  deX" 
tris  esl  mt/ii,  n^  commovear  (PsaL  xv).  Laus  quoqoe 
Christi  continua  in  ore  pariter  et  corde  ipsorom 
resonabat ,  implentes  illud  f  salmigraphi :  Benedi- 
cam  Dominum  in  omni  tempore^  semper  laus  ejus 
in  ore  meo  {Psal.  xxxiii). 

6.  Tunc  sanctus  cpiscopus  Bonifacius ,  memor 
ercmitie  sui  Sturnii ,  quodque  de  inquisitione  loci 
habuisset  peractum  admirans  ,  nuntium  misit  qui 


e  quod  habuit      jn^jjj^  rogaret  concite  ad  se  venire.  Quo  dum  propere 
cum  magistro  ,  et  uberes   sacrarom  Scripturarum  ti  jj„„jj„5  venissct ,  reperit  eum  in  supra  merooratis 


consolationes,  episcopns  taliier  locutus  est  :  Locum 
quidem  qnem  repertum  habetis ,  habitare  vos  pro- 
pter  viciniam  barbaricae  gentis  periimesco.  Sunt 
enini,  ut  nosti,  illic  in  proximo  feroces  Saxones. 
Quapropter  vobis  remotiorem  et  inferiorem  in  soli- 
ludine  requirite  hal)ilaiionem,  quam  sine  periculo 
vestri  coiere  qucatis.  Tunc  vir  bealus  Sturuii  cogni- 
tis  omnibus,  qua  ei  fucranl  a  Beato  imperata  ,  sa- 
cris  ejus  doctrinis  imbulus  animoque  confortatus, 
<le  inquisitionc  loci  soUicitus,  ad  eremum  alacriter 
perrexit.  Qui  cum  ad  suos  perveiiissel  socios ,  in 
praediclis  eos  reperit  babitaculis  suum  anxie  prc- 
stolari  adventum.  Quos  cumvidisset,  ab  episcopo 


iiisislere  habitaculis.  Cui  honorifice  salutaio,  Vene- 
randus,  ait,  Paler  noster  episcopus  multum  le  videre 
desiderans,  rogavit  ut  ad  eum,  si  non  graveris,  vc- 
nias  :  hahet  enim  necesse  multa  lecum  conferre.  Ati- 
dllis  ilaque  ejus  sermonibus  vir  studiosus  Sturmi  hu- 
mile  responsum  reddidit,  dicens  :  Cbristo  Deo  gra- 
lias  ago  quod  mcse  panitatis  memor  taiitus  pontifex 
a  I  me  in  hanc  solituJincm  suum  nuntium  destinare 
dignalus  est.  Yocatisque  ad  se  fratribus  pnecepit 
a  ivenienli.nunlio  charilatis  oflicium  impendere.  Qui 
diligcnter  ejus  pricceplum  implentes,  ei  mensara 
posucrunt,  cibos  quos  habiierunt  oRercntcs.  Qun  rc- 
fcclo  fralresei  abeundi  licenliam  poposccnini.Tnnc 


•verbis  pacificis  illos  salutavit,  eosque  mullum  ct  de      vocato  ad  se  vir  Dei  nuntio,  gralias  ei  fatigalionis 


adventn  suo,  et  de  episcopi  narratirme  consolatus 
cst.  Cumque  pcr  ordinem  eis  verba  sancti  exposuis- 
set  episcopi ,  assumplis  secuiu  duobus  fratribus, 
ascenderunt  navem  superiora  petente*  loca  :  per  al- 
veum  Fuldae  fluminls  navigio  pergcre  cocpcrunt, 
lustrantes  ubiqie  loca  ad  omnium  torrenlium  vcl 
fontium  ora.  Navim  egrcssi,  perambulantes  circum- 


E 


Hoc  loco  Christophorus  Browerus  immerito  ar- 
uit  Tritheuiium,  qui  Hersfeldensis  monaslerii  initia 
_.ulIo,  regimen  Sturmio  abbati  primo  tribuit.  Illud 
movet  Browerum,  quod  Hersfcldensis  basilicye  aJ 
annuin  850  fundamenta  primum  jacla  sunt ,  tesle 
Lamberto  loci  domestico  :  putatque  Hersfeldensis 
abbatiae  initia  serius  coaluisse,  Carolo  Masno  jam  fltv 
rente,  et  reliquiis  sancti  Wigberti  eoFritislaria  (rans- 


sux  rcferens,  dixit :  Sanctum  Bonifacium  pontificem 
a  nobis  servis  suis  paciflcis  sahitato  sermonibus,  ei- 
que  dicito  quod  post  te  quantocius  potero  properabo. 
BeneJixitque  illum,  et  abire  permisit.  Sequenli  vero 
die,  petila  a  frairibus  bencdictione  vir  Dei  Sturmi 
stalim  profectus  est,  arrcptoque  ilinere,  ad  Sele- 
hcim,  ubi  sanctum  compcrit  episcopum,  properaviL 

latis.  Verum  ipse  LambertusHersreldensismonasterii 
initia  diserte  reponit  anno  756,  Uunetsi  angustioris 
basilica*  fundainenta  in  honorem  sancti  Wigberii  jacla 
sunt  anno  850,  post  annos  94  a  monaslerii  originc. 
i>  Sanctus  Bonifacius  Sturmium  eremitam  <««»* 
vocare  solebat,  teste  Candido  in  Vita  saiicti  Cigiiis 
abbaiis. 


429  '  AUGTORE  S.  EIGILB.  430 

Die  autem  secuodo  qlio  ptofectus  est,  ad  episcopam  A  gno  crucis  Ghristi  fronii  iiiipresso  securus  qniesce* 


ambuIaadopenreDit,  et  io  ioco  eum  superius  dicto 
Frideflar  invenit.  Gumque  indicatum  sancto  fuisset 
episcopo,  eremitam  suum  Siurmen  adfuisse»  siatim 
iiiam  pnccepitad  se  duci.  Gumque  adduttus  fuiaset 
aate  eum,  ad  terram  se  bumiliter  prostravit,  et  sa- 
iutato  poiitilice,  se  benedici  poscebat.  Gui  benedicto 
et  resalutalo,  ad  se  accedere  eum  jussit,  et  ^sculato 
eo.  juxtase  sedere  prxcepit;  etcum  onini  charilatis 
aiTeetu  in  adventu  iUius  Ixtalus  est,  rogavitque  eum 
ut  aliquantulum  propter  ejus  amorem  et  pnesentiam 
sibi  a  constiluto  j^imio  indul^eret.  Quod  vir  Dci, 
cum  magna  agens  di&cretione,  propter  reverentiam 
summi  sacerdotis  et  magistri  assensit.  Totum  san- 
clum,  iuquit,  credo»  qtiod  a  vobis  mihi  fuerit  iinpe- 


bat.  Sic  vir  sanctus  armis  spiritualibus  pcrornatus, 
lorica  justitise  totum  corpus  induens ,  scuto  fldei 
pectus  muniens,  caput  galea  salulis  protegens,  gla- 
dio  vcrbi  Dei  accincius»  ad  cerlamen  contra  diabo- 
lum  processit.  Tunc  quadam  die,  dum  pergeret,  per- 
venit  ad  viam  quse  ad  Turiiig;>rum  regionem  mer- 
candi  causa  ad  Magontiam  pergentes  ducit»  ubi  pla- 
tea  illar  sups^r  flumcn  Fuldam  vadit :  ibi  magnam 
Sclavorum  multitudinem  reperil^  ejusdein  fluminis 
aiveo. . .  lavandis  corporibus  se  iinmersisse.  Quo- 
rum  nuda  corpora  animal,  cui  praesidel)at,  pertime- 
scens,  tremere  coepii,  et  ipse  vir  Dei  eorum  fetorem 
exhorruit.  Qui  morc  gentilium,  servuin  Domini  sub- 
sannabant,  el  cum  eum  l.cdere  voluisscnt ,   divina. 


ralnm.Mensa  posita  inpraesentia  episcopi  fuit,susce-  ^  potenlia  compressi  et   prohibili  sunt.  Unus  aulem 


pliscoram  eo  cibis,  quos  iile  praecepit  honesle  co- 

medere.  Gui   refecto  fercuioque  ievalo,  surgens  epi- 

scopus  adduiit  secum  in  secretiorem  iocum  solita- 

rinm  sHttm«  ubi  diutissime  de  spiritalibus  tractavere 

rebus,et  de  conversatione  multum  dispuUtvere.Erat 

quippe  pontifex  sanctus    niroium  aiiimo  intentus 

(quod  postea  claruit)  monachicam  in  solitudine  in- 

slituere  coDversalionem.  Unde  etiain  tonc  inter  cae- 

tera  coUoqnia  pereuntaius  est  qui  J  de  exploratione 

loci  habuisset   actum.   Gui    adveniens  anacliorela 

Slurmi  respondit :  Navigavimus,  inqnit,  sursum  per 

alveura  fluininis  FuidsR ;  per  piures  dies  nihil  talere- 

perimus  quoJ  vobis  landare  pnesumamus.  Intellexit 

saoctus  episcopus  praedesiinatum  a  Deo  locum  nec- 

dnin  fuisse  revelalum.  [Supple  ideo]  Propheiica  voce 

Joculus  est  et ,  dicens  :  Locus  quidem  in  illa  solilu- 

dine  a  Deo  paratus  est ,  quem  quando  vult  Ghristus 

ser\'is  suis  ostendet.  Quapropter  noli  de  inquirendo 

cessare,  sciens  et  credens  quod  eum  absque  duI)io 

ibi  repeties.  Sic  eum  certum  de  loci  inventione  fa- 

cium,  et  ad  monasticae  viue  amorem  incitatum  ,  et 

de  spiritali  contra  zabulum  certamine  multum  imbu- 

turo,ad  dilectam  remeare  permisit  eremum.Qui  cura 

suam  pervenisset  ad  celiam  quae   rn  loco  superius 

jam  comprehenso  Hersfelt  fuerat  construcla-,  salu- 

tatis  fratribus  quos  ibidem  roperit,  pncccplum  ac 

promissum  9andti  exposuit  episcopi. 

7.  Gamque  parumper  penes  ipsos  tcssus  respiras- 


ex  iiliSi  qui  erat  ipsorum  interpres,  interrogavit 
eum  quo  tenderet.  Rcspendit,  in  superiorem  partem 
erenii  se  forc  iturnm» 

8.  Sicque  vir  Dei  pe*r  horrendum  solus  pergcns 
desertum,  praeier  t>estias,  qnarum  in  eo  fuit  abundan- 
tia,  et  avium  volatum  et  ingenlcs  arbores,  el  prseter 
agreslia  solitudinis  loca  nihiIcernens,tandemquarlo 
die  prsetergrediens  locuin  ubi  monasterium  silum  est, 
superiora  petens,  ubi  flumen  quod  dicitur  Gysilaha 
Fuidse  alveo  se  immiscet;  deinde  paulo  superius 
progressus ,  ubi  seniila  fuit  quae  antiquo  vocabulo 
Ortessueca  dicebatur,  post  occasum  solis  pervenit , 
ibiqoe  se  et  asinum  suum  munire  propler  nocturnos 
incursus  satagcns.  Gum  autem  ibidem  se  iiocturnis 
castris  munire  curaret,  audit  procul  sonitum  aquse» 
quod  utrum  fene  an  bomo  fecissct,  ignorabat.  Stans 
silentcri  intentis  auribus  auscuhabat :  audit  iterum 
sonitum  aquse.  Tunc  quia  vir  Dei  clamare  noluii , 
cavam  ferro  quoJ  manu  fercbat  pulsavit  arborem , 
intelligens  hoinincm  esse ,  nutu  Dei.  Ille  vero  ciim 
audisset  sonitum  pulsantis,  illuc  properans  procla- 
mavit.  Qui  cum  appropinquasset,  videntes  alteru-* 
trum  mutuo  se  saiutaverunt.  Gumque  «um  homo 
Dei  interrogasset  unde  veniret,  respondit  se  de  We« 
dereiba  venire ,  domini  sui  Orcis  equum  in  manu 
ducere.  Gollocantesilaque  se  ibidem,  pariter nocte  illa 
manserunt.  £ratquippe  ille  liomo  iocorum  in  soli- 
tudine  peritissimus.   Gumque  illi  vir  Doinini  quod 


set,  stravit  asinum  suum,  sumptoque  viatico  solus  ry  animo  gestabatet  quid  gereret  revelasset,  coepit  ei 


profectQs  esl»  iter  suum  Ghristo ,  qui  est  via,  ve:  i- 
tas  et  vita^  commendans,  sohis  omnino  sedcns  super 
asinura,  per  vastissima  deserti  loca  pergere  coepit. 
Tiiiic  avidus  locorum  explorator,  ubique  sagaci  ob- 
tutu  moniuosa  atque  plana  perlustrans  loca,  mon^ 
tes  qooque  et  colles  vallesque  aspiciens  ,  fonles  et 
torrentes,  aique  fluvios  considerans,  pergebat.  Psai- 
mos  vero  in  ore  relinens,  Deum  gemitibus  «  animo 
adcoelum  levato,orabat;  ibi  tantummodoquiescens, 
nbi  eum  nox  compuiit  habitare.  Et  tunc  quando  ali- 
cubi  iioctabat,  cum  ferro  quod  manu  gestabat,  se- 
p^^m  cscdendo  ligno  in  gyro  composuit  ad  tulamen 
animalis  sui,  ne  feraequarum  perplura  ibi  multiludo 
crat,  illiid  devorarent.  Ipse  aulcm  in  Dei  nomine  si- 


locorum  nomiua  indicare ,  et  torrentum  et  fontium 
fluenta  denuntiare.Qui  cum  tunc  in  iilo  fuissent  loco 
qui  anliquo  vocabulo  Ahloh  nuacupatur,  mane  sur- 
genles  inde,  alterutruni  seinvicem  beneJixerunt;  et 
stalim  vir  ssecuiaris  ad  Grapfelt  per  viam  suam  per-* 
gere  coepit. 

9.  Servus  autem  Domini  statim  inde  reversus, 
Domino  Ghrisio  ilcr  suumet  spem  omnem  commen- 
dans ,  per  desertum  more  suo  pergere  coepit  solus. 
Qui  cum  Ailoha  gradiebatur,  et  ei  illic  terra  displi- 
ceret«  venit  ad  torrentem  qui  nsque  hodie  Grezibach 
dicilur  :  visisque  iliic  loci  posilionibus  et  terrx  qua- 
litatibus,  paulisper  remoralus  est.  Inde  regressus 
pusillumi  ad  benedictum  et  a  Domino  jamdudum 


iZi  VITA  S. 

pnrpamliim  |)erYRnitlociim,ubi  nunc  sanctum  siium 
esi  monasterinin.  Quo  cum  pervenisset,  stalim  san- 
clus  Tir  Siurmi  itnmenso  repletus  gaudio,  alacer  et 
cxsultsins  ibat.  Intellexit  enim  per  mertta  ct  oratio^ 
nes  snncti  episcopi  Bonifacii  talem  sibi  locum  esse  a 
Bomino  revelatum.  Tunc  circumquaque  iens  per 
singula  qu»  asptciebat,  Domino  gratias  referebat. 
Quanlo  longius  et  latius  gradiebalur,  tanto  amplius 
gratitlabatur.  Cumque  ibi  loci  pulchriiudine  dele* 
ctatiis,  nofi  modicum  diei  spatium  gyrando  et  esplo- 
rando  exegisset,  benedicto  loco  et  diligcnter  signato 
gaudens  indeprofectus  est« 

10»  Igitur  vir  Dei  secnndo  ad  Henfelt  perveniens^ 
socios  ibi  suos  sanctis  insistere  pYecibus  reperlebat : 
loci  repertionem  qttibus  refereiis,eos  illuc  profeciu- 
ros  secum  properare  iinperavitk  Subito  ipse  petila  a 
fratribus  oratione,  ad  Se/e/ifm«petitunis  episcopnm, 
proFectus  est.  Ad  quem  cum  ambulando  post  dies 
paucos  pervenisset,  alqne  ab  co  benigne  esset  stisce* 
ptus,  repertum  ei  locuin  laudando  referre  coBpit. 
i£stimo,  ail,  dilectum  tibi  locum  nunc  esse  reper-" 
(um.  Cumqiieeilociilliusstatum  etqualitatem  terrse 
^t  a<iuac  decursttin ,  quse  usque  liodie  monasterio 
gttfficiunt,  revelasset ,  saiis  alacrem  reddidit  episco- 
pnm  ;  paritcrque  gratolantes  et  Domino  gratias  re* 
ferentes,  suave  coiloquium  inter  se  de  vila  et  con- 
versatione  raonachorum  diutissime  babuerunt. 

\  I.  Post  dulces  sermones  sanctus  episcopus ,  re* 
lcnlo  parumper  pcnes  se  solitario  suo ,  dillgenter 
euni  sanciis  inslruere  curavit  sermonibusy  et  sacris 
Scripttiraesententiis,  ad  monasticu;  vilae  amorero 
incitarc.  Sic  enim  uI»eriore  doctrinaram  fonle  irri' 
|[atum,  et  pluriims  sanctge  Scriplura)  admonitioni' 
bus  confortaCum,  aJ  cremuin  ercmilam  suum  Stur' 
men  abire  sanctus  pcrmisil  episcopus.  Ipse  vero  ob 
conririftationem  reperti  in  eremo  loci  nd  palatium 
regis  profeclus  est.  StuTmi  aulem  postquam  ad  suos 
pervenit  in  solitudinem  socios,  et  se  ad  locum  quem 
repererat,  cum  fratribus  voluisset  conferre,  et  non  *» 
fam  tunc  ex  quo  in  eremo  hubiiare  c<£peral,  anno  ab 
IlersfeU  regressus  est;  invidus  omnlum  bonarum 
rerum  diabolus  pertimescens  servorum  Dei  in  soll- 
tudine  conversationem,  malorum  bominiim  inentes 
instigulat,  ut  sanctum  servis  'Ckrisii  coniradicereni 
locum.  Sancli  vero  servi  Dei  cum  pravorum  iiomi- 
num  obstinationes ,  imo  zabuli  adversilates  ferre 
necdum  possent,  divertenint  inde,  et  sece&serunt  in 
locnm  qui  dicitur  Chrilhari, 

i^,  Sanclus  quoque  Bonifacius  episcopus,  ut  prae- 
fatus  sum,  ad  Carlmannum  Francorum  regem  per- 
rexit ,  et  humiliter  sapienlerque  ad  eum  locutus  esi. 
Ad  ])erpeiuain,  inquil,  rcmuncraiionem  vestram  co- 

o  Locum  Amanaburgo  et  monaslerio  Fritiflariensi 
in  llassia  viciniim  coiicesserat  Ronifacio  Adalgerus 
clr^ricus,  apud  Olhlomiin  iii  lib.  ii,  oap.  18. 

*»  Legetiduin  videtur  nono ;  diu  siquidetn  Hersfel'- 
deiisem  solitudinem  iitcohiere  socii  Slurmii ,  dum 
ifitc  res  supcrius  memoratas  exsecutus  cst.  Un::e 
satis  Hlis  fuit  lemporis  ut  monaslcrium  rudi  (ui 
tatilorum   homiuum  frug;;lilas  ferebal)  ai  lincio  tie- 


STURMU  4» 

A  giio,  8l  Deus  omnipotens  volaerit  ^  ei  vestnmi  adfiie- 
rii  auxiiiuin ,  iii  orientall  regno  vesiro  monacborttm 
vitam  instituere,  ei  monasteriiim  faodare»  qnod 
prseieritb  iemporibtts  ante  nos  nemo  iochoavii.  Undo 
nonc  vestrum  in  hoc  pium  posctintts  adminiciilam » 
quaienos  vobts  immarcescibile  muntts  coravi  alltssi* 
mo  rege  Christo  ia  fuiuro  ei  infinito  maneai  regno. 
Ilabemtis  enim  in  soliiadine  qax  Bochonia  nttncopa- 
iur,  juxta  ftuvinm  qtti  diciiur  Fulda,  locom  apiam 
servis  Dei  iohabitandum  repertum  ^  qai  ad  vestnmi 
pertinei  ditionem.  Nnnc  vestram  pietalem  poscimos 
ut  nobis  locns  ille  donetur,  qnatenas  in  eo  per  vio- 
stram  defensionem  Chrisio  servire  queamas.  Quo 
audito,  rex  nutu  Dei  gavisas  esl,  ei  oongregans  om* 
nes  principes  palaiil  sui ,  petitlonem  episeopi  cottaii- 

B  dans  indicavit,  aiqttecoram  eis  episci^  saacto  locum 
quem  posiulaverai  iradidit ,  dlcens :  Locos  qoidem 
qnem  petis ,  et  qui  ^  nt  asseris ,  EUdoha  ( Aldocba) 
uuncupatur,  in  ripa  fluminis  Fuldae,  quodqae  !■  hac 
die  proprium  ibi  videor  habere ,  totum  ei  iBiegmm 
de  Jure  meo  in  jus  domini  irado ,  iia  ai  ab  ilio  loco 
ondique  in  circuiia,  ab  orienie  sctiicei  et  occideiiif , 
a  septentrione  et  meridie,  marcba  {id  eU  limes)  per 
quatuor  millia  passuum  tendatur.  Porro  rex  |ussit 
chariam  suae  tradiiionis  scribi ,  quam  ipse  propria 
roanu  firmavit.  Et  misii  nnniios  suos  ut  oongrega- 
rcnt  omnes  viros  nobiles  qui  in  regione  Gfiip/«<i  • 
commorassent,  ui  eos  regis  sermonibas  rogassenly 
ut  omnis  quicunqitc  in  loco  iUo  aliquid  proprhim 
videreinr  habere,  qoemadmodum  feeii  rex,  ic^ei 

C  ipsi  tradendo  facereni.  Cam<|ue  ad  condicium  diem 
omnes  faisseni  congregaii «  advenientes  regis  luuitli : 
Onmes  vos,  inquinnt^  rex  suis  saluure  prxcepit 
sermonibus ,  poscebatque  et  imperalMil  ui  omnis  qoi 
aliquid  proprieiaiis  visos  fuisset  habere  in  loco  qoi 
diciinr  Eihloha ,  servis  Dei  iiibabitandum  toiom  ira- 
deret.  Qui  cum  faoc  aodissenl ,  nutu  Dei  stalim  com 

•  omni  diiigeniia » quidquid  ibidem  babere  poUienml, 
viro  Dei  Sturmi  iotnm  iradiderunU 

13.  Igiiur  hac  iraditione  usdique  iirmaia  ei  loco 
ilio  de  jure  hominam  in  ju»  Domini  iradiiOy  beatus 
Sturmi  in  Dryhlar  {Chrichlar)  perresii  ad  fnlres. 
Inde  non  posimttliosdiessurgenSyassamplisfratribus 
secum  sepiem ,  commigraviiad  locom  ubi  Banc  ssn- 
cium  siium  esi  monasterium ,  et  anno  Incaraatioiiis 

DChristi  scpiingastesimo  quadragesimo  quarle,  re- 
gnantibus  in  hac  gente  Francorum  duobus  fratribiis 
Carlmanno  atque  Pippino,  indiclione  12 ,  mense  pr> 
mo ,  duodecimo  die  mensis  ejusdem ,  sancium  el  a 
Deo  dudum  prsedestinatum  ingressus  esi  lociim.  Do- 
niinuin  Christum  illum  semper  lueri ,  et  sua  iavieia 
poteutia  defcndi  l  defeiidere  }  imploralianl ,  samclis 

iineareni.  Certe  ab  anno  73C,  quo  a  Lamberto  iniiia 
llersfeldensis  ccenobii  locantur,  ad  744 ,  qoo  Ful- 
dense  monasierium  consiructiim  est ,  noveocH-nm 
fere  anuorum  numerus  intcrcedii. 

c  Sic  vasia  soliiudinis  Boconi»  exsiirpalores  occo- 
las  Graveldos  vocat  (ireforius  II  in  epistola  ipsis  di- 
recia ,  apud  Oiblonum,  in  lib.  i ,  cap.  SH. 


4»  AUCTORE  S.  QGILE.  434 

Doiniiio  psalmodiiB  et  iejuttlis  irlgiiUsque  et  oratio-  A  iocum  iUum,  et  prepriis  manilms  operari  »ludebat. 


ciims  die  noctiique  faaulaiitea»  siivas  cadei^,  et  lo* 
pm  niividafe  proprio  laiiore,  ia  quantum  prae?alue* 
nuiti  smdeliaat.  Eipletb  autem^luobusmeDsibus, 
veoeraDdiia  ad  eos  arcbiepiseopus  itonifacius  congre» 
gala  h<9iunuQ  multiuidiiie  perrexit :  couiq^is  cub* 
ctislod  iiliu&comiiiodis,  ei  utilitatibus  immeBsis  ex- 
ploratis»  in  SpiciUi  sancto  exsuitabat ,  grates  Cbristo 
rarerens  et  iaudes  quod  servis  suis  talem  in  ei^mo 
iribuere  dignatus  est  babitatiimem..  Qamiaibus  vero 
qui  eum  eo  venerunt  ifk  iocum  ubi  ei  et  servis  Dei  pa- 
riter  cum  eo  yisum  est  eceiesiam  ponere,  et  f rutecta 
qiueque  escdero  imperavit.  Ipse  se  in  montem  qoi 
■sque  hodie  lions  Episoopi  appeHatMr,  contiilit ,  ubi 
Juglter  Dominum  orabat  et  ibi  saoris  iibris  scrutando 


et  ssepe  in  dileclo  sibi  nionte  superius  dicto  mysticas 
scrutando  Scripiuras  et  Gbristum  famlliariter  oraiido 
iitsidebat. 

14.  Rorro  cum  fraires  Regulam  sancli  Palris  fiene- 
dicii  inhianter  observare  desiderassent,  et  ad  mona- 
siic»  disciplinae-nopmam  soa  corpora  nicntesqne  toto 
animo  incllnassent,  consiiium  utile  iiiierunt,  quaie- 
Bus  aiiqui  ex  ipsis  ad  niagna  aiicubi  niittereuuir  mo- 
nasieria ,  ut  fratrum  ibi  concordiam  et  conversatio- 
nem  regularem  perfecte  discerent.  Quod  cum  sancto 
fuisset  indicatum  episcopo,  prudens  illorom  coUatH 
davit  consilium ,  et  hauc  legaiionein  siudioso  Slurmt 
iqjunxit.  Qui  praeparatisitiDerisnecessariis^assumpiis 
secum  duobus  fratribus,  quarto  ad  locum  praBdictum 


bisudabat ,  ei  propier  faoc  monti  vocabuluro  indidit.  B  ingressionis  aimo,  Romam  profectus  est,  alque  in  illa 


Post  unias  septimaBae  impletiooem ,  dirutis  inmime- 
ris  silvis  et  arborifaus ,  et  rase  «  ad  calcem  facioB- 
dam  coniposiiay  episcopQS.lienedictis  fratribus  et 
ioco  Domino  comroeiidato,  cum  operariis  cum  quifaus 
venerat ,  inde  migravit.  Altero  autem  anno  saDCtus 
episcopus  ilerum  iliuc  properans ,  ad  noveUum  coe- 
iiebium  pervenit  suum;  quod  jam  tunc»  propter 
meatum  fluminis,  Fuida  vocari  inchoaverat.  Yisis 
fratriJtMis  saltttatisquet  penes  ipsos  complures  exple- 
vit  dies :  in  quibusBavellos  monachos  suos  instruere 
curavii^  ei  moaasticae  regui»  discipiina&  secundum 
sanctae  Scriptufae  iradilionem  statuere  apud  ipsos 
uoA  cessabat*  Qjui  cum  fratribus  sacras  exposuisset 
Seriptttr^,  et  qu^  nusquam  vinum  monachQrum 


ierra  cunctis  monasteriis  lustratis  «,  et  omnium  mo- 
res  ibi  fratrum  consistentium  traditionesque  mona- 
sterionun  ad  pienum  discens,  integrum  annum  apud 
Ula  monasteria  perseveraus,  secuudo  inde  anno,  re-^ 
plelus  qiiibus  viderai  virtutibus,  regressus  est.  Cura 
ad  banc  Domino  opitulante  terram  perveniret ,  cor- 
reptus  niorbo  apud  ChUzzinga  ^  raonaslerium ,  faeb* 
domadas  quatuor  aegrotavit.  Tunc  ex  inGrmitate  con- 
valuit,  et  ad  episoopum  Bonifacium ,  qui  tunc  forte 
in  Turingia  fuit,  perrexit.  Quo  viso  nimium  episco- 
pus  gavisus,  elDomino  adventus  sui  gratis  referens, 
muUum  ab  illia  de  regionibus  quibus  venerat ,  per-» 
contatus  est.  £t  dum  eum  prudenter  mores  geniis 
iUius  et  disciplinas  monachorum  referre  agnovil : 


Jq^eret  eaae;  oonseBStt  omnium  decretum  esi,  nt  C  Tade,  ioquit,  et  novellum  monasterinm  Fuldam,  ad 


apud  iiloo  DuUa  potio  fiortis  ^  quae  inebriare  possil, 
sed  leouis  oerrisia,  bilMretur.  Qood  postplures  an- 
Bos ,  creseemte  familia ,  propter  aegrotos  et  imbecil- 
les ,  tenipore  Pippini  regis  synedali  decreto  immu- 
laioiB  esu  Aliqui  iantam  [Fer^e,  tamen]  ex  fratribus 
«sqtte  ad  iiiiem  vitae  suae  se  a  viao  et  caeteris  fortibus 
potiODibus  alistimierQni.  Post  non  multum  secrete 
babiio  cum  Sturmt  Colloquio,  quo  eum  quaUter  prae- 
esse  eaeleris  deberet  docuit ;  et  post  ul>errima  docu» 
menla  eC  mooita ,  quibos  fratres  qualiter  <^dire  et 
sttbesse  deberentimbuit,  salutatis  ipsis  Christoque 
eis  coBinieBdaiis,  imto  profectus  est.  Sic  vero  solebat 
saepe  illos  visitare  ipse,  ei  per  siBgulos  amios,  quan- 
iis  vteilNis  licttit,  propter  episcopalem  curam ,  quam 


D 


instar  morum  roonachorum  quorum  ibi  vitam  con- 
templatus  es ,  quantum  quiveris ,  instituas.  Staiira 
vir beatus Sturmi,  petiiaab  episcopo  oratione,  per* 
rexit  ad  eremum ,  graiusque  suis  ad  vivenduin  fra- 
tribus  die  quarto  advenit :  quibus  ca  quae  In  liaUas 
pariibus  et  Tusciae  provinciae  monasteriis  a  sanctis 
Pairibus  didicerai,  et  verbis  prudeniibus  prompsit , 
ei  exempUs  in  semettpso  moasiravit.  In  omni  enim 
disciplina  quam  fratribus  posuit ,  prius  semetipsum 
exercere  curavit,  ne  forte  quispiam  de  Ulo  dicere 
potulsset :  Cur  faaec,  quae  doces ,  ipse  non  facis?  De- 
siderium  tunc  ingens  inerat  fratribus,  ad  omnia  qn» 
eis  dicta  vei  ostensa  fuerant,  sanctorum  exemplis 
semetipsos  toto  adni>u  aptare,  et  Regulum  saiicli 


plariniaiii  liabebat  in  populo,  veaire  et  morari  apud     Benedicii ,  quam  se  implesse  |  impleluros]  promise- 


•  Ra$e  Germanis  cespes,  inquit  Browerus.  Id  genus 
cespitis  Galli  noslrates  vooani  de$  troubleg,  quod  ge- 
Bus  sic  paraui :  Evulsos  e  pin^ui  soio  cespites  ad  so- 
lem  desiccant ,  ium  desiccalos  igni  admoto  fomentuni 
et  materiam  adhibent,  siye  ad  calcem  facieudam, 
sive  ad  domesticum  usum. 

^  Hinc  BonifactusinepistolaadZachariampapam, 
apud  Otblonum  in  Ub.  ii  de  Yita  sancti  Bonifacii^cap, 
iz :  <  Honasterium  construentes,  monacbos  consti- 
tuirous  sub  Regula  S.  P.  Benedicli  viventes,  viros 
stricto:  ol>servantiae ,  absque  carne  et  vino  et  servis.,. 
proprio  inanuum  suarnm  labore  contentos.  >  Lege 
Zachariae  privilegium  ihid.,  capp.  i  et  14;  Pippiui 
vero,  cap.  1>.  Ex  his  patei  monasierium  Fuidense 
ab  ipsis  primordiis  Regu1;e  Benedictinae  fuisse  addi* 
rium  ;  ncc  aliain  causam  Italici  iiincris  Stunnium 


habuisse  qiiam  u/  conversationem  regularetn  perfecte 
disceret,  infra,  quam  Fritisiariae  jam  hauseval  ado- 
lescens. 

c  In.his  Casinense,  quod  tum  Pelronacc  abltite  • 
ruderibus  emergere  et  refloresccre  coeperat. 

^  c  Inter  monasteria  vir^inum  qua;  saiictus  Boni- 
facius  construxit,  iiiquit  Tnthemius  in  finc  Chronicl 
Eranc,  adhuc  eroinet  roonasieriuin  m  oppjdo  Kit- 
singcn  juxta  Mogonum  (Moenum  fliivium,  infra  Moyn 
vernacule  appellatum) ,  cui  prsefuii  sauctn  virgo  Ila- 
delonga,  quam  Teclam  noiiunavit,  ex  An:;lia  oriun< 
dam.  »  Trithemio  praiivii  Oihlonus  in  lib.  ii,  c^p.  25. 
Verum  of^idum  hoc  Franciae  Orient^l  s  iii  uiauus 
traditum  principis  novitiae  religionis,  id  esl  marcliio- 
nis  Ansbacensis,  ho.c  decus  eliam  virginit.Uis  ainli>il, 
iiiqnit  Browerus. 


TK 


VITA  S.  STURMll  436 

raot,  ad  omnia  observaUaiit.  Annos  sic  pturimos  in  A  deferri  voluit  :  quod  staiim  daruit.  Quod  dum  vel- 


sanctis  moribus  degenles,  monaslerium  adventatione 
multorum  crescebat ,  quoniam  mulii  ad  serviendum 
Domino  se  ibi  ct  suas  possessiones  tradiderunt.  Gre- 
scente  iU  familia  Ghristi ,  et  loco  multiplicari  incho- 
ante,  fama  illius  bonu  in  universas  provincias  diffun- 
ditur,  et  rumor  eximius  per  longe  posita  monasteria 
ad  omnium  sanctorum  fralrum  pervenerat  aures. 
Gumque  plurima  illic  monachorum  cougregatio  sub 
sancto:  Ilegul%  discipUna  dislriclam  duceret  vilam , 
sanctus  eos  visitare  episcopus  per  piura  studuit  tem* 
pora;  misertusque  U^orum  paupertati,  aliquas  eis 
vlllulas  ad  exquiirenda  cibi  necessaria  tribuit. 

15.  Anno  deci.i.o  poslquam  ad  sanctum  eommi- 
gravit  locum  sanclus  archiepiscopus  Bonifacius,  inito 


leiit  ad  alteram  [lortare  ecclesiam » et  ibi  in  sareo- 
phago  ponere ,  accedentes  manus  sua»  in  fereirom 
paiserunt,  nec  levare  potuerunt  ^.  MuUo  plures  alii 
se  adjungenles ,  nec  sic  quidem  feretrum,  in  quo 
sanctum  cadaver  jaoebat,  movere  qaiTerunt. 

IG.  Inlellexerunt  ergo  ejus  non  esse  volnnlatpm 
ut  in  eodem  loco  maneret;  sed  eum  ad  Mogontiam 
civitatem  debere  deferri  pronuntiabant.  Protinns 
grabatum  ahsque  »Ua  diffietiltate  levantes,  ad  flu- 
mcnque  portantes  et  puppi  imponentes,  per  Rbeni 
alveum  navim  trahere,  ec  superiora  petere  coepe- 
runt.  Qno  audito,Stnrmi  de  Fnlda  ccenobio  in  eren^o 
constituto  cnm  festinatione  obviam  veoire  eoraTii, 
et  cum  eis  pariter  perrexit ,  donec  prospero  ei  levi 


(um  rege  et  csBleris  Ghristianis  consiiio ,  ad  ulte-  ^  transitn  ad  Mogonttam  urbem  pervenerunc.  Sacer- 


Hora  Fresonuro  loca  paganico  ritu  [ritui]  dediia  in- 
gressus  est,  ingenlemque  ibi  multitudinem  hominum 
Domino  doceudo  et  baptizando  acquisivit.  Inde  post 
multum  temporis  migrans ,  sospes  ad  suas  in  Ger- 
maniam  pervonit  Ecclesias.  Sequenii  vero  anno  <^ 
iterum  ad  aquosa  Fresonum  pervenerat  arva,  coe- 
ptum.opus  praedicationis  impiere  desiderans.  Quo 
cum  pervenisset,  et  die  quadam  ad  suam  doclrinam 
popolum  convocasset ,  venerunt  unusquisqiie  de 
loco  suo,  non  quasi  humiliter  ad  verbum  Domini  au- 
diendum,  sed  spiritu  maligno  inflati,  cuminfestis 
armis  ad  sacra  sermonis  Domini  festa  proruunt;  et 
«anctuni  Ghristi  antistitem  fcrro  trucidarunt,  om<* 
nemque  ejus  comilatum  gladiis  necaverunt.  Episcopo 
vero  et  caeteris  quampiuribus  coni  eo  roartyrio  co-  ^ 
ronatis,  ex  superiore  Fresonia,  a  ^  Jrec/i  scilicet 
coenobio,  fideles  venientes  fratres,  rapuemnt  cor« 
pora  sanctorum  marlyrum ,  et  ibi  in  sepulcris  alia 
posuerunt,  alia  vcro  assumentes  secum,  sancti  vide- 
iicet  Bonifacii  episcopi,  et  sanctorum  qui  cum  eo  pa- 
riter  passi  sunt  presbyterorum  el  diaconorum;  et 
unius  episcopi  nomine  Eoban,  cujus  corpus  assu- 
mentes ,  caput  ejus  ab  hoslibus  abscisum  reperire 
non  poterant.  Quo  6um  pervenerunt,  sancti  episcopi 
Donifacii  in  minore  qwe  eis  vicinior  erat  ecciesia 
cum  grabato  '^  quo  a  navi  ferebatur  statuerunt;  ca&- 
tera  martyrum  corpora  sepulturae  tradiderunt.  Tunc 
omnes  loci  illios  habitatores  concilium  grande  inie- 


dolcs  staiim  et  omnis  cleras  urbis  iHius  accedenies, 
sancti  martyris  corpos  assumentes,  in  basilioam  suam 
cum  honore  posuerunt.  Universi  lunc  sacefdoies  el 
clerici  et  populus  omnis  consona  pariter  voce  dice- 
bant  fas  non  esse  ut  sanctus  Dei  martyr  alium  de- 
feratur  in  locum «  sed  ubi  episcopalem  scdem  ti vens 
haliuit ,  ibi  etiam  oporlere  eum  corpore  quies€x?re. 
Insu)>er  ctiam  de  palatio  a  rege  nuntius  venii ,  qui 
dicit  rcgpm  imperasse  ut  sancti  martyris  corpus  in 
civitate  eadem ,  si  ipsius  essei  volunlas ,  ponerelur. 
Sturmi  vero  et  qui  cum  eo  de  eremo  convenemnt, 
constanter  dixeront,  qiiod  sanctus  episcopvs  ple- 
nimqne  apud  eos  mnnens ,  et  locum  eis  ubi  eorpiis 
suum  posnissent  [ponerent]  demonstrarit,  el<|iied 
absque  dubio  ibi  in  soliludine  vohiisset  corpore  quie- 
scere.  Interea  vero  diim  In  hiinc  medum  conlende- 
rent ,  et  Lullus  episcopus  civitatis  iUius  omnimodis 
Toluisset  prohitiere  ne  bcati  mnrtyris  eorpiis  ad  so- 
Htudinem  perveniret,  nocie  per  Tisionem  cnidam 
diacono  •  sanctus  astitit  episcopos  :  Gur  nie,  in- 
quiens,  tardalis  ad  locum  meum  Fnldam  deferre? 
Surgiie ,  ait ,  cito ,  et  propere  me  in  solitudinem ,  ad 
locum  quem  mihi  pnedestinavil  Dens,  perdoeiie.  Qni 
consurgens,  visionis  quse  ei  fuerat  ostensa  ordinem, 
primo  Sturmi ,  deinde  primatibus  cunclis  narraTit 
Nimio  tunc  omnes  lerrore  correpti,  ullra  sancti  roar^ 
lyris  inde  transitum  contradicere  limiiemnt.  Lullos 
lamen ,  qui  illic  eral  episcopus ,  revelalionem  sancli 


runt,  qualenus  penes  eos  in  ioco  iliosancti  martyris  ry  martyris  credere  prius  nullatenus  Toluit,  quam  is 


Bonifacii  corpus  deinceps  omni  tempore  quiesceret, 
iliagnum  ut  pote  adminiculuin  sibi  fore,  si  tanli 
martyris  proteclio  tucrclur.  Jejuniis  et  orationibus 
indictis,  ut  sanctus  inartyr  apud  eos  sibi  manere  dir 
gnaretur  Dominum  orabant,  et  locuin  ei  ad  quie- 
scendum  honorifice  in  basilica  majorc  praeparabant. 
Sanclus  vero  martyr  ad  locum  in  soiitudine,  queni 
ipse  sibi  nutu  Dei  eiigebat  [elegerat],  corpus  suum 

<^  1d  esl  anno  undecimo  a  condito  monasterio  Ful- 
densi,  qHi  annus  aene  Ghristiana;  754  responrlet,  i- 
quidem  ineunte  anno  744  Sturmius  loeum  incoliTe 
COBpit,  supra  uum.  43-  Et  tamen  Wiilibaldiis  sancti 
Bonifacii  martyrium  ilitgat  anno  Ghrisli  755. 
•  ^  Sic  corrigimus  libros  ediios  in  quibus  legitur  ad 
Trechf  ccsnobio,  etc. 


qui  visionem  videral,  manum  saero  altari  tmposnis- 
set,  el  cum  juramento  hoc  quod  videral  confirmas- 
set.  Tum  vero  secundum  Dominl  potenliam,  ci^us 
voluiitali  contrairi  non  potesl,  beali  marlyris  corpus 
cum  summo  honore  levatum  est,  atque  cum  spirilali 
carmine  ad  fltimen  portalum  et  navi  inipositumy  el 
usque  ad  Hohheifn  villam  quae  in  ripa  Moyn  consistilv 
navigio  transvcctum  est.  Inde  vero  po%i  dies  paa- 

c  !d  est  feretro^  uli  paulo  infra  menlem  suam  ex- 
plicat  aticlor;  quo  sensu  haec  vox  passim  ab  auciori- 
bus  m(;<!ix  a^tnlis  usurpalur. 

^  Niliil  siiniie  a  Willibaldo  Othlonove  scriptum  in 
Actis  snncli  Bonifacii  legitur. 

«  Otpertuin  vocat  Othlonus  in  lib.  ii  de  Tita  sancti 
Bonifacii,  cap.  24. 


437 


AUCTORE  S. 


C08, 1(1  esl  tricesimo  passionis  ejus  die,  ad  coenoblum  A 
Fuldam ,  sanctum  sacerdotis  deportaverunt  cadaver, 
et  in  iiovum  sepuicrum  posuerunt.  Poslera  die  Lul- 
Ins  episcopus,  cum  clericis  ei  reliqua  lurba  cum  qua 
venerat,  inde  migravit.  Venerandus  lunc  Sturmi*ab«- 
bas  cnm  suis  fratribus  Cbristo  gratias  referebant, 
quod  tantum  patronnm,  sancium  videiicet  Bonifa- 
cium,  Dei  martyrem ,  juxta  se  babere  meruerunt. 
Ccepit  deinde  post  adventum  sancti  martyris  sanctus 
et  electus  a  Deo  crescere  locus,  et  magnus  apud  om- 
nes  haberi,  et  roonasierium  angeri ;  ut  pote  quoniam 
multi  nobiles  certatim  et  concite  properantes,  se  sua- 
que  omnia  ibi  Doroino  iradiderunt.  Sic  qoolidie  san- 
cios  monacborum  numerus  crescens  «  in  Domino 
conforiabaiur,  et  sanctae  converaaiionis  disciplinam 
indefessa  et  incessabili  perseverantia  fratres  ibi  Do-  B 
fliino  servientes  tenuerunt.  Quanta  vero  miracula  ibi 
lunc  fielmni,  quantaque  adhuc  quoUdie  fiuni,  aliis 
plus  periiis  ad  scril>endum  derelinquo. 

17.  Sturmi  autem  amabilis  omnibos  in  monasterio 
et  foris  in  populis  mtrandus,  ministerium  suum  stu- 
diosissime  exercuit,  prius  semper  semetipsum  ex- 
emplum  proponens  caeteris  :  quod  verbis  docuit,  fa- 
ciis  ante  monsirabat.  Lullo  tanium  fama  ejus  bona 
displicuit ,  ei  semper  propier  invidiam  ^  adversus 
enm  faciebat.  Qui  cum  verbum  Domini  instanter  qbi*- 
que  praedicassei,  ei  eum  diiigenter  omnes  auscuhas- 
seni;  hosiis  homani  generis  invidus  taniam  in  plebe 
ttiilitatem  non.sustinens,  diseordias  inter  fratres  so- 
roinare  ccepit,  ei  trium  falsorum  frairum  mentes  in- 
giigabai ,  ui  fallaces  causas  eomponerent :  Siurmen  ^ 
vero  Dei  scrvum ,  ei  fidelem  universis ,  apud  regem 
Pippinum  accusarent.  Hi  cun^  talibus  suasionibus 
diaboli  esseni  seducii ,  malo  inter  se  consilio  inito, 
in  LuUi  episcopi  sufTragium  confisi  perrexerunt  ad 
regem,  ei  beaiom  virum  apud  ilium  accusabant, 
crimen  nescio  quod  de  ininiicitia  regis  objicienies 
ei.  Gumque  vir  Dei  Sturmi  illuc  es^et  pnesentaius, 
illorum  falsitatem  patienier  sustinens,  noiuii  se  ma- 
gnopere  inde  excusare;  sed  :  Ecce  iestis  meus,  ait,  et 
conscius  meus  in  excelso;  et  Dominos  Deus  auxilia- 
tor  meus ,  et  ideo  non  sum  confusus.  Tunc  pravo- 
rom  praevaiuii  volunias,  jussitque  rex  Pippinus  bea- 
tum  tollere  virum ,  et  in  exsilinm  cum  paucis  suis 
miiiere  clericis  «,  id  est  ad  magnum  coenobium  quod  ^ 
diettur  Unnedica  ^ ;  ubi  ab  abbate,  qui  ilii  monaste- 
rio  iunc  prscfuit,  ei  ab  omnibus  fratribus  benigne  ei 
honorabiliter  estsuscepius,  ei  ibi  per  biennium  aman- 
dos  omnibus  exsulabat.  Quod  cum  de  Fuldae  ccenobio 
audivissent  fratres,  et  eis  nuntiatum  esset  de  abbate 
suo,  qualiter  abstraclus  erat  ab  eis;  nimium  per- 
niotl ,  et  ultra  quam  dici  possit  confiictati  sunt.  Ma- 
gna  quippe  tunc  erat  conturbalio  in  domo  Dei.  Alii 
▼olebani  de  monasterio  exire ,  alii  ad  palatium  per- 

A  Anie  sahcti  Sturmii  obitum,  <  quadringentorum 
circiter  monacborum,  exceptispulsaiitibusel  aliisnii- 
noribus  personis ,  quorum  numerus  multiplex  erat 
Talde  in  ipso  monasierio,  Pater exstiiit  et  prxceptor,  > 
iiiqiiit  Liudgerus  in  Yita  sancti  Gregorii  abbalis  Tra- 
jectcnsis,  num.  iO. 


ElGiLE.  438 

gere,  alii  jejuniis  et  orationibus  Deum  omnipoientcm 
exorabant,  ui  ipse  eis  per  suam  misericordiain  sub- 
veniret.  Tunc  fumor  eximius  omniiim  aures  et  ora 
pariter  compleverat,  quod  beatus  Siurmi  abbas  a 
co^obio  Fulda  essei  per  consilium  LuUi  episcopi 
ablatus.  Omnes  pariter  graviter  hoc  ferebant.  Non 
erat  in  ista  orientali  plaga  ecclesia ,  qucc  non  ejus 
plangerei  exsilium. 

.i8.  LuHus  inlerim  obtinuit  apudPippinum  rcgcm, 
munera  injusta  tribuendo ,  ut  monaslerium  Fuida  in 
suum  dominium  donaretur  :  acceptaque  snperdi- 
ctione  [FoNe  jurisdiciione],  abbatem  ibi  qui  sibi  per 
omnia  obtemperaret,  constituit  quemdam  [Supple  fa- 
miliarem]...  suum,  qui  dicebatur  Marcus.  Sed  quo- 
niam  fratrcs  animos  suos  ab  illo  propter  Prioris 
amorem  avertebant,  erat  eis  qnasi  extraneus,  et 
non  conveniebant  mores  ipsorum.  Qua  inconvc- 
nientia  morum ,  Ijcet  cori>oribus  simul  habitassent, 
mentibus  ab  invicem  disjuncti  erant.  Cumque  in  tali 
discordia  degereni,  et  fratres  semper  mcditarentur 
qualiter  iterum  per  Dei  graliam  Sturmen  abbatem 
suum  asciscere  poiuissent;  Marcum  quem  inviti, 
Lullo  faciente,  super  se  abbaiem  acceperunt,  ejus 
ulterius  controversiam  ferre  uon  valentes,  iMMium 
consilium  inierunt,  et  eiim  abjeceruni,  et  ne  illorum 
ulteriusabbas  fieret,  onanimiter  contradixernnt.  Quo 
amoto,  omnes  fratres  de  monasterio  voluerunt  exire, 
et  ad  regis  Pippini  palailum  pergere,  abbalem  soum 
a  rege  Sturmin  postularo.  Quod  cum  Lullus  audiret, 
mitigare  eos  blandis  persuasionibus  siuduit,  promit- 
iens  eis ,  ui  ipsi  sibi  de  propriis  fratribus  inter  se 
abbaiem  qui  eis  placerei  constiiuerent.  Quod  cum 
omnilras  placuisset,  fraires  bonum  ex  ipsisomuino 
fratrem,  et  vere  Dei  scrvuni,  omnibus  bouis  moribus 
ornatum  elegerunt ,  nomine  Preszoldum ,  quem  ab 
infantia  sua  beatus  Sturmi  edocuit,  ei  multum  ama- 
vit  illum ;  ipsum  super  se  abbatem  ordinaverunt,  ad 
boc  lanluin,  ut  illi  cum  ipso  et  ipse  pariter  cum  eis 
quotidie  tractareni,  quemadmodom  cum  adjutorio 
sancti  martyris  Bonifacii  et  cum  omnipotentis  Del 
gratia  ad  hoc  pervenire  potnissent,  otpristinum  suum 
magistrum  Stnrmen  a  rege  Pippino  sibi  concedi  po- 
stularent.  Ipse  vei*o  l^reszoldus  iempus  non  modicum 
fratribus  praefuii ,  ei  eos  cnm  charitaie  adunatos  ha«* 
buit,  cum  eis  pariter  die  noctuqne  mente  pertracians, 
quemadinodum,  Gbristo  favente,  magisirum  et  abba- 
iem  sunm  Sturmen  revocare  ad  se  per  regis  Pippini 
voluntatem  posseni. 

i9.  Porro  cum  Preszoldus  de  Patre  ei  magistro 
suo  Sturme  profunde  cogitaret,  et  sancti  fratres  cum 
eo  de  absentia  ejus  multo  moerore  alOcerentur,  Dci 
omnipotentis  praesidium  coniinuis  precibus  posiQla- 
bant,  ut  ipse,  cui  niliii  impossibile  esi,  per  suam  in- 
victam  potentiam  praestaret,  quatenus  ad  eos  illorum 

^  lil  paulo  asperius  dictum  in  sanctum  LuIIum. 

c  Id  est,  monachis. 

^  Suspectam  habet  vocem  Browerus,  cui  divinare 
religio,  uti  et  nobis.  Venedica  iamen  ei  Inda  ainncg 
voces  suggerit  :  ast  Indense  monasterium  necdum 
con  litum  cral. 


i30   •  YITA  S.  STURMII  440 

DiagUter  venirepermitteretur.  Quod  cum  per  se  diu-  A  Fuld;e  quod  prius  babuit,  ad  regoidum  commendii- 


(ius  fecissent,  et  omnes  orientales  ecdesias,  per 
omniaque  monasteria  sorvorum  et  aticillarum  Dei  in 
circuitu  orationes  incessabties  essent  ad  Denm  pro 
60,  consolator  bumilium  Deus  pfeces  exaudivit  sup- 
piicantium.  Et  quia  hoc  constituit  ut  postularetur, 
precibus  fidelium  annuens,  suscitavit  cor  Pippini  re^ 
gis,  ut  de  bcato  Sturme  cogitare  coepisset,  et  eum  de 
exsilio,  ubi  erat,  ad  palatium  suum  adduci  honori- 
lice  prxciperet.  Qui  cum  adductus  ad  palatium  con- 
cite  fuisset,  et  ibi  in  capella  regis  per  plures  esset 
dies  Deum  orans,  exspeclans  quid  ei  rex  imperasset, 
contigit  quadam  die,  utin  venationem  rex  pergeret, 
ac,  ut  solitus  crat,  ad  orationem  primo  diluculo  ve- 
Diret,  et  cxteri  servi «  Dei  post  vigilias  matulinas 


vit,  absoiutnmque  ab  omni  dominio  Lulii  episoopi, 
ad  ccenobium  Fuld;ia  eum  cnm  omni  bonore  tre  prae- 
cepit,  et  cum  suo  privilegio  qood  beatas  Zacbarias 
papa ,  summus  apostolic»  sedis  ponltfex »  dudom 
sancto  ttradidit  Bonifacio,  monasterium  regeret 
(qood  privilegium  usque  hodie  in  monasterio  fratres 
conservatum  habent) :  quod  etiam  causaro  soam  ei 
monusterii  defensionem  a  nuUo  alio  quaererel  nisi 
a  rcge,  imperavii.  Acoepta  a  domino  rege  potestate, 
cnm  privilegio  supradicto  quod  de  mami  regts  «  ac- 
ceperat,  ad  suum  perrexit  coeoobHim.  Divalgatum 
ttmc  statim  fuit  per  cunctas  has  provincias,  Stur- 
men  venturum  fore  ad  terram  hanc,  et  vbiqae  ser- 
vis  Dei  et  anciliis  per  universa  monasteria  mox  ejus 


quiescerent>  Solus  Smrmi  vigilabat,  et  ingressum  B  de  exsilio  reditus  innotuit :  qut  omnes  Ghristo  im- 


regis  observans ,  januas  ei  ecclesiae  apeniit,  et  cura 
daro  lumine  ad  orationem  ante  eum  ibat.  Rex  veix) 
cum  ad  sacras  aras  Deum  regem  huroiliter  exorasset, 
erexit  se,  et  alacri  obtutu  Slurmen  intuitus  :  Domi- 
flus,  di^it,  congregavit  nos  modo;  et,  quid  boc  fuit, 
quod  moaachi  tui  apud  nos  te  accusaverunt ,  nesci- 
mus;  et  unde  irati  fuimus  contra  te,  ignoramus. 
Sturmi  vero  constauter  ait :  Licet  a  peccatis  immu- 
nis  non  sim,  conlra  te  tamen,  o  rex,  delicium  non 
feci.  At  ille  :  Sive,  inquit,  unquam  aliquanda  contra 
me  neqniter  cogitaveris ,  au^  inique  aiiquid  gesseris* 
Oeus  tibi  tottun  dimittat ,  et  ego  ex  meo  corde  igno* 
sco;  et  deinceps  esto,  ait,  ia  gratia  et  in  amicitia 
roea  omni  tempore.  ToUensque  manu  sua  de  pallio 


meusas  referebant  grates.  Fratres  vero  com  appio* 
pinquasse  eum  monasterio  cognovisseDt,  sampserent 
crucein  auream  et  reliquias  saiictoruro,  et  obYiam  ei 
a  monasterio  longius  processenint :  satutaloqne  illo 
et  bis  qui  ciiip  eo  yenenint,  cum  spiriuli  carmine 
eum  ovantes  monasterium  introduxerunt,  et  I>omi- 
nuin  suum  laudaverunt,  qdi  eis  diu  optatam  dedit 
abbatem  :  et  facta  est  keUlia  magna  inter  ees. 

21.  Ipse  vero  Slurmisludio  magno  deditus,  qaem- 
admodutu  initium  faceret,  ccepit  fratnim  emoDdaro 
vitam  et  mores  corrigere,  et  ministeria  IHoruQi  roo- 
nastica  conslituere.  Templum,  id  est  eccte8iam,qaod 
tunc  babebant,  oroare,  et  domos  omnes  monasterii 
recentibus  columnis  et  grandibus  trabibus,  novisqat 


suo  fiium,  projecit  in  terram,  et  dixit  :  Ecce  in  te-     tectonim  atruciuris  corroboravit.  Post  autem  non 


etimonium  perfectx  remissionis  fllitm  de  pallio  meo 
projicio  b  in  torram,  ut  cunciis  pateat  quod  prislina 
deiuceps  annuUeiur  ininiicitia.  Ita  pacaii  firmiterque 
in  amicitia  fundali,  rex  iter  quod  coperat,  arripuit. 
20.  Igitur  posi  iempus  breve,  Preszoidus  et  reli- 
qui  fraires  de  mouasterio  Fulda,  comperientes  qiAod 
amandus  illorum  magister  Siurmi  in  graiia  ci  in 
amiciiia  domini  regis  esset  recepius,.cogitaveruni 
adpalaiium  ire,  et  regem  deprecari  pro  magisiro; 
roiserontque  ad  palaiium,  posiulantes  a  rege  abba- 
lem  suum  eis  dari  :  sicui  omne  quod  Deus  voluit 
fieri,  facile  ei  absque  labore  eTenii.  Rex  vero  peti- 
tiones  fratrum  benigne  suscipiens,  venerandum  Stnr- 


longum  temporis  cogitans,  qualiier  adsmpleri  po* 
tuissei  quod  sancta  Regula  praefatir  (Cap.  66),  ut 
artes  divers»  intra  monasierium  coniinerentur,  ne 
forte  propter  aliquam  necessitaiem  foris  vagandi 
fralribus  opus  fieret;  congcegatis  qiiantis  potuii  fos- 
satoribus,  ei  ut  ipse  erai  acer  iiigenio,  explorato 
passim  cursu  fluininis  Fuldad,  non  parvo  ^atio  a 
monasterio,  ipsius  amnis  fluenta  a  proprio  abdnxii 
citrsu,  ei  per  non  modica  fossaia  monasterium  in- 
fluere  fecit,  ita  tit  fluminis  impeius  Letificaret  c<b- 
nobium  Dei.  Quantum  illud  opus  fratribus  profuit, 
quaniamque  utiliiatem  adbuc  quoiidie  ministret,  et 
cementibus  et  utentibus  manifestum  esi.  Super  se- 


men  abbaiem  std  illos  se  miltere  promisii :  quod  per  |v  pulcrum  vero  beaii  mariyris  Booifacii  auro  argen- 
roultas  orationes  servorum  ei  anciliarum  Dei  fieii  toque  composiiam  siatuii  arcam,  quam  nos solemus 
credimus.  Posi  non  multum  temporis  spatium  rex  requiem  ^  appellare,  quam  (ui  itmc  moris  erat)  pnl- 
Tocari  ad  se  Sturmen  jussit,  eique  mooaaterium      cbro  opere  condidit ;  qux  usque  hoilie  super  iuinu 


•  Id  est ,  monaclii  qui  in  palatio  degebanl ,  quibu^ 
abbas,  palatinus  <lictus,  prsberat. 

^  Insignis  locus  de  s^mbolo  condonandi  injuriam, 
ei  qoidem  fere  singularis. 

«  Exsiat  Pippini  regis  hae  de  re  dlploma,  sed  Bo- 
nifacio  superstiti  inscripium,  apud  Oihionuin  in 
lib.  II,  cap.  n  ;  Zacharia^  vero  cap.  14.  In  lib.  iii 
Aniiq.  Fuld.,  cap.  8,  legilur  pHvileginm  Sturmio  a 
Stephano  papa  concessum  in  confirmationem  immu- 
nitaiis  Fuldensis,  in  quo  Slephanus  praecipit,  ui 
Stumius  i  Fralres  suos  secuiidum  Regulam  sancti 
Benedicti  diri^at.  i 

'  Hinc  denvatutn  vidciur  Garicnro  vorabiilum, 


Poisle,  quasi  dicas  pausationem  seu  requiem ,  ad  si- 
gnificandas  honorarias  umbellas,  qiias  magnatum 
tumulis  imponuntur.  Et  quidem  verisiinillimum  est, 
ciboria,  repas,  fredas  anttquorum,  seu  sediculasqua- 
tuor  coiumuis  nixas,  nonnunquam  ex  panno  aureo 
aliisqiie  id  genus  lextis  compositas  fuisse.  Quo  spe^ 
ciaiBedselib.  lii,  cap.  n,  ubi  de  sanoii  Oswaldi 
regis  Merciorum  agens  reliquiis,  c  vexiilum,  inquit, 
cjus  super  iumbam  auro  et  purpura  compositom  a|H 
posucrnnt.  >  Sisnantins  Gislebertus  Lunicensis  epi- 
scopus  in  epistola  50  inter  Hibemicas  Usserii,  dbO' 
rium  altaris  umbellam  interpretatur :  roenJcse  in 
cditis  dmbarUm  legitur. 


IM  AHCTORfi 

lum  ipsins  Christi  nuirtyrls  cum  altari  aureo,  per- 
iCTerat. 

22.  Vefum  quia  vir  justus  et  Deo  perfectnst  apdd 
aaiTersos  ma^us^et  maxime  apud  PippiDum  regem 
balielMtar,  impelrayit  snis  apud  ipsum  regem  ser- 
monibus  (babebat  enim  locom  familiaritatis  uoii 
modicttm)  «t  flscnm,  id  est  Omun$iai  •,  cum  oroni* 
bas,  qu»  in  ilia  Tilla  antiqui  reges  possidebant,  ad 
snpradictnm  saepius  monasterium  in  suam  eleemo^ 
syaam  eondonarel,  atque  per  conscriptam  cbartam, 
sicttt  nios  fuit,  flrmaret.  Mortuo  aulem  Pippino  anno 
abincarnatione  Domini  septingeniesimo  sexagesimo 
ocisTo,  sni  vero  regni  tigesimo  tertio»  Garlos  filios 
ejas  psirl  suecesstt  io  regnum.  Gum  ergo  ipse  rex 
jiiTenis  cunctos,  qui  patris  sui  prios  honoribus  prae- 
ditieranl»  grandlbus  muiieribus  in  graliam  suam 
provocaret,  accersivit  quoqne  Tenerandum  abbatem 
Siunnen,  illuniqne  intimis  amicitiis  sibi  conjunxit : 
qoem  com  multis  saepe  honoribus  atque  regalibus 
niunificaTit  donis.  Quodam  lempore  inimisit  Domi- 
Dus  in  cor  ejus/ulpro  intuitu  reiributionis  aeternse 
traclare  coepisset :  vocatoqne  ad  se  SUirme  abbate, 
consilium  oum  eo  iniit,  et  Hameienburc  ^  cum  om- 
nibusquas  ad  illum  flscom  pertinent,  potestativa 
maao  de  jure  sno  In  jus  Domini  et  sancti  Bomfacii 
ad  coenobioin  Fnldae  tradidit,  Quam  traditionem 
fratres  grataMier  suscipienles,  Domino  pro  illins  in- 
columitate  preces  usque  hodie  fundunt.  Vixil  dein- 
ceps  sandua  Stnrmi  in  gralia  venerandi  regis  Caroli 
omne  tempus  vitae  suae. 

25.  Illis  quoqoe  temporibus  suscepta  legatione, 
interCarolum  regem  Francorum  et  Thasilonem  No- 
ricse  proTindae  ducem,  per  plures  annos  inter  ipsos 
amiciiiam  statuil.  Regnante  feliciter  domino  rege 
Carolo,  annos  qoaluor  Saxonum  gens  saeva  el  infe- 
stissima  ciinclis  fuil,  el  paganis  ritibus  nimis  de- 
dita.  Rex  vero  Carolus  Domino  semper  devotus,  cum 
ipse  Cbrislianissimus  essel,  cogiiare  ccepit  qiialiter 
geniem  hanc  Christo  acquirere  quivisset.  Inito  ser- 
Torum  Dei  consiiio,  poposcit  ut  precibns  Dominum 
Totis  suisannuereobtiiierent.  Congregato  lam  grapdl 
exerdlu,  invocalo  Chrisii  nomine,  Saxoniam  pro- 
feclus  esi,  assumptis  universis  sacerdolibus,  abbaii- 
bos,  presbyteris,  ei  oinnibus  orthodoxis  aique  fldei 
cttltoribos,  ul  gentem  quae  ab  iniiio  mundi  daemoAum 
vinculis  fuerat  obligala,  doclrinis  sacris  mite  el 
suare  Chrisli  jogum  credendo  subire  fecissent.  Quo 
cum  rex  penrenissel,  pariim  beliis,  parlim  suasio- 
DJbus,  pariim  etiam  muneribus,  maxima  ex  parie 

*  In  Tradiiionum  libro,  num.  21,  exstai  bcgusce 
doaationis  exemplum  iii  Idus  Februarii  Aureliame 
civitatie  faette.  Inter  alia  Pippinus  inducitur  sic  lo- 
qoens  :  c  Donamus  nos  devoieque  contradimus  pro 
animac  nostrae  remedio,  et  frairis  nostri  Carlomannl 
commemoraliooe,  ad  Fuldense  monasieriom...quod- 
dam  praedium  Oiuenesiai  nuncupatum  in  p:tgo  Noy- 
necgowe,  cum  omnibiis  terminis  et  ap|>eiidiciis  suis, 
etc.  »  Haec  Browerus  in  hunc  locum. 

^  Charta  donaiionis,  teste  Browero,  exprimit  /o- 
^am  fitci  no$lri  juxta  fluvium  Sala  :  ilem  vicinam 
villam  Dielpach  et  Hunfeidiamf  qiise  jam  oppidulum. 


S.  EIGILE. 


Ait 


A  gentem  illam  ad  fldem  Cbristi  converlit.  El  post  non 
lottgum  leinpus  totam  provinciam  iliam  in  parochias 
*  episcopales  divisit,  et  servos  Domini  ad  docendum 
et  bapiizandum  poieslalem  dedlt.  Tunc  pars  maxima 
bealo  Stnnni,populi  et  terrae  lllius,ad  procurandum 
committiiur.  Suscepto  igltor  praedicationis  officio, 
curam  modis  omnibus  impendit,  qualiter  non  par- 
vum  Domino  populum  acqiiireret.  Sed  temporibus 
instabat  opporlunis ,  sacris  eos  sermonibus  docens, 
ut  idola  et  siinulacra  derelinquerent,  Christi  fldem 
susciperent,  deorum  suorum  templa  destruerent,  Iu« 
cos  socciderent,  sanctas  quoque  basilicas  a^dificarenl. 
24.  Qno  cum  mullum  temporis  praedicando  el 
bapllzando  com  suis  preshyteris  percgisset,  ei  per 
rcgiones  qnasque  singillas  ecclesias  consiruxisset, 

^  iterum  postea  Saxonum  gens  praya  et  perversa  a 
flde  Chrisii  devlans,  vanis  se  erroribus  implicaTlt, 
congregatoque  exercilu  ultra  flnes  suos  egressa  est, 
et  usque  ad  Rhenum  vastando  et  depopolando  cuncta 
pervenit.  Cumque  inde  reversi  essent,  infesta  caede 
qnoscunqne  invenire  potuerunt,  trucidarunl.  Quorum 
cum  exercitus  in  Loganacinse,  quod  prope  supradi- 
ctum  coenobium  jacet,  consedissel,  conspiraverunt 
ul  lectam  virorom  mulliludinem  de  exerciiu  ad 
ipsum  monasteriiim  miltereni,  et  cuncta  quae  repe- 
rirenl,  igni  comburerent,  et  scrvos  Dei  ferro  truci- 
darenl.  Quod  cum  comperlsset  sanctus  Sturmi,  sta- 
tim  vocatis  ad  se  fratribus,  periculum  qnod  eis  im- 
niinebat  innotult,  et  consilium  dedit  ut  sancti  mar- 
tyris  corpore  assuinpio,  ad  Hametanburg  properas- 

^  sent.  Ipse  vero  vir  Dei  Stnrmi  foras  in  Wedereiba 
perrexit,  studium  habenssi  qno  modo  possetpravo- 
rum  conspirationem  cohibere.  Nos  autem  fratres 
discipuli  ejus,  assuropto  sancti  mariyris  corpore  de 
sepulcro ,  io  quo  annos  ^  viginil  qualuor  positum 
fuerat,  a  monasierio  cum  universis  famulis  Dei  pro- 
flcisci  coepimus.  Mansimus  prima  nocte  ad  proximam 
cellam,  ubi  Fuldae  alveo  Fledenaefluenla  se  miscent. 
Inde  surgenles  mane,  ad  ulteriorem  pervenimus  Sin* 
nam,  ibique  fiximus  tenlorium,  in  quo  sacratissi- 
mom  Cbristi  martyris  siaiulmus  corpos,  et  in  clr- 
cuitu  milites  Christi  casira  metaii  sunl.  Ubi  cum  in 
iabernaculis  ires  exegimus  nocies,  quarlo  jam  die 
legali  noslri  venerunt,  qui  referebant ,  de  parte  et 

fv  genie  nostra  nonnullos  congregaios  contra  Saxones 
bellnm  inirc,  eosque  victos  ad  proprias  aufugisso 
ierras.  Qood  cum  audivisscmus,  sacra  beati  Marty- 
ris  ossa  sustulimus,  el  gaudenies  ad  monasterium 
unde  digressi  sumus,  revertebamur ;  ct  Dei  marlyrls 

e  MetropoUtani  provincla  iiroLpytia,  episcopl  ira/)- 
omot,  primarium  sedium  ul  Pairiarcharum  «lOimKnc 
olim  dicebaiur  ex  conc.  Antioch.  can.  d..  Paroehia 
aniiquis  magis  placet  pro  dioecesi  episcopi,  quam 
parcecia.  Certe  parochos,  inquit  Nonius  MarcelluSy 
c  a  Gnpco  iracium  est  nomen,  quod  vehicula  prae- 
beat.  I  Nam  pi*aebenda  omnia  ira^oxM  dicuntur.  Nunc 
vulgo  Parorhia  strictius  sumitur  pro  qualibel  dioo- 
cesisepiscopalispariicula,  cui  singulariscurio  praeesl. 

^  Goncordant  buic  calculo  Annalcs  Fuldenses,  qui 
id  faclum  anno  778  rcferunt. 


4i5  BERNOWINUS  CLAROMONTANUS  EPISC.  444 

sancta  sepulcro  quo  prius  ineraiit  ossa  bumavimus  «,  A  ceplo  proposito  omnes  dies  Tilae  vestrae  pcrscverale. 


Cliristo  Domino  gratias  referentes,  quod  pace  con- 
cessa  nostro  monasterio  inhabilare  sineremur. 

25.  Tunc  iterum  rex  Caroius,  ad  confirmationem 
inciioalse  iidei  Christianae,  cum  exercilu  ad  illam 
terram  perre%it,  et  venerandum  Sturmen  infirmum, 
}am  seneclute  fessum,  in  Heresburg  ad  tueiidam  ufr 
bem  cum  sociis  suis  sedere  jussit.  Dispositis  secun- 
dum  voluntatem  suam  universis  rex  cum  rediret, 
sanctum  virum  paucos  dtes  post  reditum  squm  iu 
supradicta  urbe  sedere  imperavit.  Quo  expleto,  ad 
monasterium  vir  Dei  rediit,  babita  secum  medico 
domini  regis  Caridi,  cui  nomen  'Wintarus,  qui  ejus 
subveniret  infirmitati.  Dum  vero  quadam  die,  arti« 
suae  ei  nescio  quam   polionem  infuderal,  cum  qua 


Deum  altissimum  pro  me  orate,  et  si  qutppiam  prave 
apud  vos  egi,  vel  aliquem  injuste  offendi,  ignoscite 
mibi  :  et  ego  cunctis  ex  intimo  corde  omnia  conTi« 
cia  et  «mnes  contumelias  meas  ignosco ,  nccnon  et 
Lullo,  qoi  mihi  semper  adversabatur.  Post  isla  et 
alia  nonnulla  bona  verba,  fratribus  valedicens,  di- 
misit  eos.  E^ressis  ergo  fratribus,  coepit  vir  sanctos 
acriter  languescere,  et  ad  suprema  perurgeri.  Erat 
universis  mcBror,  et  tristitia  magva  animos  obside- 
l)at  fratrum,  qui  solius  Dei,  lacrymabili  voce,  mi- 
sericordiam  inipforabant,  et  obitum  sancti  ac  Tcne- 
randi  abbatis  siii  Sturmi  maximis  Domino  commea- 
dabant  precibus. 
t6,  Ahera  autem  die,  id  est  xvi  Kal.  Januarii,  in- 


minuere  dcbuit  infirinitatem ;  sed  iia  auxit,  ut  Tali-  B  gravescente  languore  ad  extrema  deductos  est.  Cir- 


dius  et  acrius  ei  lues  acerba  augeretur.  Et  anxius 
dicere  coepit,  qu4Kl  ei  ipedicus  qui  minuefe  morbum 
debuerat,  malum  grande  irrogasset.  Currere  citius 
ad  ecclesiam  jubet,  omnes  gloggas  ^  pariter  moveri 
imperavit,elfratribus  congregaiis  obilum  suum  dto 
adfuturum  nunliare  praecepit,  et  pro  se  enixius  orare 
postuiavit.  Congregata  prius  omni  familia,  domum 
iu  qua  ipse  jacebat,  eam  introduci  fecit,atqueomnem 
coiigregationem  his  verbis  adorsus  est :  Yos,  inquit, 
o  fratres,  studium  meum  cognovistis,  qualiter  usque 
in  hodiernum  diem  pro  vestra  utililate  et  pace  labo- 
ravi,  et  hoc  maxime  curavi  qualiter  istud  monaste- 
rium  post  obitum  meum  perseverare  in  voiuntate 
Christi  valerel,  et  vos  islic  Domino  servire  aincere 


curo  cbaritate  quiretis,  o  filii.  Nunc  vero  in  con*  ^  manet  reguum.  Amen. 


,C 


aimstantibus  vero  nobis  et  videntibus  ejus  celerem 
fore  exiium,  aliquis  e  nobis  exorslis  est :  Pater,  in- 
quit,  uos  non  ambigimns  te  ad  Dominum  migratu- 
rum,  et  ad  vilam  pervenire  perennem ;  quapropler 
paternitatem  tuam  deprecamur  ut  nostri  memorari 
digneris,  et  ibi  pro  discipulis  tuis  Domino  preces 
lyindere,  quomodo  jostnm  confidimus  nobis  profiitu- 
rnm,  quod  talem  pnemittimus  patronum.Qui,  subilo 
intuens  nos  :  Exhibete,  inqoit,  vosmetipsos  dignos, 
et  tales  estote  in  vestrls  moribns,  ut  rite  valeam  pro 
\obis  orare  :  et  ita  faciam  quod  postulatis.  Post 
vero  Tcrba  haec,  sancta  illa  anima  canie  soluta  est, 
et  de  ergastulo  corporis  erepta,  bonis  meritis  re- 
pleta  migravit  ad  Christum,  cujus  in  perpetuam  per- 


tt  Et  tamen  arca,  seu  ciborium,^uper  sancli  Boni- 
facii  tumuium  erecta  fecerat  a  Sturinio,  supra  num. 
^.  Non  ergo  sanclorum  corpora  in  superna  ci!>orii 

Earte,siquidem  fere  soUdum  erat,  sed  iu  ipso  tumulo 
umari  tum  soleb  nt, 

b  Sic  campauas  vocabant.  \YiIUbaltlu6,etOlhIonus 
in  Yila  sancti  Bonifacii  sub  fiiiem  gloccas  et  cloggas 


appellant :  et  Bonifadus  ipse  in  epistok  9  cloceam^ 
tamelsi  jam  campan(e  vocabqlo.  usus  fuerat  Beda  in 
lib.  IV,  cap.  23,  ex  quo  aliisque  colligimus,  pene  sin- 
gulare  esse  id  quod  boc  loco  scribitur  depiusatis  cc- 
clesise  signis  sub  extremos  Sturmii  exspirantis  ago- 


nes. 


ua— ei 


ANNO  DOMINI  DGCGUIV. 


BERNOWmUS 


CLAilOMONTANUS  EPISCOPUS. 


NOTITIA   HISTORICA  IN  BERNOWINUM. 

(Hist.  FraDC.  Htt.,  tom.  lY,  pag.iSl.) 


De  Bemowino  episoopo  Claromontano  altum  diu  apud  omnes  scriptores  silentium.  Primusnomen  ejus  ex 
oblivione^ruit  Mabillonius,  qui  carmina  quxdam  ejus  iiomine  inscripta  edidit  ex  manuscripto  bibliolhec» 
Ottobonianic.  Incertum  plane  quando  ad  sedem  Claromoutanam  sit  evectuset  quo  anno  e^vivis  excesseriU 
Caroli  magni  munificentia  adjutus  Bernowinus  magnam  ecclesiam  in  honorem  sancli  Alliri  sedificavit  in 
sua  civitate  episcopaU.  Bernowini  quatuor  tantum  carmina  exstant,  inter  quae  ejus  epitapbium.- 


i25 


GARMINA. 


446 


BERNOWINI  CARMINA. 


CARMEN  PRIMUM. 

(Mabill.,  Annal.  Bened.,  tom.  II,  pag.  717.) 
Oinnipotens  I>ominus,  qni  celsa  vel  ima  gubernas, 

Majestate  potens  semper  ubique  Deus, 
Respice  de  solio  sanciorum  gloria  snmmo, 
*  Auxiiiumque  tuis,  Rex  bone,  da  famulis. 
Principibus  pacem,  subjeclis  adde  salulem  : 

Hostis  peile  minas,  et  Tera  bella  preme. 
Hieo  quoque,  quas  si;|iui  fulgenlia  culmina  templl 

Bernowinas  ego,  sint  tibi  grata  Deo.  ^ 
Angiislo  et  Carolo,  c  Jus  virtute  peregi, 
.  GoJicede  imperii  gaudia  magna  sui. 
Qiiisquis  ei  biuc  summas  precibus  pulsaveHt  anres , 

Effectum  trihual  semper  habere  Deus. 
Hoc  construxit  opus,  lector,  qiiod  cernis  bonestnm. 

Bernowinns  ovans,  ductus  amore  Dei  : 
Illius  neenon  magni  pro  patris  amore, 

Corpore  qul  sanctai  pausat  in  arce  domus, 
lo  qua  multa  Deus  ja^  jam  miracula  mitis 

Sicpius  ostendit,  illius  ob  meritum. 
Si  veniet  quisquis  fldei  de  munere  dives, 

Quod  pelit  invenit,  quod  cupit  ecce  tenet, 
Yos  fi  atres,  venia;  petitores,  obsecro  vobis 

Poscite  factori  dona  superna  domus. 
Hsec  iibi  constiiui,  Illidi  magne  sacerdos, 

Quae  nitet  hic  Domini...  clara  domus. 
Bemowinus  ego,  sanclonim  parvus  amator, 

Qni  tibi  pnecipiie  vota  precesque  fero  : 
Te  rogo  suppliciter  pro  me  prece  posce  Tonantem, 

Ut  purgel  venia  crimiua  cuncta  mea. 
£t  Garolo  Augusto,  cujus  pietale  fovemur, 

Praebea^  selherei  praemia  larga  soli. 

CARMEN  II. 

(Mabili.  ibid,) 

Qui  cupiat  rerqm  studiosos  forie  viator 

Aiictorem  scire  carminis,  aut  operis ; 
Gum  rediit,  quaeso,  modicum  subsistat  eundo, 

Et  legat  hunc  titulum,  qui  sibi  cuncta  refertr 
Bemovinus  ego  nam  dicor  humillimus  epus 

Gulinina  quae  feci,  carmina  quse  cecini. 
Qiii  veniet  veniam  scelerum  deposcere  fletu, 

Transeat  bas  portas,  ad  loca  sancta  situs, 
Corpore  Ulidius  celsa  qui  pausat  in  aula 

Eximius  meritis  et  pietate  potens. 
Ulic  inveniet  solatia  certa  salotis, 

£t  quam  cum  iacrymis  poscet,  habet  veniam, 

CARMEN  III. 

Bernowini  efntaphium, 

(Mabill.  ibid,) 
Haec  qui  sacra  petis  venerandi  culmina  templi, 

Eximios  cuitos  quae  pietatis  habent ; 
Hoc  relegas  carmen  nostri  miserabile  casos, 

Ultima  qoem  vitse  contuiit  hora  mihi. 
Dives  eram  quondam,  lato  famosus  in  orbe, 


X     Principibus  multo  charus  amore  piis. 
Gloria  me  rerum  mage  referebat  opima, 

Sed  regum  solita  pluris  amicitia. 
Propterea  populi  largo  venerabar  bonore, 

Muneribus  nimiis  atque  favore  precis. 
Sed  subita  ereptus  tanto  de  culmine  sorte, 

Angusti  fequies  me  ten^t  ista  loci. 
Ila^c  tibi  dant  nostrae,  lecior,  exeinpla  figurae 

Totius'hoc  vitae  quo  gradiaris  iter  : 
Quo  nec  divitias,  nec  turpia  lucra  sequaris, 

Nec  peritums  eas  caeca  talenta  petens. 
Quae  dum  servantur  tenebris  immersa  profundis, 

In  baratrum  miltuntanlra  saorata  suos. 
Quid  delicatis  prodest  assuescere  v.ensi^? 

Qaidve  Uborata  purpura  ab  arte  tibi? 
B  Nam  datur  infeiix  corpus,  cui  tanta  parantur 

Adfore  mox  pulvis  verniibus  esca  simul. 
Scd  jam  po^co  vicem  reddas  mihi  oarminis  hujus, 

Atque  tllius  dic  tu  misevere  J)eus,     . 
.  Hunc  concede  mihi  qulsquis  succedis  hooorem« 

Nostro  deposni  qui  mea  membra  loco. 
Quera  peto  nulla  manus  violet,  dum  dioat  ab  allo 

Omnipotens  :  Surge,  jam  tuba  nostra  jiibet. 
Ylta,  salus,  requies,  spes,  gloria,  gralia,  virlus, 

Da  veniam  famulo  tu  niihi,  Ghrist'\  tuo,  elc, 

Bernowino  des  pius  aime  micantia  regna, 

Natis  qui  inittis  hominum  per  lumina  lumen, 

Gratis  conceiis  cui  grandi  mole  subaclo,  etc« 

Sic  pro  te  tuisque  cunctis  redde  vota  Domino, 

Et  suomm  memorare  supplico, 

C  Aulam  istam  quam  fundavit  triumphrinte  Cafolo. 

Qui  cupit  domum  ingredi,  bonisque  vuli  perfrui , 

Dicat  vadens  oro  supplex,  Pax  huic  sit  domui, 

Quamjussil  servare  Chrislus,  ejusque  discipuli. 

His  peractis  exeunies  supplex  posco,  diciie: 

Miserere  Bernowino,  rex,  Deus  altissime, 

Gonstruxit  qui  domum  islam  omavitque  carmine. 

Hac  in  domo  fulget  alma  Ghristi  cmx  mirabilis, 

In  quasahis,  lux,  et  vita,  victor  ineffabilis 

peudens  plebem  liberavit  bosUs  ab  insidiis. 

(Habentur  eju$dem  Bemowini  episoifn  versu$  ad  er^ 
cem,  Item  ver$u$  incaliceet  patenay  qui  $ic  habeni :) 

Bernowinus  humilis  sua  reddit  vota  Tonanti. 

Hoc  corpus  humilis....  praestat  vita  beata. 

GARMEN  IV. 

Ver$u$  ad  crucem. 
(Marten.,  ampli$$.  CoUect.  tom.  YI,  pag.  820.) 
Gonditor  aeterne,  quem  laudo  versibiis  istis 
IVex  requiem  Bernwino  da  patcr  ptusque  redemptor 
\irtus  virtutum,  viclor,  victoria  Jesu 
Gbriste,  tu  justus  judex,  miserere  mei  iam  re\; 
Omnipotens  Dominus  mondi  formator  et  anctor, 
Sis  pius  et  clemcns,  mihi  sis  spes  unica  vitae. 
Suspice  hoc  munus,  te  supplex  accipe  rogo. 


il7  DUNGAU  RETXUSI  448 

t  TSSS=SSSSSSSSSSSSSSSSSSSSSSSSSSSSS, 

kmO  DOMINI  DGGCXXYI. 

DUNGALUS  RECLUSUS. 


^w 


NOTITIA  HISTORICA. 

(Apud  Fabriciuffl,  6iblk>lb.  med.  el  int|  LattoitaUs.) 


Dungalns  Reclusus,  sive  monachus  solitariam  vitam  ducens,  scripsit  epistolam  ad  Carolum  tfagRom  de 
oupiici  eciipsi  solari,  qu»  dicebatur  contigisse  priore  anno  8i0.  Edidit  Liicas  Dacherius  lomo  X  Spicilegiiy 
page  145  (editionis  nov»  tom.  III,  pag.  524;  ubi  etiam  Ismaeiis  Buliialdi  censora,  repetila  ex  praefaiioae 
tomi  decimi  editionis  prioris).  Idem  an  alius  diaconus  Parisiensis  circa  annum  828  iibrum  composuit  Res^ 
pousionum  adversus  Clandii  Taurinensis  Sentenlias  cultum  imaginuni  dissuadentes,  ad  Ludovicum  iinpe- 
ratorem  et  Loib^riiim  iiliuni  ejus  Augustuin.  Primus  edidit  Pupyrius  Massonus  Parisiis  1608,  unde  inaer- 
tusBibliolhecis  Patrum,  Parisiis  1624,  tom.  IV ;  Colon.,  lom.  IX,  et  Lugd.,  tom.  XIV,  pag.  196. 


JBUN OALI  RECLUSI 

r-  '  EPISTOM  OE  DCPLICI  SOIIS  ECIIPSI  AMO  SIO. 

AD  CAROLUM  MAGNUM, 

(Ex  Spiciiegio  Dacherii,  tom.  RI,  pa^.  5^40 


In  aomine  Patris,  et  Filii»  et  Splritus  sancti.  Do-  A  vcster  fldelis  l^muhis  et  oretor,  non  immemor  quod 

mino  'gloriosissimo  Carolo  serenissimo  Augusto ,  vos  Waldoni  abbali  direxistis  epistolam,  ut  per 

omniom    antecedeniium    Romanorum    principum  illam  me  ipse  ex  vestris  verbis  interrogaret  de  ra- 

cunctis  nebilibus   bouestisque  regalium  virtutum  tione  defectus  solis,  quem  anno  praeterito  ab  incar- 

douis  et  exercitiis  studiosissimoi  vita  longseva,  fida  natione  Doroini  810  bis  evenisse  plurium  relatu  vo- 

talus,  continua  benevolentia,  pax,  corooa  immar-  bis  fuisse  compertum  dixistis,  et  quem  sicut  tus 

cescibilis,  gloria  sine  fine^  legisse  memorastis,  non  soluio  anliqui  genliliucn 

Audtvi  ergo,  Domine  dilectissime»  ego  Dungalus  pbiiosophi ,    sed  et   quidam   Coaslantinopoliianus 

*  EffifUUa  Dungali^  Hijus  epistolae  auetor  est  Dun-     ducto,   sed  iioa  factam  (  addo  et  non  visaro  Euro* 

galus  Reciusus,  hoc  est,  soliiarius,  monasticam  vi-  pxis  nostris  bominibus).  Cbronologi  nihilominus, 

delicet  agens  vitam  procul  a  consortio  tum  mona-  iJrsamque  visam  in  suis  Chronicis  scripserunt,  opi- 

chorum  tum  saecularium.  Qua  in  epistola  cum  sale-  nionem,  vel  polias  errorem  vulgi  secuti.  Addendum 
bras  aliquot  reperissemus,  V.  C.  Ismaelem  Bulliai-i     mibi  videtur,  caiculaiorem  anni  iilius  810  in  boc 

dum  consuluimus ,  ut  pote  in  mathematicis  rebus  aUucinaluin  fuisse,quod  non  monueritillameciipsim 

apprime  versatum.  sicul  et  in  omni  genere  solidae  in  locis  line»  sequinoctiali  subjectis  aut  meridiona- 

litteratunB,  ut  de  illa  quid  sentiret,  nobis  exponere  libus  apparituram  fuisse,  et  visendam  in  hemisphae- 

dignaretur.  Scripsit  iiaque  observatiuncuiam,  quam  rlo  australi.  Non  est  enim  possibile  ut  in  locis  ab 
hic  exscribendam  operae  pceiium  duximus.               B  aequinoctiaii  linea  paiilo  remotioribus  intra  semesire 

«  Uaec  epistola  Dungali ,  quamvis  nec  perite,  nec  spatiiim  binae  eclipses  solis  ceniantur,   quod  sub 

clare  respondeat  quaeslioni  ab  imperatore  propo-  linea  acqiiinoctiili ,  vel  in  locis  subjacentibus  paral- 

sitae,  neque  demonstret  qu;e  ostendere  oportuit,  uti-  lelis  ab  ea  non  longe  descriptis  accidere  polest : 

lis  nihilominus  in  eo  est  quoJ  argunt  tnnc  temporis  intra  vero  quinquemestre  spatium  in  eodem  hemi- 

plures,   ipsuinque  Imperatorcm  dubilasse   de  eo  sphaerio  boreali  vel  austrino  bioae  eclipscs  solares 

quoda  quibusdam  teinere  et  inanijactautia  impulsis  coaspxi  queunt :  quoe  omnia  demonstrarl  possunt, 

asserebatur,  duas  cclipses  solis  anno  Cbristi  810  nt  pote  vera.  Sed  hujua  epistoiae  auctor  Dongalus 

factas  ac  visas  fuisse  io  nostra  Europa,  qui  quldem  has  dilTerentias  ignorasse  videtur.  Cumque  pndte 

ratione  Gulti  dubitabant.  Cum  possioile  iion  fuerit  Kal.  Decemb.  ejusdem  anni810eclipsissolis,  anim- 

hoc  anno  810,  vii  IJ.  Jun.,  solera  defecisse,  aut  de-  adversa  ab  Europaeis,  priorem  illam  vii  Id.  Jun. 

fectum  illins  in  Europa  adnotatum  fuisse.  Oplime  factam,  ab  antoecis  uostris  et  antipodibus,  aot  sal-* 

ad  hunc  annum  adnotavit  Calvisius,  et  rectissimo  tem  in  hemisphserio  australl  visani  fuisse  asserec^ 

judicavit  hanc  eclipsim  solis  die  vii  Id.  Jun.  ab  all-  debuit,  ut  quoostioni  plene  satisfaceret.  >  Huc  osqiie 

quo,  qoi  Kalendarium  scripsit,  prjediclam  fuisse«  l>niael  Bullialdus.  Duiigali  epistolam  collegtt  noster 

calcuh)  ttx  labulis  aslronomicis  imperfectioribus  de-  Joaiines  Mabillon  «  scripto  codicc  Sanrciuigiano. 


449 


EPIST.  DE  DLTLICI  SOLIS  EaiPSI  ANN.  DCCCX. 


450 


^iscopuft,  qaasi  naturalem  concursionis  elemento-  A  non  possunt,  sed  pro  diversitate  circumspicientis 


inim  effectum  usilatae  et  cerbe  explorationis  periiia 
cognitum  prius  dixere,  quam  fieret. 

Inde  vestrae  beatissimae  et  ctarissimae  serenitati 
Tisum  est  mandare  nt  de  dicla  causa  ego  quasi 
sectator  sapientixinlenrogarerquid  sentirem,  et  quid 
scirem,  etquid  sentirem  profercndo  et  respondendo  fa- 
terer,  exceptamscriberetnr,  scriptumquevobis  defer- 
retur.  Non  differam  igitur,  neque  dissimulabo  vestro 
^ecundum  vires  sanctissimo  et  atilissimo  parere 
praeoeplo;  etutinam  tam  efficax  quam  voluntarius 
etisterem,  ut  non  solum  velle,  sed  et  compote  voto 
assequi  cupita  valerem ,  licet  apud  summum  Recio- 
rem  pronus  et  alacris  affectus  pro  re  effecta  et 
adimpleta  reputattir. 


babilantisve  variantur :  qu»  omnia  transitive  noml  < 
nata  et  numerata  in  hoc  loco  non  est  opus  expo- 
nere.  Duo  ergo^  pnedicta  lumina,  boc  est  sol  et 
luna,  et  quinque  steliae  qus  appellantur  vaga^ ,  sep- 
tem  memoratas  sphseras  matimse  sphaerae  duodecim 
signa  cuntinenti,  quae  aplanes  vocatur,  subjectas 
dispertiverunt,  et  occupatis  regionibas  quasi  pro* 
prias  et  speciales  haereditates  singulse  singulas  ob- 
tlnuerunt. 

fai  prima  autem  sphtera  de  septem  illa  est  stella 
quae  dicilur  Saturni,  in  secunda  Jovis,  in  tertia 
Hartis,  in  quarta  hoc  est  medla,  sol,  in  quinta 
stella  Yeneris,  in  sexta  Mercurii ;  septimam  quae 
est  omnium  extima  ei  infima,  luna  tenet.  Ita  Clcero 


Qoia  ergo,  domine  mi,  hujus  rationis  investigato  B  descrlbit,  cui  Archimedes  et  Chaldaeorum  ratto  cou- 


et  peritla  ad  philosophos,  hoc  est,  pbysicos  proprie 
et  specialiler  pertinet,  sicutvcstri  continent  apices, 
quorum  libri  composiliores  et  dili^entiores  quamvis 
mibi  hon  suppetant,  quibas  de  bis  rebus  et  de  tali* 
bus  etercitatiori  sermone  et  enucleatiori  expres- 
sione  tractaverunt ,  et  per  quos  vobis  plenius  et 
enidUias  de  inquisilis  respondere  me  posse  credi- 
derim.  Secundum  simplices  tamen  et  leves  compen- 
diososque  libellos  qui  inter  roanus  sunt,  in  quan- 
tum  de  ipsis  tol^por  obtunsi  cordis  et  tardus  sensus 
vix  lento  conamitie  pigroqae  nisu  reptans  et  nio- 
vens,  praelibare  quiverlt,  ne  vulgari  proverbio  Inpus 
in  fabula,  pavido  slupidoque  silentio  reprimi  vi  7ear, 
utcunque  respondebo ;  sciens  indubitatissime  vestram 


sentit.  Plato  vero  a  hma  sursum  secandum,  hoc  est, 
inter  septem  a  summo  locum  sextum  solem  tenere 
confirmat,  secutus  iflgyptios  omnium  philosophiae 
disciplinarum  parentes,  qui  ita  solem  inter  lunam 
et  Mercurium  locatum  volant.  Qaamvis  autem  ista 
persuasio  Tullii  et  auctomm  ejus  quibusdam  ediclis 
et  credibilibus  rationlbus  fulta  convaluit,  et  ab  onn 
nibus  pene  in  usum  recepta  est,  perspicacior  tamen 
Platonis  obsemtio  veriorem  ordlnem  deprehendisse 
videtur,  quam  praeter  indaginem  visus  haec  quoque 
raiio  commendat,  quod  lunam  qnae  luce  propria  ca- 
ret,  et  de  sole  mutuatur,  necesse  est  fonti  luminis 
sui  esse  suhjectam ;  haec  entm  ratio  lunam  facit  non 
habere  himen  proprium,  cacteras  omnes  stellas  iu- 


serenissimae  ct  piissimae  longanimiutis  indulgibilem  C  cere  suo,  quod  illae  supra  solem  locatae  in  ipso  pu- 


clemenliam,  si  quid  minos  aut  aliter  dixero,  faci- 
lem  mihi  veniam  donaturam,  et  paterna  correctione 
me  veluti  praeter  industriam  sludiumve  per  fragili- 
tatem  infirmitatemque  delinquentem  modeste  casti- 
galuram. 

Hujus  autem  quaestionis  Origo  repetenda  est,  ut 
ab  inilio  sicut  in  cxteris  solet  disputalionibus,  per 
ordinem  ratio  explicanda  procedehs,  congnia  red- 
datur  de  interrogatls  responsio.  Macrobius  igitur 
Ambrosius  in  expositione  Ciceronis  inler  caetera 
commemorat  de  novem  circulis,  qui  aplanen  illam 
ambiunt,  hoc  est  maximam  sphaeram  in  qua  duo- 
decim  signa  videnlur  infixa,  et  cui  subjectae  septem 
aliae  spbaerac  per  quas  duo  lumina  sol  et  luna  et  vaga 


rissimo  aethere  sunt,  in-  quo  omne  quidquid  est,  ut 
verbis  Philosoph!  loquar,  lux  natiiralis  et  sna  est, 
quae  toia  cum  igne  suo  iCi  spbaerae  solls  incombit,  at 
cceli  zonae  qnae  procul  a  sole  snnt  perpetuo  frigore 
oppressae  sint ;  inna  vero,  quia  ipsa  sola  sab  sole 
est ,  et  caducorum  jam  regioni  luce  saa  carenti 
proxima,  lucere  non  potuit.  Denique  quia  totins 
mundi  ima  pars.terra  est,  aetberis  antem  iraa  pars 
luna  esl,  lunam  autem  terram  sed  aetheream  voca- 
verunt,  immobilis  autem  ut  terra  esse  non  potuit» 
quia  in  sphaera  quae  votvitur  nibil  matiet  irtimobile 
praeter  centrum;  mundanae  autem  sphaerae  terra 
centrum  est,  ideo  sola  immobllis  perseverat :  rursus 
terra  accepto  solis  lomine  clarescit  tantummodo, 


quinque  discurrunt.  Ofbium  aulem,  hoc  est  circu-  ^  non  lucct ;  luna  speculi  instar  lumen  quo  illustratur 


lorum  praedictorum,  primns  est  galaclias ,  quod  la- 
tine  lacteus  interpretator,  qui  solns  subjacet  oculis, 
cxteris  circulis  magis  cogitatione  qiiam  visu  com- 
prehendendis.  Secundus  zodiacus  circulus,  hoc  est 
signircr,  signa,  id  est,  stelbs  et  sidera  ferendo  et 
continendo  dicius.  Quinque  alii  circuli  parelleli  vo- 
cantur,  dicti  hoc  nomine,  quod  neque  in  omnibus 
aeqnales  sunt,  neqne  inxquales;  de  quibus  \irgi- 
lius  memorat  in  Ceorgicls. 

Praeter  hos  alii  duo  sunt  Coluri  quibus  nomen 
dedit  iinperfecta  conversio  :  duo,  qui  numero  prac- 
dicto  superadduntur,  Meridianus  et  Horizon  noi 
icribantur  in  splixra,  quia  certum  Iccum  habere 


emittit,  quae  quamvis  densius  corpns  sit  quam  cae- 
tera  coelcstia,  at  multum  tamen  terreno  purius,  flt 
acceptae  hici  penetrabile ,  adeo  at  eam  de  se  rursus 
emittat,  nullum  tamen  ad  nos  pnaeferentem  sensum 
caloris»  quia  lucis  radius  cum  ad  nos  de  origine 
sua,  id  est,  de  sole  pervenit,  natnram  secum  ignis 
de  quo  nascitur  devehit ;  cum  vero  in  lunse  corpus 
iufunditury  et  inde  resplendet,  solam  refundit  clari- 
tadinem  ,  non  calorem  :  nam  et  speculum  cum 
splendorem  de  se  vi  oppositi  eminus  Ignis  immittit, 
solam  ignis  similitudinem  carentem  sensu  caloris 
ostendii. 
His  illud  adjiciendum  <»st,  pr«ter  solcm  et  lunam, 


451 


DUNGALl  RECLUSI 


iSi 


et  stellas  quinque  quac  appellantur  vagae,  reliquas  A  quoque  ipse  non  aliter  quam  ^b  occasn  in  orientem 


omnes  alias  inGxas  cojIo,  nec  nisi  cum  coelo  moveri. 
Alii,  quorum  assertio  vero  propior  esl,  has  quoque 
cMxerunt  suo  molu ,  praeter  quod  cum  coeli  conver- 
sione  feruntur,  accedere,  sed  propter  immensitatcm 
extimi  globi  excedentia  credibilem  numerum  saecula 
multa  una  cursus  sui  ambitione  consuiiiere,  et  ideo 
nuUum  earum  motum  ab  homine  sentii^i ;  cum  nOn 
sufOciat  humanx  viUe  spatium  ad  breve  saltem  pun- 
ctum  lam  tardae  accessionis  deprehendendum.  Solem 
autem  acinnam  et  stellas  quinque*  quibus  ab  errore 
Domen,  praeter  quod  secum  trahit  ab  ortu  in  occa- 
sum  coeli  diunia  conversio,  ipsa  suo  motu  in  orien- 
tem  ab  occideute  procedere,  argumentis  ad  verum 
ducentibus  comprobatur  ,  moveri  enim  coeloque  non 


movetur,  et  rursus  recedens  paulatim  semper  in 
orientem  regrediendo  relinquit  occasum;  sol  quoque 
ipse  naturaliter  quam  ab  occasu  in  orieniem  mo- 
vetur.  Et  licet  tardius  recessum  suum  quam  luna 
conficiat,  quippe  qudd  tanto  tempore  signum  unum 
emetiatur  quanto  totum  zodiacum  luna  discarril, 
manifcsla  tamen  et  subjecta  oculls  motus  sui  pne- 
stat  indicia  :  hunc  enim  in  Ariete  esse  ponam,  quod 
quia  aequinoctiale  signum  est,  pares  ho^as  sonini  et 
diei  facit.  Li  hoc  signo  cum  occidit,  Libram,  id  esl, 
Scorpii  chelas  mox  oriri  vidcmus,  et  apparet  Taurus 
vicjnus  occasui :  nam  Yergilias  et  Hyadas  partes 
Tauri  clariores  non  multo  post  solem  mergenles  vi- 
demus.  Sequenli  mense  sol  in  signum  posterius,  id 


csse  inOxas  et  visus  et  ralio  afflrmat  <  dum  modo  in  B  est  in  Taurum  recedit,  et  ita  fit  ut.neque  Yergilue, 


hac,  modo  in  illa  coeli  regione  visuntur,  et  sxpe  cum 
in  unuin  duse  pluresve  convenerlnt ,  et  a  loco  in 
quo  simul  visae  sunt,  et  a  se  posiea  separantur, 
quod  infixae  stellai  non  faciunt,  sed  in  iisdem  Ibcis 
seinper  videntur,  nec  a  sui  unquam  se  copulatione 
dispergunl,  ab  ortu  vero  ad  occasum  In  contrarium 
molu  propiore  volvi  non  solum  manifestissima  ra- 
tione,  sed  oculis  quoque  approbantibus  demou- 
stratur. 

Conaideralo  enim  signorum  ordine,  quibus  zodia- 
cum  divisum  vel  dislinclum  videmus,  ab  uno  signo 
quolibet  ordinis  ejus  sumam  exordium :  cum  Aries 
exoritur,  post  ipsum  Taurus  emergit ;  hunc  Gemkni 
sequuntur,  hos  Cancer,  et  per  ordinem  reliqua.  Si 
istae  ergo   in  occtdentem  ab  oriente  procederent,  C  Scorpius  ortus  appareat;  Gemini  vero  vicini   tunc 


Meque  alia  pars  Tauri  illo  mense  videatur  :  signum 
enim  quod  et  cum  sole  occidil,  semper  occulitur, 
adeo  ut  et  vicina  ^stra  solis  propinquitate  celentur : 
nam  et  Canis  tunc,  quia  vicinus  Tauro  est,  non  vi- 
detur,  tectus  lucis  propinquitate.  Et  hoc  est  quod 
Yirgilius  ait  i 

Candidos  aurafis  aperlt  cnm  ccnrmbaf;  anniim 
Taorus,  et  adverso  cedens  Caois  occldit  asfro. 

Non  enim  vult  intelligi  Tauro  oriente  cum  sole  mox 
in  occasu  fieri  Canem,  qui  proximus  Tauro  est,  sed 
occidere  eom  dixit  Tauro  gestante  solem,  quia  tunc 
incipit  non  videri,  sole  vicino.  Tunc  tamen  occi- 
dente  sole  Libra  adeo  superior  invenitur,  ut  loius 


non  ab  Ariete  in  Taurum,  qui  retro  Ioca(us  est, 
nec  a  Tauro  in  Geminos  signum  poslerius  volveren- 
tur  :  sed  a  Geminis  in  Taurum ,  et  a  Tauro  in  Arie- 
tem  rectae  et  mundanai  voiubilitatis  consona  acces- 
sione  procederent.  Cum  vero  a  primo  signo  in  se- 
cundum,  a  secundo  ad  terlium ,  et  in Je  ad  reliqua 
quse  posteriora  sunt  revolvuntur,  signa  autem  iiifixa 
coeio  feruntur,  sine  dubio  constat  has  stellas  non 
cuni  coelo,  sed  contra  coelum  moveri.  Hoc  ut  plene 
luceat,  astruam  de  lunae  cursu,  quae  et  claritale 
sua  et  velocitate  noiaLilior  est.  Secundo  fere  die 
circa  occasum  videtur,  et  quasi  vicina  soli,  quem 
nuper  reliquit«  postquam  ille  demersus  esl,  ipsa 
coeli  marginem  tenet  antccedenti  siiper  occideiis; 


videntur  oceasui;  rursus  post  Tauri  mensem  Ge- 
mini  non  videntur,  quod  in  eos  solem  migrasse  si' 
gRificat.  Post  Geminos  redit  in  Cancrom,  et  tum 
cum  occidit  mox  Libra  in  medio  coelo  videlur  :  adeo 
constat  solem  tribus  signis  peractis,  id  esl,  Aricte 
et  Tauro  et  Geminis  ad  medietatcm  hemisphxrii 
recessissc^ 

Dcni(|ue  post  Ires  menses  sequcntes,  tribus  signis 
quae  sequuiitur  inceusis,  Cancrum  dico,  Leonem  cl 
Yirgineni,  invenitur  in  Libra;  quae  rursus  aequat 
noctem  diei,  et  dum  in  ipso  slguo  occidit,  mox  ori-> 
tur  Arics,  in  quo  sol  ante  sex  menses  oceidere  sole- 
bat.  Ideo  autem  occasum  ejus  quam  ortum  elegimua 
prxponendum,  quia  signa  posteriora  post  occasum 


tertio  die  tardius  occidit  quarn  secundo;  et  ita  quo-  ^  viuentur)  et  dum  ad  hrcc  quo  sole  mergente  videri 


tidie  longius  ab  occasu  recedit,  ut  septimo  die  circa 
solis  occasum  in  medio  coelo  ipsa  videatur  .  post 
alios  vero  septem  cum  ille  mergit,  haec  oritur,  adeo 
media  parte  mensis  dimidium  coelum ,  id  est,  unum 
hemisphaerium  ab  occasu  in  orienlem  recedeudo 
metitur ;  rursus  post  septem  alios  circa  solis  occa- 
sum  lalentis  hemisphaerii  verliccm  tenet,  cujus  rei 
indicitim  est  qiiod  medio  noctis  exorilur  :  postrcmo 
toiidem  diehi*s  cxactis,  additis  insuper  plus  minusve 
aliis  duobus,  solem  denuo  comprehendit,  et  vicinus 
videtur  ortus  amborum  ,  quandiu  soli  succedens 
rursus  moveatur,  et  rursus  recedens  paulaiim  sem- 
pcr  ia  orientem  regrediendo  relinquat  occasum<  Sol 


solent,  solem  redire  monstramus,  sine  dubio  euni 
contrario  motu  recedere  quam  coelmn  movetur, 
•stendimus.  H.ec  autem  quae  de  sole  ac  luna  dixi** 
mus,  eliam  quinquc  stellarum  recessum  assignarc 
sufficient  :  pari  enim  ratione  in  posteriora  signa 
migrando,  semper  mundanai  volubilitati  coniraria 
recessione  ycrsantur,  quarum  cursus  rccursusqne 
ipso  sole  nioderari  perhibelur  ;  nam  certa  spntii 
definitio  est,  ad  quam  cum  unaquaeque  erratica  stella 
reccdens  ad  solem  perveneril,  tanquam  ultra  prohi^ 
beatur  acccdere,  agi  relro  videtur  -  et  rursus  cum 
certam  partein  recedendo  contigerit,  ad  directi 
cursus  consueta  revocatur ,  ita  soiis  vis  et  potestas 


4S5 


EPIST.  DE  DUPLICI  SOLIS  EGLIPSI  ANN.  DCCCX. 


i5i 


iDOlus  reliqnonim  iuminura  conslituia  demenstone  A  pat,  duabns  Hneis  limitdtum  cst,  et  tertia  ducla  p»r 


moderalur. 

Circus  ergo  sive  circuhis  intelligitur  uniuscujus- 
que  stellae  una  integra  et  peracta  conversio ,  id  est, 
ab  eodem  loco  post  emensum  sphaene  per  qiiain 
movetur  ambitum  in  eumdem  locum  regressus.  Est 
aulem  hic  linea  ambiens  sphxram  ac  veluti  semi- 
lam  faciens,  per  quam  soi  et  luna  discurrit,  et  intra 
quam  vagantium  stellarum  error  legilimus  cocrce- 
tur,  quas  ideo  veleres  errare  dixerunt,  quia  elcursu 
6uo  fenintur,  et  contra  sphxm  maxinue,  id  est, 
ipsius  coeli  impetnm  contrario  motu  ad  orientcm  ab 
occidente  volvuntur,  et  omnium  quidem  par  celefi- 
tas,  motus  simiiis,  idem  est  modus  meandi,  sed  non 
omnes  eodem  temporis  spatio  circos  suos  orbesque 


medium  ediptica  vocatur,  quia  cnm  cursum  suum 
in  eadem  linea  pariter  sol  et  luna  conficiunt,  alto 
rius  corum  necesse  cst  evenire  defecttim;  soiis,  si 
ei  tunc  luna  succedat;  lunae,  si  tunc  adversa  ait 
soli.  Idco  nec  sol  nnquam  deficit,  nisi  cum  tricesi-^ 
mus  luna:  dies  esl;  el  nisi  quinlo  decimo  Cttrsus 
sui  die,  nescit  iuna  defectum  :  sic  enim  evenit  nt 
aut  lunx  conlra  solem  posilae,  ad  muiuandum  ab  eo 
solidum  lumen,  snb  eadem  linea  invenlus  terrse  co- 
nus  obsistat,.aut  i^oli  ipsa  succedens,  o' jectu  suo  ab 
bumano  aspectu  lumen  ejus  repellat.  In  defectu  au~ 
tem  sol  ipse  nihil  paiitur,  sed  noster  fraudatur  aspe- 
ctus,  luna  vero  circa  proprinm  defectum  laborac, 
non  accipiendo  solis  lumen,  cujus  beneficio  uoclem 


conficiunt.  Causam  vero  sub  eadein  celerilate  di-»  ^  coIorat;quodsciensVirgiIius,  disciplinarumomnium 
versi   spatii  inaequalitas  sphserarum  efficit ,   quas     peritissimus,  ail : 


singul^e  stellse  periustrant  i  a  Satunii  cnim  sphaera, 
quae  est  prima  de  sepiem,  usqne  ad  spbaeram  Jovis, 
a  summo  .secundam  inlerjecii  spatii  tanta  distantia 
est,  ut  zodiaci  ambilum  superior  triginta  annis, 
duodecim  vero  subjecia  conficiat»  mrsus  lantum  a 
Jove  sphaera  Martis  recedit,  -  ut  eumdem  cursum 
biennio  peragat.  Yenus  autem  tanto  est  a  regione 
Martis  inferior,  ut  ei  aunus  satis  sit  ad  zodiacum 
peragrandum. 

Jam  vero  ita  Veneri  proxima  est  stella  Hercurii; 
et  Mercurio  sol  propinquus»  ut  hi  tres  coelum  suum 
pari  temporis  spatio,  id  est,  anno  plus  minusve  cir- 
cuineant:  ideo  et  Cicero  hos  duos  cursus  eoinites 
solis  vocavit,  quia  in  spatio  pari  longc  a  se  nun-  ^ 
quam  recedunt :  luna  autem  tantum  ab  his  deorsum 
rccessit,  ut  quod  iili  anno,  vigiiiti  oclo  diebus  con- 
ficiat.  Sed  Cicero  cum  quartum  de  septem  solem 
velit,  quartus  autem  inter  sepiem  non  fere  medius, 
sed  omnimodo  medius  et  sit  et  habcatur,  non 
abnipte  medium  solein,  sed  fere  inedium  dixit  his 
verbis  :  c  Deinde  de  septem  mediam  fere  regiotiem 
lol  oblinet,\  Sed  non  vaiat  acljeclio  qua  ha^c  pro> 
nunliatio  temperatur;  nam  sol  qiiartum  locuni  obti- 
nens,  inediam  regionem  tenet  numero,  se.l  non  spa- 
tio;  Saturni  enim  stella,  quae  summa  est,  Zodiacum 
Iriginta  annis  pcragrat  :  sol  medius  anno  uno ;  luna 
ulliina  uno  mense  non  integro.  Tantum  ergo  intcr- 


Der«ctus  solis  varios,  1ana?que  lubores. 
Quamvis  igitur  trium  linearum  ductus  zodiacum 
et  claudat  et  dividat,  unum  tamen  circum  auctor 
vocabulorum  dici  voluit  antiquttas,  secundum  vero 
quosdam  phiiosophos  latitudo  zodiaci  duodecim  li- 
neis  mensuratur,  ex  quibus  juxta  paris  numeri 
naturam  duas  haberi  medias  necesse  est,  quas 
taniummodo  a  sole  iustrari  confirmantes,  iunam 
per  omnes  discurrere  dicunt.Quapropter  uitro  cilro- 
que  vagata  eclipsim  fieri  singulis  mensibus  non 
sinit.  Omnibus  tamcn  annis  ulriusque  sideris  defe* 
ctus  statutis  diebus  borisqne  evenire  comprobant, 
quamvis  non  semper  appareant,  ideo  quia  aliquando 
fiunt  subtuB  terram  in  parte  latentis  hemisphdcrll, 
aliquando  supra;  sed  propter  nubila  et  propter 
globositatem  et  convexitalem  terr»  neqne  ubique, 
neque  eisdem  horis  ab  dmnibus  cerni  possunt; 
unde  certissimum  est  ssepius  ista  fieri  quam  videri* 
nec  aiqualiter  cunctis  apparere  cum  videntur;  unde 
vespertinos  soiis  ac  lunx  defectus  Orientales  non 
sentiunt,  neque  matutinos  Occidentales,  obstante 
cono  terr(e  aique  visum  arcente.  Luna^  antem  defe- 
cluin  aiiquando  quinto  mense  a  priori,  solis  vcro 
septimo  ejusdem  bis  in  triginla  diebus  super  (erras 
occuliari,  nccnon  ab  aliis  visum  esse,  quondain  in 
duoJecim  diebus  utrumque  sidus  dcficere  probabili 
ratione  et  traditione  cognovimus. 


est  inter  solem  et  Saturnuni,  quanlum  inter  unum         Uespondi  ergo,  ut  mihi  videtur,  beatissime  Au« 


et  triginta;  tantum  inter  lunam  solemque,  quanluin 
iiiter  duodecim  et  unuin;  unde  apparct  lolius  a 
suromo  ia  imum  spatii  cerlain  ex  me  iia  parie  divi- 
sionem  solis  regione  iion  ficri.  Sed  quanlum  ad  nu- 
niernm  pertinet,  veluti  ioter  septem  quartus  me<Kus 
dictlur,  quamvis  propter  inaequalitatem  spaliorum 
adjeclmne  fere  particul%  temperatur.  Zodiacus  ergo 
circulus.est  unus  ex  undecim  supradictis,  qui  soius 
potuit  iatitudinem  hoc  modo  quem  referimus,  adi- 
pisci.  Natura  coelestium  circulorum  incorporalis  est, 
liiieaque  ita  mente  concipitur,  ut  sola  iongitudine 
censeatur,  latum  habere  non  possit;  in  Zodiaco  lon- 
giiudinem  signorum  capacitas  exigebat.  Quantnm 
igiUir  spatii  iata  dimensid  porrectis  siderilHis  occu* 


guste,  secundum  vestrarum  e&actionem  litlerarum, 
et  dixi  ex  eorumdem  auctoritate  quemadmodum  an- 
tiqui  philosophi  et  scicrunt  et  pra^scierunt,  quomodo 
fieret  defectus  solis,  et  quando  fieret  -  illi  enim 
omnium  disciplinarum  peritissimi,  et  nullius  sectse 
inscii  veteribus  approbatae ,  sagacissima  elimatse  ot 
dt-f^ecatai  mentis  inientione,  et  perspicadssima  pur* 
gatissimaque  interni  sensus  acie  prsefixa ,  omnium 
rerum  natnras,  rationes,  causas  et  origines  subti* 
iissimeet  instantissime  nalurali  investigatione  quaer 
siverunl,  accuratissime  et  eificacissime  illo  a  qua 
omne  datum  optimum  est  et  amne  donum  perfeetum 
ofTerente  quaesita  invenerunt,  inventa  et  depreliensa 
diligenlissime  et  intentisaime  observaveniut  *  inde 


455 


DUNG/IlLI  RECLUSI 


4M 


phTRici  astronoini»  specialiler  stadentes ,  eadem  A  tanio  enim  lempore  coelum  circoit,  Jotis  aotem 


dimissima  meditatissimaque  diligentia  ortus  et  obitus 
stellarum  inlueAtes  et  intuendo  experientes,  solis 
et  hmae  et  reliquarum  qninque  vagantium  cursus 
et  recursus,  accessus  et  recessus  plenissime  explo- 
raverunt,  in  tantom  ut  explorando  indubitatissime 
scirent  quantas  lineas  zodiaci  circuli  unaqusque 
gtella  errattca  lustraret,  et  per  qnara  proprie  et  spe^ 
cialiter  de  ipsis  lineis  in  prsesenli  cursum  dirigeret, 
et  in  qoo  signo  et  in  qua  parte  ipsius  signi  esset. 
Qui  ergo  ita  de  subtilioribus,  licet  veris  et  natnrali- 
bus,  aliarum  stellarum  motibus  certissime  et  stu- 
diosissime  cognoverunt,  cur  solis  et  iunac  cursus, 
qui  vere  nolabiliores  et  faciliores  sunt  ad  cogno- 
Bcendum»  iguorarent,  ut  eos  laleret  quomodo  vel 
quando  per  eamdem  zodiaci  circuli  edipticam  ii-  B  dat.  Mundani  ergo  annl  finis  est|  cum  stellae  omoes 


stella  duodecim,  et  Saturni  triginta  annos  in  eadom 
circomiiione  consumit. 

Haec  de  sole  et  luna,  ac  vagis,  ut  ante  retullmus, 
jam  nota  sunt :  annus  vero,  qui  mondanus  vocatizrv 
qui  vere  verlens  est,  qaia  conversione  plense  uni- 
versitatis  efficitur,  largissimis  saeculis  explicaiur» 
ci^us  ratio  talis  est.  Slelise  omnes  et  sidera,  qoae 
infixa  caelo  videntur,  quorum  proprinm  motnm 
nunquam  visus  humanos  sentire  vel  deprehendere 
potesi,  moventur  tamen»  et  praeter  cceli  volobiiiia- 
tem  qua  semper  trahuntur,  suo  quoqoe  accesso  lam 
sero  promovent,  ut  nuUius  hominum  vita  tam  longa 
sit,  quae  observatione  continua  factam  de  loco  per 
mutationem,  in  quo primum  viderat,  depreben 


neam  currerent,  et  illam  unam  eamdemque  lustran- 
tcs,  iu  unum  signum  et  in  unam  partem  coirent, 
et  in  eamdem  parlem  coeuntes,  lunaque  in  ipsa 
soli  succedente  eclipsis  fieret  solis. 

Non  solum  ergo  praedicti  pbilosophi  eclipsimi 
hoc  est  defectum  solis  prsesciebant,  et  praescienies 
praedicebant  quando  post  unum  mensem  fulurus 
esset;  sed  quando  per  annum,  aut  xx  aut  c  h  annos 
sequerelur,  per  supradictam  sagacem  explorationem 
et  diligentem  observationem  longe  ante  experli 
praesignabant.  Sed  ut  plus  miremini,  usque  ad  quin- 
decim  millia  annorum  taiibus  argumentis  protcnde- 
ront.  Inde  Gicero  visionem  Africani  referens,  ita  di- 


omniaque  sidera,  quae  aplanes  habet,  a  certo  loco 
ad  eumdem  locum  ita  remeaverint,  ut  ne  ona  qui- 
dem  coeli  stella  in  alio  loco  sit  qoam  in  qoo  fuit, 
cum  omnes  aliae  ex  eo  loco  molae  sunt  ad  quem  re- 
versae,  anno  soo  finem  dederunt,  ita  ut  sol  et  luna 
cum  errattcis  quinqne  in  iisdem  locis  et  partibos 
sint,  in  quibos  incipiente  mundano  anno  fuerunt: 
hoc  autem,  ut  physici  volunt,  post  anBorom  qoin- 
decim  millia  peracta  contingit. 

Ergo  sicut  annus  lunae  mensis  est,  et  annos  solis 
doodecim  menses,  et  altarum  stcilarum  hi  sudI 
anni  qnos  supra  retulimus;  ita  mundanom  annnm 
quindecim  miliia  annorum,  quales  nunc  computamus 


cit :  c  Homines  populariicr  annum  tanluramodo  solis     efficiunt.  Ille  ergo  vere  annus  vertens  vocandos  est, 
unius  astri  redituja  meliuntur;  re  auiera  recU  cum  ^  q^era  non  solis,  id  est  unius  astri ,  reditus  metitor. 


ad  idem  imde  semel  profecta  suat,  cuncta  aslra  re- 
dierunl,  eademqoe  totius  coeli  descriptionem  longis 
intervaliis  retulerunt :  tunc  ilte  vere  vertens  annus 
appellari  polest,  inquo  vix  dicere  audeoquam  mulla 
hominum  saecula  teneantur.  Namque  ut  olim  defi- 
cere  soi  hominibus  exstinguique  visus  est,  cum  Ro- 
muii  animus  haec  ipsa  in  templa  peneiravlt,  quando- 
qne  ab  eadem  parie  sol  eodemque  tempore  ilerum 
d^fecerit,  tum  signis  omnibus  ad  idem  principium 
stellisque  revocatis,  expletum  annum  babeto;  cujus 
quidem  anni  nondum  vicesimam  partem  Qcilo  csse 
conversam.  > 
Quae  verba  Tullii  Ambrosiana   expressio  aperit 


sed  quem  stellarum  omnium,  quae  in  quocunque 
ccelo  snnt,  ad  eumdem  locum  reditus  sub  eadem 
ooeli  totius  descriptione  concludit;  unde  mondanns 
dicitur,  quia  mundus  proprie  coelum  vocalor.  Igttnr 
sicut  annum  solis  non  solum  a  Kalendis  Jannariis 
osque  ad  easdem  vocamus,  sed  et  a  sequente  post 
Kalendas  die  usque  ad  eumdem  diem,  et  a  quocun- 
qne  cujuslibet  mensis  die  usque  in  diem  eamdein 
reditus,  annus  vocatur;  ita  hujus  mundanf  anni  ini- 
tium  sibi  quisque  facit  quodcunqoe  decreverit,  ut 
ecce  nnnc  Gicero  a  defectu  solis,  qui  snb  Romuli 
flne  contigit,  mundani  anni  principinm  sibi  ipse 
constiluit,  et  licet  etiara  sa^issirae  postea  defectus 


hoc  modo  atque  pandit  :  Annus  non  is  solus  est  j^  solis  evcnerit,  non  dicitur  tamen  mnndanum  annum 


quem  nuac  communis  omnium  osus  appellat;  sed 
singolorom  seo  lominumt  boc  esi  solis  et  lunse,  sive 
stellamm,  emenso  omni  coeli  circuilu,  a  corto  loco 
in  eumdem  locum  reditus,  annus  suus  est :  sic  men- 
sis  lunae  annus  est  intra  quem  coeli  ambitom  lustrat: 
nam  et  a  luna  mensis  diciiur,  quia  Gneco  nomine 
luna  fxnvm  vocatur» 

Virgilius  denique  ad  discretionem  lunaris  anni, 
qui  brevis  est,  annum,  qui  curso  solis  efficitur,  si- 
gniflcare  volens  ait : 

Interet  magBumsol  circonivolritur  annuffl. 
Annom  magnom  vocana  solis  comparatione  Innaris ; 
nam  corsos  qoidem  Veneris  atque  Mercurli  pene 
par  solis;  Martis  i'cro  annus  fere  biennium  tencl: 


repetita  defeciio  solis  implessi?,  sed  tunc  implebitur 
cum  sol  deflciens  in  iisdem  locis  et  partibus  et  ipse 
erit,  et  omnes  coeli  stellas  omniaque  sidera  rorsos 
inveniet  in  quibus  fuerant  sub  Romulo,  cum  post 
annorum  quindccim  millia  sicut  asseront  philoso- 
phi,  sol  denuo  ita  deflciet,  ot  in  eodem  signo  ea- 
demqne  parie  sit,  ad  idem  prin(Jpium,  in  qoo  soh 
Romulo  fuerant,  stellis  quoque  omnibus  sigiiisqne 
revocalis. 

Anno  ergo  prseterito  8i0  ab  incamatione  Domiui 
non  est  mirom  edipsin  solis  evenisse,  sicnt  vestrae 
indicant  litterae;  teptimo  Idus  Jtttiias^  prima  tfmc 
initiante  luna,  et  rursus  in  eodem  anno  pridie  Ka^ 
tendas  DeeembrtSy  trigesima  in^^ipiente  luna,  et  a 


4S)  LIB.  ADVfiRSUS  GLAUDIUM  TAURIN.--  PRJSFATIO.  tfa 

priore  defecio  s^tiiiio  meose,  hoc  edtDeoemlNre  in-  A  popolo  dooet  et  triboat  mohis  iD&is  de  tob  el  tuilo 


cboante;  qoi  sic  defectos  solis  deflDitar  oovissima 
primsTe  lona  fleri,  et  septimo  mense  a  priore  defe- 
€to«  (piamYis  aliqoaodo  penitos  non  appareat,  com 
cerle  silfactos,  aut  si  apparoerit  non  semper  obique 
ceroatur,  aot  si  ubique  conspiciatur,  udn  eisdem 
horis  omoes  aeqoaliter  videant  eyenisse  propter  sn- 
pradlclas  causas. 

Si  quis  ergo  etiam  in  hoc  tempore  tanto  sensos 
acumine  pneditus,  Unta  instantiae  diotuniitate  ni- 
8US,  tanta  exploraiionis  et  observatioois  diligenUa 
Inlentus,  eadem  otiositate  et  curiositate  sicot  priori 
«tate  geniti,  soilicitos  taotom  stodiom  erga  astro- 
nomioB  aot  cojosconqoe  disciplin»  assectationem 
adhiboerit,  nonne  idem  facile  credeodos  est  ad 


principe  et  magistro  gaodere,  qoi  omnibus  «qoallter 
omnium  bonorom  operom  et  virtatom  et  honesta- 
rom  discipiinarom  doctor  praecipous,  et  p^rfectom 
habetor  cxemplar  rectoribos  ad  suos  sobjeclos  bene 
regendos,  militibus  ad  soam  exercendam  legitime 
militiam,  clericis  ad  oniyersaiis  Ghristianae  reiijf  ionis 
ritom  recte  observandom,  pbiiosophis  et  sclmlasticis 
ad  honeste  de  humanis  philosopbandom  et  sapien- 
dom,  reverenterque  atque  orthodoxe  de  divints  sen- 
tiendom  et  credendom.  Qoid  plora  de  nostri  domioi 
Augusti  Garoli  summis  virtutibos  et  excellentibos 
dicere  nitor,  com  licet  moltom  daborare  velim 
tous  referre  non  potero?  Hoc  tantom  veraciter  di- 
cimos,  qood  omnes  ono  ore  conclamant,  quiii  in  ista 


eamdem  antiquorum    scientiam    et    praescieotiam  ^  ^^^*  '^  4"*  '^unc  Deo  donante  Franci  dominantur, 


posse  pervenirer  YolunUs  enim  dispar,  non  natnra, 
quae  una  et  sqoalis  est,  homines  tantum  a  se  disUre 
facit,  qoanquam  io  primis  homioibas  propter  mondi 
adolescenUam  et  vim  corporom,  et  sensoom  vigo- 
rem  magis  voluisse  comperimos. 

Hic  ergb  nooc  de  eclipsi  soUs  sit  Onis  dlceodi, 

non  quod  dixlsse  forsiun  sofflcienter  arbitrer,  sed 

qnia  ad  praesens  proprii  ingenioli  exigoitas  amplius 

mcmorare  non  quiveril :  PUuius  enim  secandos  et 

alii  libri,  per  qoos  aestimem  haec  me  posse  sopplero, 

Don  habeotur  noblscom  in  his  parabus,  com  de 

talibus  per  me  ipsum  oihil  audeam  excogiure  ne- 

que  praesumam.  Vos  auiem,  domine  piissime  Augo- 

»te.  quibus  prae  omnibos  affluenUam  sapienti«,  sicut  r 

et  caBteraruni  saucUrum  virtotum  Deus  distrjboit, 

wgo  suppiiciter  ut  in.qoo  vobis  de  hac  caosa  igoo- 

wre  videar,  aot  allter  «stimare  qoam  rectum  est, 

instroere  et  dirigere  digiMmiiol :  Stuttu  enim  mundi 

tlegtt  Dem :  Et,  Non  et  a^  evm  penQnarum  aece- 

pito,  ut  uon  solom  vestne  porissim»  et  clarissimae 

sapientiae  lox  Wg  ^  ^^  ^^^^  ,„^j^  ^^  ^^  ^^ 

qui  longe;  et  non  solum  per  aperU  camporom  dis- 
currentes  illustret,  verom  etiam  Reclosos  ticet  per 
nuias  el  joocioras  vestri  sewolssimi  splendoris  ra- 
dms  exerens  perfondat.  Omnibos  ergo  valde  oecesse 
est  atteoti»  et  as^idttisprecibos  rogan^  et  postolare, 
ut  Dominas  et  Salvator  noster  Jesos  Ohria*.,  mo 


ab  ioitio  mondi  tahs  rex  et  taiis  prioceps  nonqoam 
visos  est,  qoi  sic  esset  forUs,  sapiens,  et  reiigiosos 
sicut  noster  dominus  Augustos  Carolus.  De  caetero 
autem  per  soa  sancU  et  sublimia  meriu,  forsiUn 
de  suo  semine  Ulis  oriatur.  Hoc  solum  superest  ut 
nos  orones  Ghristiani  altlssimis  vocibus  et  devotissi- 
mis  cordibus  unanimiter  clamemus  ad  Dominom  et 
rogemos  ut  nostri  opUmi  domioi  Augosti  Caioli 
triomphos  mohipllcet,  Imperiom  dilatet ,  sacrant 
conservet  progeniem,  sanitatem  conflrmet,  vitam  lo 
raoltos  extendat  aonorum  currico]os.Exaudi,  exaudi, 
exaodi,  Chrisle. 

Sicot  ergo,  domine  reverentissime  atque  dulcis- 
sime,  Deo  et  vesiro  fideli  f:«mulo  Waldoni  abbaU  man* 
dasUs,  ot  me  de  talibus  ex  vestris  verbis  commo- 
nendo  interrogaret,  et  exigendo  commoneret,  qui 
sicut  vobis  fidelis,  iu  mihi  de  hac  re  gravis  et  im- 
portunus  exactor  quamvis  moderate  exsUtit,  iu 
per  illom  vobis  remitto,  ot  indeei  graUas  referaUs, 
si  quid  in  his  bene  dixerim,  qoae  per  ejus  urgentem 
exactionem  volens  nolens  solvi :  si  autem  aliquid 
male  propter  meum  proprium  negleclum,  mihi  poe- 
nitenUam  quam  veliUs  clementer  imponaUs.  Opto 
vos  bene  semper  valere  in  Deo,  opUme  domine,  et 
Don  untum  opUme  domine,  sed  et  piissime  atque 
amaotissime  PaUr. 


nv 


DUNGrALI  REGLUSI 

IIBll  IDTKISDS  CMDinil  TAUiUiniSli 

AD  LUDOVICUM  ET  LOTHARIDM  AUGG, 

/Ex  Bibllotbeci  veunun  PatnuB.) 


^^* 


I>RiEFATIO. 

Anti$tUibu$  et  elero  GaUiet  Papirtu$  Ma$$OHu$. 
^    ^       *•***"*  H«aw  maxime     hec  dobito  aum  recte  hoc  nAmina  annniiart  u^^il 


( 


patool.  cy. 


'-.lfT*?j 


qum  recte  hoc  nomioe  appellari  haereiUs 

15 


bUNGALI  RECLUS! 


debeat,  speroqne  futurum  ^t  cathotica  Ecctesia  ex  A 
iDotlel)eMi3&t'  posl4UiiiA"Ula  senuerit,  ^latiiijn  et  ^ 
quietem  sit  alijua|ido  lisjbjtura  :  majorcs  enim  vestri 
Edc  seuiper^creltidere*,  Tianc'peslem  serrVeiiehum 
ciim  dtu  iibcucdt  -dfesKuftim,  tunc cufn  saccrdotes 
Domini  se  et  greges  sibi  commissos  diligenler  ex- 
cusserinl^  staiuerinlque  sic  vitam  componere,  ul  re- 
preliendi  amplins  non  possint.  Sane  sui>erioribus 
sicculis  ,pUirimie  btcreses  TegnavenTni,'quanim  ne 
Bomirta  quidem  recensere  possis,  lia  eveniet  iis  quSfe 
iiunc  orbein  afUij^unt ,  et  cum  diu  sa^vierint  evanes- 
cent.  Claudius  quidiMU  Jaurinensis  cpiscopus  olim 
possime  dc  iniaginibifs  sciUiens,  fccit  ul  JonasAu- 
Teli^ab^ensfs  aniistes'  adversus  huertsim  lllam  scribe- 
ret,  quo(J  ab  co  prjeslitnm  est  Caroh  Caivi  tempori- 
bus,  niulta  in  eo  0})ere  de  Carolo  ^lagno,  mulia  de 
ludovico  palrc  pio  principe  s:\nclai Dei^tcclesi;^  filio 
hdvti"sns  prc-liyterum  naiione  Hhpanunif  riomine 
Ciaudium  dicuntur.  At  Dongahis,  qvem  voiits  nunc 
supplices  ofteriuuis,  et  ipse  exceliens  Miealoj/us  suu  g 
eoJein  Lutlovico  nhperalore  ejusque  filio  nobiiissiino 
Aiigusio  LoiharioVixil;  ffic  lifiellum  suurii  vocrit  re- 
sponstones  ex  anctoriiate  et  doctrina  sanctorum  Pa- 
trum  deOoratas  et  cxceiptas  cootinentem ,  sub  no- 
ininc  et  lionorc  gloriosissimorum  principum  Chri- 
stiahissimorum  sancta;  Ecclftsiae  reciorum  domtntim 
Lutovici  maxinn  ac  serenissimf  inlperatoris,  cjusqire 
glii  Aiigusti  Lotbani,  contni  insanas  l^iaspliemasque 
Claudii  Tatirincnsis  nsenias.  lu  quo  lil)ello  illa  impri- 
mrs  Dungali  senlcntia  nolanda  cst  :  c  Qualis  6t 
i}uanTa  e$i  insdiTa  elacio,  et  vana  tcmentas  ut  quod 
tf  primtevo  tempOre  Cfaristianiiatis  per  annos  lerme 
^^2Q  aut  eo  amplius  a  sanctis  ac  beaiissimis  I^atribus 
el  reliKiosissimis  jpdstmoduin'principibiis  adVforium 
fct  budemDomintln  6fcclesi!s  elin  qufbusIifcciCbrl- 
stianoruitt  domlbas  fiM  concessum,  consiitutdm,  et 
jussum  est,  unus  homo  blaspbemare,  reprebcndere, 
conculcare,  projicere  ac  sunlare  prxsunial?  quasi  in 
lanlo  falh  dfctof' iilpalid  nn!li<s  slc  saWctns  Tel  Vaplcns  « 
in  £cdesia  Dei  eistitisset  a^ictor,  qtif'  tam  afdeniissi-  r 
roum  in  corde  suo  zelum  vel  sii)>tiJi:ssimum  habei*et 
inte^Iectum  sicut  iste  qui  audet  oppugnaro  qiiod  cx- 
teri,  quas?  rormidolosi  ansi  non  ^unl,*vel  vTlupcrare 
qood  alii  esse  Tituperandtim  quasr  stulti  non'  irird- 
lexernnt.  i  Sed  antequam  Claudius  Taurincnsis  in- 
surgeret  Ih  £cclesiam  Dei,  Felix  tDrgellilanus  tem- 
porc  Caroli  Magni  Eccfesiam  vexabai ,  ui  hic  Dun- 
zali  locos  ostendlt :  c  Domtnns  bedtissimdft  mefmorix 
Carohis  florentissimus  vigilantissiimtsque  callioiicse 
iidei  tutor  et  propugnator»  nequissiina;  caput  viperae 
in  magistro  nujus  erroris  FeTice  conlra  slbilantis 


im 


umtatem  Ecclesia;  apostoHc»  aucloritatis  praevalida 
felrreflque-cou^gerjt  virga.  >  £Vaf;issiiiia  Mteio  Ec- 
c^esix  jiumina,  ut  Ambrosium,  Uicronymum,  4^gM- 
slinuin,'tJre*goriurn  Nysscnum,  Joahncm  pirysoslo- 
mum,  t}regoriifii(i  Romannri)  ^ontlficem.  fatuits  ille 
Taurinensis  episcopus  ol^struere,  si  possci,  coiiarc- 
tur;  sed  illi  vitu  et  moribus  cj,  scicniia  longe  supe- 
riores  uno  sahctitatis  noininc  salis  tuti  siint  adycrsus 
rabidi  canis  calumnias.  Dtitnr  pnt'terea  Duhgatiis 
testimoniis  Paiiltiii  Ai|uiuini  et  N^lcnsiseplscopi,  ifc 
qtio  D.  Aiigustinus  lib.  i  de  Civiiatc  Dci  :  Pauliuus 
iioster,  ait,  Nolcnsis  cpiscopiis  cx  opulentissiiiio  ai- 
Tile,  voluniate  paupcrrimus  ct  copfosissiinc  sanciiis 
fuit;  et  Dungilus  de  codem:  Saiictltatc  ct  saplenlia 
praidilus,  eiquasi  qua^dani  p/iarus  ct  lijrris  iite^pa- 
gnabilis.  Ulilur  cliani  aiictoriialc  ct  teslimonjo  Au- 
relii  Clcmrnlls,  Pnidciifii  viri  cohsiifafisci  Hicrorum 
enidttissfmi ,  cnjtis  poclnala  leinporibtts  TlicbJctsu 
junioris  ct  llouorii  maxinia  iaude  dsgiiissiina  %isa 
Kunl.  Ulilur  ci  IMisciaiii  aiictorilalc,  de  qiio  idem 
Duirgabts,  Pri<kCian  s,  :iit,  |)ro))lcr  hobilissiint  rlari- 
latem  ingciili  lumeii  Itontana;  mcinVdixineniitvoci- 
lari.  Cassioilorus  in  libcllo  de  Ortbogr.-^phta.  £x 
Prisciano  mo(i(M'iio  auciorc  lia^c  dccciiiia  suiii  et 
duodecimo  capile  (jusdcih.  Ex' Frisciano,  inqiiit, 
grainmatico,  qni  nostro  tcmiKirc  Constanliiiopoli 
«loctor  Itiit,  ista  collecLt-  sunt.  Sediiliiim  qnoque  ct 
Forlunaluni  poctas;  buiic  quiilcm,  postea  epis0Opiiiii 
Pictavienscm,  pro  suic  causa:  dcrensione  Puugalus 
citat.  ttaquc  liunc  anctorem  vchiti  f;ingulare  inumis 
ainplectimini  in  qtm  piurinius  ratiahes  ct  sancia 
^criptura  congcritquibus  probct  iion  ahs  rc  ab  Ec- 
clesia  cultum  sancloritm  probarl,  ipsiim  auicm  Dcum 
adorari  a  Cbristiano  popiilo,'  siipplicitcrqne  cbli  ul 
setcrnum  omnliim  CDnditorem?  Dtingalus  vcro  ipsc 
sc  aliundc  advcnissc  in  banc  tcrrani  tnilio  liliri  sui 
plane  tcstatur  ingciiuequc  f;\lcliir;  scd  uudo  advene- 
Vit  in  dubio  cst;  tiber  qirulein  ejus  viilclnr  scripius 
in  monastcrfo  Ijeatl  Dionyslr  ad  $cf|iianamtliiincn, 
ubi  iii  manibus  Vehf  Beiiciliclini  ordinisctliihtloilic- 
caiii  nobilis  ct  docti  viri  a  inuliis  visiis  esl.  Vciiit 
Wndcili  in  inanus  Pauli  Peiavii  scnaioris  Parisicnsis 
egregii  viri ,  in  mcmbranis  Vetcribus  scitc  pci-scri- 
ptus,  qui  iit  inihi  illtira  bimigite  i isielidit,  ifa  pari  be- 
nelicio  ulciur  in  cos  qui  nicndiraiias  ipsas  cupient 
vtdcrc.ExcmpIaris'  auleni  copiani  antc  quindocini 
amtOs  mibi  fceil  'Nlcolaus*  Fabcr  ciVis  P:(risiensis : 
qoos  idclrco  noininandos  putavi,  nc  qiiis  niendncii 
me  reuin  siispicctur  adeo  veritatis  luiMtnfcm  nt  pro 
ea  mori  maliin.  Bcnc  valcie.  Lulclinc  Parisioniw 
tiii  Kal.  Augostii608. 


APOLOGETICUM  ATQUE  RESCRIETUM  GLAUDIl   EPISGOPI 

ADVERSUS   THEUTMIRUM   ABBATEM. 


Epiatolam  tuam  cum  a^unctis  subter  capitulis  D 
plenam  garmlitate  atque  stolidilale  per  quemdam  ac- 
cepi  nisticum  porlitorem ;  in  qujbus  capitulis  denua- 
tias  te  esse  tnrbatum ,  eo  quod  rumor  abierit  ex 
Itarm  de  me  per  onines  Galltas^  iisque  ad  riiies  Hi- 
spanuB,  qnasi  ego  sectam  quipojlgm  novaiii  prsedica- 
verim,oontra  regulam  fidei  catholiae  :  quod  omnino 
falsissimum  est.  Nec  mirum  est  si  de  itfe  ista^Jixe- 
runt  diaboU  membra,  qui  ipsum  caput  nostrum  ct 
seductorem  et  daemoniacum  proclamaverunt.*^  Ego 
enim  non  sectam  doceo,  qui  unitatem  teiieo  et  veri- 
tatem  proclamo.  Sed  sectas  et  sclirsmata  et  super- 
l^iU<?tM»  atquQ  ha^roses  iii  qnantum  vahit,  compressi, 


W^^Uylf  £i  lUlSO^Yi  et  expugnavi,  et  expugnare  in- 
quantum  valeo  prorsus  Deo  adjiivante  non  cesso. 
Hqc  autem  idcjrco  jproy^it,  qukl  postqiiam  coactus 
sijsc^pi  saVcinam  B|s{o*riJis  officlC  liussus  a  pio  prin- 
cipe,  sanctae  Domini  Ecclesiae  catholicae  filio,  Ludo- 
vibo,  et  veni  in  Italiam',  civitatem  Taurinis.  Inveni 
omnes  basUicas  contra  ordinem  veritatis  sordibus 
anailicmatum  imaginibus  plenas,  cl  quia  quod  onines 
colebant,  ego  destruere  solus  coepi ,  et  idcirco  ape- 
rueruiu  'omnes  ora  sua  ad  blasphemandum  me,  el 
nisi  pominus  adiuyisset  me,  forsitan  vivum  de|^ 
tissent  me. 


m 


LtB.  ADYERSUS  CLAUDIUM  TAURIN. 


m 


Itm  ad  loewm. 


Gum  enim  di^lincte  dicatur  non  faciendam  siroili- 
tudinein  omnium  qux  in  coelo  sunt  aut  qux  in  terra 
vel  qux  sub  terra,  non  de  solis  similitudinibus  alie* 
Dorum  deorum  inlelligiiur  dictum,  sed  et  de  coelesti- 
bus  creaturis,aut  qux  in  honore  Greatoris  humanus 
senstis  poUiit  excogilare.  Adorare  est  laudare,  vene- 
rari.  rogare,  precari,  sappiicare,  iiiTOcarc,  precem 
effundere.  €olere  yero  est  gubernare,  observare,  offi- 
cium  facere,  frequentare,  venerari,  amare,  ditigere. 

Uem  ad  locum. 

Dfcuat  isti ,  contra  quos  Dei  Ecdesiam  defeqden- 
dam  suscepimus :  ^tm  pu^i^Mf  imagini  quam  ado- 
J9IPQ3  «liquid  ine^  diyinuip.  Sed  tantmnn^Qj^Q  pro 
honoi^  eiua»  ciiju^  ^fligie»  egt,  taii  eam  y$.9eriilLiope 


A  cem  pictam  atque  in  ejus  bonore  imaginatam  coli* 
mus,  veneramur  atqne  adoramus;  quibus  nihil  aliud 
placet  in  Salvatore  nostro,  nisi  quod  et  impils  pla- 
cuit  opprobrium  passionis  et  irriBio  mortis.  Hoo  de 
illo  credunt  qaod  el  impii  bomines,  ttve  Judaei,  sive 
pagani,  qui  eum  resurrexissc  diffidunt,  et  non  nove- 
runt  de  iilo  aliud  cogitare  nisi  eum  tortum  et  mor- 
tuum  et  semper  in  passione  positum  in  corde  suo 
eredunt  et  retinent ,  et  non  attendunt  neque  iotelli- 
gunl  quod  ait  Apostolus  :  Etn  novermui  secundum 
tarnem  CkrUtum,  $ed  nunc  jam  wm  nommui. 

Itemad  loifum. 

•  » —  •    ^ 

Gontra  qaos  req^ondepdvm  est,  quia  ai  omiie  li- 
gBam  aoh^ate  enici^  Daetam  volQHt  adorare,  pro  eo 


ador^Bms.  C4  re^ndc^^s,  quia  ^i  ^nctovj^o  iina-  ^  €«<»*  Chrirtjis  in  mee  iMipendit,  et  alia  multa  ittis 


gla^  bi  qui  ^biuDo^um  pultum  p^lUmex^i  yeneran- 
tor»  non  idofa  reli^eru|)t  sed  j^miML  ^utaverunt. 
Si  eniiD  scrjit^  in  pariete,  vel  pJMga^  imagines  Petri 
et  Pauli,  Joyis  ,et  SjEtturni,  juiv^  tf e^pur^U  ^^P  i&^  ^u 
sont,  n^c  iJ)l  apostoli ;  i^ec  isti,  pec  iili  bojuines^  ac 
per  boc  iiQmen  m^utuf.  E^rpr  tamexi,  ^t  tunp  et 
puDC  idem  [ipsje  perman^  ^emper.  Certe  §1  ^dorandi 
fuissenl  Jjiomin^es,  viyi  potius,  quain  mprtui  adoranijLi 
esse  debuerunt :  j<f  est  ubi  si/niUtudineiu  Dei  bal^enty 
.  non  ubi  pecorum,  yel  guod  verijus  est,  lapidum,  vel 
lignorum  yita  seosu  et  ratiop/^carpjpiteif .  ^x  qv?^  ^^ 
i^unauQiQliei;^  pens^ndum  esf » /luia  si  ppera  m^i^uu} 
Pej  ooja  svnf  adora^^a  et  poleoda,  .^ua^to  magijj 
oj^ra  maDuujCD  ^ominum  noi^  pnt  ^ dpranda  et  co- 


eoDvenit  quse  Ghristos  egit  per  carnem.Vix  enim  sex 
horis  in  cruce  pependit,  et  tamea  novem  meDslbus 
luDaribaa  et  siq»ra  undedm  dies  ia  utero  viiigiiiis 
fttit;qui  aimul  soDt  dies  solares  ducenti  septuaginta 
sex  :  id  est  novem  meDses  e(  sopra  dies  sex.  Ado- 
reotnr  ergo  paellae  virgiBee,  quia  virgo  peperit  Giiri» 
8tam.  Adorentur  et  praosepia,  qoia  mox  est  ut  Datoi 
in  praesepio  est  reciinatus.  Adoientur  et  veteres 
panni,  quia  contiouo  eum  natus  est,  pannis  veterihoa 
est  involutus.  Adorentor  et  naves,  quia  frequenter 
in  navibns  navigavit,  et  de  navicula  turbas  docuit,  et 
in  navi  dormivit ,  et  de  navi  ventis  imperavit ,  et  in 
dextera  navigii  rete  mittere  jussit,  quando  propbe- 
tica  illa  magna  captura  piscium  facta  est.  Adorentur 


lend|i  j^ror^us,  nee  px  bpnpr^  eorum  fuoruna  simi)i-  C  asini,  quia  aselium  sedendo  ad  Jerusalero  osque  per- 


todines  e;^  dlcuQtur ;  quia  al  imago  qoam  adorat 
Peas  QOD  eiit,  Qe(iua<][uam  vpQeranda  est  pro  bonore 
saDcfjoru]^ ,  qui  Qequacmaiia  divinos  sibi  arrogaot 
honores. 

Ad  loeum. 

Et  ideo  sciendom  eat  aummopere,  qoia  dod  soiom 
goi  visiMlia  igmei^a  atque  imagiDes  colit,  aed  etiam 
Huamtibel  sive  cceleslem,  sive  terrenam,  sive  spiri- 
taieffl,  aive  corpoream  ereatorgm  vice  nominis  Dei 
cioiit,  ei  aaioiem  animae  su»  quas  de  soio  Deo  est,  ab 
iliiasperat :  deiiiisest,de  qi^ibus  dicit  ApostoLus :  Et 
coluemnt£t  urvierunt  creaturw  potiui  quam  Creatori* 

Uetn  ad  locvm» 

Qfui  te  ad  faisas  imagines  humilias  et  incUoas? 


venit.  Adorentor  agni,  qoia  de  iHo  scriptom  est :  Eece 
Agnui  Dei^  ecee  qui  toltit  peccata  mundi.  Sed  isti 
perversorom  dogmatum  cultores  agnos  vivos  volunt 
Vorare,  et  in  pariete  pictos  adorare.  Adorentnr  et 
leones,  quia  de  illo  scriptum  eat  :  Ftctl  leo  de  tribu 
Jttda  radix  David.  Adorentur  et  petrae,  quia  quando 
de  cruce  est  depositos,  in  saxeo  sepulcro  est  posi^ 
tus,  et  de  illo  Apostolus  ait :  Petra  autem  erat  Chn-- 
etus;  sed  Ghristns  petra,  agnus,  et  leo  tropice  non 
proprie  est  dictus  per  significantiam  non  per  sub- 
stantiam.  Adorentur  et  spinse  rubonim,  quia  exinde 
spinea  corona  tempore  passionis  capiti  ejus  imposita 
est.  Adorentur  et  arundines ,  quia  ab  eis  colaphis  a 
militibus  caput  ejns  caesum  est.  Postremo  adorentur 


floid  ame  inepta  simidacra  et  iigmenta  terrena  cap-  '  ot  iance.e,  quia  unus  militum  in  cruce  lancea  latus 


tivom  corpua  incurvas?  Eectum  te  Oeus  fecit,  et 
cum  csetera  animaiia  proua  et  ad  terram  sint,  tibi 
subiimis  status  et  ad  coelum  atque  ad  Deum  vulius 
erectus  est;  illQc  intoere,  iUuc  oculos  tuos  erige,  in 
supernis  Pei^m  quq^fe,  if^  carere  inferia  possis.  Ad 
alia  coelestia  suspensum  pectus  attolie.  Quid  te  in 
lapsum  mortis  cum  insensata  imagine,  quam  colis, 
sternis?  Quid  in  rainam  diaboli  per  ipsam,  et  cum 
ipsa  cadis?  Sublimitateni  serva  qua  naius  es,  perse- 
Tera  talis  qualis  a  Domino  factus  es. 

De  cruce  ad  locum. 
Sed  dicunt  isti  falsse  religionis  atque  superstitionis 
Cttltorea :  Noaob  reeordationem  Salvatoria  nostri  cro^ 


ejus  aperuit,  unde  fluxit  sanguis  et  aqua,  sacramenta» 
linde  formatur  Ecclesia.  Ridicniosa  ista  omnia  sont, 
et  logenda  potios  quam  scribenda.  Gogimurque 
contra  stultos  stolta  pra^ponere»  et  contra  lapidea 
oorda  non  verbl  sagittas  vel  aententlas,  sed  lapideos 
projicere  ictos.  Redile  praevaricatores  ad  cor,  qui 
receaaistis  a  veritate,  et  dillgitis  vanlutem  et  estla 
vani  facti;  qui  rursum  cruciflgitis  Filium  Dei,  et 
ostentui  habetis,  et  per  hoc  catervatim  animas  mise- 
rorum  socias  factas  daRmooum  habetis.  Alienaiido 
eas  per  nefanda  sacrilegia  simulacronim,  a  Greaiore 
800  habetis  eas  dejectas  et  projectas  in  damnationeni 
perpetoam^ 


IM  DUN6ALI 

lt0m  ad  locmn,  A 

Aliud  enim  DeiM  Jusait,  aliud  isli  faciunt.  Deus 
iu8Bit  cnieem  portare^  dod  adorare :  isti  volunt  ado- 
rare,  qnam  nolunt  nec  spiritaliler  nec  corporaliier 
secum  portare.  Taliter  enim  Deum  colere  ,  ab  iilo 
recedere  est;  iileenimdixit :  Qiti  vult  post  me  vemre 
abneget  iemetipsum^  et  tollat  crucem  suam  et  sequa- 
*%r  me.  Quia  videlicet  nisi  qui  a  semetipso  deGciat, 
^  eum  qui  super  ipsum  est,  non  appropinquat; 
riec  valet  apprelieudere  quod  uitra  ipsum  est,  si 
ryescieril  mactare  quod  est 

Ad  locum, 
Quod  vero  ais,  quod  ego  proliibeam  liomines  pce- 
nitentue  causa  pej^ere  Romam,  falsum  tu  loqueris. 
Ego.enim  iter  iiiud  nec  approbo  nec  improbo»  quia 
aeio  quod  nec  omnibus  obest,  nec  omnibus  prodest,  ^ 
nec  omnibus.  proficit,  nec  omnibus  offlcit.  Te  ipsum 
primum  interrogareTolo,  si  poenitentiam  agere  Ro- 
mam  pergere  nosti  esse.  Cur  tu  tanto  tempore  tan* 
tas  animas  perdidisti,  quas  in  monasterio  retinuisti^ 
et  poenitentiae  causa  in  monaslerium  recepisti,  et 
non  cas  Romam  misisti,  sed  potius  libi  servire  feci- 
sti.  Dicis  enim  te  babere  catervam  monacborum 
centum  quadraginta »  qui  omnes  poeuitentiae  causa 
ad  te  yenerunt,  et  se  monasierio  tradiderunt,  ex  qui- 
bus  neminem  Romam  ire  permisisU.  Si  baecrita  se 
habent,  ut  tu  dicis,  poenitentiam  agere  Romam  per- 
gere  est ,  quid  acturus  es  de  sententia  ilia  quam  Do- 
minus  dicit  :  Qui  scandalizaverit  unum  de  pusilUs 
istif  qui  in  me  credunt^  expedit  et  ut  suspendatur 
mola  asinaria  in  coUo  fjuSy  et  denurgatur  in  profun-  ^* 
dum,  quam  ut  scandaiizet  unum  de  pusiliis  istis  qui 
in  me  credunt.  Nullum  scandalum  majus  est  quam 
bominem  iliam  probibere  pergere  viam,  per  quam 
possit  ad  gaudia  pergere  sempitema. 

Item  ad  locum. 
Sclmus  enim  quod  non  intellecta  evaugelisbe  verba 
Domini  Salvaloris,  ubi  ait  beato  apostolo  Pelro :  Tu 
es  Petrus  et  super  hanc  Petram  cedificabo  Ecclesiam 
meam^  et  tibi  dabo  claves  regni  cctlorum,  Propier  ista 
jam  dicla  Domini  verba  imperitum  bomiuum  genus 
pro  acquirenda  vita  «lerna,  postposita  omni  spiriiali 
inteliigentia,  volunt  pergere  Romam,  et  post  pauca : 
Qui  boc  modo  ut  supradictum  ost  claves  regoi  cooio- 
I  rum  inteliigit  iutercessionem  beati  Petri  localiler 
non  requirit,  quia  si  proprieutem  verlM)rum  Domini 
subtiliter  consideramus,  non  est  ei  dictum :  Quodcun- 
qne  solveris  in  cqbIo  erii  solutum  et  in  terra,  et  quod- 
eunque  ligaveris  iu  cceio  erit  ligatum  super  terram  ; 
ic  per  hoc  sciendum  est,  quod  tandiu  antistibus  £c- 
desiae  istud  ministerium  eoncessum  est,  usque  dum 
psi  peregrinanlttr  in  hoc  mortali  corpore :  cum  vez^ 


.D 


REGLUSl  4«4 

debitum  mortis  reddiderint,  aiii  suceednnt  looo  ipa<>- 
rum,  qui  eamdem  obtinent  Judiciariam  potestatany 
sicut  scriptum  est  :  Pro  patribus  tuis  nati  tibt  sunt 
/l/tt,  constUues  eos  principes  super  omnem  terram, 

Jtem  ad  hcum* 
Redite  caeci  ad  lumen  verum,  quod  iUuminat  om- 
nem  hominem  venientem  in  honc  mundum ;  quod 
lumen  in  tenebris  iucet,  et  tenebrsD  iilud  non  com- 
prehendunt;  qui.istud  lumen  uon  aspicienJo  in  te» 
nebris  estis,  et  in  tenebris  ambuhitis,  et  nescitis  quo 
eatis,  quia  tenebrae  obcaecaveruntoculos  vestros. 

Item  ad  locum, 

Audite  et  boc  insipientes  in  popuio,  et  stulti  ali- 
quando  sapite,  qui  intercessionem  apostolt  Romam 
pergendo  quaeritis ,  quid  contra  vos  dicat  idem  saepe 
dictus  beatissimus  Augustinus,  in  libro  enim  de  Tri- 
nitale  octavo  inter  caetera  sic  dicit :  €  Redi  ergo  me- 
cum  et  consideremos  cur  diligamus  apostolum.  Nnn- 
quidnam  propter  humauam  speciem,  quam  notissi- 
mam  habemus,  eo  quod  credinuis  eum  hominem 
fuisse?  Non  utique ;  alioquin  nunc  non  est  qoem  diii- 
gamus,  quandoquidem  homo  iile  jam  non  est?  Anima 
enim  ejos  a  corpore  separata  est ,  sed  id  quod  in  ilio 
amamus  etiam  uunc  vivere  credimu^*  > 

Item  ad  locum. 

Promitlenti  Deo  debet  fideiis  quisque  credere, 

quanto  magis  juranti.  Quid  est  dicere  :  Si  fuerint  in 

medio  ejus,  Noe,  Daniei,  et  Job?  Id  est,  si  tantae 

sanctitatis  ,  tantae  justiliae ,  tantique  meriti  sit, 

quanti  Uli  fuerunt,  non  liberabunt  filium  neque  0- 

liam.  Haec  idcirco  dicii  ut  nemo  de  merito  vel  inter- 

cessione  sauctorum  confidal,  qoia  nisi  eamdem  fi- 

dein ,  juslitiam,  veritatemque  teneat  quam  ilii  te- 

nuerunt,  per  quam  iUi  placuerunt  Deo,  salvns  esse 

non  poterit. 

Item  ad  iocum, 

Quinta  tua  in  me  objectio  est,  et  dispUeere  tlbi 

dicis,  eo  quod  dominus  apostoUcus  indignalub  sit 

mihi.  Hoc  dixisti  dfi  PaschaU  Ecclesiae  Romame 

episcopo,  qui  praesente  jam  caruit  vita.  ApostoUcas 

autem  dicitnr  quasi  apostoii  custos,  aut  aposloU 

fungens  ofiicium.  Gerte  non  ille  dicendus  est  apo- 

r 

stoiicus  qui  in  ootfaedra  sedens  apostoli  ,  sed  qui 
apostolicum  implet  officium.  De  iilis  enim  qui  eum 
locum  tenent,  et  non  implent  officium,  Dominus 
dixit :  Super  cathedra  Moysi  sederunt  Scribas  et 
Pharisasi,  Omnia  ergo  quwcunque  dixerint  vobts  ser' 
vate  et  facite  :  seeundum  opera  vero  eorum  notite  fa- 
cere ;  dicunt  enim  et  non  faciunt, 

(Liberde  quo  ista  excerpstmustantiB  magnitudinis  est^ 
quantum  Hber  Psalmorum  et  quinquaginta  Psalud 
plus.) 


'  ^ 


m 


UB.  ADVERSUS  GLAUDIUM  TAURIN. 


4M 


DCNGALI    RESPONSA 

<]ONTRA  PERVERSAS  CLAUUU  TAURINENSISEPISCOPI  SENTENTIA8. 


Hnnc  iiaque  libeUam  responsiones  ei  auctoritale  A  geninUir,  illoranMiae  reliqaias  nnnam  alicajus  tt- 


ac  doclrina  saDctomni  Patrum  defloratas  et  exeer- 
ptas  contineDtem,  sob  nomiDe  et  honore  gloriosissi- 
morum  principum,  ChrisliaDissimorum  saDctae  Ec- 
ciesix  rectorum  domiDi  Ludovici  maximi  ac  sere- 
Dissimi  imperatoris  ejusque  filii  Dobilissimi  Augosti 
Lotharii,  ego  DuDgaius  io  Dei  et  eonim  obsequio 
esse  dicaDdum  compoDODdumque  devoTi,  coDtra  in- 
sanas  blaspbemasque  Claudii  Taurinensis  episcopi 
Dienias,  dod  quod  ante  jam  dudum  ex  quo  io  hanc 
terram  advenerim  occasio  mihi  copiosa  hac  de  re 
reclamaDdi  ooDquercDdique  assidue  non  occurreret, 
dom  Dominicam  ubique  messcm  maligois  zizaDiis 
lolioque  iDfelici  horrere  ceroeodo  suspirarem,  sed 
nc  cooatus  Dostri  aerem,  ut  dicitur,  verberaodo,* 


vereotiae  gratiam  comitari,  sicut  nec  ossa  vilissiuia  , 
qoorumlibet  animaiium,  reliquamve  tcrram  commu- 
nem.  Unde  Augustinos  in  expositione  sancti  Evan- 
gelii  secundum  Joannem  ait  :  i  De  omnibus  servis 
ejus  hoc  dicitor  modo.qoicunqueeminuerit  in  aliqua 
gratia,a]ii  dicunt :  Bonus  eit;  alH,  Non,  $ed  $educU 
turha$.  Unde  hoc?  quia  vita  nostra  abscondita  est 
cam  Christo  in  Deo.  Ideo  licet  dicere  hominibus  : 
Per  hiemem  mortoa  est  hu  arbor,  verbi  graiia  ar- 
bor  fici,  arbor  pyri  et  hnjosmodi  pomorom,  similia 
est  aridae ;  et  qoandio  hiems  est  non  apparet :  aeaas 
probat,  jodicium  probat;  aestas  nostra  revelatio 
ChrisU  est.  Deu$  manife$tu$  veniet,  Deu$  noster,  et 
non$HebU;  igni$anteeumprafiint:  Isie  ignisf  «/Jamma- 


™^..,  -.  «...«us,   -^-"^'<^"^y  ^'»nnieou;igm$aMeeumprafitnt:isieignisinnamma'' 
ncertave  pro  certis  affirmando  deloderentor,  sob  B  w,  inimico$  eju$;  aridas  arbores  ignfs  comprehl- 


_  — »   — 

silentii  diotina  anxiaqoe  observatiooe  ora  continoi, 

moerens  dolensqoe  mormur  mollom,  antiqoamqoe 

cootentionem  de  corpore  Christi,  hoc  est  Ecclesia', 

passim  in  torbis  fieri,  quae  qoondam  praecessit  de 

capite.  Quidam  enim  tonc,  ot  ait  Joannes,  dicebant, 

qnia  bonus  est ;  aiii  auUm,  iVoit,  $ed  ieducit  turboi. 

Simili  modo  etiam  nonc  seqoestrato  ab  invicem  in 

hac  regione,  ac  diviso  in  doas  partes  populo,  de  ob- 

servationibos  ecclesiasUcis,  hoc  est  de  imagine  Do- 

minicae  passionis,  el  sancta  pictora  morniorantes  et 

contendentes  catholici ,  dicont  bonam  et  otilem  esse 

piciuram,  et  pene  tantomdem  proficere  ad  eruditio- 

nem,  quantuin  et  sacrse  litterae;  baereticus  e  contra 


del.  In  alia  vero  parte,  boc  est  in  dextera,  appare- 
bit  feconditas  froctiiom,  dignitasqne  foliorum  :  vi- 
riditas,  xtemitas  erit.  lllis  ergo  Unquam  aridis  di- 
cetor :  Ite  in  ignem  wtemum,  Ecce  enim  iecurii  ad 
radicem  arborumposUa  est.  Omms  ergo  arbor  qum  non 
facit  frueium  excidetur  et  in  ignem  mittetur.  De  ipso 
ergo  toto  corpore  Christi  hoc  dicitor.  Corpos  Christi 
adhoc  in  area  :  vide  qoemadraodom  blasphemetor  a 
palea.  Simol  qoidem  iriturantor,  sedpaleae  conte- 
ronlor,  frumenta  purgantor.  i  Rogamns  vero  sop- 
pliciler  nostros  doaiinos  Christianissiraos  ac  rellgio- 
sissimos,  ot  zelo  Dei  commoti  soae  sanct»  matri  Ec- 
clesiae  gemenU  et  pericIitanU  opporione  dignentor 


,  ~  o-»^....  ^.  pciiviiHiuu  uuporiune  uiffnentnr 

com  parte  a  se  seducta  dicuot :  Non.  sed  seduciio     saccurtere,  eamque  diris  seipentom  morsibus  diu- 
est  errons  et  idololalria.  Talis  de  cruce  contentio  ^  ti„»  ^  «„,„1  li.ri.  r„ JVn,™^  "?"'.*. '"^ 


est  erroris  et  idololatria.  Taiis  de  croce  contentlo 
habetur,  caUiolicis  dicentibos  qood  bona  et  sancta 
sit,  vexillomqoe  triomphale,  et  signom  perpetoae 
salutis;  pars  adversa  com  soo  magislro  e  contra 
respondet :  Non,  sed  opprobriom  tantom  passionis 
ei  irrisio  mortis  in  ea  conUnetor,  et  ostendiior ,  ac 
memorator.  Pari  ratione  de  memoriis  sanctorom , 
causa  oraUonis  adeondis,  et  reliquiis  eorum  vene- 
randis  obnituiitor :  aiiis  aflirmantibos  bonam  et  re- 
ligiosaro  esse,  consoetodioem  basilicas  martyrom 
freqoeniare,  ubi  eorom  sacri  cineres  et  sancta  cor- 
Pora,  quasi  quaedam  venerabilia  vasa  a  Deo  acce- 
Plabilia,  in  qoibus  omnigena  pro  fide  Christi  tor- 
mento  sunt  usque  ad  mortem  perpessi,  cum  honore 


lius  oon  sinant  laniari.  Cum  enim  dominos  beaUs- 
Bimae  memorix  Carolos  fervenUsslmos  vigilanUssi- 
musqoe  catholicae  fldei  totor  et  propognator,  ne- 
quissimae  caput  viperae  in  magistro  hojos  erroris 
Felice,  coutra  sibilanUs  nnitatem  Ecclesi»  aposto- 
licae  anctoriuUs  pr»valida  ferreaqne  confregeril 
virga,  reclum  qoidem  est  quin  ab  ejos  benedicta 
generaUone  snpradictae  cauda  bestiae  diro  concta  soo 
inficiens  nicore,  eodem  contundator  hasUli ;  eaque 
ad  nocendora  in  qoantom  viget  maUgno  se  veri)ere 
movens  tandio  terendo  et  caedendo  comprimator, 
qoandio  consomptis  nisibas  d^ldat  palpitare :  ot 
quia  penrersas  disdpnlos  perversom  pestiferomqoe 
magistrom,  non  solom  sqoiparare,  verom  etiam 


t.^.^^^^.,  ^«....  uvuvio  »«e.«wuui,  iiuu  Buiani  aqoiparare,  verom  etiam 

^m  mer.iis  oongruo  condiu  babeotur.  ubique  d  depravando  et  blasphemando  eicellere  conlenderit 

n»is  interremenubus  corporales,  ac  spirilales  quo-  sicul  scriptum  est :  De  radiee  eotmM  Igredietur  n- 

u«iie  languores  dirina  operante  manu  et  gratia  co-  g»lus;  validiori  eyam  castigatione.  qoam  saos  an 

TOcante.  copiosissime  et  prasentissime  sanantar  :  «ea  auctor  fiierat,  corripiator,  qao  caeteri  timorem 

Z^^^  «»i«ant  dicentes  sanctos  post  obitmn  nal-  habeant :  ne  amplias  malignissimo  8aperi>i«  spiritu 

«»  adjuvare,  mdliqae  posse  intercedendo  succur-  ;   inflati,  talem  audentes  excogitare  pravitatem  sno». 

««,  nihd  eon«  danUxat  sdentes,  qu»  in  terris  sam  Cbristi  Eccleslam.  coias  vos  Deas  pm^Mres 


( 


Ul  DUNGALI REGLUSI  4tt 

defensorcsque  conslituii,  diffamare  \iolareque  prae-  A  eleclorum  quos  el  ipsos»  licet  longe  inferius ,  dili- 


sumant,  ut  ait  Aufustitms  tn  expositione  Evanf elit 
secundum  Joanneiit.  Sl  et^  qudndo  vuU  Deus  con-> 
citare  potestales  adversus  baereticos  ,  adversus 
«chismaticd^/  SRtv^rSU^  Shsf|ia(ores  Ecclesla^,  dd- 
yersus  exsufiOatores  Ghristi ,  adversus  blasphe- 
inatores  sanctorum  ejus  ,  non  mirenlur ,  quia 
Deus  concitet,  ut  a  Sara  verberetur  Agar,  cogno- 
scat  se  Agar ,  ponet  cervicem  suam ,  miran- 
tur  autem  quia  commoventur  potesiates  Ghristianae 
adversus  delestandos  dissipatores  Ecclesiae.  Si  ergo 
non  moverentur,  quomodo  reddereht  rationera  de 
imperio  suo  Deo?  Intendat  charius  vestra  quid  di- 
cam,  quia  perttnet  hoc  ad  reges  saecuii  Glirislianos, 
ut  temporibus  suis  pacatam  velint  matrem  suiim 


gunt  tamen  et  honoraift;  qtli^  prius  a  Deo  electi  ac 
dilecti  sunC,  e6'  qucid  sibl  in  vita  sua  fideliter  deser- 
vierunt,  et  pro  eo  omnia  devoUssime  usque  ad  mor- 
tem  pertuierunt^  tn  nullum  aliuai  credentes  nisi  ia 
unum  Deum  Patreni,  et  Fiiium,  et  Spiritum  san- 
ctum,  sicut  in  sancto  symiM)lo  et  fide  coniineiurca* 
thoiica.  Item  crucem  Domiifi  dicit  esse  abjiciendam 
et  conculcandam,  quasi  opprobriAm  passionis  et  ir- 
risionem  mortis,*  et  eos  qu!  eam  honorant  aut  piu- 
guni,  vel  fabncando  adornant  fal&e  religionis  atque 
supei-slitionis  cniiores,  insuper  stullos  et  lapideosict 
prjevaricatores  nominat  ac  reprebeuait.  lOos  eiiam 
detestatur  qui  Romam,  hoc  est  beaiorum  gloriosis- 
sima  apostolorom  et  c;eierorum  innunierabilinm  ibi- 


Ecclesiam,  unde  spiritaliter  nati  suot.  Legimus  Da-  B  dem  jacenliuni  saiiclorum  loca,   oraiionis  aJeunt 


nielis  visiones,  et  gesta  prophetica.  Tres  pueri  iii 
igne  laudaverunt  Deum ;  miratus  est  Nalmchodono- 
sor  rex  laudantes  Deum  pueros ,  el  circa  eos  igncm 
innoceotem,  et  cum  admiralus  esset,  quid  ait  Na- 
bucbodonosor  rex?  Non  vel  Judxus  vel  circumpisus 
qui  ille  siatuam  suam  erexerat  ct  ad  eam  addran- 
dam  omnes  coegerat?  Tamen  iaudibus  trium  pue- 
Torum  commotus,  at  ubi  majestatem  Dei  praesen- 
tis  in  igne,  quid  ait?  Et  ego  proponam  decretum  om' 
iubu$  tribubus  et  linguis  in  omni  terra,  Quaie  decre- 
tum?  Quicunque  dixerit  blasphemiam  inDeum  SidraCf 
MisaCf  et  Abdenago  in  interittm  erutUf  et  domus  eo- 
rum  in  perdiiionem.  Ecce  quemodo  ssevit  rex  aiienl- 
geiia  ne  blasphemetur  Deus  Israel,  quia  pocuit  tres 


caustf,  flde  certi  non  titubante,  quod  divina'  prx- 
stainte  cleme.itiaf  ob  laborem  arrepii  propter  Deuin 
itin^rifl^  majorem  et  praecipue  per  piissimorum  quos 
devoti  adednt  int^rventionein  patronoruni,  quasi 
plns  apud  Deum  meremium  et  prxvalentinm  quiJ- 
qnid  recte  et  jusie  pelierint  facilius  et  dtius  im- 
petrabunt :  quos  ille  vocat  imperitum  hominum  ge- 
nus,  csecos ,  insipientes  et  stultos.  De  hac  igiUir 
imagfnum  pictarum  ratione,  de  qua  iste  in  exordio 
suo  proponit  epislole,  inquisitio  diligentius  anie,  ut 
reor,  bI6nuiam,  apud  gloriosisslmos  et  religiosissi- 
mbs  pWncipes  habila  est  in  palatlo  :  ubi  divinifi 
Scrrpinrde ,  sanetorutn'  Iibr6rum  et  probatissimorora 
qui  eos  scripserunt  viro^um  exempKs  atque  aucto- 


pueros  de  igne  iiberare;  et  noluntut  ssviant  reges  C  ritate,  cum  quanu  et  quali  moderatione  ac  discre- 


Ghristiani,  quia  Ghristus  exsulDatQr,  a  quo  non  tres 
pueri,  sed  orbis  terrarum  cuui  ipsis  regiiMis  a  gehen- 
narum  igne  liberantur. 

Explicit  Prologui. 

Ergo  ambiguitas  quae  nos  unto  reticere  tempbre 
coegit  et  ob  quam  certum  aiiquid  respondere  vel 
rescribere  usque  modo  non  poUiimus,  e  raedio 
quasi  quoddam  est  obstacuhim  ablata,  ace^ta  sce- 
dula  a  Gtaudio  Tauruiensi  episcopo  cOmpOsita,  qata 
excerpta  esl,  ut  in  ejus  flne  continetmr,  de  iibro' 
quem  ilie  Apologeticum  vocat,  sidversus  Tbeutml- 
Tum  scripto  abbatem,  euni  apologhi  fl(ecfmdQm  pro- 
prietatem  Graeci  sermonis  conirarietntrs  carens 
seusu ,  non  adversns  aiiqaam  persDmnn  sed  ad  enom 
tautummodo,  dici  sdeat.  ^ 

Licet  autem  incondito  ac  rastico,  ut  pote  ab  ho- 
mine  doctrinaiis  experte  tcienti»,  sit  haec  edita 
eontextu  epistola ,  tamn  non  maf  nopere  de  hoc  ex- 
cutiendo  vei  inquirendo  OQravi,  sed  tantQm  sensns 
dispar  et  catholicse  contrarius  fldei  adeo  me  ftiovit 
et  conturbavit*  Dioti  enim  ttotamdem  errare  et 
dtio  similiter  nomhEie  idolqlatras  esse  vocandos  eos, 
qui  idola  et  simuiacia  geiitUiam,  diabolo  instigante 
et  pereadecipieute,adonintet  eolQnt^crede&tesdeos 
jc  deas  osse  a  quibils  CQnota  regontdr,  vel  pr»- 
stantur,  et  Ghnstianos'  qoi  imagiiiett  QlirisH  et 
sandoniHi  ejus  pingnni  ^  veoeraiilar  prd  iniore  €t 
honore  Salvatoris  et^Redemploris  mundiy  et  suorum 


tioAe  srot  habendae  inventuit) ,  confirmatum,  satis- 
que  evideuter  dtfiinitum  est,  ut  nemo  posl  bac 
qaamvis  stolido  et  obtuso  desipiens  sit  cordc  nec 
angelis  nec  hominlbus,  licet  sanctfs,  nec  eoruro  ima- 
ginibusi  nec  cuipiam  penitus  in  mundo  creaturae  ei- 
cusabifiter  divinum  possit  honorem  deferre,  nisi 
sofi  omnium  Greatori  uni  Deo  Patri  et  f  ilio  et  Spl- 
rltui  sancto.  Neque  etiam  e  contrarlo  aliquis  hos 
pra^ctos,  hoc  est  vel  sanctos  angelos,  vel  sancios 
homlnes  aot  eorum  imagines,  vel  quidquid  in  hono- 
rem,  Haudem  et  glorlam  unius  veri  et  sununi  Dei  fi- 
d^liter  componitur  destru^re,  aut  dclerc,  despicere, 
vel  abomlnari  praesumat :  sicutdeboc  sancinsGre- 
gorii^s  Serenum  Massiliensem  eplscdpum  corripnit 
et  reprebCndit  ita  dtcens :  c  PerlatunV  qriiclera  ad  nos 
foerat,  quod  inconsiderato  zelo  succeiisus  sanctorum 
imagines,  sub  hac  qiiasi  excusatio^K^  ne  adorari  de- 
buissent,  coorregeris.  Et  quldem  qtfia  eas  adorari 
vetuisses  oninino  laudavimus,  fr^gisse  vero  repre- 
liendimiis.  Dic,  fraler,  a  quo  fecium  sacerdoie  ali- 
qaando  auditum  est  quod  fecisti  1  Si  non  aliud,  vel 
ilhid  te  non  debuit  revocafre  dt  despectls  aliis  fra- 
tribns  soium  te  sanctum  et  esse  crederes  sapientem? 
AiiQd  esl  enim  pictnram  adorar^i,  alfud  per  picture 
historiahi  quid  sii^  adoranddin  licMi^cei^.  ^am  quod 
le^tibtts  Scripttfrar,  hoc  ii(ff6ti£r^'stat  {»Tctura  cer- 
nmximff,  (fflria  iir  i^  ff^tia^vis  vWflftt  qddd  sequi 
debeant,  in  ipsa  iegunt,qui  Utleras  nesclant.  Uude 


470 


LIB.  ADVEHSIS  CLAUDIUM  TAURIN. 

ei  praecipue  gentib^s  prb  lectione  piciura  est,  qiiod  A  perrimus  ei  copiosisslme  sahctus.  »  Hie  lere  totas 
magnopere  a  le  ^ui  inler  genujs  habitas  atlendi  de-  Veleris  et  Novi  Testamenli  historias,  per  suM  pi- 
cuerat,  ne  dunx  recto  zelo  incaute  succenderis ,  fe- 


rocibua  animis  scandalum  generares.  Frangi  ergo 
non  debuit  quod  noa  ad  adorandum  in  ecclesiis,  sed 
ad  instruendas  solummodo  mentes  fuit  nescientium 
collocatum..  Et  quia  in  locis  venerabilibus  sancto- 
rum  depingi  liislorias  non  sine  ratione  velustas  ad- 
misit,  si  zelum  discretione  condiisses,  sine  dubio  et 
ea  qu»  intendebas  salubriter  obtinere  et  collectum 
gregem  non  dispergere,  sed  dispersum  poiius  pole- 
ras  congregare,  ut  pastoris  in  te  nierito  nomen  ex- 
celleret,   noa  culpa  dispersoris  incumberet.   Hxc 
auiem  dum  in  hoc  animi  tui  incaute  ulmis  molus 
exseqneris»  ita  tuos  scandalizasse  filios  perhiberis, 
utmaxima  .eorum  pars  a  tua  se  communione  sus- 
penderet.  Quando  ergo  ad  ovile  Dominicum  erran- 
tes  oves  adduces,  quod  quas  habes  retinere  non 
praevales?  i  Qualis  autem  et  quanta  est  insana  ela- 
tio,  et  vana  temeritas  ut  quod  a  primsevo  tempore 
Christianltatis  per  annos  ferme  8!^0,  aut  eo  amplius 
a  sanctis  ac  beatissimis  Patribus  et  religiosissimis 
postmodum  principibus  gloriam  et  laudein  Dei  in 
ecclesiis,  et  in  quibushbet  Christianorum  domibus 
fieri  concessum,  constitutum,  et  jussum  est,  unus 
homo  biaspbemare,  reprebendere»  conculcare,  proji- 
cere,  ac  sufHare  prsesumat?  qaasi  in  tanlo  jam  di- 
cto  spatio  nullus  sic  sanctus  vel  sapiens  in  Ecclesia 
Dei  exstitisset  aoctor,  qui  tam  ardenlissimum  in 


ctas  habebat  ecclesias,  quas  per  ordinem  sancla 
Nicense  Dacorum  episcopo  demonstrabat.  Hinc  dl- 
cit  in  lib.  ix  qucm  de  virtutibus  sancti  martyris  Fe- 
Bcis  metrico  textu  composuit  : 

Nunc  volo  picturas  fucatis  agmine  longo 
Poriicibus  videas,  paulumque  supina  fatiges 
Colla,  reclinalo  dum  perlegis  omnia  yuUu. 
Qui  videt  haec  vacuis  agnoscens  vera  (iguris, 
Non  vacua  fidam  sibi  pascit  imagine  mentem ; 
Omnia  namque  tenet  serie  pictura  fideli, 
Quae  senior  scripsit  per  quinque  volumina  Moyses. 
Quse  gessit  Domini  signatus  nomine  Jesus. 

^L  Et  pott  pauca. 

Forte  requiratur  quanam  ratioae  gerendi 
Sederit  bdec  nobis  sententia  pingere  sanctas 
Raro  more  domos  animantibus  assimiiatis. 
Arcipite,  et  paucis  teniabo  exponere  causas. 
Quos  agat  huc  sancti  Felicis  gloria  coetus 
Obscurum  nulli ;  sed  turba  frequenlior  his  est, 
Rusticitas  non  cassa  fide,  neque  docia  legendi : 
Haec  assueta  diu  sacris  servire  profanis 
Venire  Deo  tandem  convertitur  advena  Christo, 
Dum  sanctomm  opera  in  Christo  miratur  aperta, 
Ceinite  quam  multi  coeant  ex  omnihus  agris, 
Quamque  pie  rudibus  decepii  mentibus  errent, 
Longinquas  liqoere  domos,  sprevere  pruinas, 
Non  gelidi  fervente  fide :  et  nunc  ecce  frequentes 


corde  suo  zelum,  vel  subtilissimmn  haberet  intelle-  ^  p^^  ^^  ^^  ^^^^^  cxtendunt  gaudia  noctem. 


ctum,  sicut  iste  qiii  audet  oi^ugnare  quod  cxteri 
quasi  formidolosi  aysi.non  sunt;  vei  vituperare  quod 
alii  esse  vituperandum  quasi  stulti  non  inteilexe- 
rnnt.  Qoidam  autem  e  contrario  de  antiquis  Patri- 
bus  non  solum  sanctorum  in  Christo  dormientium , 
sed  et  amicorum  viyentium  imagines  pingere  stu- 
duerunt*  Sicul  sancius  Severus  episcopus  non  tan- 
tum  beati  Martini  de  hoc  ad  Deum  migrantis  saeculo, 
sed  et  sancti  Paulini  Nolani  episcopi  adhuc  supersti- 
tis  imaginem  in  sua  dcpinxijt  ecclesia,  cum  e^senl  hi 
ambo  sancti  episcopi,  ambo  spiritales  .philosopbi ; 
sed  nihii  horum  sunt  teatarje  conati.  Audiens  au- 
tem  hoc  Paulinus  huniiliando  excusavit  nolens  se 
quasi  imparem  assimilari  Martino,  sed  sciens  de- 
voiam  erga  se  sancti  charitatem  amici  consensit ,  j. 
biuc  humili  comparatione  versus  hoc  modo  com- 
posuit  : 

Dives  opum,  Christo  paiiper  slbi  pnlchra  Severus 

Cahnio;!  aacratis  fbotibus  iosiitoit. 
Ei  qaia  c(£le^tes  aulam  condebat  io  aciiis, 

Qiia  reiiovareolur  Ibnle  Deoque  bomioes, 
Digua  sacrjiinentis  geoiiaa  sub  imagtne  pioxit, 

Disceret  ut  viia  doiia  renaiiis  homo, 
lliriltium  vcnereod  I  viri  lestaiur  imago, 

Altera  l^aulimim  forma  re/idrt  bomU^oo. 
lUe  fideoi  exemiilis,  et  dicUs  forlil>us  armaty 

Ui  meriti  palnias  inlemerata  ferat. 
IstQ  doeet  mi$  rodiineos  siia  crimioa  nummis, 

Yiiior  ut  sit  res,  quam  sua  cuique  salus* 

De  qno  sanctus  Augustinus  memorat  in  libro  primo 
de  Civitaie  Dei :  i  Unde  Paulinus  noster  Nolensis 
episcopos  ex  opulentissinio  divite,  voluntate  pau- 


Laetitia  somnos  tenebras  funalibus  arcent. 

Item  in  eodem. 
Propterea  visum  nobis  opus  utile  totis 
Felicis  domibus  pictura  ludere  sancta, 
Si  forte  attonitas  haec  per  spectaciila  mentes 
Agrestum  caperet  fucata  coloribus  umbra 

Ideni, 
Dum  fallit  pictura  famem  :  sanctasqiie  legenti 
Historias  castorum  operum  subrepit  honestas 
Exemplis  luducta  piis,  potatur  hian^ 
Sobrietas,  nimii  subeunt  obllvia  vini. 
Dumque  diem  ducunt,  spatio  majore  tuentes, 
Pocula  rarescunt,  qhia  per  miracula  tracto 
Tempore  jam  paucse  superant  epiilantibus  horse. 

Sanctus  Gregorius  Nyssenus  episcopus  inter  cae- 
tera  de  Abraham  sermonem  instituit.  c  Yidi,  inquit, 
imaginem  passionis  et  non  ;sine  laGrymis  visionem 
praeterii  opere  ad  faciem  deducens  historiam.  i  His 
ergo  admoniti  exemplis  credimus  sanctas  picUiras, 
ut  Paulini  loquar  verbis,  ad  honorem  Dei  formare 
non  esse  cuipiam  Ghristiano  culpam,  sed  magis  re- 
ligionis  indicium.  YeriKi  epistolse  :  €  Cum  enim  ai- 
€  stincte  dicatur  non  faciendam  simililudinem  om- 
c  nium  quae  in  coelo  sunt  aut  quae  in  terra,  vei  quse 
c  sub  terra,  non  de  soiis  simiiiludinibus  alienorum 
c  deorum  inlelligitur  dictum,  sed  de  ccelestibus 
c  creaturis  aut  quae  in  honore  Creatoris  humanus 
c  seusus  potuit  excogitare.  i  Enudeatius  ista  de-* 


i 


471  DUNGALI  RECLUSI  iTt 

buerat  exprimere  et  exponere  veracius.  Similitudi-  A  haeretici  sequitur  volamine  :  c  Qoia  si  sanclomm 
nes  enim  quae  non  ad  diyinum,  sed  ad  alienum, 


hoc  est,  non  ad  Grealoris,  sicut  in  epistoia  depra- 
tatnm  est,  sed  ad  creatune  fiunt  honorem,  habere 
interdicontnr.  Proinde  sciens  Dominus  popuhim 
durae  esse  cervicis,  el  ad  idola  pronum  colenda,  ci- 
toque  esse  prsevaricaturum,  et  siroulacnim  a  se  co- 
lendum  conflaturum,  prohibuit  eos  aliquam  simili- 
tudinem  eorum  quae  sunt  in  ccelo  et  in  terra,  vel 
in  aquis  habere,  ne  eo  relicio  et  suo  honore  bmisso 
illa  pro  se  adorareni  et  colerent.  Caeterum  ubi  ad 
suum  pertinere  vidit  honorem,  non  solum  non  vetavit, 
verum  etiam  sancus  jussit  fieri  similitudioes.  Hinc 
legilur  in  libro  Exodi :  Duos  quoque  cherubim  at<- 
reo»  et  productUet  facieB  ex  utraque  parie  oraculi. 


c  imagineshi  qui  daemonum  cultum  reliqueruntvene- 
c  rantur,  non  idola  reliquerunt,  sed  nomina  muta* 
c  verunt,  si  enim  scribas  in  pariete,  vel  pingas  ima- 
€  gines  Petri  et  Pauli,  Jovis  et  Satumi,  sive  Mer- 
c  curii,  nec  isti  dii  sunt,  nec  ilii  apostoli,  nee  isli, 
c  nec  illi  bomines  :  ac  per  hoc  nomen  mutaiur ; 
c  error  tamen  et  tunc  et  nunc  idem  ipse  permanei 
c  semper,  >  et  quae  plenius  habeniur  in  exordio  hu* 
jus  scripia  libelli.  Taliler  autem  Eunomius  et  Yi- 
gilantius  haerelici,  eorumque  sectatores  solent  ca* 
tholicos  blasphemare,  vocantes  eos  idololatras  et 
mortuoram  hominuni  cultores,  sicut  el  pagani  exslt- 
terant,  eo  ^uod  reliquias  martyram  pro  Christo  pa- 
tientium  venerantur.  Qoibus  nos  e  conira  respoo- 


Cherubunuitit  inlatereunoet  alterin  altero.  Utrum^  B  demus,    quia  neque  sanctoram  imagines  in  parie- 


quelatu$  propiiiaiorn  tegant,  expandentet  alas  et  ope* 
rientei  oracutum,  re$piciantque  $e  mutuo  vertis  vulti- 
bu$  in  propitiatorium  quo  operienda  ett  arca^  in  qua 
pone$  testimomum  quod  dabo  tibi.  Inde  proicipiam  et 
ioquar  ad  te  $upra  propitiatorio,  $cU\cet  a  medio  duo^ 
rum  cherubim  qui  erunttuper  arcam  testimonii  (Exod, 
XXV,  48).  Item  in  sequentibus  cjos  libri  de  eoram 
factura  scriptum  est :  Duos  Hiam  fecit  eherubim  ex 
auro  ductili,  quo$  posuit  ex  utraque  parU  propitia- 
torii ;  cherub  unum  in  $ummitate  uniu$,  et  cherub  at- 
terum  in  $unmitate  partis  alterius,  Duos  cherubim 
in  singulis  summitatibus  propitiatorH.  ExtendenUs 
alas  et  tegentes  propitiatorium  seque  mntuo  et  iUuc 
respectanies  (Exod.  xxxvn,  8).  Item  in  libro  Nume- 


tibus  pictas,  neqne  eoram  corpora  in  sepnlcris  con- 
dita  sicut  Deum  adoramus,  neque  eis  sacriflcia  poni- 
mns,  quod  est  adeo  abominabile  sicut  scriptum  est : 
Sacrificans  diis  eradicabitur  nisi  Domino  soli  (Exod. 
XXII,  20),  sed  tantum  eos  quoram  effigifis  vel  cor- 
pora  sunt  in  Deo  veneramur,  et  per  eoram  inter- 
cessiones  divinom  nobis  poStolamus  adesse  subsi* 
dium.  Unde  ^ugusllnos  in  libro  vin  de  Civitate  Dei : 
c  Ut  videlicet  qut  haec  legunt  animo  a  nobis  averso 
atque  perverso  putent  a  paganis  collos  foisse  deos 
in  templis,  a  nobis  aotem  coli  mortuos  In  sepul- 
cris.  >  Idem  post  paoca  :  c  Nempe  spiritos  faliax, 
cujus  instinctu  Hermes  ista  dicebat,  per  eom  ipsom 
coactus  est  confiteri  jam  tunc  terram  illam  sepol- 


roram  :  Oravitque  pro  populo  et  locutus  est  Dominus  ^  croram  et  mortuorum  quos  pro  diis  colebant  fiiisse 
ad  eum.  Fae  serpentem^  et  pone  eum  pro  signo ;  qui 
percussus  aspexerii  eum,  vivet.  Fecit  ergo  Moyses 
serpeniem  asneum  et  posuit  pro  signo ;  quem  percussi 
aspicientes  sanabantur  (Num.  xxi,  7). 

Ex  hoc  ergo  reprehendendi  non  sunt  qui  sanclas 
babent  picturas  divinas,  per  eas  recolenies  histo- 
rias,  ad  laudem  el  honorem  Dei.  Magis  ilie  vanilo- 
quus  est  arguendus,  qui  faisa  innocentibus  itnputat 
crimina,  qui  miram  in  moduro,  ut  quidam  lethargi- 
cos,  cuncta  pene  verba  suae  epislolae  sibimet  con- 
traria,  et  inler  se  invicero  repugnanlia  posuit.  Dixil 
enim  neminem  debere  aliud  quidpiam  adorare  aut 
colere  praeter  solum  Deuin  ;  et  quia  nullum  cerlum 


plenissimam.  Sed  dolor  daemonum  per  eum  loqoe- 
batur,  quia  suas  futuras  poenas  apud  sanctoram 
roartyram  memorias  imroinere  rooerebant.  In  multis 
eniro  talibus  locis  torquentur  et  confitentur,  et  de 
possessis  horoinum  corporibus  ejicinntor.  Nec  ta- 
roen  nos  eisdem  martyribus,  templa,  sacerdotia, 
sacra  et  sacrificia  constituimus  :  quoniam  non  ipsi, 
sed  Deus  eoraro  nobis  est  Dens.  Honoramos  sane 
meroorias  eoraro  tanquaro  sanctoram  hominum 
Dei,  qui  usque  ad  mortem  corporam  soorara  pro  ve- 
ritate  certarant,  ut  innoteseeret  vera  religio  Talsis 
fictisque  convictis.  Qnis  aulem  audivit  aliqoando 
fidelium  stantero  sacerdotem  ad  dtare,  etiam  soper 


sensum,  propriumve  horam  intellexit  verboram,  id-  ^  sanctum  corpus  martyris  ad 

ciroo  multipliciter  illa  tractavit  dicens  :  c  Adorare      —   ' — * —    "*' '"* 

est  laodare,  venerari,  rogare,  precari,  supplicare, 
Invocare,  precem  eflbndere  ?  Colere  vero  est  gober- 
uare,  observare,  ofliciiiro  facere,  frequentari,  vene- 
rari,  aroare,  diligere.  Ergo  si  excotientes  persequa- 
rour  et  reprehendarous  cuncta  quae  in  hac  exposi- 
tione  excutienda  ac  reprehendenda  sunt,  nirois 
prolongabitur  ista  nostra  responsio.  Ob  hanc  ergo 
causam  et  alteraro,  quia  lioroinibus  artls  gramroa- 
ticae  expertis  patent,  illis  investiganda  reliquimus, 
hoc  tantum  notandum  est,  quod  interpretationes 
qoas  posoit  plorimis  et  diversis  pertinent  rebos  : 
et  quaedam  ex  eis  nuUo  modo  Deo  conveniont  con- 
tra  aoctoris   propositom  et  intentlonem.  Itero  in 


honorem  cmltom- 
que  consiractuffl,  dicere  in  precibos :  Oflero  libi 
sacrificium,  Petre,  vel  Paiile,  velCypriane,  cnm 
apud  eoraro  roeroorias  ofleratur  Deo,  qoi  eos  et 
homines  et  martyres  fecit  et  sanctis  angelis  CQelesU 
honore  sociavit ;  ol  ea  celebritate  et  Deo  vero  de 
illoriim  victoriis  gratias  agamus  et  nos  ad  imitatio- 
nem  lalium  coronararo  atque  palroaram  eodein  in- 
vocato  in  auxilioro  ex  illomro  merooriae  renovatione 
adhorleroor.  Qoaecnnque  igitur  adhibentur  rdigio- 
soraro  obsequia  in  roarlyram  locis,  ornamenta  suiit 
merooriaram,  non  sacra  vel  sacrificla  morluoram 
tanquaro  deoraro.  >  Unde  Hieronyroos  ad  Ripariom 
presbyieram  scribens  contra  Yigilantiom  :  c  Acce- 
ptis  primum  lilleris  tuis  non  respondete  soperbiaB 


es 


IIB.  ADTERSUS  CLAUDfUM  TAURIN. 


474 


eit :  rapondere,  temeriutis.  De  his  eDim  rebus  in-  A  nostra  arroa  iniquitatis  peceato,  sed  arma  Justite 


lerrogas  quas  et  proferre,  et  audire  sacrilegiom  est. 
Ais  Yigilantium  qui  x«r«  hnifpwn^f  hoc  vocatur 
nomine  (nam  Dormitantius  rectius  diceretur),  os  fe- 
tidum  rursus  aperire  et  putorem  spurcissimum  con- 
tra  sanctoram  martyrum  proferre  reljqnias ;  et  nos 
qiii  eas  snscepimuSt  appellare  cinerarios  et  idolola- 
iras,  qai  mortuorum  bomioum  ossa  Teneramur.  0 
iiifelicem  hominero  et  omni  lacrymarum  fonte  plan- 
gendnm,  qui  baec  dicens  non  se  inteliigit  csse  Sa- 
luaritanum  et  Judaenm,  qui  corpora  mortuorum  pro 
immundis  habent  et  etiam  vasa  quae  in  eadem  domo 
fuerint,  potlui  suspicantur  :  sequentes  occidentem 
Utternro  et  non  spirilum  vivincantem.  Nos  autem 
non  dico  martyrum  reliquias,  sed  ne  solem  qui- 


Deo,  sacriicium  est,  ad  quod  exhortans  apostoUia 
ait :  Ob$eero  itaque  vos,  fratre$^  per  miuratione$n 
Deiy  ut  exhibeatis  eorpora  ve$tra  ho$tiam  vivam^  iot^ 
ctam^  Deo  placetUemj  raUonale  obsequium  HO$trum» 
Si  ergo  corpus  quo  inferiore  tanquam  famulo,  vel 
tanquam  instrumento  ntilur  anima,  cum  ejus  bonua 
et  rectus  usns  ad  Dominum  referUir,  sacrifidum 
est;  qnanto  magis  anima  ipsa  cnm  se  refert  ad 
Deum,  quae  amoris  ejus  acoensa  formam  concopi- 
scentiae  s%cularis  amittal,  eique  tanqnam  incommu- 
tabili  formae  sobdiia  reformetur,  hinc  ei  placcns 
qnod  ex  ejus  pulchritudine  acceperit,  sit  sacrificium. 
Quod  idem  apostoius  consequenter  adjungens  :  Et 
nolite^  inquit»  eonformari  seeculo^  $ed  reformamini 


dem  et  lunam,  non  angelos  ,  non  archangelos,  non  B  tn  novitate  menti$  ve$tr(e  ad  probandum  roi,  quiie  $it 


seraphim,  non  cherubim  et  omne  nomen  quod  no- 
minatur  et  in  pra^nli  saeculo  et  in  fnturo  oolimos 
et  adorainus,  ne  serviamns  creaturse  potius  quam 
Crejtori  qui  est  benedictus  in  saecula.  Honoramus 
autem  reliquias  martyrum,  ut  eum  cujus  sunt  mar- 
tyres  adoremus.  Honoramus  servos,  ut  vel  honor 
servorum  redundet  ad  Dominum,  qui  ait :  Qui  vo$ 
$u$cipit,  me  $u$cipit,  >  Item  Hieronymus  contra 
eumdem  Vigilantium  :  c  Ouis  enim,  o  insanum  ca- 
put,  aliquando  martyres  adoravlt  ?  Quis  hominem 
patavit  Deum  ?  Nonne  Panlus  et  Bamabas  cum  a 
Lycaonibus  Jupiter  et  Mercurius  putarenlur,  ut  eis 
vellent  bostias  immolare,  sciderunt  vestimenta  sua, 
et  se  homines  esse,  dixerunt  ?  Non  quo  meliores 


volunta$  Deif  quod  bonum^  et  beneptaeitum  et  perfe^ 
c<«m.  Namsi  ita  viies  et  despectae  sunt  reliqniae 
martyrum  habendae,  ut  in  nullo  a  cadaveribus  el 
ossibos  bmtorum  distent  animalium,  Chrisliani  imr 
peratores,  et  omnes  episcopi,  cunctjque  Ecdesiarum 
populi,  tam  stulte  et  sacrilege  convincentur  egisse^ 
quantum  eas  aliquando  com  majori  ambitione  reve- 
rentioriqne  dignitate  transtulisse  atqne  honorasse 
videntur.  Hinc  sanctus  Hieronymus  contra  Vigilan- 
tium  :  €  Ergo  sacrilegus  fuit  Gonstantinus  impera- 
tor,  qni  sanctas  reliquias  Andrcae,  Lncae,  et  Timo- 
thel  transtulit  Constanlinopolim,  apud  quas  daemo- 
nes  rugiunt  et  habitatores  Yigilaniii  illorum  se  sen- 
tire  praesentiam  confitentur :  sacrilegus  dicendus  et 


non  essent  olimmortuis  hominibns,  Jove  atque  Mer-  ^  nunc  Auguslus  Arcadius,  qui  ossa  B.  Samueiis  longo 

post  tempore  de  Judaea  transtulit  Thraciam.  Omnes 
episcopi  non  solum  sacrilegl  sed  ct  fatui  judicandi« 
qui  rem  viiissimam  et  cineres  dissolulos  in  serico 
et  vase  aureo  portaverunt ;  stulli  omnium  Ecclesia- 
mm  populi  qui  occurrernnt  sanclis  reliquiis,  et 
tanta  laptitia  quasi  praesentem,  viventemque  cerne- 
rent  susceperunt,  ut  de  Palaestina  usque  Gbalcedo- 
nem  jungerentur  populorum  examina,  et  in  Gbri- 
sti  landes  una  voce  resonarent  ?  Nempe  superua  co- 
mitante  gratia,  divinaque  manu  quotidie  operante 
in  illo  itinere  quiimscunque  locis  ipsa  sancta  onera 
deponebantur  vei  residebant,  vel  manebant,  signa 
et  miracula  coelestium  coruscabant  viriuturo,  in  qui- 


corio,  sed  quo  sub  gentilitatis  errore  honor  eisdem 
Deo  debitus  deferretnr,  quod  et  de  Petro  legimus 
qui  Coraeliuro  se  adorare  cupientero  roanu  suble- 
vavit,  et  dixit :  Surge,  nam  et  ego  homo  $um,  >  Item 
verba  epistolae  :  c  Certe  si  adorandi  foissent  homi- 
nes,  vivi  potins  quam  mortui  adorandi  esse  debue- 
runt.  Id  est,  ubi  similitudinem  Dei  habent,  non  ubi  pe- 
corum  vel  quod  verius  est  lapiJum  vel  lignorum  vita 
sensu  et  railone  carentem.  0  profundam,  rabidam, 
insanamque  stultitiam  et  dementissimaro  ebrieta- 
tem  vanissiroaroque  praesumptionem,  corpora  beato- 
rum  Christi,  apostolomm  ac  sanctorum  roarlyrum 
cadaverthos  pecoram,  lignis  lapidibusque  ea  aequare 


et  comparare  per  quae  divinae  verba  praedicationis     bus  omnibns  post  hac  basilicae  oraioriaque   sunt 


quasi  per  sacra  organa  mnndo  intonuemnt,  in  qui- 
bus  nsqne  ad  gloriosissimam  martyrii  mortem  et 
palmas  irinmphales  contra  dialiolum  ejusque  pa- 
trem  pro  Christo  totis  dimicaverant  viribus,  unde 
vivae  hosliae  et  placidissima  acceptal>ilissimaque 
Deo  sacrificia  esse  meraerunt.  >  Uinc  sanctus  Augu- 
siinus  10  libro  de  Civitate  Dei :  c  Unde  ipse  homo 
Dei  uomine  4M)nsecratus,  in  quanlum  roundo  roori- 
tnr  ut  Deo  vivat  sacrificium  est.  Nam  et  hoc  ad  mi- 
sericordiam  pertinet  quam  quisque  in  se  ipsuro  fa- 
cit,  propterea  scriptum  est :  Mi$erere  aninuB  tuce 
piaeen$  Deo.  Corpus  etiam  nostram  cum  temperan- 
tia  castigamus,  si  hoc  quemadmodum  debemus  pro- 
pter  Deum  facimas,  ut  npn  exhibeamns  membra 


constracia  quae  eadem  sanitatum  gratia  usque  ho- 
diejugiter  nobilitat  et  decorosissime  exornat,  quin 
etiam  plurimi  comitantum  sancti  et  lideles  viri  epi- 
scopi  et  abbates  caeterique  religiosi  seoiorcs  postu- 
laverant  parliculas  de  sanctis  sibi  tribui  corporibus, 
ut  unusqutsque  sibi  ea  charissima  pretiosissiinnque 
pignora  accipiens  quasi  sui  mercedem  oMcii  pre- 
tiumque  laboris,  ad  suam  privataro  referret  domum ; 
qaod  et  impetraturo  est,  et  sic  deinceps  evenit  ut 
de  roinutissimis  guttis  ingentes  spiriulis  gratiae 
fontes,  maximaque  vitae  roanerent  fluroina. 

Vnde  Paulinu$  <ttt  in  earmine  8. 
Nam  Constantinus  nronrii  dum  conderet  nrbem 


( 


47S  DUNGALI  RECLUSI  476 

rioniiinis,  et  primus  Romano  In  nomine  regam  A  caligo  noctis  interpqlat.  Ecce  veri  dies  pleni  lumi- 


nis  el  fuMoris  «'jcterni,  qui  non  perfunciorio  ser- 
mone  verbum  Dei,  sed  intiiiio  corde  eruclarunl.  in 
confessione  conslanles,  in  marlyrio  perseveranles. 
Alius  psalmus  lectus  est  dicens  :  Quis  sicut  Dominui 
Deus  noiter  qui  in  altis  habitat^  et  liumilia  respicit 
in,  ccelo  el  in  tena?  Respexit  sane  bumilia  Deus  no- 
ster  qui  latentes  sub  ignobili  cespite  reliquias  san- 
ctorum  martyrum  suoe  Ecclesiae  revelavit ;  et  guo- 
rum  anima  in  coelo,  corpus  in  terra  :  suscitat  a  lerra 
bunc  inopemt  et  de  stercore  hunc  erigens  pauperem^ 
quos  videtis  ut  eos  cum  principibus  populi  sui  col- 
locaret.  Principes  populi  quos  alios  nisi  sanctos 
martyres  aestimare  debemu^;  quorum  jam  iu 
,  numerum  diu  ante  ignorati  Protasius  Gervasiusque 

B  referuntur,  qui  sterilem  martyribus  Eccl^^siam  Me- 
diolaaensem  jam  plurimorum  niitrem  filiorum  Ix- 
tari  passionis  proprix  fecerunt  et  titulis  el  exemplis. 
Nec  hoc  abhorret  a  vero :  Dies  diei  eructat  verbwn^ 
anima  animae,  viia  vitae,  resurrectio  resurrectioni 
ef  nox  nocti  indicat  scientiam.  Hoc  est  caro  carni, 
quorpmpassio  veram  iidei  scientiam  omnibus  indica- 
vit.  Bonae  noctes,  npctes  Iu.ci()x,quae  habent  stellas : 
Sicut  enim  stcUa  ab  steUa  differt  in  claritate^  ita  et  re- 
surrectio  mortuorum,  Non  immerito  autem  plerique 
hanc  martyrum  resurrectiouem  appellant.  Videbo 
tamen  utrum  sibii  nobis  certe  martyres  resurrexc- 
ruMt.  Gognovistis,  imo  vidistis  ipsi  muitos  a  daemo- 
niis  purgatos,  et  plurimos  etiam  ubi  vestem  sancto- 
rum  manibus  contigerunt,  his  quibus  hborabanl 

G  debilitatibus  absolutos;  reparata  vetusti  temporis 
miracula,  quo  se  per  adventum  Domini  Jesu  gratia 
tcrris  major  infunderat  umbra  quadam  sanctorum 
corporum  plerosque  sanctos  cernitis.  Quanta  oraria 
jaciantur  !  Qnanta  indumenta  super  rellquias  sacra- 
lissimas  et  tactu  ipso  medicabilia  reposcaDtur  ! 
gaudent  omnes  exlrema  linea  contingere,  et  quis 
contigerit  salvus  erit.  Gratias  tibi,  Domine  Jesu, 
quod  hoc  lempore  tales  nobis  sauctorum  martyrum 
spiritus  exdtasti,  quo  Ecciesia  tua  prasbidia  majora 
d^didlsrat.  Gognoscant  omnes  quales  ego  propugna* 
toresrequiram,  quipropugnare  possunt  impugnari 
non  soleant.  Hos  ego  acqmsivi  libiy  plebs  aancta, 
qul  proslnt  omnibus,  noceant  nemini.  Tales  ego 
bio  defensores,  tales  miliies  habeo,  hoc  est  dod 


Christicolam  gereret  divinum  mente  recepit 
Consilium,  ut  quoniam  Romanae  mcenibus  urbis, 
iEmula  magniAcis  strueret  cunc  moenja  coeptis.    . 
H!s  quoque  Ronraleam  sequeretur  dotibus  urbem  : 
Ut  sua  apost<^cis  muniret  moenia  laetus 
Gorporibus,  tune  Andfeam  devexit  Achivis, 
Timnlhenmque  Asia  :  geminis  ita  turribus  exsta 
ConstantinopoTis  magnse  caput  aemuia  Romae. 
Verius  hoc  Nimilis  Romanis  cnlmine  muris 
Q  lod  Petrum  Paulumqne  pari  Deus  ambilione 
Compensavft  el,  meruit  quia  sumere  Pauli 
Discipulum,  cum  fratre  Petri  jam  quanla  per  isiam 
Sanctorum  per  longa  viam  divorlia  lerrae 
Creverii  utilitas  ad  nostrae  munia  viiae, 
Ipsa  doceut  hodieque  loca  in  qiiibus  ille  beati 
Rheda  capnx  oneris  posita  statione  resedit. 
OrHnfhus  ih  spalils  ^nacunque  aut  mansio  sanctis 
Corporihus,  requiesque  fVilt  vectantibus  illos, 
Sacratos  cineres  miris  clamantia  signis. 
Nain  dlvina  manus  medlca  vlrtute  per  omnes 
Est  iTfic  operata  vias,  qua  corpora  sancta 
Impressere  sacro  vestigia  viva  meatu. 
Inde  igitur  suadenC^  ffde  data  copia  fldis, 
Tunc  comltum  studits,  4^isedam  nt  sibi  pigitiora  vel- 

[ienl 
Ossfbus  e  stknctis  meniit  decerpere  fructum  : 
Vi  qnasi  mercedeifi  olficii  pretiumque  laboris 
Pra6sidia  ad  privata  domum  sibi  quisqne  referret, 
Ex  nio,  sacri  cineres  quasi  semina  vitae 
6iversis  sunt  sparsa  locis,  quacunque  osse  minuto 
De  modica  sacri  stirpe  corporis  exigims  ros 
Decidlt,  ingentes  illic  pia  gratia  fontes 
Et  fluvios  vitae  gen6ravit  giitta  favillae. 

Sancto  etiam  Ambrosio  Mediotanensi  episcopo  et 
omnibus  qul  pr^sentes  ad^rant  cathoticis,  non  lam 
publica  exsuitatio,  tamque  celebris  fOret  gloriatio 
pro  ossibus  boum,  oviutn,  asinbi^um,  pbrcorum,  caele- 
rorumque  animalium  repertis,  quantum  de  reliquiis 
sanctorum  Gervasii  et  Protasii  Domino  revelanle  in- 
ventis  exstiierit,  cum  utraqu^  Qaudius  asseral  esse 
aequalia.  Unde  idem  Ambrosius  in  libro  <fuem  de 
hac  re  ad  snam  scripsit  sororem  :  i  Invenimus  mirae 
magnitudihis  viros  duos,  ut  prisca'  setas  ferebal; 

ossa  omnia  ihtegra,  sangulnis  plurimum.  Ingens  ,  , 

concursus  populi'  per  totum  illud   biduum.  Quid  '^  cult  mltites,  sed  milites  Ghri^ti.  Nuliam  de  talibns 


multa  condivimus,  integra  ad  ordinem  transtuli- 
mus,  vespere  jam  incumbente  ad  basilicam  Faustae. 
Ibi  vigiliae  tota  nocte  et  manus  imposltio.  Sequenti 
die  transtulimus  ea  in  basilicam  quam  appeilanl 
Ambrosianam.  Dum  transferremus,  caecus  sanatus 
est.  Talis  mihi  ad  populum  fuit  sermo :  Gtim  lam 
effusam  tamque  inauditam  considerarem  conventus 
vestri  celebritaiem,  ei  divinae  gratiae  munera  quae  in 
sanctis  mairtyribus  refulserint,  iniparem  me,  laieor, 
huic  muneri  judicabam ;  nec  fieri  posse  ut  sermone 
absolverem,  quod  vix  possem  animo  intendere.  > 
Idem  post  pauca.  t  Sed  veniamus  aJ  reliqua.  Dtes, 
inquit,  dieiemctat  verbum,  Ecce  veri  dies  ouos  nulia 


invidiam  tlmeo,  quorum  quo  majora,  eo  luiiora  pa- 
Irocinia  sint.  Horom  etiam  illis  ipsis  qui  mihi  eos 
inVident  opto  praesidia.  Veniant  ergo  el  videant  sti- 
patolres  meos ;  talibus  me  armis  ambiri  non  nego  : 
Jfi  in  eurribus,  inquit,  et  hi  in  equis^  nos  autem  in 
nomine  Dontini  Dei  nostri  magruficabimur.  Eranl  au- 
tem  cldusi  nostri  oculi,  quandiu  obruta  sanctoruoi 
corpora  delitescebanu  Aperuit  oculos  noslros  Donu- 
nus;  vidimus  auxiiifl  quibus  sumus  sa^  defensi  ; 
nbn  videbamus  haec,  sed  habebamus  tamen.  lu  tre- 
pidantibus'  nObis,  quasi  dlxeril  Dominus :  Asjucite 
quanios  vohis  maWyfes  dederim;  ita  reseratis  ocu- 
lis  «loriam  Domini  soeculamurt  ouae  est  in  mariynua 


477 


UB.  ADVERSUS  CLA13DIUM  TACRIN. 


47t 


passiofte  prsmrita  et  operatione  pi^sens.  Evasi-  A  de  ipsa  resurrectione  satfg*  evfdent^r  loqueretnr  eC 


mos,  ttme^;  noft  medTioerem  ^ndoris  sarcr/iam- 
Patronos  bal^bamns;  et  i^esciebamus;  ihvcnrmus 
unum  hoc  qub  videamur  pmestare  majoribus :  sancto- 
ram  mariyrum  cogriitionem'  qnam  i!li  amiseruht, 
nos  adepti  sumhs.  Eruuniur  hobiles  reliquinc^  de  se- 
pulcro  ignobfli,  osienduhtur  coelo  tropsea  :  Sanguin^ 
tumuTus  niadet,  apparent  cruoris  triumpbales  noue» 
fnVioUt^  reliquisft  loco  suo  ei  orJine  fepeirtae, 
ItVulsum  ViventiS^  caput.  Perdiderat  civitas  suos 
mai^tjr^s"  (fa^  raj(Kuit  alienos.  Et  s!  hoc  Dei  munus 
esf,  taoieB  gritla^m  <jruam  temporibus  sacerdotii  ihei 
DdnAinos'  lesus  ti^buiC,  he^are  non  possum ;  'quia 
Ipse  iteiaftyr  esse  tfoii  mer^rj  hos  vobis"  martyres 
acqui^Vi.  Suceed^nt  victimse  trfumpliales  ih  roduih 


diceref :  Caro  et  sah^ii  regnuni  Det  ponidefe  itoii 
possuiit;  neque  corruptio  incbrruptionem  possidebitm 
Noveramus  er^'  CBrislum  secundura  carnem,id  est, 
scciMdum  carhis  mortalitaiem  antequam  resurge- 
ret :  sed  hunc  jam  non  novimus,  quia  sicul  dicit 
idem  Apostolus  :  Cfifistus  resurgens  d  mortuis  jam 
non  moritur,  et  mors  ii  iiltra  non  dominaiilur.  Kam* 
si  ita  Apostolus,  sicutl'  eT  Iste  falsfdlcus  calumnia- 
tiii^  male,  sicut  solenl  ba^^eiici,  ejus  in!erpretando 
Sermonem,  nlhil  dignitalis  alicujus  re  virtulis  esse 
in  cruce  GbVisli  arbitratur,  nisi  tantunimodo  oppro* 
brium  passloms  6t  ifrisionem  moriis;  et  si  ob  boc 
hon  vuU  earh  a  quopiam  bonorari  vel  etiani  sciri, 
aut  memofari^  cur  e  diverso  ih  alio  ait  loco :  Mihi 


ufti  Christus  esfhoslia.  Sed  nie  super  aWaite  qtoi  pro  B  autem  absit  ghriari  nisi  in  cruce  Domini  nosiri  Jesu 


omi^fttis  passus  est :  is^  sub  altari  qui  illius  redeh^- 
pti  suht  fassionei  ffunc  ego  Ibcum  priBdesYlhaveraih 
tfiibl.  0?gnum  est  enim'  ut  ibi  fequiescat  sacei^dos, 
ubi  oITerre  consuevft;  sed  cedo  sacris  victimis  dex- 
teram  portionem.  tocus  iste  martyribus  debebatur. 
Condanius  ergo  reliquias  sacrosanctas  et  dignis  se- 
dfbns  TAvebamus,  totnmque  diem  fida  devotiohe  ce- 
lebfemi^i'!^.  i  De  bac  etiam*  fe  in  Mediolanensium 
hrbe  gesta  sanctus  Augustinus  commemorac  in  li- 
bforstr  deCivitateDei.  c  Miraculum  quod  MediOlani 
factuhAf  est,  cuni  illic  esseinus,  qiiahdo  illuminatus 
est  csecns,  a^d  multofum  hotitiam  pbtoit  pervenlre; 
quiai  et  ^andisest  civitas  et  ibi  eratf  toTic  Imperator/ 
et  in^nienso'  popuTo  teste  fes  gesta  est,  concorrente 
id  coypora  maftyfiiin  Pfotasii  et  ftervasJi;  quie  cum  ^ 
Tatcrent  et  penitus  nescirentnT,  eplscopo  Ambrosio 
per  somnlum  rcvelata  reperta  suht.  Ub!  caecus  iHe 
depulsis  vetefibus  tehebris  diera  vidit.  »  Rerti  ejus- 
dem  sccunda  propositio  de  cruce  Doiriihi,  cujus  ve- 
nerMoires*'  falsoe  retigibnfs  alque  supersli^onis  chl- 
tOres  exprobVaff  olidb  coenolsoqiie  ructans  Matu  gat- 
riensque  nil  sanctae  cruci  <^ujusfibet  bonoris  vidl 
dignitatis  ihCsse  hisl'  ta'nti/rfirho'db'  o^probrium'  pa^- 
8ionf#  ef  ff f i^bn^nlir  foortTir.  E(  qliasi  ad*  h66  firraan- 
duin  assuAiit  eifeTttpIUm  ^^  ApbiloTo' :  £r  «1  novera- 
mus  s^tafidnni  cftrhem  C/tmlfiim,  s*id  fan(  tiuric  hoA 
novimus^  incongrue  ceric"  el  ittconveniehftf  Velut 
ille  ifaf  non  inielligii  abutens  Scfiptura*,  vel  ^i  ibtol- 


thristi  per  quem  mihi  mundus  crucifixus  est  et  ego 
mundo,  Hieronymus  :  t  Solus  pbtest  in  cf  uce  thri- 
sti  gloriari  qui  toUit  eam  et  sequltur  Salvatorem  ; 
qui  crucifixit  carnem  suam  cum  vitiis  et  concu- 
piscentiis;  qui  mortuus  est  mundo  et  noh  conlem- 
platur  ea  quae  videnlur,  seJ  qua  non  videnlur,  vi- 
dens  mundum  crucifixum  et  transeuntein  figuram 
ejus;  cui  mundus  mortuus' est  venitque  ei  inundi 
consummatio  et  dignus  efTectus  novo  coelo  et  hova 
terra  et  Novo  Teslanienlo,  canit  canlicuni  novum, 
et  accipit  nomen  novura  scriptum  in  calculo  quod 
nerao  novit  nisi  qui  acceperit.  Sciendum .  est  au- 
tera  quod  oranis  gloriatio  Apostbli  in  cruce  sit  et 
quidquid  dignum  ih  virlutibus  perpetratur  hoc  fieri 
6b  Doniini  passionera.  >  Noluit  enim  Dominus  suam 
crucera  vel  passlohera'  a  suis  nesciri  aut  abscondi 
fidelibus  quasi  propier  contunieliam  et  ignominiam 
slia;  mortis  eara  vellet  esse  relatam.  Nam  si  ita  foret 
consequenler  etiam'  sui  discipuli  pro  eo  pati  vel 
moii  erubescerent,  sed  rnagis  e  contrario  suam  quo- 
tidie  ih  ficclesia  passlon^m  comraemorari  et  cele- 
bran  prrccepit.  Onde  Apostdlus  ait :  Ego  enim  ac^ 
cepi  d  Domwo  qiiod  et  iradiai  voiis,  quonidm  Domt- 
nnsJesus  in  qua  nocie  tradebatur,  accepit  panem  et 
gratias  agetis  fregit  et  dixit :  ffoc  est  corpus  meum^ 
quod  provobis  tradetur;  hoc  facite  in  meam  comme^ 
nioratiohem,  Similiter  et  caRcem  postquam  coenavit^ 
dicens  :  Hic  calix  riovum  testamenlum  est  in  meo  san- 


ligil,.  de  fnduSlrfa  vclil!  cartf  dfepftivare^  Apbstolus*     ««ine ;  hoc  facite  quotiescuhque  bibitts  inmeam  cotn- 
quippe,'u£  att  Aiigusiihus  iii  liBfb  cOntfa  ^austum,      memorario/iem  :   quotiescunque   enim  mandueabiti$ 


suo  rSoite  ^itAtti  nostram  futlirahr  (i\iA  jam  ih  ipso 
homine  mediatore  Cht7st6  le^if  caj^tte  nostro  resur- 
gente  cowpletaf  est,  rt^s]|)edi6iFtami6Watiirtafnquam' 
jam  sit  prdgsen^  qtfsft  teneatfyi^ ;  quaft*  ut7qtf6  Vft^  n'6n 
erit  secundaitt  Carrhem,  sicnf  janr  CBrisfi  vita'  n'6h' 
est  secundum  carnem;  catheih  hamqueboc  loco  non 
ipsara  corporis  nbstr!  siibl^antiafm  quam  Dominus'^ 
eliam  post  re^rre^donehi  sudfm'  carneni  appell&t 
dicens  :  Paipctte  ei  vtdeii  quia  spiritits  ossa  et  car- 
nem  non  haffet^  sicut  me  videtis  habere :  sed  corru- 
ptionem  mortadifatemque  Carnii  vuTt  ihtellig!  quae 
tunc  non  erit  in  nblffil  ^ctff  jaih'  ^  Oifristo  non  est. 
Hanc  eninl^  proprie  carnem  nominabat,  etiam  cum 


panem  huhc  et  calicem  bibetis,  mortem  Domini  an- 
nuntiaihis  donec  veniat.  I^roinde  etiam  sancti  in 
adversis  et  afiliclionibus  in  hoc  sseculo  pro  Domino 
toleratis,  gaudent  atque  glofiantur,  unde  Apostblus 
in  Episiola  secunda  ad  Corinlhios  :  Libenter  igitur 
gloriaior  in  infirmitattbus  mets,  ut  inhabitet  in  me 
virtus  Christi :  propter  quod  placeo  mihi  in  tn/irmt- 
talibuSy  in  contumeliiSf  in  necessitatibus^  in  perseeU" 
tionibusj  in  angustiis  pro  Christo;  cum  enim  infit-' 
mor,  lunc  potens  stm.  Idem  in  Epistola  ad  PhiUp- 
penses :  Scire  autem  vos  volo^  fratres,  quia  quS 
eirca  me  sunt  magis  ad  profectum  venerunt  Evangelii ; 
'ta  tU  vinctUa  mea  manifesta  /ierent  in  Christo  in 


479 


DUNGALI  REGLUSl 


4M 


tfmnt  prastorio  et  in  emteris  omnibut.  Idem  ad  Timo-  A  frOBtibus  inscribcris  singulornm  hoc  modo  :  Indjrii 


iheam  :  Noliitaque  erubeBceretestimoniumDomini  »o- 
$tri,  neque  me  vinctum  ejut^  sed  coUabora  Evangelio 
secundum  virtutem  Dei  qui  nos  iiberavit  et  vocavit  ro- 
catione  sua  sancta.  Item  in  Actibus  apostoloram :  lUi 
quidem  ibant  gaudentes  ab  aspectu  concHii^  quoniam 
digni  habiti  sunt  pro  nomine  Jesu  contumetiam  pati. 
Verbum  enim  crucis,  ut  ait  Apostolus,  pereuntibus 
quidem  stnltitia  est :  his  autem  qui  satvi  fiuntjid  est 
nobis,  virtus  Dei  est.  Et  post  pauca  :  Quoniam  Ju- 
da^i  signa  petunt  et  Grceci  sapientiam  quwrunt :  nos 
autem  pmdicamus  Christum  erucifixum,  Juda^is  qui- 
dem  scandalum^  gentibus  autem  stultitiam  :  ipsis  au- 
tem  vocatis  Judijeis  atque  Gracis  Christum  Dei  virtu* 
tem  et  Dei  sapientiam.  Idem  post  pauca  :  Et  ego  cum 


eommentarium  aut  tractatus^  vel  expositio  CtaudH 
Taurinensis  episcopi.  De  antiquis  auiem  sanctae  ma- 
gistris  ac  doctoribus  Ecclesi»  alios,  quos  ymt  judi- 
ciario  assumpto  gestamine  laudat  et  recipit,  alios 
blasphemat  et  yituperat,  cum  nullius  tamen  eorum 
fide  et  doctrina  concordat.  AugusUnum  assumit  a 
cujus  subtilitate  ingenii  Ghristianique  sensus  recU- 
tudine  longissime  distat.  Alios  quidem  praeter  eum 
solum  pene  omnes  abjicit,  unum  Yocans  magnum 
mentionarium,  alium  compilatorem,  alium  rnsUcom 
bratum/insensibilem,  uibilque  boni  scientem;  qnos 
tamen  universos  uno  secum  tempore  unoque  esse  pa- 
riter  loco  solet  exoptare,  scilicet  ut  omnibns  facii- 
lime,  celerrimeque  ab  eo  superatis  ejus  excellentia 


venissem  ad  vos,  fratres,  veni  non  per  sublimitatem  B  sapienti»  cuneus  apparere  atque  clarescere  posseL 


sermonis  aut  sapientice  annuntians  vobis  testimonium 
Christi.  Non  enim  judicavi  me  scire  aliquid  inter  vos 
nisi  Jesum  Christum  et  hunc  crucifixum,  Apostoli 
ergo  et  omnes  homines  humiles  et  fideles  eorum 
doctrinam  sectantes  crucem  Ghrisli  utpote  ejus  si- 
gnum  triumphale  per  quod  diabohim  vicit  et  mun- 
dum  redemit  diligunt,  honorant,  laudant,  concele- 
brant  et  in  ea  gloriantur.  Hxretici  vero  iropii  supertri 
et  increduli  dedignantur  ejus  huiniliiatem  audire 
aut  aliqnam  virtutem  in  ea  esse  credere  quos  plan- 
git  Apostolus  dicens :  Mutti  enim  ambulant^  quos 
sape  dieebam  vobis  nunc  autem  et  ftens  dico  inimieos 
crucis  Christi  quorum  finis  est  interituSf  quorum 
Deus  venter  est  et  gloria  in  eonfusione  ipsorum.  Inde 


Hieronjmum  maximeprae  caeteris  exprobat,  eique 
nimium  detrahit,  cui  si  eodem  aevo  fuissent,  acerri- 
mum  se  infestissimumque  iniroicum  fore  promittit. 
Propter  nullam,  ut  arbitror,  aliam  causam,  nisi  quia 
cognovit  quod  ille  contra  suum  vicinum  suaeque  au- 
ctorem  insaniae  Vigilantium  haereticiim  scripserit, 
caputque  ejusdem  strenue  sicut  alios  tales  ferire  so- 
lebat  clava  catholicae  doctrinae  contuderit.  Hic  ergo 
accusator  fratram  ignorans  horam  usurpationes  ver- 
borum,  hoc  est  adoro  et  colo,  et  quia  non  nisi  ad 
Deum  solummodo  ea  exislimat  pertinere,  niroiom 
blaspheroat  Ghristianos,  non  inteiligens  secundum 
Apostolum  neque  quae  legitur  neque  de  quibus  affir- 
mat.  Hoc  enim  modo  scriptum  in  sua  conUneluc 


Augustinus  ait  in  exposiUone  Evangelii  secundum  ^  epistola ,  contra  quod  respondendum  est,  Quia  sx 


Joannem  :  c  Ibat  ergo  ad  locum  ubi  fuerat  crucifi- 
gendus  portans  crucem  suam  Jesus  :  grande  specta- 
cnlum  :  sed  si  spectet  impietas,  grande  ludibrium ; 
si  pielas,  grande  mysterium  :  si  spectet  iropietas, 
grande  ignoroiniae  docuroenturo;  si  pietas,  grande 
fidei  rounimentum  :  si  spectet  impietas,  ridet  regem 
pro  virga  regni  lignuro  sui  portare  supplicii.  Si  pie- 
tas,  videt  regem  bajulantem  lignum  ad  semetipsum 
figendum,  quod  fixurus  fuerat  eUam  in  fronlibus 
regum,  in  eo  spernendus  oculis  iropiorum  in  quo 
erant  gloriatura  corda  sanctoram.  Dicturo  enim 
Panlo  :  Mihi  autetn  absit  gloriari  nisi  in  cruce  Do^ 
m\ni  nostri  Jesu  Christiy  >  ipsam  cracem  suam  suo 
gestans  humero  comroendabat,  et  lucernae  arsurae 


omne  tignum  schemate  eruciis  factum  votunt  adorare 
pro  eo  quod  Christus  in  cruce  pependit,  et  alia  multa 
iUis  convenit  qum    Christus    egit  per  camem.   Ule 
ergo  cujus  haec  opposilio  et  argumentaUo  talis  est 
ostenditse  hujiis  saluUferi  ligni  virtutem  penitus 
ignorare,  per  quod  vita  huniano  est  generi  resUtnta, 
quod  gustando  de  veUU  lethifero  iigni  fructu  perie* 
rat,  unde  Fortunatus  ait : 
Pange  lingua  gloriosi  praelium  certiminis, 
£t  super  crucis  tropheo  dic  triumphum  nobilem, 
Qualiter  redemptor  orbis  immoialus  vicerit. 
De  pareotis  protoplasU  fraude  factor  condolens, 
Qiiando  pomi  noxialis  morte  morsu  corrait, 
Ipse  lignuiii  tunc  nolavit  damna  ligni  ut  solveret 


qn»  sub  roodio  ponenda  noverat  candelabrum  fere-     Hoc  opus  nostrae  saluUs  ordo  depopuscerat 


bat.  Glaiidiusigiturduro  nullain  liberaliuro  didicerit 
di''cipIinanTro  rationem,  litterarum  significaUones 
proprietatesque  ignorans,  verborura  genera  generi- 
bus,  numeros  numeris,  casus  casibus  jungere  ratio- 
naMIi  nescit  constractione  et  sic  roaxiroos  ut  faroa 
est  audet  tractatus  conficere,  quos  sui  proprii  labo- 
ris  et  industriae  esse  roentitur,  cum  illos  glosario 
opere  ex  alioram  voluminibus  transferendo,  imo 
dissipando  ac  depravando  excerpii,  quosque  illoram 
exposiUonibus  auctorum,  e  quibus  eos  evellere,  fu- 
rarique  praesuroit,  miserriroa  atque  vanissiroa 
prapfert  elatione,  neque  praeter  illos,  alios  perroittit 
libros  in  sua  legi  civitate,  auctoritatem  sui  nominis 


MulUformis  proditoris  ars  ut  artem  faUeret 
Et  medelam  ferret  inde  hosUs  unde  laeserat,  etc. 

Idem  in  tdtero  carmine. 
Yirtus  celsa  cracis  totum  recte  occupat  orbem, 

Haec  quoniam  mundi  perdita  cuncta  refert 
Quodque  feras  serpens  infecit  felie  veneni 

Ghristi  sanguis  in  hao  dulce  iivore  lavat. 
Quaeque  lupi  fuerant  raptoris  praeda  ferocis, 

In  cruce  restituit  virginis  agnus  ovis 
Tensis  in  his  ramis  cum  planUs  brachia  pandens 

Ecclesiam  stabilit  penduius  ipse  crace, 
Hoc  pius  in  iigno  reparans  deperdita  pridem 

Quod  yt\A\A  ligni  poma  tulere  bonl. 


m 


LIB.  ADVERSUS  CLAUDIUM  TAURIN. 


m 


H^|uftul6mjamdict«auwimperitoiUeproido.A|«^^^  vniroique  mampuloi  circum- 


lolatriareputatcrncem  DomiDia  quoquamadorariyel 
ooli,  sicutnecsuotadorandaepuell»  quaelibet,  innuptse 
pnEsepia,  Teteres  panni,  naves,  asini,  agni,  leones, 
peirae,  spinae  ruborum,  arundines,  lanceae,  quia  his 
omnibus  pro  tempore  usus  est  Cbristus.  Quasi  prae 
iliis  nuiium  Dominicae  cruci  adbibendum  esset  pri- 
viiegium,  sicut  superius  demonstravimus.  Cujus  ye- 
neratores  graviter  turpiterque  corripiens  castigat 
et  increpat  his  verbis  :  c  Redite  prtevaricatores  ad 
I  eor,  qui  recessistis  a  veriiale  et  diligilis  vaniu- 
«  tem,  et  estis  vani  facti ;  qui  rursum  crucifigitis 
<  Filium  Dei,  et  ostentui  habeiis,  et  per  hoc  ca- 
(  tenratim  animas  miserorum  socias  factas  daemo- 
c  num  babetis,  alienando  eas  per  nefanda  sacrilegia 


itantes  adorare  manipuium  meum.  Item  in  eodem  : 
Cumque  adorassent  eum  fratree  ««t,  et  agnovi$set  eos^ 
quasi  ad  alienos  durius  loquebatur,  Item  in  eodem  : 
Jgitur  ingressus  est  Joseph  domum  suam  obtulerunt^ 
que  ei  munera  tenenles  in  manibus  et  adoraverunt 
prom  in  terram.  Item  post  pailca :  Qui  responderunl : 
Sospes  est  urvus  tuus,  pater  nosUr  adhuc  vivit;  et 
incurvati  adoraveruni  eum.  Item  in  libro  Josue :  Cum 
autem  esset  Josue  in  agro  urbis  Jerico  levavit  oculoSf 
el  vidit  virum  stantem  contra  se  et  evaginatum  tenen- 
tem  gladium ;  perrexilque  ad  eum  et  ait :  Noster  es 
an  adversariorum  ?  Qui  respondit .-  Nequaquam,  sed 
sum  princeps  exercitus  Domini^  et  nunc  venio,  Cect" 
dit  Josue  pronusin  terram  et  adorans  ait :  Quid  Do» 


.  simalacrorum  a  Crcatore  suo  babetis  eas  dejectas  B  ^j„„  ^,  t^Uur  ad  *ervum  *uum  t  et  reliqaa. 


<  et  projectas  in  damnaiionem  perpetuam.  >  Nulli 
ergo  dubiam  est  quin  spiritus  fallax  malignusque 
per  os  hujus  insani  cahimniatoris  eructat  et  inspirat 
ad  ingereada  atque  exprobranda  iidelibus  infldeiium 
crimina,  prsevaricatores  eos  apostatasque  a  veriute 
et  amatores  vanitatis  appellando,  divinam  autem 
crucem  ne/andum  ac  aacrilegum  simulacrum  cun- 
cUm  praeteriti  excedens  temporis  blasphemiam  no- 
minat.  Ex  quo  evidentissime  perversissimus  catho- 
licae  dissipator  atque  eversor  fidei  esse  convincitnr. 
Nos  autem  e  diverso  quibus  has  Um  mulus  et  Um 
probrosas  infert  calumnias,  contra  falsa  ipsios 
testimonia,  divina  opitulante  gratia,  toto  corde  cre- 
dimus,  et  ore  confitemur  humiliati  animo  et  corporis 


Item  in  libro  Psalmorum,  Et  adoratescabellum  pedum 
ejus,  quia  sanctum  est,  Unde  Hieronjmus  tracUt : 
f  Quid  est  hoc  scabellum  pedum  Jesu  quoniam  san* 
ctum  est  ?  legimus  in  alio  :  Ccelum  mihi  thronus  est^ 
terra  autem  scabellum  pedum  meorum,  et  nunc  di- 
citur  adorare  scabellum  pedum  ejus.  Si  .terra  sca- 
bellum  pedum  Jesu,  dicilur  autem  adorare  scabd- 
lom  pedum  ejus :  ergo  terra  adoranda  est.  Quomodo 
legimns  in  Apostolo  quia,  excepto  Creatore,  crea- 
taram  adorare  non  debemus?  Adorare  in  Scripturis 
dupiiciter  dicitur:  dicitur  enim  adoratio  quasi  in 
Deum  et  dicitur  adorare  quasi  honorare.  Quando 
dicimur  adorare  Dominum  proprie  adoratio  in  Deum 
ponitur.  Quando  autem  in  homine  dicitur,  verbi 


babitu  substrati,  quod  Deus  solus  sit  adorandus,  et  ^  causa,  adoravit  Sara  Abraham,  et  adoravit  Elias 


colendus  prout  dominum  et  creatorem  omnium  a 
sua  decet  adorari  creatura  et  coli,  dum  in  eom  so- 
lum  credimus,  et  speramus,  eique  quotidie  sacrifl- 
camus.  Creaturam  etiam  Dei  sancUm  et  bonam, 
hoc  est,  angelum  sanctum  vel  hominem  sanctum, 
aut  sancum  crucem  pro  diversiute  digniutum  ado- 
ramus  et  colimus,  hoc  est,  humiliter  honoramus, 
diligimus,  et  amplectimur  propter  Deum  et  in  Deo 
longe  dispari  modo,  quam  illum  coliraus  et  adora- 
mus:  hoc  autem  calumniatur  nesciens,  scireque 
renuens  rabil,  et  indignando  sseviendoque  furit  ac 
bacchalur.  Audiens  in  Ecclesia  saepius  canUri :  Cru- 
cem  tuam  adoramus,  Domine,   et  sanctam  resurre- 


Achab,  non  quasi  Deum,  sed  hic  adoratio  quasi  sa- 
luUtio  ponitur.  Ergo  nunc  videamus  hoc  quod  dicit 
et  adorate  scabellum  pedum  ejus^  secundum  qnem 
modum  dicit  sicut  Deum  adoramus  scabeilum  pedum 
Dei,  aut  adoramuset  saluumus  quasi  hominem.  Le- 
gimus  et  in  lamenUtionibus  Jeremiae ;  legimus  et  in 
alio  propbeu :  Quomodo^  inquit,  sanctificavii  Do- 
minus  scabellum  pedum  suorum  et  ibi  scabeilum 
pedum  ejus  Hierosolyma  dicitur,  sive  templum.  Igi- 
tur  secundum  historiam  legimus  et  in  alio  loco,  et 
adorate  scabelium  pedum  ejus,  Si  pedes  non  stant 
nisi  in  scabello  :  ergo  hoc  dicitur,  Et  adoravimus 
ubi  steteruni  pedes  ejus^  de  scabello  didtur.  Ergo 


ctionem  tuam  laudamus  ei  glorificamus,  et  reliqua.  Si  p  secundum  litteram  possumns  hoc  dicere,  verbi  cau- 


enim  haec  verba  creaturis  jungi  non  convenient,  jam 
nec  legereniur  in  libro  Geneseos  de  Lotb  :  Venerunt^ 
Hue  duo  angeli  Sodomam  vespere^  Hdente  Loth  in  fo- 
ribus  civiiatis.  Qui  cum  vidissei,  surrexit,  et  ivii  obviam 
cis,  ei  adoravii  pronus  in  ierram.  Item  in  eodera : 
SuTrexii  Abraham  et  adoravit  populum  ierrWy  (Hios 
tideiicei  Heih.  Item  in  eodem  de  Jacob :  Ei  ipse 
cgrediens  adoravit  pronus  in  terram  septies^  donec 
^nnropinquarei  frater  ejus.  Idem  post  pauca :  AccessU 
^Mque  Ua  eum  iiberis  suis  et  cumsimiliier  adorassent 
Wrem  Joseph  ei  Raehei  adoraveruni.  Item  in  eodem : 
J>i^ntque  ad  eos^  hoc  est  Joseph  ad  fratres  suos : 
Audiu  sommum  meum  quod  vidi :  Puiabam  nos  /t- 
fwe  manipulos  in  agro  ei  quasi  consurgere  manir 


sa,  ubi  natus  est,  ubi  crucifixus  est,  ubi  resurrexit. 
Caeterum  scabeUum  pedum  Jesu  anima  credentis  est. 
Fdix  est  iiie  in  cujus  pectore  pedes  quotidie  ponun- 
tur  Jesu.  Utinam  et  in  meo  pectore  ponantur  pedes 
cjus ;  utinam  yestigia  cjus  semper  hflereant  in  corde 
meo ;  uUnam  et  ego  dicam  cum  sponsa :  Tenebo 
eum,  ei  non  dimittam.  Sponsus  dto  olSenditar,  sem* 
per  munditias  amat,  ubicunque  sordes  viderit  dto 
recedit.  Ei  adorate  seabelium  pedum  ejus  quoniam 
saneium  est^  non  omne  scabellum  pedum  ejus,  sed 
quodcunque  sanctum  est,  quod  in  sanctiute  per- 
severat,  verbi  causa,  adorate  scabeUiun  pedum  ejus 
Petrum  et  Paulum,  et  caeteros  apostotos  adorate,  hoc 
est  honorate ;  sanctum  esi,  iUos  adorate  qui  in  san- 


( 


4gj  bUNGALI  feECLUSl       ^  _^-— ^^.^  4S4 

cUtete  perseveranl.  Caelenimqui  sc^Hom  fuenint,  A  dc  iiac  ra^nc  cxempla  repe^untur^Paolini»  In 

et  non  sunt  jwncti,  iUos  nc  adorcUs ;  Tcii»  causa,     iibro  u  (pi^  de  •-  ^  "-^-^        •-=-- 

Judas  proditor  scabdlum  i>ei  fuit,  sed  quoniam  non 

est  sancLus  non  eum  ad(>retis.i  Secundum  aulem 

uuum  supradicii  verhi  intellectum  qui  ad  hominem 

perlinet,  in  lihro  Regum  scriptttm  est :    VidefUes 

autem  (UU  prophetarum  qni  etan$  in  Jerico  ecotura 

dixerunt :  Bequievit  $fintu$  EUa  9uper  EUewum ;  e^ 

venientes  in  occurtum  eju$  adoraverunt  eum  proni  in 

terram.  Um  in  AclOm  ap09(olorum :  Ei  ffl^m  e^ 

cumintrmsetPeiruf,  Qbmue  ei  CorneUus  prociAens 

adoravif ;  Pefrus  vera  lepavit  eum  dicens  :  Surge  et 

ego  ipse  homo  f^tn;  qvod3eda  isxponit  dlcens, « gt^ 

jcorpori»  demons^rat  Corjoellus  quid  intu3  io  cor^ 

devotionis  b^huerit.  .Obvi»m  enim  suo  doctori  vmt 


saneli  Miols  metrieo 

iextu  compjosaU  : 

Ecce  6a<^rdoti8  rcAtnm  satiatus  adoro 
Suscipiens  humili  mctantcm  in  peetore  Chnstnm. 

Idem. 
Et  licet  a  veteri  tumulis  ahsconditus  ayo 
Qua  mortalis  crat  latuit  tellnris  operto, 
Tina  tamen  vegetanle  Deo  membrisque  superslcs 
Gratia,  divinum  spirantia  martyris  ossa 
Clarificat  popnlis  merito  vivenle  sepulti 
Et  magni  solium  hreve  confessoris  adoVat. 
lufflter  e  variis  congesta  frequentia  lerris. 
jiem  Pntdentius  in  libro  qui  prcstifulatur  ^^fjf^gfis. 


u^>uMViHD  «^v»*^....  .w».e*M  v««M  --V  ^^^^..  -..«-  re&Donsa  rcfert  Lyhicis  in  Syrtihus  UmtMo. 

audiior,  qqi  mundp  pcctore  et  iolenta  sedulu3  aure,  Bf  ^  re?^op»a  rciwt  *.jri»ici?  m  ^iif^  ^» m(Whu»* 


a^ue  inhianti  desiderio  yeij)um  fidei  suscipit ;  jpaxn 
qui  tarde  ad  crcdendum  perlrabitur,  quasi  a  dQjC^UMre 
jacens  erigitur.  Scd  qui  de  suae  vitse  maculis  eni- 
bescens  prqcidendo  in  facicm  bumilltatis  pariAer  et 
pudoxis  indicia  praefert,  |ure  a  suo  praeceptore  mc< 
reiur  crigi.  Petrus  vero  inquit,  et  reiiqua* »  Commu- 
nionem  quippe  a^qualitatis  meruit  sanclitas  actioms. 
Item  in  Apocalypai :  El  dixit  mihi:  Vide  ne  feceris ; 
conservus  emm  tuus  sum  et  fratrum  tuorum  habetir' 
tium  festimonium  Jesu,  De  boc  sanctus  Gregorius 
tractat  diccns  :  c  Quia  enim  coeli  rex  lerram  nosine 
carnis  assumpsit,  inlirmitatcm  nostram  illa  jam  an- 
geiica  ceisitudo  non  dcspicit.  Ad  pacem  nostram  an- 


Jpsa  sui^  Cliristupi  Capitolia  Bogiida  J9%iSo^ 
Principibus  lucere  Deum,  destfpciaqiie  t^p^i 
jbpperio  cecidi^S|&  du^qum  |am  jfurpur^  g^WlJii^ 
Sternitur  ^ea,dac  rectoris  ad  ^^i^  '^^H^ 
yexillumque  crucis  sumjpus  ^ip^tor  a^jrfif • 

ld0n  »4  Vokrmm  ^cm»  ^  passipps  «hkH 

Bippolyt), 

Mape  saiHtatun^  con.cujTitur,  o/nni^  ^dqra^ 
fifh^,  pifu^,  redeunt/soUsaiJ  usque /Aiilaig. 

AUejjigj  autem  yerbum,  jguod  e^  co^P,  Priscu^ys 
f tti  pf^ipfer  nobilifi^imi  dfif iu^  jPf ^  ^Mf^  ^^ 
jj^anm  facundice  paeruit  vocitari,  tr;pli.ce|^  fCi*fnfA 
habere  deiponstra^  ita  dicendp :  Cdo  gfoqfi  pro  di- 


inflm.  J\.ri„.  .hW.««,„«  ^Jl  C  librp  X  de  Ciy.tal^  De, : .  Laln^ ftu.ppe  wsiri  ub.- 


nunt,  et  quos  infirmos  prius  abjectosque  despexe- 
rant,  jam  sctcios  venerantnr.  Hinc  est  euim  quod 
iiOtb,  yel  Josucangelos  adorant,  ncc  tamen  adorare 
prohll)entur :  ioannes  vero  in  Apocalypsi  adorare 
angelum  voluit,  sed  tamen  idem  hunc  angelus  ne  sc 
dcheat  adorarc  compcscit,  dicens :  Vide  ne  feceris, 
conservus  tuus  sum  et  fratrum  tuorum»  Quidcstquod 
ante  Redcmptoris  adveiitum  angcli  ah  hominibus 
adoranuir  et  tacent,  postmodum  vero  adorari  refu- 
giunt,  nisi  quod  naturam  nostram  quam  prius  de^>e- 
|:erani,  postquam  lianc  super  sc  asswnptam  coo- 
Bpiciunt,  substratam  sibi  vidcre  pertimescunt.  fiicc 
jam  sub  sc  velut  iniirinam  cqnicmnere  ausi  sunt, 
quam  supcr  sc  videlicct  in  ccdi  rcgc  vencrantur. 


punque  sanctarum  ^cript^rarufp  posftum  ^t  inter- 
pretati  siint  seryitutem,  Sed  ea  Sj^rvitus  ^uap  debetur 
hominil)us  secunduro  quan?  JI^F^ei^^  ^postjO^s  ser- 
vos  duminis  suis  subdilos  esse  debere,  alio  nomine 
Graece  nuncupari  solet.  Latria  vero  secundum  con- 
suetudinem  qua  loculi  sunt  qui  nobis  divina  eloqaia 
condidcruni,  aut  sierapeir,  aut  tam  frequeiitef  utpene 
seniper,  ca  «iicilnr  servilus  quoe  pertinet  ad  colen- 
dum  Deum.  Proinde  si  tantummodo  cultus  ipse  di- 
catur,  non  soli  Deo  deberi  videtur.  Dicimur  enim 
colere  egregios  homines,  quos  honoriiica  yel  recor- 
datione,  vel  prisentia  frequentamus.  IJec  solum  ea 
quihii^  nos  religiosa  humilitate  subjicimus,  sed  qux- 


n..  u..KTrj^j-        •.    u^   •  •  i  dam  eiiam  quse  subiecta  sunt  nobis,  perbibeniur 

ciec  Jiabcre dedignantur  hQminem  socinm  qui  super  ^  ♦    ^  ^    -,   r\'^    •    -   T  ,       .^T   .    . 

\  ^A       *  1.  J^  t\  M  •      u-.  r  D  col .  Nam  ex  hoc  verj)0  et  agncola,  et  coJoni,  et 

se  adorant  hommem  Deum.  I  Neque  cmm  lieatuS'    ;  •        •       •  "»    ♦.  ••    •:     •         ^   !•  j  i 

incoke  vocanlyr,  fi  ^psos  oeos  pon  op  aliud  appeJ- 

lant  calicolas,  nisi  qubd  coelum  colant;  npo  utique 


Joanncs  apostolus  ct  evangdistaCiiristi  diicctissimas 
spiritalibus  sibi  a  Deo  revdatis  vistonibus  alienari  a 
Dco  voiuit,  et  bonorem  ipsi  sdi  debitum  incongnic 
dcfcrcndosac/ilcgiom  committere,  et  contrarius  Dco 
Heri  qui  se  tanto  cx^dlavit  bonore.  IJec  ctiam  angdlns 
tanquam  divlous  silN  ab  apostoio  cultus  csset  aUatus, 
ita  rccosavitisedtantummodoper  humilitatcm  lilam, 
ut  praedictum  cst,  humanae  naUirae  substantiam  quam 
a  Deo  jn  uiMtatem  persobse' cognovit  assuniptam,  sibi 
noluit  yenerando  sc  vidcre  substratam  et  inciinatam. 
l^cct  ut  solet  multiplex  csse  scnsus  Scripturse  ah  aliis 
dpctoribus  baec  intolligi  cognovimus.  Hoc  modo  si- 
miUler  in  caetcris  sanctorum  libris  auctornm  plurima 


vcnerando,  sed  inhabitando,  tanqqam  coeli  ^osd.ani 
colonos ;  non  sicut  appellantur  culoni  qui  coriditio- 
uem  debenl'  jienitali  solo  propter  agriculiuram  sub 
dominio  possessoriim,  sed,  sicut  aii  quidam  Latini 
eloquii  magnu§  auctor  (Vtrjf.  ^««jf-  |»  ^^)- 
Urbs  aatiqo^k  foft,  Jjrii  tenQcre  SQlooi« 

ab  incolcndo  enim  colonos  vocavit  non  ab  agriciil- 
tura.  Hinc  et  eiviutcs  a  m^joribus  oivitaljbm  vdnt 
populorum  cxamin9)U8  conditae,  coloniae  nuncnpan- 
tur.  Ac  per  hoc  cuitom  qnidcm  non  dcberi  nm  0eo» 
pmpria  quadam  rationc  vcrbi  hi^us  omnino  vcrifisi;^ 


iSS  LIB.  ADVERSUS  OAUDIUM  TAURIN.  iU 

nium  esl ;  sed  quia  et  aliarum  rerum  dicitor  cuUds,  A  ^  f^*<,  ianctorum  eolendis  Prudentiuz  de  natali  ian» 


i;!co  Latine  uiio  YerJ[)o  signliicari  cultus  Deo  ddbiius 
nou  poiest.  >  Luce  vero  clarius  est,  quod  lioc  yerl)Ufn 
Don  solum  ad  Crealorem,  verum  eliam  ad  creaturas 
refertur,  sed  dissimili,  ul  sqperius  diximus,  ratione; 
alitcr  enim  colllur  Deus,  aliter  angelus,  vel  bomo, 
aliler  terra  pro  varietaie  frugum  et  arborum  qu3e  in 
ea  condendo,  orando,  seminando,  plantnndo,  irri- 
gando,  potando,  multiplici  el  laboriosa  exerccntur 
cura.  Aliter  in  sancla  Ecclesia  Dominica  cru^c,  ofii- 
cia,  et  festa  Cbristi,  et  sanctorum  ejus  a  Cbrislianis 
coluntur  et  celebraptur.  In  tantum  ista  triia  ct  pip- 
nibuspene  nota  sunt,  ut  exemplis  qianifestari  yel 
approbari  parum  egeant.  Sed  tamen  pauca  confir- 
niationis  et  experientiae  causa  majoris  sunt  subjicien- 


cii  marttim  Hifpoij^fcffn^rj^mfpuf  ail  / 

Si  bene  commemini,  c^U(  J^UQC  ptitcberiima  Boina. 
Idi!)us  Augusti  mensis  ut  ipsa  vocat 

Et  alia  multa  qux  proferre  loiigum  est.  Sicut  ergo 
in  bis  verbis  erravit,  unde,  ut  arbitror,  suae  coepit 
origo  perversiiatis,  ita  jara  in  hoc  nomine  quod  cst 
Apottolicus  licet  minori  periculo,  simiii  tamen  est 
deceptus  imperilia.  Juxia  etenim  artis  professionem 
grammaiicx  de  eo  traclare  conatus  antiquorum  more 
dpclorum,  qui  cum  omniJ»us  sapieniia;  studiis  eniditi 
forent»quau<lQin  Iibris,ve]  eprum  exposiiionihus  ali- 
CHJJus  de  illis  causa,  ratione  rcpcriri  contigisset,  ple- 
oileream  intiinari  atque  epoJare  ;  ita  et  iste  eorum 
imitator»  aut  etiam  praelator  hujus  nominis  qnod  est 


da.  De  Dominl  cruce  colenda  Sedulius  in  libro  iv  B  apoitolicus  seDSum  rationemque  nitens  exprimere 


Paschalis  carminis  ait : 
Pax  crocis  ipse  fuit,  violentaqae  robora  membris 
Ulustrans  prppriis,  ponam  vestivit  honpre, 
SnppliciumquQ  dedit  siguupi  magis  esse  saluti^, 
Ipseque  sanctilicafis  in  se  tormenta  t)eavit. 
fieve  quis  igp^ret  ^p^^i^m  crucis  esse  colendam, 
Qme  Dominum  pprtavit  ovans,  fatione  potenti, 
Quatuor  inde  plagas  quadrati  .colligit  orbis, 
Splendidus  auc.oris  de  verlice  fulget  ^ous, 
Occiduo  sacrae  lambuntur  sidere  plantae ; 
Arcion  dexlra  tenet,  medium  loeva  erigit  axem, 
Cunctaque  dc  menibris  vivit  nalura  creantis, 
Etcruce  complexum  Christusregil  undique  mundum^ 

Jtem  de  tancta  EccUsia  colenda  PauHnm  in  iO. 
Nata  recens  opera  bsecque  molibus  undique  cel&is 
Ccrniiis  emicuisse  pari  spt^ndentia  cultu* 

Item  post  pauca, 
if)mula  consertis  jungunt  fastigia  tignis 
£t  paribus  vari»  speciosae  cuitibus  exstani. 
Jdem  de  eadem  re  in  epistola  ad   Severum  de  Cruce* 

Itaqueprompto  filii  imperaioris  assensu  maier  Au- 
|;usta  paiefaclis  ad  opera  sancta  thesauris,  toto  abusa 
|isco  est ;  quantoque  sumptu  atque  cultu  regina  po- 
ierat,  et  religio  suadebat  aedificatis  basilicis  eontexi^ 
oniues,  et  excoluit  locos. 

fie  sanctis  colendU  Prudentius  in  passione  ApostO" 

lorum. 

Ecce  duas  lidei  summo  patre  conferenie  doies 

Urbi  colendas  quas  dedit  tpgatae. 

Idem  de  civt.  coL 

Germine  nobilis  Eulaiia, 

Mortis  et  indole  nobilior : 

Emeritam  ^acra  virgo  suani 

Cujus  ab  ubere  progenita  esi 

Ossibus  ornat,  ^ippre  coli.t. 

Item  Fortunatus  ad  cierum  Pitrisiaeum. 

Caetus  honorii&ci  decus  ^|  gradua  otdinia  ampli 

Quos  colo  corde,  fide,  religione  patres, 

Jam  dudam  obliti  desueto  cannine  plecli 

Cogitis  aiiiiquam  me  renovare  lyram. 

Jdem  de  cultu  Ecclesioe^  de  festis  sanetorum  rolendie. 

Quae  Piacidina  sacris  omavii  culmina  velis 

^fertantet^ae  stiiHil  hic  facii,  iUa  colit. 


ac  si  iilud  ex  iniegro  ei  cornipto  est  compositum, 
quasi  apostoli  custos  non  vere  nec  rationablliter  sed 
praesumptuose  audacierque  incognita  affirmans,  et 
de  incertis  certa  diltiniens.  Apostolicus  enim  sim'- 
pjex  nomen  esi  ei  derivaiivum  a  nomine  quod  est 
apostoluSy  adiila  cus  cjus  genilivo,  et  non  habet  il- 
lam  sejisum  quem  iste  imperite  excogitavit.  Non 
enim  dicitur  Isalicus  Italia;  custos,  Gallicus  Galliae 
cusios,  Germanicus  ciistos  Germanise,  sed  hscc  no- 
mina  ad  sensum  suorum  pertinerit  origihalium.  De 
his  autem  non  magnopere  curamus.  Nam  si  aliquis 
studiosius  iuquireret,  cuncta  pene  incondiie  vilio- 
seque  deprehendisset  esse  dict^Ua.  Ad  ea  igiturquse 
magis  necessaria  sunt  de  qnibus  ante  disseruinius, 

V  reveriamur.  Quomodo  ergo  nullam  spem  evadendi 
prosperandive  potest  habere  ille,  (|ui  inevilabili  ne- 
cessitate  aliquod  mare  valde  a^stuosum  et  pericu- 
losum  transire  compellitur,  non  habens  navem  qua 
portetur  :  ita  et  quicunque  perversus  et  incredulus 
tot,  almae  fidem  crucis  tenere  nolens,  et  perboc 
€jas  carens  tutamine,  de  mari  hujus  sscculi  ad  portum 
supernae  patriae  pervenire  non  poterit.  Hinc  Augu- 
^tinus  in  exposiiione  Evangelii  ^ecun«ium  Joannem. 
Sic  est  enim  tanquam  videat  quisquam  de  longe 
patriam,  ei  mare  Interjaceat :  videt  quo  eat,  sed 
non  habet  qua  eat.  Ut  ergo  esset  et  qua  iremus, 
Tcnit  inde  ad  quem  ire  volebamus,  et  quid  fecit  ? 
insiituit  lignum  quo  mare  transeamus.  Nemo  enim 
potest  transire  mare  hujus  saeculi  nisl  cruce  Ghristi 

rr  tK)rlatus.  Hanc  crucem  aliquando  amplectitur  et 
infirmus  oculis,  et  qui  non  videt  longe  quo  eatnon 
ab  illo  excedat;  et  ipsa  itlum  perducit  ad  patriam, 
nbi  jam  iion  opus  erit ,  quia  nullum  mare  trans- 
Ibitur.  Mclius  est  ergo  non  videre  mente  id  quod  est, 
et  tamen  a  cruce  Christi  non  recedere^  quam  videre 
iUam  mente  et  crucein  Christi  contemnere.  IIoc 
ergo  signnm  salutiferum  in  lege  et  propbetis  longe 
aiile  pnefiguratuiri  est.  Unde  tegitur  iri  Gciiesi  de 
Abraham  et  Isaac  filio  suo.  Tulit  quoque  ligna  ho- 
iocausti  et  imposuit  super  Isaac  ni-um  suum.  Fascis 
enim  lignorum,  quem  Isaac  patre  imponente  ad  lo- 
cum  a  Deo  jiissum  portavit ,  ut  super  euni  immola- 
retur,  crucem  significnt  quam  mysticus  Isaac,  ho^ 


487  DUM6AU  RfiCLUSi  488 

est  Christas  Del  Patris  Tolunute  adlocum  bajulaifit  A  ^^™  -  ^  ^  saoabantur  a  morte  ad  Titam  iem- 


Calf  ariae.  Hinc  Paulinus  in  9  : 

liostia  Tiya  Deo  tanquam  puer  offerat  isaac, 
Etmea  ligr.a  gerens  sequar  alroum  sub  truce  palrem. 

Ilem  iii  Exodo  :  Vocavit  autem  Moyses  omnes  U" 

niorei  Israel  et  dixit  ad  eoi  :  Ite^  tollentes  animal  per 

famHias  vestras^  immolate  phate,  fasciculumque  Ayt- 

sopi  tingite  sanguine  qui  est  in  limite  et  aspergite  ex 

eo  super  liminare  et  utrumquepostem  {Exod.  xii,  21). 

Unde  Augustinus  in  expositione  Evangeiii  secundum 

Joannem  :  c  In  sua  ergo  lingiia,  hoc  est  in  Hebraea, 

pascha  transitus  dicilur,  proplerea  quia  tunc  pri- 

mum  pascha  celebravit  populus  Domini ,   quando 

^gypto  fugientes  Rubrum  Mare  transierunt.  Nunc 

ergo  figura  illa  propheiica  in  veritale  completa  est»  B 

cum  sicut  otIs  ad  immolandum  ducitur  Ghristus, 

cujus  sanguine  iliitis  poslibus  nostris,  id  est,  cujas 

signo  crucis  frontibus  uostris  a  perdiiione  hujus 

saeculi  tanquam  a  captivitate  Tei  interemptione  iGgy- 

ptia  liberamur,  et  agimus  saluberrimum  transitum, 

cum  a  diabolo  transimus  ad  Ghristum ;  et  ab  isto 

instabili  saeculo  ad  ejus  fundatissimmn  regnum.  i 

Idem  de  hac  re  in  libro  ii  de  Doctrina  Ghristiana  : 

f  Meminetit  ergo  eorum  qui  pascha  iilo  tempore  per 

umbrarum  imaginaria  ceiebrabant,  cnm  signari  po- 

stes  sanguine  agni  juberenlur,  hyssopo  fuisse  si- 

gnatos.  Herba  hxc  humilis ,  et  mitis  est,  et  nihil 

fortius  et  penetrabilius  ejus  radicibus.  Et  in  chari- 

tate  radicatij  et  fundati  possemus  compreitendere  cum 


poraiem,  hic  autem  ait,  ut  habeant  vitam  aeteniam. 
Hoc  enim  interest  inter  figuratam  imaginem  'ei  rem 
ipsaro  :  figura  praesubat  vitam  temporalem,  res  ipsa 
cujus  illa  figiira  erat,  pnesut  Tilam  aeternam.  Iteni 
in  iibro  Josue  legitur  de  Raab  meretrice  quae  explo- 
ratores  Israeiitas  suscipiens  per  cruenti  quoddam 
coloris  signum  ,  hoc  est  funiculum  coccineuui  cum 
tota  sua  domo ,  a  morte  fuerat  liberala,  significaos 
Ecclesiam  de  gentibus  multimodis  idoiorum  cuItilNis 
Tiolatam ,  signo  poslmodum  almae  crucis  sanguine 
illiio  Ghristo  saiTaum.  Inde  Pauiinus  lib.  viii. 

Sola  Raab  meretrix  casUm  quae  gessit  iniqua 
Gente  fidem,  non  freu  suis  eTadere  muris» 
Sed  pieUte  Dei  meritum  pieutis  adepta  est. 

Item  post  pauca» 

Puniceo  proprium  signaWt  TcUere  tectum, 
Excepitque  suam  patria  pereunte  salatem. 
Significans  illos  mundo  labente  tegendos 
Quos  crucis  iuTictae  signat  croor.  Hinccapeqoantom 
Ipse  cruor  Taleat  cujus  salvabat  imago 

Item  Isaiat 

Parvulus  natus  est  nobis ;  filius  datus  esi  nobis,  et 
factus  est  principatus  ejus  super  humerum  ejus.  Hie- 
ronymus  :  i  Licet  ez  eo  quod  supra  dixerat  Emma- 
nuel,  id  esl,  nobiscum  Dominum ,  illum  esse  mon- 
straTcrat,  Umen  noncdicit  faclum  iiiins  principatom 
super  humerom  cjus  Telut  quod  crucem  saam  ipse 
porUverit,  vel  per  humerum  ostendens  brachii  for- 


cmmbus  sanctis  quas  sit  latitudo^  et  longitudo^  el  ^  titudiuem,  eodem  Isaia  dicente  :  RevelaTit  Dominus 


altitudOf  et  profundum »  id  est ,  crucem  Domini.  Et 
etiain  in  hyssopo  vis  purgatoris,  ne  inflante  scientia 
de  divitiis  ab  ifigypto  ablatis  superbe  aliquid  pulmo 
tumidius  anhelet.  Asperges  me^  inquit ,  hyssopo^  et 
mundahor;  iavahis  me,  et  super  nivem  dealhabor^ 
Auditui  meo  dahis  exsulutionem,  et  latitiam,  Deinde 
consequenter  annectit ,  ui  ostendat  purgationem  a 
Buperbis  significari  hyssopo,  et  exultahunt  ossa  hu- 
miliata,  i  Augustinus  in  libro  x  de  Givitate  Dei : 
c  Qui  dicam  obTioshostes,  transitumque  prohibeutes 
atque  praelianles  orante  Moyse  manibusque  ejus  in 
figura  crucis  extentis ,  nullo  Hebraeorum  cadente 
prostratos?  >  Item  in  iibro  Numerorum  :  Fecit  ergo 


Dotts  brachium  sanctum  soum  omnibus  gentibos. » 
Item  Ambrosius  in  llbro  quem  de  sancU  edicfit  Tri- 
nitate :  i  Grux  Domini  est  principium  fortitudinis, 
qua  Tia  sanctis  est  reseraU  martyribus ,  ad  sacri 
ceruminis  passionem.  \idit  hoc  principinm  Isaias 
et  ideo  ait :  Parvuius  natus  est  nobis,  filius  datus  esc 
nobis.  Yiderunt  et  magi  et  ideo  cum  parraium  in 
praesepio  cernerent ,  adoraverunt  dicentes :  Parvii- 
lus  natus  est  nohis ;  cum  steilam  conspicerent  prae- 
dicantes,  fiUus  datus  est  nobis.  Aliud  munus  e  terris, 
aliud  munus  e  coelo  et  utrumqoe  unum  adoraverunt, 
iidemque  munera  obtulerunt ,  ut  ostenderent  ipsum 
esse  coeli  Dominum ,  qui  in  pnesepio  Tideretor. » 


Moyses  serpentem  aneum,  et  posuit  pro  signo  :  quem  ^  Item  etiam  in  libro  Ezechielis  ^  Et  dixit  Dominus 


percussi  aspicientes  sanahantur.  Auguslinus  :  c  Di' 
ctum  est  ad  Moysen  a  Domino  ut  faceret  aeneum 
serpehtem,  et  exalUret  in  ligno  in  eremo  et  admo- 
ncret  populum  Gbristom ,  ut  si  quis  morsus  esset  a 
serpente,  ilium  serpentem  exaltatum  in  ligno  atUn- 
deret.  Factum  est.  Mordebantur  homines ;  intueban- 
tur,  sanabantur.  Interim  modo,  fratres,  ut  a  pec- 
cato  sanemur,  Ghristum  cruciflxum  intueamur,  quia 
sicut  Moyses,  inquit,  exaltaTit  serpentem  in  eremo, 
gic  exalUri  oportet  Filium  hominis,  ut  omnis  qui 
credit  in  eum  non  pereat,  sed  habeat  Tium  aeter- 
nam. »  Quomodo  qui  intuebantur  illum  serpentem, 
non  peribant  morsibus  serpentum :  sic  qui  intuen- 
tur  fide  mortem  Chrisli  sanantur  a  morsibus  pecca- 


ad  eum :  Transi  per  mediam  civitatem  in  medio  /e- 
rusalem^  et  signa  thau  super  frontes  virorum  gemen^ 
tium  et  dolentium^  super  cunctis  abominationibus  qsue 
sunt  in  medio  ejus  {Ezeeh,  ix,  4). 

Quod  Hieronymus  exponit:  c  Exlreroa  thau  littera 
crucis  habet  similitudinem  quae  in  Ghrisiiaiioniro 
frontibtts  pingitur  et  frequenti  manos  inscriptione 
signatur.  Gementes  igitur  dolentesque  salTantar, 
qui  non  solam  malis  non  consentiunt  operibas,  sed 
et  aliena  plangunt  peccau ,  praecipiturque  sex  Tiris 
ut  prjeter  eos  qui  possint  dicere :  Signatum  esi  f«i- 
per  nos  lumen  vultustui,  Domine^  cuiictos  inlerficiant 
nemini  eorum  parcentes  qui  absque  Ghristi  signa- 
culo  aliquid  csse  se  credunt.  >  Quid  ergo  resut  ho^ 


m 


UB.  adyersus  oaudium  taurin. 


m 


Biiiii  me  nave  saleUfer»  erads  procellosani  hojus  A  ut  po$$itis  comprehendere  cuni  cmnibus  $anch$  qum 


gsBculi  mare  transeuiili?  Nibil  nt  est  arbitrandum 
aliud  nifti  remaneat  in  mediis  necatus  fluctibus  et 
cuffl  terris  JEgyptils  in  profundnm  demergatur  in- 
feini?  Et  quid  imminet,  etcujus  frons  eodem  non 
armatur  neqve  tnscribltar  signo?  Nihil  praeter  hoc, 
utsecundum  propbetam  cum  praevaricatoribus  Israel 
gladio  divinae  mactetur  ultionis.  Yeri  autem  ac  sal- 
vandi  Israelits  duodeno  miilium  numero  ev  duoder 
cim  tribubus  Israel  electi  hoc  est  niiiversl  fideles  et 
ortbodoxi  per  totum  orbem  sanctae  et  catholicae  ma- 
Iris  £cdesi9e  filii  recta  fide  et  mundo  corde  Domi- 
Dum  inluentes,  sanamque  duodecim  doctrinam  ob« 
serrantes  apostolorum ,  ab  angdis  Domini ,  hoc 
gloriosissimo  et  saluberrimo  Dominicae  crucis  signo 


$xt  latitudo^  tt  longitudo^  et  $ublimita$  et  profundum; 
$cire  etiam  $upereminentem  scientiof  charitatem  CArt* 
$tit  et  impleamini  in  omnem  plenitudinem  Domini 
{Ephe$.  III,  14).  Unde  Augustinus  in  expositione 
Evangelii  secundum  Joannem  :  c  Quid  enim  de  ipsa 
cruce  dicturi  snmus  quae  certe  simililer  ab  inimids 
atqueimpiis  Ghristo  facta  et  impacta  esl?  i  Et  ta« 
men  ea  significari  recte  intelligilur,  quod  ait  Aposto- 
lus  quae  sit  latitndo,  et  longitudo  ,  et  altitudo ,  et 
profundnm.  Lata  est  quippe  in  transverso  ligno  quo 
extendunlur  pendentes  manus,  et  significat  opera 
bona  in  latitudine  charitatis.  Longa  est  a  transverso 
nsque  ad  terram ,  ubi  dorsum  pedesque  figuntur,  et 
significat  perseverantiam  in  longitudine  teroporis 


8uls  inscribuntur  frontibus,  et  per  hoc  salvantur.  B  nsqne  infinem.  Altaest  in  cacuminequodpertrans- 


Qaos  beatus  Joannes,  ut  in  Apocalypsi  iegitur  ante 
thronum  et  in  oonspectu  agni  sletisse  coni^exerat, 
hinc  ait :  Et  tidi  alterum .  angelum  a$cendentem  ab 
ortu  $oU$  habentem  eignum  Dei  vivi ;  et  clamavit  voce 
magna  ad  quatuor  angelo$  quibu$  daium  e$t  nocere 
terrce  et  mari ,  dicen$ :  NoUte  nocere  terrte^  neque 
nuirt,  neque  arboribus ,  quoadu$que  $ignemu$  $ervo$ 
Domini  noetri  in  frontibu$  eorum,  Et  audivi  nume^ 
rum  $ignatorvm  centum  quadraginta  quatuor  miUia 
$ignaU  ex  omni  tribu  filxorum  hrael  {Apoc.  vii,  2). 
Dominus  in  came  natus  qui  magni  consiiii  angelus 
est  paternae  sdlicet  voluntatis  nunUus  visitavit  nos 
oriens  ex  alto,  vexillum  crucis  quo  suorum  frontes 
signaret  afferens.   Et  clamant  voce  magna ,  et  reli- 


versum  lignum  sursum  versus  excedit  et  significat 
supernum  finem,  quo  cuncta  opera  referuntur.  Quo* 
niam  cuncta  latitudine  ac  longitudine  bene  ac  per- 
severanter  fiunt ,  propter  altitudinem  divinorum  fa- 
cienda  sunt  praemiomm.  Profunda  est  in  ea  parle 
quia  in  terra  figitur.  Ibi  quippe  et  occulta  est,  nec 
videri  polest,  sed  cuncta  ^us  apparentia  et  eminen  - 
tia  inde  consorgunt,  sicut  l)ona  nostra  de  profun- 
ditate  gratiae  Dei,  qua^  comprehendi  ac  indicari  non 
potest  universa  procedunt. 

Item  de  eo  qood  supra  in  Apocalypsi :  Fo$th<xc 
vidi  turbam  magnam ,  quam  dinumerare  nemo  pote- 
ratj  ex  omnibus  gentibu$ ,  et  tribubu$ ,  et  populi$,  et 
lingui$y  $tante$  ante  thronum  et  in  conepectu  agniy 


qua.  Hoc  est  praedicatione  sublimi  :  Pcenitentiam  q  anUcti  $toU$  albi$y  et  palmce  in  manxbu$  eoruni;  et 


agite;  appropinquavit  enim  regnum  coelorum.  NoUte 
nocere^  et  reiiqua ,  quoadueque  $ignemu$  $ervo$  Do- 
ffitm  no<rrt  tit  frontibu$eorum.  Ad  hoc  gentium  con- 
fractum  est  imperium ,  ut  signo  fidei  coi  resliterant 
facies  sanctae  lil)ere  notarentur.  Nam  el  ipsa  cmcis 
figura  diiatatum  ubique  Domini  significat  regnum. 
Sicut  vetus  distichon  probat  : 

Reiplce  disiinciis  qQadratum  psrtibas  orbem, 
Ll  signuro  fidei  caocta  teuere  probetr 

Neque  enim  frastra  in  fronte  poniificis  nomen  Do- 
mini  tetragrammaton  scribebatur,  nisi  quia  hoc  est 
signum  unicum  simnl  et  quadratum  In  fronte  fide* 
hum,  de  qno  In  Psalmo  pro  torcularibus  canitur  : 
Domine  Dominu$  no^ter^  quam  admirabile  e$t  nomen 


clamabant  voce  magna  dicente$  :  Salu$  Deo  no$iro 
qui  $edet  $uper  thronumf  et  agno  {Apoc.  yii^  43); 
cunctis  et  in  frontibus  et  in  manibus  hoc  est  in  pro- 
fessione  et  actione  signari.  Ita  enim  Dominus  in  ea 
forma  in  qua  pro  nobis  pati  dignatus  est,  oredilur 
esse  venturas  ad  judicium,  bajulans  crucem  suam 
omnibus  obscuratis  fideUbus  solam  mirabili  et  inef- 
fabiii  fulgore  corascantem  sicut  in  Evangelio  legi- 
•tur  :  Sol  ob$curabitury  et  luna  non  dabil  lumen  stfnm, 
et  $teUa  cadent  de  cceloy  et  virtutee  ccUorum  commo' 
vebuntur :  et  tunc  apparebit  eignum  fiUi  homini$  in 
ceelo  {Matth.  xxiv,  29). 

Inde  Joannes  in  Evangelio :  Yidebunt  in  quem 
tranefixerunt  {Joan.  xix,*37).  Ita,  inquam,  veniet  et 


tuum  in  univer$a  terra  {P$aL  viii),  et  caetera  usque  J)  uumerosissimis  el  gloriosissimis  supemorum  civium 


dum  ait,  ut  de$trua$  inimicum  et  defen$orem  Sequi- 
tur,  amieti  $toU$  albi$  et  palnue  in  manibu$  eorum : 
Stolis  baptismum,  palmis  triumphum  cracis  insi- 
nuat.  Pro  quo  mirabili  et  ioel&bili  divinae  cracis 
aacramento  orat  Apostoius  sua  ad  Deum  flectens 
genua,  ut  donetiir  fidelibus,  hoc  inteliigere,  dicens 
In  Epistola  ad  Epbesios. 

Ruju$  rei  gratia  flecto  genua  mea  ad  Patrem  Do' 
mim  noetri  Je$u  Chri$ti ,  ex  quo  omnibue  patemitae 
in  cceli$  et  in  terra  nominafury  ut  det  vobi$  $ecundum 
divitia$  glorim  $ute  virtutem  corroborari  per  epiritum 
eju$  in  interiore  homine  liabitare  Chri$tum  per  fidem 
ittcordibue  ve$tri$f  in  charitate  radieati  et  fundatif 

PATROL,    CV« 


et  onmium  fidelium  vallatus ,  et  comitatus  agmini- 
bus  singuiis  eomm  hoc  triumphale  vexiilum  in  suis 
ferentibus  bumeris. 

Hlnc  Joannes  Chrysostomus  in  homilia  de  crace 
et  latrone.  c  Yolo  ot  alias  rationes  cognoscas.  Cra- 
cem  solam  non  reliquit  in  terra ,  sed  secum  eam 
ievavit  ad  coelum.  Sed,  ais,  hoc  unde  demonstratur? 
Et  ideo  audi :  Cum  ipsa  veniet,  cum  ipsa  secundam 
suam  praeseiitabit.  Ideo  gloriosam  cracem  nuncu- 
pavi.  Item  post  pauca.  Et  tim  $ignum  videbitur  fUn 
homini$  in  ccelo.  Vidisti  gloriam  signi,  id  est  crucis : 
Bolis  lomen  reddetur  obscurum,  lunae  non  dabitor 
gratia,  sed  iiiad  radiabit  et  lucebit,  et  sicut  impera* 

16 


m 


mjMGAU  REGLUSl 


m 


torem  Ngaiii  pompa  pnfieedii «  M  mttiUris  ordo  A  <Ulum  «umpsH »  umto  oliam  plw  delMl  fieri  «i  ho- 


prooHido  ▼exlUa  humerit  porUre  oouMievit,  et  hi& 
ejut  doelaratur  advoBtiifi,  sie  DomiiiQ  de  omk>  ve* 
niente  anfelorum  emtua,  et  archangeiorttm  multi* 
todo,  illod  sif Qum  humeria  portant  oieebis ,  et  ro- 
galem  nobif  adventam  denuntiant. »  Hiac  eiiam 
Paulinus  in  iifa.  u  : 

Qui  cruee  purpurea  pralioai  aangoinia  ostro,  . 
Arduua  asceoau  voluerii  penetcavit  in  alta. 
Idem  in  carmine  11  de  eadm  re, 
Allk  ittdem  mihi  Gliristus  et « i|ui  summa  supremia 
Finlbus,  exoelsi  pariter  complexus  et  imi, 
Victor  el  inforna  et  pariter  coBleslia  cepit , 
Effraelisque  abyssis  coBios  penetravit  apertos, 
Viclrleem  referens  superata  morte  salutem. 
Utqoe  Ulum  patrln  junxit  vletoria  dextre 
Vexillttmqoe  erucis  super  omnia  sidera  flxit. 
Gorporeum  staluit  coolesti  in  sede  trophaBum. 
Quid  ergo  erit  facturus  in  iila  die  inimicus  et  perse- 
eutor  cmoia  Ghristi,  quando  ea  omnis  exerdtus 
Domini  signatus  et  ornatus  apparuerit?  Uie  autem 
ipsam  stfnper  exosus  et  persecutus  non  merebitur 
cum  csteria  consignari;  propter  lioc  tamen  non 
remanebit  non  signatus ;  doo  enim  signa  erunt,  qui* 
bus  concti  in  iila  die  pro  diversitate  meritorum  si- 
gnandi  sont.  Unum  Gbristl,  alterum  diaboli.  Unum 
ad  saivandnm  t  alterum  ad  perdendum.  Unum  ad 
defendendum ,  aiteram  ad  decipiendum.  Unum  ad 
(tirigendum ,  alternm  ad  seduoendum  el  depravan- 
Unum  ad  gloriilcandum  et  exaitandum ,  alte- 


ooraretur.  I^buit  enim  taote  Dominua  ah  hnmroifaui 
digiiitts  honoraodui  eaae,  qoaiilo  pro  hnminifaua  ei 
indigna  suseeperat.  Quid  eal  eng^  difieie  :  Beatn 
qui  non  fuerU  eeandiUizaiui  in  me,  nisi  apaita  voea 
al^ectionem  morils  sun  humHilatemque  sifnareT 
Unde  Augnstinns  in  expoaitione  Evangelii  aeeandBm 
loannem;  Oporteint  enim  ut  contomnepalnr;  nisi 
enim  coRtemneretur  non  enieiflgeretur;  ai  non  eni* 
eiflgeretur  non  funderot  et  aanguinem  ,  quo  prelie 
nos  redemit.  Ul  autem  daret  pro  nobia  preliuai 
eruciflxus  est;  ut  crucifigeretur  contemptns  eal;  at 
eontemnerelor,  homiiis  appandl.  Unde  Apoatolaf 
in  Epistola  ad  Phllippenses «  HnmUiavU  eemaiipeam 
faetui  obediene  «sfiM  ad  maHem ,  mofiem  mutem  «rm- 
B  cie.  Unde  Anguslinua  in  libro  OoMlion.  oap.  Tfl: 
Crnclflgi  ergo  ee  pennisll,  ul  paaslo  ijua  profieeret 
nobis,  ot  liinc  cum  sigoo  ejua  exeunies  a  aoenmla 
morte  minime  teneremur.  Metuii  enim  mors  etiaa 
servos  ejos  a  quo  victa  est.  Hoc  Iriumphali  vexille 
hiclyta  beUatrix  sobrietas,  plaeidam  vlrtuiom  eatei^ 
vam  cedere  seque  de  acie  molientem  aubtrahers  re- 
▼ocavit  in  praelium,  etde  hoste,  multonim  deeeptriee 
luxurla ,  facilem  prosperamque  Qbiinnil  vicleriaau 
Uiide  Prudentiua  in  libro  qoi  Psyeliemachla  iitola- 
tur  figurate  loquens  ait : 

Ingemuit  tam  triste  nefas,  fortissima  virtus, 
Sobrietas,  dextro  soclos  decedere  comu, 
Invictamque  manum  quondam  sine  caede  perire, 
Yexillum  sublime  crucis,  quod  }n  agmine  prlmo 


rora  ad  oondemnandum  et  in  barathrum  asternse  i-  d^  bona  praetulerat,  defixa  cuspide  slstit. 


morlis  prsedpltandum.  Et  quicunque  uno  signo  eum 
Ghrislo  et  dectis  suis  nen  ftierit  eonsignatuB,  altero 
cum  Satana  et  e|}us  satellitibus  ipsius  signo  el  cfaa- 
ractere  notatis  slgnabltur.  Hinc  iegitur  in  Apoca- 
lypsi :  Si  qui$  adeeaverii  besUam  et  iniaqinem  ejus  et 
aeeeperit  ekaraeterem  in  fronte  $ua  aut  in  manu  sna 
et  hie  Met  de  fdna  trm  Dei  qui  mixtue  est  mero  in 
eaUce  irte  ipeiue ,  et  erueialntur  igne  et  sulphure  in 
eonepeeiu  an§ehrum  sanctorum  ^  et  anie  eompeclum 
apA  et  fumus  tormentorum  eorum  ascendet  in  saseula 
s^MnloniM  (Apoe.  xiv,  9).  immanissim»  vero  et  mi- 
serrimae  vesaniae  est ,  certissimaeque  perditionis  in- 
dieium,  hominem  Ghristiano  vocalum  nomine*  epi- 
acopalemqtte  looum  occopantem.   Hoc  tale  slgnum 


Instauratque  levem  dictis  mordacibus  alam, 
Exstimulans  animos  nnnc  probris,  nunc  prece  mixta^ 

Idem  post  pauea» 

En  ego  sobrietaa,  si  eonspirare  paralia, 
Pando  viam  cunctis  virtotibus,  ul  maleaoada 
Luxuries,  multo  stipata  satellite,  poMiaa 
Guro  legione  sua  Gbristo  sub  judice  pendak 
Sic  effala,  crooem  Domini  ferventilHis  offeri 
Obvia  quadriiugis  lignum  venerainie  in  ipoon 
btentans  frenos :  quod  ut  expavere  ferooeo 
Gornibus  oppansis  et  summa  fronte  eoruseum, 
Yeriunt  praecipilem  caeca  formidine  fusi 
Per  prserupta  fugam.  Fertur  resupina  redndia 


deapicera,  ei  aahio  viliqoe  cuilibet  assimilare  iigno,  ^  Nequidquam  ioris  auriga,  comamque  raadenlem 


ut  veluti  aduiando  ei  indiscreto  laudando  Ghristi 
gratiam  ob  hoe  meretor  suam  blasphemans  et  con- 
temnens  crucem ,  quasi  de  ejus  iaude  et  commemo- 
rationo  ipei  essei  ignominlosa  et  contumeliosa  eru- 
faescentia ,  sed  qui  boc  aestimai  plus  ei  displicet, 
qnam  placet ,  et  magis  infert  injoriam  quam  hoiio- 
rem.  Unde  Gregorius :  Sed  infideiium  mens  grave 
he  iUo  eeandalum  pertulit  cum  eum  et  post  tot  miracu" 
la  morteulem  vidtl.  Unde  et  Paulus  dicit :  Nos  aur 
tem  prmdieamue  Chrietum  crudfubum ,  Judene  qui- 
dm  seamiaium,  gentiku»  auiem  stuUitiam.  Stultnra 
quippe  hominibos  vlaum  esi ,  ui  pro  hominibus  au- 
eior  viim  morereUir,  el  inde  contra  eum  liomo  scan- 


Pttlvere  fmdatur;  tunc  et  vertigo  rotaram 
ImpUcat,  excttsat  dominam ;  nam  prona  auh  axem 
liSbiiur,  et  iacero  tardat  sui&amine  eurnim. 

De  quo  etiam  gloriosissimo  et  snblimisslmo  vene- 
randae  et  oolendas  cracis  signo,  simul  com  reliqalis 
aanctornm  reverendissimis,  Paulinus  ad  Severam 
scribens  ait :  c  Frater  Yictor,  inter  aiiasopenim  tuo- 
rom  et  votovum  narratiottes,  retulli  pobis  deeide- 
rare  le  ad  basilicam  quam  modo  apod  PrimoUu  eum 
aostram  majorem  priore  ooDdideris,  de  sacrio  san- 
etoram  reliquiis  benedictionem,  qna  adoraeCur  do- 
mesiiea  tua  ecdesia,  ui  fide  ei  graiia  iua  difBom 
est :  Testis  est  autem  J>eBuntta  qttod  si  vel  Buupe 


LIB.  ADYEHSUS  (XAUDIUII  TAURIN.  494 

luittftacri  cioeris  babqissemns»  eupraquam  oobis  Aligmtactum,  morle  profuga,   funus  excussum,  et 


ad  basilicam  qu»  proxime  in  Domine  Domiui  con- 

suaunabimr  dedicandam»  oecessarium  erit,  misis- 

semus  unanimitati  tuae.  Sed  quia  non  habuimus  hu- 

jus  muneris  copiam,  et  ille  se  spem  ejusdem  gra- 

tiae  copiosam  habere  dixjt,  a  sancta  Silvia  qu®  illi 

de  multorum  ex  Oriente  martymm  reliquiis  spo- 

pondisset  ioTeniunt  quod  digne,  et  ad  basilicae  san- 

ctificatiooem  vobis  et  ad  sanctorum  cinerum  cumu- 

laodam  benedictionem  mitteremus  partem   parti- 

culae  de  ligoo  divinx  crucis,  quod  nobis  bonum  be- 

oedicta  Melania  ad  Jerus^lem  munere  sancti  inde 

episcopi  Joannis  attulit.  Acoipite  ergo  magnum  in 

modico  munus  et  io  segmento  pene  9^tomo  astulaa 

brevis  sumitemunim^tum  pnesentis  et  pignus  seter- 


corpus  erectuin  est,  tremefactisque  viventibus  ste« 
tit  mortuus,  et  funebribus  ut  Lazarus  quondam  vin- 
culis  expeditus  i|lico  ioter  spectatores  suos  redivi- 
vus  incessit.  Ergo  crux  Domini  tot  operta  aetatibus 
et  a  Judaeis  in  tempore  passlonis  abscondlta,  neque 
genlibus  in  aedificatione  fani  terram  sine  dubio  ad 
ipsamfabricam  egerentibus  revelala  est.  Nonne  di- 
vina  manu  latuit,  ut  nunc  inveniretur,  cum  reli- 
giose  quaereretur,  ita  ut  crucem  Christi  decuit.  Ex- 
perimenlo  resurrectionis  inventa  et  probata  crux 
Ghristi  est,  dignoque  mox  ambitu  consecratur  con- 
dita  in  passionis  loco  basilica,  quae  auratis  corusca 
laquearibus  et  aureisdives  altaribus,  arcanorepo- 
sitam  sacrario  crucem  servat.  Quam  episcopos  ur- 


oae  salutis.   Moa  angustelur  ildes  vestra  carnalibus  ^  ^i^  ^}^^  quotannis,  cum  Pascha  Domini  agitur,  ad- 


oculis  parva  cernentibus,  sed  interna  acie  totam  in 
hoc  minioDO  vim  crucis  vifleat.  Dum  videre  vos  co- 
gitatis  lignum  iUud  quo  salus  nostra,  quo  Dominus 
majestatis  affixus  tremente  roundo  pependerit,  ex- 
sultetis  cum  tremore,  recordemur  et  petras  scis- 
sas  ad  bujus  aspectum  crucis,  et  saltim  saxorum 
aemulatione  praecordia  nostra  findamus  timore  divi- 
no.  Reputemus  et  velum  tempii  eodem  crucis  my- 
sterio  scissum,  et  intelligamus  illius  vell  scissuram 
eo  fuisse  praetentam,  ut  audientes  vocem  Domiai, 
et  mysterium  pietatis  immensae,  non  obduremus 
corda  nostra,  sed  a  carnalibus  ^dividamur  et  scin- 
damus  infidelitatis  velamen ,  ut  reveiata  cordis 
facie  salutarium  Domlni  munertun  sacramenta  vi- 
deamus. 

Non  autem  vobis  et  hoc  scribimus,  ut  imitemini 
composiiionem  istam,  qua  tubello  aureolo  rem  tantse 
benedictionis  incluslmus;  magis  enim  nos  tali  para- 
tu  fidem  vestram  imitati  sumus,  ut  vestram  formu- 
lam  mitteremus  In  specie  auri,  quia  scimus  vos 
ut  aurum  ignitum,  «litra  vos  habere  regnum  Def, 
hoc  est  fldem  crucis  qua  regnum  coelorum  invadi' 
tur.  I  Wem  post  pauca  :  <  Sed  in  historia  crucis 
acciptte  magnum  et  vere  divinuni  miraculum.  Regi- 
na  illa  venerabilis,  ut  venltHierosoIymam,  diligen- 
ter  et  pie  loci  }Ilius,  et  circa  omnium  divinonim 
curiosa  insignium,  et  oculis  haurire  gestiens  fidem 
quam  piis  auribus  litterisque  perceperat,   crucem 


orandam  populo  princeps  ipse  venerantiumpromit; 
neque  prseter  hanc  diem  qua  crucis  ipsiQS  myste- 
rium  celebratur,  ipsa,  quac  sacramentorum  causa 
est,  quasi  quoddam  sacrae  solemnitatis  insigne  pro- 
fertur :  nisi  interdum  reli^iosisslmi  postulent  qui 
tantum  causa  illo  peregriuiiionis  advenerint,  ut 
sibi  ejus  revelatio  quasi  in  pretium  longinqu»  pe« 
regrinationis  deferatur,  quod  soio  episcopi  beneficio 
obtineri  ferunt,  cujus  et  tentum  munere  de  eadem 
crucehaecminuta  sacri  ligni  ad  magnamfldeiet  beoe' 
dictionis  gratiam  haberi  datur. 

Quae  quidem  crux  in  materia  insensata  vim  vi* 
vam  tenens,  ita  ex  Ulo  tempore  innamevis  pene 
quotidie  homlnum  votis  lignum  saum  commodat 
^  ut  detrimenta  non  sentiat,  e(  quasl  intacta  perma- 
neat,  quotidie  dividua  sumentibus,  et  semper  to- 
tam  venerantibus ;  sed  ista  impatribliem  vlrtu- 
tem  et  indetribiiem  soliditatem,  de  illius  profecto 
carniB  sangoine  bibit,  quae  passa  mortem  non  vidit 
corruptionem. 

Idem  Paulinos. 

Binetitulus  indicat  deposita  sub  altari  sancfa  san- 

ctOTum, 

Hic  pietas,  hic  alma  fides,  hic  gloria  Christi  : 
Hic  est  martyribus  crux  sociata  suis. 

Nam  crucis  e  ligno  magnum  brevis  astula  pignus, 
Totaque  in  exiguo  segmine  vis  crucis  est. 


,  Hoc  Melani  sancto  delatum  munere  Nolam 

Domini   studlosissime  inquirere  adorsa  est.  i  Item  j.     Summum  Hierosolymae  venit  ab  urbe  bonum. 
In  seqoeot.bas:  i  Sed  cum  trespariter  cruces,  ut^SanctaDeo  ffeminum  velantaltaria  honor^m 


quondam  flxae  Domino  et  latronibus  steterant,  re- 
pcrtae  fuissent,  gratulatio  repertarura  coepit  anxia 
dubitatione  confundi,  justo  piorum  metu,  ne  forsi- 
tan  aut  pro  cruce  Dominl  palibulum  latronis  elige- 
rent,  aut  salutare  lignum  pro  stipite  latronis  abjl- 
ciendo  vlolarent.  Respexit  pias  fldeliter  aestuantium 
curas  Dominus,  et  ipsi  potissimum  quae  tam  piae  sol- 
licltudinis  princeps  erat,  hujus  consilii  lumen  In- 
fbdit,  ut  aliquem  recens  mortQum  qoaeri  et  ioferri 
joberet.  Nec  mora,  verbum  factum.  Cadaver  illa- 
tom  est,  depooitor,  jaceoti  uoa  de  crucibus  adnio- 
▼etor;  sed  eorom  ligoa  mors  sprevit.  Postremo  Do- 
mlnicam  crucem  prodiit  resurrectio,  et  ad  salutaris 


gemioum  velant  altaria  honorem 
Cum  cruce   aposlolicos  qu«  sociant  cineres, 
Quam  bene  junguntur  ligno  crucis  ossa  piorum, 
Pro  cruce  ut  occisis  in  cruce  sit  requies. 

Idem  de  signo  pomini  supsr  ingrssium  pkto  kac  spe- 
cie  qua  versus  indicarU, 

Gerne  coronatam  Domini  super  atria  Ghristi 
S^re  crucem  duro  spondenlMi  celsa  iabori 
Pr^mia  :  tolle  crucem  qui  vis  auferre  coronam. 

liem  dextra  loevaque  crucibus  minio  superpictis  hae 

epigrammata  sunt, 

Ardua  floriferae  crux  cingitur  orbe  coronae, 
Et  Domini  fuso  tincta  cruore  rubet. 


495  DUNGALl 

Quaque  super  sigoum  resident  coeleste  columbae 

SimpUcibus  produnt  regot  patere  Dei. 

Item, 
Hac  cruce  nos  mundo  et  nobis  interflce  muodum 

loteritoculpae  viYiflcans  animam; 
Nosquoqueperficies  placitas  tibi,  Ghriste,  columbas, 

Si  vigeat  puris  pars  tua  pectoribus. 

Super  medianum  areum  hi  versut  sunt, 
Vl  medium  valli  pax  nostra  resolvit  Jesus 
Et  cruce  dissidium  perimens   duo  fecit  in  unumi 
Sic  nova  distructo  veteris  discrimine  tecti 
Culmina  conspicimus  portarum  foedere  jungi. 
Sancta  nilens  famulis  interluit  atria  Ijmphis 
GantharuSy  intranlumque  manus  lavat  amne  mini- 

[stro. 
Plebs  gemina  Ghristum  Feiicis  adorat  in  aula 
Paulus  apostolico  quam  temperat  ore  sacerdos. 

Idem  in  lib.  viii  de  virtute  sanctai  crucis. 
Nos  crucis  invictae  signum  et  confessio  munit, 
Armatique  Deo  mentem  non  quaerimus  arma 
Gorporis ;  et  quanquam  membris  videamur  inermes, 
Arma  tamen  gerimus  quibus  et  sub  pace  serena 
Gonira  iucorporeos  animis  decemimus  hostes. 

Iiem  in  10. 
Gurrimus  ergo  fide  tantum  et  prece  supplice  nixi| 
Ad  vicina  mei  Felicis  llmina,  et  inde 
Gontiguam  paribus  votis  accurrimus  aulam, 
Atque  ab  apostoiici  cinerls  virtute  medelam 
Poscimus,  impositis  subjecli  altaribus  ora. 
Ipse  domum  remeans  modicum  sedgrande  saluti 
De  crocis  aetemse  sumptum  mihi  fragmine  lignum ; 
Promo  tenensque  manu    adyersis  procul  ingero 

,[flammiSy 
II t  clypeum  retinens  pro  pectore  quo  tegerem  me, 
Arceremque  hostem,  coUato  umbone  relisum. 
Gredite,  nec  donate  mihi,  sed  reddite  Ghrislo 
Grates,  et  Justas  date  iaudes  Omnipotenti. 
Nostra  salus  etenim  crace  Ghristi  et  nomine  constat : 
lode  fides  nobis  et  in  hoc  crace  nixa  perido 
Profuit  et  nostram  cognovit  flamma  salutem. 
Nec  mea  vox  aut  dextra  illum,  sed  vis  cracis  ignem 
Terruit,'  inque  loco  de  quo  surrexerat  ipso 
|]t  drcumscriptam  praescripto  limite  flammam 
Sidere,  et  exstingui  fremitu  moriente  coegit, 
Et  cinere  exortam  cioeri  remeare  proceliam. 
Qoaota  cracis  virtus  ut  se  natura  reiinquat ! 
Omnia  ligna  vorans  ligno  cracis  uritur  ignis, 
Multa  manus  crebris  luuc  iiia  incendia  vasis, 
Aspergens  largis  cupiebat  vincere  lymphis. 
Sed  licet  exhausUs  pensarent  fontibus  imbreSi 
Vi  ma^jore  tamen  iassis  spargentibus  omnem 
Yicerat  ignis  aquam,  nos  llgno  exstinximus  ignem : 
Qoamque  aqua  non  poterat,  vicit  brevis  astula  flam- 

[mam. 
Idem  tn  epi$toli$  ad  Severum  de  paUiolie  : 

Inierveniant  orationes  tute^  ut  ammam  meam  multa 
eorrup^ne  desciaam^  et  spinis  meorum  sensuum  te- 
mere  consertam,  Dominicae  cracis  acus  inserto  vier« 
bi  salntaris  fllo  sarciat;  fidem  enim  et  verbum  6ru- 


EEGLUSI  4M 

A  cis  Ghristi  hanc  aibitror  acum  qua  vitae  nost»  ha* 
bitus  innovatuT,  mors  nostra  oompungitor.  Nosqoe 
ipsi  Deoper  interventom  ipsios  mediatoris  asaoimur. 

Idem  in  eamUne  II,  laudesanctee  crueis  ipeumeon^ 

cludens, 

Nunc  ad  te,  veneranda  Dei  crax,  verto  loquelaa 

Gratantesqoe  tua  concludam  laude  profatus. 

0  crax  magna  Dei  pietas,  crax  gloria  eoeU, 

Grax  aeterna  salus  hominum,  crax  terror  iniqois 

Et  virtus  jusUs,  lumen  fldelibus ,  o  crux, 

Quae  terris  in  carae  Deum  servire  saluti, 

Inque  Deo  coelis  hominem  regnare  dedisti. 

Per  ie  lux  patuit  veri,  nox  hnpia  fugit* 

To  destroxisti  credenUbus  erata  fana , 

GienUbus  humanae  concors  lu  fibola  pacis ; 

B  Goncilians  hominem  mediom  per  fcedera  GhrisU. 
Facta  hominis  grados  es,  quo  possit  in  aethera  ferri. 
Esto  columna  piis  to  semper,  et  anchora  nobis. 
Ut  bene  nostra  domus  maneat,  benedassis  agatuTt 
In  cruce  fixa  fidem,  vel  de  crace  nacta  coronam. 
Et  caetera  quam  plurima  qoae  de  laudibus  et  praeco- 
niis  virtutum  hujus  divini  signi  in  scripturis  copio- 
sissime  continentur;   quae  quia  percorrere  longom 
et  concta  comprehendere  impossibile  est,  in  hoc  in- 
terim  sinamos  articolo ;  ot   staUm  com  soflragio 
et  interventione  gloriosi  principisapostdloram,pro 
qoo  nonc  deceraere  statoimos,  ad  terUam  veniamos 
qoaestiooem.  De  tribos  enun  praedpoe  caosis  lUe 
impodens  calonmiator  in  ;soa  dispotavit  episUila, 
hoc  est  primo  de  imaginibos  oonfringendis  ac  pro- 

^  jiciendis.  Secondo  de  crace  non  bonoraada  amplios 
quam  aslnos  qoiUbet,  aot  spinosa  rabos.  Novissine, 
id  est  tertio  loco,  memorias  sanctoram  et  speciaU- 
ter  ecdesiam  sancU  Petri  orandi  caosa  probibet 
adiri,  dicens  hunc  iaborem  vanum  esse  et  inutllem 
sine  aliquo  profoctu,  vocansque  eos  qui  Ulom  ar- 
ripiunt  caecos,  insipienies,  et  stultos.  Alfinnat  enim 
rdiquias,  id  est  ossa  hominum  qoamUbet  sanctorum 
ossibus  pecorum,  vel  verius  lignis,  et  bpidibns 
aUave  quapiam  terra  non  esse  reverentiora.  Cojos 
baereseos  Eunomius  primus  exsUUt  auctor.  DeiiH 
de  VigilanUus  isUus  vicinus  et  affinis  de  gente  na- 
tus  Gonvenaram,  quos  per  Pyrenad  juga  btroci- 
nantes  consul  Pompeius,  edomita  Hispania,  inde  de- 

Ty  posuit,  et  in  unumcongregavit ;  unde  et  Gonvenanim 
urbs  nomen  accepit.  Gontra  quam  haeresim  sancios 
scripsit  Ilieronymus,  et  orthodoxa  eam  sanctae  an- 
ctoritate  Scripturae  pleniler  superavit  et  confudit. 
Quod  aulem  ille  sanctoram  omnium  basiUcas  maxi- 
meque  sancti  Petri  orandi  causa  visitati  abh<»rret« 
dum  eam  numerosior  populus  quam  alias  appetit 
ecclesias,  propter  exceUeiuiam  sdlicet  apostolonim 
et  innumerabilium  martyram  ibidera  requiescett- 
Uum,  invidiae  ut  arbitror  et  cupicUtaUs  stimuiis 
agitatus  hoc  facit,  quod  voUva  UIuc  plurima  con- 
fluunt  donaria.  Nam  si  ad  Taurinensem  eodeftiam 
ita  deferrentur,  certe  crediderim  quod  noa  mlniis 
isU  consuetudini  favendo  et  eam  laudando  desndas- 
set,  quam  nunc  blaspheiiiando  e(  dehoriaMio  iaho^ 


49T  UB.  ADVEASUS  GLAUDIUM  TAURIM.  m 

rtt  9  et  non  remissiori  stodio  Ubros  componerei»  A  etiam  in  saa  snbjuDgit  epistola  dieens  :   i  Audite  et 

ad  persnadendom  omnibus,  quo  sanctomm  Tauri* 

nensium  reliquias  colerent,   eorumque  se  interces* 

sioiiibus  commendarent»  quam  modo  contra  aposto- 

l06  rebeilando  congerit,    et  penrerse  obloquendo 

depromit.   Idcirco    boc  teterrimo  infeclus  livore 

pronimpit  dicens  :  c  Hunc  inde  inoleyisse  erro- 

I  rem,  qubd  imperitum  bominum  genus  non  intelli- 

c  gens  Domini  verba  quibus  ait  Petro  :  Tu  et  Pe- 

c  Irtts  et  super  hane  petram  iedificabo  Ecelesiam 

t  meam;  et  tibidabo  eiaves  regni  cwlorumt  et  reliqua 


c 
c 
c 
c 
c 


c  boc  insipientes  in  populo  et  stultt  aliquando  sapite, 
c  qui  intercessionem  apostoli  Romam  pergendo  qua&- 
c  rilis.  Ac  si  juxta  sui  magistriac  propinquiVigilantii 
sensum,  dum  vivimus,  ul  ait  Hieronymus,  mutuo 
pro  nobis  orare  possemus.  Postquam  autem  mortui 
fuerimus,  nullius  sit  pro  alio  exaudienda  oratio : 
prseseriim  cum  martyres  ullionem  sui  sanguinis  oIh 
secrantes,  impelrare  non  quiverint.  Si  apostoli  et 
martyres  adbuc  in  corpore  constiluii  possunt  orare 
pro  caeteris,  quando  de  se  adhuc  debent  esse  solli- 
citi,  quanto  magis  post  coronas,  victorias  et  trium- 
pbos !  Unus  homo  Moyses  sexcentis  millibus  arma- 
torum  impelrat  aDeoveniam,  et*Stephanus  imitator 
Domini  sui  et  primus  martyr  in  Gbristo  pro  perse- 


(Matth,  XVI  i8),  consuetudinem  assumpsit  adire 
Romanam  quasi  ibi  plus  qnam  alibi  possit  profi- 
cere  :  cum  Petrus  nihil  inde  sdat  nec  vaieat  suo- 
currere,  neque  adjuvare.  £t  quia  non  dixerit  Do- 
minus  Pelro  :  Quodcunque  solveris  in  ccelo  erit  so-  B  cutoribus  veniam  deprecatur :  postquam  cum  Christo 


c  lutum  et  in  terra^  et  quodeunque  ligaveris  in  cmlo 
c  erit  ligatum  super  terram^  ob  hoc  Petrus  de  ter- 
€  ra  migrans  ad  coelum  reliqnit  illud  ministerium, 
c  quodei  quandiu  in  terra  babitaverat  concessum 
c  est,  et  aliis  succedentibus  est  traditum.  i  Sed 
lata  exoogitata  oppositio  tota  perversa,  tota  est 
Tana.  Omnia  enim  in  ea  contraria  insinuantur, 
sciiicet  ut  scabellum  pedum  Dei  judicum  judicis 
sua  esse  sedes  decuisset;  et  hominum  terrigena- 
mm  propria  habitatio  coelum  bal>eri.  Ut  ibi  judicia- 
lio  utentes  Jnre  ligent  reos,  et  solvant  emendatos; 
et  boc  Dominus  quasi  in  terra  inferius  subsidens  as« 
sentiendo  et  perdonando  confirmet. 
Sed  haec  ita  esse  non  del)eri  neque  convenire  om- 


esse  coeperint,  minus  valebunt  ?  Paulus  apostolus 
ducentas  septuaginla  sex  sibi  didt  In  navi  animas 
condonatas,  et  postquam  resolutus  cmperit  esi^  cum 
Gbristo,  tunc  ora  dausurus  est,  et  pro  his  qul  in 
toto  orbe  ad  suum  Evangelium  crediderunt,  mutire 
non  poterit  ?  »  Sancto  autem  Auguslino  lascive  blan- 
ditur,  et  adulatur  singulari  eum  praeferens  laude» 
quasi  suse  fautorem  vecordiae,  et  cum  sit  omnium 
artium  inscius  liberalium  nititur  procadssime  ipsiua 
dialeclica  per  se  ipsum  sme  ullo  uti  magisterio,  et 
ad  ea  quae  affirmare  malnerit  ipsam  imprudentissime 
detorquere.  Sicut  per  hoc  ejusdem  exemplum  quod 
pravo  sensu  ex  libro  de  Trinitate  viii  arripuit,  me- 
morias  sanctorum  non  esse  orationis  studio  appeten- 


Dibus   recte    sapientibus  et  intelligentibus  pateL  ^  das,  eorumque  rellquias  despectui  atque  odio  esse 


Ipsius  ergo  potius  ac  suorum  parium  hanc  esse  po- 
testatem  solvendi  ac  ligandi  intercedendique  pro 
aliis  quandiu  peregrinanlur  in  hoc  mortali  corpore, 
pronuntiat ,  et  confirmat  hls  verbis ;  ac  per  boc 
sciendum  est  quod  tandiu  antistiiitMis  Ecdesiae  istud 
ministerium  concessum  est,  usque  dum  ipsl  pere- 
grinantur  in  hoc  moriali  corpore.  Gum  vero  debi- 
tam  mortls  reddiderunt,  alii  succedunt  loco  ipsorum, 
qui  eamdem  obtinent  judlciariam  potestatem  sicut 
scriptum  est :  Pro  patribus  tuk  nati  sunt  tibi  /i/tt, 
constitues  eos  prindpes  super  omnem  terram  {Psal. 
XLiv,  17).  Quasi  peregrini  qulque ,  miseri  abjectls- 
slmique  paupereuli  pbis  obtinere  atque  impetrare 
debulssent  ab  imperatore,  quam  sui  gloriosissimi 


habendas  voluit  astruere ,  dicens  :  c  Audite  et  hoc 
msipienles  in  populo  et  stulti  aliquando  sapite,  qui 
intercessioncm  apostoli  Romam  pergendo  quaeritis, 
quid  contra  vos  dicat  idem  saepe  dictus  beatlssimus 
Augustinus.  In  iibro  enlm  de  Trinitate  viii  inter  cse* 
tera  sic  dlxit :  Redi  ergo  mecum  et  consideremus 
cur  dlligamus  apostolum  ?  Numquldnam  propter  hu- 
manam  speciem  quam  notissimam  hal)emus  eo.quod 
credimus  eum  bominem  fuisse  ?  Non  utique  alioquin 
nunc  non  est  quem  diligamus,  quandoquidem  bomo 
ille  jam  non  est  (anima  enim  ejus  a  corpore  sepa- 
rata  est) ;  sed  id  quod  in  illo  amamus  etiam  nunc 
vivere  credlmus.  i  Gum  ille  non  intellexerit  quo 
sensu  Augustinus  dixerlt  apostolum  non  propter 


prindpes  et  honoratissimi  senlores,  quia  secundum  ^  humanam  speciem,    neque  ob  boc  quod  homo  all- 

istom   calumniatorem  apostoli  qnasl  longinqui  ac 

detenti  ut  pote  mortui  suppUces  suas  appetentes 

memorias,  scire,  vel  audire,  vel  pro  eis  intervenire 

nequeunt ,  cum  e  contrario  legitur  in  Evangello : 

Deus  Abraham,  Ikus  Isaae  et  Deus  Jaeob^  non  est 

Deus  mortuorumf  sed  vivorum  (Mare.  xii,  27).  De  qul- 

bus  dicitnr  Sequuntur  agnum  quoeunque  vadit  (Apoe. 

XIV,  4).  Unde  Hieronymus :  <  Si  agnus  ublque,  ergo 

et  bi  qui  cum  agno  sunt,  ublque  esse  credendi  sunt, 

£t  cum  diabolos  et  dsemones  toto  vagentur  orbe,  et 

eeleritate  nimia  ubique  praesentes  sint,  martyres 

post  effuaioiiem  sanguinis  sui,  quadam  custodia  ope« 

rlnttlur»  tMltiiif  et  inde  exlte  non  poteroni  ?  i  Hoo 


quando  fuerit  esse  diiigendum.  Nemo  enim  aut  pro^ 
pter  puicbritudinem,  aut  propter  camalis  aifectum 
eognationis,  voluntatlsve  appetltum,  vel  allam  quam- 
libet  causam  hominem  debet  diligere,  nisi  tantum- 
modo  propter  Deum,  in  quo  et  ob  quem  totus  bomo, 
qui  ex  duabus  substantiis  anima  et  corpore  constat, 
est  diligendus  eo  modo  et  mensura,  qua  utramqne 
convenit  dDlgere.  Unde  idem  Augustlnus  in  libro  de 
Doctrina  Ghristiana  primo.  c  Sed  quaeritor  utrum 
propter  se  homo  ab  bomine  diligendus  sit,  an  propter 
aliud.  Si  enim  propter  se,  fruimur  eo ;  si  propter 
aliud,  utimur  eo.  Yidetur  autem  mihi  propter  aliud 
diligeodnst  Quod  enim  propterse  diligendum  09h 


m  DUNGALI  RECLUSI  500 

in  eo  consliluilurbeatn  vita  :  cujus  etiiimsi  nonduin  Asas  quam  spirittts  eoncupiscit,  non  utinterimftt  cor- 


res,  tamen  spes  ejus  nos  hoc  tempore  consolatur. 
Maledictus  autem  qui  spem  suam  ponit  in  liomine. 
Sed  nec  seipdo  quisque  frui  debet,  si  liquide  adyer- 
tas  ;  quia  nec  seipsum  del)et  propter  seipsum  dili- 
gere,  sed  propter  iUum  quo  fruendum  est.  Tunc  est 
quippe  optimus  homo,  cum  tola  vila  sua  pergit  in 
hicommutabiiem  vitam,  et  toto  affectu  inhxret  illi. 
Sl  ergo  te  ipsnm  non  propter  ic  debes  diligere,  sed 
propter  illum  ubi  dilectionis  tuse  rectissimus  finis 
est,  non  succenseat  homo,  si  etiam  ipsum  propter 
I>eum  diligis,  haec  enim  regula  dilectionis  divinitus 
eonstitafa  est:  Bilige$,  inquit,  proximum  tuum  tan- 
quamte  ipium ;  Deum  vero  ex  toto  eorde  et  ex  tota 
amma  et  bx  tota  mente,  ut  omnes  cogitaliones  tuas 


pus,  sed  nt  eoncupiscentia  eju« ,  id  est  consueiti- 
dine  mala  edomita,  faciat  spiritui  subjngatum,  qnod 
naturalis  ordo  desiderat ;  quia  enim  hoc  erit  post 
resurrectionem ,  ut  corpus  omnimodo  cum  quiete 
summa  spiritui  subditum  immorialiter  vigeat,  boc 
etiam  in  hac  vita  meditandum  est ,  ut  consuetudo 
camalis  mutetur  in  melius,  nec  inordinatis  motibus 
resistat  spiritui.  Quod  donec  fiat,  caro  concupiscit 
adversus  spiritum  ,  et  spirilus  hdversus  carnem  : 
non  per  odium  resistente  spiritu ,  sed  per  principa- 
tum,  quia  magis  quod  diligit  vuU  subditum'  esse 
meliori ;  nec  per  odium  resislente  carne,  sed  per 
consucludinis  vinculura ,  quod  a  parentum  eliam 
propagine  inveteratum  naturae  lege  inolevit.  Id  ergo 


et  omnem  viliam  et  omnem  intellectum  in  illum  con-  B  agft  spiritus  in  domanda  carne,  ut  solvat  mala;  con- 


feras  a  quo  habes  ea  ipsa  qusc  confers.  Qulsquis 
ergo  recte  diligit  proximum  hoc  cum  eodebet  agere, 
nt  etiun  ipse  toto  corde,  tota  anima,  tota  mente  di- 
ligat  Deuro.  Sic  enim  eum  diligens  tanquam  se 
ipsuro,  totam  dilectionem  sui  et  lilius  refert  in  illam 
dilectionem  Dei  qu»  nullum  a  se  nvulum  dnci  extr^ 
patitur,cujus  derivalioneminuatur.  Non  autemomnia 
quibus  ntendum  est,  dlligenda  sunt,  sed  ea  sola  qu% 
ani  nobiscum  societate  quadam  rel^runtur  in  Deum, 
sicutiest  bomovel  angelus;  aut  ad  nosrelata,  benefl- 
cio  Dei  per  nos  indigent,  sicuti  est  corpus.  Nam  uti- 
quemartyres  non  dilexertint  scelns  persequentiunt  se ; 
quo  taroen  usi  sunt  ad  promerendum  Deum.  >  Idem 
in  eodem  lib.  i  :  c  Gum  ergo  quatuor  sint  diiigenda, 
unum  qnod  supra  nos  est,  alterum  quod  nos  sunius,  ^ 
tertium  quod  juxta  nos  est,  quartum  quod  infra  nos 
est ;  de  aeoundo  et  quarto  nulla  praecepta  danda 
erant.  Quantumlibet  enim  homo  excidat  a  veritate, 
remanet  illi  dilectio  sui  et  dilectio  corporis  sui.  >  Et 
post  pauca.  c  Nemo  ergo  se  odit.  Et  hinc  quidem 
nulla  cum  aliqua  «ecta  qaasstio  fuit.  Sed  neque 
corpus  suum  quisquam  odit ;  verum  est  enim  quod 
ait  Apostolus  :  Nemo  unquam  camem  $uam  odio  ha-' 
buit,  Et  quod  n6nnuUi  dieunty  malle  se  esse  sine 
corpore,  omnino  failuntur.  Non  enim  corpus  suum, 
sed  corroptiones  ejus  et  pondus  oderunt.  Non  itaque 
nullum  eorpus,  sed  incorruptum  el  celerrimum  cor- 
pus  volunt  habere.  Sed  pulant  nullum  corpus  esse 


suetndinis  qiiasi  pacta  pen^ersa,  et  flat  pax  consue- 
tudinis  bonic.  »  El  infra.  c  Mige$y  inquit,  Domi- 
num  Deum  tuum  ex  toto  corde  tuo,  et  ex  tota  anima 
tuoy  et  ex  tota  mente  tua,  et  diliges  proximum  /tttim, 
tanquam  te  ipsum,  In  hi$  duobus  prceceptis  tota  lex 
pendet  et  omne$  prophette.  Finis  itaque  prseccpli  est 
dileclio,  et  ea  gefnlna ,  id  est  Dei  et  proximi.  Quod 
si  te  totum  intelligas,  id  est  animum  etcorpus,  et 
proximum,  id  est  animam  et  corpiis  ejus,  (homo 
enim  ex  anima  constat  et  corpore)  nullum  rerum  di- 
ligendarum  genus  in  his  duobus  pra;ceptis  pnrtei^ 
missuni  est.  Cum  enim  praecurrat  dilectio  Dei,  ejus- 
que  dilectionis  modus  prxscriptus  appareat,  ita  ut 
csetero  in  iilum  confluant  de  dilectlone  tua  nihil  di- 
clum  videtur.  Sed  cum  dictum  est,  ditiges  proximnm 
tuumtanquam  te  ip$um ,  simul  et  fui  abs  te  dilectio 
non  prcetermissa  est.  Ille  autem  juste  et  sancte  vi- 
vit  qui  rerum  integer  asstJmator  est :  ipse  esl  autan 
qui  ordinatam  habet  dilectionem,  ne  adt  diligat  quod 
non  est  diligendum,  aut  non  diligat  quod  diiigendum 
est,  aut  amplius  diligat  quod  minus  dUigendum  est, 
aut  aeque  diligat  quod  vel  minus  vel  amplius  dili- 
gendum  est,  aut  minus  vel  amplius  quod  leque  dill- 
gendum  est.  Omnls  peccator  in  qnantum  peccator 
est  non  esl  dilig^dus ;  et  omnis  liomo  in  quantum 
h*mo  esi,  diligendus  est,  propter  Deum,  Deus  vero 
proptcr  seipsum.  Et  si  Deus  omnl  bomine  amplius 
dlligendus  esl ,    aroplius  quisque  Deum  debel  dili- 


u  Ule  fueril,  quia  tale  aliquid  esse  animam  puUnt.     gere  qnam  seipMm.  Item  amplias  alius  horao  dili- 

llUOd  aUtem  COntinentia  anadAm  aI  lahnrihne  mtMUL.  " j . .  ^ 


Quod  autem  continentia  quadam  et  laboribus  perse- 
qui  videntur  corpora  sua,  qui  hoc  recte  faciunt,  non 
id  agunt,  ut  non  habeant  corpus,  aed  ut  habeant  sub* 
jugatum  et  paraturo  ad  opera  neeessaria.  Libidines 
eaim  male  utentes  corpore,  id  est  consuetudines  in* 
cUnationisanimse  ad  fraendum  interioribus  per  ipsius 
corporis  laboriosam  quamdam  malitiam  exslinguere 
aflectant.  Nam  non  se  interimunt,  et  curam  suie  va- 
letudinis  gerunt.  Qui  autem  perverse  id  agunt,  quasi 
naturaUter  inimico  suo  corpori  belium  ingerunt.  In 
quo  faliit  eoa  quod  legunt :  Caro  concupiscit  adver$u9 
spiritum,  et  $piritus  adver$u$  carnem ;  hac  enim  tn- 
vicem  advenantur  {Gat.  v,  17).  Dictum  est  enim  hoc 
propter  indomium  carnalem  coosuetudinem,  adver- 


gendus  est  quam  corpns  nostrum,  quia  propterDeum 
omnia  ista  diii^enda  snnt ,  et  potcst  nobiscum  alius 
homo  Deoperfrtti  qaod  non  potest  corpus^  quia  corpus 
per  animam  Yivit  qua>  fruimur  Deo.  Omnes  autera 
xque  diligendi  stint.  Sed  eum  omnlbus  prodesse  non 
possis,  hispotissimum  consulendum  est,  qui  pro  loco- 
rum  et  temporum,  vel  quarumlibet  rerum  opportunita- 
tibosconstrictios  tibi  T|uasi  quadam  sorte  juhguntin-.  i 
Et  post  aiia :  c  Omiiium  autem  qui  nobisciim  fmi 
possunt  Deo,  aliquos  dlliginuis  quos  ipsi  adjvyamus, 
partim  eos  a  quibus  acfjuvamur ,  partim  quomm  et 
indigemus  adjuiorio,  et  indigentitt  sUbveniitibs,  par- 
tim  quibns  nec  ipsi  conferimus  aliqoiil  eomfiibdi^ 
nee  ab  ena  nt  nobia  oonferatar  attenifiom^  VeU^  ith 


Lm.  ADVKRSVS  aAVmtlM  TAURIN.  m 

ineii  dctamifl  m  omnM  '^nobtieimi  dnigflnt  Deum,  A  Augu«tfnti§  in  nbrtf  txii,  de  CititAteltei  refert,  satig 


et  totom  quod  eos  tel  idfiiVMnus,  tel  adjnvamur  ab 
eiSf  ad  aooiife  Ufam  ttnem  refefondum  est.  i  Siautem 
AHgintious  iflnctorom  memorlM,  orationis  eauea 
non  esae  censuisset  appetendaSf  ob  hoc  videHeei 
quod  miHa  ibidcm  eopiotiot  vel  pnesentios  eontni 
meritis  a  Deo  inflhigia  supplioafttibas  prffiStareAtur, 
mirum  lidetdr  ciir  tanms  et  talis  auctor  tam  doetos 
eiTerai  ifi  efltteris  Miia  librla  omnia  sibimet  corttra^ 
ris  doeare  et  lamlnnMre  non  enibnerit ,  didt  eniih 
in  libro  de  Gura  pro  mertuls  gerenda^  ad  Paulinum 
cpiscopum :  i  Alii  ttilit  humanarnm  iimites  rerum, 
alia  divinarum  signa  virtutum.  Alia  suiit  quae  nato^ 
nliier«  aiia  qlue  ndrabiliter  flnnt :  quamvis  et  na* 
turai  Deiia  adsiti  et  miracolis  nainra  non  deslt.  Non 


fippai^et,  dum  e]us  Clandlua  soam  anetoritate  secta^ 
'flestlmet  poase  esse  tuflbUam,  eiifo^  Verba  ^ttt  b(ec: 
t  YlrtrlbtinftlnsHedperlfisapnd  oos  Ht  Habet  in  tef- 
niorloFussalensl  fotidifm  qdi  Knbeti  appellatot.  tnn 
com  afDictioiie  animallttm  et  aerfomin  snonim  do- 
muffl  snara  spirltnum  malfgnomm  Ylm  noxlam  per- 
peti  comperisset,  accepit  ab  amlco  suo  ten^am  san- 
ctam  de  Hierosolymls  aflatam ,  ubi  sepultits  Chrlstus 
tlletertlo  resorreilt,  eamque  suspenderat  in  cubi- 
cnlo  suo,  ne  qnid  mati  etlam  ipse  pateretur.  Et 
tunc  domus  ejns  ab  llla  infesiatione  pnrgaia  est, 
quid  de  illa  terra  flerel  cogitabat,  qnam  Antins  In 
cubicttlo  suo  reverenilse  caoaa  faabere  nolebai.  Fone 
accldit  nt  ego  et  collega  tonc  roeua  episcopos  fthiK 


igitor  ideo  pulandnm  esl  Tivoram  quibosUbet  rebus  ^  censls  Ecclesi»  Maiiminns  in  proxlmo  essemua,  Qt 

hiteresie  posse  •deftmctos,  quonlam  qoibnsdam  sa^ 

Bsndis  Tei  ad}nTan<ys  raartyres  adsmil  r  sed  ideo  pO- 

tios  imelllgendom  est  qnod  per  diTliiam  potebtiam 

martyres  TlToram  mbns^intersnni;  qnoiiiam  defun^ 

eti  per  naamm  pfo^iam  Tivoram  rebns  interesse 

M»  posmipt  Q9anqaam  ista  qutestio  Tires  intelll- 

genihe  meaa  Tideit^  qnemadmodum  opltulentnr  mar- 

tyres  hia  cfOos  per  eos  cerinm  esl  afloVari :  ntnim 

ipsi  per  aeipeos  adslm ,  uno  tempof^,  tam  dlversis 

lecia,  el  lanla  inter  se  ionglnqnitote  diseretis,  sIto 

nbi  suDlevmm  memori^y  slTeprteter  soas  memorlas 

abicmiqiie  adease  aenUnntur ;  an  Ipftis  In  loco  sula 

meritia  coiigmo«  ab  omni  morialiiim  conTersationo 

MmotiSy  el  tamen  Dena  mnnipotens  qni  est  ubiqoe 


veniremua  rogavit,  et  Tenimua.  Gumqne  nobls  omnia 
retiilisael,  etiam  hoc  petlTii,  ui  infodereiur  alicobi^ 
atque  ibi  orationom  tocua  flerett  ubi  eHam  Chrl- 
stiani  possent  ad  celebranda  qnae  Dei  aunt^n* 
gregari.  Non  diasenshnus »  faelnm  eet.  Eral  ibi 
jnTenis  paralyticos  matieaiKiSy  qni,  hoc  aodito, 
petiTit  a  parentibns  suis  nl  illum  ad  eum  locom 
sanctom  non  conetanter  afl^errent.  Quo  eum  foia- 
aet  allaUMy  oraTll^  atqee  inde  continiio  pedi- 
boa  avia  abseea«l.  Vietoriana  dlcltur  TiMa  ab 
Hippone  Regio  minua  triginta  miUibns  abeal»  nbi  eal 
mefnoria  manymm  Mediohinensium  Pmlaaiiet  Ger- 
vasli.  Portatos  est  eo  qnidam  afkilcaeens,  qui  com 
die  medio  tempore  ffislatiB  eqnmn  ablneret  in  flumi- 


pnssena,  iieo  coneretna  nobis  noc  remotus  a  nobiSt  ^  »>«  gor^^f  damtonem  hicQrrit.  Dii  cum  Jacerel^  tcI 


exaudlens  martymm  preces,  per  angeUca  ministeria 
usqoeqaaqoe  dtpfuaa »  prsbeat  holiiinibot  ista  sola- 
Ha,  qttibna  in  hvaus  Titae  miseria  Jadioat  esse  prse- 
benda ;  el  BMmm  merita  mariymm  vbi  Tult^  quando 
vult^  qnooaodo  tuII«  maximeque  per  eorum  memo- 
riaa,  qnOni^  hoe  norit  eipedire  nohls  ad  »difican- 
dam  fldem  Ghriali  *  pm  eiods  iUi  confeasione  aonl 
pass),  mirabiU  atqne  ineflabiU  potealate  ac  boniUite 
commendet :  rea  eal  hiee  altior,  quam  ot  a  me  possit 
attingl,  et  abatmsior  qoam  nt  a  me  valeal  perscru- 
tari.  Et  ideo  quid  hmm  dueram  sit,  an  vero  fortas- 
sis  utrainque  sit^  nt  aliqeando  iata  fiant  per  ipeam 
praesentiam  martymm,  aUquando  per  angelos  sosci- 
pientes  personam  marlymm»  deflnire  non  audeo : 
mallem  a  scientibua  ista  perquirere.  Neque  enim 
nemo  eal  qui  h»c  scial«  neo  qui  sibi  scire  Tideatur, 
et  nesciak  Pona  enlm  Dei  sunt,  his  aUa,  et  iUis  alia 
largieDlia«  secundum  Apoetolum  qul  dicit  uoicniqtte 
dari  maeifiaatalionem  spiritoa  ad  nliUtaiem.  i  Cu|os 
gratia  reTelante,  Hiemnymus  ceniua  de  hac  difiiui- 
vit  ratione,  exprimens  illam  Apoealypsis  senteiUiam, 
hoc  est :  Ssquuntur  agnum  quoeumque  vadit  {Apcc» 
uv,  4) ;  si  aguns  ubique,  ergo  el  hi  qui  cum  agno 
sunt,  ubique  esse  credendi  sunt«  >  Quam  ergo  ma- 
gna  et  pene  innumerabiUa  miraculorum  signa,  et 
iaexhansta  corporam  animammque  remedia  ad  me- 
morias  manyrum,  divina  per  eoram  orationes  ope- 
rante  mana,  quotidiefiuBt»  ex  pauois  quae  sanctua 


morll  proximus^  tcI  simiUlmua  monuo»  ad  TeiqMr- 
linos  llhic  bymnos  et  orationes  cum  andUia  sais,  el 
qnibusdam  sanclimonialiboa  ex  more»  domina  poa- 
sessionls  IntraTlt,  atqoe  hymnos  eantam  cfleperani* 
Qna  Toce  llle  qiiasl  percoaaoa  el  excassus  etl»  el 
onm  lerribill  fremltn  alum  apprehensum  moTcre 
non  andeBSf  slTe  noo  Talens,  lanqnam  eo  fuerit  aUi- 
gatiis,  ant  afiixas  tenebai,  ei  cam  gmndi  ^alatu 
parci  sibi  rogans  confitebaiar  nbi  adolescenlem ,  el 
qoando  ei  qaomodo  inTaaerit.  Postremo  se  exilo- 
ram  eaae  denantians,  membm  ejns  singula  nominar 
bai  quae  se  amputatumm  eiiens  mlnabatur,  atqua 
inter  h«c  Tcrba  discesail  ab  homine.  Sed  oculus 
ejnsL  in  maxillam  fusua  tenui  Tciiula,  ab  lateriore 
quasi  radice  pendebal,  totamqtte  cjus  mediam»  quod 
nigeUum  fueral,  aUoicaTerat.  Quo  Tiso^  qui  aderanl 
(conourrerant  autem  etiaro  alii  Tocibua  «jua  acciti, 
el  se  omnea  pro  iUo  in  oratione  proslreveranl)» 
qnamTis  eum  sana  moute  stare  gauderent,  raraoa 
tameo  propler  tin%  eculum  conlrlalati«  medioum 
quaerendum  esse  dicebant.  Ibl  maritua  aomria  cjust 
qui  eum  eo  delulerat :  Potena  eat»  inquit»  Deua,  san- 
cioram  orationibus,  qui  fogaTil  dmmonemy  lumen 
reddem.  Tum»  sicol  potuii,  ocuhim  lapmm  atque 
pendentem,  keo  suo  reTocalnm  UgaTit,  nee  nisi 
posl  aeptem  diea  putaTit  esse  aolTendum.  Quod  cum 
fecisset,  BaBisaimum  invenit.  Emt  quidam  senex 
Florentius  Hipponenaia  noaleri  home  reUgiosus  et 


I 


50S  DUNGAUREaUSI 

pauper ;  ftartorto  se  arte  pascebal,  easDlain  perdide-  A  tamen  tuDica  operaemnt  cadaYer  cjus  pareiiles ,  ei 

rat ,  et  unde  sibi  emeret  non  babebat.  Ad  Viginti     recepto  spiritu  salva  facta  est.  Apod  Hippooem  Bas- 

Harlyres  quonun  memoria  est  apud  nos  celeberrima,*    aus  quidam  Syrus  ad  memoriam  qosdem  martyris 

clara  voce  ut  yestiretur  oravit.  Audierunt  eum  ado-     orabat  pro  segrotante  et  periclitante  fiiia ,  eoqae 

lescentes  qui  forte  aderant  irrisores,  eumque  disce- 

dentem  exagitantes  prosequebantur.  At  ille  tacitus 

ambulans ,  ejectum  grandem  piscem  palpitantem  vi- 

dit  in  litiore ,  euiiique  iilis  faventibug  atque  adju- 

vanlibus  apprebendit,  et  cuidam  ooquo  Gattoso  no* 

mine,  bene  Cbristiano,  ad  coquinam  conditariam  tri- 

buity  indicans  quid  gesium  sil.  Treceutis  follibus 

vendidit,  lanam  comparare  inde  disponens,  ut  uxor 

ejus  quomodo  posset  ci  qoo  induerelur ,  efficeret. 

Sed  coquus  conddens  piscem,  annulum  aureum  in 

ventriculo  ejus  invenit,  moxque  miseratione  flexos, 

et  religione  perterritus  bomini  eum  reddidit,  dicens :  ^  verba  suggessit,  ut  ^osdem  martyris  oleo  corpos 


cum  vestem  ejus  attuierat ;  et  ecce  pueri  de  dofiao 
concurrerunt,  qui  ei  moriuam  nuntiarent.  Sed  cum, 
eo  orante,  illi  ab  amicis  ejus  exciperentur ,  proht- 
buerunt  eos  dicere  ,  ne  per  publicum  pkingeret.  QqI 
cum  domum  redisset  Jam  suonim  ejulatibos  perso- 
nantem,  et  vesiem  fiiiae  quam  referebat  snper  eam 
projecisset,  rursus  reddita  est  vitae.  Ibidem  apnd 
nos  Irenaei  cujusdam  collectarii  filiiis  aigritodine  exs- 
tinctus  est.  Gumque  corpus  jacerel  exanime,  atqne 
a  lugentibus  et  lamentantibus  exsequiae  pararentur , 
amiconim  ejus  qnidam  inter  aiiorum  consolantium 


Ecce  quomodo  te  viginti  martyres  vestierunt.  £u- 
charius  presbyter  ex  Hispania,  Galam»  habitans» 
veteri  morbo  calculi  laborabat;  per  memoriam  su- 
pradlcli  martyris  quam  Possidius  iiio  advexit  epi- 
scopus,  saivus  factus  est.  Idem  ipse  postea  morbo 
alio  praevalescente,  mortuus  sic  jacebat,  ut  ei  jam 
poUices  ligarentur  :  opitulatione  memorati  martyris, 
eom  de  memoria  cjus  reportata  esset,  et  super  ja* 
centis  corpus  missa  ipsius  presbyteri  tunica,  sosci- 
tatusest.  Fuit  ibi  vir  in  ordine  soo  primarios,  no- 
mine  Mariialis,  sevo  jam  gravis,  et  multum  a  reli- 
gione  abborrens  Cliristiaoa.  Habebat  sane  fldelem 
fiiiam,  et  generom  eodem  anno  bapUzatum.  Qui 
cqm  eum  aegrotantem  multis  et  magnis  lacrymis 


perungeretur.  Factum  est,  et  revixit.  Itemqoe  apod 
nos  vir  tribunitios  Eieusinus,  super  memoriam  mar- 
tyrum,  qo»  in  suburbano  ^us  est,  aegritadiiie  ex- 
animatum  posuit  infantulum  filium  suom,  et  post 
orationem,  qoam  multis  cum  laciymis ibifudit,  vi- 
veiitem  levavit.  Quid  faciam?  Urget  hiqos  operis 
implenda  promissio ,  ut  non  hic  possim  omnia  eonh 
memorare  qo»  scio :  et  prociil  dobio  pkriqoe  no- 
strorom,  com  haec  legent,  doiebont  me  prselentti- 
sisse  tam  molta  qoae  ulique  meeum  sciunt.  Qoos 
jam  nunc  ut  ignoscant,  rogo,  et  cogitent  quara  pro- 
lixi  laboris  sit  faeere,  quod  me  hic  non  facere  sosee- 
pti  operis  necessitas  cogit.  Si  enim  miracola  sanita- 
tom,  ut  alia  taceam,  ea  tantummodo  velim  seribeTe 


rc^arent  ut  Ghristianns  fieret ,  prorsus  abnuit,  eos-  ^  qaae  per  bunc  mariy rem,  id  est,  gloriosissimum  Sio- 


que  a  se  turbida  indignatione  submovit.  \isum  est 
genero  ejus  ul  iret  ad  memoriam  sancti  Slephani , 
et  iliic  pro  eo  qoantnm  possit  oraret,  ut  Deus  iUi  da- 
ret  in  Ghristum  credere.  Fecit  hoc  ingenti  gemitu, 
et  fleto,  et  sinceriter  ardente  pietatis  affecto.  Deinde 
abscedens,  aliquid  de  altari  florum  quod  occurrit, 
tulit,  eique  cum  jam  nox  esset  ad  caput  posuit.  Tum 
dormitnm  est.  £t  ecce  ante  dilocuium  ciamat,  ut  ad 
qMScopum  curreretor,  qoi  mecom  forte  tonc  erat 
apod  Uipponem.  Gum  ergo  eum  aodissent  absen- 
tem,  venire  presbyteros  postuiavit.  Venerunt,  cre- 
deK  se  dixit,  admiraniibos  atque  gaudenUbus  omni- 
bus,  baptizatus  est.  Hinc  quandiu  vixit  in  ore  babe- 


phanum,  facta  sunt  in  colonia  Galamensi,  et  in  no- 
stra,  plurimi  oonficiendi  sont  libri.  Nec  tamen  om- 
nia  colligi  poteront,  sed  tantom  de  qoibos  libdli  dati 
sunt,  qui  recitarentur  in  populis.  Id  namqae  fieri 
voluimus,  cum  videremus  aniiquis  similia  divina- 
rum  signa  virtutum,  etiam  nostris  temporibns  fre- 
quentari ,  et  ea  non  debere  multorum  notitic  depe- 
rire.  Nondum  est  autem  blenniom  ex  qoo  apod  Hlp- 
ponem-Regium  ccepit  esse  isla  memoria,  et  moliiSy 
qood  nobis  certissimum  est,  non  datis  libellis,  de 
his  qu»  mirabiliter  facta  sont ,  ilii  ipsi  qol  dati  sont 
ad  septuagiota  ferme  nnmerom  pervenerant,  quando 
ista  conscripsi.  Galamse  vero  obi  et  ipsa  iiiemoria 


bat  :€/bri<<e,  accipe  t^nlum  meum  (Aet.  vii,  19).  ..  prios  esse  ccepit,  et  crebrius  dantur,  ineomparahili 


Gum  luBC  verba  beatissimi  Stephani,  qoando  lapida- 
ti\s  est  a  lodaeis,  oltima  fuisse  nesciret,  qoae  hoic 
qooqne  oltima  foeront;  nam  non  molto  post  etiam 
ipse  ddhnetos  est.  Aodorus  nomen  est  fundi  uhi 
Eoclesia  memoria  martyris  Stephani  est.  Puerom 
qoemdam  parvolom  com  in  area  loderet  exorbitan- 
tes  boves,  qoi  vehicolom  trahebant,  rota  o]>trive- 
ront,  et  eonfestim  palpitavit  exspirans.  Honc  mater 
arreptom  ad  eamdem  memoriam  posoit;  et  non  so- 
lom  revixit,  verom  etiam  illaesus  apparuit.  Sancti- 
monialis  quxdam  in  vicina  possessione  quae  Gapa- 
liana  dicitury  cum  aegritudine  laboraret,  ac  despera- 
retur,  ad  eamdem  memoriam  tunica  ejQs  aliata  est; 
quas  antequam  reVocarefttr^  illa  defoncta  esc.  Hac 


multitttdine  superant.  Uzali  etiam,  qoae  eolonia 
Uticae  vicina  est,  molta  praedara  per  eumdem  mar- 
tyrem  facta  cognovimos,  cojos  ibi  memoria  longe 
prios  qttam  apod  nos  ab  episcopo  Evodio  eoostitota 
est.  Sed  libellorom  dandonim  ibi  consoetiido  non 
est,  vel  potios  non  fuit;  nam  fortasse  nonc  esse  jara 
cospit  Gom  enim  noper  illic  essemos,  Peironia  raar 
terfamilias,  quae  ibi  mirabiliter  ex  magno  atque  dio- 
tomo,  in  qoo  medicorum  aifjutoria  cuncta  defeco- 
rant,  languore  sanata  est.  Quam  hortati  sqmos  vo- 
lente  supradieto  loci  episcopo  ut  libellum  daret  qui 
recitaretur  in  populo ;  et  obedientissime  paniit.  In  quo 
posuit  etiam  quod  hic  reiicere  non  possum,  qoam- 
¥is  ad  ea  quie  boo  Optts  orfent  festioare  eompenari 


805 


UB.  ADYBRSUS  CIADDIUH  TAURIN. 


806 


A  qQOdam  ladaM  dlxtt  tlbl  fUsie  peimsiim ,  m  A  per  somninm  solebat^stQpentlbiis  qiii  aderant  atqoe 


•DDulam  capllUtio  TincDio  insererel»  qiio*sub  omnl 
Testesdnudt  corporis  ctngeretur  :  qul  annulus  ba- 
beret  sab  gemma  lapidem  in  renibus  inventum  iMvit. 
Hoc  aiiigata  qoasi  remedio  ad  sancti  martyres  limina 
veoiebat.  Sed  profecla  a  Cartbagine,  cum  in  con- 
ftnio  flominis  Bagradae  in  sua  possessione  mansisset» 
lorgenslit  iter  perageret,  ante  pedes  suos  illum  ja- 
centemannulum  vidit^et  capillatiam  zonam  qna  fue- 
rat  aliigaius,  mirata  tentavit.  Quam  cum  omnino 
sqIs  nodjs  firmissimis,  sicut  erat,  ooroperisset  astrl- 
clani,  crepuisse  atque  exsUuisse  annulum  sospicata 
est,  qoi  etiam  ipse  cum  inlegenirous  fuisset  inven- 
tus,  futurae  salulis  quodammodo  pignus  de  tanto  ml- 
raculo  se  accepisse  praesumpsit ,  atque  illud  vincu- 


aliis  paventibus,  aliis  dolentibus.  Gum  eum  quidam 
vellent  erigere ,  nonnuUi  prohibuerunt ,  et  potius 
exituro  exspeclandum  esse  dixerunt.  Et  ecce  surre- 
xit,  et  non  tremebat,  quoniaro  sanatos  erat,  et  slabat 
Incolomis,  intuens  intuentes.  Quisergo  intuentium 
se  tenuit  a  laudibus  Dei?  Clamantium,  gratulan- 
tlumque  vocibus  ecclesia  osquequaque  oompleta  est. 
Inde  ad  me  currimr  ubi  sedebam,  Jam  processuros. 
Irruil  aller  quisqoe  post  allerom,  omnis  posterior 
qoasi  novom  qood  alios  prior  dixerat  nontiantes. 
Meque  gaodenie,  et  apod  me  Deo  gratias  agente,  in* 
greditor  eliam  ipse  cum  plorimis ,  indinatur  ad  ge- 
nua  mea,  erigitur  ad  osculom  meom.  Procedimus 
ad  populum,'plena  erat  ecclesia,  personabat  vocibus 


loro  solvens,  simol  com  eodem  annolo  projedt  in  B  gaudiorom,  Deo  gratias!  Deo  laudesl  nemine  ta- 


flomen.  Non  credant  hoc  qoi  etiam  Dominom  |esum 
per  Integra  vlrginalia  matris  enixum  et  ad  disclpulos 
ostiis  clausis  ingressom  fuisse  non  credunt ;  sed  hoc 
eerte  quaerant,  et,  sl  verum  Invenerint,  illa  credant. 
Clarissima  femina  est,  nobiliter  nata,  noblUier  no- 
pta,  Carthagine  habitat :  ampla  civitas,  ampla  per- 
Bona,  rem  qoaerenles  latere  non  sinit.  Martyr  certe 
ipse,  qoo  impetrante  iUa  sanata  est,  in  FiUom  per- 
manentis  Yirginis  credidit,  in  eom  qui  ostus  dausls 
ad  discipulos  ingrcssus  est,  credidit :  postremo,  pro- 
pter  quod  omnla  ista  dicuntur  a  uobis,  in  eom  qul 
ascendit  in  ccelum  cum  came,  in  qoa  resorrexerat, 
crcdidit;  et  ideo  per  eum  tanta  fiont,  quia  pro  ista 
fide  animam  posuit.  Fiunt  ergo  etiam  nunc  mulla 


cenle,  hinc  atque  inde  damantlum.  Salutavi  popo* 
lum ,  et  rursus  eadem  ferventiore  voce  damant.  -Fa- 
clo  tandem  sUentio,  Scripturarum  divinarum  sunt 
lecta  solemnia.  Ubi  autem  ventnm  est  ad  mei  ser- 
monls  locum,  dixi  pauca  pro  tempore  et  pro  ilUus 
juconditate  laetiti».  Mobiscum  homo  prandit,  et  di- 
Ugenter  nobis  omnem  su»  fratem»  calamitatis  indl* 
cavit  hlstoriam.  Sequenti  Itaque  die  post  sermonem 
redditum,  narrationls  cjos  libellom  in  crastinom  po- 
pob  redtandum  promisi.  Qnod  com  et  Dominleo 
Pascbae  die  tertio  fieret  in  gradibos  exedraBi  in  qoa 
de  soperiore  loqoebar  loco ,  fed  stare  ambos  fratres 
com  eoram  legeretor  UbeUos.  Intoebator  popolos 
nniversos  sexus  utriosqoe,  onom  stantem  sine  do- 


mirscula,eodem  Dep  fadenleperquos  vnltetquem-  Q  formi  moto,  aileram  membris  omnibos  contremen- 


admodum  volt.  Unom  etiam  est  apod  nos  factom  non 
majos  quam  iUa  qoae  dixi,  sed  tam  daram  aiqoe  iUu- 
stre  miraculum,  ut  nuUum  arbitrer  esse  Hipponensium 
qui  hoc  non  vel  viderit  vel  didicerit,  nullum  qui  obU- 
visci  ulla  ratione  potuerit.  Decem  quidam  fratres, 
quonim  septem  sunt  mares,  tres  feminx,  de  Caesarea 
Cappadociae  suorom  civiom  non  ignobUes,  maledicto 
matris  reeenti»  patris  eoram  obito  destitotae,  qoae 
injoriam  sibi  ab  ds  factam  acerblssime  toUt,  taU 
poena  snnt  divinitos  coerciti,  ot  horribiUter  qoate- 
rentor  onmes  tremore  membrorum :  in  qua  fcedis- 
sima  specie  oculos  soorum  civium  non  ferentes,  qoa- 
qoaversum  coique  ire  visum  est,  loto  pene  vagaban- 
tnr  orbe  Romano.  £x  his  etlam  ad  nos  venerant 


tem.  Et  qui  ipsum  non  viderant,  quid  in  eo  divinae 
misericordlae  iactum  esset,  in  ^us  sorore  ceraebant 
Yidebant  enim  qnid  in  illo  gralulandnm,  quid  pro 
iUa  esset  orandom.  Inter  haec  recitato  eorum  libeUo 
de  conspecto  popoU  eos  abire  pnecepi;  et  de  tota 
ipsa  caosa  aliquanto  diUgenilos  coeperam  dispotaTe» 
eora  ecce  me  dispntante  voces  aliae  de  memoria  mar- 
tyris  novae  gratolationis  aodiontor.  Conversl  sont 
eo  qoi  me  aodiebant,  coperantqoe  concorrere.  Rla 
enim  ubl  de  gradibus  desceudlt  In  quibus  steterati 
ad  sanctum  martjrrem  orare  perrexerat.  Quae  mox 
ut  cancellos  auigit  coUapsa  simiUter  velut  in  som^ 
nnm  aaua  surrexit.  Dum  ergo  requlreremos  quid 
Dactom  foerit,  onde  strepitos  laetos  exstiterit,  ingressl 


doo,  frater  et  soror,  Paulos  et  PaUadla,  moltis  aUis  ^  sunt  cum  illa  in  basiUcam,  obi  eramus,  adducentet 


locis  miseria  diffamante  jam  cogniti.  Venerunt  au- 
tem  ante  Pascha  ferme  dies  quindedro,  ecdesiam 
quoUdie  et  in  ea  memoriam  gloriosissimi  Siephani 
frequentabant,  orantes  ut  jam  sibi  fdacareiur  Dens, 
et  saiutem  prisUnam  redderet.  £t  iUic  et  qnocunqne 
U>ant,  coDvertebant  In  se  dvitatis  aspectum.  £t 
nonnolli  qul  eos  alibi  vlderant,  causaroque  tremoris 
eonun  noverant,  aUis,  ut  cuique  poterant,  indlca- 
bant.  Yenlt  et  Pascba,  atque  ipso  die  Dominico 
mane,  cum  Jam  frequens  popolus  praesens  esset,  lod 
sancti  caneeUos  ubi  inariyrium  eraty  idem  jnvenis 
orans  teneret,  repente  prostratus  est,  et.dormienti 
aimiHiaans  jaeoitt  noa  tameia  tremtnsi  sient  atiam 


eam  sanam  de  martyris  loco.  Tum  vero  tantos  ab 
olroqoe  sexu  admirationis  damor  exortns  est,  ot 
vox  continuata  cum  lacrymis,  non  vlderetnr  posse 
flnirl.  Perducta  est  ad  eom  locum,  ubi  panlo  ante 
steterat  tremens.  Eisoltabant  eam  similem  Ik^atri, 
cui  dolueranl,  remansisse  dissimilem,  et  nondom  fo- 
sas  preces  soas  pro  illa,  jam  tamen  praeviam  volun- 
tatem  lam  cito  exauditam  esse  ceraebant ,  exsulia- 
buit  In  Dei  laudem  voces,  sine  verbis,  tanto  sonltu, 
quantum  aures  nostrae  ferre  vix  possent.  Quid  erat 
In  cordUms  exsultanUum,  nisi  fides  Cbristl  pro  qno 
Stephani  sanguis  effusos  est  7 » 
-  Qttod  antem  didt  j»anotOffl  Petrmn  sflstMsqiM 


( 


m 


MJlllGAy  HKLm 


ftlNMtok»  ft  mMMii6  tolTOidi  ftC  ligandi,  hoc  e8t«  Are  actioDli»  allirt  iil  HMMde  eoiilMplitioAis. 

Ista  sifnifieata  est  pOr  ipostolnm  Potniai  9  illa 
ftt  ioaniiem.  Tota  bic  agiUir  ista  nsque  » 
liiyu»  aaeouii  flnem  et  illic  ioTenit  finem  :  dillertiir 
iiia  compienda  post  hiyns  aaecuii  inem,  aed  in  fii«' 
turo  sfficolo  non  habet  finem«  Ideo  dicitur  Imiet  S^ 
quereme;  de  ilio  antem,  Stcetun  voU  «anefv  dfmei 
vemom.  Quid  ad  te?  tu  me  9epiere{JoMn.  \xi^  19, 
ii).  Quid  enim  est  hocqnantnm  sapio»  <|iiid  ett  ?  nisi 
Tu  me  iequere^  per  imitationem  perferendi  tempom-^ 
lia  mala ;  ilie  maneat  donee  sempiterna  tenlo  reddi- 
tnrua  bona  :  quod  apertius,  ita  dici  potest  1  Perfecta 
me  sequatur  aciio  informata  meae  passionis  exera* 
plo,  inchoata  vero  contemplatio  maneat  donec  Teoio, 
perficienda  cum  venero*  Nemo  tamen  ietoa  inaignes 

fUii ,  (ensiiifies  eoi  principee  euper  omnem  terram  B  apostolos  sepnrelf  et  in  eo  quod  sifnificnhtl  Petms, 


Judicandi  in  Ecclesia  esse  remotos,  et  illnm  aliosque 
sui  pares  in  lUorum-sOooessisse  locumi  quasi  dignio* 
res  atque  effioaciores  pro  lassatis  ant  de  aliqua  cofr* 
Tiokis  fiilsitate  sulMtilutos,  oum  Uli  quod  semel  a  Do« 
mino  prhicipaiiter  cum  uniTersitate  Ecclesis  attribu* 
tnm  sit^  faoo  est  judices  sanct»  fleri  Ecclesias  nun- 
quam  esse  desierint,  aut  per  suam  corporalem  pras* 
sentiam  judicando,  aut  per  suam  doctrinam  qnam 
Tice  sua  posteris  reiiquerunt,  quid  enim  qaispiam 
reclor  Ecdesi»  a  semeiipso,  aut  per  se  ipsum  sine 
erangeiica,  toI  apostolica,  canonicave,  qua  iitde 
emersit  auctoritate  indicare  recte  poterit,  aut  diffi* 
nire  ?  Hoc  auleaa  suimeotere  nititnr  exemplo  de 
Psalmis  assnmptOi  Pro  polrt^iw  mti  nati  innl  tiln 


{Pial.  iLiT,  47).  Gum  iliad  et  de  apostolis  et  de 
sanctis  qnibusque  episcopis  eorum  sciiioet  successo- 
rihos  recte  inteiiigilur,  sicut  Aposioins  ait :  Patrei 
noetri  $ub  nube  fuerunt  {1  Cor.  ti,  10).  Et  in  Psahno: 
/Vimti  konorati  ount  amid  lici,  Deui,  ntmii  conforta^ 
iui  ett  prindpatui  eorum  (Pm/.  gxxxtiii,  47).  Faiior 
si  hax  ite  esse  Augustinus  non  afflrmat  in  etposi«- 
tione  ETangeiii  secundum  Joannem  dicensii  Hoc  agit 
Eeciesia  spe  beata  in  hac  Tita  «mmnosa ;  cnjus  Ec*- 
elesi»  Petrus  apostolus  propter  apostolatos  soi  pri* 
roatnm  gerebat  figurata  generaiitale  personami  quoi 
enim  ad  ipsum  proprie  pertinet,  natura  unns  homo 
eratf  gratia  nnus  Ghristianus,  abundantiore  gratia 
unus  idemque  primus  apostolus.  Sed  quando  ei  di 


ambo.erant ;  et  in  eo  qood  significat  Joannes,  aniliD 
futuri  erant :  significando  sequebatur  iste,  mandnt 
iile ;  credendo  auiem,  ambo  maln  praese&tia  iNfios 
miserias  tolerabanu  AaidMi  fotora  bona  iUioi  healitn* 
dinis  exspectabant.  Nec  ipsi  soU,  sed  imiTeraa  hoc 
faek  Saneta  Ecclesia  sponsa  Ghriaii,  ab  istls  lenta- 
lionibns  emenda,  in  iiin  felioitate  serranda.  Sicnt 
ergo  nomen,  honor,  dignitas,  ofiiohim  eTaiigeUsts 
ah  Joanne  non  toUitnr,  licet  hoc  cum  eo  pariier  Pe- 
tms  01  nniTersitas  sanclae  Ecclesiae  soriintnr,  ita 
nec  Petros  primatum  Ecclesias  et  poiestatem  sol> 
Tendi  In  ea  ac  ligandi  slbl  a  Domlno  ob  indobiialc 
remunerationem  fidei  prinoipaliler  imditnm  amiuit, 
quamvls  eis  Joannos  cum  intogritate  fiocleaiae  ia 


olum  est :  Tibi  dabo  olaoei  regm  cmlorum,  et  ifuod^  C  |,oc  minfsterio,  sicnt  praBdictttm  ost,  sooietttr.  Huk 


eunque  lifaHrii  iuper  terramf  erit  liqatum  et  in  cMi; 
ei  quodcunque  iolverii  iuper  terramy  erit  eolutum  et  tn 
cmlii  (MaUh.  xTi,  i9),  noiversam  signiicat  Eccio- 
siam,  qu»  iu  hoc  saeeuio  diTerais  tentationibus  vdut 
imbribus,  fluminibus,  tempestatibus,  quatitur  et  non 
cadit,  qooniam  fundata  est  soper  petram ,  unde  Pe* 
trus  nomen  accepit.  Non  enim  a  Pelro  petra,  sed 
Petms  a  petra ;  sicnt  non  Ghristus  a  Ghristiano ,  sed 
(Ihristiaous  a  Gbrislo  Toeatur.  Ideo  quippe  alt  Do- 
minus  :  Super  hane  petram  mdificabo  Eccleeiam 
mernn  {Ibid.  18) ;  quia  dixerat  Petras :  rti  ei  Chriitui 
Filiui  Dei  vivt  {Ibid.  16).  >  Super  hanc  ergo,  inquit, 
Peiram  qoam  confessns  eSf  «dificabo  Ecelesiam 


Augnstinns  :  Omnibus  igitur  sanctli  ad  Ghrislt  co^ 
pus  inseparabiUter  peninentibus,  prapier  htuns  ti- 
tdS  proeellosisslm(c  guberAacolom  ad  llgaiida  01  soi- 
Tenda  peccata  clarTes  regni  ccelorum  prinns  nposlo- 
lomm  Petrus  aocepit,  elsdemqne  omnibns  sanctis 
pmptefr  vitoB  lUins  secretissimis  qnietissimnm  sinam 
BUper  pectus  Ghristi  Joannes  eTaogeUsta  disciibuit, 
qttoniam  neo  isie  solus,  sed  uniTorsaB  Ecdesiae  ligat 
sotTitqne  peocala.  Mec  iiie  in  prihdpio  Verbum  Denm 
apnd  Denm  et  caBtera  de  Ghristi  diTinitate,  et  de  lo- 
tius  dlTiniiatis  Trinitate  atque  unitate  subiimia,  qo» 
in  illo  regno  fBcie  ad  faciem  oootempiandn,  mmc 
aoiem  doneo  Teniat  Domiaos,  in  specnlo  atque  u 


meam;  petra  eoim  erat  Ghristus,  super  quod  funda-  ^  aenigmate  osntoeiMla  sont,  quae  prsBdioMido  rdctaret 

mentum  eUam  ipse  iBdificatus  esl  Pelros.  Funda*  ^  dcfonie  Dominioi  pectoris  solas  bibit,  sed  ipoe  Do- 

menium  qwppe  aUmd  nmi^  potee^  ponere,  prater  id 

quod  poiUum  «1,  quod  eet  Chriitui  Jetui.   Ecclesia 

ergo  quas  fuodatur  in  Chrislo,  claves  ab  eo  regni 

omtomm  acoepil  in  Petro,  id  esl  potestatem  ligandi 

solTondiquo  peccau.  Quod  est  %nim  per  proprieta- 

tem  in  Ghristo  Ecclesia,  hoc  est  per  significalionem 

Petras  in  petra,  qna  significatione  inteUigitor  Gbri- 

stus  petra,  Petras  Ecciesia.  Haec  igitur  ficciesia 

duas  Titas  sibi  diTmitus  praedicaus  et  commendn* 

laa  ooTit ,  qnaram  est  una  in  fide ,  aitera  in  spe-> 

eio;  una  in   lempore   peregrinationis ,   altera  iii 

aelerniute  mansionis ;    una  in  labore  1   ailora  in 

MquiOtnnaioTia»  aitera  iu  palria ;   una  in  qpe- 


minus  ipenm  ETangeUum  pm  saa  oajusqne  capaci- 
Ute  omnibus  snis  bUyendnm  Mo  terraram  orhe  di(- 
fudit*  Gauu  auUm  humilialo  et  snbmisso  oorde  ab 
cqpiscopis,  hic  Tersus,  Pro  patribm  itiis,  elc.9  iegen- 
dtts  est  et  intelUgendus.  Imo  Tcro  Tehil  mdignos 
el  miniis  idooeos  seraetipsod  Unto  debeol  oensere 
minislerio  qnod  spiriuies  et  exoeUeiitisaimi  tiriv  ac 
si  impareSf  dociinando  et  iugiendo  aocipem  roonsa* 
ratat*  Noc  iude  aoperbiendo  toi  insnlUiido  contrt 
sanctos  apostoioa  delient  intomescefe,  sicnl  iUoram 
oppognalor,  adTersariosi  et  contemplor  Tonissime 
Inflatns  eialione,  et  nimia  temeritate  praBsuiiiens 
lnantter  gloriaUir^  cui  et  snis  pnriter  aimiUbos  laaias 


LIB.  ADVEftSUS  qAUMUM  TAURIN.  M« 

commiDatur  dieens  :  Y»  vM$  qni  Baffieniei  Biti»  in  A  oiimiqne  diligemift  satiftfacUoni  iittislentes,  eredi<' 


oculii  mtriif  et  eoram  vobimetiptii  ftmdentu  {Isui. 
y,  2i).  Item  Apostohis  :  Notite  eae  prudentes  apud 
vosmetipiOi  {Rim»  xii,  16).  Inde  GregoriuB  eiponeni 
jJlam  sententiam  qna  Doroinas  post  reanrrectionem 
suis  ait  disciputis  i «  Qnorum  remiieritii  peeeata,  re- 
miumUur  ei«,  et  quorum  retinueritii  retenta  tuni 
(Joan,  XX,  33),  lubet  intuert,  illi  discipuU  ad  tanla 
onera  humiliiatis  tocati,  ad  quantmn  culmen  gioriae 
sint  perducti.  Ecce  non  soium  de  semetlpsis  securi 
fiunt,  sed  eliam  alienae  obligationis  pdlestatem  re* 
laxatlonisqiie  accipinnt.  Principatum  snpemi  judicll 
sortiutttur,  ot  yice  Dei  qnibusdam  peocata  reiineant, 
quibosdam  relaxent.  Sic  eos  a  Deo  decebat  erigi, 
quia  tantum  pro  Deo  ooncesserant  humiliari.  Ecce 


mus  a  Domino  per  suam  IneiTabilem  misericordiamy 
et  per  haec  exercitia  posse  liberari.  Qaudius  ergo 
noTus  ac  mirabilis  phiiosophus,  artium  expers  1lbie> 
ralinmi  totam  suam  industriamt  atque  Sni  subltlit»- 
tem  ingenii  ad  dilaniandum ,  laceranduroqne  Ghri» 
sti  corpus  Ecciesiam  exercet ,  et  ob  hoc  ingiter 
certat,  insut,  studet,  Tigilat ':  dum  antiqvi  magistri 
et  spiritales  philosophi,  unicum  el  singnlare  studium 
hoc  habnerint,  laudare  apostolos,  hymnos  et  car* 
mina  in  honorem  mariyrum  sensu  jucundo  ac  dnici* 
sona  moduiatione  coroponere,  eorumque  loca  adire, 
Miisque  se  intercessionibus  summa  cum  veneralione 
ac  devotione  commencbire.  Quorum  unus  Paulinus 
episcopus  vir  erudilissimos  et^anctissimus,  Mout  et 


qui  districtum  Dei  judiciom  nsetttont,  animarom  Ju<-  B  multi  de  eo  testati  sunt,  nobilem  librum  quindecim 


dices  Aunt ;  et  aiios  damnaiit  vel  liberant,  qoi  se- 
metipsos  damnari  metuebant.  Horum  profecto  nunc 
in  Ecclesia  episcopi  locnm  teiient.  Solvendi  ac  li- 
gandi  attCMritatem  suseiphint,  qni  gradom  regiminf s 
sortiuntur.  Grandis  bonor,  sed  grave  pondos  istius 
est  honorift  :  dunim  qoippe  est,  ot  qoi  nescit  tenere 
moderamina  vilse  soae,  jodex  vitie  flat  aliene.  Et  ple- 
mmque  contingit,  ut  honc  j«didi  looam  teneat,  cui 
ad  locom  Titafi  roinime  concordat  Ac  B»pe  agilnr  nt 
vel  damnet  immerilos  vd  alios  Ipse  ligatos  solvat; 
ssepe  in  solvendls  ac  ligandis  subditis  suae  vohmU^ 
tis  molus,  non  autem  causarum  merita  sequitur. 
Unde  flt,  Qt  ipsa  bae  ligandi  et  solvendi  potestate  se 


carminibus  distinctum  in  honore  et  laude  sancti  Fe* 
lieifl  martyris  edidit;  in  quo  quanta  miraeuia  et 
virtutes  per  ipsius  merita  et  intercessioneSt  divina 
larg lente  clementia<  ad  suum  fleri  quelidie  tumu«- 
lom,  et  maxime  die  natatis  ejus  anniversario  diss^y- 
ruit,  non  facile  a  quoquam  excerpi  aut  deflorari 
potest,  quia  cuncta,  flores,  aromata,  rosse,  lilia  sua- 
veolentia,  ac  melliflua  sunt.  Hoc  autem  modo  pri- 
mnm  £jusdein  incipit  carmen  : 

Inclyte  confessor,  meritis  el  nomine  Felitf 
Mens  pietate  potens,  summi  mens  accela  cceli, 
Nec  minus  in  totis  experta  potentia  terris, 
Qui  Dominum  Cbristum  non  vincta  voce  professus 


privet,  qui  hanc  pro  suis  voluntatiinis,  et  non  pro     _  .  ... 

-  V    *™  «       -u         *    *  n •*  -.•!-.-.  ^-A«.  C  Contemnendo  truces  meruisti  evadere  peetia^, 

subjectoruin  moribus  exercet.  Propomt  ellam  exem*  t^  ^ ^ ^ ^ ^ ^^^^  ^ 

plum  de  Ezechiel  prophela  ad  conflrmandom,  quod 
nulli  supplicanli  ac  pasnitendo  lal>oranti  de  sancto* 
rum  meritis,  vd  interc^slonlbus  confldenduin  sit 
(Ezech.  xiV|  U).  No<i,  Daniel,  et  Job  non  liberabimt 
filium  neqoe  flliam.  »  Ergo  perversitas  anctorltate 
sacn»  Scrlpmrse  nonpotest  veraciter  esse  defensa  ne^ 
que  flrmata,  licet  ea  b«relici  adulterantes  verbum 
Dei  ad  ftivendum  soas  pravitati  abQtantur,  et  ad  hoe 
eam  violenter  attrabere  conentor.  Dicit  enim  Pro^ 
pheta  impios  et  pnsvaricatores  perdorantes  in  scele* 
ribus  suis,  nuHo  modo  per  alioram  quonimiibet  san- 
ciorutt  intercessiones  sine  sua  propria  solertia  ei 
labore   a   lormentls  posse  liberari.  Hieronymus  i 


Devotamqne  animam  tormenta  per  omnla  Gbristo, 
Sponte  tua  jossus  laxatis  reddere  membrisi 
Liquisti  vacuos  rabidis  iicloribus  artu», 
Tectus  in  tttberium  sine  sanguine  martyr  honorem; 
0  pater,  o  domine,  indignis  lieet  anntte  servis, 
Ut  taudem  banc  fragUi  trabimus  dom  corpore  vilaini 
Sedibus  optalis,  et  qua  requiescis  in  aula, 
Hunc  iiceal  celebrare  diem,  pia  reddere  eoram 
Yota,  et  gaudeotes  inler  gaudere  tumuUus* 
Sit  jam,  quxso,  satis  merita  iropietate  tulisse 
Ilanc  poenam,  lot  jani  quot  te  sine  viximus  annist 
Sede  tua  procul,  heu !  quamvis  non  menle  rettv>ti« 
Jam  desideriis  immenso  tempore  fessis 
CoQSule  :]am  vel  sero  memor  roiserere  tuorum. 


€  Unde  nec  prisvaricalorem  fihom  roartyr  poterit  li-  _  ^  ,  ,       ^  ^^^,. 

■^  ^.     .        /    .       ji  ^  D  Perque  orbein^  roagni  qui  nos  procul  «quore  ponti 

berare,  nec  sanct»  oonversationis  maler  impodicse  ^       ^  >       ^     ^  r- 


filiae  dalilt  pnemia  podicitiie.  fit  e  contrarlo  paren- 
tum  vitia  £Uiis  non  nocebont»  sed  anima  qu»  pecca- 
verit  ipsa  morietur.  Non  sohim  autem  sancti  non 
liberabont  impios  non  agentes  posnitentiam  de  pei^ 
catis  et  iniquitaiibof  suis,  sed  nec  ipse  Deus»  Unde 
Apostolus  :  Ignoroi  quoniam  ketrignitai  Dei  ad  pwni' 
tentiam  te  adducitt  Seeundum  duritiam  autem  ftiiim, 
et  cor  impoeniteni  ttteeauriMi  tiH  iram  in  die  iras  et 
revelationii  justi  judicii  Det^  qui  reddet  umenique 
seeundmm  opera  ejus  (Aom.  ii,  4-6).  Poenitentes  au- 
tem  et  conversos  alBigentes  se  in  flem,  et  pkancto, 
et  eieemosyiiis  soa  redimenlos  peccata,  et  inducen*- 
tes  preali^ierosi  #1  nMmotias  lanclonui  admmos, 


Disparat,  obtrilis  quae  nos  inimica  retardant, 
Pande  vias  faciles  ;  et  si  properaulibus  ad  te 
Invidus  hostis  obest,  objecla  repagula  pelle 
Forlior  adversis,  et  amicos  provehe  cursus. 
Seu  placeat  lelluris  iter,  coroes  aggere  tulo 
Esto  tuis ;  seu  magiia  tui  fiducia  longo 
Suadeat  ire  mari,  da  currere  moUibus  undis, 
Et  famulis  famulos  a  puppi  siiggere  ventos, 
Ut  Caropana  simul,  Cbristo  dace,  litiora  vecti 
Ad  tua  mox  alacri  rapiamur  culmina  cursu, 
Inque  tuo  placidus  nobis  sit  limine  portus. 

Audial  nonc  YigilantiaDos  iDimieda  eroeiftCbriBll, 
sacrarum  violator  imagiBiiQit  qmd  IBMioa  viri  s#- 


( 


Ct4  D0N6AU  BEaUSl 

pientta  «t  Mnctitate  ttfto  orl>e  eminentes,  cnncta  ool*  A  Ante  tnos  voltvs  animu  veeiare  {nietno 


i 


laudant  quae  ille  viiuperat;  et  credentea  confir- 
mant  quae  ille  Incredulus  negat ;  et  jubent  exerceri 
quse  llle  velat  per  omnia  dissimilis  et  contrariua 
sanctae  orthodoxorum  religioni  et  sapientiae.  Qwe 
enhn  esf ,  ut  ait  Apostolus,  participatio  justitiag  atm 
iniquitateT  aut  qu(c  tocietat  luei  adtenebrast  Qua 
autem  conventio  Christi  ad  Belial  ?  aut  qum  parsfideli 
eum  in/ideli  (/  Cor.  yi/  i^,  i5)?  Audiat,  inqnam, 
sanctos  et  sapientes  vivenles  adhuc  in  carne  orare 
et  rogare  studlosissime  ac  devotissime  sanctos  ob- 
Itos,  corpore  defunclos,  sed .  viventes  cum  Chrlsto, 
atque  regnantes,  ut  dignarentur  intervenire  pro  eis 
ad  Dominum.  Audiat  eos  sanctam  Domini  crucem, 
sanctorum  reliquias  congruo,  fldeli  et  religioso  cullu 


Ne  renoaa  gremio  I>omini  fulgenti^  ad  ora. 

Idem  in  4* 
Da  verham  defonte  tuo ;  tua  non  quto  fari 
Te  sine :  namque  tiii  laus  mariyris,  et  tua  laus  est, 
Qtti  facis  Omnipotens  bomines  divina  valere 
Fortiaque  infirmls  superans,  de  canie  trtumphas. 

Idem  in  6. 
Longa  igitur  mihi  materies,  quantnmque  erit  aevi, 
Tantum  erit,  et  verbi  super  hoc  quo  dicere  gesta 
Felicis  pateat,  si  copia  tanta  sit  oris, 
Quanta  operum,  merliique  manet :  nam  tempore  ab  illo 
Quo  primum  Ista  dies  Felicem  fine  beato 
Gondidit,  et  carnem  terris,  animam  dedit  astrls: 
Ex  illo  prope  cuncta  dies  operante  videtur 


laudare,  diligere  ac  venerari.  Hinc  bcatum  Pauli-  B  Confessore  Dei,  probat  et  sine  corpore  vivnm 


num  sanctitate  et  sapientia  pneditum,  quasi  quem- 
dam  pharum  lucldissimum  et  turrim  inexpugnad)ilem 
imprimis  prxteudimns,  qui  plurima  de  hac  ratione 
luculentissimo,  atque  fecundissimo  sermone  dlsse- 
ruit,  ita  inqulent  in  sancti  martyris  Felicis  ear- 
mine2: 

Tempus  adest  plenis  grates  tibi  fundere  votis. 
0  pater,  o  domine,  indignis  licet  optime  servis 
Tandem  exoratum  est  inter  tua  limina  nobis 
Natale  celebrare  tuum.  Tria  tempore  longo 
Lustra  cucurrerunt,  ex  quo  solemnibus  istis 
Goram  vota  tibl,  coram  mea  corda  dicavi, 
Ex  illo  qui  me  terraque  mariqne  labores 


Christus,  ut  ostendat  majorem  in  morte  piorom 
Virtuiem,  qaam  vim  in  vita  auperesse  maiorum. 

Idem  in  eodem* 
Postquam  deposltnm  tumulandi  in  sede  feretnm, 
Gertaiim  populus  pietatis  circumfusus 
Undique  densato  coetu  sic  membra  coronat, 
Relligiosa  ple  pugna  exercetur  amantum  : 
Quisque  alium  premere  et  proplus  consisierc  certal 
Reliiquiis,  corpusque  manu  contingere  gaudet. 
Nec  satis  est  vidisse  semel,  juvat  usque  morari, 
Luminaque]'expositis,  et  qua  dator  oscula  membris 
Flgere;  datmeriuimCbristo  plebs  consona  laudeiD. 

Idem  in  eodem, 
Facta  igitur  rata  justa  pium  texere  sepulcro 


Distulerint  a  sede  tua  procul  orbe  remoU,  ^  ..  .•   j-  •   .     •    •.  k- 

N/.«jot:.  .*^«v --V     -u-  ...  .  r  Funus ;  at  m  sanctis  divmitus  in&iU  membns 

mvisti;  nam  te  mibi  semper  ubique  propinauum.      r.    «>  «  •.  .    •    ^ 

I  »»^«  A      ^       '.         .  Fi^wF*"4«««»»      Gratia  non  potuit  cum  carne  morique  tegique. 

Liter  dura  viae,  vitsque  inceru,  vocavi.  h     -©  h 

£t  maria  intravi,  duee  te :  quia  cura  perieli 

Gessit  amore  tui,  nec  te  sine ;  nam  tua  sensi 

Praesidla,  in  Domino  superans  marift  aspera  GhristOi 

Semper  eo  et  terris  te  propter  tutus  et  undis. 

Idem  in  eodem. 
Ecce  Tlas  vario  plebs  discolor  agmine  pingit : 
tJrbes  innumeras  una  miramur  in  urbe. 
0  felix  Felice  tuo  tibi  prxsule  Nola. 
Inclyta  cive  sacro,  coelesti  firma  patrono : 
Post  quse  ipsam  tilulos  Romam  sortita  secundos. 
Quae  prius  imperio  tantum,  et  victricibus  armis, 
Nunc  et  apostoiicis  terrarum  est  prima  sepulcris. 


lUico,  sed  positis  ex  ossibus  emicuit  lux, 
Quae  medicis  opibus  meriti  dare  sigiia  potentts 
Hactenus  ex  ilio  non  unquam  tempore  parcit. 
Et  toto,  quo  mundus  erit,  fulgebit  in  aevo, 
Lox  eadem  sancti  cineris  per  ssecula  cuslos. 

Idem  in  eodem» 
Quae  tamen,  ampla  licet,  vlncuntur  culmina  turbiSi 
Quod  crescente  fide  superundat  gratia  Christi, 
Qttffi  populls  medlco  Felicem  munere  pcaesut 
Vivere.  Qui  persUns  etiam  post  corporis  asTum 
Praesidet  ipse  suis  sacer  ossibos ;  ossaque  sancti 
Gorporis  e  tumuio  non  ol)siU  pulvere  mortis, 
Arcano  aeUrnae  sed  praediu  semine  vitae. 


Sls  bonos,  0  Fellxque  tuis,  Dominumque  potentem  d  vjTificum  splrant  anlmae  victricis  odorem; 


Exores,  liceat  placato  munere  Chrisii 

Post  pelagi  fluclus,  mundi  quoque  fluctibus  actis, 

In  tUtipne  tua  placido  conslstere  portu. 

Idem  in  carmine  3. 
Hunc,  precor,  aetema  nobiscum  pace  serenum 
Poscediem :  hoc  iterum  liceat  gaudere  reverso, 
Annuaque  hic,  et  voU  tuis,  et  carmina  festis 
Reddere  placati  tranqulllo  numine  Ghrlsti. 
Ric  amor,  hic  labor  est  nobls;  baec  vota  ^tuorum 
Suscipe,  commendaque  Deo,  ut  cum  sedula  cura 
Servitlum  nostmm  longp  tibt  penderit  aevo, 
Tune  demam  plaeidos  pietaie  laboris  alumnoa 
AlMoltai  mlttttu  nuno;  pMiUaqae  tuonui 


Quo  medlcina  potens  datur  exorantibns  aegris. 
QuanU  resurgentis  virlus  et  gloria  cinget, 
GonjecUre  licet  cum  gloria  tanla  sepullos 
Ambiat,  et  quanto  redivlva  decore  micabunt 
Gorpora,  in  obscuris  cum  sit  lax  unu  favUiis! 
Quid  nd>i8  miseris  horom  praesUre  coronae 
Sufficient,  quoram  et  cineres  dant  oommoda  vivis? 

Idem  in  eodem, 
Namque  vides  quod  agas  libi  adbuc  snpereese,  sed 

[inma* 
Qni  prope  caecatis  oculis  tua  cominus  asto 
Limina ;  nam  multo  mersi  mea  lumina  fletu, 
Non  solum  iusm^  aed  ot  iiiur  gnu^a  ploriMi 


515 


LIB.  ADVERSUS  ClACDroM  TAURIN. 


5t4 


DempsisU  caQsam  lacrymarum,  tolle  modo  orta 
Vnlnera  de  lacrymis ;  miseratus,  sancte,  meonim 
Damna  boum,  miserare  itidem  modo  damna  ocu- 

[brum 
Dooastis  rednces  pecudes  milii,  rursus  et  illis 
Redde  meos  oculos.  Nam  quid  juvat  esse  reductoSy 
Si  languente  acie  pnesens  praesentibus  absim  ? 
Talia  pr^^nlis  populi  rlsere  querentem 
Sedprocul  admots  secreti  roartyris  aures 
Suscepere  pias  ab  inepto  supplice  voces, 
Moxque  refecta  sacram  sensemnt  lumlna  dextram. 
Inde  doronm  gaudens  oculis  bubusque  receptis, 
Coliaudante  Deum  populo  reroeabat,  et  illuro 
Lsta  sequebatur  gemini  Tictoria  votl. 


A  D»mone  distentas  fuit,  ut  Jam  non  modonotos 
IUe  clbos  bominum,  vel  sl  congesta  daretur 
Multa  mensa  dape,  in  faclli  consumeret  bauata 
Verum  et  gallinas  habitantum  liroine  raptas, 
Mox  ut  sustulerat  rabido  discerperet  ore, 
Et  pluma  incoctas  non  suffocante  voraret. 
Quin  et  funerearo  saniero  sitiebat,  et  ossa 
Lambebat,  pecudum  projecta  cadavera  mandens, 
Obscenus  conviva  canum.  Hic  roodo  daemone  tanto, 
Sobrins,  ecce  procul  conductum  exercet  agellum* 
Et  curante  Deo  sancta  Felicis  in  aula 
Redditus  ipse  sibi,  claro  satis  indice  monstrat 
Felicem  meritis  et  Ghristi  nomine  fortem. 

Idem  in  carmine  9. 


Idem  in  carmine  7. 
Sancte,  precor,  suocurre  tuo  :  scio  quia  proximus  B  ^*^^®'  ^^^'*  dies,  salve,  mihi  lux  mea,  salve, 


[astas, 
Etde contlgua  missis bnnc auribus sede 
Audisti,  Felix,  fletum  Infelicis  alumni. 
Sive  modo  excelso  lateri  conjunctus  adhxres 
Anle  thronuro  magni  regis  confessus,  amicus, 
Pauperis  banc  venerande  tui  trans  nubila  vocem 
Accipis  aure  Dei,  neque  teronis,  sed  petis  illic 
Quam  mihl  deportes  Ghristo  miserante  salutem* 

Idem  in  eodem, 
tpse  opifex,  lux  nostra,  Deus,  Felicis  amici 
Nalalem  tanta  voluit  decorare  medela ; 
Ut  confessoris  merilum  sublime  potenti 
Munere  monstraret,  non  ut  cumularet  honorem 
Martyris  hoc  opere,  ingentes  cui  contulit  olim ' 
Nobilibus  titulis  benedlcto  noroine  palroas, 
Quas  indefessis  in  eo  virtutibus  oroni 
feropore  continuat  Dorolnl  clementia  Ghristi. 
Sed  nobis  voluit  specialem  tempore  in  Isto 
Laetitiam  donare  Deus,  propriique  patroni 
Tale  aliquid  propriis  operans  signum  dare  servis. 

Idem  in  carmine  8. 
Forte  magis  pietas  nobis  dabit  ista  salutem, 
Si  nostras  ideo  libeat  deponere  curas, 
Ut  confessori  laetantia  corda  feramus, 
Cijus  honore  Deus  gaudet,  quia  martyr  honorem 
Conteropsit  proprium  Domini  pro  nomine  Ghristl, 
Vilior  ipse  sibi,  nlGhristo  pretiosior  esset. 

Idem  in  eodem, 
Ut  quondam  hos  habuit  vetus  setas ,  si  modo  nosti*a 
Felicem  sortita  salus,  petat  omne  quod  audet, 
Quodque  cupit,  tali  speret  conflsa  patrono 
Sancte,  Deo  dilecie,  Dei  tu  dextera,  Felix, 
Eslo  precor  nobis  tu  munitissiroa  turris. 

Idem  in  eodem, 
Sed  velot  seternos  pueris  recinentibus  hymnos, 
Roscidus  accensos  discussit  spiritus  ignes 
Sic  nobis  placido  Felicis  gratia  flatu, 
Aspirante  Deo,  bellonim  temperet  ignes, 
Ortaque  Romuleis  reprlmens  incendia  terrls, 
SoUicitos  placida  jam  pace  refrigeret  aestus, 
Fessaque  restinctis  absolvat  pectora  curis. 

Idem  in  eodem. 
Quidam  homo  non  longum  temptts  tam  prodigiali^ 


Semper  festa  mihi ;  sed  in  hoc  mihi  clarius  anno 
Orta  refulsisti,  quia  cum  Felicis  honore 
Nicetam  revehis,  sanctorum  ut  amore  dnomm 
Binnm  habeam  natalero  hodie,  quo  corpore  sumpti 
Martyris  excessum  celebrans  et  corpore  prompli 

Idem  in  eodem. 
Ipso  nunc  Felice  opus  est,  et  in  hoc  mihl  roonus 
Suroat,  ut  a  Ghristo,  mihi  quas  impertiat  ipse, 
Ul  digne  sibi  grater  opes.  Et  nunc  mihl  vellem 
Viva  perennis  aquse  manarent  flumina  ventre    * 
Ut  non  ore  meo,  sed  Gbristi  munere  possem 
Laetitiam  enarrare  meam,  quae  rounere  Ghrlstl 
Uberius  solito  placidum  mlhi  pectns  inundat. 

Idemineodem. 

Nam  quasl  contlgnata  sacris  coenacola  tectis, 
Spectant  de  soperis  altaria  tuta  fenestris, 
Sub  quibus  intus  habent  sanctorum  corpora  sedem  f 
Naroque  et  apostolici  cineres  sub  coelite  mensa 
Depositi,  placldum  Gbristo  spirantis  odorem 
Pulveris  inter  saneta  sacri  libamina  reddnnt. 
Hic  pater  Andreas,  hic  qui  piscator  ad  Argoi 
Missus  vaniloquas  docuit  mitescere  linguas. 

Idemineodem. 

Hic  et  Nazarius  martyr,  quem  monere  fldo 
Nobilis  Arobrosli  substrala  mente  recepi, 
Gulmina  Feilcis  dignatur,  et  ipse  cobospes 
Fratemasquedomos  privatis  sedibus  addit. 
Quamvis  sancti  omnes,  toto  simol  orbe  per  unum 
^  Sint  ubicunque  Deom  :  quo  prxsentantur  ubiqne, 
Gorporis  ut  soa  niembra  Deo,  sed  dedita  sanctis 
Sunt  loca  corporibus  ;  neque  tantum  qua  jacet  ora 
Totum  corpus,  ibi  positorom  gratla  vivit 
Sedquacunquepii  est  pars  corporis,  et  manus  exstat 
Gontestante  Deo  meriti  documenta  beatf 
Magiia  et  in  exiguo  sanctoram  pulvere  virtos 
Glamat  apostolici  vim  corporis,  indice  verbo« 
His  igitur  viclnos  erit  qolconqoe  sopemis 
Gastos  aget  tectis,  et  qol  procol  advenarecto 
Percltus  affecttt  sanctas  properarlt  ad  aedes , 
Gom  velit  oratom  Gbristo  secretos  adire 
Sive  dle  seo  nocte  velit  soa  promere  vota» 
Impiger  attiguo  de  Kmine  prodeat  lioepes. 


t 


tM.  DDN6AU  RECUJSl 

l4mm$odm. 
Qood  soperost  ex  bi»  qu»  facu  et  picU  videiiitts» 
Materiaiii  orandi  pro  me  tibi  saggero  poscea$, 
Rem  feiicift  ageng  ut  pro  me  sedulus  ores. 
Et  decet,  utquem  meole  pia  comitaris,  eumdem 
Et  mentis  facie  referas  auimoque  sequaris 
Par  in  amore  mei ;  nec  enim  miser  ambigo  amari 
Martyre,  vel  modici  dignatus  amore  catelii, 
Cum  mihi  vita,  domus»  res,  gratia,  gloria,  panis» 
Sit  Felix  donante  Deo ;  quo  pncsule  posce 
Moutibus  in  sanclis  mea  fundaroenla  locari, 
£t  coeptam  peragi  imipto  molimine  turrim. 

Idem  in  carmine  18. 
Sidera  si  coelo,  si  possunt  gramina  terris 
Defore,  mella  favis,  aqua  fontibus,  uberibus  lac ; 
Sic  poterant  iinguis  laudes  cessare  piorum 
In  quibas  et  vit»  virtus,  et  gloria  mortis 
Ipse  Deus;  pro  quo  vitam  voiuere  pacisci 
£t  morlendo  piam  saneire  fldem  populonim. 

Idemineodem. 
Horum  de  nqroero  procerum  confessor  in  ista 
Urbe  dalus  Feiix  longe,  iateque  per  orbem 
Nominis  emkuit  titulo :  sed  I^ola  sepulti 
Facta  domusi  tanquam  proprio  sibi  sidere  plaudit : 
Omnis  enim  quacunque  manet  maudatus  in  ora 
Martyr,  stella  loci  simul  et  raedicina  colentum  e&t. 
Naraque  lenebrosum  veieri  caligine  muudum, 
Languenteaque  animag  miseratus  in  orbe  Creator, 
Sic  sua  disposuit  terris  munimenU  piQrumi 
Sparsit  ut  astrorum  nocturno  lumina  coelo. 

Idem  in  eodem, 
Hos  igitar  nobls  cupiens  averiere  morbos 
Omnimedens  Dominus,  sanctos  mortalibus  agrfs 
Pe»  v»rias  gentes  medicos  pietate  salubri 
Edidit ;  aique  soam  divina  potentia  curara 
Ciarius  «lereret,  polioribus  Iniolit  lllos 
Urbibos ;  ei  qoosdara  lieet  oppida  parva  retentent 
Mariyrag,  ad  proceres  Deos  ipsos  mcenibus  araplis 
IntuUt,  et  paocas  fonctos  divisit  in  oras ; 
Qiios  tamen  ante  of^itum  tolo  dedit  orbe  magistros  • 
Inde  Petrup  et  Paulum  Romana  fixit  in  urbe, 
Principibus  quoniam  medicis  caput  orbis  egebat. 

Idem  in  eodem» 
Sic  Deus  et  reliquis  tribuens  pia  munera  terris, 


(M« 


j^  Ambrosius  Latio,  Yincentius  exstat  Hiberis, 
Gallia  Martinum,  Delphinum  Aquitania  sumpsit, 
Mullaque  prxlcrea  per  easdem  largiter  oras 
Semina  sanctorum  positis  difTusa  sepulcris 
lUustrant  totum  superis  virtutibus  orbem. 

Idemineodem. 
Sic  itaque  et  nostra  haec  Christi  miserantis  amoit 
FeUcis  meruit  muniri  Nola  sepulcro,    . 
Purgarique  simul ;  quia  caecis  mixta  ruinis 
Orbis,  et  ipsa  moriens  in  nocte  jacebat. 

Idem  in  eodem, 
Personae  exululant  poenis  qui  numine  fnlso 
Di  fuerant ;  et  qui  meotito  nomine  vivos 
Ante  pei  cultum  sibi  nil  coeleste  videutes 
Dediderant  homines,  hi  nunc  ubi  lumlne  Christi 

B  Vera  lides  patuit,  non  possunt  ferre  sepultos. 

Idem  in  carmine  13  de  Gothorum  exercilus  cum  tuo 

rege  inleritu, 

Pluribus  haec  etenim  causa  est  curata  patronis, 

Ut  Romana  salus,  et  publica  vita  maneret, 

HicPetrus,  hic  Paulus  proceres,  hic  martyresomoes, 

Qui  simul  innumeros  magnae  tenet  ambitus  Urbis, 

Quosque  per  innumeras  diffiiso  limile  gentes, 

Intra  Romuleos  veneratur  Ecclesia  fines, 

SoUicilas  simul  irapensoduxere  precatu 

Excubias.  Felix  meus  his  velut  unus  eorum 

In  precibus  pars  magna  fuit ;  scd  summa  petitl 

Muneris  ad  cunctos  nuUi  privata  refertur. 

Idem  in  14. 
p  Nnnc  ad  te,  venerande  parens,  ieteme  patrone 
Susceptor  meus,  et  Cbristo  cbarissime  Felix, 
Gratificas  verso  referam  sermoue  loqoelas, 
Multa  qiihi  variis  tribuisti  munera  dpniSi 
Omnia  praeseniis  vitae  rem  spemque  futurae 
Quae  pariunt  tibi  memini  debere :  cui  me 
Mancipiom  primis  donavit  Christus  ab  annis. 
Si  mihi  flumineis  facundia  curreret  undis, 
Oraque  milie  forent  centenis  persona  lingois 
Forte  nec  his  opibus  collato  fonte  refectus, 
Omnia  Felicis  percurrere  munera  possem 
Quanta  suo  Dominus  donavit  Cbristus  amico, 
£t  mihi  confessor  famulo  transmisit  alumno. 

Idem  in  eodem, 
Si  prima  repetens  ab  origine  cuncta  revolvam. 


&parsit  ubique  loci  magnas  sua  merobra  per  urbes*  t>  Qu«  pietate  pari  vario  mihi  pnfistitit  avo. 

SlC  dedlt  AnHrAam  Pa..tK:o    r^u i *'  -         '  ...  ..      "^ 


Sic  dedit  Andream  Parthis,  Ephesoque  Joannem, 
Ut  simul  Europam  a^ue  Asiam  curaret  in  iUis, 
Piscuteretque  graves  per  lumina  (anta  tenebras. 
Parthia  Matthaeum  complectitur,  ImJia  Thomum, 
l-ebb;pum  Libyes,  Phryges  accepere  Philippqm, 
Creta  Titum  sibi  sumpsit»  et  AuUochia  et  Ostio 

[Lucam» 
Marcos,  Alexandria ,  tU)i  dalus,  ut  bove  pulso. 

Idemineodem. 
At  Carthago  potens  Cypriano  martyre  gaudet, 
Cujus  ex  ore  simul  profusi  et  sangoine  footes 
Fecondaveront  Libyae  sitieoUs  areoas, 

/^m  iaeodem. 
Nec  minor  oociduis  effulsit  gratia  terris,  > ., 


Ante  queam  capitis  proprii  munerare  capillos 
Quam  tua  circa  me,  FeUx  bone,  dona  referre. 

Idem  in  eodem, 
Incolumi  solio  et  nunquam  rimante  sepulcro 
Undique  valiatum  soUdo  munimine  corpus 
Martyris  et  meriti  nuUis  partuisse  piaclis : 
£t  dignum  retinere  sux  pia  carnis  honorem 
Ossa,  quia  sanctis  nunquam  desisiit  adesse 
Spiritus :  unde  piis  stat  gratia  viva  sepulcris, 
Quae  probat  in  Christo  cunctos  sine  morte  sepultos 
Ad  tempus  placido  sopiri  corpora  somno. 

Idem  in  15. 
Yer  age  carminibus :  fluat  articulata  modestis 
VcotiiUBieris;  ades,  o  dives,  mihi  caosa  loqueiidi 


Wl 


LIB.  ADYERSUB  mUMmi  TACRIN. 


ktt 


Felii,  et  tocilo  iii«*  «M^i  illabere  flatu. 
Spiriius  ore  meo  curret  tuus  ;  esto  meis  !(»« 
Eloquiis ;  ego  vero  tuis  ero  flstula  fivis, 
Quos  mihi  praebueris  diviui  a  flomiM  Teriii. 

Idm  in  eodem, 
Surge  igitur,  blandoque  meum  spiramine  pectus 
logredere,  o  Felix  pater,  et  domiDe,  atque  patrone ; 
Tu  domus  et  medicina  mihi)  et  sapienlia  Felix: 
Tu  nunc  obtusam  mihi  longa  per  otia  mentem 
Exacue  ignito  yegetans  mea  lumlne  eorda. 

Idem  in  eodem, 
Sed  mihi  non  islo  fundendus  in  aequore  sermo  e^t, 
Ut  per  sanctorum  merita  aut  miracula  curram, 
Et  quae  per  sanctos  omnes  ab  origine  rerum 
Prxstai  agitque  Deus,  versu  pertexere  coner, 
Qux  nec  mens  humana  capil,  nec  lingua  prQfari 
Et  quid  in  hocmirum,  si  charla  volumine  toto 
Non  capiai  quse  nec  mundus  capit,  omnia  lotus? 
Major  enim  mundo  muadi  sator,  ipse  Deus  reic, 
Qui  terram  coelumque  impiet ,  quem  non  capit  iste 
Mundus,  eum  capiunt  saoeti  noa  corporis  amplo 
Sed  pietate  humiles,  et  mundo  corde  capaces. 

Idem  iu  eod^m* 
Nunc  itaque  ut  divina  mei  bene  gesta  patroni 
Felicis  referam ,  vel  quae  mibi  commoda  viUn 
Gontolerit^  vel  quae  mullis  ope  ccellte  prxstaus, 
Muneril)ua  conferre  piis  non  desinit  oraui 
Pene  die,  yariis  tribueus  pia  munera  $ignia  : 
Ghristum  laudari  meritorym  postulat  ordo. 
Non  Itoiain^i  sed  eum  potius  laudare  videbor  » 
Quo  Felix  auclore  potens,  venerabile  aomea 
Obti^eti  etaiedi.cas  dai  opes,  quibus  aegra  revisii 
Gorporai  oapiiva^que  animas  vi  daemonis  airi 
Absolvii  wperante  Deo  :  nec  in  bac  ope  iaoium 
MuniOcu^  Felix  operatur  muaera  Chri^ti , 
Ei  de  vipereo  fioriissirous  Uoste  iriumphai. 

lieoi  ut  magis  miretur  lividus  accusator  ,  imo  ut 
fremat  et  tabescat,  audiat  Paulinum,  ut  ait  Augu- 
stinus,  Nolanum  episcopum,  ex  opulentissimo  divite 
voluntate  pauperrimum  ,  et  copiosissime  sanctum  , 
de  sapieDtise  scientia  non  inflatum,  sed  humiiiatum : 
quia  charitatis  ardore  erat  flagratus  et  ejus  ornatu 
aedificatus.  Audiat ,  lAquam ,  talem  Paulinum  ita  di- 
centen  in  aua  epiatola  ad  Suipitiura  SeTomm  : 
«  EritAO»  qimo,  tempus  iiiud,  et  iUueeseei  ille  ali^ 
quaodo  dieti»  qtio  fraterniiatem  iuam,  comite  eleeto^ 
rum  Dei  cohorle,  venieoiemt  ia  gsemio  jam  commu- 
iiis  patroni  doiaioaedti  mei  Feiicis  e^cipiam  t  >  Idem 
ad  enaidoiii  in  epistola  de  palliolis : «  Tugurium  vero 
no^nim»  <|uod  a  terra  suspensum  eosnaeuio,  una 
porticu  celluiis  hoa|hilalibui  interposita,  longiue  ten« 
ditur,  quait  diblaliim  gratia  Doalni  non  aolum 
sanciis  qoi  iilam  piuriaM  oomiiabaBtur,  sed  etiam 
divituni  iilorom  oatertia  non  eapaces  angastiae 
pnabiiil;  ia  quo  peraoiiia  puerorum  ac  virginum 
choris  Ticiaa  doiniiiaedii  nostri  Felicls  cuLoiina  ro« 
sultohanl.  i  Ideui  ad  eumdew  de  saneio  Glai#prea« 
byieva  Mmila  siBOii  ItaHivi :  c  Ilaqiie  mbcI8B  ipitua 


A  oiemorlae  versus,  aoo  qola  aliqald  divlAis  cjus 
ritis  dignnm  loqoi  possera,  sed  at  •todiura  plnrimai 
in  illius  anima  chariiatis  expriinerem,  ausus  suoi 
facere  et  unanimilati  tuae  mittere.  Quos  iu  coram 
Domino  sanctae  ei  cohospitanti  fecum  semper  in 
Domino  aoimae  cjus  recitans,  excusabis  auds^ciam 
meam  et  commendabis  obsequium»  i 

Presbyter  hic  situa  est  meriiis  ei  oomiao  Clanil  t 
Mariino  siudiis  comes»  et  meriii  modo  coasors* 
Digna  pio  domus  esi  aliaria»  lub  qoibaa  ariui 
Gonditur  exanimoa,  nam  spirilus  «ethere  gaud^i» 
Discipulumque  pari  sociai  super  asira  magislro* 
Glare  iide,  prseclare  aciu,  clarissime  fructu  i 

Qui  meritis  titulum  nomiais  jequiparas» 
Gasta  iuum  digne  velaui  aliaria  corpus » 
^     Ut  templum  Gbrisii  coutegai  ara  Dei. 
Sed  quia  tu  oon  hac  qua  corpus  sede  ieaeris  % 

Qui  meriiis  superia  spiritus  iovoUias. 
Sive  ps^trum  siaibus  recubas,  Domioive  sub  ara 

Gonderis,  aut  sacro  pasceris  ia  aemore; 
Qualibet  in  regione  poli  situs  aui  paradisi , 

Gkire,  sub  aelerna  pace  beatus  agis ; 
Hac  peccaiorum  bonas  accipe  vola  roganiuqi » 
,  Ui  sis  Paulini  Therasiieqae  memor, 
Diijge  maadatos  iatervenieaie  Severo 

Qaos  igoorasti  corpore  sio  meriios* 
Uaaoiioi  coaupuois  amor  sii,  fomes  u^risque 

Perpetoi  summo  foederis  in  Domiao, 
Non  potes  implicilos  divellere ;  si  trahis  unum  , 

Unus  adbaerentem,  qua  rapitur,  rapiet. 
G  Ergo  individuos  pariter  compleclere  fratres , 

Utque  sumus,  sic  nos  diiige  participans. 
Sic  Deus  accivit,  sic  nbs  Martinus  amavit ; 

Sic  ei  tu  pariter,  Giare,  tuere  pares. 
Non  meritis  sed  amore  pares ;  tu,  sancte,  valebiSs 

Exorare,  pares  et  meritis  fieri. 
Si  cum  Martino  socia  pietate  labores  , 

Ut  vincant  vestrae  crimina  nostra  preces. 
Ei  simul  in  vestri  ducamur  sorie  Severi , 

Yesiraque  nos  ambos  protegai  aia  siou» 

Idem  de  his  tribus  pariter  in  unum  coUectis,  boc 
esi  de  sancia  pictura,  ei  divina  cruce  ,  sacrisque 
sanctorum  reliquiis  ,  de  quibus  blaspbemator  quasi 
alter  immanior  tartareus  Gerberus  rabida  iria  gut- 
tura  pandens  trifauci  perstrepit  latratu,  et,  veiui  so- 
tiger  olidusque  hircus  vitem  amoenam  Ghristi  et  suas 
Ecclesiae  discerpere,  et  cicairicem  ei  foedam  infli- 
gere  venenoso  dente  conalur,  ita  disseruit  : «  Quod 
si  Dominus  desiderium  animas  vestr^  fecerit  secuu- 
dum  fldem  vestram,  adjiciens  oroatui  et  sanciifica- 
tioni  openim  vestrorum,  ut  sacros  cineres  de  bene- 
dictis  gloriosorum  apostolorum  aut  martyrum  reli^ 
quiis  adipiscamini  (quia  bujus  voii  praesumptiono 
vos  aliam  apud  Primuliacum  nostram,  et  priore 
mi^oirera  basilicamprttparasseeognovimu0),dignum 
epere  fidei  vestnB  ,  ei  operis  fldeliter  elaborati  do« 
dicatioBeprooQldobio6eIeberrima,8aaeloromquoqaa 
i^Uquiia  deceaa  afbitMnnr ,  »|  hoe  etian  qood  d» 
emoe  misiAtti,  piiitar  dspoaima  saevatanqiiofi* 


81«  DUNGACI  RECLTISI  8M 

Deremini.  Qaod  A  iU  plaenerit,  pladtamTesUrom  Aversussaain(nieadliorta]i8aidiiiaiii,aitlnpnebtioM 


) 


hiy  si  videbUur,  Terelculi  naniiabunt.  > 

DiTinum  veneranda  tegunt  allaria  fcedus» 

Gompesitis  sacrum  curo  cruce  martyribos. 
Guncta  salutiferi  coeunt  marlyria  Ghristl , 

Grux,  corpus,  sanguis,  martyris  ipse  Deus. 
Namque  Deus  semper  vobis  sua  munera  servat , 

Atque  ubi  Ghristus,  ibi  Spiritus  et  Pater  est. 
Sic  ubl  crux,  et  martyr  ibi ;  qua  roartyris  et  crux  , 

Martyrii  sanctis,  quae  pia  causa  fuit. 
lUa  cibum  vitae  mortalibus,  illa  coronas , 

Qu»  Domino  famulos  participant,  peperit. 
In  cruce  fixa  caro  est,  qua  pascor,  de  cruce  sanguis 

Ule  fluit,  vitam  quo  bibo,  corda  lavo. 
Ghriste,  tuo  coeant  simul  haec  tua  dona  Severo, 

Portitor  et  tesiis  sit  crucis  iste  tuse. 
Carne  tua  vivat,  tuus  iili  pocula  sanguis 

Praebeat,  in  verbo  vivat,  agatque  tuo , 
Quaque  tuum  socio  Blartinum  ascendere  Glaro 

\idil  et  ipse  tuo  munere  vectus  eat. 

«  Si  vero  magis  placeat  vobts  hanc  de  cruce  be- 
nedictionem  ad  quotidianam  tutelam  atque  medici- 
nam  in  promptu  habere,  ue  semel  condita  in  altario 
non  semper  ad  manum  ,  ut  usus  exigit,  prsesto  sit , 
suflicit  et  illa  ad  basilicse  consecrationem  gratia  , 
sciiicet  Dominus  cnm  apostolis  et  martyribus ;  quo- 
rum  veneranduscinis  ,  si  sine  crucis  consortio  sub- 
Jiciatur  aluribus,  hic  opertos  titulus  indicavit : 

Pignora  sanctornm  divinae  gloria  mensae 

Yelat  apostolicis  edita  corporibus  , 
Spiritus  et  Domini  medicis  virtutibus  iuslat , 

Per  documenta  sacros  viva  prpbat  cineres. 
Slc  geminata  piis  aspirat  gratia  volis, 

lufra  martyribus  desuper  acta  sacris. 
Vota  sacerdotis,  viventum  et  commoda,  parvo 

Pulvere  sanctorum  mors  pretiosa  juvat.  > 

Idem  de  eisdem  temii  sacris. 

Verum  hanc  quoque  basiliculam  de  l)enedicti$ 
apostolorum  et  martyrum  reiiquiis  sacri  cineres 
in  nomine  Ghristi  sanctorum  sancti ,  et  martyrum 
martyris,  et  dominorum  Domini  consecrabunt :  Ipse 
enim  testatus  est  se  vicissim  confessorum  suorum 
coufessorero  futurum.  Ideo  super  hac  prseter  pictu- 
ram  gratia  geminatus  est  titulus  de  pictura  : 

Sanctorum  labor  et  merces  sibi  rite  cobaerent, 
Ardua  crux  preiiumque  crucis  sublime  corona. 
Ipse  Deus  nobis  princeps  atqne  corona 
Inter  floriferi  cceleste  nemus  paradisi 
Sub  cruce  sanguinea  niveo  stat  Ghristus  in  agno, 
Agnus  ut  innocua  injusto  datus  hostia  letho. 
Alite  quem  placida  sanctus  perfundit  hiantem 
Spirilus,  et  rutila  Genitor  de  nube  coronat. 

Item  Anrelius  Pmdentios  Glemens,  vir  consolaris 
ac  Hiberomm  eruditissimus,  eodem  fidel  ac  devo- 
tionis  studio  flagrans,  multa  de  sanctoram  laiidibus 
iiitercessionibusqae  postolandis  metrico  textu  oom- 

{iMHau  Hiac  nin  hiimUitMe  lobi^^ 


,  libri  K«^ui/Bcy£v. 

Atqui  fine  sub  ultimo 
Peccatrix  anlma  stultitiam  exuat. 
Saltem  voce  Deum  conoelebret,  si  meritis  neqjiiit* 
Hyronis  continnet  dies, 
Nec  vox  nlla  vocet,  quln  Domlnam  canat. 
Pugnet  contra  hxreses,  catholicam  discatlat  fldem. 
Goncnlcet  sacra  gentium, 
Labem,  Roma,  tois  Inferat  idolis. 
Garmen  martyribus  devoveat,  laadet  apostolos. 
Hxc  dum  scribo  vel  eloquor. 
Vinclis  utinam  corporis  emicem. 
Liber,  quo  tulerit  lingua  sono  mobilis  oltimo! 
Jdem  in  Romani  martyrii  earmine. 
"  Vellem,  sinister  inter  haedoram^greges 
Ut  sum  futuras,  eminus  dignoscerer 
Atque,  hoc  precante,  diceret  rex  optlmns : 
Romanus  orat :  transfer  hunc  haedum  mibi; 
Sit  dexter  agnus,  induatur  vellere. 

Idem  in  hymno  ianctorum  martyrum  EnutherU  et 
Chelidonii  Calagurritanorum, 

Scripta  sunt  coeio  duoram  martyram  vocabula, 
Aureis  qnx  Ghristus  illic  adnotavlt  litleris, 
Sanguinis  notis,  ei  idem  scripta  terrls  tradidit. 

Pollet  hoc  felix  per  orbem  lerra  Ibera  siemmate, 
Hic  locus  dlgnos  tenendis  ossibos  visus  Deo, 
Qui  bealoram  pudicus  esset  hospes  corporam. 

Hic  calentes  hausit  undas  caede  tiuctus  dupiid. 
Illltas  cruore  sancto  nunc  arenas  incolae 
^  Gonfrequentant  obsecrantes  voce,  votis,  monere. 

£xteri  nec  non  et  orbis  huc  colonns  advenit; 
Fama  nam  terras  in  omnes  percucurrit  proditrix, 
Hic  patronos  esse  mundi,  quos  precantes  arobiant. 

Nemo  puras  hic  rogando  frustra  congessit  preces; 
Laetus  hic  tersis  revertit  supplicator  fletibus, 
Omne  quod  justum  poposcii  impetratom  seniiens. 

Tanta  pro  nostris  periclis  cura  suffragantiam  est, 
Non  sinunt,  inane  ut  ullus  voce  murmur  fuderit; 
Audiunt,  statimque  ad  aurem  regis  aetemi  ferant* 

Inde  larga  fonte  ab  ipso  dona  terris  influont, 
Supplicium  caosas  pelitis  quae  niedelis  irrigant. 
Nii  suis  l)onus  negavit  Christus  unqoam  testibas. 

Idem  in  eodem, 
j.     Gaesaris  vexiila  linquont,  eligunt  signom  cracis, 
Proque  ventosis  draconam,  quos  gerebant,  palUis, 
Praeferunt  inslgne  lignom,  quod  draconem  subdidit. 

Idem  in  eodem. 
His  modis  spurcum  latrouem  martyram  virlas 

[qnatit; 
Haec  coercet,  torquet,  urit,  haeccatenas  incotit; 
Praedo  vexatos  reiictis  se  medallis  exoit. 

Linqoit  iilaesam  rapinam;  faocibos  siccis  fogit; 
Ungoe  ab  imo  osqoe  ad  capiilom  saiva  reddit  oomia, 
Gonfitens  ardere  sese :  nam  gehennae  est  incola. 

Qoid  loqoar  porgata  longis  allMi  morbis  oorpoia? 
Algidus  cum  decoloros  horror  artus  concutit ; 
Hic  turaor  voltam  relinqait,  bic  color  veros  reddit» 
Hoc  bonon  IMntor  ipie  qoo  f niiiBnr  pnMtititi 


m  UB.  ▲DVERSUS 

Martyniiu  cum  membra  nostro  consecravU  oppidoy 
Sospitant  quae  nunc  colonos  quos  Iberus  alluit. 
Jdm  de  $ancti  Laurentii  pawione  verbii  orantii  oti 

AbsterKe,  Gbriste»  hoe  dedecw» 
iSmltte  Gabrid  tmim, 
Agnoscat  ut  Tenim  Deom 
^rans  Jullca  c»citas. 

Et  Jam  tenemus  obsldes 
Fidissimos  hiyus  q)ei; 
Hic  nempe  jam  regnant  duo 
Aposcolonmi  principes. 

Alter  Tocator  gentium, 
Altercathedram  possidens 
Primam,  redudit  creditas 
iEtemitatis  januas. 

Discede,  adulter  Jupptter» 
dtupro  sororis  oblite, 
ellDque  Romam  iiberam, 
Plebemque  jam  Gbristi  fuge 

Te  Paulus  hinc  eiterminat, 
Te  sanguis  exturbat  Petri, 
Tibi  id  quod  ipse  armaveras, 
Factiui  Nerottis  officit. 

Id$m  in  eodem. 

0  ter  qnaterque  et  septies» 
Beaius  Urbis  Incola, 
Qui  te  ac  tuorum  cominus 
Sedem  oelebrat  ossium, 

Gui  propler  adtolvi  iicet, 
Qui  lletibus  spargit  locum, 
Qui  pectus  in  terram  premit, 
Qui  Yota  fundit  murmure. 

Nos  Vasco  Il^eros  dividit 
Binls  remotos  Alpibus 
Trans  GottiaDorum  Joga, 
Trans  in  Pyrenas  ninguidos. 

Yix  fama  nota  est»  abditis 
Qoam  plena  sanctls  Roma  sit, 
Quam  dives  urbanura  solum 
Sacris  sepnlcris  floreat. 

Sed  qui  caremus  bis  bonls 
Nec  sangulnls  vesUgla 
Videre  coram  possumus, 
Goslam  Intuemnr  eminus. 

Idem  in  ejusdem  fine  paaionii. 

Quae  sit  potestas  credita, 
Et  maneris  quantum  datum, 
Probmnt  Quiritum  gaudia, 
Qoibus  rogatus  annuis. 

Quod  quisque  suppiex  postulat, 
Fert  impetratum  prospere ; 
Poscunt,  litantur,  indicant, 
Et  tristis  aut  ullus  redit. 

Cen  praesto  semper  adsies, 
Tuosque  alumnos  urbicos 
Lactante  compiexus  sinu 
Patemo  amore  nntrlas. 

Ros  ioten  o  Ghristi  decns, 
Patmli  GV. 


CUUDIUM  TAURIN. 

A  Andi,  et  poetam  rusticum 

Gordis  fatentem  crimina, 
Et  facta  prodentem  sua. 

Indignus  agnosco  et  scio, 
Quem  Gbristus  ipse  exaudiat, 
Sed  per  patronos  martyres 
Potest  medelam  consequi. 

Audi,  benignus,  supplicem 
Christl  reum  Prudentium, 
Et  servientem  corpori, 
Absolve  vindis  s»culi. 

Item  in  fine  hymni  tanctm  EulalkB. 

Garplte  purpureas,  violas, 
Sanguineosque  crocos  metite : 
g  Non  carel  bis  genialis  hiems» 

Laxat  et  arva  topens  glacles, 
Floribus  ut  cumuiet  calaihos. 

Ista  comantibus  e  foliis 
Munera,  virgo  puerque,  date; 
Ast  ego  serta  choro  in  medio 
Texta  feram  pede  dactylico» 
Vilia,  marcida,  festa  Umen. 

Sic  venerarier  ossa  libet, 
Ossibus  aitare  et  impositum, 
Illa  Dei  sita  sub  pedibus 
Prospicit  haec,  populosque  suos 
Garmine  propiUata  fovet. 

Idem  in  paesione  taneti  YincentH  martyrle. 

Felix  amoeni  littoris 
C  Secessus  iUe,  qui  sacra 

Fovens  arenis  viscera 
Viem  sq>ulcri  praebuit. 

Dom  cura  sanctorum  pia 
Deflens  adomat  aggerem, 
Tumuloque  corpus  creditum 
Vitae  reservat  posterae. 

Sed  mox  subactis  hostibus, 
Jam  pace  Justis  reddita» 
Altar  quietem  debitam 
Praestat  beatis  ossibus. 

Idem  in  eadem  pauione. 

Adesto  nunc,  et  percipe 
Voces  precantuni  suppUces, 
U  Nostri  reatus  eificax 

Orator  ad  thronum  Patris. 

Per  te,  per  iUum  carcerem, ' 
Honoris  augmentum  tui, 
Per  vincla,  flammas,  ungulasi 
Per  carceralem  stipitem, 

Per  fragmen  Ulud  testeum, 
Quo  parta  crevit  gloria, 
Per  qoem  trementes  posteri 
Exosculamur  lectulum. 

Miserere  nostrarum  precomy 
Placatus  ut  Ghristus  suis 
IncUnet  aurem  prosperamt 
Noxas  nec  omnes  imputet. 

81  rite  solemnem  diem 

17 


m 


( 


8IS 


Yeneramiir  ons,  peetore» 
Si  sub  tuonim  gaudio 
Yestigiorum  «lemiBiiir* 

Paulisper  bue  tu  illabere^ 
Ghristi  favorem  deferensi 
Seosus  gravati  ut  sentiant 
Levamen  induigentiaB. 

Idem  de  hymno  iot^tohim  iTiti  matttlrufH  Coeiaf" 

Aif  j^ilanorvmi 

Bis  novem  noster  poptilus  stib  iitM 

Martyrum  serval  oineres  sepukro 

Caesaraoipstam  vocitamus  UFbem 

Res  cui  tanta  est, 
Plena  magporum  domus  angeioruni« 
Non  time  mundi  fragilis  ruiuam, 
Tot  unu  gestans  simul  oifereuda 

Munera  Christo. 
€um  Deus  dextram  quatiens  coruscami 
Nube  subnixus  veniet  rubente, 
Gentibus  justam  positurus  sequo 

Pondere  libram. 
Orbe  de  magno  caput  excitdta 
Obviam  Ghristo  properanter  ibit 
Giyitas  quaeque  pretiosa  portan^ 

Dona  canistris. 
Afra  Carthago  tua  promet  ossa, 
Ore  facundo  Cyprian^  doctor; 
Cordoba  Asciscium  dabit,  et  ZoeUnmi 

'     -  Ti^sque  Ctm)rta6. 
Tu  tribus  gemmis  dladtena  puklinuii  - 
OfiTeres  Christo  genitrit  piorotai, 
Tarraco»  intexit  cui  Fnictuosus 

Sutiie  vinclum. 
Nomen  hoc  gemmas  atrophio  liMgttHi  est; 
Emicant  juxta  lapides  gemiiUi, 
Ardet  et  i^leBdof  pariiis  duoruni 

Igne  corusco. 
Parva  Felici^  decus  eihiiiebit 
Artubus  sanctis  locuples  Gemoda» 
Nostra  gestabit  Calagurris  amhoB» 

Quos  veneramur. 
Barchinon  daro  Gucufate  freta 
Surget,  et  Pauio  speciosa  Narbo, 
Teque  pnepollens  Arelas  lial)ebit« 

Sancte  Genesi. 
Lusitanorum  caput  oppidorum 
Urbs  adorat^  cioeres  puell» 
Obviam  Christo  rapiens»  ad  aram 

Porrigel  ipsam. 
Sanguinem  Justi  cui  pastor  haereli 
Ferculum  dupiex,  geminamque  donum 
Ferre  Gompiutum  gremio  juvabit. 

Membra  duorum. 
Ingeret  Tingis  sua  Ca&siaoum, 
Festa  Massylum  monumeata  regum, 
Qui  cinis  gentes  domitas  ooegit 

Ad  juga  Cbristi. 

Idem  poU  pauca. 
Uoc  ooiunt  civesy  ? dut  jfM  mnihvit    : 


btlNOALI  REaCSl 
A 


ttt 


Gespes  incitrdat  suus,  ^t  pat^fnd 
S^rVet  amptiecteus  tumtflo  be^d 

MartyiisMsa. 

Idm^m4um4tt$iemi^amfml$^ 
Nos  pio  fletu,  dale,  (Mrlaaiatia 
Marmorum  sulcqii  qtfihiit  6«t  apirta 
Spes,  ut  absolvat  relsnawiorMEi 

Vincla  iVj^riiQi. 
Sterne  te  totam  geaer^  ilMtii 
Civitas  mecum  tvmuliSi  tfeiad^ 
Mox  resurgentes  ajMinftai  ^  sMpi 

Tola  sequerisi 

Idem  in  /gn^yiiitiiril  MliMi AfMi^  • 
0  virgo  felixf  d  nova  flovli, 
Goelestis  arcis  nobilli  ioodif 
Intende  nostds  edHutiOftlbHS) 
Yultum  gemello  cum  dlademite ) 
Gui  posse  soli  €unctipif<6n9  deftl 
Cum  vel  ipium  reddere  Ibrhieeiii. 
Purgabonoris  proplfiabiUs 
Fulgore  nostrum  si  }eear  Hnpi^ii. 
Nii  non  pudicum  est^  (ftqd  |ili  viaefi 
Dignaris,  almo  vel  pide  IMigeto. 

Idem  in  hymno  beatorum  .muHiftkm,  Fructuom  epi^ 
icopi  Tarraconemis^  et  ivgfirii  «iym  Eujfo^  dia- 
conorum, 

Tum  de  corppribus  sacris  raviliaei 
Et  perfusa  mero  leguntur  ossa, 
Quae  raptim  sibi  quisqiie  vinc|icai>Jlt. 

Frairum  taiitus  amQr  domuqi  r^(i|Hrff| 
Sanctorum  cip^runi  dicata  don^i 
Aut  gestare  sTnu  fidele  pigqus. 

Sed  ne  relliquias  resuscitaodaSi 
Et  mox  cum  Domino  simul  fut)ira§| 
Discrelis  loca  dividant  sepulcrjs, 

Cementur  nivets  siolis  amicti, 
Mandant  restitui,  cavoque  clatidi 
Mixtim  manpore  pulverem  sacrandum. 

0  triplex  lionor,  o  triforine  culnlegf 
Quo  noslrae  capul  excitatur  urbts^ 
Cunctis  urbibus  eminens  Iberis  ( 

Exsultare  tribus  libet  patronis, 
Quorum  praesidio  fbventur  oinneS| 
Terrarum  populi  Pyrenxaruni. 

I)^  Idem  in  passione  sancti  Castiani  ForocqmeUen$i$. 

Hic  mihi,  cum  peterem  (e,  rertim  fna^iip^  Roirn, 

Spes  est  oborla  prosperum  Chrislum  ibre. 

Stratus  humi,  tomulo  advolvebar,  auem  ^^oer  or- 

Tnat 
Martyr  dicato  Casslanus  cdrpor^. 

Dum  lacrymans  mecum  reputd  tnei  Vilnera,  et 

-  iMiiieB 

Yitae  labores,  ac  dolorom  acumlna, 

Erexi  ad  coelum  faciem ;  stetit  obvia  eoiitri 

Fucis  colorum  picti  imago  fflartyiis, 

Plagas  mille  gerens,  totos  laoerati  per  aMlii. 

.  Idem  poit  paucM, 

JSdituus  consultus  ait :  Qood  prMpicis,  hospcSf 

Non  est  inanis,  aul  aiililfr  Aibdli 


Q) 


JSHJi  LIB.  ADVERStlS  qUUDIUM  TADfUN. 

»  ■ 

Historiani  pictnra  r^fer^  qiue  (radita  Ij^ris, 
Verani  vetasli  iemporis  monstrat  ilidlein, 

Idm  in  fine  ejiudem  pawQnis. 

Bxc  Bont  qm  liquidia  expres$a  coloribus,  ho« 

[spesy 
biraris  :  ist^  est  Cas^tani  gloria. 

Suggere,  si  qaod  habes  justupi,  Vel  aroabilevo- 

[tuih, 
Spes  si  qua  iibi  ^st,  si  quid  intus  sestuas. 

Andil»  crede,  preces  martyr  prosperrinius  omneS| 
ftalasque  reddit,  quas  Tidet  probabiles. 

Pareo  f  compleclor  iumulum  ,  lacryidoas  quoque 

^jTundo, 
Altar  tepescU  ore,  saxum  pectore. 

tunc  arcana  mei  percenseo  cuncta  laboris; 
tuDC  quod  peiebam,  quod  limebam  murmurb. 

Et  posl  terga  domufn  dubia  sub  sorte  relictam, 
El  spem  futuri  forte  nutaptem  boni. 

Audior,  Urbero  adeo,  (iextris  successibus  utor : 
l)omum  revertor,  Cassiainum  pnedico. 

Fortunatus  simiiiier  sanctos,  et  eqriim  m^niorias 
laudando  ei  bonorando,  suis  devoie  et  Qdeliter  se 
uraiionibu^  conimendantes  posse  adiuvare  et  credi- 
dit,  et  dociii^  itinf;  de  b^siliiDa  ssiQcti  Gregorii  emu^- 
rans  ait ; 
Qui  virtiil^  poteps  Onei^tis  ip  ^%9  sepnitQ^, 

Ecce  sub  occiduo  cardine  prsebet  opem* 
Ergo  memeiito  prece^,  et  reddere  Vota,  viatpr, 

Obtinet  hic  meritis  qudd  petit  alnia  dde^, 

Ucm  4e  ^nutQ  MQuriciOftt  $ui^  commUitwkui. 
Foftunatnf  oaim  pf r  fulgi4a  doDa  Topantis 
tic  timebris  cniciei:,  quaeso,  feratis  opem* 

ideu  de  wncto  Medmdu^ 
Hbec  fm  pMica  feretis  ego  Fortonatbs  aneire^ 
A«liAi«m  po^eci,  da  mihi  vota^  precarA 

IdefM  fn  epihijiMe  €regorH  epleet^  tMtatie  Lin^ 

fonwii; 

Si  fosras  aerilvai,  prodvnt  miraeiiia  rerum, 

Per  qiiem  debiiibus  fertur  amica  salos. 

Idem  in  epiUspkio  Culetrici  Chartetiei  epitcopi  deftttHi 

CamotencB. 

Bec  qui,  ^aiicte  Paler,  pro  magnls  parva  svsum^ 

Pro  Fortunalo,  qutsso,  preeare  tuo. 

tdem  de  Gregorie  episcopo  fiironente. 
Manini  merilis  per  tempora  lottgai  Gregorl  -, 

Turoniculn  Ibveas  pastor  itt  urbe  gregem; 
Conciliis  sacris  sis  Bofina  et  viu  prio^um ; 

Exemploqtie  iuo  treseat  ad^pius  lionor. 
Lumen  aposiolicam  populls  Itia  flngda  minisiret^ 

Ei  eteli  doiium  te  radianle  micet. 

Legimiis  etiam  electos  Domini  per  priorum  merita 
sanctorum  t)oniinum  exorasse,  sicut  in  Daniele  me- 
nioratur  de  Azaria  ita  orante' :  Ne^  quasumus ,  tra- 
das  nos  in  perpetuum  propter  nomen  tuum^  el  ne  (iis- 
sipes  testamentum  t^um^  neque  auferes  misericordiam 
luam  a  nohis  propter  Abraham  dilectum  tuumf  et 
Isaac  servum  tuum ,  et  Israel  sanclum  tuum ,  quihus 
f^ai  es  I  poUicens  i{uod  muttiplicdres  semen  eoruth 


J^  sicut  steUas  cedi ,  et  neut  arettam  qum  e$t  in  Uttora 
marts  (|)dQ.  iii).  Quod  procul  dubio  hultalehus  )e- 
cissent,  hid,  (diVino  revelante  Spiritu,  certissime  co- 
gnovisseilt  piuS  apud  Dominum  talere  siancios ,  de- 
posita  corruplibilis  et  mortalis  sarcina  carnis,   ei 
inseparabiliier  adhxrentes,  quam  alios  in  hac  adhuc 
serumnosa  vita  degentes,  ubi  caro  concupiscil  adver- 
sus  splritum,  et  spirilus  adversus  carnem ;  quos  licei 
perfecii  sint,  tet*rena  tanieti  aggravat  ac  deprlmit 
faabitatio ,  et  de  semetipsis  semper  debeht  esse  sol- 
licitl.  tJnde  Aj[)dsiolus  queritur,  quamvis  eum  spes 
iUturae  eonsOlaiur  libertaiis,  dicens :  Cohdeleclor  enim 
hgi  bei  secuhdlim  ihteriorem  hominem,  Video  autem 
ntiam  legem  in  membris  meis  repugnantem  tegi  mehtis 
inea,  et  captimntenh  me  in  tege  peccaii  quce  esi  ih 
9  inembris  miis,  infetix  ego  homo ,  quis  me  liberahii  de 
tdrpore  )nt^Ms  hujus  1  Cratia  Dei  per  Jesum  tfirisiiim 
bofninuih  hostrufh  [Hom.  Vli).  Mon  soluih  s^blem  di- 
vetsis  vlVorunt  hecessiiudinibus  intercesstone  san- 
etornm  aDominO  thirabillter  et  praesenlialiteir  siiccii^ 
Htur,  verum  etidm  defbilclis  fldelibus,jiixta  eorum- 
detn  memorias  humatis,  dlttna  ct^edtmus  et  legimus 
prxstari  suff^dgia ,  his  viddicet  qui  hoc  j^r  borpus 
ante  paravertint  et  ph)meruerUtit,  tlt  et  sacrilicia  ct 
oraiiones  atque  deemosynae  4u9e  (iro  eis  ab  £cclesia 
vel  ^b  amicls  quibuslibet  ^upersiliibils  fiunt,  ipsis 
post  ebitunl  vdleant  profitere.  Uiide  Aiigiisdhus  in 
libro  de  cnra  pro  morttris  gerehdil  dd  Pauiihiim  epi- 
fteopum.  I  Scripsisti  itiihi  qUxt^tis  &  tne  ulriiih  piro- 
Sli  cuiquepost  mortem  qtiod  cdrphs  ejus  apud  sancti 
Q  Sllicujus  meihoriara  sepeliior.  i  Et  post  paiica  :  c  Mam 
dicis  videri  illA  non  esse  inahes  motus  animorum 
religiosorum  dtque  fldelium  pro  suis  isi^  curantium. 
Adjungis  etiam  vsicari  tibu  posdS,  quod  uhiversa  pro 
defunctis  Ecelesia  sup|flieara  cmiaucvii ;  ul  Jilno  et 
illud  conjici  possii,  faomiai  predesse  poal  mertbm  si 
flde  suorum  faumaiido  ejtts  eorpori  laiib  pvevideatur 
locus,  in  quo  appaieai  opiiulaiiOy  ciiam  Istd  modo 
qusesila,  sanctorum.  Sed  cum  faaec  ita  sini,  quomodo 
fluic  opinioni  cohirarlum  noh  slt  quod  ait  Aposto- 
ius  :  Omnes  astabimus  ante  tribunal  Chrisii^  ut  refe- 
fot  uhusquitque  eecunduni  ea  quee  per  corpus  gessit^ 
sitfe  bonum  sive  matum  {II  Cor,  v,  10},  non  ie  saiis 
tldere  signlflcas.  &aec  quippe  apostdlica  sententia 
knte  mortem  adhionei  fieri,  qiiod  possit  prodesse 
post  mortcm;  non  tunc  quahdojam  recipiendum  esi 
quod  quisque  gesserit  ante  inortem.  Verum  haec  ita 
tolVltur  qusestio,  quoniam  quodam  vit^  genere  acqui- 
ritur,  dum  in  hoc  corpore  vivitur,  ui  i Jiquid  adjuveni 
Ista  defuncto^;  a<i  pef  hoc  secundum  ea  quae  per 
corpus  gesserunt ,  efs  qusp  peir  corpiis  religiose  pro 
itlis  facta  fuerint,  ^idjuvantur.  Sunt  eniin  quos  nihil 
omnino  adjdvant  isia ;  sive  pro  eis  flant  quorum  tam 
mala  sunt  merita ,  Ui  neque  ialibus  digni  siut  adju- 
vari :  sive  pro  eis  quorum  tam  bona,  ut  ialibus  non 
Indigeaht  adjutaichlis.  Genere  igitur  vitx,  quod  ges- 
sit  quisque  per  corpus ,  efficitur  ut  prosint  vel  non 
prosint  quxcunque  pro  illo  pie  flunt ,  cum  retiquerii 
coVpus.  Nam  meritum  per  quod  ista  prosiiit,  si  nul- 


( 


8S7  DUNGALI  fUECLCSl  SS8 

tam  oomparatam  est  in  hac  vita^  frustra  post  hanc  Aram  adyersarimi  et  blasphemator ,  inimicos  cmcis 
quaeritur  yitam.  Ita  flt  ut  neque  inaniter  Ecclesia  vel 


snorum  cura  pro  defunctis,  quod  potuerii,  religionis 
impendat ;  et  tamen  ferat  unusquisque  secundum  ea 
quse  per  corpus  gessil,  sive  bonum  sive  malum,  red- 
dente  Domino  unicuique  secundum  opera  ejus.  Ut 
enim  hoc  quod  impenditur ,  possit  ei  prodesse  post 
corpus,  in  ea  vita  acquisitum  est  quaih  gessit  in  cor- 
pore.  I  Et  post  multa  :  c  Provisus  sepeliendis  cor- 
poribus  apud  memoriam  sanclorum  locus,  bonae  affe- 
ctionis  humanae  esi  erga  funera  suorum  :  quoniam 
si  nonnuUa  religio  est  ut  sepeliantur,  non  potest 
nulla  esse  quando  ubi  sepeliantur  attenditur.  Sed 
cum  talia  vivorum  solatia  requiruntur,  quibus  eorum 
pius  in  suos  animus  appareat ,  non  video  quse  sint 


Christi,  sanctdcque  ejus  destructor  et  conflator  ima» 
ginis,  ac  per  hoc  gradatim  ascendens,  incamalionis 
et  passionis  ejus  derisbr  et  contemptor.  Ubicunqne 
euim  Gruciflxi  sacram  intuetur  e(Bgiem,  saos  slrin- 
gens  oculos  osque  buccis  contorquens  tumentlbus 
subsannandoet  cacbinnando  perstrepitaique  claroat: 
Ecce  Gbristus  mortuus,  et  tortus.  Quem  ob  hoc  Ja- 
d»i  prae  caeteris  in  hac  regione  collaudanl ,  omoi- 
busque  proferunt ;  et  quia  in  nuUo  ab  eorum  tradi- 
Uoneet  religione  dissonat,  sapientissimum  eoro  Cbri- 
stianorum  vocant,  quos  veluti  impentos  et  inscios 
ab  eo  discere  et  suos  fleri  discipuJos  deridendo  et 
insultando  exhortantur;  ipso  nihilominus  Ticissiin 
eos,  et  maxime  suos  affines  Saracenos,  nimiis    bj- 


adljamenta  mortuorum,  nisi  ad  boc  ut  dum  recolunt  B  perbolicisque  efferente  prxconiis.  Hic  igitur  tantum 


ubi  sint  posita  eorum  quos  diligunt  corpora,  eisdem 
sanctis  illos  tanquam  patronis  susceptos  apud  Domi- 
num  a^juvandos  orando  commendent.  Quod  quidam 
facere  posseut,  etiamsi  talibus  locis  eos  humare  non 
possent.  >  Et  mox :  i  Cum  itaque  recoUt  animus 
ubi  sepultum  sit  charissimi  corpus,  et  occurrit  locus 
nomine  martyris  venerabilis,  eidem  martyri  animam 
dilectam  commendat  recordantis  et  precantis  affectus. 
Qui  cum  defuDCtis  a  fldelibus  charissimis  exhibetur, 
eam  prodesse  non  dubium  est  iis  qui,  cum  in  cor- 
pore  vlverent,  talia  sibi  post  hanc  vitam  prodesse 
meruerunt.  >  Idcirco,  ut  arbitror,  Ambrosius  suum 
fratrem  Satyrum,quem  nimium  dilexerat,  juxta  san- 
ctum  martyrem  Victorem  sepelivit,  de  quo  tres  Ubros 


et  taUter  sanct»  et  catholicae  fldei  et  sanae  docirinae 
obstinatissime  resistens,  et  contra  hanc  procadssime 
garriens  et  conlendens ,  ut  perversissimus  schisma- 
ticus ,  pravissimusque  haereticus  c^rripiendus ;  et 
quasi  vas  inutileamarissimofelie,etveneno  letbifero 
plenum,  aposloUcx  et  canonicae  auctoriiatis  prxva- 
Uda  conterendos,  imo  confringendus  est  virga.  Ut 
enim  caetera  omittam,  quomodo  aat  qoaliter  episco- 
pus  crucem  Domini  abhorrens,  conculcans,  violans, 
ac  destraens  ecdesiastica  officia,  hoc  est  baptizare, 
chrisma  conficere,  manus  impositionem,  bcDedictio- 
nemve  aUquam  dare,  aut  quaslibet  faoere  consecra- 
tiones,  aut  missam  ceiebrare  sine  iUias  inscriptjone 
salutiferi  potest  signacuU,  sine  quo  ista  omnia  sacra 


edidit  egregios :  unum  de  ejus  planctu,  alteros  duos  ^  rite  ac  iUibate  peragi  nequcunt?  Ilinc  sanctas  Augu 
consolatorios  de  resurrectione  et  paradiso,  Ciyus 
epitaphium  hoc  dictatur  tetraslicho. 

Uranio  Satyro  supremum  frater  honorem 

Martyris  ad  laevam  detulit  Ambrosius. 
Hsec  meriti  merces  ut  sacri  sanguinis  humor 

Finitimas  penetrans  ailuat  exuvias. 

-  Concordat  autem  huic  rationi  quod  legitur  in  libro 
Regum,  cadaver  ciivusdam  hominis,  ui  ossa  Elisaei 
prophetae  tetigerit,  statim  fuisse  resuscitatum.  Ita 
enim  ibi  continetur  :  Mortuu$  esl  ergo  Elisceut  et  se- 
pelierunt  eum.  Latrunculi  quoque  de  Moab  veneruni 
in  terram  in  ipso  anno.  Quidam  autem  sepelientes  ho' 


stinus  ait  in  exposilione  EvangeUi  secundom  Joaii- 
nem  :  €  Postremo  quid  est  quod  omnes  noverunt  si- 
gnum  Christi,  nisi  crux  Cbristi?  Quod  signum  iiisi 
adhibealur  sive  frontibus  credeniium,  sive  ipsi  aqux 
ex  qua  regeneraniur ,  sive  oleo  quo  chrismale  un- 
gantur,  sive  sacrilicio  quo  alunlur ,  nihil  eorum  riie 
perflcitur.  Quomodo  ergo  per  id  quod  maU  faciunt, 
nihil  boni  significalur ,  quando  per  cracem  Christi 
quam  fecerunt  mali  in  celebraiione  sacrameotonim 
^us,  bonum  nobis  omne  signatur  ?  >  Quomodo,  ia- 
quam,  inter  Clirisiicplas  veraciier  poterit  rcputarii 
dum  ea  quae  catholica  exercet  Ecclesia  reftitat  ac 
deiestatur  ?  In  litaniis  enim  et  iii  cacferis  Eodesiae 


minem  mderunt  latrunctUos  et  projecerunt  cadaver  in  j^  offidis  nullum  sanctomm  vult  memorare,  aat  Bomi- 


sepulcrum  Elism,  quod  adhcvsit^  et  tetigit  ossa  Elisai^ 
et  revixil  homoy  et  stetit  super  pedes  suos  (/  V  tteg.  xiii). 
His  ergo  omnibus  superius  comprehensis,  certissime 
et  evidentissime  patet  picturas  sanctas ,  et  sanctam 
Domini  crucem,  et  sacras  dectorum  Dei  rdiquias 
dignis  et  congruis  honoribus  a  caiboUcis  et  ortho- 
doxis  in  Deo  et  propter  Deum  venerari  oportere,  non 
ut  sacrificando  eis  divinus  bonor,  et  culius  soli  Deo 
omnium  creatori  debitus  sit  a  quoquam  deferendus, 
sed  ut  in  ejus  amore ,  honore,  laude,  et  gloria  sua 
sancta,  insignia,  ct  venerabilia  vasa,  prout  decet, 
singula  eorum  ab  onmibus  fidelibus  et  reUgiosis  salva 
flde  et  non  ficta  honorentur  et  amplectantur.  lUe 
vero  Eunoroianus  et  Vigibintianus,  omnium  sancto* 


nare,  Tel  eorum  anniversaria  cdebrare  festa,  sed 
velut  yanam  observationem  et  inutilem  consuetodi- 
nem  despidens,  omnia  praeterroittit.  Ne  qoasi  per 
eorum  intercessiones  aliquid  a  Deo  postulare  videa- 
tur,  quibus  seipsum  pnnfert,  iUorum  rdiquias  ossi- 
bus  pecorum ,  aridisque  lignis  ac  lapidibus  compa- 
rando,  lampades  cereosque  in  Ecdesia  per  diera 
lucere,  oculosque  orando  ad  lerram  incliuare  prohi- 
bet,  quasi  Deus  ubique  non  essel ,  et  quasi  hoc  hu- 
miUlatis  ac  devotse  oralionis  indicium  fore  non  vide- 
retur.  Cum  In  Evangelio  de  publicano  legitur :  Ifec 
oculos  audebat  ad  ceetum  levare  (Imc.  xvui,  10).  Ste- 
phanusque  pro  lapidantibus  se  orans  genaa  posait  ia 
terram' (Aci.  vii,  60).  Sedet  Paulus  Simone  Mago  a 


CARHniA* 


550 


dsuKmilrat  in  teri  subvecto  proniis  «d  temm  orasse 
deicribitor.  Haec  aotem  interim  dixisse  sufBcial.  Ce- 
tera  vero  qaam  plarima  qast  per  aiios  fideles  homi« 
nes  et  veraces  ab  eo  prolau  andientes  et  nobis  re- 
nunliantes  didicimos,  tam  impia  et  tam  sacrilega 
babentur ,  nt  animns  Gbristianus  vel  ea  litteris  tra- 
dere,  ▼el  aliis  referre  reeaset  et  eipaveat.  Iddrco 
ilb  scribere  omittentes  ad  verba»  lantummodo  su» 
epistolse  respondere  curavimus.  Propter  istam  autem 
insanissimam  perversitatem  renuit  ad  coDvenMim 
occurrere  episcoporom ,  vocans  illorum  synodum 
coiigr  gationem  asinorom.  Sed  illi  nimium  patieotest 


A  baec  diotios  dissimolare  non  deboerant ;  neque  ad 
damna  animarom  cumolanda  et  cancrom  mortifemni 
nutriendum,  tali  erat  parcendum  bomini,  qui»  ut  ait 
Apostolus,  Deo  non  plaoet,  etomnibus  bominibos  ad* 
versatur.  Ego  vero  ob  divinae  crucis  contemptum 
zelans ,  et  zelando  commotns»  blaspbemiamque  san- 
ctorum  sorda  aure  transire  nequiens,  quia  membro- 
rum  despectus  ad  capitis  sui  redundat  injuriam,  eo 
dicente:  Qui  voi  spernU^me  tpemit  [Luc,  x,  16).  Haec 
pauca  de  sanctis  libris  assumens,  coUegi ,  si  necesse 
fuerit  ad  resistendum  diabolo ,  Christo  opitulante, 
bis  alia,  prout  ipse  dederit,  acyuncturus. 


DUNGALI  CARMINA. 

(Mirten.,  ampTiss.  Coliect.,  tom.  Yl/pag.  811.) 


CARMINA  1,  n,  m,  lY. 

DE  CAJIOLO  MAGXO. 

{Yide  Ptarologu»  tom.  XCVUI,  eoL  1445.) 

V. 
Vertui  ad  eeelenam* 
H»c  est  mira  domus  vario  depicla  metallo» 

Nobilis  in  clero,  dogmate  clara  pio. 
Aoro  tecta  nitent,  paries  argenteus  albet, 
Ex  nilido  pressa  marmore  terra  gemit. 
Hsc  formosa  domus,  victor  cognoscere  debeSt 
Gorpora  sanclorom  continet  una  trium. 

YI. 

Venut  ad  fontei, 
Hie  fons  irrignns  vitalia  dona  ministrat, 

Et  renovans  populos  mlttit  ad  astra  Deo. 
En  ibi  Christus  adest,  qui  primi  fontis  origo 

Abluit  omne  scelus,  purgat  et  omne  nefas. 
Gorrite  nunc,  poeri,  ad  latices  ondasqoe  sacratas 

Sordibus  immersis  mnnera  ferte  Deo. 

m 

VertuM  ad  fenettram, 
Ne  David  grabaUim  lentator  callidus  intret, 

Slgnetur  Domini  ista  fenestra  manu ; 
Qnadrus  evangelii  defendat  numerus  omne 

Gorpos  et  interios  cunctipotens  animam* 

VIII. 

Versu$  ad  ottium. 
Qoi  ^gyptios  agni  dudum  de  sanguine  postes  - 
Signavit,  nostros  signet  el  ipse  Deus* 

II. 

Veriut  ad  minitterium, 
Qoi  ex  doro  latices  Jossit  prodocere  saxo, 
Hic  Jobeat  porom  rundere  saepe  merum. 
Sit  libi  somma  salos  semper  sine  iine  beata, 
Hoc  optat  Martin  vestraeque  salulis  amator, 
Assiduis  Dominom  precibosque  poposcerit  almom. 
<£iernamqoe  simui  faciat  le  sumere  palmam 
Peclore  nam  poro  Domtnom  portare  memento 
Ut  ilhun  valeaa  rectorem  semper  haberOy  eic* 


B  X. 

EJdtaphium  Folradi  {abbatie  S.  Dionyiii), 

Felix  iila  hominom  est  mors  et  pretiosa  boiiorom, 

Gloria  qoam  seqoitor,  vita,  salosqoe,  quies. 
Qui  patriam  repetont  linqoentes  eztera  mundi, 

Post  miseros  loctus  gaudia  longa  tenent. 
Ex  quorom  nomero  claros  Jam  Jure  sacerdos 

Corpore  deposito  hoc  Jacet  in  tomulo. 
Claros  qoi  meritis  vitae,  spe,  nomine  fulsit, 

Yirtutum  radlis,  splendor  iibique  suis. 
Qui  probilate  pater  fuit  omnibus  atque  magister, 

lUos  arte  monens,  hos  pietate  regens. 
Ecdesiae  cullor,  fautor  peregrum,  ultor  egentum. 

Proderat  ore  cunctis  hic  pietate  pari : 
p  Eloquio  duicis,  factis  probus,  ore  serenus, 

Pectore  nectareo,  promptus  ad  omne  bonum. 
Sed  quia  certum  est  te  pahnam  meruisse  patrone, 

Pro  peregrino  me  posco  precare  tuo. 

XI. 

Epitaphium  Fardulfi  {abbatit  S.  DionyeU). 

Qui  pietate  pater,  pastor,  coraque  magister, 
Tranquillus,  placidus,  promptus  ad  omne  bonomi 

Ecdesiae  cuitor,  largus  miserator  egenum 
Fardulfos  fuerat :  hocjacetin  tomoio» 

In  hac  aede  Dei  tolli  qui  nomine  daro 
^terais  meruit  laudibus  et  precilms. 

xn. 

Alii  vertue, 

D  Egregii  proceres  Clotharios  ac  Dagobertos, 
Filius  et  pater  bic  memorantur  laude  perenni. 
Sed  magis  ecclesiam  ditavit  hanc  Dagobertos 
Cum  Nantbilde  sua  quem  exomant  aorea  bosta. 

XHI. 

Item  atH  vertut. 

Effigies  regom  hic  et  nomina  clanrrefulgent 
Praecipoi  Garoli  et  Pippini  fortis  alumni, 
Optimos  Augustos  summo  quo  patre  coruscat 
Caesar,  quem  peperit  Berta  pulcherrima  mate^; 


( 


53! 


xnr. 

Boc  Jacei  in  tamnlo  KppJna»  rex  venerandnSt 

Hesperiam  rexil,  boc  jacet  in  lumulo. 
Francia  quem  genuit  pulciira  pieiatc  repfelum, 

Nunc  tenet  Hesperia  Francia  quem  genuit. 
Nobilis  in  genere,  pulcbra  de  slirpe  coniscans, 

Quem  genuil  Carolus  nobilis  ?n  genere. 
Nubila  euncta  fugans  mundi  properavlt  ad  sethra, 

Nunc  sine  flne  manet  «ubila  cuhcta  ftfgans. 
Deque  sua  facie  superabat  lilia  pukbra, 

FulsU  clara  die&  dfiqua  sua  (acle» 
Nobilior  meritis  quam  quis  valet  ore  referre , 

In  specie  pulcher,  nobiiior  meritis. 
Unus  amor  populi,  virtus,  pax  omnibus  una, 

Dilexit  cunctos  unus  amor  popi4^ 
Rex  bonus  et  placidus,  nuUi  pietale  secundus, 

Jure  alios  rexil  rex  bon^s  el  placidus. 
Gujus  ab  ore  pio  popuiu^  ^ua  vota  metel)at,. 

SuaTla  cuncta  Ubil  citjuk  ab  ore  p^ 
fiaptat  ab  orbe  fitit  oito  iiastov  largKS  ^gfiHum 

ftaptoa  sib  are  f^it. 

XY. 
flpxtapliium  MQtMni, 
Qtti  manibus  libium,  leolor,  compreadaris  ii\m 

Hic  pra^ta  Dei  di^cere  sacra  pote^. 
Scriptorem  foraaa  ^eris  si  nqscere  curas, 

liUas  nomen  aok>  iatere  tini. 
Edidit  bunc  Ubrum  Hotbanm  ip^  ^cerdo«, 

Gonscripsit  digitis  hoc  opus  ex  propriis. 
Atque  in  honore  dedit  «aacts  sacer  ille  Uari9, 

Ut  posset  requiem  prendere  perpetuam. 
Quisquis  es,  o  lector,  libfiim  qiii  legeri^  istumi 

Det  «bi  dic  Domiuus  p^ri^tuaip  vfiqHiem. 

Iten\  qiiud. 

Hoc  recidwt  tumulo  MoibaHus  iUe  saeerdos, 

Qui  pritts  io  BundQ  mit  af9Q(«  pie. 
Feiix  ille  fuit,  mttndi  terrena  reliqttiti 

Eligit  et  san^s  diseere  litterttlas, 
Plenius  ut  Damini  poluis^t  dicere  jn^sa, 

Anle  fuit  humiU^  pieatts  amfire  Dei. 

XVII. 

EpitaphiutinWttngaU, 

Qttisquis  es  bunc  cemens  titnlum,  dic  peclore  puro, 
8it  reqaies  UU,  leclor  oplme,  precor. 


DUNGALl  RfeCLtiSl  CARMINA.  ^ 

Dhng^lQs  ttt  Tigeal  ndles  iibiqtte  tutts^ 
Atque  sttum  Jagitef  defeadas  eerpus  ip  »iP«m» 

Ne  lupus  incatttttm  dihNnSraee  ^ieat, 
Sidereum  ut  taieal  ir|te  cenpr^dere  Olympiiiii* 

Cum  sanclis  vitam  parllcipiire  queat. 
Quserere  divinom  non  cessal  noele  dieque 

AutiUum,  at  posdt  vincere  ottncta  mala. 
mvlilas  Tariat  lenmit  mandi  peritari« 

A  moBdi  caris  lUMra  eorda  vebil, 
Atque  regit  prepriam  }Q8to  jmderamiae  camem* 
.  Pro  caf  nis  vtiiQ  he  pereat  aniola* 
]{9jtiferasque  rogat  mundi  conleinnerc  pompas, 

Goelestis  regni  quaerere  lucra  rogat. 
Iq  D«nani  meditaai  tnto  conamine  lege, 
i     Et  servit  Domino  mens  pia  jure  suo. 
Piscipulos  propriqj  iUustrat  lumine  sacro, 

Geu  posita  in  celso  clara  lucema  loco. 
Scripturas  promit  casto  de  pectore  sacras, 

Edocet  inflrmds  et  vUidbs  parifer/ 
Lacte  rigans  pueree,  ei  dat  eapleatibus  escam, 

Hi Ac  iao  ut  Oapilaai,  imle  ^dibam  patifin 
Geu  pia  mater  alit  natos  eiim  mente  benigna, 

Escam  grandOivtB^  isc  rudibns  iribuens. 
Plura  quid  enteinertoi  sanctls  vHnalihns  iatiaf 

Dicere  quas  netiueo,  seribefe  nm  nSm^ 
Pectore  siiluereni  verba  eea  finniiia  aMia, 

Nec  sic  sufficerem  difaa  referre  tibi. 
Sis  sa«inai  vigeas,  opl»^  per  tempora  toBfa, 

Perpetuam  requiem  del  libi,  posee  Bee. 
^*  Solvitur  incertis  mundus  eum  casibus  iste, 

Fa  genus  bumaminfi  pessima  mors  perimii, 
Gum  venit  extr^mu(K|,  i\\\  prosm^l  1^0^11  Uvfnp* 
)e  moais  nuUus  le^e  ^eluiqa  ^^U 


EpkafMufA  Authelmi  momM. 

Autbelmi  monachi  busto  sunt  membra  sub  isto, 

Mors  inimica  aanit  qiipm  taiil  in  teneris. 
Principio  vil»  fetit  terrBna  ceUqail, 

Despexit  mundam,  nunc  super  astra  micat. 
Nobilis  in  genere,  pkicidus,  bonus,  ommiittt  »|out. 

NobiUor  merilis,  qaaol  valel  ore  loqui. 
D  Atque  fuit  sapiens,  humiiis,  pielate  repletus, 

Ingenio  fortis,  fu|sit  ii|  ocbe  petens. 
Quisqyi^,  q  lep|ar,  tilulum  qui  perlegis  i^tUffi^ 

Perpetuam  lequi^pi  det  sibi,  posce,  Peii^ 


ANNO  DOIIINI  DCGCX^I^Tl* 


8.  ADALHARDUS 


ABBAS  CORBEIENSIS  DH  GALUA. 


NOTiTIA  HiSTOftlCA  IN  S.  ADALHARDUM. 

{VlbBl.  A^  6S.  Ora.  S.  feoed,  (M.  (Y,  p.  900.) 


i.  Adalhardns  patrem  babuH  Bernartim  sau  X  ^  saiKtnm  Adalhardam  pertinnisse  dicnntvr :  qma 
Bemarduro ,  Garoli  Martelli  filium ,  Pippini  regis  omnia  superiori  ssculo  alienata  ^  nescio  an  breri 
fratrem,  p|ii^pill  Garoli  Magni  j  f  ifei|^  nniqafctum 
quidam  exlegitima  coi^*nge,  alii  exconcublna  pro^ 
genitum  aiuni.  Morum  fundamentum  est,,qiiod  Ca- 
rolus  Martellus  in  regni  divisione  nullam  ralibnem 
habuit  nisi  Garolomanni,  Pippini  et  Grifonis;  balM- 


turus  etiam  Remigii,  Hieronymi  et  Bernardi,  si^ 
seque  ut  illi,  legitimi  fuisscnt..  uic  (^iT.Benihartiii» 
Caroll  Magni  palruus,  aui  una  cum  Garolo  ipso  in 
Italiam  i  Der  montem  Jovis  cum  una  parte  exerci- 
ius  I  profeclfis  est  contra  DesideFiqm  Langohardp^ 
jnim  rcgeiif  annp  773,  lestai^te  p||;mQardo :  quiqiie 
Inter  ir^lres  couscriptos  monasterji  Sapcti  Galli  np- 
m^raiur.  tlxoris  nomen  geuusque,  ex  qua  filios 
tres,  Adalbardum,  WaUm  et  pcifnarium;  et  ()|ia$ 
duas.  Gundradam  et  Tbeodr^dam,  su^pepi^,  h^cte- 
nus  uiscere  non  Ucuit.  Saxonicam  ^am  fuissc  ip4^ 
coUigo  Quod  Radbertus  in  iib.  i  d6  Vita  WaLe  ao- 


redibunt  ju  po^seioneiii  at^ail«  Corimfpsis.  Gerte 
Adelbarlus  inter  comiles  et  primales  Udrolomanni 
|n  Austria  regnantis  ab  Eginhardo  recensetur  ad 
annum  771 ,  quod  argumento  est  Adalhardum  no- 
«tnim,  qai  tum  comes  <*rat,  subfuisse  regno  Au- 
strasiano ,  ad  quod  Belgica  provincia  pertinebat. 

t.  Vafias  dignilftte^^ie  ac  feliciter  gessit  vir 
sanctus,  facta  monasticae  vitae  professione.  Fuit  ia 
prinris  abbas  utriusque  Gorbeiaey  antiquae  scilicet  in 
Gallia  et  oovs  in  ^fopja*  cuju^  prapcjp(iq$  ^uOor 
fuit  cum  Wala  fratre  suo.  Exstat  in  vetusto  c6d(ce 
membraoeo  catalogiis  abhatiim  ejus  ipci,  dcsinehs 
in  Ratoldp  abbale,  cui  alii  abbates  secoada  mand 
adJiti  leguntur. 

4.  Ad  h<ec  primus  e  nostris  Adalhardqs  ad  regni 
administralionem  a  Carolq  Magno  vocatus  est,  c  ut 
regnum  Italiae,  quae  sibi  coinmissa  fuerat,  et  ejas 


batis,  cap.  12,  tradit,  Walam  (quQil  etiam  de  AdaU  -o  regem  Pippinum  juniorem  ad  statum  reippblicae  et 


bardo  dicendum)  <ex  genere  Saxonum>  fuisse': 
quo(f  cuip  q^  patern^  stirpe  dipi  non  possit,  de  ina- 
lerna  ipierpretandqm  e^^  Eonim  fratres  patni(iles 
t\  tiieronymo  fuere  sahctus  Folcuinus  Morinorum 
episcopus»  e(  Fulradus  abbas  monasterii  Sancti 
Quiutini.  up  saticU)  Folcuino  infra  suo  loco. 

2.  Adalliardum  io  Belgii  vico,  Yccabuio  Hustia 
(ffiiMe)»  natum  esse  tradunt  Mejertis,  Mobnus,  Joan- 
nes  Gosinus,  et  si  qui  alii.  Qui  locus  exstat  in 
dioecesi  Tornacensi  prope  Aldernandum  (Audemrde) 
oppldam,  sanctl  Adalhinrdf  fonte  et  cotiu  celebratus. 
inud  tamen  movet  qood  U|istix  non  per  Adalhar- 
dum,  sed  per  Conradum  coniitem,  in  possessionem 
Corbeieiisls  monasierU  venisse  memoratnr.  Nam  in 
quoda'm  recenliori  chronico  ms.  ejus  monasterii 
1^0,  Odonem  ex  abbate  Corlieiensi  Bellovacensem 
qHscopom,  pactione  facta  cum  Ag;inehno  Torna* 
censi  episoopo,  <  ecclesiam  de  Hustia  construxisse 


ad  religionis  culium  uliliter,  juste  atque  discrete 
honestius  informaret.  Ubi  lantam  promeruit  lau- 
dem,  ul  i^uibusdam,  ita  ut  fertur,  iion  homo,  sed 
pro  virtutis  amore  angelu^  prsedicaretur,  i  inquit 
Radbertus,  qui  etiam  egreglum  papae  Leonis  elo- 

fium  de  eo  refert.  Idem  nuinus  e:(cepit  W^I^  frater 
dalhardi,  po  missus  a  Luuovico  Augusto  una  cum 
Gerungo  osliariorum  magistro,  <  quorum  consilio  et 
in  re  fan\iiiari»  e(  in  negotiis  ad  regni  pommoda 
pertinentibus  uteretur  >  Lotharius  ejus  fltius.  Ada- 
fhardus  ex  fialla  reversns,  <  prinras  inter  eonsili^ 
rips>  CJaroii  Ma|{ni  habitus  est,  ut  ex  Hincmafo  p^ 
tet,  eamque  dignitatem  retinuit  Ludovico  imperaiitei 
teste  Paschasio  in  Vitse  num.  53. 

5.  Praeterea  Romam  a  Garolo  Augusto  missus  est 
ad  Leonem  papam  anno  809,  una  cum  Bemario 
Warmatiensi  et  Xesse  Ambianensi  episcopis,  quibua 
socius  etiam  datus  Smaragdus  abb^s  monastarii 


aono  8/4,  in  bonoreu)  aposlolorum  Petri  et  Pault,  p  Saoeti  Micbaelis  in  pago  VeroJunensi :  ut  contentio 
ea  conditione  ut  Corbeiensis  jurisdictionis  remane-  ^  ^'^  *v-^««^«:^«^  c.^:..!...,  ^«««i:  ».,r»»/vi.A  i«x«n»A  «nA. 

iret,  sacrumque  oleum  et  chrisma  singulis  annis 
episcopps  Tornacensis  dooaret.  >  Tum  subduniiir 
haec  verbfi| :  <  Et  hanc  viltam  de  Huslia  quiiiam  Con- 
radus  comes  superiori  anno  ecclesiae  Corbeiensi  do- 
narat.  >  Et  tamen  sancti  Adalhardi  patnmoninm  in 
Belgio  plttrimiim  fuisse  docet  nos  idem  chrunicon, 
ubi  de  Hildeberto  abbate  :  cujus  tempore  Nort- 
manni  anno  ^2  Corbeiense  monasteriuni,  quod  tum 
apud  omnes  celeberrimum  erat,  iii  multis  diruisse; 
totumque  patrimonium  beati  Adalhardi,  videlicet  Bi- 
ringuas,  Montem-Aquarum,  Gomplas,  et  Molasi 
cum  a^acentibus  castellis  combussisbc  >  feruntur; 
qux  villx  omnes  in  Belgio  sitae  sunt.  Biringuae» 
vutgo  Berinahen,  in  paeo  Leodicensi,  uli  et  Moiites- 
Aquarum,  Montenac;  Gompbe  et  Molae  in  Brabanliae 
pago  dicb  Cadipioensi.  Alia  plura  in  illis  partibu^ 


de  processione  Spirilus  sancli  auctore  Joanne  mo- 
nacnoHierosoIymiianoexorta  finiretur.  Haec  constant 
iuin  ex  monomentis  Gonciliorum  Gailiae»  tum  ex 
collatiope  h^p  de  ire  habita  Rom^,  quam  cpllationem 
scriplis  mandavit  Smaragdus,  tum  ex  epistoia  Leo- 
nis  ad  Riculfum  episcopum.  Interfuit  etiam  al)lias 
iioster  synodo  Noviomagehsi  ad  GEsiain  ailno  8i4i 
^  Frodoardi  Itb.  u,  cap.  18. 

6.  Denique  litterarum  studils  noa  humanionbud 
modo,  in  quibus  maxime  pro  tempore  excelluit,  sed 
etiam  sacris  addictus  fiiit.  Qua  in  re  erat  <  P^itiis 
Augusiini    velut  pedisequus   operum   clariasiinus 
imitator;  >  ob  id  Aureliu$  Augu$tinus  appellatus,  ut 
memorat  Paschasius  in  Yit^  num.  44  et  21 ;  €i\i  et  < 
num.  18  addwcit  cffregium  spc(iimen  ojns  elo^ueq.-  .' 
tiae  et  intrepiiii  zeli,  fragmenlMm  scilicet  unius  •  k 
multis  ^pisttilta  Adalhafdi,  qua^  omnea  eichUsat 


8S& 


S.  AA&LHABfil  ABIUtB  COBBEaEHSIS 


SW 


dolemus.  EJusdem  libnim  de  ordine  palaiii,  eiiam 
deperditum,  hudat  HiDcmarus  Rhemorum  aDtisies 
in  epistola  de  recta  novi  ac  juvenis  regis  Institu- 
tione,  cap.  12,  bis  verbis  :  <  Adaihardum  senem  et 
saptentem,  domni  Garoli  imperatoris  came  proptn- 
quiim,  et  monasterii  Gorbeisb  abbaiem,  inier  priinos 
consiliaiios  primum  in  adolescenlia  mea  vidi :  cujus 
libelliim  de  Ordine  palatii  iegi  et  scripsi.  >  Exsuit  in 
Spicilegii  tomo  IV  liher  de  statntis  monasterii  Gor- 
beiensis  Adalhardi  mandato  conditus,  in  cditis  im- 
perfectus  inlerpolatusaiie  sub  hoc  titulo  :  Brevis^ 
quem  Adalhardui  ad  Corbeiam  tegretsui  anno  m- 


A  earnaiionh  Domini  823,  mente  Jannane^  indiett&ne 
15,  imperii  vero  §loriosi  Ludomd  Augusti  8,  fieri 
jnuit,  In  eodein  co<1ice  membraneo,  ex  quo  iiaec 
statuta  descripta  sunt,  ha^entur  Capitula  damni 
Adalhardi  abbatis  de  admonitionibus  in  cong^ega^ 
tione^  id  est,  ut  quifem  inlerpretor,  sumnnariai  re- 
rum  quas  roonachis  suis  inter  concionandum  sole- 
bat  inculoare.  Postremo  Fro.ioardus  in  Historue 
Rhemensis  lib.  iii,  cap.  25,  testatur  Htncmanim 
Odoni  Beivacensi  episcopo  scripsisse  cpro  ralione 
lunte  paschalis,  et  lectione  quam  Adalhardus  abbas 
inde  composuit.» 


^    STATUTA  ANTIQUA  ABBATI^  S.  PETRI 

CORBEIENSIS 

QUJS  MONAGMIS  SUIS  PIL£SCRIPSIT  SANCTUS  ADALHARDUS  ABBAS. 

(Apud  CaDlslom,  SpiclL) 


«*' 


CANISII  MONITUM  PBiSyiUM. 


Pragmenta  Statutomm  Yeteris  Gorbeix ,  qute  no-  B 
bilissimus  Adalhardus,  abbas  sanctissimus ,  olim 
8uis  monachis  cum  ab  exsilio  reversus  riiisset  anno 
Ghrisli  8i^  pnBScripsit,  e  schedis  membranaceis 
ejusdem  abbatiie  chartarii  eruimus,  ea  auidem  tem- 
pestate  exaratis  ,  sed  silu  et  mucore  aliqiiantulom 
laberactatis ,  visum  subinde  fugiebant  cliaracteres, 
adeo  ut  fere  milil  divinandum  iuerit.  Verha  exsoleta 
et  trivialia,  quse  illa  ferebat  setas,  eiucidare  oper» 
pretium  puuvi,  ne  quid  leciorem  moraretur.  Gxte- 
rum  biographus  S.  Adalhardi  B.  Gerardus  in  ca- 
pite  8  illorum  cnm  iaiide  meininit  Statutorum,  ad 
bunc  moduni :  €  Qiiam  efficax  fuerit  (Adalhardus)  in 
dispositionibus  ordinationis  suse  qui  nosse  voluerit, 
inubro  qtii  de  his  conscriptus  est,  legere  poterit 
non  sine  grandi  admiratione :  ubi  etiam  prospiciet 

(a)  Excidit  liber  de  quo  bic  Hincmarus* 


rniam  sapienter  a  sapiente  disposita  foerit  domas 
Gorl>eiensis  ecclesiae.  i  Porro  prxter  ea  qox  a  tene- 
bris  ac  situ  vindicavi  fragmenta ,  superf  st  dmitnxat 
Index  capitum  nnmero6l.  Edidit  et  alium  librum 
e([regius  ilie  abbas  ad  regis  animum  GhrisUanis  mo- 
nbus  imbuendum,  et  aulse  ministros  in  siiis  quosqne 
officiis  recte  ac  prudenter  instituenJos  coutinendos- 
que,  Hincmaro  teste  oculatoin  episiolse  ticap.  12  : 
c  Adaihardum  senem  et  sapieiitem ,  i  ait  ipse , 
c  domni  Caroti  llagni  iniperatoris  propinqunm,  et 
roonasterii  Gorlieiae  aNbalem,  inter  primos  consiGa- 
rios  primum  in  adolesceniia  mea  vidi.  Gujus  libellam 
de  Ordine  palatti  legi  et  scripsi :  in  quo  inter  caeiera 
continetur,  duabus  principaliter  divisionibus  lotiut 
regni  statum  constare,  anieposito  semper  el  nbique 
omnipotentis  Dei  judicio  (a),  etc.  i 


BREVIS  quem  Adalhardus  ad  Corbeiam  re^essus  anno  incarnationis  Domini  Dcccxxn, 
mensis  Jaouarii,  indictione  xy,  imperii  vero  gloriosi  Ludovici  Augusti  yiii,  fieri 

JQSSit. 

C  separatim  habendi,  et  tunc  liberandi  sunt  secondum 


GAPUT  PRIMUM. 
Isti  sunt  provendarii «  qui  omni  tempore  aeqaali- 
ter  et  pleniter  in  nostris  diebus  esse  debent.  Et  si 
tmus  ex  eis  mortuus  fuerit,  statim  alter  restitiiendus 
est,  ul  ille  numerus  semper  sit  plenus,  et  nuilus 
amplius  in  illo  numero  addatur.  Et  quamvis  modo 
Sint  alii  clerici  superflui ,  sicut  est  Savaricus,  et 
aliquanti  alii  ad  illara  cellam ;  vel  laici  aliqui ,  sicut 
ibi  ad  ipsam  cellam,  et  sicut  iili  Wiiiedi,  et  Geriola, 
et  Bniningus  Saxo,  vel  Germanus  Bituradi,  vel  si 
alii  adhttc  roittantur  clerici ,  vel  laicl ;  non  tamen 
ad  illum  numerum  cl  adjungendi  sunt ;  sed  semper 


quod  temporis  ille  qui  praeest  eis,  singulis  dare  jus- 
serit.  Isti  vero  cl  u.io  semper  tenore  in  nostris  die- 
bas  liberandi  sunt,  sicut  bodie  per  singulas  officinas 
liberantur ;  alii  sic ,  alii  vero  sic ,  quod  ideo  hic 
scribere  necesse  non  fuit ,  quia  ex  usa  quoUdiano 
tam  dantibas  quam  accipientibus  notissimiun  esl;  et 
ipsi  mini3teriales  babent  inde  singuli  breves  snos ; 
id  est,  camerarius,  cellerarius  et  senescalcus. 

De  elericis,  Pulsantes  xii ,  alii  clerici  vii.  Ex  bis 
ad  cellerarium  ii ,  ad  lavendariam  ^  fratrnm  unos, 
ad  carticulam  abbatis  unus,  ad  domum  infinnoram 


•  Provendarii.  Si  Acherio  credas,  ita  dicti  siint  a     bendarios  vocant. 
providendo,iique  sunl  quos  vernacula  liuffua  dicimiis         ^  Lavendariam.  Lavacmm  ,  lavoir^  ait  Acherias  : 
po«rvdyrurs;sed  muiioreciiusBaiuzius,  dum  hicagi      curlicula  vero  a  cohorte  derivaiur,  id  esl  horto, 
Contendit  de  certo  canonicorum  numero,  quos  prse- 1)  Gal.  courtiU 


ttt  CTATOTA  RO  IDIIACillS  SDB.  »1 

tm.  AlitfTem  neeenHttes  qnas  derici  faeere  de»  A  Domini,  S.  TlieopAanlge,  Mina  doniM  Baltliild» » 


bent ,  per  pnlgantes  fiant.  £t  ideo  necesse  est  ut 
tales  ibi  ponantnr,  qui  omnes  necessilates  interiores 
faeere  possint,  et  de  familia  nostra  sint ;  nec  contra- 
dicere  quidqnam  andeant,  et  jnxla  quod  esse  potest 
ut  o.liciales  sint,  et  de  ipso  ofiicio,  vel  religione  sua, 
post  prxpositiim  et  decanum ,  ad  custodem  saiicti 
Joannis  respiciant :  nec  omnino  sine  custodia  relin- 
quanUir,  ne  propter  aliquam  turpitudinem  iiiorum 
religio  monasterii  blasphemetnr. 

Item  de  laieis,  Matricularii  •  duodecim ,  laici  tri- 
giiita.  Ad  primam  cameram  sex,  sutores  tres;  ca- 
Talarii  duo;  fullo  nnus.  Ad  secundam  cameram 
quatuordecim.  Ex  his  ad  cameram  unus ;  fabri  gros- 
sarii  sex;  auriflces  duo;  sutores  duo;  scutarii  duo; 


Puriflcatio  S.  Mariae ,  Primo  die  je]unionim  Qua* 
dragesimae ,  adeo  ut  spatium  habeant  confessiones 
suas  renovare;  Coena  Domini,  Parasceve,  Sabbato 
sancto,  Quarta  feria  in  Pascba,  Rogaliones,  tri- 
duo ;  Ascensio  Domini,  S  Joannis  Baptiske,  S.  Pelri, 
S.  Marcellini,  S.  Firmini,  S.  M.nrtini,  S.  Andreae, 
Vigilia  Natalis  Domini.  Et  illi  dies  de  quatuor  tem- 
pori])u8. 

CAPUT  m. 
H»c  sunt  quae  clericis  nostris  canonicis  snpra 
scriptis,  qui  specialiter  pulsantes  dlcuntnr,  dari 
debent.  De  vesUmento :  tunicas  duas  albas  et  terliam 
de  alio  colore  :  et  caiigas  quatuor,  femoralia  duo, 
soccos  iiltrinos  ^  doos,  calcearios  qnatuor  cum  solis 


pergaminarius  unns;  saminator  unus ;  fusarii  tres.  B  novis  ,  exoepiis  denariis  octo  ad  calceamentum » 


Ad  tertiam  cameram,  tres :  ad  cellarinm  et  dispensam 
portarii  duo;  ad  domuni  infirmorum  nnus,  gararii 
dno ;  ad  lignarluro  in  pistrino  unns ;  ad  portam  me- 
dianam  unus;  carpentarii  quatuor;  roattiones  qua* 
tuor;  mediciduo;  ad  casam  vassailorum  duo.  Isti 
sunl  infra  monasterium. 

Itli  ^ero  extra  monaeterium,  Ad  molinuro  dnode- 
cim :  ad  piscariam  sex ;  ad  stabulum  duo ;  ad  hortos 
octo;  ad  Buriam^  septem ;  ad  arl)oretam  novam  duo; 
berbicarii  duo ;  ad  vivariiim  quinque. 

CAPflT  11. 

Isti  autem  snnt  dies  tredecim ,  in  qnibus  eis  pro- 
pter  amorcm  Dei  el  honorem  sanctonim  dierum , 
excepto  provcn''a  sna ,  si  non  amplius ,  vel  talis 


vuantos  duos ,  mulfolas  duas.  Hxc  omnia  anno. 
Cappam  vero  de  sago,  et  peliiciam ,  cottum  aut  le- 
ctarium,  sive  sagum,  in  tertio  anno  accipiant.  Ista 
omnia  de  illo  vestimento  debent  accipore,  quod  fra- 
tres  reddunt  dum  accipiunt  novum ,  et  talia  de  his 
eligantur  illis  qualia  inveniri  possunt  utiliora.  Caete- 
rum  capells ,  hroccus ,  sive  cuculla  de  sago  unde 
hroccus  fieri  possii,  ad  arbilrium  prioris  erit. 

CAPUT  IV. 
Constituimns  ad  hospitalem  pauperum  quotidie 
dare  panes  de  mixtura  •  factos,  quadraginta  qulnque, 
libraruni  trium  et  dimidiae,  et  de  frumento  vel  spelta 
panes  quinqne ,  quales  vassalii  accipiunt,  ut  fiant 
simul  quinquaginta.  Ipsi  vero  panes  isto  modo  par- 


consolatio  dan  'a  est :  id  est  inter  doos,  panis  nnus  ^  tlanttir,  ut  duodecim  pauperes,  qui  supra  noctem  ibi 


va£saIlorum  tnlis  qiii  fiunt  ex  modio  uno  triginta ; 
et  uiiicuique  cuiusiibet  generis  pulmenti  media  li- 
bra :  et  unicuique  plenns  calix,  si  fuerit  unde,  de 
vino,  sin  antem  de  cervisa  fratrum.  Nativitas  Do- 
mini,  Theopbania,  Missa  domnae  Balthildse ;  et  ipso 
die  de  mlnisterio  camerarii ;  Purificatio  sanctae  Ma- 
rias,  die  Dominica  initium  Quadragesimae ,  Ccena 
Domini,  Pasclia,  Ascensio  Domiiii,  Pentecoste,  Missa 
sancti  Joannis  Baptistae,  sancti  Petri,  sancti  Martini, 
sancti  Andreae. 

Simiiiter  etiam  isli  sunt  dies  quibus  eis  ab  opere 
Domtnico  ^  parcendum  est  (excepto  illud  ad  victum 
praeparandum  pertinet) :  Nativitas  Domiiii,  S.  Ste- 
phani ,  S.  Joannis ,  Natale  Innocentium ,  Octaba 

•  Malrieularii.  Nomina  obscnra  explicare  pergit 
Acherius.  Matriculurii,  margniUiere,  ecclesiarum  cu- 
sto.Ies«  aut  administratores,  sive  etiam  qiii  curam 
gerunt  paiiperuni.  Cavalarii,  equites  aut  aurigse. 
PergamiDarius,  qui  pergamenum  apiat.  Samtnator, 
aut  saiiiiator,  qui  cote  acuit.  Fiisarii  iidem  qui 
fusores.  Gararii ,  quos  dicimus  gruyen.  oui  nemo- 
ribus  secandis  pnesunt.  Matliones,  qoi  edulia  prae- 
parant. 

^  Buriam.  Buria,  pergit  Acherius,  locus  ubi  lintea 
dealbaotur,  seu  lixivio  sordes  abluuntur,  Gal.  Btt<- 
rie.  Arlmreta,  locus  arboribus  consitus.  Berbicarii, 
pastores  ovium,  bergen.  Vivarium  ubi  pisces  nu- 
triuiitiir,  tivier, 

^  Opere  dominieo.  Obsequio  dominis.  debito ,  ut 
vidit  Acherius. 

*  Soew  fiUrUm.  Quae  hoc  capite  obscQriora  mk 


manent,  accipiant  singuli  umisquisque  panem  suum, 
et  in  craslinum  nnusquisque  ad  viaticum  dimidium. 
Hospitalarii  autem  duo,  qui  ibi  deserviunt,  de  sopra 
scripto  nuniero  unusquisque  panem  unum  :  nam 
panes  qulnque  frumentacii  debent  partiri  inter  pe- 
regrinos  clericos  qui  in  refectorlum  ducuntur  ad 
yiaticum ,  et  infirmos  qui  ibi  sustentantur  :  ipsam 
tamen  distributionem  panum  arbitrio  committimus 
hospitalarii ;  ea  videlicet  ratione,  ut  si  veiierit  major 
numerus  pauperum ,  aut  plu^  aut  minus  indigentes» 
sicut  sunt  inedia  defecti ,  aut  pueruli  parvuli ,  ipse 
discernat ,  juxta  quod  oportet.  Quod  si  contigerit 
aliquo  tempore  minus  venire  pauperes,  ipse  hospi« 
talarius,  et  magister  ejus  senior  porlarius ,  in  me« 

I 

mina  occurrunt,  ita  interpretatur  Acherius.  Socci » 

f[enus  calceamenti,  Gal.  soque$  :  ii  debent  esse  ex 
iltro,  lioc  esl,  grossiori  paiino,  quem  feutre  vocaiit. 
SokR,  pamoufes.  Vuanti,  sive  guanti,  gants.  lisdem 
adjunguntur  muifolae,  alias  mulfulie,  quas  dicas 
mouffUs^  aut  mitaines^  et  sunt  chirothecae  ampliores. 
Sequitur  0e//icfa,  quc  videtur  aut  vesiis  e  pellibus, 
vulgo,  peHisson,  aut  qn?e  dicitur  aumusse,  Coitum 
vero,  quod  idem  dicitur  lectarium  sive  sagum,  pai- 
lium  esi  quadratuin,  sive  cooperiorium  lectis  inser- 
viens.  Capella,  cappx  diininutivum.  Hroccus,  sive 
cuculla ,  vestis  esi  suprema ,  quae  totum  a  eapite 
corpus  tegil,  atque  indc  factum  est  rochetum. 

•  De  mixiura,  Quos  dicimiis  de  miteil ,  miscellos 
panes.  Speiu  vero  frumenti  genus;  quidam  victam 
appeilaat* 


i 


^  s.  AittCflAHBrAnMffanBKttinBns  sm 


nomerd  pro|Her  pducitatem  veoientittm  minns  dis- 
pensattir,  ut  iterum  cum  plurea  venerfnt,  quod  re* 
mansit,  dispensetur. 

Caeterls  vero  pauperibus  venientibus ,  et  eadera 
die  Feoedenlibiis,  solet  dari  quartarius ,  vel ,  sicut 
^ilximuSf  juxta  quod  hospitalarius  praeviderit  in  ma- 
jori  vei  minpri  numero  anl  necessitate  compedirei 
companaticuS)  aut  secundum  consuetudinepa ,  tri- 
bualnr. 

De  potn  iHiKim  quotidie  detar  mqdius  dimidius , 

id  est  seMHa  viiii  de  quibus  dividuutur  sexlaria 

.quatnor  intet  ilios  duodecim  supra  scriptos,  ita  ut 

vausquisque  lcciptat  caiiees  duos.  Ex  aiiis  quoque 

.-^uatnor  sez  dantur  clericts,  quibus  pedes  lavantur 


Gundum  oensQetudiDeni.  Obsterams  i|^'tur  oipnea 
quibus  ordinatum  fuerii  oflieiuin  in  boe  moiia* 
sierio,  ut  in  largitate  ac  dislributioqe  Dei  poiius 
attendant  voluniatem,  quaip  iiosine  pareitalis  exep»^ 
plum,  quoniam  unusquisque  est  pro  se  redditurus 
rationem. 

CAPUT  VI. 

Ratio,  velnumerus  anBona,  seupanis,  quidilftr, 
vel  unde,  vel  quantum  ad  monasterlum  dc^i  anai» 
singdlis  venire ;  vei  quaiiier  oistos  panis  iUvd  diibeat 
dispensare. 

Yolumus  ut  annis  siqgulis  veniant  de  spelta  bene 
ventilala  atque  mundata  corbi  pccL ,  unusquisque 
corbus  liabens  modja  xii»  bene  coagtiabi  et  rasay  ad 


^  fratribus,  unicuique  ealix  unus,  et  Willeranpo  ser-  9  istum  noYiirn  modiufn  qiiem  dominus  ipnp^rator  po- 

^uit.  Et  vcniat  ipsa  aonQna  de  ipsis  viliis  quas  prae* 
positus  specialiter  in  minjsterio  hab^t,  et  si  necesse 
iuerit  de  omnibus ,  sin  aiuem  de  i||i§  quibi^  ipsc 
jcura  abbate  consideraveriL  Istua:|  nuweriim  idee 
ialiler  ordinavimus,  ut  per  dies  sjpgulQS  anni,  qui 
sunt  cccLxv,  semper  duos  corbos  b^be^t ;  qui  simul 
&ui4  eorbi  dccxxx.  Ideo  autein  xx  addere  fecimus, 
Ut  anlea  supercrescat  quam  deQciat.  J^  quamvis 
jpsa  annona  inlcrdum  pielior,  in^erdum  deierior, 
et  aliquando  ampUus ,  aliquando  minus  de  faripa 
redderc  soleat;  nos  taraen  mediocriter  aestimanles, 
sperafnus  quod  d«  illis  duobus  corbis  semper  decem 
haberi  n)Q4ii  po^sint.  Sic  ergo  singnla  modia  xxx, 
,  panes  ccc.  Quia  siutem  certi  sumus  quod  omni 
'  tempore  uon  minus  quam  trecenti ,  et  aliquid  am- 
plius ,  semper  inius  assidue  manentes ,  et  super- 
venienles  in  monasterio  erimns,  cum  tamen  modo 
non  magis  quam  trecenii  quinquaginta  simus;  nos 
tamen  qula  aliquando  minus ,  aliquando  amplius 
quam  quadringenti  fortasse  sumus,  ita  ordinare  vo- 
lufnus  f^c  si  oroni  tempore  quadringenii  simus,  ut 
ex  ep  quando  niinus  quam  quadringenti  sumus, 
supercrcscit ,  babeat  unde  abundanter  dari  possit 
quando  amplius  sumus.  Raro  lamen  fit ,  quod-am- 
plius  simus ,  cum  hoc  saepissime  iiat  quod  muUo 
minus  quam  quadringenti  simus. 

Addamus  ergo  ex  eo  quod  de  molinis  venit  quo^ 
tidje  modia  quatuor,  et  fiunt  panes  centum  viginii, 


.vitori  eaiix  unus :  qnod  residuum  fuerit,  in  arbilrio 
'bOspitalarii  relinquimus  quomodo  illud  sive  infirmis, 
;sive  aiiis  pauperibus  dividat.  J)e  vino  autem  erit  in 
.arbiirio  prioris^.  Infirmorum  autem  nece^sitatem 
:#e9uor  portarius  debet  juxta  possibilitatem  proviJere, 
-aive  iq  cibo,  sive  in  potu ,  in  his  rebus  qu^  hospi- 
tfoiarid  desunt  ad  <^us  iniirmorum 

Si  coptigerii  venire  peregrinos  de  loDginquj^  pro- 

vinciiSy  qui  supra  scriptuiii  numerum  excedant, 
^portariuft  provideat  ejs  quae  necessaria  suni ,  iia  ut 

Bon  minuaiur  quidquam  ^^  his  quac  quotidianis  die^ 

btts  depHtat4  suni. 

CAPUT  V. 
Addimus  eliam  de  companaiico  in  cibos  pauperum 

ad  pensas  i^x,  quse  dantur  inter  caseum  et  larduip, 

el  modios  xxx  de  leguminibus,  quintam  partem  de 
.^flPima  qqam  aocipit  portarfiis  a  cellerario  de  an- 

guiUis,  yel  caseo  recentey  qui  constitutus  est  dare 
,4$  d^cero  berbicariis,  npc  non  et  de  illo  qui  de  vilUs 
.dpiaipi^if  datqr  in  dcpimam.  Simililer  omnem  quin- 

|am  d(ecifme  depepudibus,  id  est,  in  viiulis,  in  berbi- 
■  cibus,  vel  pinpibus  quae  dantur  de  gregibus  porlario, 
;  el«Am  in  caballis. 
.     insupef  disposuimus  dare  ipsi  supra  commemoralo 

hospitalarip  de  omni  argenlo  quidquid  ad  portam 

venerit  quintam  partem,  per  manus  portarii  senioris. 
.  De  quo  argento  talem  volumus  fieri  disposilionem; 

ut  non  minus  quotidie  quam  quatuor  denarii  dentur ; 


et  si  minor  fuerit  numerus  de  ipsa  quinta  ,  quam  -q  junge  simul ,  et  sun(  panes  ccccxx.  Ecce  habemus 


sufficere  possit  ad  hanc  distributionem  quotidianam 
faclendam,  abbas  si  vult  suppleat  aliunde;  et  si 
ultra  creverit,  non  subtrahaiur.  Ligna  autem  provi- 
deal  poriarius  pauperibus  secundum  cpnsuetudinem, 
fel  caetera  qu»  hle  scripta  non  habentur :  sicut 
suni  pannl  In  lectulis,  vei  vasa,  et  cxtera  quaeque. 
Bsc  omnia  supra  scripta  de  his  quae  ad  portam  ve- 
fliUBi ,  propter  illud  supplemenium  argenti ,  sicut 
supra  commemoratum  est,  dentur.  Insuper  accipial 
bospitalarius  a  camerario  vestimenta ,  vel  calcea- 

•  Friom.  !n  altero  codlce  additnr:  c  De  iaicls 
auteni,  gui  p^  benefieio  quod  tenent,  abbati,  aut 
priori,  aut  pratposilis  Intus  vel  forlB,  vel  equitando, 
vel  servitium  faciendo  serviunt,  constituimus  ut  Na- 
lali  Domini  el  Pascha  habeant  aut  duo  sext;)ria 


non  solum  acT  quadringentos  qui  raro  sunt,  sed 
eiiam  quotldie  ad  vlginit  stipra,  qui  raHsslme  fiont. 
Sed  quia  omnis  snbstantia  nostra,  qux  per  ministros 
nostros  dispensanda  est ,  semper  magis  volumus  ut 
supercrescat,  quam  deftciat :  addimus  adfauc  ex  eo 
quod  de  molinis  venit  modium  unum ,  et  fnint  quo- 
tidie  panes  ccccl,  de  molinis  xv.  CoUecto  igitur 
numero  per  singulos  dies  fiunt  in  tolum  in  anno  mo- 
dia  V.  cccclxxv;  addamus  etiam  xx  de  fllis  molinis, 
et  fiunt  V.  D.  Ex  quibus  iii.  dcl  de  spelta ;  reliqua 

cervisae,  siul  unnm  sexlarium  vini,  non  haereditario 
jure,  scd  pro  chariiale,  vel  loci  hoiiore.  Hoe  iamen 
8it>  in  voluntate  abbatis,  et  prioris,  ei  prjBposito- 
rum.  9 


vero  1.  DCCcL  demolinis  venlre  debent.  Qufa  ergo,  A    ^Honemus  efiam  ttt  hoc  eoiisldenire  bon  lAegli^t;' 


sicut  sttpra  diximus ,  magi^  ut  supercrescat  quam 
deficiat,  volumus  :  idcirco  primo  corbos  xi,  et  insu- 
per  quotidie  panes  supra  illos  cccc  provendarios,  et 
adhuc  modia  xxv  addere  fecimi|s;  cum  tamen,  sicut 
gupra  dictum  est ,  sxpius  minus  quam  aut  cccc,  au( 
certe  ultra  cccc,  esse  solcamus. 

Et  quia  ad  ipsum  molinum,  ooves,  porci,  aves 
diversae,  canes  ei  interdum  caballi  pascendi  sunt, 
addamns  adhqc  de  ipsis  moljnis  modia  cl,  et  Hunt 
in  (otum  quod  de  molinis  venire  debet,  modia  du- 
centa.  Hxc  interim  ila  dicta  atque  serva^i  sint, 
quousque  pariler  considerare  valeamus,  uiruni  ^d- 
dere  au^  sublrahere  aliqqid  necesse  sit;  Verum(amen 
jponemus  atque  o][)$ef rginus  custoden^  j^anum ,  ut 


^uod  panis  ille  qni  datur,  non  ad  miam  ttensuram 
omnibus,  sed  quibusdam  msyor,  quibusdam  vero 
minor  datur.  Et  ob  hoc  necesse  est,  ut  de  siugulis 
mensuris  panum  consideret,  quanti  de  majoribus, 
Aiediocribus,  vel  minoribus,  de  uno  modio  fieri  pos- 
suiit.  Ei  speramus  quod  hoc  facto  ei  cuncta  aperte 
palebunt. 

Ecce  ut  potuimus,  non  ut  ita  semper  ten^ndo  iir- 
memus,  sed  ut  incipiendo  probare  valeamus  qualiter 
iuantea  tenere  debeamus  hoc  qnod  ad  monasterium 
de  annona  venire  debet,  sub  has  divisiones,  quas 
supra  posuinius,  hoc  bene  invenire  posse  speramus : 
id  cst,  prlma  famulorum  nostrorum,  vel  matricula- 
riorum,  qui  semper  asqualiter  hatiendi  sunt;  secunda 


miidquid  e^inde  per  mensufam  vel  numerum  die-  °  (ratruro.  lerlia  vassallorum,  quarla  hospilum,  quinla 

rum    Septimanarum,  Vel   tOliuS   annj   mensium.  SCiri        ""J'"»"^"""  ^'^»  «/>hnlnrinrnm     «Pvla    «incrnlArnm  hnn 

potest,  CMfn  pmni  diligenMa^  scire  opn  neg)igat, 
guemadmodum  pu(p  tempi^^  rouiationis  ycnerit , 
nobis  renuntiare  sciat  qijaHter  prxsentero  annum 
administrando  transeat.  Et  V^  ^<>e  levius  scire  pos- 
sit,  separet  jnde  primo  illos  proyendarios,  qui  per 
pensas  semper  apqyaliter  et  |)a))^Qtur  ^(  liberantur^ 
quor^m  puqierus  s^piper  sequalis  ^s^  \  ni§i  forte 
idiq^apdo  mipor .;  n^g)  nunquam  fit  m^jor.  Deinde 

Jerpep4^t  p^em  fratrum»  quando  semel  yel  quando 
is  \n  (iifi  gof^pdncant,  et  ponat  semper  semotim 
jl|mp  qf\\  ^d  illorum,  opus  depntatus  est,  etconsi- 
^•fre(  quaptum  cq  temporei  quando  semper  semel, 
^qantun^  (^Q,  quandq  semper  bis  in  dic  manducant, 
et  quantum  In  nna  septimana,  in  utroque  tempore  ^ 
guando  minime,  et  quantum  in  una,  quando  maxi- 
me  impendit;  et  arbilrcmur  prope  eum  ipvcnire 
posse,  de  quantQ  yaleat  panp^  v^l  modii^  ad  eorum 
bpus  transife. 

In  isto  numero  ponendi  sunt  omnes  qul  panem 
fratrum  accipiunt,  excepto  hospites  qui  hunc  quoti- 
die  non  accipinnt.  Observet  autem  ne  tantum  pariter 
de  fiaDtt  fratrum  fadat,  u(  remanendi  nimium  obdu- 
fescsl;  quod  si  feeerit,  eo  tempore  qnando  ille  illum 
^nmemBi  probal,  ipse  pams  tollendus  est,  et  alter 
pro  eo  ponendns.  Qoia  vero,  ut  diximus,  modo  se- 
mel,  modo  bis  in  die  maBducamus,  et  nunc  plures, 
tfnnc  paueiores  siimus,  6i  numerum  nostrum  quanti 


pulsantium  vcl  scholariorum ,  sexta  singulorum  huo 
iJiucque  provendariQrum:  ex  quibus  tamen,  ut  dixi- 
mus,  nuilum  qui  semper  aequalit^r  habeatuf  d^finire 
i)i|merum  possumus. 

CAPUT  ¥fl. 

De  molinis  vel  cambiis  talis  volumus  nt  sit  ratlo. 
Primo  ut  nnicuique  molinario  mansus ,  et  vi  bonua- 
ria  «  de  terra  dentur ,  quia  vdlumus  ut  habeat  unde 
ea  quae  ei  jubentur  perflcere  valeat,  et  illam  moltn'- 
ram  salvam  faciat :  id  est,  ut  Iwves  et  reiiquam  pe- 
cuniam  habeat  cum  quibus  laborare  possii,  unde  et 
ipse,  et  omnis  familia  ejus  possit  vivere,  porcos,  au- 
cas,  et  puUos  nntrire,  molinum  componere,  et  omne 
matriamen ,  quod  ad  illud  molinum  emendandum 
pertinet  adducere,  sclusam  emendare ,  molas  addu- 
cere,  et  omnia  quse  ibidem  ad  habendnm  vei  lacien- 
dum  necessaria  sunt,  et  habere  possit  et  facere:  et 
ideo  nolumus  ut  uHum  alium  servitium ,  nec  cum 
carro,  nec  cum  cabaHo,  nec  manibus  operando,  nec 
arando,  nec  seminando,  nec  messes  vel  prata  coltt- 
gendo,  nec  braces  faciendo,  nec  humionem,nec  ligna 
solvendo ,  nec  quidquam  aliud  ad  opus  dominicum 
faciat,  sed  tantum  sibi  et  suo  molino  serviat.  Porcos 
autem,  aucas,  et  puilos  quos  de  suo  molino  incras- 
siare  debet,  de  suo  nutriai ;  et  ova  solvat,  et  ea,  ut 
diximus,  quee  vel  molino  necesse  est  facere,  vel  qtis 
de  molino  debet  exire,  illa  tantum  studeat  procurare. 
^uod  vero  supra  diximus ,  ut  ii  modiorum  ad  opus 


Mse  debeamug  deOntre  nunquara  possumus ;  st  Ipse  ^  npstrum  de  molinis  ad  monasterium  venire  debuis- 


aliam  ralinnem  meliorem  ad  boc  probandum  inve* 
nlre  polest,  cum  Dei  graiia  faciat. 

Similiter  de  vassaliis  nostris;  simiiiter  etiam  ad 
portam ;  quoram  numerug  certus  esse  non  potest,  si 
Bodemsensa,  qoem  supra  diximus ,  per  dies,  per 
septimanas,  per  menses»  qnandominime,  quando 
mediocriteri  qniamdo  maxime  dat,  sstimare  co^rit, 
putamns  eom  dmiiino  inyenire  posse,unde  per  totum 
annum  valeat  transire.  Nam  de  putsanlis,  de  scho- 
iariis,  de  reliquis  derici^^  sen  laicis  nostrls,  yel 
extr^oeis,  faci(e  seiri  potest  qn^iter  eos  liberare 

*  Bonuaria.  Obscura  vox,  quam  non  nisi  ex  con- 
Jectnra  quis  intelligat.  Acherius  suspicatur  legendum 


sent,  non  hoc  ideo  diximus  ut  illam  aliam  molturam 
nb  illo  granario  separemus ,  sed  ut  ipse  hoc  anno 
probare  studeat,  utrum  addere,  vel  subtrahere  ne- 
cesse  sit,  et  ad  tantos  provendarios,  et  ad  ea  opera 
qu»  omni  anno  in  monasterlo  fiunt :  ut  sunt  vende- 
mise,  horti,  prata,  et  his  similia,  cum  tanto  numero 
per  totum  annum  transire  valeat.  Tolumus  etiam  lit 
itla  modia  anleriora  mrm  iiiis  moliaariis  ad  istum 
novum  modium  aestimare  faciat ,  cum  omni  fliM|iiall- 
tate,  quauta  modia  de  illis  foei^nt  ista,  et  seeundum 
ihaec  modla  quantum  eis  coBvenit,sic  solvant  in  tatna 
eofnm  censum,  sive  de  annona,  sive  debrace.  Yol^' 

$ex  ba9aria,h(K  est,  spftlia  ||mi  ^Ymm  U^>3im 
arare  possimi. 


i 


545  S.  ADALHARM  ABBATIS  GORBEIEMSIS  544 

mos  ot  ipfii  molinarii  »nguli  integram  causam  ba«  A  dam  sive  ad  alias  necessitates  explendas  fossorios  ^ 


beant  ad  providendum  cum  rotis  vi.  Qnod  si  nolue- 
rint  habere  vi,  si  medietaiem  de  illa  causa,  id  sunt 
rotx  III,  non  habeat  nisi  medietatem  de  iila  terra , 
qua;  ad  illum  mansum  pertinet,  id  est  bonuaria  iii , 
et  socius  cjus  alia  iii ,  et  inler  illos  duos  et  integram 
molturam  reddant,  et  iniegrum  servitium  faciant, 
(|uantum  ad  illum  unum  molinum  pertinet  de  opere, 
vel  de  sclusa,  vel  de  ponto,  vel  de  omnibus,  quantum 
aingulis  niolinis  deputatum  est. 


LIBER  IL 

Hffic  est  ordinalio  hortorum. 
CAPUT  PRIMUM. 

Ut  fratres  qui  eos  laborare  debent,  sine  molestia , 
vel  aliqua  incommoditale  inhonesta  possint  in  eis  of- 
ficium  sibi  commissum  ad  communem  explere  utili- 
tatem,  constituimus  ut  mansiones,  qux  ibi  necessa- 
riae  sunt,  et  sepes  faciant  quandocunque  necesse 
fuerlt,  et  emendent  majores  de  bis  villis :  ad  primum 
ostium  quod  est  juxta  vivarium,  de  Waniaco,  et  Ci- 
piliaco;  ad  secundum  de  Villa;  ad  tertium  de  Albi- 
niaco  et  Cerisiaco:  ad  quarium  de  Yernis,  et  Taziaco. 
Et  idem  ipsi  dent,  unusquisque  ad  borlum  cui  deser* 
vit  in  lertio  anno,  aratrum  1  jugum  cum  aml^Iacio  et 
conjunclis,  quandtTnecesse  fuerit ;  el  in  quarto  er- 
ptiam  «  in  hortum  excolendum  semper  ad  Missam 
sancti  Marcellini :  et  posiquam  tempus  venerit  quo 
necessarium  fuerit  hortos  a  noxiis  purgare  berbis,  id  n 
estamedio  Aprilis  ad  medium  Octobrium,  omni- > 
modis  absque  negligentia  vel  aliqua  substraclione , 
semper  finitis  viginti  diebus,  veniat  unusquisque  de 
ipsis  majoribus  ad  illum  fratrem  hortolanum,  cui 
ipse  adjutorium  facere  debet,  videre,  et  interrogare, 
quando  necesse  fuerit  sarculatores  in  illo  mittere. 

Porricini  autem  et  porri  postquam  transplantati' 
fuerint,  ascaUmiae  quoque,  allia  atque  cepe ;  h%c  tan- 
tum  debent  majores  quandocunque  necesse  fuerity 
sicut  dictum  est,  purgare ;  et  quandocunque  familia 
ad  eamdem  convenerint  purgationem,  major  ipse  per 
se,  dive  decanus,  unus  ex  illis  duobus  omnimodis  ibi 
ftit  ad  providendum  ul  studiose  et  utililer  operarii 


VI ,  bessos  11 ,  secures  it ,  dolatoriam,  taratra  n ,  nui* 
jus  etminus;  scalprum  i,  gulbium  i,  et  falcilia  n, 
falcem  i,  truncos  ii ,  cuUrum  i ,  serram  i.  Caetera 
antem  vasa  ad  ipsum  ofBcium  pertinentia,  sieut  sant 
vanni,  banst»,  vel  alia  quxlibel  hnjosmodi,  quan- 
docunque  vetera  defecerint,  dicat  horiolamis  ab* 
bati,  et  ipsc  det  ei  adjutorium  unde  possit  alia  ac- 
quirere. 

Constituimus  etiam  illis  dare  ad  conducendos  ho- 
mines,  qui  areas  levent  In  autumno ,  et  plantaUones 
primo  tempore  facere  adjuvent :  necnon  et  sarcolare 
berbolas  iu  aesiate  cuin  necesse  fuerlt,  unicuique 
fratri  hortolano  per  vices  panes  c  provendaricios , 
quos  panes  debet  dare  frater  qui  panem  providet 
B  fi*atrum ;  et  non  simol,  sed  juxta  quod  hortolano 
necesse  fuerit,  sic  distribuat  dispensator  illi  ipsom 
panem,  donec  nnmerus,  si  necesse  fueril  bortolano, 
con^pletus  fiat.  DeCur  etiam  unicuique  hortolano  a 
cellerario  de  cenisa  modium  unum,  eodem  modo 
sicut  et  panis  datur,  Id  est  non  simul,  sed  per  partea^ 
quando  et  quantum  hortolano  necesse  fuerit,  el  ipsa 
eam  reqnisierit,  donec  mensura  praedicta  compleatnry 
et  debet  unusquisque  modium  unum  accipere  de  le- 
gumine,  et  nnicuique  debent  dari  ab  abbate  solidi  v 
per  annum  ad  conducendos  homines,  sicut  dixinius; 
qui  conductitii  non  sunt  necessarii  quaerere  aliubi, 
nisi  infra  monasterium.  De  csetero  unusqnisque  fra- 
ter  quidquid  de  horto  suo  poluerit  acquirere  supra 
servidas  «,  quas  fratribus  facere  debent ,  pleniter 
absque  aliqua  deminoralione  deferant  opporlonotem- 
pore  abbati.  Bovem  disposuimus  habere  unumqueiii- 
que  suum,  ut  sine  impedimento  hoc  solum  excolant 
quse  ad  hortos  necessaria  sunt.  Hoc  praecipue  oom- 
monemus  hortolanos  ut  lucri  facere  aliquid  turplter, 
aut  petere  yicinos,  omnimodis  dedineDt* 

CAPUT  11. 

De  meiris  ^in  festivUatibut  $anclorum, 

In  nativitale  Domini  in,  in  S.  Stephanl  ii ,  in  S. 
Joannis  ii,  in  nalale  Innocentium  i ,  in  S.  Silvestri  i» 
Octava  Domini  i,  in  Theophania  ii,  Octava  Epiphaniaei» 
sanctae  Agnetis  i,  dedicatio  S.  Joannis,et  Balihildisi, 
Purificalio  sanctae  Mariae  ii,  S.  Agathae  i,.S.  Vedasti  i» 
S.  Gregorii  i,  S.  Benedicti  i,  Annuntiatio  S.  Mariaei, 


expleant  opus  suum.  Carra  vero  accipiant  hortolani 

de  bura  omni  anno  secundum  consuetudinem.  Omnia  D  Philippi  et  Jacobi  ii,  S.  Joannis  Baptlstaei,  S.  Petri  n» 

utensilia ferrea  debeni accipere  a  camerario,  qui  fa-     S.Paulii,S.MarUnii,S.Jacobii,Dedicalio  S.Pelrii, 


bros  providet  secundum  consueludinem  communem. 
Idem  si  fracta  fuerint ,  ostendat  illa  camerario ,  et 
ipse  faciat  illa  reparare,  aut  det  illi  aliud  ferramen- 
tum,  et  recipiat  illud  fractum.  Similiter  quocunque 
modo  necesse  fuerit  reparari  ea,  a  camerario  requi- 
rantor.  £t  unusquisque  habeat  ad  hortum  excolen- 

*  Erpftom.  Slve  erpieam^  instramentom  ad  leren- 
das  gleoas.  gal.  herse. 

^  tossorios,  1d  esl,  ligones. Bessos,  llgones  planos, 
mios  bichet  vocamus.  Taratra,  tarieret.  Scalpra,  ro- 
Attairet.  Gulbiuiii,  sive  gurbiuro,  ferrame^itum  quo 
.  extrahuntnr  quae  Impedimento  sunt.  Falciliay  faucil- 
Ut.  Truncos,  arcas  ligneas.  Sequuntur  banttiB,  hoc 
<st  tumm  tritone  «ptU  fUaux. 


Dedicatio  S.  Stephani  i,  S.  Laurentii  i,  Assumplio  S. 
Maris  i,  S.  Bartholomaei  i,  S.  Joannis  i,  Naiivitas  S. 
Mariae  i,  S.  Matthaei  i,  S.  Mauritii  i,  S.  Firmini  i,  S. 
Michaelis  i,  S.  Dionysii  i,  Simonis  et  Judae  i,  Omniam 
sanctorum  ii,  S.  Quintini  i,  S.  Mariini  i,  S.  Ceciljxi, 
S.  Andreae  i,  Fusciani  el  Victqrici  i,  S.  Thomae  i, 

^  Servidat.  Sive  serviasT,  serta  vel  fasciculos  ex 
herbis  floribusve. 

^  De  meiris.  Meiras  sic  Acherius  interpretatur:  id 
quod  inierim  ob  mercedem  obsequio  praestlto  porri* 

Situr.  Gal.  mereauXf  scrupus,  vei  caiculus;  deinde 
ata  opportuiiiute  reddito  calcuk)  pecunia  nume* 
ratur. 


54$  STATUTA  PRO  MONACmS  StJI&  &M 

•:n  Goena  Domini  ii»  in  Sabbato  sancto  i,  in  sancto  A  in  aliquo  postponat ;  sed  potius  secundum  Regul» 


Pascba  m,  et  per  bebdomadam  totam*ii,  in  Ascen- 
sione  Doniini  ii,  iu  Pentecoste  iii,  posl  vindemias  i, 
dies  Domintci  XLTiii,sabbalum  similiter,  festiviiates 
sanctorum  l. 

CAPUT  Ul. 

Goromemoratlo  de  refectionibns  quas  cellerarius 
debet  faoere. 

De  curtilis  unam  pro  Hilmerado  episcopo,  et  fratre 
sno  Hengario  xvi  Kai.  Junii.  Altera  aulem  pridie 
Nonas  Junii  pro  Herirardo  et  Gundradone  xiii  Kal. 
Maii  a  Anniversarius  Judil.  Idibus  Junii  Nativilas 
Caroli  regis  xii  Kai.  Juiii  anniversarius  Ludovici  im- 
peratoris. 

In.administratiohe  autem  refectorii  interim  quo- 


auctoritatem  allud  solalium,  si  opus  fuerit,  requi- 
rat,  utipse  quidem  super  binc  et  inde  ad  ea  quae 
Dei  sunl  providenda  liber  remaneat.  Hxc  non  ideo 
dicimus,  ut  ejus  devotionis  quando  absque  offeiidi- 
culo  praefatae  sollicitudinis  fieri  potest,  obsistamus, 
sed  ne  dum  se  in  bis  qu»  ad  eum  tempore  non  per- 
iinent,  ac  si  devotius  imroergit,  certam  sibi  impo- 
sitam  providendi  necessitatem  posiponere  praesumat. 
Sed  ne  cellerarius  dicat  nescire  se  de  quibus  ei  in 
quibus  pnefati  coci  admonendi  sinlyUi  agani,  vel  non 
agant. 

CAPOT  IV. 

Haec  inter  caetera  prindpaliter  observanda  suni. 
In  primis  de  omni  re,  quae  ad  hoc  olBcium  eo  iem- 


—  ^ ,  , 

usque  aliter,  sicut  ei  in  cseteris  babiuculis  nosiris  ^  pore  non  prodesi,  ui  sileniium  teneatur.  Deinde 


diximus,  melius  aliquid  invenitur ,  ialis  forlasse  non 
inconvenienter  debet  servari  ratio.  In  primis  celle- 
rarius  jonior  omnibus  frairibus  geminam  suam  sub 
aeqaali  mensura  anteponat.  Deinde  .si  propter  aliquam 
necessltatem  cujuslibet  iemporis,  bospiium,  ei  inae- 
qualitate-m  aeris,  necesse  fuerit ,  deputetor  ei  talis 
frater  roaiturus,  de  cujus  conscientia  omnes  securi 
sinl,  ui  Dulli  quidquam  debeat  nisi  legiiima  mensura 
addere,  wel  subtrahere.  Si  vero  domnos  abbas ,  aui 
praeposilvs,  vel  decanus,  propter  cujnslibei  infirmi- 
tatem,  die,  duobus ,  tribus  vel  aliquanio  amplius  ei 
potum  nfentare  praeceperii,  non  iamen  ullo  modo  ipse 
junior  cellerarius ,  aui  iile  qui  ei  solaiium  praestat, 
aut  alteri  dare,  aul  ultra  denominatos  dies  eidem 


ui  ipsum  silenlium  cum  fructu  alierius  mercedis 
ab  omnibus  illis  ibi  servari  possit,  psalmi  sine  inter- 
missione  cantandi  suni :  ei  quandiu  duo  ex  iilis  ad* 
suui,  nunquam  iidem  psalmi  praeiermittendi :  et  cum 
contigerii,  ui  aliqui  ex  ipsis  propter  qnamlibet  ne- 
cessitatem  administrandam  longius  discesserit,  eiob 
boG  solus  foriasse  incboatum  psalmum  caniare  noa 
poterii,  mox  ui  reversos  fuerlt  in*  loco  in  qoo  cae* 
ter^s  psallenies  invenerit,  ingrediaiiir,  et  cum  eis» 
quandiu  cum  ipsis  est,  cantare  studeai.  Similiter 
quoque  alter  ieriius,  si  inde  decesserii,  revertens 
psallentibus  se  conjungal.  Quod  si  eiiam  ialis  eve» 
neril  causa,  sicui  nonnunquam  fieri  solet ,  ut  om- 
nes  quidem  ita  occupentur,  ut  nullus  memoria  can- 


idipsum  dando  protendere  praesumai.  Caeiera  aulem  C  tando  percurrere  liceat,  mox  ui  quilibei  vocaverit 

intermissum  psalmum  iu  loco  quo  eum  dimiserit, 
repetat ,  et  caeteri  omnes  quibus  vacat  cum  eo  pa- 
riter  in  laude  Domini  ora  permoveant.  Sed  et  si  ita 
forle  evenerii,  ui  nulli  occurrat  quo  loco  inchoa- 
ium  psalmum  dimiserit,  ubi  vicinius  retro  cecinisse 
memoria  occurrit,  ibi  incipiai,  ei  opus  coepium 
non  negligani,  quousque  consummatis  omnibus 
com  quibus  el  in  quibus  idem  studium  servarl  po« 
iuii  :  ei  iunc  singuii ,  prout  raiio  docet,  ad  ea  quae 


omnia  ad  legitimam  honestatem  periinentia,  quae  vel 
causa  bospitum,  vel  mensae  seniorum,  vel  generali- 
ter  frairum  omniom,  administranda  vel  procuranda 
suni,  ad  ejusdem  curamjunioris.ceUerariipertiiieie 
debenty  ne  aliquid  ibi  intranies,  exeuntes,  aui  com- 
moranies,  sive,  ui  dictum  est,  supervenientes  in  uso 
vel  quallbet  minus  digna  procurata  munditia  offen- 
dat.  Ea  autem  quae  specialiter  ad  cocos  periineni, 
ipsi  quidem  cum  summo  siudio  eadem  providere  de- 


beni ;  tamen  pncfaius  cellerarius  nequaquam  praefa-^  restani,  servato  semper  quautum  possibile  fuerit  si- 

tam  soUiciludinem  postponere  debet,  sed  semper  lentio,  redeani.  Sed  ne  cui  haec  propter  priorein 

caute  providere  et  admonere,  ne  praefaii  coci  ea  qu»  sermonem  a  menie  ceciderint;  idcirco  breviter  re- 

silii  commissa  suni  nullaienus  prsesumani,  quo-  petimus  tria esse,  in  quibus  consiani,  id  est,  ul  aut 

usque  bebdomada  explela,  secundum  quod  Regula  a  necessariis  tacere,  aui  necessaria  dicere,  auipsal- 
prjecipit,  vasa  ministerii  sui  munda  et  integra  re-  *^  mos  cantare.  Sed  et  boc  nequaquam  quasi  propter 

stiiuani.  servandum  ordinem  negligendum  esi,  cum  fortasse 

Seaior  autem  cellerarius  tam  interius  quam  exte-  idem  ordojuniores  omnes,  aui  etiam  minus  sapien- 


rius,  id  esi,  vel  in  refectorio,  vel  in  coquina,  vel  in 
his  habilaculi&>  quae  ad  coquinam  periineni,  in  om- 
Dtbus  ei  pro  omnibus  soUiciludinem  gerat,  ne  quis 
itu  aliter  agendo,  loquendo  intemperanter,  vel  se, 
vel  ea  quae  agit,  tractare  praesumai,  nisi  secundum 
quod  religioni  nosirae  omnino  conveniat.  Nec  quae- 
lendum,  nec  exigendum  ab  eodem  cellerarioesty 
ut  ipse  ac  si  propria  devoiione  in  praeparandis  pul- 
meniis  se  ingerai,  et  praefatam  soliicitudinem  ob  hoc 

*  Anniversarius  Judit.  Legebaiur  wUt.  Haec  pro- 
Mcto Adalhardi  esse  Don  possonif  quippe  cui  noo 


ies,  vel  constanies,  in  coquina  mitlere  poposcerii, 
ui  praetermisso  eodem  loco  aliquem  junioribus,  se- 
nior  constans  addaiur,  qui  et  se ,  ct  caeteros  zelo 
Dei  duclus  ciistodire  siudeat;  et  transacto  servito- 
iis  suae  iempore,  iterum  ille ,  qui  tunc  propier  ia- 
lem  rationem  iransiius  esi,  niixius  cum  senioribus 
ingrediatur,  ac  sic  omni  lempore  oronimodis  obser- 
vetur,  ut  nunquam  ianiummudo  sive  propter  de* 
fessam  aeiatem  faiui»  sive  propter  juveniotem  minuf 

Judit  solum,  sed  eiiam  Lvdoviena  Koi  din  sopeiiaii- 
tes  fuere. 


54r  S.  ADAtitfAftM  AfiM^M  dOllfilEi6NSlS  5M 

iTef fectr,  1111  solmmtiodoi  mltiantur ,  de  qtiibti»  iti  A  sdrtdehda;  y61  eengwe  pnepatlBte  mXi  par  febe 
niillo  fejttsmodi  consemndl  Jusiitiam,  flducid  ha- 


bedlur,  sed  semper,  ni  prtemissura  esl,  unds,  aot 
duo  ita  maturi  liebdomadis  singulis  mittantur,  ut 
et  interius  Tolutitas  D^i«  dt  fllii.^et  exterius  condigua 
«emper  sobrietas  ctistodfatur. 

Al  Si  quis  docer^  Vdluertt  noil  Ita  oportere  flen, 
fed  secuudum  ordinem  quomodo  per  mensas  se- 
dent,  ita  semper  ordo  tenendus  est,  nequaquam  ille 
audieiidns  est,  sM  ibrtiter  cur  aliter  senliat  ohjur- 
gandtts,  ^t  si  non  itb  hac  temeritate  quiescerit,  el 
patienter  obediens  fuerit,  acrius  coerceatur,  quo- 
nsque  saniori  consilio  obedial.  Haec  idcirco  pro- 
pler  simpUcieres,  vel  quod  m^us  esl  ut  ila  dicam» 
slnliiorts«  sle  aperte  el  muUiplieiier  dicimus,  nd 


stram,  ulditlmus;  aul  per  opporlnititiD  ImroUum  iu 
abundanler  iinmittantur,  ul  nee  illM  inlroire  ad  fra- 
tres,  nec  fralres  ob  bec  ad  eos  eiire  neeeaae  sli : 
forsitan  enim  nec  hsec  alicui  tam  mullipllclter  dl- 
€ta  increscunt,  ut  si  nos  rtiagis  eligimus  singula, 
prout  neeessaria  vldentur,  tlnfularller  ordia»ndo 
dicere,  quam  alicui ,  ac  si  nesciat  quid  laeiire  de- 
beai,  oeeationem  exeedendl  relioqtiere*  Celleniritts 
autem  baee  omnia  proul  ei  vaolTeril  diebns  •ingnlitv . 
ne  quod  ibi  Titinm  naseatur  prOYidsre  studeat,  qwH 
usque  Deo  auctore,  quidquid  Ibi  rileel  honesle  agen- 
dum  est,  in  eonsttelndineiii  Tenlat,  ai  buUus  qotui- 
libet  novilius  propter  ignorantiam  excedat.  Ukiree 
aulaui  hsecomtia  ad  providentitHi  eeUerarii  flecli- 


quis  Mi  de  igiierB»iit  eicuset.  Ut  autem  hiec  ila  ft  mus,  quia  ei  noUum  hi  ipso  offieio  vel  offieina  rebei- 


«ervari  possiiit,  temper  deeanas  el  eelierarius  per 
plures  dies  antea  provideanl  quomodo  isu  disposi- 
lio  uuitttenut  lurbelurf  neque  per  oeoasioiiem  in-* 
firaijtati^  aiicujusf  neque  propler  CBusam  itinerisy 
ti  evenerUt  vel  propter  quamUbel  novam  surgeutem 
^eqessitatemi  vel  eiUm  pvopter  domiiii  abbatis  aui 
prsaposili  quameunque  jussionem.  His  ita  propler 
pf^rpeliitm  cuttodiam  prteroissiti  iUud  quoque  pesl- 
poneAd^o)  nee  ejily  i|t  ceUerarius  semper  quando 
eivacai,  iUat  admiBisirat|ones  mai|u  propria  sin- 
gulis  aniepenal;  ne  alter  ei  ma|us  minusve  quaii) 
debeai  piopter  eujuslibet  graliam  danda  eicedat ;  et 
jpse  quae  singulomm  iniirmitates,  vel  necessitates, 
^Girp  debet,  prout  certa  et  recta  necessitas  poposce- 


lem,  aui  cootradiceRlem  esse  volnmus,  aul  perait- 
timus  :  sed  et  si,  quod  abaitt  coDligerili  ul  ipte 
oeUerarius  senior,  aul  junioFs  b»eet  bistiaiilia  qoaa 
ad  hoc  pertineni,  caute  non  servaverili  e|  aeeiindo 
admonitus  Bon  se  eorreserili  ipae  qaidem  ei  ad  per- 
manendum  dignutnqn  fueritcum  eendigaa  iBveeiiooe 
exeai  i  ordo  vero  incoBfusut  el  inperliirhaUiit  per- 
maneal* 

CAPOT  VI- 
Hsee  quoque  hreviier  de  hit  fua  iofta  eoele- 
aiam  horit  quibut  oput  I>ei  celebralur  tirieiim 
oomraemoraiit»  talva  ul  semper  el  aniepotila  dili- 
gentiore,  teu  pnestaotiore,  eui  DomiBUS  dederil, 
ratione  vel  ordine»  h»c  bo^  ab  re  adjuBgenda  videii- 


rit«  distribuat.  Si  vero  ei  non  vacaverit,  tuuc  Ule,  C  tur.  Si  tttUvmn  temput  fuerlt,  peraclit  h»  borit, 


cui  ipse  jusserit,  vice  sua  hoc  faciaty  cavens  semper 
ue  aUquod  vitium  ibi  oriri  incipiat. 

CAPUT  Y. 
I>e  laicis  autem  haec  est  una  et  definita  senteB- 
lia,  ul  quaodiu  ibi  aul  pulmentaria  pneparan- 
lur,  aul  pra^parata  mHuslrantur,  sive  quandofra- 
|res  prius  ^neraliier,  sive  qiiando  postmodum  re- 
^ciimtur,  nuUus  iogrediatur.  Si  vero  talia  aliqua, 
aul  prius  pneparanda,  aut  postmodum  mundanda 
vel  curanda  fuerinty  qu»  laicis  deputata  sint,  fe- 
nestra,  aut  ostium  aut  iocus  exlra  coquinam  talis 
constituius  sit,  ubi  firatres  vel  pnsparanda  susci* 
piant,  vei  mundana  referant,  ubi  ea  ilU  vei  po- 
neroy  vel  posita  recipere  possint,  ut  tamen  nuUam 
occasionem,  pro  qua  coquinam  ingrediantur,  ha- 
beaht.  De  quibus  bsc  interim  memoriae  occurrit, 
pt  tunt  herbae  cujuslibet  generis ,  unde  pulmenta- 
rium  fieri  debeat,  aDferends ,  mundandse,  ordinaa- 
dtt.  SimUiter  pisces  quaudo  oput  fuorit  exeoteran- 
ili»  eiquamandi ;  legumioa  diversi  geoeris  lavanda^ 
yel  praeparanda,  sive  castera,  vel  his  simiUai  qua 
tameo  omnia  extra  coquinam  in  locis  sibi  depnta- 
tis  plenissirae  et  hones^ssime  quoties  oecesse  foeril 
jfere  studeant,  et  io  joco  apto  ubi  a  frairibui  coo- 
iprue  suscipi  pottiol,  studiotissime  ponere  vel  com- 
|Hmere  studeaot :  et  tameo ,  ut  dictum  est,  ab  io^ 
ijr^^l}  l^quinie  praedictis  temporibus  funditus  aiwti- 
neaut.  Ligna  qiioque  simililer  quae  cbmportaodai 


D 


post  qqas  eontioue  iu  refeetorio  geBeralilOr  euBdBiB 
est,  oportei  ut  oomes  eum  tileulio  iB  eceletil  sul>- 
sistant,  quQusque  audilo  tigno,  eaute  rtveitollana 
Deo  dantes  eieant,  ei  c«m  praefato  tikBtlo  iBlraiH 
les,  et  residentes,  et  exeunles  de  refedoro,  siflgoU 
ad  ea  quas  louc  seettodooi  lentpus  raiio  doeoeril» 
vel  Jussum  fuerit,  alteodaot.  Si  autem  hiens  ftNril* 
etcalefaciendl  neeessitas  ingruerit,  pronl  ei  qoi 
praeesi  visum  fuerit,  tive  aotOi  seu  posl  peractuia 
oAciumaliquodintervallum  fiat,  qdaBdeaecalefacen 
possint;  sin  autedi,  in  eeclesia  ^xspeetenl,  bI  topra* 
HaBc  eliam  de  his. 

De  dormitorio,  in  hoe  omnia  apod  eet  qol  hoc 
digne  inteUigere  volunt,  complecll  pottanl ,  qood 
BuUo  tempore  aliquid  ibi  iahooestum»  vel  faihooe- 
sie  fieri  debet :  et  ut  aUqua  ex  his  ad  memoriara 
Feducaotur,  per  quae  caetera  hit  simiUa  oequaquam 
oblivisceodo  eontemn^otur.  Quaodo  loqoi  licet, 
qoia  locutio  aeiBper  ibi  tervanda  esl,  sive  duo» 
teu  tres,  seu  etiam  pluret,  sicuti  fieri  selet  quaodo 
^e  capitulo  surguol,  oooijuQ^aotur.  Quaodo  vero 
dormieodi  leBipus  fueril,  sive  in  die^  tive  io  oocle* 
ticut  tUenUum  funditut  io  ore»  iu  io  ioceatu,  ut 
puUut  ifljuriam  patiatur»  suBMsa  eautela  este  dtbek 
Nemo  vestimeot^  soa  excolere,  oerao  iocaoie  atoeo- 
dere,  vei  detceodere  de  leelo  debett  vel  C9ieco  hii 
timiUa,  quae  stropitu,  vel  cqjusUbet  incommodo  i»o- 
pitum  reddaot,  inpauU  ^er#  ^jd^ii  ted  M  ^mk 


549  STATUTA  PtiO  MONACHIS  SUIS.  BKO 

'  ........ 

tempore,  nt  praedictum  est»  omnis  ibi  cautela  seN  A^i^^t^^^^^^^^^iis^I^^^^^s^^i^^^l^^Q^^^i^t^^lisci^ 


T^inda  esi,  vel  pi^dpter  honestatem,  vel  propler  inRr- 
niorum  requiem,  ne  si  forte  aliqui^s  IbideQl  necessU 
tale  coactus  requiescere  optat,  alterius  improbilate 
turbetur.  Quod  si  aliquis  etiam  ad  legendum  in  lec- 
tulo  suo  resederit,  nequaquam  aherum  sibi  ibidem 
ad  colld4u|ttm  au^unf  at :  «od  aa  iwcaMiuiem  lo^ 
quendi  diutius  habuerint,  exeant  foras,  et  ibi  Io> 
quantur.  Nam  longe  alterum  ab  altero  positam  pro^ 
pter  sonum,  nec  duos  consedentes  vel  stantes  pro- 
pter  domus  ipsius  hffnenafen)  vet  ooqsumvdlncm, 
coiioquium  habere  nSqvHqo^m  oportet.  Haec  eilam 
ioterplurima  caetera  quae  in  dormitprio  seryanda 
sunt  breviter  dicta,  ne  quasi  pro  nihilo  a  quibdSU- 
bet  insipientibus,  vel  ultra  ^uam  d^bent  prementi* 


tio  serretur,  ut  et  sufficienter  siitti  -et  vHn  qnmi' 
necesse  est  nullo  inodo  sint,  quiaupsi  de  eadera  de- 
cima  et  pascendi  el  vestiendi  sunt  ea  mensura  quae 
eis  cdmpetit;  ita  ut  nee  penuriam  patiantur,  nce 
aliqua  superfluilaie  distefldantut.  Yisum  est  igitur 
nobis  in  decem  provendariis  ad  oos  qui  ho^itej 
suscipere  et  eis  semre  debent  suflicere  posse.  Si- 
miiiier  ut  ipsi  provendarii  eadem  qualitate  et  quan- 
titate  cibi  et  poius,  sicut  c^eteri  provendarii  nostri, 
snstententur  :  id  est,  ut  peosam  secundum  caetero- 
rum  consuebidinem  per  eiei\^ein ;  similiter  panem 
et  potum  secundum  eorumdem  consuetudinem  ac- 
eipiant :  vestimenta  autem  et  calceamenta,  sicut  su- 
pra  diclum  est,  mensurate  accipiant :  ita  ut  nec  nu- 


bos  contemnantur,  non  soluiti  a  pnbposito,  deeano,  ^  ditate,  nec  aliqua  lurpltudine  squaleant :  nec  umen 


seu  caeteris  decanis  omni  tempore  non  mediocriter, 
sed  ab  ipsis  ^ltam  cirrinn^t^ribits,  lierjs  qnibus  va- 
cant  fralres  lecUolii,  observandit,  et  invenU  arctius 
castiganda  sunt.  In  piselo  vero,  tempore  quando 
illo  uti  uecesse  est,  eadem  pene  in  omnibus,  excepto 
quod  ad  dormiendum  perlinet,  cautela  el  honestas 
sertanda  est,  qnae  de  dormitorio  diximus,  et  si  forle 
qusedam  ad  eamdem  domum  specialiler  pertinent, 
ut  est  depannis  infusis  qui  suspenduntur;  de  pigri- 
tantibus  et  somnolontis,  ei  propter  ealoris  suaviu- 
tem  minus  attente  legentibus,  et  si  qua  his  sl- 
milia,  ex  iisu  quotidiano  quid  exinde  faeiendum  sit 
nullus  ignoraly  qui  iiuiusmodi  ad  providendum 
soilicitudinem   imposium    quamtulamcunque  por- 


e  contra  ultra  mensuram  suam  exigere  praesumant. 
Hs^  de  prpvendariis. 

Videtur  igiiur  nobis  si  dttinis  decin^ft  di^  emnibus 
et  in  omnibus,  sicut  constitutum  est,  datur,  ut  om> 
ninoadomnes  btyusgiqdi  necessiutes  divitum  vd 
pauperum  sufDcere  debeat :  id  est,  vel  de  his  quae 
ad  monaslerium  eleemasynae  causa  ecelesils.  rt\  frat- 
tribus  in  dtversis  corporalibus  speciebus  vel  mobi- 
libus  rebus  sponte  condonamur.  Similiter  quidquid 
in  diverais  lahoratioiiibus  Quelibet  modo  acquiritur, 
vel  in  variis  peculum  generibus  enulrilur,  vel  in 
ipsis  peculiis  Deo  dispensante  sJie  ^umaA»  prp- 
videntia  sponte  pcodocitur,  ut  est  lac  el  larta.  St« 
militer  fenum ,  vel  qux  in  arboribos  gratis  lias- 


Ut.  Cnm  verbo  horae  incompetentes  transierint,  et  ^  cuhlur,  ut  est  paslio,  vel  dlversi  generis  fnictus, 

Um  coUoquendi  quam  conjungendi  tempus  licitum 

adveneril,  aemper  tamen  ibi,  sicut  et  in  cseteris  om- 

Dibus  locis,  slvc  pauciores  sive  plures   fuerint,  in 

loquendd  et  agendo  saepe  coinmemorau  honestas 

servanda  esl;  nec  unquam  postponenda,  aut  contem- 

nenda. 

De  provendarm. 
De  parta  autem  menasterii,  vel  quae  ad  eara  per- 
tinent,  ideireo  inter  haec  quae  superius  complexa 
sunt,  nil  fnserere  toluiraus,  quia  quxcunque  ad 
eam  velininisirosejuspertinent  de  decimis,  Domiao 
insinuante  per  se  semotim  dlsponendum  judicavi- 
nius.  Unde  primo  loco  illud  commemorandum  est, 


quantum  possil^iiitas  admittit,  data  fuerint,  secun-. 
dum  quaUtatem  vel  quantitatem  singulafum  rertun, 
juxta  quod  tempus  permiserit,  suiTicere  possint.^ 
£t  ut  manifestius  quod  dieimus  elucescat,  primo 
de  nostris  vlllls  quae  in  Ambianense,  Atrapatinse 
seu  Belvacense  sitae  sunt,  plenlter  omnia»  sicui  sur 
pra  commemoratum  est,  denlur.  Deinde  si  forte 
propier  longiorem  viam  possibillUs  adducendi  fa- 
milise  non  fuerit,  bonunl  exinde  restal  Ddmino  insf- 
nuante  consilium,  ut  propter  hoc  nec  deeima  re- 
roaneat,  nee  uUum  in  panperibus  generetur  pec- 
calum. 


f 


SANCTI  ADALHARDI  EPITAPHIUM 

(UuL  lUi,  de  la  France,  tom.  V,  pag.  4i6.) 


Hic  jacet  eximius  meritis  venerabilis  abba 
'    Noster  Adalhardus  dignus  honore  senex. 
Regia  prosapies,  paradisi  jure  colonus, 

Ifir  ^hariute  probus,  moribus  alqite  ftde, 
Quem  sub  tumulo  recolis  tu  quisque  viator, 

Gerne  quid  es,  quid  eris,  mors  quia  cuncta  rapit* 
Nam  post  ocUvas  Domifii  hic  carne  solutus, 

Succedente  die  astra  petivit  ovans. 


SBI 


GRMOLDI  NIGELU 


CHARTiE   CORBEIENSES. 


(Vide  tom.  CIV  PairologiaSf  inter  Ludovici  Pii  Diplomaia.^ 


A5K0  DOMIIfl  DGGGXXTl 


ERMOLDUS  NIGELLUS 


O 


ERnOLDI  NIGELLI 


CARKEN  EIEGIAGUM  D£  REBUS  GESTIS  lUDOTICI  PII, 


AB  ANNO  781  USQUE  AD  ANNUM  826, 


Quod  primum  edidit  Ludov,  Antonius  Muratorius  ex  vetustissimo  codice  Ccesarecp  Yindo^ 

bonensis  bibliothecce. 


IN  ERMOLDI  rOEMA  MONITLTM  BOUQUETI. 


Lefferam  apud  Petrum  Lambecium,  Gommeniar.  A 
de  Bibliotheca  Caesarea  Vindobonensi  lib.  ii,  cap.  5, 
in  eadem  bibliotheca  exslare  ms.  codicem,  Eriiioldi . 
Nigelli  de  rebus  gestis  Ludovici  Pii  poema  conlinen- 
tem  :  quod  quidem  poema  ipse  Lambecius  se  edito- 
rum  polliccbatur.  At  ejus  consilium  mors  peremit. 
Audiveram  quoque  Joannem  Benedictum  Genl  lot- 
tum  ejusdem  bibliotbecx  pncfectum  id  muneris  in 
se  recepisse;  sed  cum  preio  paratum  esset  opus 
eum  Romam  evocatum  esse  ut  auditoris  Rot^  mnnus 
obiret,  ac  deroum  vix  renuntiatuin  episcopum  Tri- 
dentinum,  suprenmm  dicm  obiisse.   Guin  jam  nulla 
spes  superesse  videretur  fore  ut  tam  ciio  prodiret 
in  lucem  Nigeilianum  carmen  toties  promtssum,  tot 
votis  expetitum,  quodque  nostrae  Gollertioni  maxi- 
mo  futurum  esset  ornameulo  :   tunc  nibil  intacturo 
relinquere  decreveram,  ut  ejus  mihi  copia  fieret. 
Jam  D.  Bernardum  deMontfaucon  rogaveram  ut  per 
suos.  amicos,  quos  muitos  habet  in  Germania,  vel, 
si  necesse  foret,  per  Augustissimum  imperalorem,  £ 
cujus  humanitatem  ac  benevolum  in  se  animum  mul- 
toties  expertus  fuerat,  hiijus  poematisexempiar  mihi 
transcriljendum  ciiraret ;  cum  ecce  vir  doctissimus 
Philippus  Argelatus,  praecipuus  inier  Palatinos  so- 
cios,  qui  Ludovico  Ant.  Muratorio  in  colligendis  et 
illustrandis  Reruni  Iialicarum  scriploribus  mutuam 
pnet  eot  operam,  MuratoriauiS  (iOllectionis  tomi  se- 
cundi  partem  alteram  ad  me  iransmisit.  Yehementer 
sane  gavisus  sum,  cum  hunc  toinum  aperienii  pri- 
mum  se  mihi  obtulit  Ermoldi  Nigelli  carmen  elegia- 
cum.   Yerum  niulto  majori  perfusus  sum  gaudio, 
cum  eo  attente  perlecio,  res  eximias  deprebendi, 
qu£  illius  temporis  hisioriae  plurimum  lucis  cssent 
allaturae. 

(a)  Yide  Patrologi»  tom.  XGVU,  col.  423. 


Illud  poema  enidiiissima  pncfatione  notisque  do- 

ctissimis  ornavit  Muratorius.  Is  in  prsnfatione  pluri> 

bus  ostendere  nitiiur,  Ermoldum  Auianeusis  moua- 

sterii  abbaiem  fuisse.  OpU'i'e  quideni  animaJvertit 

monaslerium,  a  quoavuisus  fuerat,  et  adqnod  le- 

verti  postulat  Ermolnus,  adPipp*ni  regiium  seu  ad 

Aquiianiam  spectare ;  Anianense  vero  roooasterium 

perperaiu  collocat  in  Aquilania  ;  nam  illud  in  Sep- 

tiniania  situm  esse  patet  ex  coostiiutione  Ludovici 

Pii  de  monasteriis  quse  regi  dona  et  miiitiam  facere 

debent  (a).  Porro  P  ppinum  in  Septiinania  iiibil  ba- 

buisse  prxtcr  Garcassensem  pasum    fidem    facit 

charta  divisionis  imperii  inter  luios  Ludovici  Pii 

anno  817  facta;  (6).  Incertum  igiiur  manet  quam  ab- 

baiiam  rexerit  Nigellus,  si  tamen  ablaiis  nigiiitate 

poiitus  est  :  nam  ex  toto  poeniute  nihil  aliud  emi 

potest  quam  illuni  monaclium  fuisse,  qiiia,  ut  ipse 

arbitratur,  ad  militiam  procedere  munus  erat  abba- 

tum,  non  monacboruni.  Si  vere  abbas  fuerit  Ermol- 

dus,  quod  inficiari  nolun,  nihil  obstat  qooniinQS 

idem  aicatur  tsse  atqne  Erinoldus  abbas  quem  aono 

854  ad  Pippinom  ntissnm  esse  a  fjudovico  Pio  te- 

statur  Astronomus  in  Viu  ipsius  Ludovici.  Nanifru- 

stra  est  quod  ait  MaLillonius,  neouaquam  Terisi- 

mile  esse  Lothariaoarum  partiom  Lutorem,  atqiie 

ideo  iii  exsiiium  trusum,  legati  honore  p«istea  a  Lu- 

dovico  affcctum  fuisse  :  siouidem,  ut  recte  proljat 

Muralorius,  jam  exsul  eral  £rmoI.ius  anuo  826,  quo 

carmen  suuin  lucubrabat  :  filioruni  vero  in  LoJovi- 

cum  Pium  coojoratio  ooonisi  anoo  830  ccepit  enim- 

pere. 

Muratorii  editionem  sequimur,  simulqoe  odiumf 
ejusdem  prxfatiooem  et  notas. 

(b)  Vide  ibid.,  coL  575. 


5» 


DE  REBUS  GESTIS  LUDOTia  PO.  —  PROLEGOMENA. 


55i 


MURATORII  PRiEFATIO 


Petnis  Lambecius,  Caesareae  Vindobonensi  biblio-  A  Magni»  et  Ludoyici  Pii  manuscriptis  codicibus  simii- 


thecx  olim  prsefectus,  vir  magni  noroinis  et  de  lit- 
(craria  republica  suis  libris  optime  mcritus,  etpotis- 
simum  quod  Gommentariis  suis  ejusdem  bibliolbecae 
ihesauros,  Augusttssimo  olim  Leopoldo  ^omanorum 
imperatorejubente,  in  omninm  utilitatem  exposue* 
nl;  Lambecius,  inquam,  is  fuit  qui  primus  Ermoldl 
Nigelli,  ejusque  poemalis  nunc  edendi  justam  ali- 
quam  erudilo  orbi  notionem  dedit^  Nam  quod  Mar- 
qaardus  Freberus  aliquot  ex  ejusversibus  antea  pro- 
didisset,  atque.  ignotum  plane  scriptorem  aliqua  ex 
parte  detexisset,  adeo  tamen  jejune  de  eo  locutus 
est,  ut  nullum  apud  litteratos  viros  reliquerit  homi- 
nis  ac  poematis  desiderium.  Ad  hxc  Gerardus  Joan- 
nes  Yossius  ante  Lambecium  auctoris  hnjus  mentio- 


lima ;  ideoque  affirmareausim,  hunc  vel  illum  ipsum 
esse  authenticum  codicem,  qnl  Imperatori  Ludovico 
Pio  oblalus  est,  vel  saltem  eodem  sevo  ex  illo  esse 
descriptum.  Fuit  is  olim,  priusquam  in  Augustissi- 
mam  bibliothecam  Gsesaream  translatus  est,  V.  cl« 
Wolfangi  Lazii,  ut  apparet  non  solum  ex  prc^ria 
ipsius  manu»  quae  nonnuUis  locis  in  margine  cerni* 
tur,  vernm  eliam  ex  testimonio  Joannis  Jacobi  Fri- 
sii,  quod  in  bibliolheca  Gesneriana  ab  illoauclius 
edita,  exslat  his  verbis  :  Ermoldi  Nigelli  exsulit  ad 
Ludovieum  primum  imperatorem  de  rebus  ab  eo 
ge9ti$  libri  guatuorj  elegiaco  carmine  conscripti^  ex* 
ttani  Vienncs  Austrim  apud  Wolfgangum  Lazium,  » 
Sed  et  clariss.  vir,  ac  insigne  Benedictini  ordinis 


nem  injecerat  lib.  iii,  cap.  4,  de  Historicis  Latinis,  B  decus,  Joannes  Mabillonius  in  Annalibus  Benedicli- 


sed  fufienlis  ad  instar;  agens  enim  de  Ermenoldo» 
sive  Ermenrico  diacono  et  monacho,  qui  Yitam 
sancti  Soli  abbatis,  circiter  annum  840,  litteris  con- 
signavit,  editam  a  Ganisio,  ac  subinde  a  Mabillonio, 
h»c  habet :  c  Si  idem  Hermenricus  et  Ermenoldus, 
idem  quoque  fuerit  Ermoldus  is  qui  elegiaco  carmi- 
ne  cecinit  panegyricum  Ludovici  Pii.  i  Quamobrem 
Yossius  Ermoldum  nostrum,  quippe  sibi  vix  de  no^ 
nine  notum,  ne  intulit  quidem  in  censum  Historico- 
mm  ;  quod  cerie  in  posterum  non  erit  omittendum. 
Yerum  Lambecius  Gommentar.  lib.  u,  cap.  5,  num. 
25,  pag.  3d5,  de  eo  sermonem  ex  profcsso  instituit, 
describeDB  ms.  codicem  Hist.  Lalin.  bibliotbecaeYin- 
doboncnsis  249,  ubi  post(|uani  nomen,    ailatem. 


nis,  ut  infi^  patebit,  Ermoldi  nostri  mentionem  fe« 
cit.  Prseterea  non  illum  tantummodo  memoravit» 
sed  cjus  etiam  auctoriiate  usus  est  celeberrimus  vir 
Godefridus  Guilielmus  Leibnitius,  qui  ms.  Yindobo* 
nensem  codicem  legerat,  ut  suam  de  Orlgine  Fran- 
Gorum  sententiam  confirmaret;  cujus  dissertatio- 
nem  cum  doctissimus  vir  Joannes  Georgius  Eccar- 
dus  recuderet  ac  illustraret,  in  notis  et  ipse  anim- 
advertit,  Ermoldum  adhuc  luce  carere,  editionem 
vero  illius  sperandam  fore  a  praestantissimo  viro 
Joanne  Benedicio  Gentilotto,  qui  tunc  imperiali  bi- 
bliothecse  praeerat. 

Verum  amplificata  inhunc  modumErmoidifama, 
quid  aliud  tandem  pcaestitit,  nisi  erudttorum  sitim 


exsilium    et  poema  Ermoldi   recensuit,  poematis  G  accendere  acrius?  ac  meam  potissimum,  ubi  consi- 


eliarft  ipsius  principium  et  finem  speciminis  loco 
exhibuit,  integri  operis  deiude  edendi  spe,  imo 
i^ponsioiie  adjecta.  Proinde  avide  ab  amatoribus 
litterarum  exspeclabatur,  ut  Lambecius  evulgato 
tandem  Hbro  fidem  suam  liberaret :  quod  sane  fac- 
turum  illum  fuisse  non  dubito,  nisi  invida  mors  an« 
no  1680  egregium  et  clarissimum  virum  nobis  eri- 
piens,  omnia  quoque  illius  litteraria  consilia  abni- 
pisset.  Ex  his  clarescere  in  dies  magis  ac  magis  coe- 
pit  Ermoldi  nomen,  atque  illum  propterea  Guiliel- 
mus  Cave  in  Hist.  litterar.  ad  annum  854  catalogo 
adjunxit  Scriptorum  ecclesiasticorum,  Emoldum 
pro  Ermoldo  appelians.  Joannes  quoque  Hallervor- 
dius  in  Spicilcgio  de  Uistoric.  Lalin.  idem  prsestilit. 


iium  cepi  colligendae  in  unum  Italicx  Historiae,  si- 
mulque  depromendi  quidquid  hactenus  cjusce  argu- 
menti  temporum  injurias  effugerat,  atque  in  com- 
raune  bonum  conquirere  mihi  licerel?  Gontinuo 
enim  obversabatur  animo,  quam  bene  huic  loco  se- 
deret  exoptata  Ermoldi  editio,  quantumque  Ludovici 
Pii  gesta  cum  Historia  nostra  convenirent,  quando 
pene  universa  Italia  sub  ejus  ditione  foret,  imo  con- 
stet,  ad  Italicum  coelum  peculiari  eo  titulo  spectare 
Augustos  quoslibet,  quod  reges  Italiae  sint,  ac  Ro- 
manorum  imperatores,  atque  hinc  magniflcam  prae 
caeteris  appellationem  ad  eos  deferri.  Ad  curiam  Ro- 
manam  interea  sese  contulerat  supra  laudatus  illu- 
strissimus  Gentilottus,  auditoris  in  Rota,  ut  aiunt, 


simul  memorans  quac  de  hujusmodi  libro  pollicitus  D  Romana  munus  pro  Germanica  natione  obiturus. 


foerat  Lambccius.  Neque  omittendus  doctissimus 
vir  Daniel  Nesselius,  qui  in  Sciagrapbia  magni 
Corporis  Historici,  anno  1692  Yindobonae  edita,  hoc 
ipsum  opus  una  cum  aliis  bene  multis  nondum  vul- 
gatis  se  publicis  usibus  benevole  commnnicaturum 
pollicebatur.  Hsec  vero  addit  ille  de  ms.  codice  uni- 
co,  ubi  poema  hocdelitescebat :  c  Scriptura  codicis 
peranliqua  est,  et  cxteris  temporum  imp.  Garoli 
Patrol.  CV. 


atque  ad  bibliothecae  Gaesareae  praefecturam  assum- 
ptus  fuerat  doctissimus  ac  praestantissimus  vir  Pius 
Nicolaus  Garellius,  eques  ordinis  Ghristi,  consilia- 
rius  atque  archiatrusAugustissimi  Romanorum  im- 
peratoris  atque  Hispaniarum  regis  Caroli  VL  Illas- 
trissimum  Garellium  ergo,  cujus  in  me  benevolen- 
tiam,  quotiescunque  res  poposcit,  singulurem  sem- 
per  sensi,  crebris  litleris  adortus  sum,  ut  humilii- 

18 


m 


ERM0LD1  MCELLl 


5U6 


nris  precibtts  mets  a4  clemenlissimi  Caesaris  anresA 
dciluciis  ila  agcrel,  ut  Hermoldus  per  roe  demum 
revocari  possel  ad  vilam,  neque  sinerei  erudiUim 
gcnlem  diulius  illius  exspeclalione  faligari.  El  sane 
facilem  volis  meis  sc  prabcbat  Auguslissimi  prin- 
cipis  ad  cuncia  liiierarum  commoda  alqae  incre- 
menta  acclinis  promptusque  animus ;  sed  cum  Her- 
moldum  Genliloltus  non  solum  in  se  recepisset 
cvulgandura^  sed  integrum  eliam  in  spissos  commen- 
tarios  intulissei,  quos  ad  Cjcsaream  bibliothecam 
amplius  illuslrandam  inslruxerat,  et  prelo  parabat, 
Caesar  in  omnia  vel  minimaofficia  inientus,  ilapoe- 
hocce  mihi  ehrgiendum  statuil,  dum  GentiloUi 


4  Pius  Nicolaus  Gardlius  clarissimo  atque  eradi* 
tissimo  viro  D.  Ludovico  Antonio  Muralorio  se- 
reuissimi  Mutinensium  ducis  bibliothecario  S.  P.  D. 

c  iEquum  postulas  \.  cL  ut  cum  pridem  atque 
iteratis  vicilms  de  Nigellio  repulsam  tuleris,  ex  eo 
quod  a  Gentilotlo  suum  in  catalogum  esset  iilatus, 
brevique  in  lucem  edendus  sperarelbr,  nunc  ii>se, 
tjui  reaiiterim»  tuas  ^>ttd  Caesarem  Augustissimum 
preces  reviviscere  faciam.  Optimo,  inquam,  jure 
postulas,  quando,  ut  fert  miscranda  humanarum 
rerum  vicissiludo,  tanli  viri  jacturam  litieralorum 
orbis  passus  est,  atque  ea  jam  decideril  spe,  ul  sal- 
tem  lam  cilo  exoptatis  Gentilotti  laboribos  frui  pos- 
sit;  nam  profecto  et  vastum  hoc  opus  est,  et  non 
pauca  in  eo  coulcnta,  ab  ipso  auctore,  ut  qui  ad 
sui  Ca^sarexque  bibliotheca;  usum  id  confecerat, 
censoriam  notam>  si  edenda  forent^  desiderabanc. 


nimmi^  consensus  acccderet.  Verum  sibi  praenpl  ne  forle  teneriores  quorurodam  aures  offcndcreDlnr. 
qiHjquc  vwiio«  i.,K/.«c  «'^iiA-     Ouae  enim  anliquorum  temporum  memonam  siisa- 

scriptoris  hi.jus  ediliomjm  mmHne  is  lubens  P^^J^  j^nt,  noslra  hai  aeUUe  non  omnia  omnibus  placent. 
batur  ;  et  quanquam  amplissimi  proceres  marchio  U  q^-^^  j^^  j^j  ^jjjJ  Roma  etiam  per  iitteras  non  se- 
<lp  Rialoe  abinlimisAuguslisecretisatqueconsiliis,      mel  innuit,  demendique  ea,  qu«  viderenlnr,  pro 


ei  Hierouymus  Colloredus,  egrcgius  lunc  Insubrum 
moderator,  dcinde  vcro  ad  tosare»  aula».  honores  ac 
paulo  post  ad  superos  iranslaius,  pro  suo  erga  col- 
loctionem  hanc  magnanimo  studio  causam  meam  ju- 
vareni;  imo  Palatini  ipsi  socii  pari  mecum  zelo 
ducti  suppUcem  hac  ipsa  de  re  libellura  Auguslissi- 
mo  Ca^sari  pcr  ipsum  comitem,  Colloredum  obtulis- 
sent,  excitalis  ctiam  in  cam  rem  officiis  illustrissimi 
viri  comitis  Caroli  Pertusati  Mediolanensis  senato- 
ris,  et  in  Maximo  Hispaniarum  cousessu  regenlis, 
non  minus  legnm  quam  crudilionis  eximii  culloris; 
adhuc  tamen  in  ancipili  relicta  est  sors  ErmoWi 
NigcUl.   Cum  ecce  inopinatus  casus  nodum  hunc 


sua  in  me  humanilate;  amplam  dederai  facullalero, 
si  edilionem  maturare  Cxsari  in  animo  esset.  Ve- 
rum  ut  id  oneris  meo ,  ut  ita  dicam^  periculo  in  me 
gnsciperem ,  vivente  praesertim  auctore^  multa  ea- 
demque  gravissima  argumeota  dissuadebant,  quae  et 
divinare  facile  potes ,  et  prolixius  hic  obtrudere  mi- 
nimc  necessarium.  Accedunt  gravissimx,  quibus  as- 
sldue  distineor,  curae ;  alienus  prseterea  ab  odiosis 
animns,  atque  tranquillitatis  aroantissimus  :  quoti- 
die  enim  versantur  ob  oculos  pneclarissimonim  vi- 
rorum  fata,  qui  in  edendis  aliorum  operibus  ini- 
quum  sane  morosorum  judicium  experti  sunt  :  ne* 
que  noslris,  qui  a  bibliolheca  sunt,  tanlum  olii 
nunc  suppeiit,  neque  si  supj^eteret,  tam  brevi  taoi- 

3ne  temcre  id  effici  posset,  si  banc  eis  velim  deman- 
are  provinciam. 
i  Habes,  vir  omatissime,  uc    ev   irajsoS^,  qus 


solvif  nam  ecregius  vir  Gentilottus,  vix  renanlia-  C  Gentiiottlani  operis  editionem  n.orari,  mortuo  pnfr- 

'■  4      •        ^  T-M^^i:.,..»     R/v».«  nnn      serlim  auctore,  quadamlenus  valebunt.  verumia- 

tus  episcopus  et  pnnccps  Tridenlmus,   nomsc  non  '  ^ 

sine  omnium  bonorum  moDrore  postremo  falo  subla- 

tus,  anno  proxime  prxleriio  1725,   magnum  trudi- 


tionis  amatoribus  sui  desiderium  reliquit.  Tuncergo 
rorsus  in  spem  crectus  fore  ut  voti  mei  compos  fie- 
rem,  ab  humanissimo  Garellio  petii  ut  quando  pro- 
missa  toties  Ermoldi  editio,  longe  quam  antca  ex 
Geniilotti  obitu  difficilior  atque  remotior  evasissct, 
ab  Augustissimo  Cxsare,  Colleclionis  etiam  mese 
pairono  clementissimo,  ejus  mihi  cdendi  veniamde- 
ttique  impelraret.  Quid  plura?  vicere  preces  mc», 
et  donum  Garellius  impetravit :  magnanimus  enim 
imperator,  ac  felicitati  temponim  nostrorum  natus 


raen  ea  sum  sententia,  ut  quidquid  vel  ad  antiqui- 
tatem  illustrandam,  vel  ad  levandam  stndiosorum 
curiositatem  faciat,  id  nullo  pacto  in  bibliotbecis 
perpetuo  ita  asservari  velim,  ut  blaltis  tineis<]ue 
annosse  suppetant  epulae;  sed  in  iucem  omniuni 
utilitati  proferri,  quanta  potero  accuraiKme  ^dili- 
gentia  siudebe,  satagamque  ut  quod  promoveBdo 
ampliandoque  litteralorum  commodo  a  viribns  iiH 
genii  deest,  prompta  saltem  et  ingenua  voluntate 
pensetur.  Iia  scmper  fui  animatns,  ncque  posthac, 
ubi  ususvenerit,  uitro  suadere.desistam,  praesertim 
cum  hujus  institiui  adeo  fautorein ,  quinimo  dicam 
auctorem,  ipsum  Augustissimum  cleroentissirouoi- 
que  dominum  meum  quotidie  experiar,  at  nunquam 
vota  precesque  meas,  quae  rei  litterarias  au^mentum 
respiciant,  inanes  ab  cjus  munilicentia  ceadisse  vi- 


•  4««.  1.^11:  ^..««.  «««:«  «ni:K«c    »Ut<u.»      derim.  Quorsum  isthaec,  inquics,  quasi  qnisquara 

iquique  non  lam  belli  quam  pacis  ariibus   glonam  j^  ^^^^  ca^cutiat,  ut  de  maximi  principSs  erga  lilieras 


sibi  alque  immorlalilatem  nominis  parere  nunquam 
desinit,  Ermoldum  mibi  dimitlendum  jussit,  et  prae- 
cipuC)  cum  sive  per  commcntarios  Gcntilotti,  sive 
per  me  respuLIica  lilteraria  Ermoldum  accipial,  ad 
unam  semper  gloriosissimi  Augusii  Caroli  VI  iibera- 
litatem,  atque  ad  illius  ditissimam  celebremque  bi- 
bliothccam,  qux  una  Elrmoldi  poema  ms.  asservat,. 
benericium  ejusmodi  sit  referendum ;  ipsum  vero  be- 
neficium  eo  pluris  faciendum,  quo  citius  collatum. 
Quid  ca.occasrone  ad  me  pcrscripserit  eruditissimus 
Co^reai  libliothecas  prsefeclus  Garellius,  operas 
preiium  duco,  grati  etiam  animi  gratia,  hic  palam 
faccre. 


largitate  dubitei,  ubi  tot  monumenta  eximise  hujus 
ffloriae  supersunt?  Non  alia  de  causa,  quam  at  m 
(rateor  enim)  expnrgem,  si  forsan  morositatis  incu- 
saveris,  quod  mandatis  antehac  tuis  obsequi  iterato 
renuerim ;  modesie  namque  nec  sine  discriroine 
Caesaris  iiberalitate  uti  in  more  habeo  :  modo  au- 
tem ,  quando  tempus  ratioque  suadebant ,  accepUs 
lilteris  tuis,  illico  Caesarem  adii ,  exposui,  et  expo- 
suisse  exorare  fuit.  Qui  enim  tibi  optimo  viro,  tam- 
que  bene  de  re  litteraria  merilo,  id  unquam  aLnue- 
ret,  quod  nulia  causa  prohiberet? 

c  Habeas  igitur  Nigellianorum  carminnm  exem- 
plum,  optima  fide  exscriptum,  diligentcrque  colla- 
tiim,  eodemque  interea  priscarum  hisloriarom  cn- 
pidi  inslar  arrhse  tui  gratia  recepto,  de  csleris  Au- 
gusUc  i  ibliotliecse  monumentis  ^em  concipiant, 
vetusque  adeo  de  hoc  scriptore  desiderium  soleutur 
Hac  tamen  id  tibi  lege  pnestatur,  ut  uihil  de  Genti- 


557  DE  REBLS  GESTIS  LUDOVia  PH.  —  PROLEGOMENA.  558 

kuii  «oslri   Incubralionibas  intercidal;   sed  quod  A  Strdzburc  poetae  appellalnm,  qnod  nomen  adbuo 


ipse  huic  opelhc  prxposuerat  judiciuni,  ea  religione, 
qua  e\  Augusla  bibliotheca  connnentariisqiie  Geiiii- 
lottianis  emittiiDUS ,  pnrum  putnm  prscf;itionis  loco 
typis  mandelur.  Hoc  enim  modo  per  Augustissimi 
(:a*.saris  munificeniiam  nibil  de  Gentilotti  digniUle 
atque  gloria  iniminutum,  factuinque  liuerariie  rei- 
publicx  per  me  satis  censco.  Codex  hic  olim  qui- 
dem  inter  historicos,  numero  249  situs  erat;  nunc 
antemjuxlaGenlilottiaiiam  recensionem  inter  histo- 
ricos  profanos  99^  locum  obtlnet. 

€  Est  praeierea,  quod  te  paucis  rogatum  \elim. 
Cum  a  Forlosia  nostro  andiverim  te  Francorum  Au- 
nales,  qui  a  Lambecio  editi  fuerant,  recudere  consti- 
tuisse,  e  re  tua  fore  judicarem,  ut  iisdem  Gentilotti 
quoqiie  judicium  una  cum  variantibus  lcctionibiis 
adjungercs :  quae  omnia  eo  finfe  exscriplo  Nigellio 
adjeci,  ita  enim  commode  et  tibi  ipsf  parces,  et 
amicissimi  amplissimique  ^nlistitis  memoriic,  mibi 
aeternum  colendae  ( ne  quodcunque  id  laboris  eva-  g 
iiescat)  consultum  erit.  Cielerum  ut  me  ames, 
enixe  rogo,  ac  si  quid  hoc  amplius  eQiccre  tibi  pos- 
sim,  jube  et  vale. 

c  Dabam  Yindobonac  a.  d.  xvin  Kalend.  Decembr. 

4725.  » 


apud  Germanos  retinet.  Ut  autem  iratum  Co^rem 
placaret  Ermoldus ,  ejiis  laudes  carmine  islo  canea« 
das,  egregiaque  illius  gesta  narranda  suscepit,  iden^ 
tidem  misericordiam  pii  principis  imploranSt  et  ex- 
silii  finem  deprecans.  Pr<ecipae  vero  in  calce  carmi- 
nis  ait: 

Hoc  libi,  Caesar,  opiis  sioUda  crocilante  ctcota, 
Porrigit  b>iDoldus,  exsul,  egeiius,  iaops. 

Christum  deinde  rogat  ut  Ludovicum  ad  propius 
cognoscendam  pensandamque  ejus  causam  inducat, 
hsec  subdens : 

Yeridlcis  poteris  for^an  cognoscere  verbis, 
Criminis  objecti  me  minus  esse  reum. 

Non  tamen  excuso  me  illius,  credp,  rejtus, 
Infeiix  quo  suin  trusus  tn  exsiliuin. 


Prodit  ergo  jam  tandem  Ennoldi  Nigelli  elegia* 
cum  Carmen  de  Rcfous  geslis  Ludovici  Pii  nunquam 
aniea  editum;  quo  ex  opere  si  collectionis  meai,  ac 
prxsertim  hujus  tomi,  prelium  maxinie  auctum  iri 
dixerini,  neminem  forlasse  contra  sentientem  repa- 
riam.  Sed  antequam  profitear  quid  de  ipso  poemate 
sentiendum  sit,  exigit  res  ut  primum  proferaro  quis 
ejus  auctor  fuerit.  Ermoldum  Nigellum  ille  se  diser- 
tls  verbis  appellat  in  pnefatione ,  ubi  per  duplicem 
acrostichum  in  principio  et  fine  versuum  hunc  no* 
bis  versum  oifert : 

Ermoldus  cecinii  Hludovici  Cssaris  arma. 

Ibi  quoque  altero  versu  allerum  suum  nomen  prodit, 
inquiens : 

Suscipe  gratanter  profert  quas  dona  Nigellus. 

Duplex,  inquam,  nonien  illi  fuit;  quod  si  cui  pla- 
ceat,  alterum  potius  appellare  agnomen  facile  me 
consentientem  habebit.  Sic  iis  temporibus  floruere 
Flaccus  Albinus ,  quem  Alcuinum  dicimus ;  Amala- 
rius  Fortunatus,  Lupus  Servatus,  Walafridus  Strabo, 
Paschasius  Uadberlus,  Ralianus  Bfaurus,  ut  alios 
omittam,  ad  quorum  nomina  agnomen  aliquod  ac- 
cessit.  Neque  roe  fugit,  clariss.  Sirmonduro  in  notis 
ad  Ennodium,  et  in  prsefatione  ad  Sidonium,  con- 


Sed  quis  iste.ErmoIdus  Nigellus  fucrit,  nusquam 
legitur,  adeoque  ad  eum  dignosccndum,  rcliquum 
esl,  ut  conjecturis  tantum  agamus.  In  Yita  Ludo- 
vici  Pii  ab  Astronomo  scripta  ad  annum  834  haec  le- 
g':nlur  :  c  Handavit  (imperator)  fillo  Pippino  per 
Ermoldum  abbatem,  rcs  ecclesiaslicas  quae  in  regno 
ejus  erant,  quas  vel  ipse  suis  altribuerat,  vel  ipsi 
sibi  prseripuerant,  absque  cunctatione  ccclesiis  res- 
titueret.  >  Ad  hsec  respiciens  clarissimus  Mabillo- 
nius  in  Annalibus  Benedictinis,  ad  annum  Chrisli 
818,  ubi  de  Nantuacensibus  abbatibus  agil,  profert, 
Ermoldum  abbatem   Nantuacensem,  qui  anno  833 
fk)rebat.  Tum  hsec  subdit :  c  Forte  hic  est  Ermoldus 
abbas  pcr  quem  Ludovicus  Angustus  anno  sequenti, 
Q  id  est  tricesimo  quarto,  roandavit  filio  suo  Pippino 
ut  res  ecclesiasticas,  ctc,  resiitueret.  i  Tuin  idem 
ipse  Mabillonius  in  aliaro  scnlentiam,   et  quidcm 
justiore  titulo,  declinare  visus  cst,  ad  annuni  854 
haec  scribens  :  c  Quis  sit  ille  Ermoldus  ahbas  ad 
Pippinum  missus,  baud  satis  compertum,  nisi  ille 
sit  Ermenaldus  abbas  Anianensis,  qui  anno  scquenti 
privilegium  a  Ludovico  imperatore  obtinuit.  Neqiie 
vero  hunc  esse  exisiimem  Ermoldum  Nigclluro,  iu 
exsilium  a  Ludovico  ipso  ablcgatum,  qui  carroen  de 
ejns  laudilms  quatuor  libris  coroposuit,  a  Larobccio 
editis  tom.  U  Bibliothecx  Cscsarea^.  »  Bfabillonium 
hic  consucta  sua  diligentia  dcfecit ;  neque  enim  us- 
quam  libros  illos  Larobecius  evulgavit,  sed  princi- 
pium  tantummodo  et  finem.  Ille  vero  dicere  pergit : 


tendere,  apud  media)  xtatis  homines  mororo  obti-D  c  Erat  issine  dubio  Lolharianarum  partium  fautor^ 


nuisse,  ut  nobiles  tantum  plurilHis  nominibus  ute- 
rentur,  quorum  poslremum  tantummodo  proprium 
eorum  nomen  foret;  quse  vero  pnecederent,  ascititia 
ac  veluti  prainomiua  essent.  Sed  quod  ille  de  Enno- 
dii  ac  Sidonii  temporibus  recie  pro  suo  more  anini- 
advertit,  vereor  nc  bsec  ad  tempora  Caroli  Magui 
aptari  possint :  verique  videtur  similius,  Albinum, 
Sirabonem,  Servatum,  Maurum,  Nigellum,  aliaque 
ejiismodi,  agnomina  fuisse  addita  post  propriom  iio- 
men.  Sed  progrediaipur.  Non  solum  ipsi  Ludovico 
Pio,  cujus  gesta  canit,  Ermoidum  fuisse  synchro^ 
niim  liquet,  sed  ipsum  etiam  Augusti  illius  jussu 
propler  aiiquod  crimen  in  rem  poUticam  cxsiiio 
fuissc  mulctatum.  Locus  exsilii  Argentoratum  fuit, 


atque  ideo  in  exsilium  et  In  carcercm  aclus :  at 
quarovis  in  libertatem  assertus  fuerit,  haud  veri  vi- 
detur  siroile  euro  ipsum  poslea  lcgati  honore  a  Lu- 
dovico  afieclura  fuisse.  i  Ha^c  Mabillonius,  qucm  di- 
vinare  volentem,  et  divinationi  sua;  aperle  adver- 
santem,  ego  nihilominus  in  verum  impcgisse  conjicio, 
ne  dicam  persuasum  habeo.  Rem  intime  perscrule- 
mur,  quando  sub  oculis  nostris  integrom  est  Hcr- 
moldi  poema ,  quo  Mabillonius  ad  rectum  judicium 
ferendum  carebat. 

Fuisse  Hermoldutn  Nigellum  monacbum  Benedi- 
ctino  instituto  addictum,  conlinuo  inlclligat  qni- 
cunque  ejus  carmcn  legat ;  ncque  eniro  ibi  ulhig 
prsctermittitur  locus,  quo  poctx  calaums  in  Bcne- 


m 


ERMOLDI  MGELLI 


560 


dieiim  ordinls  eJuBqne  abbatum,  monasteriorum ,  A  quod  ad  Nigfiilam  fluvium  situm  esset,  inde  me  ad 


el  Regulae  laudes  non  excurrat ;  ut  mittam  eccle- 
siasUcam  illius  erudilionem ,  qiiae  hominem  minime 
laicum  prodit,  et  quae  iis  temporibus  in  monacbis 
sa^ius  quam  in  ssQCularibus  clericis  spectari  con* 
sneTit ;  abbaiem  quoque  fuisse,  ea  indicant,  ni  fal- 
lor,  qu9e  is  habet  lib.  iv,  ubi  expeditionem  adversus 
Brilannps  rebelles  anno  824  enarrat.  Inquit  enim  : 

Hnc  egomet  Fcutom  homeris,  eoseinque  revincluai 

Gessi,  sed  uemo  one  ferieuie  dolet. 
l^ippin  boc  as|>icieus  risit,  miraior,  et  infit : 

Cede  armis,  frater  :  iltleram  amato  m^gis. 

fix  his  primo  conftrmatur  Crmoldum  nostrum  mo- 
nasticam  vitam  fulsse  professum ;  non  alia  quippe 
de  causa  Pipplnus  rex  eum  iniuens  in  risum  erupii, 
nlsi  quia  atmis  accinctum  cernebat  hominem  a  milt> 


allas  conjecturas  converti.  Mca  ergo  si  non  senlen- 
tia,  certe  conjectura,  lM)nis,  ut  arbitror,  fonda- 
mentis  innixa  est ,  nempe  nullum  alium  fuisse 
Errooldum  nosirum,  quam  Ermenaldum  abbatem 
monasierii  AnianemU  :  quod  nuper  a  veri  similitu- 
dine  abesse  supra  laudato  Mabilionio  videbatur. 
Quod  ut  ostendam ,  norint  lectores ,  Anianense  roo- 
naslerium ,  cui  ab  Aniano  amne  inditum  est  nomen , 
situm  ad  oram  maris  Mediterranei  in  Occilauia, 
iiunc  le  Languedoc^  in  dioccesi  Montis  Pessnlani, 
anno  822  paruisse  Trutesindo  abbati^  uti  Mabillo- 
nius  idem  palam  fecit  in  praefatione  ad  \itam  san- 
cii  Benedicli  abbatis  Anianensis  sxculi  iv  Benedict. 
parte  i,  pag.  i9i.  Ludovici  Pii  diploma  in  banc 


tari  proiessione  adeo  alienum,  et  arma  monasiictc  ^f^"^  *"«  ^^"<*»|-  ^um  codem  monenle,  ad  annum 


vesti  tam  male  aptata.  Proinde  eum  ridendo  hor- 
tatus  est  ut  a  militia  abscederet ,  et  Htteranim  siu^ 
diis ,  quod  monachum  decebat ,  eique  iu  more  erat, 
vacaret.  Praeterea  illnm  fratrem  appellavit  :  istud 
vero  nomen ,  a  quo  nunc  monachi  tantopere  abhor- 
rent,  et  religiosis  duntaxat  mendicantibus  servatum 
vdlnnt^  dlim  monachos  polissimum  designabat,  uii 
eorum  temporum  monumenta  evincunt,  imo  hoc 


855  et  857,  tria  ab  ipso  Ludovico  privilegia  con- 
cessH  fuere  Ermenaldo  abbati  AnianeMts  monasterii : 
ita  ut  nihil  obstet  quominns  arbilrari  possimus, 
posl  annum  822  Ermenaldum  hunc  pneesse  cop pisse 
eideni  inonasterio.  Porrn  Ermenaldum  et  Ermoldum 
idem  iiomen  fuisse ,  ne  ipse  qnidcm  Mabillonius  ne- 
gat,  quando  suspicatur,  utl  supra  adnotavi ,  eum- 
dem  hunc  Ermenaldum  fuisse  alquc  Ermoldus,  qni 


ipsum  poema  non  uno  in  loco  Gdem  facit.  Secundo  "  »""<>  ^^i  a  Ludovico  Auguslo  ad  Pippinum  regem 


blnc  elucere  etiam  poiest  Ermoldum  alicui  mona^ 
sterio  abbatU  lilulo  prxfuisse.  Pluribus  ostcndit 
doctissimus  Thomassimus,  parte  iii ,  lib.  i ,  cap.  40, 
de  Benefic,  rcgnante  Carolo  Magno,  ejosque  succes- 
sopibus,  consuevisse  tum  episcopos,  tum  abbates 


missus  fuit.  Nam  Ermenaldut  at(|ue  ErmenolduM 
unum  nonien  erat  olim  ;  eaque  de  causa  apud  Lab- 
benm  tom.  I  Bibliolh.  manuscriptorum  in  Ilistor. 
cpiscopor.  Antissiodor.  occurrit  etiam  comes  pcgi 
Aniisiiodoremis  Ermenotdut  nomine ;  et  apud  Bol- 


ad  militiam  et  ipsos  accedere,  suosque  milites  in  ^  land"™  ad  diem  6  Januarii  in  Act.  Sanctor.,  Vira 


tegis  servitium  ducere.  Er^t  id  munus  abbatum , 
non  monachorum.  Et  quanquam  Garolus  Magnus, 
aliique  Praiicorum  reges  ab  hujusmodi  ouere  eccle- 
siasticos  interdum  proceres  absolverinty  uti  iu  eo^ 
rum  Capitularibus  legitur ;  et  quamvis  monasteria 
forent  qu£  a  suppeditandis  regi  militaribus  copiis 
immuuia  haberentur,  atlamen  ubi  gravissima  pu- 
blicae  rei  necessitas  exigebat ,  quivis  episcopi  et 
abbates  ad  expeditiones  militares  confluere,  aut 
saltem  suas  turmas  conferre  cogebantur.  IIoc  au- 
tem  praestitisse  Hermolduni  nostrnm  hinc  discimus, 
qui  etiam  profitetur  se  ab  omnium  sanguine  absti- 
nuisse,  neque  arma  se  detulisse  in  alicujus  perni* 
ciem  :  quibus  verbis  militiam  suam  a  crimine  pur-  ^  ^ub  finem  lib.  i  hrcc  sibi  oplat  Ermoldus : 


sancli  Ermenoldi  sive  Erminoidi,  Qua  ratione  eliam 
in  antiquis  libris  a^ue  iegitur  AmaldMs  et  Arnol- 
dus ,  Rainaldus  el  Rainotdus ,  Bertatdus  et  Berthol'- 
dus ,  Hunatdus  et  Hunotdus ,  Athelbatdus  et  Adet-- 
botdusy  et  caetera  ejusmodi  nomina.  Age  vero  exe- 
rantur,  quse  me  ad  suspicandum  impeilunt,  unam 
eumdemque  hominem  fuisse  Hermenotdum  abbatem 
AnianeHsem^  et  Hermotdum  nostrum,  Jam  nomina 
concordare  vidimus,  dignitatem  et  tempus.  Nunc 
addo  clucere  ex  ipso  poemate ,  monaslerium ,  a 
quo  avulsus  fueral  poeta  nosler  et  in  exsiliuin 
actus,  ad  Aquitaniam  spectasse,  hoc  est  ad  re- 
gnum  cui  tunc  Pippinus  Ludovici  Pii  filius  pracerat. 


gat,  scque  irregularitatis,  ut  nunc  dicimus,  viocu- 
lum  ^vitasse  prodit. 

Sunt  ergo  quac  Ermoldum  abbatem  monasterii 
alicujus  nobis  exhibent.  Superest  nunc  ut  inquira- 
mus  ciiloam  ille  pnefueTit.  Cum  legerem  apod  Du- 
chesnium  etBaluzium  inCapituIari  Ludovici  Pii  spe^ 
ttante  ad  annum  817,  inter  monasteria  quce  dona 
et  mititiam  facere  debent^  recenseri  monasterium 
Nigelli ,  occurrebat  mihi  dubitatio  num  sub  Nigelti 
nomine  vcnire  potuerit  Ermoldus  nosler  agnomento 
Nigettus.  Fuisse  enim  monasterla  qux  ab  institu- 
tore  Bim  denominationem  acceperint,  miniroe  difli- 
cile  eral  ostendere.  Sed  cum  Mabillonius  in  Anna- 
Ilbus  conlendat  monasterium  hoc  iia  nnncupaium 


D 


Lsttts  ut  exsal  eat  Pipplni  in  regna  potehiiSy 
Conferat  Altilouaas,  Caesar  el  ipse  potens.   . 

Itidem  antequam  claudat  librum  iii  ita  canit : 

Hec  eadem  pietas  (posco  et  reposeo  fldelis) 
Memei  rippioo  reddat  opima  pio. 

Vidcn  ut  Ermoldo  nostro  fucrit  non  solum  scdes  in 
Aquitanico  regno,  sed  eliani  apud  PippinKm  ibi 
regem  plurima  gratia  ?  Slatim  igitur  occurril  nobis 
Anianente  monasterium  in  Aquitania  positum,  coi 
tunc  praefuisse  Ermenoldum ,  sive  Ermoldnm  abba* 
tem  nuper  vidimus.  Accedit  quod  ipsius  monasterii 
cooditorem  Benedictum  virum  sanctitale  celebrpm , 
ibique  primum  abbatem ,  ac  postea  ad  monasteriiim 
Indense  translaium ,  et  Ludovioo  Pio  supra  csetrros 


5G1  D£  REBl  S  GESTIS  LUDOYIGI  Pll.  —  PROLEGOMENA.  56i 

monachos  charom ,  Ermoldus  nosler  sub  finem  li-  A  boc  ipso  poemttte  satls  intellexerimm  Ermoldum 


bri  II  pluribus  commendat,  pariterque  in  ipsius 
Anlanensis  coenobii  laudes  eicurrit.  Praelerea  In 
ealce  libri  iii  ejusdem  sancti  Benedietl  mortem  re- 
fcrt,  quae  anno  821  conligit,  quinque  videlicet  an- 
nis  antequam  Hermoldus  noster  suum  poema  conft-^ 
ccret.  Ibi  vero  ad  ipsum  sanctum  virum  conversus 
ba:c  babet : 

Tertiiis  In  vestro  nnem  tenet  ecce  llbellus 
Noaiiue,  ut  Ennoldi  sis  memor  alme  tui. 

Cur,  amabo,  Benedictum  olim  Anianensem  abbatem 
rogat,  ui  Emoldi  tui  sil  memor,  nisi  quia  Ermol- 
dus  in  ejusdem  coenobli  regimine  Benediclo  et  ipse 
successerat,  ejusqne  fortassis  etiam  discipulus  fue- 
ral?  Quae  omnia  eo  tandem  coUineant,.  ut.nimium 


nostrum  Pippino  Ipsl  potissimum  stadoisse  eiqoe 
cbarum  fuisse,  simul  etiam  ad  clarius  perspiclen- 
dum  deducimur  quare  Ludovicus  Gaesar,  oeteris 
Ipsum  praeferens ,  eo  uii  maluerii  ad  slgniflcandam 
ftlio  mentem  fiuam ,  aptioremqoe  illum  censueril  ad 
pcrtractandam  cum  Pippino  ipso  rei  ecclesiastica 
restitutionem  in  Aquitanise  regno. 

Alque  haec  sunt  quse  de  auctore  carminls  mihi  di- 
cenda  succurrunl.  Pauca  nunc  de  ipso  carmine  ad- 
damus.  Habet  profecto  ad  ea  tempora  Francorum 
hisloria  probalos  et  fldos  scriptores.  Attamen  iliud 
animadvertendum,  non  esse  historicorum  autmunus 
aut  coDsuetudlnem,  minuta  quaM]ue  persequi.  Idqua 
praesertim  in  oculos  incurrat  legentibus,  magni  cerle 


verisimili  raQone  ducti  agnoscamus,  scripforem  *  faciendos  Jejupos  lamen ,  Francorura  Annaies.  Vo- 


Dostrum  unum  cum  Ermenaldo  Anianense  abbate 
ceusendum  esse,  eumque  ipsum  Emoldum  abbatem 
fuisse ,  qui  a  Ludovico  Pio  ad  Pippinum  fiUum  anno 
831  legatus  est  missus.  Nam  quod  Mabillonius  ad- 
versus  hijusmodi  opinlonem  objecU,  nempe  verisi- 
mile  nequaquam  esse  a  Ludovico  Augusto  id  mu- 
neris  ei  commissum  qui  Lotbariaiiarum  partiura 
pridem  fulsset,  nuUo  nititur  fundamento ;  Idque 
optime  sensisset  egregius  ille  scriptor,  si  ei ,  ui 
nune  nol)is ,  totum  Errauidi  poema  iegere  licuisset. 
Summe  aibomlnanda  filiorum  coiijuratio  in  Ludovi- 
cum  Pium  veluli  ei  ovo  tandem  erupit  anno  850. 
Attente  autcm  legenti  carmen  Ermoldi  nostri  facile 
constabit  iUud  anno  $26  confectum  fuisse ,  et  con- 


rom  poeias,  non  solum  decet,  sed  etiam  artis  su» 
Instltntum  plerumque  cogit ,  ita  rerum  eventus  aot 
veros  aut  fictos  describere ,  ut  ad  singularia  etiam 
minotissima  descendanl.  Quam  legem  ab  Ermoldo 
nostro  Bon  raro  impleri  videas,  eaque  ralione  iilorum 
temporuin  ritus  ac  mores  graphice  deUneari.  Hinc 
autem  eruditionis  penus  babet  unde  augeatur»  sup- 
plentibus  poetis  ea  quae  in  historiographis  fere  de- 
siderantur.  ExempUs  parco :  illa  enim  per  se  colU- 
gere  unicuique  in  promptu  erit.  Gaeterum  poema 
habes ,  rudi  profecto  Minerva  eonfectum ,  alicobi 
etiam  caliginosum  at((ue  orationibus  Interseptum» 
quae  nlhil  deleclatiouis,  taedii  etiam  aliquid  interdum 
afferant.  Et  profecto  nemini  ad  iliud  accedendum » 


sequenier  auctoris  dclictum  alque  exsiUum  longe  ^  qu^si  ad  eximium  quoddam  poelicac  artis  exemplar. 


pnccessisse  funeslissimam  illam  Francorum  tragQe- 
diain.  Quae  is  narrat ,  iu  eoJem  anno  826  consi- 
stunt ;  tum  iis  emrratis  continuo  subjungit  in  fine 
operis  : 

IIspc  quoqae  dom  canerem,  Strtzburc  costode  toebar, 
DelioU  proprii  oookIus  aiqoe  reos. 

Ergo  eodem  anno  826  is  carmen  suum  lucubrabat* 
Accedit  quod  Ermoldus  Lolharium ,  Plppinum,  Au- 
gnsti  filios,  Matfridum  et  Hugonem  comites,  alio»- 
que  commemorat  passim ,  laudat ,  eorumquc  bene* 
voleniiam  captare  nititur ;  qul  tamen  prlmas  egere- 
in  tot  turbis  contra  piissimum  imperatorem  exci- 
talis.  Si  dum  haec  scriberet  Ermoldus,  teterrima 


Nihilo  tamen  secius  ad  insUtutum  meuni  quod  aiti^ 
net,  egregium  historicum,  fidum,  synchrouum  pro- 
fero ;  neque  enim  leclores  huc  volo  ad  poeticos  flo- 
res,  sed  quidem  ad  unam  historiae  veriiatem  asse* 
quendam.  Hanc  autem  iuculenter  aecipias  ab  Er* 
moldo  no&tro,  idoneo  suqrura  temporum  tcste,  et  in 
boc  praeseriim  a  meUorU)U3  poetis  diMimiU,  quod 
nuilas  usquam  fubulas  narrationi  su^  intermisceat. 
Ad  haec  praecipuos  palatinos  procere^ue  aulae  Cae* 
8areae,.aUosq\ie  illustres  viros  ea  t^mpestatc  florentes 
nobis  iUe  commemorat,  si  Walamabbatem  excipras, 
quera  is  fortasse  sibi  infensura  senscrat.  Singuiorum 
autem  eo  consiiio  meminisse  videtur ,  ui  omiiium 
gratiam  iniret,  et  quemque  propi tium  sibi  apud  Au- 


illa  animorum  commotio  jam  accidissct ,  eidemque     gustum  Ludovicum    ad   recnperandam  libertatem 


immistus  et  ipse  fuisset ,  ab  hisce  prineipibus  tam. 
sxpe  iaudandis  profecto  absUnuisset,  quandoqui- 
dem  ad  Ludovicum  tam  male  ab  iis  habrtum  haec 
scribebat,  et  ab  ipso  Ludovico  poscebat  criminis 
veniam  et  Ui>ertatem  pristinam.  Non  est  ergo  misoen* 
dus  poeta  nostcr  cum  gravissimis  anni  850  et  subse» 
quenUum  tumuUibus  ;  atque  ex  alio  plane  crimine  in 
exslHum  fuerit  ille  trusus  ante  annum826.  Nuncvero 
conjectare  rite  possumus  eum  vix  post  oblatom  poOi- 
ma  hoc  Lodovico  Augusto  restitutum  Aiisse  in  gra- 
tiam  principis,  ac  dcinde  anno  854  cjus  Integritalem 
ac  fidem  adeo  pcrspectam  fuisse,  ut  eom  LoJovicos 
drl«*geril  legntnm  ad  filium  Pippimim.  Imo  cuin  ex 


haberct.  Sed  prae  caeteris  imperatrici  Judith  blan- 
dientem  anlmadvertas,  qoam  iaudlbus  onerat,  etco- 
jus  puerum  Ciarotum,  postea  Calium  appelhtum, 
Gratus  cfaarissiraum  exhibet.  Ludovicuni  praeterea 
ipsum  eo  virtutum  ac  potissimum  religionis  atque 
pietatis  coneentu  lUustrem  ita  pingit,  ot  plane  appareat 
quam  justo  titulo  Pii  appellatio  in  eum  translata  vel 
eo  tempore  fuerit.  Uoo  verbo  est  cur  Italia,  Germa- 
nia  et  GaUia,  qoibos  tonc  pios  iUe  princeps  domlna- 
bator,  gratias ,  easqoe  plorimas  habeant  Aogostts- 
simo  Caesari  C<arolo  VI,  noUi  praecedentittm  impera* 
torum  pietaie ,  fortltodine  et  pmdentla  scctmdo, 
quod  conccsserit ;  ilhistrissimo  OarclKo ,  quod  im- 


865 


ERMOLDI  NiGELLI 


564 


pclrarit;  lice^it  adhuc  addere  et  mihi,  qnod  deni>  A  Mullum  tibi  debeo  ob  pium  aHoquiura,ia  boc  meo 


que  ediderim  auciorem  rei  litterariae  perquam  uti- 
lem,  et  diutius,  quam  par  erat,  bacteous  allero 
exsilio  damoaiuro. 

Ex'  Jomnis  Benedicti  GentiloUi  Caiaiogo 
mttmMcriptorHm  codicum  Historim  profo,* 
nw  numero  992,  otim  2U9. 

Membraneus  constans  foliis  66,  qui  eodem  saeculo 
quo  auctor  vixit,  aut  cerie  non  multo  post,  scripius 
esse  videtur;  quique,  ul  constat  ex  Bibliotheca  Ges- 
nero-Siroleriana  perFrisium  aucta,  ad  bibliothecam 
Wollipangi.  Lazii  olim  pertinuit.  Gonlinetur  eo  £iw 
rooldi  Nigelli  poenia  de  rebus  gestis  Ludovici  Pii,  ia 
libros  IV  tribuluro.  De  auctore  nihil  exploraUim  ha- 
beo,  praeterquamquod  ipse  memlnit  se  militasse  in 
expeditioneBritannica  anno  824*  Argentoraii  eum- 
dem  exsulasse  iiquet  ex  iis  qux  narral  prope  Onem. 


luctii,  quem  fcro  patienler,  certus  omnia  a  Deo  1m>* 
nis  immitli  in  bonHm.Arabt;m  nostruro  si  remiseris, 
copia  mox  tibi  fiet  alterins,  qnem  petis.  De  cataiogo 
librarix  Gaesarenc  majeslatis,  quod  dignatus  es  eum 
roecum  commonicare,  plurimum  te  anio ,  pluriroum 
debeo.  Livius  mcus  quidcm  prodiit,  scd  non  etiam 
notae,  quibus  reddo  rationem  emendationnm  textiis. 
Ilaque  si  exstaret  apud  vos  exemplar  beoe  vetnslum, 
aut  quod  descriptum  ex  autograpno  vetusto,  haud  id 
abnuam,  quemadmoduro  nec  lulium  Gxsarem ,  in 
quem  jam  molior  variantes  lectiones.  Sed  in  primis, 
si  Martialis  quis  notae  bonae  ibidem,  eum  cupiara  ; 
mibi  suhmittere  ne  graveris ,  duroroodo  id  fieri 
comroode  possit.  Ermoldo  quid  fieri  velit  Freherus 
cognosces  ex  hiic  ipsius  schedula.  Wegenmyeriani 
pertinaciter  laccnt,  quod  silentium  inlerpretor  pro 
a'mutu.  Gausam  ejus  non  exputo,  riisi  si  est  diver- 
silas  religionis,  quam  illi  forte  perlinaciter  urgent , 


Causam  ob  quam  exsilio    mullatus  fuit  nusquam  n  et  exercent  odio,  quo  minime  deberent.  Etiam  ul- 


memorat,  nec  coi>stat  ao  de  eo  reductus  fuerit, 
quanquam  si  propierea  in  exsiliuro  ejectus  fuit  quod 
10  Ludovicum  imperatorem  cum  aliis  faciiosis  con* 
spirasset,  vix  dubium  esse  possit  quin  cum  reliquis 
cjui  earum  fucrant  pariium  ,  quibusgue  Ludovicus 
ignovit,  ab  exsilio  fnerit  revocatus.  Memlnit  equi- 
dem  Astronomus  in  Yita  Ludovici,  Ermoldi  abbatis, 
eumque  ab  imperatore  ad  Pippinuro  fiiiuro  niissum 
narrat  cum  mandalis,  c  ut  res  ecclesiasticas,  qux  in 
regno  ejus  erant,  quas  vel  ipse  suis  attribuerat,  ve| 
ipsi  sibi  pneripuerapt,  absque  cunctatione  ecclesiis 
restitueret.  i  At  diversum  hunc  esse  ab  Ermoldo 
huius  poematis  auctore  existimat  emditissinius  Ma- 
billonius  in  Annal.  Benedictin. ,  lib.  xxxi,  num.  22. 
Cui  ego  libens  assenlior,  tametsi  argumenturo  in  toto 
opereinveniamnulluro,quo  revinci  possit  is  qut  eum* 
dem  esse  opinelur.  Nam  poetam  nostrum  Benedi- 


tiinae  istae  tuae  eroissarii  in  0€*ulos  inciderunl,  sed  ita 
ut  callide  alteri  imponere  fwtuissent  hand  eiiam 
mihi.  Itaque  Rlemneso  Aplstein.  Nescio  an  Heinsios 
pergat  in  emaculando  Nonno;  namalioquin  etnobis 
vetustissimi  ejus  auctoris  codices,  quos  tamen  nun- 
quam  desideravit :  indicubo  ei  taroen  hodie  mentem 
Uiam  benevolam.  Hxc  habebam  breviler  ad  tiias. 
Vale  et  salve,  mi  domine,  una  cum  anlmo  meo  cha- 
rissimo  capite  domino  Blotio. 

c  Ueidelbergse,  30  Janiiarii  1608. 

€  T.  T.  Janus  GniTTERws.  i 

Inscriptio  :  Amplissimo  clamsimoqne  viro  domino^ 
domino  Sebasliuno  Tengnagelio  S,  G.  majeslaiis  bi- 
biiothecario. 

Schedttla  Freheri^  cujus  Grulerus  memimt  in  snpe- 

fiori  epistola» 


S?^^  c^T^iSin^n^  arwt     t.?m  P?„ni„?^j^n™  C  niutcm  et  comitatem  Tiri  ampHssiml.  qui  inslitatum 


armaturo 

Cede  armis,  rrater,  lUteram  amato  magis« 

Militasse  autero  eo  teropore  tam  monachos  quam  ab- 

bates,  id  omnibus  nolum  est.  Nec  videtur  mdulgen* 

tissiroi  principis,  uui  poenaruro  loco  beiiencia  quan- 

doque  tribuebat,  tacilitati  ac  clementiae  repugnare , 

ut  hominem,  qui  ab  eo  errali  veniam  impetraverat, 

l^ret  ad  filium  Pippioum  ,  cum  quo  magnum  ei 

usum  fuisse  ex  ipso  poeroate  non  obscure  percipitur, 

Ututsit,ac  quiscunquedemum  fueril  hiijus  poematis 

auctor,  id  profecto  publica  luce  dignissimum  est,  et 

«b  omnibus  erudilis  jam  diu  expetitum.  Neque  enim 

quod  MabiUonius  loco  paulo  ante  m^morato  innuere 

videtur,  integri  quatuor  libri,  sed  duntaxat  operis 

prologus,  initium  et  finis,  edili  fuerunt  a  Lambecio 

lib.  II  Cominent. ,  a  pag.  369.  Suspicabar  equidero      „  i-  r    i.    •  r  •  ,  i     w  c  1.-..;«»..«  t..»«^ 

oliro  totum  poema  vutgo  exstare,  cum  legerem  do-  D  ^«'"^««'■'^'  ^^^^^*  Epistola  ad  Sebasitanam  Tengna- 

clissimas  Marquardi  freheri  notaa  in  formulas  fcs-  n^i^nm. 


imperatoris  Vita  libellos  coaequuivi  scriptorii 
nus  nec  fando  niihi  auditi,  eoque  impcnsius  desidc- 
randi?  Quare  cum  ad  eum  scribes,  quaeso  mullam 
saluiem  ei  a  me  ascribas,  studia  et  ofiicia  mea  pro- 
lixe  deferas,  petasque  ut  guidquid  est  libri  arche- 
typum,  ad  nundinas  proxirnas  nobis  videndum  ei 
dcscribendum  millatur,  rediturum  booa  fide  ad  do- 
minum  cum  fenore  gratiarum,  quo  par  est.  Yale  et 
salve,  amicorum  potissime.  > 

T.  Frehero. 

f  Ejusdem  aevi  scriplor,  Rabanus  Maurus,  ahbas 
Fuldensis  et  archiepiscopus  Moguntinus,  condidit 
eliam  de  Ludovicl  imperatoris  ejusqueTilionim  gesUs 
libros  aliquot  carmtne.  Quid  si  et  de  illisvir  iUe  cb- 
rissimusinaudierit?  9 

Inscriptio  :  A  Monsieur,  Monsieur  de  Grtaems. 


deris  Ludovici  Germani<e ,  et  Caroli  Gallice  regum  , 
Ludovici  Pii  fitiorum  apud  Argcntoratum,  anno  842 
percossi,  et  in  iis  versus  quosdam  ex  Ermoldo,  tan* 
quam  ex  alio  quovis  obvio  auctore  adduci  animad- 
veriereni,  douec  iu  epistolas  Jani  Gruteri,  ejus^ein^. 
que  Marquardi  Freheri  ad  Scbastianum  Tengnage- 
huro  aulographas  incidi :  ex  quibus  didici  quemad- 
modum  Freherus  Ln  poematis  istius,  cujus  qfiod 
sciam  unicum  exempluui  hoc  Csesareum  cst ,  noti- 
tiara  dcvenerit,  el  cx  illo  versus,  quos  aflcrt ,  de- 
prompserit.  Eas  epistolas  visum  ex  Ermoldo  prae- 
mittere,  ut  res  tota  in  roeliori  lumine  collocetur. 

Jani  Gruieri  Epistola  ad  Sebastianum  Tengnagelium. 

c  5.  P.  Vir  clarissime,  et  ignosce  si  paucis  ama- 
bilissim»  tuaeepistol»  respoudeo.  Alio  avocor,  el 
volo«  si  fieri  poiest,  has  perveuire  ad  te  tempori. 


geiium, 

*  S.  P.  D.  K  multis  annis  nulla  res,  ot  miniis 
exspcctata,  ita  magis  animo  meo  grata,  stndiis  meis 
apia  mihi  obvenit,  quam  ista  a  te,  vir  nobilts  et 
amplissime.  DicissaUitem  per  D.Gruterum  nostrum 
hoinini  ignoto :  oflcrs  juvandis  studiis^  nostris  copiam 
libri  veteris  non  vulgati  manuscripti  e  bibliotneca 
Gsesarea  :  mox  mittis  eumdem  ardietypom  quantivis 
prelii  auctorem  rarum,  ethaclenns  nec  fando  iiobis 
auditum,  tamen  pro  ;cvo  suo  non  illepidura,  et  oinni- 
no  dif?num  (|iii  inlcr  Francicos  nostros  kvix^otouc  in 
publico  non  «ine  iiotis  aliquibus  compareat.  Exredit 
admirationcmtanlahuraanilas:superat  vires  iiostras 
beaeficii  magniluJo,  vincimur  oflicii  promptitudine 
et  opporiunitate.  Tandein,  quod.  possuin,  graiias 
suminas  habeo,  agoque  libens  incrilo;  paratiis  q^ia- 
cunqtie  licebit  redhostire.  Agam  ct  publice,  cuni 
eJain  jucundissimum  lectu  libellum,  his  quidem  qui 


606 


DE  REOUS  GESTIS  LDDOVia  PU.  -r.  PROLEGOMENA. 


m 


omnium  temporam,  omnium  gentium  monumentis 
deiectantur  :  inter  quas  sane  Francicum  nomen  et 
imperii  amplitudine  et  gestarum  rerum  gloria  non 
postremum  locum  tenere  videtur.  Quam  multa  pul- 
cherrima  etrarissimdeobservationisex  eojam  subiegi 
et  notavi !  nam  pridie  quam  domo  discederem»  ac- 
ceptum  comitem  iiineris  ad  Danubium  assumpsi,  et 
inler  medla  negolia  ac  tsedia  vacivis  horis  mea  manu 
exscripsi.  Quotie^  interea  beueflcium  tuum  tacitis 
grata  mente  aestiroavi,  optima  quseque  tibi  vovi  : 
referendae  gratiae  vicem  tibi  destinavi !  Et  quidem 
ipse  codex  religiose  a  me  habitus,  cum  gratiarum 
Gumuloecce  ad  te  luto  redit.  Caeterum  periculum 
est  ne  isla  promptitudo  tua  deinceps  ad  petendum 

{^lura  animum  nobis  addat;  tibi  plusculum  negotii 
acessat.  Etiam  est,  quod  vix  lempero  emendicare 
eo  quidem  audacins,  guod  nou  mea  id  causa,  sed  mir 
blica.  De  ejusdem  enim  Ludovici  primi  iiiiorum  ais- 
sensione  intestina  scripsit  librum  neroo  caroune  Ra« 
banus  Maurus  archiepisco|msMogunlinus,  ut  Gesne- 
rus  et  alii  indicium  raciuntj  quem  inultis  votis  diu 
expetilum,  nulla  hactenus  inoagine  nancisci  potui, 
ut jam  de  eo  penitus  des^eremus,  nisi  Aueusta  iila 
bibliotheca  suppeditet.  Libet  sperare  quod  iDi  exstet. 
Quid  euim  in  tanto.numero  desit,  ubi  iste  Ermoldus 
4709  censetur  (a)  ?  Vide,  guaeso,  vir  amplissime,  aA 
desiderio  nostro  subvenire  possis,  et  de  pubiicor 
siroul  bene  mereri  perge  : 

Sic  tibi  dent  superi  quae  isthac  pietatemereris :  . 
S  ic  sit  amicitiae  jus  mihi  duice  tuum. 

I  Vale  V.  C. 

c  Ex  Augusta  Vindelicorum,  urbe  nobis  patria, 
et  post  multa  luslra  tandem  revisa  xiii  DecembrU 
1608. 

C  MiRQUARDCJS  FrEHERUS.  I 


Ejuidem  ad  ettmdem  epistola. 


c  S.  P.  Litterae  tuae,  vir  ampHssime,  Francofurti 
mihi  redditae  sunt,cum  multis  nominibus  gratac,  tum 
eo  maxime  quod  mstum  «odicem  Ermoldi  recte  tibi 
redditum  intellexi,  de  quo  nonnihil  soUtcitus  eram. 
Spero  illum  cum  id  genus  aliis  plusculis  brevi  pro- 
diturum  non  sine  notis  quibusdam  atque  ila  ad  te 
cum  fenore  rediturum.  Ad  te,  InqUam,  nam  ei  quod 
cavendam  mones,  cavebilur.  Neque  dubito  piura 
^usmodi  eeycx^ora  ibi  haberi,  quse  si  communices 
reipublicae  litlerari.^u  non  minns  quam  meis  studiis 
commodabis.  Cuspinianus  in  Frederico  111  meminit, 
nisi  fallor,  ejus  iussu  libros  feudorum  per  quemiiam 
jurisconsuUum  (b)  in  Bliom  meliorem  ordinem  di- 
gestos  fuisse.  Vide,  quxso,  locum,  et  dispice  qua 
ratione  ille  liber  in  lucem  protrahi  possit.  Ego  stu- 
dium  in  edendo,  notis  illustrandd  offero.  Audio  et 
Sambuci  Laziique  collecta  antiquitatum,  nummorum, 
signorum  et  talium  rerum  penes  haeredes  residua 
•B  venalia  esse,  et  vix  idoneum  emptorem  reperire.  Si 
ita  est,  forte  aliquid  istue  impenderem,  modo  qu» 
et  qualia  sint,  constaret.  Responde,  quaeso,  commodo 
tuo.  Et  tomos  islos  Germanicarum  rerum  a  me  boni 
consule, 

(  Dabam  raptim  Francofurti,  21  Aprilis  1610.  >  • 

Inscriptio :  Nobili  clamstmoque  viro  D.  SebaHiano 
Tengnagelio  J.  C,  Cces.  reg.  bibliotheea  prmfecto, 
domino  et  amico  observando. 

yiennw  Attstria;. 

Hactenus  epistoUe.  Jam  Ermoldi  poema  videa  • 

|QUS. 


(a)  Juxta  veterem  collocationem ,  in  qua  ma-  jua  de  Fendis  libros  vi  ex  msto  cod.  bibliothccse 
nuscripti  cum  ei^cusis  permisti  erant.  In  Tengnage-  regiae  Parisiensis  edidit  Joannes  Schilterus ,  cum 
liano  mss.  Caulogo  est  codex  historic.  2i9.  C  codice  feudali  AlamanDico  Argentorati  anno  1695 

(6)  Est  is  Antonius  Miouccius  de  Prato  Yeteri,  cu-     in  -  4*". 


S^7  ERMCLDI  NIGELU  568 


Sim£imEN    GHARACTERJJM 
POEmXm  ERMQLDX  NIGEIM^ 


d^SAEJE^  VUSIDOBOHENSIS* 


ff 

I  umuuf^vcrmmjehfqiu.\pe^ihufl^  L 
iWMp)Kltm<^(^pr^2^cc^m^tlt^  ]) 

5sLciAitttuT0r«q t^mp^  ^oqm  tx^  twetc  S 
Ktrnu  ^sci^xio  /naduUnterptV&ro  nf      F 

mhnx^iMndKmpfifafeccre  pent       i 
)1ccrc>gc  picrfdcfnecfthoSirrsmiw  Umejf 
|ngiWi^r<5\p!5«w(2^  I 


W  DE  REBUS  GESTIS  LUDOYICl  PII.  --  LIB.  L  870 

— ^■^**^— "^^— — — —  I  .    


ERMOiDI  NIGELLI  PROLOGUS. 
REGIA  ERMOLDI   \ 


E  ditor  i>,  aetherea  spleudes  qui  Patris  in  arc  G 

R  egnator  mundi,  fautorque,  Redemptor,  et  aucto  R 

M  iiitibus  dignis  reseras  qui  regna  polora  U 

0  Hm  conclusos  culpa  parientis  Avera  10 
L  uminis  SBterai  retehis  qui  Gbrisle  tribuna  L 
D  avid  psaimicanus  praesaga  carminis  illu  D 

Y  oce  prius  modulans,  dudum  miranda  relat  U 
S  acra  futurorum  qni  prompsit  dogmata  vate  S 
C  onfer  rasticulo,  quo  possim  Csessiris  in  ho  C 
E  ximii  exiguo  modulanter  poscito  ®  rit  E 
C  armine  gesta  loqui.  Nymphas  non  deprecor  istu  C 

1  nsi^ni  quondam  ut  prisoi  fecere  perit  I 
N  ec  rogo  Pierides,  nec  Pboebi  tramite  ^  lime  N 
I  ngrediar  capturas  opem,  nec  Apoliinis  alm  I 
T  alia  cum  facerem  <,  quos  yana  peritia  lusi  T 
H  ovridus  et  teter  depressit  corda  Yehemot  <  H 
L  imina  siderei  potius  peto  luminis,  ut  So  L 

V  eras  justitiae  dignetur  dona  precat  U 
D  edere :  namque  mihi  non  flagito  versibus  hoc»  quo  D 

0  mnia  gestoram  percurram  pectine  parv  0 

1  n  quibus  et  magni  possunt  cessare  <  magistr  1 
C  aesaream  flectant  aciem,  sed  cantibus  huc  hu  G 
I  ncipiam  celebrare.  Fave  modo,  Cbrlste,  precant  I 
C  armina,  me  exsiiio  pro  quis  uunc  principis  ab  ho  C 
A  uxilium  miserando  levet,  qui  celsus  in  aul  A 
E  rigit  abjectos,  parcit  peccantibns,  atqu  E 
S  pargit  iti  immensum  clari  vice  lumina  soli  S 
A  Ita  regis  Gbristi  princeps  qui  roaxime  sceptr  A 
R  ex  Ludovice  pie,  et  pietatis  munere  Ga»a  R 
I  nsignis  meriti,  praeclarus  dogmate  Ghri^t  I 
S  uscipe  gratanter^  profert  quae  dona  Nigellu  S 
A  usubus  ^  acta  tamen  qui  tangero  carmine  vestr  A 
R  egis  ob  aeterai  vestro  qui  peotore  scinpe  R 
M  ansit  amor.  Gaesar  famulum  relevato  cadenta  1( 
A  Ititonans  Ghristus  vos  quo  sublimet  in  aethr  A. 

•  Inscriptia  a  secnnda  manu  apposita.  A  grediar  subsequentis  versus. 

^  Tenebroso  verbo  sua  exoraitur  Errooldus.  Pro  .    «  Imo  [acerent ,  ut  sit  sensus  :  cum  ethnici  hoe 

eonditor  usurpala  vox  videtur  ,  quanquam  potius  facerent,  eorum  corda  obtenebravit  Satan. 

sospicor  pro  editor  scriplum  fuis^e  a  poeta  edituSf  '  Pro  Behemoth^  id  est  dtabolus  :  ita  enim  banc 

aui  editef  pro  natm,  sive  nate.  Is  enim  Ghristum  al-  besliam  a  Scripturis  sacris  merooratam  veteres  alle- 

loquitur.  gorice  sunt  ihterpretati. 

c  Pro  pottutato.  Infra  habet  pectine  parvo,  ita  ut  ^  Pro  deficere.  Scripsit  fortasse  Nigellus  certare, 

de  ea  voce  dubitem.  ^  An  potius  autuf,  quod  poscere  videlur  $ubse« 

^  Lambecius  edidit  lumen,  Ai  ms.  codex  manifeste  quens  tangere? 
babet  limen  :  neque  aliter  legendnm  porsuadet  tit- 


'm^ 


ERMOLDI  NIGELLI 

GARMINIS  IN  HONOREH  LUOOVICI  CHRISTIANISSIMI  CiESARIS  AUGUSTI 

LIBER  INCIPIT  PRIMUS. 


Augustoe  opibus  celebres  praecellis  et  armis,  B  Principis  opto  loqui  prseoonia  promptulus  almi ; 

Sed  LuDovKE  Dei  Ciesar  amore  magis.  Gonferat  Omnipotens,  qui  valet,  arma  mihi. 


S7I 


ERMOLDI  NIGELLI 


572 


Gaesans  armigeri  conor  describere  gesla, 

Qux  recitat  mcriio  mundus  amore  pio. 
Forle  foret  satius  coDptis  inststere  rebus, 

Plangere  delicti  gesta  nefanda  mei. 
Cum  sim  rusticulus,  norim  nec  ciauslra  Gamenx, 

Nec  possim  comptos  promere  in  arte  modos. 
Sed  me  cunctantem  refovet  clementia  Regis, 

Qui  potius  votum,  munera  quam  recipit. 
Cogit  et  exsiiium,  fateor,  nos  talia  nostrum; 

Muneribusque  carens  porrigo  quae  mihi  sant. 
Non  ego  gestorum  per  sinfula  quseque  recurram  : 

Nec  fas,  nec  potis  est,  nec  valet  ingenium. 
Si  Maro,  Naso,  Cato,  Flaccus,  Lucanus,  Homera», 

TuIIius,  ct  Macer  •,  Cicero,  sive  Plato; 
Sedulius,  nec  non  Prudentius,  atque  Juvencus, 

Seu  Fortuiiatus,  Prosper  et  ipse  foret : 
Omnia  famosis  vix  possent  condere  cbartis, 

Atque  suum  cclebre  binc  dupUcare  melos. 
Ast  ego  lintre  rudi  rimoso  navita  remo 

Immensi  pelagi  boc  ^  xquor  adire  volo. 
Dcxtera  qua3  Petrum  fluctu  superante  fidelem, 

Ne  pereat,  relevat,  addidit  atque  rati, 
llaec  me  prsecipitem  servet  miserando  per  undas, 

Conferat  ad  portum,  Ca^sar  opime,  tuum. 
Jam  mibi  carmen  eat  Ludovict  promere  gesta, 

I?aucaque  de  multis  pagina  nostra  legat. 
Tempore  Francorum  Caroli  dum  sceptra  vigebanf, 

•  Innuit  jEmUium  Macrum  antiqiium  poetam,  cu- 
jus  carmina,  nunc  deperdita,  fortasse  Nigelli  aivo 
adbuc  vivebant.  Sed  vidc  Uccntiam ,  seu  polius  in- 
fantiam  poetx  scribcntis  Tullius,  el  Macer  Cicero  : 
quasi  alter  a  Cicerone  TuIIius  forct.  Poeticum  florem 
cerle  boc  non  dixeris. 

^  Recenti  manu  additum  manuscripto. 

c  Anno  781,  uti  legitur  in  Annalibus  Francorum 
Eginhardi,  Bertinianis,  et  aliis,  cum  Romam  Carolus 
Magnus  una  cum  filiis  profectus  fuisset,  ibi  c  Adria- 
nus  pontifex  bapiizavit  filium  ejus  Pippinum,  unxit- 
que  in  regem.  Unxit  etiam  et  Ludovicum  fratrem 
ejus,  quibus  et  coronam  imposuit.  Quorum  major, 
id  est  Pippinus,  in  Langobardia,  minor  vero  in  Aqui- 
tania  rex  constitutus  est.  i  Itaque  ab  eo  anno  poela 
suam  narrationem  orditur.  Neque  enim  divisionem 
regnorum  a  Carolo  factam  anno  806  designari,  ea 
qux  sequuntur  evincunt. 

<^  Id.est  Carolo  primogenito  ipsius  Garolt  Mairni, 
qnem  ei  Hildegardis  regina  pepererat  anno  772.  Sci* 
licet  huic  pater  regnum  Francorum  destinaverat, 
eamqae  divisionem  confirmavit  anno  806  postremis 
tabulis  suis,  qu;e  apud  Baluzium,  et  in  part.  ii  tomi  1 
Collectionis  hujus,  pag.  425,  prostant.  Sed  is  e  vivis 
anle  patrem  sablaius,  cotisilium  et  spem  paternam 
fefellit. 

«  Alteri  nempe  ejusdem  Caroli  filio,  qui  Italienm 
regnum  diu,  vivente  patre,  rexit,  uti  Leges  Lango* 
bardicaein  hac  eadem  CoUectione  editae,  ac  iimumerA 
alia  monumenta  teslantur.  Sed  et  illum  immatura 
mors  anie  parentem  suum  rapuit* 

'  Non  faciie  statuas  quam  parlem  regnonim  suo- 
rum  Ludovico  filio  Carolus  Magnus  vivens  regendam 
litulo  rrgto  dederit.  Certi  enim  erant  Aquiunise  fines 
ad  occidentem,  nempe  Hispania  :  iion  vero  satis  noti, 

2ai  ad  orientem,  cum  ex  antiquis  alii  Garumnam,  alii 
^  igeriin,  terminum  orientalem  ei  staluant.  De  Harca 
in libro  de  Marca  Hispanica,  libro  iii,  cap.  14,  huic 
regno  «  tribuit  Aquitaniam  primam  et  secimdam, 
Vasconiam,  pagum  Tolosanum,  Septimaniam,  et  di- 
tiones  omnes.  quai  tum  erant  iii  Marca  Ifispanic^.  i 


A     Quem  celebrat  totas  orbis  honore  patrem, 
Francia  dum  latos  sparsisset  ubique  fragores, 

Atque  suum  celebre  noinen  in  orbe  foret : 
Tum  Carolus  sapiens  sceptrorum  insignia  proli 

Divisit «,  procerum  consiliao^e  choro. 
Scilicet  aequivoco  ^  cessisset  Franeia  sorte, 

Suceessor  landem  si  valet  esse  patris. 
Italiae  regnum  Pippino  ^  cessit  amato. 

At,  Ludovice,  tibi  regna  '  Aquitana  dedit. 
Partibus  a^quatis  crebrescit  fama  per  orl^em» 

Et  Ludovicus  ovaiis  credita  regna  petit. 
Prodigium  fuerat  sic  hunc  vocitasse  parenles, 

Quod  fbret  instgnis  roarle,  potensque,  pius. 
Naro  Ludovicus  enim  hidi  de  nomine  dictus 

Ladere  subjectos  pacificando  monet« 
B  Seu  quis  Franciscam  roavult  reserare  loqaelam, 

Nominis  ut  possil  noscere  notitiam, 
<  Nempe  sonat  Uiuto  pneclarum,  Wigch  quoque  Mars 

[esl: 

Vode  suum  nomen  composuisse  patet. 
Jam  puer  ^  excelaus  sacro  spiramine  plemis, 

Auxit  honore  locum  Marte  fideque  suum. 
Christicolum  celerans  ditavit  munere  culmen ; 

Reddidit  ecclesiis  munera  prisca  sacris. 
Ordine  coraposito  recreavit  subdita  regna, 

Lego  regens  popalum  cum  pietatis  ope. 
Tascones  >  rabidos  domuit  pius  arte  magistra, 

Quod  extra  controversiam  pnto.  Carolus  in  Tesla- 
niento  nupcr  memorato  portionem  dilionis  Ludovico 
p  ipsi  amplificavit. 

0  Dnos  hosce  versus  poetne  nostri  ex  ms.  Caesareo, 
quem  Vindobonae  legerat  ceIet)errimos  Leibnilius, 
aflert  CI.  Y.  Joannes  Georgius  Eccardus  in  Hist. 
studii  Etymol.  edita  Hannovene  anno  1711,  cnjus 
sententia  est,  per  nomcn  Hlutomgch  significari  ce- 
lebrem  bellalorem'  Et  revera,  uti  me  per  litteras  do- 
cuit  jam  clarescens  ex  eruditione  sua,  atque  ex  rc- 
centi  tutela  jurium  imperialium  in  Etruriani ,  Gode- 
fridus  Philippi ,  OlfVido  vetuslissimo  scriptori  Liuihi 
est  tuXf  luceo.  Wigch  vero„  ut  annotavit  Joannes 
Goropius  Becanus  in  lib.  Orig.,  bellicosum  sooat. 
Quam  in  rem  consulendus  etiam  est  supra  laudatus 
Leibnitius  in  Arcbaeol.  Teut.  lit.  W,  pag.  189.  Hoc 
autem  noroen  Latine  expressum  Ludovicus  Ermoldus 
noster  explicandum  sibi  sumit ;  poetica  lamen  licen- 
tia  lusum.nobis  pro  veritate  propinat. 

^  Utique  puer;  nam  uti  sqribit.Astronomus,  sive 
auctor  anonymus  Vit£  ipstus  Ludovici  Pii  apud  Du- 
j)  Ghesnium,  tom.  II  Scriptor.  Rer.  Francic.  iaem  Ln- 
dovicos,  eunarum  adhuc  utens  gettatorio,  Romae  co- 
ronatusest,  annoscilicet,  uti  jam  supravidimus,  781, 
ac  deinde  a  Carolo  Magno  patre  in  Aquitaniam  regna^ 
iurus  est  missus,  qui  usque  Aurelianam  civitatem  cn^ 
nali  e$t  evectut  ge$tam\ne*  Sed  cur  ^estatus  cunis 
Ludovicus,  non  amplius  lactens,  cum  jam  anno  778« 
in  lucem  prodiisset?  Quia  apud  bellicosam  geBtem 
Francorum  equi  erant  quidem  in  quotidiano  usu, 
quibus  tamen  infans  uti  non  poterat.  El  contra  iunc 
ndnime  adhibebantur  big%,  quadrigx,  currus,  et  id 
genus  vebicula,  sive  fomenta  ignavis,  qiiae  tauto 
sunt  in  honore  et  usu  temporibus  nostris. 

i  Nunc  la  Cascogne.  Henricus  Yalesius  in  Noiiifa 
Galiiarum  jam  adnotavit  Aquitanos  improprie  apud 
vetores  Francos  fuisse  etiam  nuncu(»atos  fasconcs^ 
ea,  ut  opinor,  raiionc,  quod  Aquitaniae  regnum  tUQc 
Vasconiam  complectcretur.  LudovicQs  ipse,  teste  au> 
ctore  ejus  Vit^e,  circiter  annum  78G,  Larolo  Bfagno 


573  DE  REBUS  GESHS 

Deque  lupis  lorvis  progenerayil  oves. 
Denique  ad  Hispanos  convertens  ooncitus  arma, 

Fintbus  a  propriis  expulil  ipse  procul. 
CulBiina  terrarum,  vel  quot  casleHa  peragrans» 

Subdidit  imperiis,  arma  ferente  Deo, 
Siint  mibi  nota  mlnus;  yel  si  modo  nola  fiiissenti 

Non  polerat  stolidus  cuncta  notasse  stylas. 
Sed  quae  fama  recens  stupidas  pervexit  ad  aures, 

Incipiam  canere  :  csetera  linquo  catis* 
Urbs  erat  interea  Francorum  inhospita  tormis, 

Maurorum  volis  associata  magis, 
Quam  Barehinonam  •  prisci  dixere  LatiDl» 

Romanoque  fuit  more  polita  nlmis. 
I]£c  Maurorum  aderat  semper  tutela  latronum, 

llostibns  armigeris  atque  repleta  salis. 
Quisquis  ab  Ilispanis  veniens  rediensque  silenter 

Hanc  ingressus,  erant  omnia  inta  sibi. 
Sucta  fuit  nostros  semper  populare  maniplos, 

Et  reducum  spolia  haec  capiebat  ovans. 
Alulti  namque  duces  vario  hanc  conamine  belli 

Obsedere  diu  :  sed  voluisse  ^  fuit. 
Armis,  ingenio,  seu  quis  cum  qua  arte  valebat, 

Sed  pugnae  studia  compulit  illa  procul. 
Namque  erat  insigni  muronim  pondere  fulta, 

Harmare  prseduro  stnicta  vetusta  nimis. 
Juiiius  al  bentes  curo  ducit  in  aetliera  messes, 

Et  matura  Geres  faloe  secanda  venit, 
Francus  habet  muros,  cclerans  per  nira,  per  aodes, 

Ct  sata  pneripiens  munera  vastat  agri, 
Seu  c  cum  vinetis  soliti  prsedulcia  Bacchi 

Cogere  vina  :  suus  nec  labor  istud  erat. 
Ac  veluti  autumno  densato  milite  turdi, 

Ant  varisc  vuhicres  quis  cibus  uva  manet, 
Per  vineta  volant,  rapiuntque  ieninlque  corimbos, 

Ungutbus  et  rostris  uva  venusta  perit. 
Vinitor  infelix  nequidquara  cyrabala  iristis 

patri  oecurrit  ad  Paimbrunam  habitu  Vaseonum  cum 
coam  tibi  pueris  indittus, 

•  Girciter  annum  711.  Saraceni,  sive  Arabes,  post 
Africam  occupatam,  irruptionc  facta  in  Ilispaniam, 
plerosque  ejus  regni  populos  vi  et  armis  sensim  su® 
ditioni  subdiderunt.  Eo  etiam  tempore  Barcinonem 
a  profana  gente  captam  veri  videtur  simile.  Ibi  vero 
ineubabant  ac  dominabantur  Mauri ,  cum  Ludovicus 
Pius.  adversus  illos  expeditioncm  hic  enarratam 
statuit. 

^  Obscurus  sensus.  Fortasse  hic  fuerit :  sed  eo- 
nim  conatus  in  desideria  tantum  se  solvit :  nunquara 
vero  civitas  capla. 

<:  Id  est ,  non  messis  tanlum  tempore  Franci  Bar- 
cinonensera  agrum  populantur,  sed  eliam  vindemia', 
qno  Saracenos  labore  ac  onere  colligendi  uvas  leva- 
bant :  ipsi  enim  Franci  pncripiebant. 
^  Pro  agro,  comitatu^  sive  disirictu^  ut  minc  di- 
cimus  :  quo  eliara  sensu  ab  antiquis  cadem  vox  in- 
terdum  nsurpata  occjrrit. 

•  Sic  Caisareus'ms.,  pro  solita,  aut  solemnia,  ut 
opinor.  Yerno  quippe  lemporc  arma  parantur  ac 
niilites,  tum  ad  tucndos  proprios  fine*»,  lum  a  1  in« 
vadendos  alienos,  cura  belU  nictus  aut  necessiias 
iostat. 

'  Nimirura  Kalendis  Mnrtii  antiquis  Francorum 
regibus  mos  fuit  solemnia  regni  comitia  peragere, 
confluentibus  illuc  proceribus,  comilibus,  aliisque 
reipublicse  minlstris.  Eiectos  vovulif  scu  culmina  re- 


LUD(ma  PIL  —  UB.  I.  574 

A    Arce  qintit  samma,  mu  det  tile  tonos ; 
Nec  facilis  prohibere  labor,  qnin  agmine  deaso 

Infestl  coeant,  diripianlque  dapes. 
Haud  aliter  Franci,  cum  primo  tempora  fragum 

Adsuut,  et  pagi  ^  munera  diripiunt. 
Nec  tamen  haec  duros  potuit  res  frangere  Maaro», 

Nec  varli  eventus,  armaque  crebra  docum. 
Tix  qooque  tot  volncres  tollebant  manera  Frand, 

Quot  sibi  nauta  oeler  per  mare  misit  opes. 
Temporibas  multls  res  hsec  se  contulit  anceps  : 

Parte  ab  utraque  ferunt  aspera  bella  fore. 
Tempore  vernali  cum  rus  tepefacta  viresdt» 

Brumaque  sidereo  rore  fugante  fogit, 
Prislinus  ablatos  remeans  fert  annus  odores, 

Atque  humore  novo  fluctuat  herba  recens  : 
^  Regni  jura  movent,  renovantque  solentia  •  reges, 

Quisque  suos  Anes  ut  tueantur  adit. 
Nec  minus  accitu  Francorum  more  '  vetusto 

Jam  satus  a  Garolo  agmina  nota  vocat. 
Scilicet  electos  populi,  seu  culmina  regni, 

Quomm  consiliis  res  peragenda  manet. 
Occumint  celeres  primi,  parentqne  volendo, 

Quos  sequitur  propius  vulgus  iuerme  satis. 
Considunt  mooiti.  Solium  rex  scandit  avitom ; 

Csetera  turba  foris  congrua  dona  ^  parat. 
Incipiunt  fari.  Goepit  tunc  sic  GaroliteB, 

llaec  qnoque  de  proprio  pectore  verba  dedit : 
Magnanimi  proceres,  meritis  pro  munere  digni,. 

Limina  ^  quos  patriae  praeposuit  Carolus, 
Ob  hoc  cunctipotens  apicem  concessit  honoris 
^     Nobis,  nt  populo  rite  feramus  opem. 
Annuus  ordo  redit,  cnm  gentes  gentibus  instant, 

Et  vice  partita  Martis  in.arma  ruunt. 
Vobis  nota  satis  res  haec,  incognita  nobis  : 

Dicite  consilium,  quo  peragaraus  itcr. 
Hxc  rex ;  atque  Lupus  *■  fatur  sic  J  &in/fo  contra, 

gni  poeta  appellat  optimates  illuc  accitos.  Frcdega- 
rius  m  Cbron.  <  Evoluto  anno  prxfatus  rex  (Pippi- 
nus)  a  Kalendis  Martii  omnes  Francos,  sicut  mos 
Francorum  est,  Bernaco  villa  ad  se  venire  i)raec&- 

{Ht.  I  Milto  rcliquos  hujus  rei  lestes  antiquissimos ; 
d  solum  addens,  Langobardorum  quooue  regibus 
in  more  fuisse,  ad  Kalendas  Martias  pumica  regni 
comilia  habere,  ibique  leges  slatuere,  bellum  indi^ 
cere ,  uti  potissimum  consiat  ex  praefationibus  Le- 
gum  Livtprandi  regis  part  ii ,  tom.  1  Goilectionis 
Tx  bujus. 

^  s  Ab  antiquis  etiam  temporibus  mos  iste  invalue- 
rat,  ut  Kalendis  Marltis,  dum  regni  comilia  habeien- 
tur,  populi  dona  conferrent  ad  regem.  In  AnnalilMis 
Fuldensibus  ct  Lambecianis  ad  aunum  750  bacc  ha- 
bentur  :  i  Certo  die  seinel  inanno  in  Martis  campe 
secundum  antimiam  consuetudinem  dona  illis  rcgl- 
bus  a  populis  ouerebantur.  i 

h  Sensus  exposceret,  liminibus  ^  imo  limilibut* 
Scilicet  proceres,  quos  Carolus  AugusUis  geuilor 
meus  ad  tulandos  r<*gni  Ones  praefecit. 

i  Uti  infra  aperte  dicitur,  hic  lupus  Wasconum 
princeps  fuit.  In  Vita  Ciiroli  Magni  pcr  monacbum 
Engolismensem  scripta ,  idera  Carolus  anno  769  ex- 
pedilioncm  fccit  in  Unaldum,  sive  Hunoldum,  qui 
AquitaniaB  ducatiim  invascrat;  ejusque  exercitum 
duxil  c  Lupus  Wasco  princeps,  sicut  sciebat  locos.  > 

Captus 
i  Additum  est  ms.  codid  manu  recciitiori. 


1 


575 


Santio,  qui  propri;e  gentis  agebal  opus, 
WascoDum  princeps,  Caroli  nutrioiine  •  frelus, 

Ingenio  aique  fide  qui  superabat  avos^ 
Rex,  censura  tibi  nobis  parere  necesse  est, 

Haustus  consilii  cujus  ab  ore  fluit« 
Si  tamen  ^  a  nostris  agitur  niodo  pariibus  baec  rea, 

Parte  mea,  tesior^  pax  erit  alque  quies. 
Duxque  Tolosana  fatur  Vilhelraus  «  ab  urbe, 

Poplite  ^  flexato  lambiial  ore  pedes^ 
0  lux  Francorura,  rex,  et  pater,  arma,  decusque, 

Qui  meritis  palres  vincis  et  arte  tuos, 
Virtus  celsa  libi,  et  rector  sapienlla,  magoe, 

€k)ncordi  voto  patris  ab  amne  mcant, 
Rex  age,  consiliis,  si  dignor,  consuie  nostris, 

Atque  meis  votis  rex  pielate  fave. 
Gens  est  tetra  nirois  Sarae  de  nomlne  dicta, 

Quse  (ines  nostros  depopulare  solet , 
Fortis,  equo  fidens,  armorum  munere  nec  non, 

Quse  mihi  nota  «  nimis,  et  sibi  notus  ego. 
Moenia,  castra,  locos,  seu  csetera  saepe  notavi  : 

Ducere  vos  possum  tramite  paciflco, 
Est  quoqae  praeterea  saeva  urbis  '  in  finibus  iilis, 

Causa  mali  tanli  qu»  sociata  manet. 
Si  pietate  Dei,  vestro  faciente  labore, 

Haec  capiatur,  erit  pax  requiesque  tuis. 

Captus  est  Hunoldus,  et  Eginbardo  teste  in  cjusdem 
Caroli  Vita,  rex  c  Lupo  Wasconum  duci  per  iegatos 
mandat,  ut  perfusam  reddat.  i  Paria  leguntur  in 
Annalibus  ipsius  Lginhardi  ac  Bertinianis.  An  idcm 
fuerit  Lupus,  qui  a  poeta  nostro  hic  inducitur  lo- 
quens,  cerlo  aflirmare  non  ausim  :  namque  ab  anno 


ERMOLDl  NIGELLl  576 

A  IIIuc  tende  gradum  rex,  infer  munera  massis  *« 

Et  Viihelmus  erit  pnuvius,  alme,  tuus. 
Tum  rex  arridens  verbis  ita  fatur  amicis, 

Amplectens  famulum,  oscula  datque  capit  : 
Gratia  nostra  tibi,  Caroli  sit  gratia  patris; 

Dux  bone  ,  pro  meritis  sempcr  lial»ebis  honos  '^. 
Ha^c  quoque  quae  recinis ,  }am  dudum  pectoris  arce 

Ponere  cura  fuit :  nunc  recitata  placent. 
Consulo  consiliis,  ut  poscis,  consulo  votis  : 

Adventum  citius  credito,  France,  meum. 
Namque  unum,  fateor,  cogor  tibi  dicere,  Vittielrn, 

Tu  modo  mente  avida  suscipe  verba  roea  : 
Si  mihi  vita  comes  Pomina  tribuente  supersit, 

Ut  reor,  atque  meum  prosperet  ipse  iiiner, 
Possim  aut  Barchinona  tuos  fera  cernere  rouros« 
B     Quae  tot  bella  meis  laetificata  canis , 

Testor  utrumque  caput  (humeris  fortasse  recarabens 

Vilhelmi  comitis,  hssc  quoque  dicta  dabat) 
Aut  mihi  Maurorum  contra  stet  turba  profiina 

Scque  suc^que  tegens  prxlia  Martis  agat, 
Aut  tu  Barchinona  volens  nolensque  vetata 

Pandere  claostra  jubes  ^ ,  et  mea  jussa  petes« 
Hoc  diclo,  proceres  vario  sermone  fVemekint 

Almifieis  pedibus  basia  stricta  dabant. 
Tum  rex  )  Bigonem  verbis  compellat  amatnm. 


r.ius  vero  censet ,  minime  ducis  appellationero  ei 
esse  denegandam  ,  cum  ejns  antecessor  eodem  ti- 
tulo  frueretur.  Et  recte.  En  ut  disertis  verhis  a 
pocta  nostro  appellalur  dux  Toto$anus, 

d  Rilum  hunc  animadverle  (Teosculandi  pedes  re- 

gum  tam  saepe,  cum  ipsos  allocnturi  erant  repti 

769  usque  ad  annum  799  quo  suscepta  est  obsidio  C  primales,  cujus  etiam  alia  exempla  infra  occunrcnt. 


Barcinonis,  hoc  loco  dcscripta,  multum  temporis 
iutercessil.  Verum  si  idem  non  fuit,  procul  dubio 
fuerit  ejus  filius,  qui  propterea  duplici  nomine  hic 
appellari  videtur,  nempe  Lupus  Santio,  ut  a  patre 
dislinguatur,  Atque  is  dicitur  infenio  et  fide  supc' 
raue  avos  :  qu:e  verba  indicant  e^us  quoque  majores 
Wasconiae  pnefuisse.  Sanlio  autem  nihil  aliud  est 
quam  Sancius,  atque  Itaiice  Sancio,  nomen  apud  ve- 
teres  Hispanos  usitatum.  Comes  sancius  sancionis,  id 
est  filius,  occurrit  in  epistola  Eulogii  Cordubensis. 

•  Id  est  oui  nutrilus  fuerat  in  aula  Caroli  Magni 
a  pueritia.  Eo  enim  sensu  vox  ista  apud  anliquos 
occurrit ;  ac  proinde  ipsius  regis  Caroli  familiaris 
ac  domesticus  erat :  quae  res  ei  maximam  in  dicendo 
fldentiam  prsel>ebat.  Atque  hinc  intelligere  possu- 
mus ,  non  de  Lupo  in  Anualibus  E^inhardi  memo- 
rato  hic  agi,  sed  quidem  de  ejus  fllto. 

^  Hoc  est,  siquidem  a  parlibus  istis,  quibus  pnc- 
6um,  agendum  est  belluni ,  profecto  auctor  sum,  ut  jx     i  Non'  alium  hunc  puto  fuisse ,  quam  qui  postea 
pax  belfo  pneferatur.  ^  Lndovico  ipso  Pio  iniperante  crcatus  est  Lutelije 

^  In  Ludovici  Pii  Vita  ab  Astronomo  scripta,  ad      Parisiorum  comes,  et  monasterii  Fossatensis  insti- 


Ranc  riotitinm  pQet;e  debcas,  minutos  sui  temporis 
mores  describenli,  quam  liisloricus  vix  aut  nunquam 
annotasset. 

®  Nempe  ille  anno  793  a  Saracenis  Hispaniam 
jugo  preinentibus  fuga  salutem  quaerere  coactiis  fuit, 
ut  annales  Moissiacenses  tes^antur.  Riirsus  vero  ct 
ipse  variis  cxdibus  eosdem  Saraccnos  prostr-ivit 
anno  794  et  sequentibiis,  uti  nos  docet  auctor  Viias 
supra  nicmoratae  apud  Mabillonium. 

t  Id  est  Barcino,  Maurorum  piratanim  ac  praedo- 
num  as^Ium. 

'  Qnid  sit  inferre  muncra  massii  QEdipus  expli- 
cet.  Massa  nihil  aliud  siTniflcabat  iis  temporihus, 
quam  pagos,  villas,  pr.Tdia.  Fortasse  munera  belli 
Intcllexit ,  qua  voce  non  semel  infra  est  nsus. 

^  Pro  honorem^  cum  bona  Prisciani  venia.  lufra 
etiam  occurret,  neque  semel. 

i  ^TQJubebis, 


annuro  789  h^ec  le^untur  :  c  Chorsonc  a  ducatu  Tho- 
losanosubmoto,  Wtllelmus  proeo  subrogatusest.  Qui 
Vasconum  nationem,  ut  sunt  natura  leves,  tam  nctu 
quam  viribus  brevi  subeffit.  >  Idem  vero  est ,  qui 
posl  varia  bellicae  fortituuinis  experimenta,  post  va- 
rias  de  Saracenis  victorias,  parta  sibi  itigentis  glo- 
riae  saecularis  aura,  mundo  tandem  renuntians ,  mo- 
nasterium  Gellonense,  a  se  conditum,  ingressusest 
anno  806 ,  ibique  tauta  virtutum  copia  reliquum 
vitae  jperegit,  ut  intp.r  sanctos  viros  annumeretur. 
Ejus  vitam  ab  anonymo  scriptam  non  longe  ab  cjus 
obitu  ,  et  a  Carolo  Stengelio  editam,  clarissiihus  Ma- 
billonius  rursus  evulgavit,  atque  illustravit  intcr 
Acta  sanctonim  Ordin.  Sancli  Benedicti  steculo 
quarto,  pag.  70;  quam  consule,  si  plura  petis.  Sunt 
monumcnta,  quac  illnm  comium  appellant.  Mabillo- 


tiitor  fuit.  In  diplomate  Caroli  Calvi  Franciae  regis 
anno  844  apud  Bnluzium,  tom.  H  Capittilar.,  p:*g. 
1454,  lcgitur  monasterium  Fossatense  ad  petitionem 
Bigonis  quondam  illustris  comitis,  susceplumfuisse 
sub  suo  mundeburde  at^e  defensione  a  Ludovico  Pio 
im))eratnre.  Ejusdem  Bigonis  mentionem  facit  clariss. 
Mabillonius  in  Annal.  BencJictinis  ad  annum  816, 
quo  idcm  comcs  c  vivis  excessit,  duo  cjusdem  Ludo- 
vici  diplomata  reforcns  pro  Fossatense  monasterio, 
in  quibus  idein  Bigo  illustris  comes  roemoratur  : 
eum  vcro  Mabillonius  Begonem ,  seu  Biegonem  ap- 
pellat.  Quantopere  euin  Ludovicus  diligeret,  hiiic 
eliam  habes,  cum  eum  poeta  nominet,  Bigonfim 
amatum,  Quare  nil  mirum ,  si  Ludovicus  )K>st  Ca- 
roli  patris  morteni  eum  consiituerit  Parisiorum  ca- 
niitem.  istius  obitus  infra  narratur. 


577 


DE  REBUS  GESTiS  LUDOVICI  PH.  —  LIB.  1. 


578 


Auribus  in  cujus  dulcit  verba  sonaU 
Ito  celer  Bigo  :  hsec  nostrorum  edicito  turbis» 

Atque  tuo  nostra  pectore  verba  sonat  ^. 
^  Virginis  ut  priuium  Tilan  conscenderit  astruro, 

Et  soror  in  propria  sede  sequetur  iter, 
Agmine  densato  prasfatae.exercitus  urbis 

Mcenia  nostcr  ovans  occupet  arma  tenens. 
Bigo*  facessit  agens  doctus  mox  orsa  benigni, 

Ittiue  reditque,  ferens  inclyta  jussa  celer. 
Rex  pius  interea  Gbristi  succensus  amore » 

Bat  pia  Ghrislicolis  mocnia  ^  digna  satis. 
Namque  ferunt  multas  monachorum  rite  catenras 

Instituisse  Deo  sub  ditione  sua. 
Quod  quis  nosse  cupit,  rogo,  regna  Aqnitana  per- 

[agret, 

E  qnibus  en  unum  chartula  nostra  canit. 
Est  locus  insignis  cultu  seu  reliigione, 

Cui  G>ncas  ^  nomoh  rex  dedit  ipse  prior, 
Olim  namque  feris  avibusque  canoribus  *  aptus, 

Ignotusque  homini  pro  feritate  fuit. 
Nanc  quoque  Ghristicolum  resplendens  agmine  fra- 

[iruni, 

Qaornm  fama  modo  latins  xthra  petit. 
Ilaec  quoque  cella  ^  pii  constructa  est  munere  regis  t 

Fundawit,  coluit  rebos,  et  officiis. 
\alle  sed^t  magna ,  pnecincta  flumine  ^  amoeno, 

Vinetls ,  pomis,  seu  dapibus  Tariis^ 
Rupibus  excisis  valido  sudante  labore , 

Quo  pateat  locos  bic,  semita  rege  dator : 
Dictus  erat  quondam  fraler  cognomine  Datos  i>, 

Quem  rcferuiit  primo  illum  incoluisse  locum. 
Bic  qooque  dum  patrias  servaret  ab  hostibus  ^  sedes, 

Sospite  matre  sibi  consociante  domo. 
Protinus  heu  pagum  nimio  vallanle  tumullu 

Botinicum  i  Mauri  destituere  ^  nimis. 
Pracvalids  prsedae  hujusce  inler  fore  niatrem 

Affirmant,  cunctas  exuviastiue  domus : 
Hoslibus  egressis  profugus  sua  visere  tecla 

Gertat,  et  ad  notos  quisque  redire  lares, 
Datus  ot  agnovit  propriam  matreroquo  domumquo 

Dircptam,  varium  pectore  versal  onus. 

*  Librarii  error.  Sic  cnim  in  ms.  legitur.  Scribo 

Mtltt, 

b  Hoc  esl ,  qnamprimum  remissis  caloribus  sesti- 


A  Prorsus  equam  phaleris  omans ,  se  nee  minos  ar- 

[mis 
Gonjunctis  soclls  apparat  Ire  sequax. 
•    Forte  futt  castrum  vallo  seu  marmore  firmom, 
Quo  reduces  Maori  cum  spoliis  remeant. 
Huc  celer  et  socii  Datus,  cunctusque  popellns 
Gertatim  coeunt,  frangere  claustra  parant. 
Ac  velut  accipiter  pennis  per  nubila  lapsus 

(Jngne  rapit  volocrem,  notaque  ad  antra  fugit : 
At  sociae  crocitant,  raucasque  per  aeibera  voces 
Nequidquam  recinunt,  atque  sequuntur  avem. 
Ipse  sedcQS  tutus,  praedam  stringitque  ferilque, 
Versat  et  in  partes  quas  sibi  cumque  placet. 
Non  aliter  Mauri  vallo  praedaque  potiti, 
Dati  bella  timent,  spicula,  sire  minas. 
B  Tum  juvonem  muri  quidam  compellat  ab  arce, 
Voce  cachinnosa  dicta  nefanda  dabat. 
Date  sagax,  nostras  modo  quae  res  vexit  ad  arces 
Te,  sociosque  tuos,  dicito  namque  precor. 

Si  modo,  quo  resides,  tali  pro  munere  nobis 

Dedere  mavis  equum,  quo  phaleratus  abis. 
Nunc  tibi  malereat  sospes,  seu  cxtera  prseda, 

Sin  autem,  ante  oculos  funera  matris  habes. 
Reddidit  orsa  sibi  Datus  non  digna  relatu  : 

Funera  matris  age  :  nec  mihi  cura  satis. 
Nam  quem  poscis  equnm ,  non  unquam  dedere  di- 

[gnor  : 

Improbe,  haud  eqoidem  ad  tua  frena  decet. 
Nec  mora  :  crudelis  matrem  consistit  in  arce, 
p     Et  nato  coram  dilaceravit  eam. 
Namque  ferunt,  ferro  primo  secuisse  papillas, 

Et  capite  ahscisso,  heu  i  tua  mater,  ait. 
Frendet  enim  infelix  Datus  pro  funere  malris, 

Nunc  huc,  nunc  illuc  fluct<uat  atque  gemit. 
Nec  palet  illi  aditus,  nec  vim,  qua  vindicet  artus 

Malris,  habel ;  tristis,  mente  carensque  fugit. 
Omnibus  amissis  sumptis  melioribus  armis , 

Incola  mox  eremi  coepit  inesse  pius. 
Durior  ut  quondam  fuerat  ferus  in  nece  malris, 

Firmior  hinc  remeat  ad  juga,  Ctiriste,  tua. 
Tempore  nam  molto  hqec  secura  soius  agebat 

«  Pro  canoris, 

'  Emdite  pro  roore  Mabillonius  etiam  animadver- 
tit  ad  annum  812  Conchense  monasterium  fuisse 


vis  aulumnus  accedet ,  tunc  Barcinonensis  obsidio  ^.  qumndam  veluti  ceilam  Frigiacensis  Monasterii  ; 
erit  inchoanda.  Neque  enim  in  regione  a  sole  adusla  *^  amnuo.  piHpm  fiiihi>irat.  ant  r.niiirnAndaLiim  salii^m  fMi»* 
niil  tibus  salis  patienti.i;  est  obsidioni  pateuti  insi- 


stci-c,  dum   xstas  fcrvet. 

c  Primointuitu  legcndum  yideinr  munera.  Altamen 
nusniorum  nomine  signiHcari  hic  intelligimus  mona- 
stcria  el  ecclesias,  quas  Ludovicus  Pius  excitavit. 

^  Mabillonius  in  Annal.  Benedictin.  ad  annum  768 
scribit  fuisse  qui  tradiderint  condilum  a  Pippino 
Fraiicorum  rese  Conchen^e  monasterium  in  Aquila- 
nia,  situm  in  Kiilhenensi  dioccesi.  Tiim  ad  annum 
812  de  origine  ejus  coenobii  disseril,  incertus  et 
conjeclans,  Ad  Pippinum  supra  mcmoralum,  ant 
ad  Ludovicum  Pium*,  aut  ad  Pippinum  Aqiiitanise 
regem,  Ludovici  ipsius  lilium,  insiitutionem  iuci  re- 
ferri  posse.  Uabemus  nunc  Nigcllum,  idoneum  te- 
stem,  tribuenlcm  iilius  coenobii,  sive  ccllx  originem 
Liidovico  Pio,  tunc  Aquitaniai  regi.  Idem  quoque 
antea  nos  docncral  auctor  antiquissimus  Vit;e  ipsius 
Ludovici  ad  aunum  81 1. 


quippe  eidem  suberat,  aut  commendatum  saltem  fue- 
rat. 

K  Uii  ex  diplomate  Ludovici  Pii  constat,  qnod 
dalum  fuit  anno  819,  idem  Auguslus  Cx)ncbense  mo^ 
nasterium  in  pago  Rutenico ,  super  rivuium  Dofdu" 
num,  vocabulo  Concas,  sub  suam  lutelam  admittit. 

^  Rocte  omnia  congruunt  cum  Diplomate  Ludo- 
vici  Pii  Augusti,  spcaante  ad  annom  819,  quod 
prolulit  ciariss.  Baluzius  tom.  U,  pag.  1416,  Capi- 
tularium,  ubi  primus  Gonchensis  monasterii  rector 
appellatur  vir  religiosus  Dado  quodam  nomine,  qui 
nostris  temporibus  locum  iUum,  quo  nonnulli  Chri- 
stiani  propter  metum  Saracenorum  confugerant, 
inhabitare  coepit. 

>  Id  esl  Saracenis,  qui  Aquitaniam  crebris  incor- 
sionibus  aflligebant. 

j  Sive  Ruthenicum,  nnnc  La  Rouergue. 

k  Pro  vQstavere,  ingenti  praeda  alxtucta. 

1  An  potius  :  en  tua  tnaterj  ait  ? 


579 


Hic,  (piia  monduium  lemp8<^nit  orone  nefas. 
H;ec  dum  fama'pii  regis  pervcnil  ad  aures, 

Hox  Domtni  famulum  ad  sua  tecta  vocat. 
Namque  diem  totum  parili  sermone  trahebant 

Rex,  famulusque  Dei,  relligione  pares. 
Tum  rex  et  Datus  primo  fundamina  Goncis 

Infigont,  monadiis  castra  futora  parant. 
Nuper  quo  valido  recubabant  agmine  belvae, 

Redditur  inde  Deo  nunc  quoque  grata  seges. 
Interea  regis  proceres,  populiqoe  pbalanges 

Dudum  commoniti,  jussa  libenter  agunt. 
Undique  couveniunt  Francorum  more  catervsK, 

Atqoe  nrbis  «  muros  densa  corona  tenet. 
Convenit  ante  omnes  Garolo  salus  agmine  polchro  : 

llrbis  ad  exitiuro  congregat  ^  ille  diices. 
Parte  sua  princcps  Yilhelm  tentoria  figit, 

Heriprelh  s  Liulbard  *,  Bigoqiie  «,  sive  Bero  U 
Si^ntio  «,  Libulfos^s  Hiltbibret  s  alque  Hisimbard  i , 

Sive  alii  plures,  quos  recitare  mora  est. 
Cxtera  per  campos  stabulat  diffusa  juventus» 

Francus,  Wasco,  Gelha,  sive  AquiUna  cohors. 
It  fragor  ad  coelum,  resonat  clangoribus  sciher ; 

Clamor  in  urbe,  pavor,  fletus  el  oronis  adest. 
Hsec  quoque  dum  geritur,  reduces  fert  Hesperus 

[umbras, 

Barchinona,  tuas  possidet  hostis  opes. 
Liu^ida  namque  homines  ut  primum  aurora  revisit, 

Commoniti  comiles  regia  lecla  petunt ; 
Ordine  quisque  suo  prorsus  residuntque  per  her- 

[bam, 

Auribus  attenlis  regia  dicu  rogant. 


ERMOLDl  NlGELLl  580 

X     Baptismique  foret  ungoine  tincta  sacri, 
Pax  firmanda  esset  nobis,  pax  atqoe  tenenda, 

Conjongi  ut  possit  relligione  Deo. 
Nunc  vero  exsecranda  manet ,  nostramque  salotem 

Respuit ,  et  sequitur  dadraonis  imperia. 
Idcirco  hanc  nebis  pieUs  miseraU  tooaotis 

Servitii  ^  famulam  reddere  namque  valeL 
Nunc  nunc  actutum  muros  properemus  ei  aroes, 

0  Franci,  et  redeat  pristina  vis  animis. 
^olico  monitu  rapidi  ceu  murmure  venti 

Per  rus,  per  silvas,  per  freta  cuncU  volanu 
Diripiuntque  lares,  segetes,  silvaeque  tremescunt; 

Uncis  vix  pedibus  ales  aprica  tenet 
Nauta  miser  subito,  velo  remoque  relicto, 

Per  mare  fluctivagum  lintea  laxa  trahit. 
B  Non  aliter  jusso  Francorum  exercitus  omnis 

Urbis  in  exitium  itque  redilquc  freqnens. 
Gurritur  in  silvas,  passim  sonat  acu  securiSy 

Gaeduntur  pinns,  populus  alu  cadit. 
flic  scalas  operatur,  agit  bic  ordine  sodes, 

Hic  fert  arma  celer,  contrahit  hie  lapides. 
Spicula  densa  cadunt,  ncc  non  et  missile  fcrrum  * 

Ariete  claustra  tonant,  fundaque  crebra  ferit. 
Nec  minos  interea  Haororom  spissa  caterva 

Per  torres  residens  castra  tenere  parat. 
Princeps  orbis  erat  Maoros  cognomine  Zadon  ^ 

Urbem  qoi  hanc  validis  rexerat  ingeniis. 
Gurrit  hic  ad  moros  moesU  comiuntecorona  : 

Quis  sonus  iste  novus,  o  socii  ?  rogiut. 
Reddldil  ast  illi  contraria  dicla  roganti 

Quidam  de  sociis,  omina  dura  canens : 


Tum  soboles  Garoli  sapienti  hxc  edidit  ore  : 
Accipite  hoc  animis  consilium,  proceres. 
Si  gens  isu  Deum  coleret,  Ghristoque  placerei» 

<^  lil  est  Barcinonensis. 

i>  Eginhardus  in  Annalibos  ad  annum  Christi  801, 
haecscribit  :  <  IpsasesUtecaptaestBarcinonaciviias 
in  Hispania,  jam  bieunio  obsessa.  i  Ergo  coepU 
obsidio  anno  799.  Paria  lcgas  in  Annal.  Fuldeus., 
Berttnianis  ac  Loiselianis. 

« In  Viia  Ludovici  Pii  a  synchrono  auctore  Asiro- 
aomo  scripu  ad  annum  808  haec  verba  occurrunt  : 
c  Ludovicus  rex  per  semelipsum  Tortosam  repetere 
staluit,  habens  secum  Heribertum,  LiuUrdum  Isem- 
bardum  ,  validumque  Franciae  supplementum.  » 
Eumdem  esse ,  qui  hic  Henpreik  pro  Ueriperth  ap- 
pellatur ,  nemo  iuficias  ierit.  Circiter  ea  lempora 
vixit  llerebertus  comes  Vivariensis ,  ab  isto  forusse 
diversus. 

^  Qui,  ul  nuper  vidimos,  ex  Yita  Lodovici  Pii, 
ipsi  regi  Torlosam  versos  conies  fuit.  Antea  vero 
quam  barcino  deditionem  faceret ,  teste  ejusdem 
Vitae  aoctore ,  <  Ludovicus  rex  coacto  populo  regni 
sui  Tolosae  de  liis,  quo^agenda  videbantur,  tractaus, 
deliberabat.  Burgundione  namque  mortuo,  coniiu- 
ios  ^us  FeJentiacus  Liuurdo  est  altributus.  i 

•  Quem  supra  vidimus  pr»  aiiis  Ludovico  Pio 
charum,  ac  deinde  consiilutum  comiiem  Parisien» 
sem. 

.  '  Uti  Eginhardus  in  ViU  Garoli  Bfagni  auctor  est, 
inter  caeieros  qui  poslremis  Ubuiis  inclyti  hujiis 
imperatoris  subscripsere ,  fuit  Bero  conies.  Post 
caplam  quoque  Barcinoiiem,  in  Vita  Ludovici  Pii 
dicitur,  Bera  come$  ibidem  ad  custodiam  reliclui,  Et 
llle  quidem  primus  Barcinonensis  conies  creatus, 
uti  jam  animadvertit  Petrus  de  Harca  lib.  iii,  cap. 


Praelia  non  miscet  hero  n  princeps  ^  ille  GotlMH 

[mm, 
Qux  totiens  pepolit  lancea  nostra  procul. 

i7,  Marcx  Hispanicae,  et  iufra  confirmabitur  lib.  iii 
Poemaiis  hiijus,  uhi  de  ipso  scrmo  recurret.  Balu- 
zius  tom.  H  Gapitularium ,  pag.  1i90,  judiciom  pro« 
fcrt  habitum  anno  869  in  quo  nominatus  hic  idem 
Bera  comes,  jam  diu  vita  functus,  et  Rotrudis  c}os 
filia. 

s  Cujus  supra  facta  est  mcntio.  Is  erat  Wasconi» 
princeps. 

b  NuIIum  hujos  mihi  vestigium  apud  vcteres  occur 
rit,  nisi  quoil  in  Atmalib.  Benedicttn.  ad  annura 
8^8.  Mabillonius  memorat  Leybulfum  qnemdam  il- 
Instrem  vinim,  benelicium  in  monacbos  Lirineiises, 
cui  nihil  rei  cum  isto  Lihulfo  forlasse  fnit. 
D  >  Pro  Hiltiberth,  ut  infra,  sive  Hitdiberto  ,  quero 
comitero  fuisse  censeo. 

J  Uti  supra  vidimus  cx  ViU  Ludovici  Pii,  idero 
Augustus  anno  808  secum  Tortosnm  duxit  Heriber- 
tum,  LiuUrdum,  Isembardum.  Atqne  antea  anno806 
Isembardum ,  Hademanim  ,  Beram,  Burrcilom  com 
reliqois  adversos  Saracenos  direxit.  Et  honc  foisse 
comitem  putu,  ac  forlassis  palrem  Isembardi  oomi- 
tis ,  qui  iii  Gapitoiari  Caroli  Galvi  rcgis  anno  855 
menioratur. 

^  Hoc  est :  eos  in  servitutcm  nobis  Deus  singulos 
tradct. 

-  ^  Ah  Astronomo  in  Vila  Ludovici  Pii  appcilatur 
Zaddo  dux  Barcinonensis.  h\  Annalibus  Berlinianis, 
et  Metensibus  ad  annuin  801  dicitur  capU  i  Barci- 
nona  civius  Hispani3R,etZatun  pnefectus  cjus.  » 

™  Puto  pro  heroi. 

n  Nempe  Wilbelmus  dux  Tholosanns,  quem  sn- 
pra  innuimus  inclaruissc  e\i)ellicis  actibus  adversus 


581 


DE  REBCS  GESTIS  LUDOVia  PIl.  —  LIB.  L 


m 


Sed  Ludovicus  adesl  Caroli  cbrtsftima  proles, 

Ordiflal  ipse  duccs,  el  gerit  arma  maiio. 
Ni  celerans  subeat  miseris  Bunc  Gordoba  •  nobis, 

£t*noSt  et  populos,  nrbsque  verenda  cadet« 
lUe  qiiidcm  tristes  snbmisso  pectore  voces 

Jactat,  et  e  tmrri  baod  procul  arma  videt: 
Eia  agite  socii,  muros  servemus  ab  hoste  ; 

Auxiliom  nobis  Cordoba  forte  feret. 
At  mihi  niente  sedet  moltum  qood  displicet,  o  gens, 

Torbat  et  attonitis  quod  recitare  paro. 
Hxc  gens  celsa  vides,  qusc  nostras  obsidet  arces, 

Fortis,  et  armigera  est,  duraque,  sive  celer. 
Ecce  fatebor  enim  vobis  nunc  aspera  dictu , 

Aut  taceam,  aut  recitem,  non  placiiura  v^men. 
Nam  quemcunque  suo  congressa  est  inclita  bello, 

Nolens,  sive  volens,  servitio  subiit. 
Romuleum  ^  sibi,  quod  quondam  hanc  condirlit  ^ 

[urbem, 

Snbdidll  impcrium  cum  ditione  sua. 
Arma  fcrunt  semper,  bellis  est  sneta  juvenlus ; 

BajnlatlKecjuvenis,  hocagit  arte  senex. 
Namque  ipsum  nomen  Francorum  horresco  recen- 

[sens  : 

Francus  habet  nomen  ^  a  feritale  sua. 
Quid  jam  plura  loquar  trisli  cum  pectore,  civesf 

Heu  mihi  nota  saiis,  nec  recitata  placent. 
Firmemus  muros  valido  custode  tenenJos  : 

Portarum  custos  credulus  atque  sagax. 
Interea  juvencs  spissa  comitante  caterva 

Ariete  claustra  terunt ;  undique  Mars  resonat. 
Pulsantur  muri  quadrato  marmore  sepli, 

Spicuia  densa  cadunt,  et  feriunt  miseros. 
Tum  Maurus  Durzaz  turri  conclamat  ab  alta 

Yoce  cachinnosa  bombica  dicta  canens  : 
0  gcns  dura  nimis,  latum  diffusa  per  orbem, 

Cur  pia  castra  quatis,  inquietasque  pios  ? 


A  Nonne  pota^  subito  has  evertere  funditus  aedes, 

Quas  Romanum  annis  mille  peregit  opu»  ? 
Aufuge,  France  ferox,  te  aspeetibus  abstrahenostris, 

Nec  visu  facilis,  nec  tua  jussa  placent. 
Reddidit  e  contra  non  verbis  dicta  nefandis 

Hilihiberth  :  arcum  corripit  ecce  manu. 
Denique  clamanti  contra  stetit  ocius  hosti, 

Cornea  plectra  tenens,.et  trahit,  atque  plicat. 
Acta  sagitta  volans  cerebro  se  contulit  atro, 

Inque  os  vociferum  mersit  aruodo  nocens* 
lUe  cadens  muros  invitus  deserit  altos, 

Et  moriens  Francos  sanguine  foedat  atro. 
Clamores  totlont  laetantj  pectore  Franci ; 

E  contra  Mauros  fletus  habet  miseros. 
Tum  varii  varios  demittunt  funeris  Orco  : 
B     Wilhelm  Habirudar,  at  Liuthardus  Uriz. 
Lancea  Zabirizun,  ffrrum  forat  actile  Uzacum, 

Funda  ferit  Colizan,  acer  »  anindo  Gozan. 
Non  aliter  bello  poterant  accedere  Franci, 

Sed  nunc  missilibus,  nunc  quoque  fundibulis. 
Jusserat  acer  eis  Zadun  nec  credere  beUo, 

Nec  castris  vellent  forle  referre  pedem. 
Hxc  quoque  bis  denos  res  per  contraria  soles  ' 

Accidit,  eventus  contulit  in  varios. 
Machina  nuHa  valet  murorum  frangere  postes  : 

Invenit  haud  aditum  hostis  in  insidias. 
Non  tamen  a  coepto  cessat  certamine  bellum, 

Quin  muri  crebro  obice  claustra  terat* 
Interea  soboles  Caroli  praeclara  potentis 

Soeptra  manu  gestans  it  comitante  cboro, 
C  Hortalurque  duces,  hortatur  rite  catervas, 

Et  patrio  more  Mariis  in  arma  vocat. 
Credite  nunc  juvenes,  proceresnunc  credite  conctly 

Et  maneant  vestro  pectore  verba  mea  : 
Antea  non  sedes  Domino  tribuente  paternas 

Yiserecura  manet,  aot  mea  regna  mihi, 


Arabes  Hispaniae  tyrannos.  Ideo  Gothorum  princeps 
appeUatur,  quia  Occitariiam  regebat,  nunc  le  Lan- 
guedoCf  €[uae  Gallia  Gothica  appcUabatur,  aui  saltem 
ejus  portio,  quae  ad  Hispanos  contingebat.  In  Testa- 
mentoCaroIi  Magni  Pippino,  si  defecerit  Ludovicus, 
adjudiciitur  <  Provincia,  et  Septimania,  sive  Gothica 
usque  ad  Hispaniam.  >  Rt  quidem  in  vetenim  Fran- 
conim  monumenlis  Gothia  saspe  memoratur,  quod 
10  ea  Galliarum  parte  olim  Gothi  fucrunl  dominati. 

A  Suberat  tunc  et  Corduba  Saracenis ,  ihique  do- 
minabatur  Abbaca  rex;  sed  quod  ei  bellum  foret 
cum  patruis  suis ,  a  Barcinonensibus  luendis  absti- 
nere  coactus  cst.  Rodericus  Toletanus  in  Uistor. 
Arab.,  cap.  25  :  <  Dum  Albacan  bella  cum  suis  pa- 
truis  exerceret,  Christiani  Barcinonam  acquisierunt, 
et  Arabes  vaslationes  et  incendia  sunt  perpessi.  > 

^  El  quidem  nuper  contigerat,  ut  Carolus  Magnus 
Romanorumimperalorrenuntiaretur,  hocestdie  Na- 
lalis  Doicini  anno  SOO  quo  Barcinonensis  obsidio 
perdurabat,  et  in  annum  sequentem  est  protracla. 

^  Difiicile  ostendas  Barcinonem  a  Romanis  con- 
ditam.  Imo  ab  Aosoiiio  appellatur  Punica  Barcino : 
quae  verba  Carthaginensibus  polius  ilHus  originem 
tribuere  videntur.  Coloniam  quidem  illuc  a  Romanis 
deductam  fuisse,  extra  controversiam  est.  Plinius 
lib.  111,  cap.  3  :  <  In  ora  maris  colonia  Barcino, 
cognomine  Faventia.  i  Id  quoque  nos  docent  la,- 
pides  adbuc  superstites. 

^  Francos  populos  non  aliud  significarc  quam  li- 


beros  contendunt  multi,  atque  in  primis  Cluverius 
lib.  111,  cap.  20,  German.  Antiquae,  atque  Adrianiis 
Valesius  in  notitia  Galllarum  ad  vocem  Francia^ 
Yerum  Sigebertus  Gemblacensis  in  exordio  suae 
Chrono^raphiae  haec  habet :  c  Valentinianus  Francos 
Attica  lingua  appellavit,  quod  Latina  lingua  inter- 
pretatur  feroces.  >  Eudem  est  sententia  Pauli  iEmi- 
lii,  atque  anonymi  Erphesfordensis  in  CoIIect.  Pisto- 
rii.  Contra  idem  Cluverius  pro  suo  niore  in  altorum 
casticalione  impavidus  clamat :  c  Deliraverunt  Pau* 
D  lus  i£milius,  et  Sigebertus,  et  quictmque  cum  his, 
vei  ex  horum  fide  talia  prodiderunt.  >  Bona  verba 
Cluveri.Ut  ut  Yalentinianus  hincsitarcendus,en  libi 
vetustissimum  teslem,  vel  sub  Ludovico  Pio  Angu- 
sto  fuisse  vulgo  creditiim,  Francos  a  ferilate  sua  no^ 
men  accepisse.  lili  utique  melius,  quam  recentibus 
pcrspecta  erat  Ger manicae  eorum  temporum  linguse 
vis. 

«  Secunda  manu  additum  loco  prioris  vocabuli 
crasi. 

f  Id  est  viginti  dies :  ita  enim  loqui  poetrs  anliquis 
in  usu  fuit.  lempevare  tamen  raihi  non  possum  quiii 
suspicer  Nigellum  pro  solibm  voluisse  memes  si^oi- 
ftcare;  uti  cnim  Francorum  Annales  habent,  in  bten* 
nium  protracia  est  Barcinonensis  obsidio;  et  quas 
sequunlur  satis  innuere  videntur  diu  jain  i>erstitisse 
Francos  in  eadem  obsidione,  cum  LudoYicus  rcx 
procercs  est  allocutus. 


m  ERMOLDI  NIGELLI 

Quam  liaec  urbs,  popolusque  suus  belloque  fameque  A     Haud  timidi,  fratres»  hnc  <^o  dum  redeam. 


584 


Victus  eat  supplex  ad  mea  jura  celer. 
Tunc  iterum  quidam  spargebal  in  aelhera  voces ; 

■ 

Tuta  tenens  muri»  ludicra  dicta  dabat 
France,  quid  insanis?  cur  rooenia  nostra  lacessis  t 

Haec  urbs  non  poterit  ingeniose  capi. 
Nobis  esca  satiS)  carnes,  seu  mellea  dona 

Urbe  manent;  vobis  est  quoque  dira  fames»  - 
Reddidit  e  contra  yerbis  contraria  verba 

Vilheim ;  dedignans  talia  Toce  tulit  i 
Concipe,  Maure»  prQcor,  haud  mollia  dicta  superbCj 

Nec  placitura  tibi,  veraque  credo  satis. 
Cernis  equum  maculis  variisque  coloribus  aptum» 

Quo  vehor>  inteJidens  moenia  veslra  procul. 
Ante  equidem  nostris  indignis  morsibus  escis 

Occidet,  et  nostro  dente  lerendus  erit, 
Vestra  vetata  nimis  quam  mcenia,  nostra  caterva 

Deserat :  baud  unquam  prselia  coepla  cadent» 
Is  nigra  mox  nigris  percussit  pectora  pugnis 

Ora  uncis  foedans  unguibus  atra  miser ; 
Et  cadit  in  faciem  perculsus  corda  pavorei 

Infclii  pulsans  vocibus  aethra  poli. 
Deseruere  arces  sooii,  magnoque  stupore 

Mirantur  Francos,  verbaque  dura  nimis. 
Zado  per  inmensos  curril  furibundus  acervos : 

Quo  fugitis  civesi  quove  tcnetis  iter  ? 
Zado,  tibi  Franci  haec  nunc  responsa  remiitunt : 

Stat  placilura  &  modo,  quae  tamen  ante  cape* 
Ante  suos  mandent  probroso  dente  caballos, 

Quam  tua  castra  unqiiam  deseruisse  volent» 
0  miseri  cives  jam  dudum  haec  ego  vobis 

Praedixi,  cum  quis  praelia  agenda  ^orent. 
Nunc  quoque  consilium  quodcunque  est  utile  vobis 

Diciie,  quo  valeam  caetera  perficere. 
Undique  uauique  vides  densatim  rumpere  muroSi 

Atqiie  tuos  ferro  dilacerante  mori. 
CorJoba  nulla  tibi  promissa  juvamina  miitit ; 

Undique  turbamur  Marte,  fameque,  sili. 
Quid  jam  reslat  enim,  nisi  Francis  pacc  peienda, 

Miltantur  missi,  qui  celeranter  eant? 
Ule  quidem  frendens  vestem  conscindit»  et  atros 

Disrumpit  crines,  dilaceralque  nculos. 
Et  seqnitur  verbis,  ilerumque  iterumque  profana 

Cordoba  voce  vocat,  illacrymaique  diu. 
0  Mauri  celeres,  quo  nunc  flducia  cessit? 

Promiie  nunc  vires,  nuuc  solitas  socii. 
Unum,  per  si  quid  noslri  jam  cura  remansit, 

Deprecor  :  hoc  uno  munerc  laelus  ero. 
Ipse  ego  conspexi,  muro  qua  caslra  remitlunt 

Densa  locum,  constant  raraque  linteola  ^. 
Me  potero  iiisidias  illaesus  lerre  per  illas ; 

Fors  «  socii  nola  currere  ad  auxilia. 
Vos  tantum  portas  summo  servate  labore, 

•  Num  sat  placiium?  an  potius  stant  placUuraf 
^  Sensusesl  :  locum  animadverii»  ubi  rara  sunt 

hostium  tentoria,  atque  aditus  patet,  per  quem  eva- 
dere  per  hostes  possim. 

«  Ac  fortassc  mihi  licebit  ad  Cordubensem  Sul- 
tanum  penetrare,  ejusque  impetrare  pnesidia. 

*  Eadem  tradit  auclor  Vila;  Ludovici  Pii  liis  vcr- 


NuUa  quidem  fortuna  arces  vos  linqnere  cogat, 

Nec  campis  hortor  pergere  in  arma  foras. 
Multa  etiam  mandata  suis  dans  cessit  ab  urbe, 

Et  latitans  furtim  praeterit  agmen  ovans» 
Jamque  teiiebat  iter  per  laeta  silentia  noctis : 

Infelix  nimium  protinus  binnit  eqaus. 
Quo  clamore  movent  custodes  agmina  castris 

Vocis  ad  hinnitum,  moxque  sequuntur  eum. 
Ille  pavore  viam  linquens,  vertitque  cavallum, 
^         Sese  praecipitem  in  agmina  densa  dedit. 
Conspicitinvisas  haud  laeta  fronte  catervas, 

Infelix  nec  habet  quo  eruat  ingenio. 
Mox  capitur  ^ ;  merito  vincitur,  haud  mora,  loris  ; 

Ducitur  ad  regis  lintea  tecta  tremens. 
B  Fama  volans  tolam  tiirbat  tefroribus  urbem, 

Et  regem  captum  nuntiat  ore  suo. 
Ingeminant  luctum  matresquepatresquejuvencli/ 

Hoc  puer  exiguus,  hocque  pnella  geriti 
Nec  minor  in  castris  passim  sonus  aethera  pulsat, 

Laetitiaque  fremit  unanimi  populus. 
Interea  nox  atra  cadens  aurora  reportat 

Alma  diem  :  Franci  regia  castra  petunt. 
Tom  Caroli  soboles  pacato  pectore  fatur, 

Atque  suis  famolis  dicta  benigna  dedit : 
Zadun  ad  flispanas  cupiens  properare  catenras» 

Auxilium  poscens,  armaqite,  sive  pares, 
Captus  adest  nolens,  vinCtusqoe  tenetur  inermis 

Anle  fores  nostros,  non  fuit  ante  oculos. 
Fac  Vilhelme  suos  possit  quo  cernere  muros, 
^     Et  jubeat  nobis  pandere  clausira  celer. 
Nec  mora  :  Zado  manum  sequitur  religatus  ha- 

[benis, 

Et  procul  cxpansam  suslulit  arte  manum. 
Nam  prius  abscedens  sociis  praedixerat  ipse 

Seu  fortuna  nequam,  prospera,  sive  cadat, 
Nescio  :  si  casu  Francorum  incurrere  «  turmis, 

Vos  tamen,  ut  dixi,  castra  tenete  precor. 
Tum  manus  ad  muros  tendcns  vocitabat  amicoft  : 

Pandite  jam  socii  claustra  vetata  diu. 
Ingeniosus  item  digitos  curVabat,  et  ungues 

Figebat  palmis,  haec  simulanter  agens. 
Hoc  autem  indicio  signabat  castra  tenenda, 

Sed  tamen  invitus  Pandite  voce  vocat. 
jy  Hoc  vero  agnoscens  Vilhelmus  concitus  illura 

Percussit  pugno,  non  simulanter  agens. 
Dentibus  infreiidens  versat  sub  pectore  curas  • 

Miratur  Maurum  sed  magis  ingenium. 
Credito,  ni  quoque  regis  amorque  timorque  veta- 

[ret, 
Haec  tibi,  Zado,  dies  ultima  forte  foret. 

Interea  Zadun  Franco  custode  tuetur, 

At  socii  '  flentes  castra  tenere  parant, 

bis  :<  Zaddo  dux  Barcionennsis  suasus  est  a  quodam, 
sibi,  ut  putabat,  amico,  Narbonem  usque  procedere. 
Qui  comprehensus,  Ludovico  regi  est  adductus.  i 

«  Scriberem  incurrero^  quod  sensus  poscit. 

'  Id  est  Barcinonenscs  Saraceni  civitatem  tueri 
pergunt. 


M5 


DE  RBBUS  6ESTIS  LUDOTia  Mi.  —  UB.  I. 


ttd 


Altera  lona  siios  oomplebat  in  ordine  soles, 

Rex  Francique  simal  caslra  vetata  petunt 
Macliina  densa  sonat,  pulsantur  et  undique  muri, 

Mars  furit,  ante  cui  non  fuerat  siniilis. 
CrelMra  sagitta  cadit»  vi  funda  retorta  faiigat : 

Rex  agit  iilud  opus,  accelerando  duces. 
Jam  Mauri  miseri  nec  muros  scandere  celsos 

Audent,  nec  turri  cernere  castra  volent. 
Ac  velut  in  parvo  volucruro  fors  turba  nalantum, 

Gum  residet  pavitans  flumine  flsa  male, 
Armiger  ecce  lovis  coelo  descendit  ab  alto, 

Invontas  circum  pervolitatque  diu. 
flae  caput  in  fundum  mlttunt,  relevantque  sub  auras, 

Ista  algis  recubat,  illa  repressa  luto 
Instat  at  ille  super  pennis,  tremulasque  fatigat : 

Quae  caput  in  ventos  sublevat,  ille  rapit. 
Non  aliter  Mauros  timidos  fugiiando  per  urMn 

Inseqaitur  gladiua  undique,  morsque»  pavor. 
Tum  rex  ipse  pius  crispans  hastile  lacerto, 

Inque  urbem  adversam  compuUt  ire  celer. 
Hasta  volans  media  ventis  se  oontuUt  urbi 

Marmore  subjecto  figitur  acta  nimis. 
Hoc  stgno  Mauri  turbati  corde  pavore 

Mirantur  ferrum,  plus  jacientis  opus. 
Quid  facerent?  Jam  rex  aberat,  jam  pugna  tepebat; 

Maororum  primos  abstulerat  gladius. 
Tandem  jani  victi  nimium  beUoque  fameque» 

ConsiUd  uuanimi  reddere  castra  volunt. 
Panduntur  portae  «,  penetralia  cuncta  patescunt, 

Servitio  regis  urbs  iabefacta  venit. 
Protinus  optata  stemuntur,  baud  roora,  in  urbe 

Franci  victores  hostibus  imperitanl : 
Sabbatum  erat  sacrum,  cum  res  est  ista  peracta, 

Quando  prius  Francis  urbs  patefacta  fuit. 
Namque  sequente  die  festo  conscendit  in  utbem 

Rex  Hludowicus  ovans  solvere  vota  Deo. 
Mundavitque  locos  ubi  dxmonis  alma  colcbant, 

Et  Ghristo  grates  reddidit  ipse  pias. 
Missis,  dante  Deo,  remeat  custodibus  aedes 

Ad  proprias  victor  rex,  populusque  suus. 
Ducitur  interea  ad  Garolum  longo  ordine  prjeda 

Mauroram  spoUis,  muneribusque  ducum, 
Arma,  et  loricae.  vestes,  galeaeque  comantes, 

Parthus  equus  phaleris,  aurea  frena  simul. 


A  Btgo  catus  properans  antevolat  agmen,  flt 
Primus  adest  GaroU,  nuntia  l»u  ferens. 
Fama  recens  totam  commiscoit  ocius  aoiamy 

Gsesareas  aures  mox  penelravit  ovans. 
Bigo  vocatus  adesi,  planUs  dat  basia  oelsis, 

Et  sequitur  verbis  ordine  jussa  sibi  : 
FiUus  ecce  pio  transmittit  munera  patri 

Augusto  Garolo  rex  Ludovicos  enim, 
Munera,  quae  gladio,  scuto,  proprioque  lacerto 

ExtuUt  a  Mauris  victor  babenda  sibi. 
Regem  eliam  vobis  orbis,  quam  cepit  in  armis» 

Misit,  adest  Zaduu  Gaesaris  ante  oculos. 
Urbs,  quae  Franconim  moltos  populaverat  olim, 

Yicta  jacet  bello,  regia  justa  peteng. 
Tum  Garolus  Gaesar  placido  iMec  edtdit  ore, 
B     Ad  Goelom  tendens  lumina  com  manibos : 
Gratia  Gelsithroni  comitetar  maxime  prolem 

Dilectam,  maneat  gratia  nostra  sibi. 
Monere  pro  taU  qoas  possom  soivere  grates, 

Proles  digna,  Deo  pro  merills  propriis  ? 
0  soboles  praeclara  nimis,  qoam  semper  amavi, 

Gorde  tenens,  reluiit  quod  patriaroha  mihi 
PauUnus  ^  quondam.  Fama  est,  patriarcha  benigmtt 

Venerat  ad  sedes  rege  jobente  pias* 
Comqoe  dle  quadam  ecclesia  resideret  in  alma» 

Altonitus  Ghristo  psaUeret  iUe  melos, 
Goniigit,  ut  Garolus  ^  sobotes  prmlaTt  parenti 

Oraiu  procerum  pergerot  auctus  ope. 
Isque  aram  properans  cuni  processisset  ad  illam» 

Quo  sacer  antistes  munia  digna  dabat, 
G  Paulinus,  quis  at  iUe  forot,  mox  flagiiat  ultro. 

Intendens  famuius  reddidit  orsa  •  sibi. 
lUe  ut  cognovit  primam  sobolem  honc  foro  regiSy 

Gonticuit ;  coeptum  iUe  peragrat  iter. 
Denique  post  spatium  Pippinus  '  venerat  heros 

Magnanimum  juvenum  cum  comitante  choro, 
Paulinus  celerans  famulum  compellat  eumdemy 

Et  rogal :  ille  iteram  vera  refenrc  parat. 
Prsesui  ut  agnovit  nomen,  regique  <  recordans» 

Mox  caput  indinans  :  pergit  at  ille  celer. 
Uitimus  ecce  venit  Ludovicus,  et  ocius  aram 

Amplectens  supplex  sternilur  atque  solo. 
lUacrymansque  diu  precibus  poscebat  Olympi 

Regnantem  Ghristum,  quo  sibi  ferret  opem. 


^  Zado  tremens  nimium,  nolensque  revisere  Fran-     Hoc  sacer  ^  aspiciens,  seUa  se  sustuUt  ardens 

[cosy  Gompellare  sacrum  cum  pietate  virom. 

Pergit  et  ipse  pigro  consociantegradu.  Antea  nam  Pippin,  Garoloque  abeunte,  sediU 


«  In  deditionem  Lodovicl  Pli  Barcino  venit  anno 
801,  uti  concordes  Francorum  annaies  tesiantor. 
Pagius  vero  jamdiu  animadvertit  deceptom  fuisse 
Astronomum  auclorem  Vitae  Ludovici  Pii,  dum  se- 
rins  ereplam  Saraceuis  urbem  scripsit. 

^  Accipe  paria  ex  Eginhardi  Annalibus,  quae  in. 
caeteris  repeluntur  :  c  Zalus  pncfectus  ejus  (nem|»e 
Barcinonis)  et  alii  complures  S^^raceni  comprehensi. 
Zatus  et  Roshelmus  uiia  die  ad  praeseniiam  inipera- 
toris  deducti,  ei  exsilio' damnali  simt.  > 

«  Patriarcha  Aquileiensis,  vir  Mnctissimut^  uti 
appeUatnr  a  Gontinnatore  Pauli  Diaconi  apud  Fre- 
henim.  In  Vit.  patriarchar.  Aquileiens.,  qu»s  edidi 
tom.  iV  Anecdot.  Latin.,  pag.  x40,  de  illo  scribitur : 
(  Ad  gloriosum  Garolom  Magnom  imperatorem  pro 

Patrol.  CV, 


joribos  Ecclesise  ampliandis  profectus  est.  Et  vfr 
iste  mirae  sarictitatis  ab  imperatoro  Carolo  muita 
privilegia  obtinuit.  i  De  eo  I^enda  eUam  quae  babet 
tgheUus  tom.  V  lul.  Sacr. 

d  Videlicet  Garoii  Magni  OUus  primogenitos»  qoi 
anno  81 1  ante  patrem  e  vivis  ereptus  est. 

e  Ita  quoqoe  altbi.  Apud  Virgilium  ,  Ub.  xi 
iEneid.,  occurril  orsa  referre^  pro  verba  coepta  re- 
ferre,  ut  Servius  explicat.  Inde  noster  desumpsit. 

f  Secunuus  Garoli  Magni  flUus,  Italiae  rex«  quem 
anno  810  immaiora  mors  sustulit. 

s  Potius  regemque.  Sciiicet  recoroatos  eom  esse 
ItaUae  regem,  iiiox  ei  caput  aperuit. 

^  Pro  sacerdos,  Eadem  voce  moiUs  aliis  in  locif 
otiturjaoetanoster. 


HaMerat^.e^  pulli^  yocibu3.or8a  dabat, 
Denique  rgx  ,a  vateiivpro$trato  corpore  adorat, 

Paulinus  f^^ifQ.^usicipit  ecqe  pium. 
Bymnica  dicta  dedit  vario  sermone  referta : 

Percfe,  ail»  adCaroIum pro pietate^  Yale. 
Gaestris  ut  primo  vates  per?enii  ad  aurem, 

Ordine  cuncta  suo  bxc  recitavit  ei : 
Si  Deu^  p  e  vestro  Jrancorum  semine  regem 

Ordinat,  iste  iuis  sedibus  apius  erit. 
Baec  pa3ici%  SJ^piens.Carolus  pandebat  alumnis, 

Quorumcau$a  f^bi  credula,,slveplacens, 
Missnm  ilerum  revocat,  quaerii  quoque  in  ordina 

,,    [cuncu, 

Qualiter  jnsi(|nis  urbs  dominata  foret. 


>.♦  '. 


A  Quo  rex  ing^nio  Zadun  isoxnpr^paus  adefsftt, 

QuQsque  duces  bello  i^trayepit  ipse.fero,  .  ,.^ 
Bigo  bonus  recitans»  narratque  .per  omnia  ven, 

Gujus  verba  pius  Gaeisar  bonore  colit. 
Gsesar  laetus  ei  pateram  ^,  qua  forle  bibebat 

Porrigit,  ille  bibit  iuipiger.hausU  meri, 
Mox  famuium  donis  variisque  honoribua  omans, 

Misit  et  ad  sobolem  munera  magoa  suam. 
Laudibus  et  douis  pergit  celeranter  onu^itaSy 

Laetus  et  ad  regem  pervenit  eoce  suqm. . 
Laetus  ut  cxsul «  eatPippini  in  cegaapotentia, 

.  Conferat  Altitonans,  Gae^r  et  ip^e  p(kiei|t«  .. 
Laetitiae  ergo,  libelleii  habeas  sub  Bominefinem, 

Fratribus  ut  iernis  cousociatus  eas. 


4i 


•  Id  MiMicifUup:  YMtem,  hdc  est patriarchorti.    «  utrique. 

1»  yatitiiiiuo)  iaCud^de-  Ladovici  Pii  poU  Qanili  ^  ^  Neseic^  an  hlo  adhiheatTir  eausa  l^TOres:  Ohsca- 
llagni  parentis  sui  mortem  successione  ad  imjpp- 
irium,  Alcuino  abbati  celeberrimo  iribuit  auctor  ejus 
Yitae  fere  aequalis,  cap.  iO,  part.  i,  pag.  155,  sae- 
eok)  rr  Benedictiir.  interrogatus  enim  sanctus  M>ks 
a  Carolo,  quem  successorem  ipse  in  imperioesset 
habiturus,  respondit :  «  Habebis  Ludovicum  humi- 
lem,  successorem  exiniiam.  i  Tum  ad  assistentes 


ftlt :  c  OerDitis  Ludovknm  fratribos  snis 
humiliorem?  certe  videbiiis  hunc  pMri  celsissiHMim 
successorem. »  Utri  ex  hisce  scriptoribus  poiiusadhi' 
benda  sii  fldes,  aliorum  le^to  judicium.  Foriassis 


Tus  sensufi  ita  «i^candus  vidoCiir  :  C«ok|v  *lnfcc 

Sandebat  familiaribus  suis,  quibus  nuyorem  habdMt 
dem,  auique  sibi  prae  caeteris  placebant. 
^  Vide  Anonymnm  Salemitanum,  enarrantem  ti- 
num  a  Ludovico  il  Augusio  propinatum  Landnlfo  epi- 
scopo  Gapuano.  Id  honoris  causa  4n  .iiaa  fuit*  '■ 

•  Id  est,  i|)se  Ermoldus  Nigellus  poeta  exsxA  de- 
precatur  ut  sibi  Ubertate  daU  Iiccat  reverii  in  refua 
Pipfnni.  Pippinits  hic  eratLudoviei  Pii  fllius.  Qns  re- 
gnum  Aquiiania.  Vide  Praefationem  meam  ad  hoc 
poema. 


LIBLR  SECUNDUS. 


lamqoe^hveiiteDeo.lFVancospaxundique  habebat,  G 

Stravmt^dfefsos  Marsque  Deusque  vlros. 
Mamqiio  senex  Carolus  Caesar  venerabilis  orbi 

Concillum  •  revocat  ad  sua  tecta  novnm. 
AmtO'  residens  solio  slc  coepit  ab  alto, 

Electi  circum  quem  resldent  comites  : 
Audiie,*  o  proceres,  nostro  nutrimine  freti, 

gniu  narro  quidem,  veraque  credo  satis. 
D«m  fflihi  namqne  foret  juvenali  ^  m  corpore  virius, 

Viribus  aique  arthis  ludere  cura  fuit. 
Non  torpore  meo^  turpique  pavore,  falebor, 

Francoram  flnes  gens  inimica  tulit. 
)am  quoque  aanguis  hebet,  torpescit  dira  senectus. 

Florida  canities  lactea  cotla  premit. 
Dextera  beUatrix  quondam  famosa  per  orbem , 

Sanguine  frigente,  jam  tremebunda  cadit.  J) 

Proles  ^  naU  mihi  superls  abscessit  ab  oris, 
.«Qrdhie  funcu  suot  beu  .1  tumulaU  jacet, . 
Sed  quoqoe  quae  poiior  Doininoque  placentior  olim 

«  Eginhardus  in  Annalifous  ad  ailnnm  843 :  c  Ha^ 
btlo  generall  eOnventu,  evocatum  ad  se  Aqaisgrani 
fllium  suum  Ludovlcnm  AquiUnioe  regem  excipiens 
cbtonam  illi  imposuit,  et  imperialis  ilomints  sibi 
CDtasortem  f^it.  i  Haeelsitius  ad  eumdem  annum 
S15  narranlur  ab  auctore  Yitae  Ludovici  ipsius. 

^  lia  4n  ms.  pro  juveniii, 

«  Nimirum  ei  mors  prsematnra  anno8IO  Pippi- 
mnn;  aiino  autem  811  Garolum,  ambos  ejusdem  Ga- 
roli  Magni  fllios,  sustulerat. 

4  Id  «st^  reiieta^ 

t  Vltra  mensuram  excurrit,  quia  sepiem  pedibus 


Visa  fult,  semper  est  mihi  cessa  ^  modo ,.  . 
Nec  vos  deseruit  Ghrisius ,  ipxi  germipe  ikQalio 

Servarety.  Franci,  nunc  spbplem  placiUm. 
Illa  meis  semper  delecUns  inclyu  jussis 

Paruit,  atque  meum  edidit  ipiperium^  . 
Semper  amore  Dei  Ecclesiarum  jura  novavit, 

GrediU  regna  sibi  cootulii  in  melius« 
Vidistis  quae  dona  « olim  Maurorum  fnnere  m^t 

Regem,  arma,  et  vinctos,  magna  iropaea  simul. 
Vos  mihi  consilium  Gdo  de  pectore,  Franci, 

Diciie  ;  nos  prompte  mox  peragamus  idem. 
Tunc  Heinardus  ^  crat  Garoli  dileclus  amore, 

Ingenioque  sagax,  et  bonitate  vigens. 
Hic  cadit  ante  pedes,  vesligia  basiat  alma, 

Doctus  consiliis  incipit  isU  prior : 
0  Gaesar  famose  polo,  terraqae,  roarique, 

Caesareum  qui  das  nomen  habere  tuis. 
A44^  GOosiUis  nii  noslrmn  est  posse,  nec  alli 

MorUii  potius  Ghristus  habere  dedit. 

consiat  hic  verstls.  Ddendum  illud  dona^  velnti  so* 
perfluum,  et  a  qiiopiam  sciolo  adjectum ;  legendam 
vero  :  Vidistit  qnce  oHm 

<  Qui  hic  poeiae  nostro  nominatdr,  idemeal  atque 
E^niardus,  vlrceleberrimus,  ab  aliis  auoqtto  aoti- 
quls  ff^mirdtfsappellatus,  auctor  Vitaetiaroli  Magai» 
atque,  ut  multi  arblirantur,  eliam  Annalium  F«an- 
corum,  noUrlns  et  famillaris  ipsiuB  AugusU,  eiuue 
inter  paucos  charus,  ut  Ermoldus  ipse  lesUinr.  iro- 
mam  quoque  ipshis  Garoli  filiam  duxisse  tradiiur . 
quod  Uineii  non  aeque  ccrtum» 


D£  REBUS  GESTIS  LUDOVlCi  PH.  —  UB.  H. 


SM 


Qusetibi  cordefieas  miseratus  contulit,  hortor 

Quantocius  parens  omnia  perficias. 
Filins,  alme,  tibi  prsedulcis  moribus  exstati 

Pro  meritis  qui  quit  regna  lenere  lua. 
Hunc  peiimus  cuncli,  majorque  minorque  popeUas, 

Hunc  peiit  Ecclesia,  Christus  et  ipse  favet* 
Hic  valet  iniperii  post  trislia  fimera  vestri 

iura  tenere  armis,  ingcnioque,  fide. 
Annuit  at  Ca^sar  l;jelus,  Ghnsiumque  precatur. 

Mittit  et  ad  soboLem  mox  celeramlo  suam. 
Tempore  namque  iUo  Ludovic  bonas  Aquitanorum 

Ut  supra  cedDi».  regna.teiiebatovans. 
Quid  moror  ?  extempio  patris  pervenit  ad  aulam  ; 

Gaudi^t  Aquis  a  fUerus»  plebs,  proceresque,  pater* 
Incipit  bxc  iierum  Carolu8«  per  siugttia  veiiNi, 

Dilectae  .pmli  Bamu  et  expomit : 
Nate  Deochare,  et.patri,  popoloqae  fiibaclOy 

QuAiki  mihi  sohimen  c«86it  habere  Deua» 
Cemia  at  Ipse  mam  seniD  properante  seneetam 

Defieere,^  efc  temptts  morlifi  ^  ineese  rnihi* 
Prima  mei  CBia  regni  modemUia  constaat, 

Quas.tmmeriio  aihimet  ooDtoltlipae  Deua. 
Non  fayor,  aiit  levitat  hnmaiim  mentis  adorguet  < 

Quae  tilH  erifide  loqniur»  sed  pietatis  amor. 
Franeia  me  geniiit,  Christna  coneeasit  honorem, 

Regna,faleraa  mihi  Christns  hahere  dedit. 
H«c  eadem  leiHii,  nec  qdb  poliora  recept^ 

ChrialieohK|ue  fiiii  pastor*  et  arma  gregi. 
Caesareum  primus  FraQCorum  nomen  adeptns, 

Fraftcis  Aomujeum  noimen  habere  dedit. 
Haec  ait,  et  capili  gemmis  anroqae  eorouam,  ^ 

Imppwit  pignos  imperii  sobelis. 
Aeeipe»  jiaie,  meam,  Chrislo  tribaeate»  eoroaam» 

Imperiiqoe  deeas  suseipe,  nate,  simuL 
Qai  tibi  eeneessil  cidmeB  miserauis  honoris» 

•  Scilicet  Aquisgrani,  quam  scdem  sibi  praeci- 
puam  delegerat  Carolus  Magnus. 

1»  Qaae  revera  eum  sastulit  anno  proxime  seqaentl 
814. 

^  Pro  adurget.  la  Fandeclis  quoque  Floreotinis, 
in  velustissimis  Yirgilii  codicibus,  et  in  nonnuiiis 
la^idibos  legi  iir^r«,  Dausquius  in  Orihograph. 
animadvertit. 

'  Consentinnt  annales  omnes,  non  lantum  cun* 
ctOTum  coniUi4i  totiu$  regni,  et  imperialit  nomiRU  con- 
tortem  constitutuni  a  Caroio  Auguslo  Ludoviciim 
filium ,  sed  etiam  imfferiali  diademaie  coromUum  : 
quam  tameB  co^onatiopem  postea  Slephamis  Ro- 
maaos  pontifex  repetivit,  et  confirmavit,  ul  infra 
habetur* 

•  Id  est,  sopra  caeteras  arbes  praestaRtissima<  Ita 
Tero  tiiulus  luc  insequeBtibos  lemporibus  invaiuit, 
alin  sigUlls  AiMstorom  adbiberelur.  DiplomaOt- 
UmhsI  am)e97Cscriplwn,  j^jraeferl  sigilhim  plum- 
beum  peiidens,  ia  cujus  aatica  visitur  eaput  cum 
epigra^  AUSBJk  boba;  io  postiea  vero  parteoTTO 
iPsaATOB  BOBAMoa.  Eadcm  aut  simiiia  iegas  in 
nonnuilis  aliis  Caesarum  sigillis. 

^ '  Hoc  esl,  dat  lieeutiam  sive  veniam,  atqoe  eum 
sinit  ad  reana  propriat  sive  in  Aquitaniam,  rej^redi. 

•  Anno  Stit  ut  supra  inBui,  linem  vivendi  fecit 
gioriosissimus  iropjerator. 

^  Itt  Yita  Ludovici  Pii  eadem  leganinr  his  verbis ; 
c  Dcfuncto  patrepiae  recordationis,  missus  est  Ram- 
^  ah  eis  qai  s^aitaram  e|as  curaront,  ut  et  mot- 


A     Conferal  jpse  tibi  posse  placere  sibi. 
Tum  pater  et  soboles  praestandi  munere  laeti, 

Prandia  magna  coiunt  cum  pietate  Dei. 
0  festiva  dies  multos  memoranda  per  annos  ! 

Angustos  geminos,  Francica  terra,  tenes. 
Franda,  plaude  libens:  plaudat  simul  aurea  €  Bonuu 

Imperium  spectant  csetera  regnalunm. 
Tum  Carolus  sapiens  muitis  suadelmt  atumnum, 

Diligat  ut  Chriatum,  Ecclesiamque  colat. 
Ampleians  nimium  libabat  et  oscola  pulchra; 

Dat  iicitum  '  ad  prq)ria»  verba  diprema  sooat* 
Tempore  nou  multo  senio  maturus  et  annis 

Yisitat  anliquos  funete  Gaesar  aivos  '. 
Fwiera  digna  parant,  mandantur  membra  sepnleio 

Basilica  in  propria,  qoam  sibi  fecit  Aquis. 
B  Mitlilur  iaterea  narret  qui  fonerB  nato 

Patris  ;  adest  Rampho  ^  qai  eeler  ire  poBt. 
Nocie  dieqae  volat,  terras  perlabitsr  amplBs» 

Pervenit  tandem,  quo  Ladovicus  erat 
Traoa  fluvhnB  Ligeris  tocar  est  quippe  uber  el 

[aptus ; 

Gngitur  hine  silvis,  hine  quoque  planitie; 
At  medius  plaeido  iloviorum  gurgjle  -vemaCy 

Piscibus  est  bahtlis»  est  iooapleiqae  feris. 
Quo  Hiudowicas  ovans  praecelsa  palatia  stnuit. 

Quaeris  ?  inest  Thedwat  t  nomen,  amioe,  silH 
Huc  pia  suljeetae  eensebal  immia  plebi, 

Qerom  seu  popalo»  cam  pietale  fegens. 
Cum  subtlopeBetraBS  toCam  oonmniseoit  aidam 
'       Rampho,  fere&s  CaroH  fhnera  mrnsta  pH. 
Haec  ut  fama  boni  pervenit  refis  ad  aure6« 

Illico  trislatar,  flet,  lacrfmalqae  patrem. 
Inter  cunctanles  eoneurrit  Bigo  mfnislros : 

Suetus  erart  dominam  vfsere  mme  snom* 
Hortatur  siccare  genas,  depottere  fletos  s 


tem  ^us  Ludovicus  mature  oognoscereU  »  Rampo 

autem  et  tiampho  dicilur  ea  licentia,  qua  olim  Cam-^ 

io  et  Cemphio  scribebantur.  In  praecepto  Lndovici 

1i  ad  annum  Ml5  speeianlo,  apod  Baluziam  lom.  H, 

ag.  ii25,  Capitular.  lef^Uir :  Quaiiier  m  Utuetrie 

Japo  comes  nottram  adiit  terenitatem^  privile^ium 

posoens  pro  moBasterio  Balneolensi  in  oimcesi  Ge- 

rondensi,  quod  idem  comes  Bmllas  praediis  ditave» 

rat.  Sed  legendam  Rampo ;  idf  ue  ex  allero  diplo* 

male  Caroli  Calvi  constat ,  uln  is  anno  844  plurB 

eonfirmat  eidem  monaslerio,  qood  Donmulus  ahiias 

jQ  «Ba  per  licentiam  Ramponi  marchionU  proprtif  bm* 

nibus  conUruxii,   Siqnidem   unus  et  idem  fuerit 

Rampo  comes,  et  Rampo  marchio  (paier  enkn  et 

iiiins  esse  potaerunt)  nune  discimus,  eom  Gerundeth- 

$em  cmnitem  fuisse  ,•  ae  sabinde  marchioBis  titalo 

auelum,  quod  marcae  Uispanicae  flnes  eontra  Sara- 

ceBOS  toeviiiur. 

i  In  praelaudata  Ludovid  Pii  Vila  IrBdilar,  qiMi 
tempore  Caroius  Magnus  6  vivis  eicessit»  a  Lndo* 
vieo  iBdicium  fuisse  i  ooncilium  gcnerale  ib  loco  ۥ- 
jus  voeabalom  esl  Tebotvadus.  •  SiUim  erat  (et  ad* 
huc  superesse  dicuntor  ejus  vesligia)  ejasmodi  pala^ 
tium  iii  dioecesi  Andegavensi.  Nuno  Doadum  seu 
Dose  appellatur,  variis  nominibus  memoratum  ah 
EginbariJo,  Thegano,  Hincmaro ,  anoalista  Tiliano, 
et  aliis.  De  co  plora  habes  in  I^otitia  Galiiarum 
Adriani  Valcsii,  et  in  Diplomatica  Mabillonii  lib.  rt 
cap.  149. 


Altera,  ait,  eatisa  est  nunc  perdgenda  tibi. 
Haec  ut  nota  manent  vestro  sub  pectore,  princeps, 

Humani  generis  sors  tenet  ista  viros. 
Nos  omnes,  fateor,  porro  properabtmus  illuc ; 

Non  taroen  ex  illis  qnis  repedare  valet. 
Surgite,  et  ecdesiam  cuncti  propererous  in  almam : 

Hymnica  vou  Deo  psallere  tempus  adest. 
Auscultans  famulum,  tandem  surreiit,  et  omnes 

Hortatur  secum  solvere  vota  Deo. 
Nox  fuit  iUa  quidem  psalrois  bymnisque  referta, 

Missaram  modulis  atque  peracta  dies. 
Toriia  jamque  dies  claro  surgebai  Olympo, 

Re.'>plendetque  suis  Phcebus  in  orbe  coinis. 
Gimi  nndiqne  turba  mit  Francorum  concita  regnis, 

Be^  in  oceursum  plebs  petit  oronis  ovans. 
Et  Caroliproceresprorsus,  regnique  priores, 

Aique  laoerdouim  corrit  amica  cohors. 
Densanlnrque  vi»,  repleotnr  daustra  domoram ; 

Mon  capitur  tecto,  scaudit  in  alta  domus. 
Flamina  noa  retinent  trepidos,  nec  horrida  silva, 

Necglaeialis  hiems,nec  pluviosa  dies. 
Qui  rate  non  vafaiitt  satagens  hic  forte  natatu 

Trans  fluvium  Ligeris  certat  abire  prior. 
0  qnantoa  populos  celsa  de  rape  videres 

Alisqtie  rate  in  lliivium  se  dare  pnecipitet ! 
Aurelianenses  •  ilios  rlsere  nauntes : 

Turre  vocant  summa :  littus  amate,  viri. 
Unus  amor  cunctiserat,  omnibus  una  voluntas> 

Ceraere  quo  faciem  regis  ad  usque  queant 
Gonveniunt  tandem,  reciptt  quos  rex  piusomnes 

Ordine  qoemque  suo  cum  pieutis  ope.  G 

Aurelianis  ovans  Gsesar  mox  visiut  urbem, 

Quo  vexilla  crucis  ^,  sive  Aniane  manes. 
Heburti  feiix,  qui  primo  lianc  perficis  arcemy 

Seu  Maximine,  sancteve  Avite,  micas. 
Iiide  Parisiacas  properant  cito  visere  sedes, 

Quo  Stepbanus  •  martyr  culmina  sumnia  tenet, 
Quo,  Germane,  tuum  colitur  sanctissime  corpus, 

Quo  Genuveffa  micat  virgo  dicau  Deo. 
Irmino  '  plaude  iibens,  quod  saepius  ecce  rogasti : 

«Pneclara  Aurellanensisurbs,  Orl^an$y  sedetetipsa 
ad  Ligerim  (la  Loire),  sed  supra  Andegavensieni,  sive 
Anger$,  quo  Aquisgranensi  et  Parisiensi  ex  urbe  po- 
tissimum  populi  confluebant  ad*  inviseiidum  iiovum 
Augustuni.  Vlti  adnoutum  in  ViU  Lndovlci,  ipse 
quoque  Rampo ,  antei|uam  perveniret  Thedwat,  «> 
c  Aurelianensein  devenit  ad  urbero.  » 

^  Ibi  a.ihuc  visitur  omnium  amplissimum,  Hiud- 
igue  cathedrale  templum  sub  tilulo  Sanctae  Gnicis 
DeoOpt.  Max.  dicatum.  Aiuaiitis,  Heburtiui^  Maxt' 
nUmu  et  AvUue^  sancti  riri,  sub  quoram  nomine  in- 
signiores  alioe  basiiic»  in  Aurelianensi  civiute  ma* 
jore  culttt  frequenubantur. 

c  Et  bic  enumerantur  prascipua  Parisioram  tem- 
pla,  qus  pius  Augiistus  tunc  visiiavit.  Res  nou  nil 
aiiud  exposcit,  nisi  quod  hinc  discere  possumus,  ba- 
silicam  Saocti  Stephani  paucis  posi  Glodovei  i^egnum 
annis  condiUm,  atque  aniio  1610  a  Margariu  r^ 
gma  restituUm,  oUm  inter  praecipuas  fuisse  Parisiis, 
ne  dicam  praBCipuam. 

^  Seu  aimuno.  Erat  is  abbas  celeberrimi  mona- 
sterii  Sancti  Germani  de  Pratis,  cujus  gloriam  ipi- 
ram  auxerunt,  ei  adhuc  augere  nergtiut  clarissiini 
ponachi  e  Gongregatione  Sancti  Mauri.  Teste  Egin- 


ERMOLDI  NIG&LU  ^ 

A    Gaesaris  adventnm,  dante  Tonante,  videa. 
Nec  tua  praeleriit,  Dionysi,  (hulmina  martyr, 

Quin  adiens  tihimei  posceret  auxiiium. 
fiinc  iter  arripiunt,  Francorain  regna  peragrant, 

Tramite  pacifico  rex  Aquis  ingreditur. 
Eia,  Gamoena,  Deum  precibus  pulsare  supinis 

Restat,  quo  nobis  conferat  eloquium. 
Quid  prins  incipiam  ?  cum  qnae  gerit  omnia  prima, 

Gonstent,  atque  micent  gesu  benigm^  viri. 
Denique  limitibus  firmatis  ordine  regni, 

Finlbus  imperii  dispositisque  simul, 
Protinus  expendit  thesauros  largus  avitos 

Pro  mercede  patris,  atque  animae  requie. 
Quaeque  patram  virtus  Caroius  congesserat,  ipee 
.    Pauperibus  tribuity  ecclesiisque  sacris. 
B  Aurea  vasa  dedit,  vestes,  seti  pallla  mulu  ; 

Argenti  cumulat  ampla  talenU  meri. 
Spargit  opes  varias,  arma  innumerandaque  valde : 

MttBera  distribuit  pauper  habenda  tibi. 
O  felix  Garolus,  sobolem  qui  liquit  in  orbe, 

Qui  saugit  c<eli,  quo  pater,  intret  iter. 
Carceris  antra  aperire  Jubet,  trasosqae  relaxat, 

Exsilio  relevat  pro  pieute  viros. 
Mira  fadt,  prorsus  memori  narranda  relato» 

Unde  sui  fama  nunc  super  astra  raanet. 
Eligit  extemplo  missos  •,  quos  mitut  in  oriieint 

Qnoram  viu  proba  sit,  generosa  fides. 
Munera  quos  nequeant  flecti,  nec  sseva  potentnni 

Biandities,  favor,  aut  ingeniosa  lues. 
Qui  peragrenl  celeres  Francoram  regna  perara|iiay 
G     Justitiam  fadant  judidumque  simul. 
Quos  pater,  autpatris  sub  tempore  presserat  ar« 

[gueos 

Serritium,  rdevent,  munere  '  sive  dolo. 
0  quantos  qualesque  viros,  qnos  aspera  jnra 

Lexque  aurata  premit,  atque  potens  pretio. 
Llberat  ipse  potens,  et  HberUtis  bonorem 

Praesut  hal>ere  sui  Gaesar  amore  patris ! 
Atque  suis  manibus  praefirmat  munere  chartas  'i 

Degere  quis  cuncto  tempore  jure  queant. 


hardo  et  iste  abbas  subscripsit  postremis  Uiiulis  Ga- 
roli  Magni.  Nonnulla  ejus  acU  memorat  MabiUonius 
in  Annal.  Btiuedictin.  ad  annum  8i5. 
•  Egregium  hunc  rooreni  veteram  Francoram  re- 

Sim  sais  norant  eraditi,  sed  non  saUs  laudanu 
empe  ddigebantur  exiniii  viri  ,  qui  vice  regis  in- 
gentique  cuin  auctoriute  prorin  ias  peragrabant 
ad  $inguhrttm  hominum  cau$a$  audienda$  ac  delibt' 
randa$^  ui  ipsimel  profitebanlur.  Eoruin  proinde  rir- 
tute  et  ciira  abosus  tollebantur,  lites  dlrimebantiir, 
praepoteniibus  terrores  ac  poenae  incutelNintur.  Plu- 
rima  inentio  istoram  oocurrit  inter  Leges  Langobar- 
dicas  et  in  Gapitularibns  regum  Francoram,  atque 
apud  alios  vetustos  auctores.  Plurima  etiam  illoram 
placiU  habentur  cum  ediu,  tum  inediu ;  atque  in 
lis  seligendis  potissimum  emicuit  Lndorid  Pii  pra- 
di^ntia  el  charitas. 

'  Refertur  haec  vox,  uti  et  dolo^  ad  aerritium. 
Nempe  multos  liberoram  hominum  potentes  viri  Ini- 

aue  s.bi  eflecerant  servos,  aut  pecunia  dau,  aut 
olo,  sive  ingenio$e^  ut  L^es  loquuntur.  De  hisce 
noii  una  est  lex  iuter  Langobardicas,  atque  inter 
Ganitularia  regum  Francorum. 
a  Manumissionum  vetj^ruffl  efaaftae  ip(ure$  exi* 


m 


DE  REBUS  6ESTI&  LUDOTICI  PU.  —  UB.  U. 


m 


Belligerj|i$e]Mitercam  regBaacqaireret  armis» 

Inienius  beilis  assiduiisque  foret, 
Tum  Tilium  •  hoc  passim  spissis  succreyit  aristis, 

Sed  tamen  adTenieiis  sioXf  LudoTioe»  secas. 

Qualia  per  mundum  oontregit  gesta  celidri  ^  l 

Gbristicolis  cessit  munera  quanta  quidem  ? 

Haec  canil  orbis  OTans  late,  Tulgoque  resultant ; 

Plus  populo  resonant,  quam  canat  arte  melos. 

Cai  «  darescens  crescit  doctrina  per  orbem : 

Commissum  imperinm  ordinat,  armat,  alit* 
Tam  jubet  acciri  Romana  ab  sede  patronnm, 

Gui  Stephanus  ^  nomen  saecula  laeta  daliant. 
Paret  amore  Sacer  «,  jussisque  obiemperat  almis, 

Francorum  properai  Yisere  regna  libens. 
Gaesareum  '  Rhemis  lactus  prospectat  ab  urfoe» 

Quos  ibi  s  ooncilium  jusserat  ante  fore. 
Goncarruot  Tarii,  redeuntque  sub  ordine  missi 

Gaesaris,  atque  Sacri  vota  beoigna  ferunt. 
Nontius  ante  volat,  narret  qui  praesulis  ardens 

Romani  adventam,  concelerante  gradu. 
Tum  Ludovicus  agens    derum  ,  populumque  se- 

[natum, 

Ordinai,  instiluit,  praeparat»  atqae  locat. 
Dexiram  qui  teneant  partem,  teneantque  sinistram, 

Qui  prior  accedat,  quique  sequatur  iter. 
Turba  sacerdotum  dextram  tenet  agmine  longo , 

Psallentes  spectant  relitgione  patrem. 
Parte  alia  proceres  lecti,  primique  potentes 

Gonsistant ;  populus  posteriora  tenet. 
At  medios  GaeMur  gemmis  auroque  refulgens, 

Veste  licet  radiet,  plus  pietate  micat. 
Gonveniunt  tandem  diversis  partibus  ambo ; 

Hle  gradu  ^  poUens»  bic  bonitate  vigens. 
Alter  in  alterios  conspectum  ni  iumina  flxit, 

Gurrit  in  amplexus  mox  cderando  pios. 


A  Rex  tamen  ante  sagax  flexato  i  poplite  adorat, 

Terque  qnaterque,  Dei,  sive  in  honore  Petri. 
Suscipit  hunc  supplex  Stephanus ,  manibusque  sa- 

[cratis 

Soblevat  a  terra,  basiat  ore  libens. 
Nunc  oculos,  nunc  ora,  caput,  nunc  pectora,  coUa 

Basiat  alterutri  rexque,  Sacerque  pius. 
Tum  manibus  palmas  digitos  digitisque  tenenteSy 

Gaesar  cum  Stephano  candida  tecta  petit. 
Eceleslam  peragrant  primo,  precibusque  Tonantem 

Gompelhint,  grates  votaque  danda  canunt. 
Mox  aulam  repetunt,  ad  praodia  magna  volando : 

Gonsidunt,  manibus  dant  famuli  latices. 
Prandia  digna  colunt,  praegustant  munera  Bacchi» 

Et  sermone  pio  jam  snper  ora  movent. 
^  0  sacer  antistis  i ,  Romani  pastor  ovilis, 

Qoi  vice  apostolica  pascis  ovile  Petri 
k  Quae  te  causa  tulit  (Gaesar  sicorsos)  ad  istam 

Francorum  patriam?  redderesponsa  mihi. 
Uie  ut  erat  placidus,  pacato  pectore  fatur, 

Perlustrans  regem  vultibus  assiduis  : 
Quae  reginam  Austri  quondam  sapie.ttis  amoro 

Per  varias  plebes,  per  freta,  perque  nives , 
Hac  mecausa  tuas,  Gaesar,  perdnxitad  arces» 

Qui  Salomoniacas  fers  mihi  rite  dapes. 
Fama  meas  dudum,  princeps,  pervenit  ad  aures » 

Quanta  Dei  populo  fers  pater  anxiiia , 
Quantaque  per  mundum  resplendent  dogmata  vestra, 

Praecellis  ^  tuos  arte  fideque  patres. 
,  Non  tamen  obsistens  potiiit  res  ulla  volentem 

Frangere,  quin  possim  cemere  gesta  tua. 
Sermo  quidem  nuUas  valuii  mihi  tanta  referre , 

Qnanta  meis  confers  gesta  benigna  oculis. 
Reginae  ergo  tibi  illius  nunc  verba  renarro, 

Quae  Salomoniacis  auribas  ipsa  tulit. 


biant;  easque  singuli,  dum  libertate  donarentur, 
sibi  a  dominis  manumiltentibus  conquirebant,  ut,  si 
opos  foret,  exinde  libertatem  eanidem  in  judicio 
tuercntur.  Chartat  ingenuitatU  tunc  appellare  in 
Ubu  Tuit.  Quod  prae  caeteris  summe  pius  imperator 
Lndovicus  pnestitii,  ipse  manusua  propria  manumis- 
sorum  cbarlas  siguare  coosuevit. 

•  Ubique  invaluerat  mos  sub  Garolo  Magno,  et 
Sfri$$i9  arUtiSf  hoc  est  per  mulios  annos,  vitium  hoc 
succreverat,  ut  liberi  hooiines ,  eorumque  coiyuges 
et  liberi  in  servituiem  traherentur ,  neque  lantum 
ex  bosii*  us  devictis ,  sed  etiam  ex  ipsis  regno  Fran- 


c  pro  conflrmanda  pace,  et  unitate  sanctae  Dei  Ec- 
desiae.  >  Reliqua  vero  illic  ab  eo  gesta  praeterit,  quae 
a  Francorum  chronologis  sont  petenda. 

«  Pro  tacerdoi.  Piuries  infra  eadem  vox  oc* 
currii. 

'  Lego  CcB$ar  eum,  Et  reapse  Ludovicus  Augustus 
Stephano  papae,  uti  Eginharous  scribit,  €  Rbemis  oc- 
currerc  statuii.  »  Sive,  ut  babet  auctor  Yitae  ipsius 
Ludovici,  c  adventum  ejus  Rhemis  sustinere  sta- 
tttit. » 

<  Restituo  quo  st6t.  Id  est,  guo  in  loco  ad  ponti- 
flcem  excipiendum  coacii  anie  fuerant,  Ludovico  ju- 


corum  sujjeciis.  Ejusmodi  morbo  praeseiitissimum  D  benie,  derus  et  proceres  regni. 


remcdium  adhihuit  Ludo\icus  Pius.  Yide  inter  Le- 
g»;s  Lani^ouaraicas  ^usdem  Augusii  iegem,  PHmtim 
Oiwdum. 

^  hive  chelydri^  sciUcet  Satanae. 

«  An  ptitius  cujui  f 

fl  bijui  no  nini^  auartut,  quem  aUi  quintum  ippel- 
lat-e  consueveritni.  £uni  a  LudovicoPio  in  Fraiiciam 
acoiium  ajctor  esi  poeu  nosier.  Theganus  vero 
secus  seoiire  videtur,  haecde  eodem  papa  scrit.eus: 
<  Sutim  postquani  ponlificaium  suscq^it,  jussit  om- 
nem  populum  Komanum  fldelitatem  cum  juramento 
proiniltere  Ludovico ;  et  dirigens  iegatos  suos  ad  su^ 
prudictum  principem,  nuntiavit  ei,  iii  libenter  eum 
viiere  voluisset  m  ioco  ubicun^ue  sibi  piacuissei. » 
Neque  dispar  esse  videiur  Egmhardi  senteniia  in 
Annal.  Prancorum.  Anastasius  in  e|us  Yiu  nihil 
Idiud  habet,  nisi  eum  arripuisse  iter  m  Franciam, 


^  Scilieei  Stephanus  pontifex ,  digniute  regi  pra&- 
cellens. 

i  Non  solum  flexo  Rena  Ludovlcos  Augastus  Ste-' 
phano  obsequium  exhibuit ,  sed  etiam  plas  fecisse 
videiur  ex  hisce  Thenani  auctoris  synchroni  verbis ; 
c  Desceitdlt  uienjue  de  equo  suo,  et  priuceps  sj 
prosterueiis  omui  corpore  in  terram  tribus  viciujs 
ante  pe.les  unti  pontilicis,  et  teriia  vice  ereciLS  sa- 
luuvii  pontificem,  >  etc. 
'   1  Pro  Antittet.  i.a  in  ms. 

^  Antea  noa  monuit  poeu,  atque  iierum  infra  re- 
petet,  accitum  fuisse  pontiflcem  a  Ludovico  Pio  in 
Franciam.  Nuiic  Ludovicum  inducit  sci&ciUntem 
causam  cur  iile  se  in  Gallias  contolerit.  Noii  beue 
isu  cohaereni.  Ei  quidem  postrema  haec  cum  reli- 
quiseorum  temporum  chronologis  concordant,  pro-^ 
oentibus  Stephannm  IV  sponte  uiuc  profectnm. 

.  c   . forlasso  NigeUus  p^meallkqne  tuoti 


m 


ERMOLDI IQ6ELLI 


m 


Gerneret  at  regem,  famulos,  sive  ordine  vestes, 

Pihcernasque  suos,  sive  domos  yarias : 
Felices  famuli,  felices  denique  servi^ 

Qui  Btant  et  eemuni  inclyta  gesta  tua. 
Hauritet  aure  pia  qai  dogmata  vestra  ]»aayis« 

Et  populus  felix,  regna  beata  simul. 
SitBeus  excelsus  toto  recolendus  amore, 

Qui  tibi  concessit  dogmata  tanta  pater ; 
Gui  placet,  atque  tiironum  qui  dat  retinere  pa* 

[temam> 

Dilexitque  suos  te  super  instituens. 
His  regina  Saba  est  Salomonem  afiata  potentem : 

Bis  ego  te  supplex  ausus  adire  fui. 
Tu  tamen  es  potior,  tu  rite  potentior  exstas  : 

llle  umbrara  retinens,  tu  quia  vera  colis. 
Ille  fuit  sapiens  nimium,  sed  cessit  amori; 

Tu  sapiens  caste  vivis  amore  Dei. 
Israel  ille  fuit  regnator  solius  arcis : 

Tu  pius  Europae  regna  potenler  habes. 
Ergo  Deum  cuncti  precibus  pulsemus  opimiSy 

Ut  te  conservet  ssecla  per  ampla  suis. 
His  aliisque  Sacer  qiiam  pluribus  insuper  ahnum 

Gompellat  regem,  Cxsar  et  ipse  Sacrum. 
Pocula  densa  volaiit,  tangitque  volentia  Bacchus 

Corda,  fremit  populus  la^lilia  unanimi. 
Transactis  epulis  surgunt,  mensisque  relictis 

Gaesar  cum  Stephano  iecla  secreta  petit. 
Noctem  illam  curis,  variisque  sub  ordine  rebus 

Dimittunt  :  oculis  soronus  at  ipse  fugit. 
Mane  novo  Gsesar  Stephanum  proceresque  senatum 

Convocat :  ast  illi  regia  jussa  colunt. 
Gaesar  in  excelsa  consedit  sede  togatus , 

Multa  tenens  animo,  quae  parat  incipere. 
Aurea  sella  Sacrum  Jateri  sociavii  amico , 

Al  proceres  resident  ordine  quisque  suo. 
Tum  pius  haec  Cxsar,  Sacro,  famulisque  subaclis 

Edidit  ore  prior  aurea  verba  sonans  : 
Audite  hsec,  proceres,  et  lu,  sanctisstme  prsesul, 

Hoc  commune  bonum  suscipite  unanimes. 
En  mihi  cunctjpotens  miseratus  regna  paterna 

Cessit  habere  Deus,  et  deeus  omne  stmul. 
N<m  meritis,  ut  credo,  meis,  sed  patris  honorem 

*  • 

Hunc  miserans  Christus  cessit  habere  mihi. 
Ergoprecor  fldos,  ette,  praeclare  saeerdos, 

Ut  mihi  consilii  rite  feratis  opem. 
Et  ferte  auxilium  qui  mecura  regmina  nostra 

SerVatis,  famuli,  tuque  beate  Sacer , 
Quo  derus,  popuhisque  mens,  pauperque,  potensque 

Jura  paterna  sequi  me  facienle  (|ueant. 
Regala    •  sancta  Patrum  constringat   in    ordtne 

[clemm , 

« Innuit  poeta  librum  de  Yita  clericorum,  sive  de 
Inttilutione  canonicorum,  quam  tuncpius  isieGaesar 
meditabalur,  el  ipso  curanle  subinde  ipso  anno  816 
in  concilio  Aquisgranensi  staluerunt  episcof^i.  Quod 
pium  institutum,  in  paucas  antea  ecclesias  inve» 
ctum,  deinde  per  universa  regna  FraReoram,  algiie 
adeo  per  ipsam  luliam  prvpagari  cceptum  est.  uec 
de  Ludovico  habet  Ademaras  in  siio  Ghronieo  : 
ff  Jussit  iieri  .Regulam  caoonfds,  excerptam  de  4i- 
veraia^atnun  scrn^isy  ilecrevili|«eea«>«himkn- 


A    Et  populum  tociet  lex  veneranda  Pitma. 
Et  monachorum  ordo  Benedicli  dogmate  creseat» 

Moribus  ^  yiia  pascna  sancta  pelaf. 
Dives  agat  legem,  pauper  teneatnr  eadem , 

Necpersoaaram sit locoa atqoe  modni. 
Munera  «ava  locmn  nnllis  ledin^  metallis 

Haml  teneant,  cedant  dona  mallgna  praciil. 
Si  qaoqae  jvre  gregem  Domini  noapafldmiis  almnm, 

Quem  niihi,  sive  tibi,  pastor  amate,  dedlt : 
Gorrigimns.pravos,  donamus  munere  juaioe, 

Et  facimus  popolum  jura  palerna  sequi : 
Tum  Deos  exeeisus  nobie,  popitloqoe  sequaei 

Praestabit  miserans  regna  beata  poli, 
Atque  inprsesenli  nostram  servabit  honorem, 

lufestos  hostes  hic  procul  >>  ire  facit. 
S  Nos  simus  clero  exemplum,  seu  norma  popelli : 

Justltiam  doceat  praesul  uierque  suos. 
brael  ille  Dei  popnlusdilectus  amore, 

Qui  pedibus  siccis  per  maris  ivit  iter, 
Cui  Deus  in  eremo  tantls  labentibus  annis 

Manna  clbum  tribnit,  rupe  volucre  dapes; 
Cui  fuil  arma  Deus,  giadius,  scutumque  viator, 

Ad  repromissum  vexit  honore  locmn; 
Quo  pneoepla  Dei  servavit  adusque  docentis, ' 

Justitiam  coluit,  judiciumquededit; 
Dumque  in  amorepio  Dominum  dilexit  eumden» 

Non  aliena  sequens,  sed  pia  dicta  Dei : 
Adversas  illi  prostmit  numine  gentes, 

Prospera  cuncla  dedit,  aique  inimioa  tnlit. 
0  felix  semper  Domini  st  jussa  secutus 
^     Adforet,  aeternum  regna  tenerel  ovdns. 
Divitiis  incaute  ut  primo  indulsit  opimls, 

Justiliam  liquit,  et  simul  omne  bonum, 
DeseruilqueDeum,  coluit  mox  idola  vana  : 

Idcirco  passns  tot  mala  rite  fuit. 
Sed  Pater  architenens  plagis  variisqne  flageiii 

Correxil  docutt,  pristina  jura  dedit 
IJt  iniser  afllictMs  Domini  mcminisse  volebat  ^ 

Mox  pius  alior  enim  suscipiebat  eum. 
Hsec  gens  sola  Deiim  noral,  pariimque  Tonantis 

Parebat  dictis,  atque  col^bateum. 
Caetera  turba  quidem  serva^at  jussa  celidri , 

Factorem  ignoraits,  daemonis  orsa  seqneiis. 
Hic  per  trinqnadrum  «  regnabat,  proh  dotor !  oibemt 
^     El  gehus  humanum  in  sua  regna  dabat. 
Jamque  sacerdoles,  reges,  solemnica  jura 

Cessabant  prorsus,  hosUa  sive  sacra. 
Tum  pius  indoluit  genitor,  Verbumque  salutis 

Traiismisit  muiido,  ut  nos  plus  erueret. 
Ule  lavii  proprio  miserans  de  sanguineinundum  i 

Dogniata  clara  dedit,  justitiain  docuit.  ' 

dam  a  canonicis,  ut  sicut  monachi  resptciunt  ad 
librum  Regnbe  sancli  Benedlcti,  sic  periegant  cano- 
nici  inier  se  librum  yitae  clcrlcoram.  »  nibfl  habet 
hic  poeta  de  saiTCtlmonialibns,'  quHros  taraen  regu- 
hm  auoque  prescribendam  Ludovicus  curavit. 

*  F*6rlassis,  Aine  procttl. 

^"PwtritfUetmm,  hoc  est  per  tres partesorbis,  sivd 
pertotum  terrarum  orbenr,  (Jueni* 'in^trcs?  partes 
tnnc  divldebant,  Amerita  nempe  tanc  teinpoih 
piaiie  iguota.  '''^"''*  '*-  "-^   "^     *— -     * 


tn  I>E  REBUS  GESTIS  LUDOVIGI  Pll.  —  LIB.  II. 

loferniqae  poteiit  confregit  namine  vahras ,  j^  Uabc  est  caosa,  Saeer,  qua  te  aceeraire  Mgairf. 


Eruit  eleetoft,  daemoiiis  arma  tafit; 
Inde  sapema  peiens  eonsoendit  in  «thera  Tictar , 

Gliiistfeolam  noHs  nomen  lial>ere  dedit.      •  • 
Qnisque  cupit  (%ri8ti  nune  nomen  laibere,  necesse 

:    [eet 

Quo  capnt  absoessit,  prendere  certetlter. 
Quamvis  dahte  Deo  totus  nniic  mundaB  ibondet 

Gliristicolum  turbis,  EedesiflNiae  ide , 
Nec  sit  opus  Domini  famuloarpro  nomine  cȣ , 

€um  passim  Glirisii  soinen  in  oii>e  hoet ; 
Et  male  fida  coimrs,  Domiiii  quae  do^a  reftitat , 

Guspide  €liristieolo  jam  pfoeoi  acta  Aigit ; 
QuamvisEcdesispPatres,  Dnetrosfoerpriorres 
'  Mors  tuHt  atra  quidett,  mnie  teiiet  liula  Dei : 
Morte  licet  neiiuealnus,  eoscertemus  otantes 

Corde  sequi  puro,  jusiitiaque,  fide. 
Diljgat  omnls  liomo  ilratrem,  monftante  Joanne, 

Quem  videt,  utChrisiunl  eernere  meDteqnfeat. 
Hic  ait  ad  Petrum  :  Simon,  me  diligis,  an  non? 

Ter  cui  Petras  ait :  Sds  quia  temet  amo. 
8i  me,  Ghristus  ait,  hortor,ttt  diligis»  iignos 

Pasce  meos,  Petre,  cum  pietatis  ope. 
Ei^o,  Sacer,  plebem  nostri  est  curare  subactam , 

INobis  quam  Domhms  piscere  cunstituit. 
Tu  sacer  antistis,  ego  rex  sum  Ghristicolarum.* 

Sfervemtfs  populum  ddgmate,  lege,  flde. 
Addldit  at  Gaesar  paucis  liaec  insuper  ore , 

Quae  sacer  antislis  suscipit  aure  pia. 
Si  tija' jura  «  roanenl,  Petri  qui  regmina  curas, 

£t  viceparttta  pascis  ovile  suum. 
Siu  aliod,  penilus  moneo,  ut  mihi  cuncla  sacerdos 

Edicas :  faciam  mox  tua  verba  libens. 
Ul  mea  progenie^  Pelri  servavit  honorem, 

Sic  ego  servalM),  prscsul,  amorc  Dei 
MOx  vero  famulum  revocat  Helisachar  ^  amatum , 

Aure  sonans  ciijus  hxc  pia  dicta  dabat  : 
Excipe,  vade  cito,  et  firmis  hdec  fnsere  cfaartis  <^, 

Quae  voh)  perpettfo  fixa  manere  quidem. 
Genseo  per  regnum  nostrotikideramine  septum, 

Atque  per  imperium,  dante  Tonante,  meum. 
Vt  resfcelesiae  Petri,  sedisque  perenms , 

l^ljjcsoB  vigeant  semper  h6hore  Dei. 
JQt  prius  Ecclesla  :haec  pastorum  munere  fulta 
'  Sttmmnm  apicem  ^  tenuit,  et  teneal  volumus. 
Grescat  honor  Petri  nostro  sub  tempore  :  crevit 

Tcmp6ribu3  Caroli  patris  et  utque  mei. 


Adjutor  Imrtis  eslo  l)eate  mihi. —    '  ^^ " ' 
Tum  <8acer  ad  cflehim  palmis  "^um  lamiM  teadepi 

Orabat,  recinensiiftcqaoipierYdlrbaDMit  '- 
0  Dee  eelsitoiMns,  ^iiisi^lntf  caflota  oMstl 
Mate  snnul  Ghrlsie,  Spirttas  Mp»  Sioer:  *' 
Tu  Petre,  qui  omlr  praeolahis  ela^r^esMfl, 
Rete  trabls  popufaim  ad  coeUca  n^ntf -tu^ir^ 
Et  voscoeHc<dae,  quomm  nnnc  eorpora  Roma 
Servat,  et  olficia  sednla  digna  inrai  r' '    < 
Ad'popu]i  regimen,  fegni  Eeele«Beqae  decorem 
Servate  hunc  regem  saecla  per  imkpl^  preeorr- 
Dogmate,  marte,  flde  mores  pi^etlit  avivos, 
Gurat  et  Ecciesiam,  imperium^ue  reglt*    • 
Et  sedem  Petri  summo  prteditat  hoiiore , 
B     Et  Pafer,  et  Saeer  est,  altor,  et  arma  saii. 
Hoc  dicto  celerans  amplexibus  haesit  amleiSt 

Laetus  honore  suo,  munere  sivo  Petri. 
Inchoat,  et  cunclis  monitans  dat  jussa  sileiidi; 

Ore  benigna  refert  haec  pius  orsa  pio :     ' 
Roma.  llbi,  Gaesar,  transmittit  munera  Petri, 

Digna  satis  digno,  oonveniensqne  decus. 
Tum  juliet  alferri  gemmis  aaroque  corooamy 

Qaae  Constantini  •  Gseiarts  ante  f^lL 
Accipit  ipse  manu,  veri^is  benedicit,  et  orat, 

Stemmata  '  dara  tenens,  iumina  pansa  pele. 
Qui  regis  Imperram  mundi,  saedamqoe  gobefaas» 

Qui  Romae  ^  censes  ort>]S  babere  capat, 
Eiaudi,  precibusqae  meis,  peto,  flecte  benl|naBi, 
Ghriste,  aurem ;  votis  rex  pie  quaeso  fevo» 
C  Adjuvet  Andreas,  Petrus,  Paulusqae;  JomiMt, 
Atque  Maria  Dei  mater  opima  pii. 
Induperaiorem  honc  Ludovicum  tempora  longa 

Servate  :  abscedant  Iristia  cuncta  procnl. 
Prospera  cuncta  date,  nec  non  peto  noxia  longe 

Peilite :  sit  felix,  sitque  potensque  diu. 
Haec  ail,  et  celerans  sese  convertit  ad  ipsom, 

Atque  manu  tangit  vertids  alta  sacra. 
Gonferat  Omnipotens,  auxit  qui  semen  AbrahaSy 

(Jt  videas  niitos,  unde  voc^rls  avus. 
Dedat  progeniem,  duplicet  triplicetqoo  nepotee» 

Semine  ut  e  vestro  crescat  opima  seges, 
Quique  regaot  Fraucos,  nec  non  Romamque  po- 

[tentenit 
Donec  Ghristicoltim  nomen  in  orl)e  sonal* 


D 


Ungnine  suffuso,  hymnisque  es^oirdine  dictiSy 
Caesareo  capiti  niox  decus  imposuit. 


Addinws  at,  praesul,  tantum  est  ut  supra  locutum,     Hoc  libi  Petrus  ovans  cessit  mitissime  donum » 
"  ksMam  recolat  qul  sed^  arce  Petri,  Tu  quia  jiisiiiiam  *»  cedis  habere  sibi. 


•  Scilicet  :  Dic  mihi,  sanctisaime  pontifex,  num 
jufa  (scilicet  temporalia)  sancti  Pelri  intacta  ^int, 
an  vei^o  quisquam  ea  minuerit  aut  usurparit. 

^  Fuit  is  Ludovici  Pii  cancellarius,  multaque  pro< 
stant  ejusdem  Augusti  diplomata,  queis  suDScribit 
^rnndw  diaconus  ad  vicem  Helisachar.  Appellatur 
autem  abEginbardo  et  Agobardo  presbyter  et  dbba$, 
Et  sane  multis  coenobiis  ea  %tate  praefuit  litulo  abba' 
iw ,  ut  mirari  desinamus  nostrorum  iemporum  mores, 
ab  iis  minime  absimiles. 

^  Quas  dolendum  est  ante  multa  saecula  periisse. 

^  Primatum  pontiflcis  maximi  in  Ecclesia  Dei, 


atque  illius  archieratica  jura  a  sancto  Petro  In 
successores  derivata,  conflrmat  etiam  Ludovicus 
Pius. 

0  Describilur  hic  coronatio  Ludovici  Pil,  quam  et 
reliqui  Francorum  annales  memorant  ad  annum 
816.  INemo  auiem,  praeter  poetam  nosinim,  coronam 
tunc  a  Stepbanopapa  adhibitam  Iribuii  Constantino 

Magno. 

1  Id  est,  coronam  manu  tenens. 

>  Qui  destinasti  Romam  esse  caput  mundi* 
^  Sciiicet,  Hoc  tibi  donum  Petrus  mitiit,  quia  el 
tu  ejus  successoribus  concedis  exelrcere  jura  acju- 


ERHOLDI  NlGELLl 


60« 


Tum  Tidet  indiiperatrieem  sodamipie  jugalem 

IrmiDgat «  pronus  suscipit,  aitque  teuet. 
Penpieieiisqne  diu»  ^  capiti  dai  mox  decus  almo, 

Et  beQedisit :  Ave,  femina  amata  Deo. 
Sit  tibi  Yita,  salns  longos  distincta  per  annos, 

Gonjugis  observes  semper  amata  thorum. 
Multaque  pr»terea  eumulavit  munera  prsesul , 

Aurum,  seu  vestes,  quae  sibi  Roma  dedit. 
lona  dat  Auguslo.  Augustse^  soboiique  venustse, 

Et  famulis  tribuit  ordine  dona  suo. 
Csesar  ei  grates  sapiens  persolvit  opimas; 

Muneribus  Stephanum  mox  onerare  jubet. 
Pocula  bina  dedit  gemmis  auroque  polita, 

Gum  quibus  is  Bacchi  hauriat  hausta  Sacer. 
Comipedum  glomerat  prsestantia  corpora  necnon» 

Qualia  Francorum  gignere  terra  solet. 
Aurea  dona  ferunt,  argentea  vasa  sequuntur, 

Pallia  rubra,  simul  candida  linteoia. 
Pluraquid  hinc  memorem?  nam  centuplicata  recepit 

Munera  Romanus  «  quae  arcibus  extuieral : 
Haec  Sacro;  at  famulis  Gaesar  bonitate  repletus 

Gongrua  dona  dedit  pro  pietate  sua. 
Pallia  tincta  quidem,  nec  non  et  corporis  apta 

Tegmina,  Francorum  more  peracta  bono. 
Donat  equos  varios  praestantia  colla  ferentes, 

Qntffitiii  vix  potierant  scandere  dorsa  sui. 
^Hoo  S&cer,  et  famuli  laetantes  munere  doni 

Gum  llbitu  Romam  mox  repedare  parant. . 
]|i9#ii  quin  etiam  lecti  mittunturhonore, 

Qui  fayehant  Stephanum  in  sua  regna  sacrum. 
Gaes^  at  ipse  pius  Compendia  ^  tecta  revisit 

Laetus  cum  propria  conjuge,  seu  soboJe. 
Bigq,o  fidelis  obii;  narrantur  funera  regi, 

(nviuisque  suum  deserit,  heu!  dominum. 
Divisitqiie  dapes  ^,  nec  non  partitur  honorem 

In  sobolem  propriam  Caesar  amore  pat.ris. 
Denique  fama  sonat  latum  vulgata  per  orbem, 

Quod  pius  induperans  regna  novare  cepit  ^. 
Ordinat  electos  cleri,  nolosque  Adeles, 

Quorum  vi(a  sibi  cognita,  sive  placens, 

stitidm  in  p{>pu1um  Romnnum  :  quo  nomine  desfgna- 
ri  arhilror  temponlc^i  auctorilatpm,  qnam  impera- 
»  tores  Franci  ponlincihus  concess(!re  in  Urbcm. 

»  Scril)er'  m  Imiinqart :  utique  enim  Jrminqardnm 
vidco  appellatam.  Scilicet  h;cc  prima  fuit  Ludovici 
Pii  conjux. 

1»  Audi  Theganiim  paria  scribentem  :  c  Irmingar- 
dam  reginam  appeUavit  Auguslam,  et  posuitcoronara 
auream  super  caput  ejns.  >  De  hoc  niliil  apurl  Egin- 
hardum.  ncqne  apud  auctorem  Yitae  Ludovici  Pii. 

c  Scriben  lum,  si  quid  video,  Aoman»,  ut  copule- 
tiir  cum  arcibui.  Miuiera  quae  inter  Stephanum  pa- 
pam  et  Ludovicum  Pium  intercessere ,  memorarunt 
reliqui  eiiam  rerum  Francicarum  scriptores,  sed 
nemo  tam  afllnenier  ac  poeta  noster.  De  pontifice 
isto  A^nellus  in  Vita  Martmi  arcliiepiscopi  Ravenna- 
!^  tis  haec  scribit :  c  Et  hic  iii  Franciam  papa  ad  Ludo- 
vicum  imperatorem  [supple  profectusj,  quidquid 
postubvit  ab  eo,  obtinuit.  > 

<i  Hisce  peractis,  si  Tlieg^num  audiamus,  impera- 
tor  Rhemis  recedens,  c  venii  Aqinsgrani  palatium.  > 
Sed  accuratius  auctor  Yitae  Ludovici  scrihit :  c  lin- 
perator  ^d  Compendium  (nunc  Compihne)  secessit , 
itci  Moratus  autem  ibidem  tiginti  vel  eo  ampliui 


A  Qui  peragrent  nrbes  regni,  cmiiolMa,  caslra, 

Cuncta  sui  impkntes  jussa  benigna  viri. 
Eia,  ait,  o  £imuli  nostro  nutrimine  freti, 

Sive  patris  Caroli  quod  bene  dogma  doeet» 
Intenti  nostris  omnino  iosistite  jussis, 

Et  mea  verba  pio  pectore  suscipite. 
Res  equidem  peragenda  manet  satis  ardua  vobis, 

Sed  bona  credo  quidem,  aptaque  Christicolia* 
Ecce  operante  Deo,  patramque  labore  fideli, 

Limina  regnorum  inviolata  maaent; 
Famaque  Francorum  hostes  procul  expulit  atros  ; 

Vivimus  en  iaeti.  pacifioeque,  pie. 
Sed  quia  non  bellis  iDcrtandum  est,  ducimns  aptam, 

Ut  nos  sul^ectis  congrua  jura  demus. 
Nam  prius  Ecclesiae  culmenque  decusque  requirani, 
B     Unde  mei  patres  nomen  in  astra  ferunt. 
Mam  mihi  mente  sedet,  dederim  quod  nuper  in  orbem 

Legatos,  populos  qui  pietate  regant. 
Nunc  nunc,  o  inissi,  certis  insistile  rebus» 

Atque  per  imperium  currite  rite  meuro, 
Canonicumque  gregem,  sexumque  probate  virileoi » 

Femineum  ^  nec  non,  quaepia  castra  colunt. 
Qualis  viu,  decor,  quaiis  doctrina,  modusque, 

Quantaque  reliigio,  quod  pietatis  opus. 
Pastorique  gregem  quae  convenientia  jungat, 

Ut  grex  pastorem  diligat,  ipse  ut  oves* 
Si  sibi  claustra,  domos,  potum,  tegimenque,  eibQm* 

Praelati  tribuant  tempore,  sive  loco. 
Haud  aliter  coraplere  queunt  ex  ordine  cultua 
G     Divinum,  nisi  haec  det  pia  cura  patrum. 
Sed  tamen  ecclesiae  vires  pensentur,  et  arva 

Congrua,  sive  loca  fertiliora  minus. 
Inventa  prorsus  rolulis  committite  cordis» 

Et  mihi  sollicite  cuncta  referre  placet, 
Qui  bene,  quive  minus,  medieque,  nihilque  (qood 

[absit) 

Vivant,  seu  teneant  dogmata  prisca  patrum. 
H:ec  epfo  perpaucis  vestris  nunc  insero  verbis 

Auribiis ;  ast  vosmet  qiiaerere  plura  decet. 

dichns,  Aqnisgrani  hiematuriis  petiit.  » 

«  Ui  STJpra  vidiratis ,  comes  Parisiensis,  alqne  ita 
Liidovico  Aufl^sto  chanis,  ut  liliam  imperatorit  ipsias 
duxerit  uxorem ,  siciUi  fidem  faciunt  Annales  Lam- 
heciani,  eilliMensheiroensesad  hunc  ipsum  anoM 
p  816,  ubi  is  Piccopinus  et  Biego  appellalur :  ftlia  vero 
imperatoris  Elvheid,  Hanc  Alpauiem  nobis  nominare 
liceat,  ut  aliis  licuit.  Teste  poeta  nostro  comiti  buic 
Bigo  nomen  fuit.  Si  pressius  Theutonicorum  more 
vox  ista  pronuntieUir,  inde  exsurgit  Pieco^  atque 
adeo  intelligas,  Biqonem  et  Piccojnnum  unum  idem- 
que  nomen  fuisse. 

'  Pro  substantiaSf  et  non  semel  .'^pud  hunc  poetam 
occurrit.  Partitur  honorem,  ut  subinde  legitiir,  saiis 
ostendit,  dignitates  Bigonis  divisas  fuisse  inter  eins 
filios.  Ergo  ex  iis  unus  constitutus  fuerit  comes  Pa- 
rinensis. 

s  An  potius  cupit? 

^  Hoc  est  sanctimontaies ,  quarum  etfain  inores  et 
claustra  cognoscere  ac  emendare  Caesarei  missi  oliiu 
consuevere,  non  secus  ac  monachorum  et  canonico- 
rum.  Vide  Capitularia  regum  Francornm ,  uli  et  Le- 
ges  Laogobardicas,  ubi  aliae  similes  admonitiones  )d 
missoi  occurrunt* 


601 


DE  REBUS  GESTIS  L0I>O^a  HI.  —  UB.  U. 


Legatos  eliain  monachorum  «  ex  ordine  lectos 

Csesar  adesse  *ubet,  qui  sua  jussa  colant, 
Quos  iterum  mitiat  per  sacra  monaslica  castra, 

Et  rogat  inquirant,  ut  pia  vila  meet. 
Yir  Benedictus  ^  er^  cognomine  dignus  eodem, 

Yir  quamplures  ^  Tcxit  ad  astra  viros. 
Hic  erat  in  Geticis  ^  regi  prius  agnitus  arvis, 

De  cojus  vita  pauca  referre  libet. 
Hic  fuil  Anian»  «  merito  praelatus  ovili, 

Pastor,  et  abba,  gregi  regula  blanda  suo. 
Regis  ut  almus  amor  complerat  pectora  sacri, 

Quo  monachorum  ordo  vilaque  proflceret. 
Hic  fuic  adjutor,  norma,  exemplumque  magister 

Qno  faciente  placent  nunc  pia  castra  Deo. 
Moribns  in  sacris  regnabat  pulchra  voluntas : 


A    Acddit,  e  quts  nunc  ista  referre  volo. 
Cemis  ut  imperii  gravitas  mea  pectora  pressat 

Mole  sua,  rerum  grandia  jura  nimis. 
lUuc  nam  poteram  >  requiescere  forte  panimper, 

Yotaque  praeplacita  ferre  secreta  Deo. 
Aitera  causa  monet,  quoniam  tu  nam  ipse  fateris, 

Ingratum  voto  hoc  opus  esse  tuo ; 
Nec  deceat  monachos^  civilibus  infore  rebus» 

Resque  palatioas  ferre  libenter  eos. 
Hloc  sed  poleras  ^  fratrum  curare  labores, 

Obsequia  hospitibus  cura  parare  pia. 
Atque  iterum  nostras  renovatus  visere  sedes 

Fratribos  et  solito  ferre  patrocinia. 
Tertia  i  namque  pate^,  nobis  nostrisque  subactis 

Qualia  lucra  forent  haec  loca  propter  Aquis : 


Quantum  bomini  Ilcitomest  cernere,  sanctaserat.  ^  Si  subito  finis  humani  corporis  esset, 


Dulcis,amatuserat,blandus,  placidusque,  modestus, 

Regula  cujus  erat  pectore  fixa  sacro. 
Non  solum  monachis,  sed  cunctis  proficiebat, 

Omnia  factus  erat  omuibus  ipse  pater. 
Ob  hoc  ergo  pius  Gsesar  dilexerat  ipsum, 

Yexerat  et  secum  ad  Francica  regna  simul. 
Hujus  discipulos  rex  per  coenobia  mittit, 

Fratribus  exemplnm  normaque  sive  forent. 
Et  jubet  emendent  quidquid  potis  est ;  nequeuht  qu»y 

Ad  se  se  referant  cuneta  notata  stylo  '• 
Rex  pins  interea,  Benedictus  et  ipse  sacerdos 

Pectore  versabant  munia  amata  Deo. 
Mox  prior  indnperans  blandis  compellat  eumdemt 

Ut  solilus,  verbfs  semper,  amore  pio : 
Scis,  Benedicte,  reor,  qualis  mihi  cura  sit  hvgns 

Ordinis  a  primo,  quo  mibi  notus  erat; 
Propterea  cuperem  propriumqne  dicare  saceUum 

llaud  procul  a  nostra  sede  in  amore  Dei. 
Tres  ergo  ob  causas,  mihi  crede,  haec  corde  vo* 

[luntas 

•  Doos  roissos  simul  per  provincias  mittere  mos 
fuit,  quomm  nnus  laicns,  alter  clero  ad<fictus.  Epi- 
scopi  ergo ,  aut  abbates  ad  id  muneris  cUgebanCur, 
qoorani  etiam  nomina  in  nlacitis  eoram  lemporum 
leguntur.  Episcopos  tantnm  et  comiies  exl.ibet  not  is 
Capitulare  ejusaem  Ludovici  specians  ad  aniium 
825,  tom.  I,  pag.  640,  Balnzii.  Sed  haec  spticiont  ad 
annum  8i6  et  817,  atque  ad  tempora  conciliorum 
Aqnisgranensium. 

>>  Piissirous  ac  celeberrimus  abbas  Aniauensis,  ac 
postea  Indensis,  cojus  Vitam  habes  in  Actis  sanctor. 
Benedictin.  Ssecul.  rv,  parte  i,  pag.  494.  F^jus  mona- 
sterium  sitom  fnit  in  Gallia  Narbonensi,  siveOccita- 
nla,  atqne  in  dioecesi  olim  Magalonensi. 

c  Ita  in  oodice  ms.  Legendum  vir,  qui  quam- 
plnres. 

d  luem  Benedictus,  ut  in  ejus  Yita  ab  sequali  scri- 
pta  habeinr,  «  ex  Getaram  |enere  partibus  Gotiae 
oriundus  fuil.  >  Ita  quippe  olim  ap|>ellata  Occitania 
provincia,  nunc  le  LanguedoCj  quia  illic  sedem  fixe- 
ral  Gothoram  gens,  in  Hispanias  qnoque  difiusa. 

«  Mona  terium  olim  instgne,  situm  ad  Anianum 
fluvium,  nunc  in  dioecesi  Moi.tis  Pc^:sp!ani.  Ab  eo- 
dem  sancto  viro  BeneJicto  condilum  fuit. 

f  Aiietor  YitsD  Ludovici  Pii  a^l  anniim  817  :  <  Iti- 
detn  constiiuit  idem  Deo  amabilis  imperator  Bene- 
dictum  abbatem,  et  com  eo  monacbos  strenoae  vits 
per  omnia,  qui  per  omoia  monast^ia  monacboram 
toDtet  redeQotesque  uniformem  traderent  eunctit 


Hoc  mandarentur  membra  sepulta  loco. 
niuc  conversi  ^  capercnt  mox  munia  Christi, 

Atque  volens  placitom  consilium  acciperet. 
His  Saccr  auditis,  pedibus  revolutus  amicis, 

Laudat  honore  Deum,  Caesaris  atque  fidem. 
Haec  mihi  semper,  ait,  nota  est  tua,  Magne,  volun 

[tas, 

Quam  Deus  affirmet,  qui  dedit  omne  bonum. 
Dicitur  Inda  ^  locus,  dudum  constractus  ab  ipsis, 

Nomen  aquae  relinens,  quae  fluit  ante  fores. 
MHlibus  hic  terois  regali  distat  ab  aula, 

Quae  modo  perlate  nota  vocatur  Aquis. 
Coraigeris  quondam  sedes  gratissima  cervis, 
^     Ursis,  seu  bubalis  apta,  ferisque  capris. 
Sed  Ludovicus  agens  purgavit  lustra  ferarum, 

Atque  Deo  gratum  oondidit  arte  locum. 
Fundavit  satagens,  rebus  ditavit  opimis, 

Quo,  Benedicte,  tua  Regula  sancte  viget. 
Namque  idem  Benedictus  erat  patejr  ilUus  aedis, 

£t  Ludovicus  adcst  Cxsar,  et  abba  simul. 

monasteriis,  tam  viris  quam  sanctimonialibus  fem!- 
nis,  vivendi  secundum  Regiilam  saucti  Benedicti  in- 
conirontabilem  niorem.  i  Sed  ha;C  fusius  in  Vita 
ipsius  saucti  fienedicti  Anianensis  apud  Mabillo- 
nium. 

s  Fortasse  poeta  scripsit  potero, 

^  Uoc  adnotandum.  Nam  eo  s;ecuIo  regiam  aulam 
frequentabant  abbaies ,  atque  ad  mnnia  palatii  non 
inviti  adbibebantur.  Sed  neque  ipse  Benedictus  Ania- 
nensis  aliter  se  gessit;  diu  nempe  versatus  In  Aiila, 
D  Palaiiuas  terebat  {ores.  Iliiic  tanien  disciuuis  non 
sponte  id ah  eo  factum,  quando  is  inpiobat  mona- 
ehos  civHibtu  rebus  immixtos, 

i  PrOi  poteris, 

)  Id  esi,  tcrtia  causa  patet  cur  mihi  etpopulo  uti- 
lissimum  foret  monasterium  habere  Aquisgraiti  vici- 
num. 

^  Illis  videlicet  qui  abjnrare  saeculum  constitnunt, 
vitamque  roonasticam  eligunt ,  praesto  erit  coeuo- 
bium,  quo  sine  mora  conferre  se  possint. 

i  De  aediflcatiorie  hujus  monasierii  hnec  habet  mi- 
ctor  Vitae  sancti  Benedicti  Anianeiis> ,  num.  AH  : 
f  Vallis  eral  viclna,  qu«  a  palatio,  «l  rcor,  sex  nou 
amplius  millibus  distat.  i  (Poctae  noslro  distare  taii- 
tum  dicitur  millibus  terms)  c  Quae  viri  Df  i  plucuit 
oculis :  ibique  imperator  jussit  constroere  miro  ope- 
remonasteriumquodvocaturluda,  mutoato  de  ri- 
vulo  cjusdem  valiis  nomine^  > 


ERMOLH  NI6ELU  60i 

B»c  loca  saspe  colit,  propemqne  rei^fiere  caulas,      a  Si»^>  CamcBDa,  melos :  celeranft  fratri  ecce  libellus 
Ordinat  ^'sumpUis,  mmera  larga  paraC,  Consociandas  adest,  fine  joconda  suo. 


LIBEft  TERTIUS. 


CMarift  arma  Dei  crescebant  manere  cdsi» 

Gentibas  et  ciiinctTs  pax  eral  aucu  fide. 
Famaque  Francorum  Ludovici  munere  magni 

Trans  freta  cuncta  volat,  efpetit  sethra  poii. 
More  tamen  prisco  regnorum  limina  •  Caesar» 

Electosque  duces,  adfore  priroa  jubet. 
Conveniunt  omncs  placito,  parentque  jnbenti, 

Partibus  sque  suis  congrua  vertia  sonant* 
Nobiiis  inter  quos  Francorum  germine  Lantpreth  * 

Yenit  et  ipse  siia  parte  volendo  citus. 
Praevidet  hic  fines  «  ,  quos  olim  gens  inimica 

Traris  mare  lintre  volans  ceperat  insidiis. 
HiC  popolus  veniens  supremo  ex  orbe  Britanni  ^  , 

Quos  modo  Brittones  Francica  fingua  vocat. 
I^am  telluris  egens,  vento  jactatuset  imbri, 

Arla  capit  prorsus,  atque  tribota  parat 
Temporcneitipeiffohoc  rus  qnoque  Gallus  «  babebat» 

Quando  ilem populus  flnctibus  actus adest* 
Sed  quia  baplismi  fiierat  hic  tinctas  olivo, 

Moi  spatiare  licet  ^ ,  et  colere  arva  simnl. 

•  Eos  innuere  videtur  qui  eodem  sieculo  appellari 
cceperunt  marchiones  sive  marchisi  a  custOiiia  K- 
mitum  regni. 

^  Pro  LantpertCf  sive  Lamberto.  Fuit  is  Andica' 
tenm^  sive  AndegavtHtis  comes,  si  Mabillonium  in 
Annal.  Beneiiictin.  auscullainiis,  ac  propterea  Bri- 
tanniae  minori,  de  qua  infra  agitur,  sua  ditione  con- 
terminus.  Hunc  anctor  Yitse  Ln.lovici  nudo  ootnine 
Lanihertum  appeiiat  ad  atmum  825.  T  im  n  i  annum 
829,  comitem  Itambertum  nouiinat.  Ego  Nmneten- 
$em^  non  Andicavensem  comilem  fuisse  arbitror  ex 
inftra  adnotandis. 

^  Hiuc  ergo  habes,  Lantbertu  demandatam  vicinae 
Britannice  ftniuin  tutelam.  E^nhardns,  ad  annrnn 
BS6,  meinorat  Britannici  limitis  custodes.  Atlrevol- 
dus  Floriaceiisis  in  Lihro  Miraculorum  S.  Benedi- 
cti,  cap.  35,  haec  habet,  acta  (>ost  obitum  Luiiovici 
Pii :  <  tfarchisis  BrlUinnici  limitis  inter  se  dissiJen- 
tibos  belhim  oritor.  Quamvis  enim  Rainoldo  OC' 
.cumbente  victor  Lamberttis  exstiterit,  non  adeo 
tameu  victricia  ab  hoste  retulit  signa,  letc. 

^  Id  est  Britanniae  majoris,  Angliae  nunc ;  quam 
deserens  ille populus,  et  in  Galliam  Celiicam,  sive 
Armoricam  delatus,  ihi  seiiem  ac  subinde  domina- 
tionem  statuit.  Eginhardns  in  Annalihus  ad  annnm 
786,  veterem  coroniemorans  hisloriam,  ait :  r  Gum 
ab  Anglis  el  Saxonibus  Britannia  insula  fnissel  in- 
vasa,  magna  pars  incolarum  ejas  mare  trajiclens,  in 
ultimis  Galli»  finibus,  yenetorum  et  Coriosolitarum 
regiones  occupavit.  > 

«  Hoc  est  cum  nondum  Franci  Gallias  sibi  sub- 
jecisaeot.  Et  quidem  sseculo Ghristi  qiiinto  accilisse 
irruptionem  hujusmodi,  satis  innuurit  Stdonius  ApoU 
linaris,  Jornandes  in  Historia  Gotiiorum,  Gregorius 
Turonensis,  et  alii. 

'  In  ms.  codice  legebatur  ex  priore  manu  tamen, 
pro  quo  secunda  manus  posuit  Ucet,  Nihi  reCifiere 
,voeem  hanc  sensus  gratia  placuit 

'  Ita  sensum  histruendum  'puto :  pro  jure,  boc  est 
proJusUtia  facienda  hospitihus  GalKs,-  ilft  ofcrtur 
ab  advenis  Britannis  munus  dueUif  hoc  est  singulare 


Ut  requies  sibl  cessa,  movent  mox  horrida  bella» 

Et  custode  novo  rura  replere  parant. 
Lancea  pro  ceiisu,  munus  pro  jure  duelli  * 

Redditur  iiospitibus,  pro  pietate  tumor. 
Francia  in  alterins  ^  pulsabat  regna  triumphis, 

Aaperiora  qoidem  qu»  sibi  visa  forent. 
Idcirco  hasc  tantos  res  est  dimlssa  per  annos, 

Gens  magis  atque  magis  crevit,  et  arva  rqilet. 
^  Jamqoe  soperba  nimis  Francorum  regna  lacessit  t , 

Nec  contenta  solo  quo  peregrina  fuit 
Infelix,  ignara  simul,  conieodere  sueta« 

Sperabat  Francos  exsuperare  agiles. 
Hunc  vero,  ut  dixi,  Lantprelh  compellat  avilo 

Gsesar  more,  rogans  cuncta  referre  sibi. 
Ut  gens  iila  Deum  recolat  cultuque,  fideque, 

Ecclesiisqoe  Dei  qualis  abundet  honor. 
Qui  sit  plebis  amor,  quae  sit  justit^ia,  quae  pu 

Begia  honor  qualis,  quod  pietatis  opus. 
insuper  ad  i  nosiros  qux  sit  salvatio  fines : 

Ordfaie  concta  suo  dic,  volo,  Franoe,  mihi. 

certamen.  Infra  etiam  habes  belH  munmu  mm 
vehit. 
p  ^  Supplcndnm  videtur,  partis^  gentis^  ant  qoid 
^  simile.  Sensus  est :  Francorum  popolus,  dimissa 
Britannine  cismarinse  cura,  stndium  omne  colloea- 
bat  in  vinceniis  aliis  regnis,  quae^bi-acrtas  okatare 
aul  ohesse  posse  pntabai. 

i  Suh  ipsa  Merovingicorum  reguin  stirpe  Britanni 
Cismarini  rebellionem  pljries  fecere,  testibos  Gre- 
gnrio  Turonense  et  Fredegario  in  Ghronicia.  Asno 
qiioque  786  Carolus  Magnus  f  perfi*iae  gentis  con- 
tiimacian  mira  celeritaie  compressit,  i  uli  andor 
est  RginbanlBS ;  cuju^vetiam  sunt  verba  ad  annum  799 : 
I  Wioo  comes  ac  praefeclus  Britannici  liinitis  coin 
sociis  comitibus  totam  Britomim  provinciam  periii- 
straverat,  arna  ducirai  qiri  se  dediderunt,  inseriptis 
singulorum  imminihiis,  detulit.  •  Eadem  praefenint 
et  alii  Franoonim  aonales.  Auctor  vero  anonymus, 
sed  synchronus,  Vitse  GaroH  Magni,  apod  duclie- 
snium,  hxc  ita  narrat.  i^Guido  eomesi  qai  in  mar- 
cam  Britaiiniae  praesidebat,  una  cum  sociis  iogressas 
Britanniam,  totamque  periustrans»  in  deditioiiem  ac- 
D  cepit;  et  rpei  arma  ducum  qui  se  dediderant,  inscri* 

Stis  nominibus  sinjifulorum;,  praesentavit  • .  •  et  tma 
iritannorum  provmcia,  quod  nonquam  aniea>(id 
quidem  faciie  credere  nos  non  «inant  Gregorius  tu- 
ronensis,  atiique  sopra  laudati  rerom  Francicaruni 
scriptores),  ca  Francis  subjtigata  est.  i  Quae  verba 
satis  osteniunt,  marchisis  illis,  sive  proTfectia  Bn- 
tannici  /fmttu,  ex  quets  unus  erat  Lantbertiis  Nam- 
netensis  comes,  nihil  juris  fiiiBse  in  Britanniam 
minorem,  sed  iis  duntaxat  datum  Frauconiin  fines 
sivelimitesafiritannis  taeri,  quos  sui  conutes  aat 
dnces,  noncnpati  etiam  reges^  oiim  regere  coosue- 
Terunt,  a  supreino  tamea  jure  Franoorum  regum 
non  omnino  absoluti. 

i  Ergo  Francici  regni  ditio  tunc  in  Britanniam 
miniroe  penetrabat;  sed  ad  fioea  Britannonim  con- 
s(stebat,  ea,  ot  laor;  4t  eauaa,  ^ued  rorsus  gens 
iUa  rebeUana^raoeoram  iittpecittmoontomiierev 


605  DE  REBUS  GESHS  LUDOYIGI  PH.  —  LIB.  m  Wt 

OUi  respondit  fldo  de  pectore  Lanipreih,  A  Nunc,  nunc  lempus  adesl,  nec  se  infelixque  suos<iue 

Decipiat :  Francos  pace  rogando  pelat. 


G^Bsareum  acclinls  basiai  ore  genu  «. 
Getts,  ait,llla  quidein  mendazqne  superba,  rebellis 

Hactenos  existit,  et  bonltatc  carens 
CbrisUoolnm  retinet  tantammodo  perfida  noroen, 

Namqne  opera,  et  cnllns  snnl  procul,  atque  fidea. 
Cora  piiplHorum,  Tiduae,  sive  ecclesiarum 
Niilla  manet :  coeunt  frater  et  ipsa  soror. 
Uzorem  fratris  frater  rapit  alter,  e(  onmes 

Incestn  vivunt,  atque  nefanda  gerunt. 
b  damis  habitant,  lusirisque  cubilia  condnnt, 

Et  gaudent  Yaptu  dcfgere  more  ferae. 
jQStiUae  Tirtus  nuUam  sibi  vindicat  aulam, 

Linea  Judicii  hinc  Aigit  acta  procui. 
Rex  >>  Murmahus  «^  adest  cognomine  dictus  eorum, 

Dici  8i  liceat  rex,  quia  nulla  regit.s 
8«pius  ad  nostros  renerunt  tramite  fines» 

Sed  Uttnen  illaesi  non  rediere  suos. 
Haec  Lantbertus  ait,  reddic  cui  talia  Caesar, 

Insignis  meriU,  pacincusque,  pius : 
Est  res  dura  nimis  hdec,  est  et  inepta  relatu, 

Quae,  Lahtpertej  meis  auribus  ore  sonas. 
UtperegTina  mecum  ^  gens  graUs  incolat  arvum» 

Atque  superbai  movetimproba  bella  meis. 
Eq  deceCr,  el  liciluni  faicinus  hoc  Marte  revelU, 

Ni  maTe  subsidium,  quo  pellere,  ferat. 
Praestat  at  ad  regein  missus  mittalur  eumdemy 

Qui  bene  noslra  sibi  perferat  orsa  prius. 
£st  quoqne  rex  idem  sacro  bapUsmate  tinctus : 

Idcirco  hunc  primo  nos  monitare  decet. 
Witchariumque'®  Y(»cat,  qui  forte  advenerat  illuc, 

Vir  bonus,  atque  sagax,  et  raUbne  capax. 
Ito  celer  Wichart,  nostra  haec  niahdata  tyranno 

Haud  dubitanda  refer,  ordine  jussatibi. 
£n  mea  rura  colit  late,  quibus  exsul  oberrans 

Ponto  vectus  adest,  et  genus  6mne  suum. 
Nempe  tribiita  veiat,  nec  non  et  prxlia  tentat, 

Atqoe  minas  Francis  mandat,  et  arma  parat. 
Nampost,  danteDeo,  quam  regnapaterna  recepi, 

ImperUque  decus,  plebe  peienie  siniul, 
Hunc  ex  parte  tuli,  opperiens  si  forte  fldelis 

Adforet,  et  nostra  quaerere  jura  velit. 
jam  magis   atque  mbgis  mens  improba  nutat,  et 

[armis 
Insuper  extentis  bella  nefanda  negat '  . 


•  Non  semel  supra  vidimus,  obUnuisse  illum  no- 
rem,  ut  proceres  regem  allocnturi,  antea  ejns  pede$ 
deoseularentur.  Videsis  LanU^erUHn,  q«i  genu  tan* 
turomodo  basiat,  Forlassis  id  pra&rogaUvae,  pn»- 
stantiorisque  digniiatis  causa  quibusdam  indultum : 
quod  et  hnnc  faciunt  S.  ft.  E.  cardinates,  genu 
ponUficis  maaumi  deosoulantes. 

^En  appellatum  Tegem^  qui  tempestate  illa  Bri* 
tannis  AVmoricis  pi^jeerat.  Et  quidem  non  recens  «p- 
pellatio.  Jordani  in  Hislor.  Get. ,  cap.  45,  memora- 
tur  Riothimus  fes  Bfktommj  uU  etGregorto  Turo- 
nensi  in  Epiiome  Fredegarii-secundttm  ediUonem 
Freberi,  Cunoberlus  rex  Britannorum,  qui  tamen  co- 
mes  duntaxat  appeilatur  in  aliis  codteibus.  Apnd 
ipsum  FredegariuanndMUMim  ^  ooe«ri«t  JudataUo 
rex  BritamioTum.  Imo  et  post  Ludovici  Pii  teropora 
in  Amialibus  Bertinianis  ad  annum  866  roemoratum 


Sin  aliud,  tu  perge  celer,  rediensque  renarra 
Cuncta  mihil  Caesar  haec  pius  orsa  dabat.' 
Witchar  equo  parat  ire  celer,  pia  jussa  facessit ; 

Notus  erat  sibimet  rcx,  domus,  atque  locus. 
Hlius  ast  propteir  fines  Wiccharius  abba 

Regis  habebat  opes  monere  Caesareo. 
Est  locus  hinc  silvis,  hinc  flumine  cinctus  amoeno» 

Sepibus,  et  sulcis,  atque  palude  situs. 
Intus  opima  domus,  hinc  inde  recurserat  armis, 

Forte  repletus  erat  mUite  seu  vario. 
Haecloca  prsecipue  semper  Murmanus  amabat, 

Uli  certa  quies,  et  locus  aptus  erat. 
Forte  celer  Wicchar  cursim  devenerat  illuc. 
''     Alloquiisqne  petit  regis  ut  esse  queat. 
Murman  ut  agnovit  Ludoviqi  Caesaris  aimi 

Adfore  legatum,  iUico  ibens  refugit. 
Utque  rei  tantae  evenlum  cognoscere  possit, 

Spem  simulat  vultu,  contegit  atque  metufn. 
Fit  laetus,  vi  mox  laetos  jubet  esse  sodales, 

Tandem  Witcharium  in  sua  tecta  vocat. 
Salve,  Witchar,  ait,  Murman  tibi  dico  saluiem 

Caesaris  armigeri,  pacificique,  pii. 
Suspiciens  prorsus  reddit  cui  talia  Murman, 

Oscula  more  dedit,  Tu  quoque,  Wicchar,  ave* 
Pacifico  Augusto  opto  salus  sit,  vitaque  perpea» 

Et  regat  iroperium  saecla  per  ampla  suum. 
Hox  resident,  cnnctosquejubentprocul  ease  ministms: 
^      Vocibus  altemis  mutua  verba  sonant. 
Inchoat  ore  prior  Wicchar,  sibi  jussa  renarrat ; 

Pectore  in  ambiguo*Murman,  et  aure  capit 
Me  Ubi  transmisit  Ludovicus  Caesar  in  orbe, 

Gloria  Francorum,  ChrisUcoiumque  decus, 
Pace  fideque  prior,  nuUi  quoque  Marte  secun^us, 

Degmate  praecipuus,  et  pietatis  ope. 
En  sua  rura  colis  late,  quibus  exsul  et  errans 

Ponto  vectus  ades,  et  genus  omue  tuum. 
Nempe  tributa  vetas,  nec  non  et  pneUa  tentas» 

Arroa  paras  Francis  insuper,  atque  minas. 
Nunc  nnnc  tempus  adest,  nec  te  infelixque  tooaqae 

Deciptas,  Uluc  pace  petendo  veni. 
Cacsaris  hxc  ego,  sed  nostris  de  parUbus  ista 

Adljiciam  paucis,  Murman,  amore  tuo. 
j%  Si  nunc  sponte  tua  regalia  jussa  facessas» 

videas  Herispojum  regem  Brittonum.  Caetemm  ii  ple- 
rumque  appellati  comi/ex,  seu  luces,  Certe  non  reges, 
scd  reguli  dicendi.  •  .    - 

^  A  Thegano  Murmannus  Britamtite  dua  appeUa- 
tur.  Ac  proinde  ejus  nomen  emendaiidum  vi^etur  in 
Vita.  Ludovici  Pii  ab  Astronomo  scripta,  ubi  haec  ad 
annum  8i8  le|[untur:  c  NnnUatur  imperatori  proter- 
viainobedientium Brittomim,  qui  in  tantam insolen*- 
tiam  eruperant,  ul  unum  suorum  Manmmum  no- 
minc  regem  appellare  ausi  sint,  subjeciionemifue 
omnimodis  recusarint.  >  In  aUo  codice  Dochesnius 
addit  legi  Marmanum, 

d  Et  sensus  et  prosodise  legesjposcunt  hic  m^iim. 

•  Is  infra  appellaiur  abbat.  Tixit  lls  iemporibos 
Wicardus  abbas  Indensis.  6ed  vereor  ne  dhremtiirt 
ilOinfna  WJM6afm<  et  WtcofrfKf .   ^ 

'  Errorem  hic  sentio.  Scriberem  mwMi* 


607 

Ut  prior  ipse*nionetpro  pietate  sua ; 
Et  cupis  ad  Francos  pacem  relinere  perennem, 

Ut  decet,  atque  opus  est  sat  tibi,  sive  tuis : 
Pcrge  celer,  regisque  pii  pia  suscipe  jura  ; 

Non  tua,  sed  potins  debita  redde  soli, 
Consule,  lieu  !  patri»,  populo  rogo  consule  cuncto, 

Consule  seu  proli,  conjugiique  ihoro. 
Praecipue  cum  vana  colas,  nec  dogmata  serves, 

Avia  curva  petas  tu,  populusque  tuus. 
Dle  pius  forsan  proprium  te  mittet  ad  arvum, 

Et  majoria  tibi  munera  forte  dabit. 
Esto  esses  magnus,  magni  regnalor  et  arvi, 

Et  tibi  multa  manus  belligerumque  decus, 
Auxilioque  tuo  gentes  populique  venirent, 

Ut  Rutuli  Turno  sive  Gamilla  celer, 
Itaiiaeque  cohors  cuncti  venere  Lalini ; 

Non  tamen  iEneam  vincere  posse  fuit. 
Si  tibi  Odysseos  Pyrrhus,  seu  durus  Achilles, 

Pompeins  socero  cum  quibus  arma  parat, 
Non  tamen  in  Francos  fas  est  tibi  teudere  bello, 

Quorum  anris  resides,  et  pietate  manes 
Namque  semel  quicunque  duello  hos  experiari  * 

Gceperit  ipse  licet ,  et  genus  omne  suum , 
Gens  est  Francorum  nulli  virtute  secunda, 

Yincit  amore  Dei,  exsuperatque  fide. 
Pacem  semper  amat,  nolens  quoque  corripit  anna, 

Quis  tamen  arreptis  nullus  adire  volet. 
lUorum  quicunque  lidem  quaesivit  et  arma, 

Laetanter  vivit,  pacificeque,  pie. 
Eia  age ,  rumpe  moras ,  nec  te  in  diversa  perer« 

[rans 

Hens  inimica  ferat  insidiando  tibi. 
Ille  solo  vultus  jam  dudum  intentus,  et  ora, 

Fixa  tenet,  terram  percutit  atque  pede. 
Jam  jam  cunctantem  Wicchar  sermone  polilo 

Coeperat,  atque  minis  flectere  rite  datis. 
Mente  venenata  thalamo  cum  perfida  conjux 

Murman  ad  amplexus  more  superba  petit. 
Oscula  prima  genu  libabat,  et  oscula  collo, 

Oscula  dat  barbis,  basiat  ora,  nianus. 
Itque  redit  gyro,  tangitque  pen;a  pariem  ^ , 

Officiumque  cupit  insidiosa  daie. 
Suscipii  ilie  miser  tandem  hanc,striuxitque  lacerto, 

Datque  locum  voti ;  conjugis  acta  placent. 
Et  petit  infelix  aures,  longeque  susurrat, 

Avertit  sensus  moxque  mariti  auimum.' 
Ac  velut  iii  silvis  pastorum  frigoris  anno 

Turba  ioco  ceierai  iigna  recisa  dare. 
Hic  feri  apta  citus,  pra^sicco  fomite  stramen 

Iste  vehit,  flatus  ingerit  itle  li[)ens. 
Jam  rogus  insiliens  fiammas  dabat,  altaque  tangit 

Sidera  :  pastorum  frigida  membra  calent. 
Cum  sufoilo  tonitni,  grando,  pluvioique,  pruinae 

Ecce  fragore  ruijnt,  et  nemus  omne  tpnat. 
Imbribus  asi  crebris  invitus  concidit  ignis ; 

Yenerai  un;ie  caior ,  fumus  et  inde  redit. 


ERMOLDI NIGELU  CQ| 

A  Wiccbarti  haud  aliter  mulier  funesta  restinxil 

Verba,  maritali  pectore  fixa  DonL 
Atque  etiam  missum  torvum  despectat  eamdeni 

Sublime  aspiciens,  et  rogat  arte  sua  : 
0  rex  atque  decus  Brittonum  gentis  opimae, 

Dextera  cujus  avi  nomen  in  aethra  referU 
Unde  tuas  talis  coiyux  pervenit  ad  arces» 

Hospes  ait,  pacem,  beiiave  sive  canit? 
Olli  subridens  fintit  mox  talia  Murman : 

Mittitur  a  Francis  nuntius  iste  mihi ; 
Seu'  pacem,  seu  bella  ferat,  res  ista  viromm  est. 

OQicium  perage,  femina,  rite  tuum. 
Wicchar  ut  audivit  verbis  contraria  verba» 

Protinus  ore  tulit  haec  quoque  verba  sao: 
Murman,  ait,  regi  quse  vis  mandata  remitte : 
B     Jam  nunc  tempus  adest  jussa  referre  mibi. 
Ille  quidem  tristes  volvens  sub  pectore  curas  : 

Tempora  sint  placiti  ^  haec  mihi  noais,  ait, 
Ruricolas  terris  somnus  perfuderat,  et  jam 

Auroram  revehunt  culmine  solis  equi, 
Murmanis  ante  fores  c^lerans  Wiccharius  aliba 

Mane  venit  primo,  poscil  et  orsa  dari. 
Ecce  miser  tandem  potu  somnoque  sepuitus 

Murman  adest,  oculos  vix  aperire  valens. 
Ebrius  haec  ructans  iabris  vix  orsa  remotis. 

Yoce  sonat ,  nunquam  post  placitura  sibi : 
Perge,  tuo  regi  celerans  haec  verba  renarra  : 

Nec  sua  rura  colo,  nec  sua  jura  volo. 
Hle  habeat  Francos,  Brittonica  regmina  Murroam 

Riie  tenet,  censum  sive  tributa  vetat. 
G  Bella  cieat  Franci,  confestim  belia  ciebo 

Neve  adeo  imbellis  dextera  nostra  maneu 
nicchar  ad  hoec ;  Semper  nostros  dixisse  priorei 

Fama  fuit,  quae  nunc  mens  mea  certa  feret, 
Insiabiles  animos  motus  mutantia  prorsus 

Pectore  consilia  gentis  habere  tuie. 
Femina  soia  viri  poiuit  moilescere  mentem» 

Atque  susurrauiio  vertere  consilia. 
Sic  Suiomonis,  ait,  teslantur  dogmata  regis, 

Qu;e  i.gii  Ccclesia  ssepius,  atque  colit. 
Abstrahe  iiguu  foco  :  confeslim  deficit  ignis. 

Sicque  susurro  procui,  jur^ia  cuncta  ca  Juni 
Sed  quia  jam  noslris  non  vis  parei*e  suadeliB, 

Vera  canam  vates,  sumque  propheia  tuus. 
Francia  cum  primo  sermonis  dicta  nefaudi 

Audierit,  frendens  mox  tua  regna  petet. 
Tum  mtUena  Ubi  concurrent  scuta  vironim, 

Cuspite  Francisco  forte  repietus  eris. 
Et  tua  densatim  complebunt  milite  rura, 

Teque  tuos  captos  in  sua  regna  ferent. 
Aut  moriere  miser,  bibulaque  jacebis  arena, 

Solus  etarma  tua  victor  habebit  oyans. 
Nec  te  decipiant  saltus  tremulaeque  paiudes, 

Cum  nemore  et  vallo  sit  tua  septa  domus« 
Oiii  respondit  furiato  pectore  Murmaa; 

Se  sulio  attoUens  BrKto  superba  caait : 


D 


•  P.  0  experiru  Sed  latere  roendum  polius  puto : 
txpeiiatar^  aut  quid  simiie,  restituendum. 
^  Non  ita  scripserit  poeta*  Divinare  tamen  nolim 


ipid  ille  scripserit. 
« Id  esty  cooulii  atqua  examlaift» 


^  Dfi  RiaMJS  GEsns  LtiDOvia  ni.  —  ub.  ui. 

IfiMllibas  milleiia  manent  mihi  planstra  paratis»  A     In  roeDsas,  claodi  quse  numero  nequeunt. 


«iO 


Cum  quibus  occurram  concitus  acer  eis, 
Scuta  mibi  fucata^  tamen  sunl  candida  vobis» 

Multa  manent,  belli  non  timor  ullus  adest. 
ftec  inier  scse  referebant  Tocibus  ambo, 

Non  tamen  amlMbus  mens  erat  unanimis. 
Bxc  responsa  ferens  Wicchar  properanter  abibat» 

Nuntiat  et  regi  dicta  nefanda  pio 
Inlerea  G:esar  Francorum  regna  recenset, 

£t  jubet  instanter  arma  parare  sibi. 
Est  urbs  flxa  maris,  Ligeris  quo  fluminis  unda 

£quor  arat  late,  ingrediturque  rapax. 
Yeneda  •  cui  nomen  Galli  dixere  priores» 

Pisce  repleta,  salis  est  quoque  dives  ope. 
Sttpios  infestans  Brittonum  banc  turba  nocentom 

Yisitat,  et  belli  mpnera  more  vehit. 
Ergo  illoc  Caesar  Francos,  gentesque  subacUs 

Esse  jubet  placilo,  pei^it  et  ipse  simnl. 
Gonveniunt  prisco  Franci  sub  nomine  primo, 

Assueti  l)eUjs  arma  parata  ferunt. 
Alba  Suevorum  veniunt  trans  flumina  Rheni 

Millia  cenlenis  accumulata  viris. 
Et  Saxona  cohors  patulis  praecincta  pharetris, 

Atque  Taringa  manus  consodata  venit. 
Multimodam  pubem  Burgundia  mittit»  et  auget 

Franooroin  numerum  consociando  viros. 
Eoropas  referens  populos,  gentesque  relaxo 

»  Audi  auctorem  Yitae  Ludovici  Pii :  i  Habitoqoe 
Yeoedis  generali  cooventu,  proviociam  ingreditur.  > 
Poeta  noster  satls  aperte  prodit,  urbem  banc  ad  Li- 
geris  fluvli  fauces  et  ad  oram  maris  sitam  fuisse. 


rt 


Cxsar  iter  tutnm  per  propria  regna  gerebat, 

Usque  Parisiaca  quo  loca  celsus  adit. 
Jam  tua  mariyrovans,  Dionysi,  tecta  revisit» 

Hiithuin  abba,  ^  potens  quo  sibi  dona  para^ 
Hinc,  Germane,  lui  transivit  culmina  tecti» 

Martyris  et  Stephani,  seu,  Genuvefa ,  tui* 
Aureiianenses  sensim  dehinc  visitat  agros, 

Yictriacum  ^  villam  jara  pius  Ingreditur. 
Qoo  Matfride  ^  sibi  pulcherrlma  tecia  parasti, 

Muoera  magna  dabas,  atque  placenda  sibi. 
Soepius  inde  means  mox  dictam  visitat  urbem, 

Se  crucis  armari  munere  «  quxrit  ope. 
Obvlus  ecce  venis  prxsul  sanctissime  Jona  ', 

Reddere  digna  paras  debitor  atque  volens. 
B  Jamque ,  Aniaue  >,  tuam  properando  revisltat  ar- 

[cem, 

Et  sibi  praestari  flagitat  auxillum. 
Tum,  Durande  ^^  frequens  currisque,  recurris,  et 
•  [ofibrs 

Qu»  tlbi  Cesareo  munere  cessa  manent. 
Inde  Toronus  adit  Martinl  culmina  celsi, 

Yisere  Mauricli  martyris  atque  pli, 
£ia  age  tempus  adest,  Fridugise  ^  roagister,  et  In 

[stat, 

Caesaris  adventum  gratulabunde  vides. 
Munera  i  magna  oflers  :  Martinus  flagilat  almus,    ' 

s  Scilicet  monasterlum  Sancti  Anianiy  posituni  in 
Aurelianensi  urbe,  culus  etiam  supra  meminerat, 
nunc  Sttint-Aignan  tPOrUam, 

^  Clarissimus  MablUooios  in  Annal.  Benedictln. 


Hojosmodi  dirbem  qoaere  nunc  in  tabulis  geographi-  ^  ad  annum  826  commemorat  diploma  Ludovici  Pll, 
cis  :  nullam  invenies.  Excisam  fuisse  hinc  intelligis.      ejusque  filii  Lotharii,  concessum  Durando  abbaU 

Quare  falluntur  Baudrandus,  Brietius,  et  alii,  qui     ' j«-»--- * ^t  ^ 

Veneiiat,  seu  Venetorum  urbem  antiquam  in  Gallia 
Celtica  sitam;  eamdem  potant  arque  orbem  nonc 
Yanne$  appellatam ;  neque  Vannes  diversam  a  Da- 
riorigo  veteri  scrihuiit.  Equidem  video  in  tabulis 
Peutingerianis  Yenetos  longe  a  Llgeri  posltos.  Sed 
provinciam,  non  urbem  lllic  designari,  veri  simlle 
est.  Dariorifum  ibi  ad  Llgerim  statuittir.  Adriano 
Yalesto  potius  adhaerendum,  qui  hoc  vetus  nomen 
civitaiii  Venetorum  falssescribU  inNotitia  GaUiarum. 

^Celeberrimus  vir  snb  HHduini  nomine  notior,ar- 
chicapellani  dignitate  fuiictus  sub  Ludovico  Pio, 
abbas  sancti  Dionysii  Parisiensis,  Sancti  Germani  a 
Pratis,  aliorumque  In  Gallla  monasteriorum.  In  re 
nota  progredior. 

«  Nunc  Vitni.  Non  unus  in  Gailia  nominis  hmus 
locus  fuisse  traditur  ab  iis  qui  Vicioriacum  et  Vi- 


pro  monasterio  nuper  aediflcato  in  pago  Narboneusi 
fn  honorem  beatienmi  Aniani  confeuoris  Chrieti^  Ad 
hsec  MabUlonius  :  <  Qui  fuerit  ilie  Durandus  abbas» 
haud  compertum.  Non  videtur  uUi  monasterio  addi- 
ctus  fuisse,  sed  pottus  unus  ex  iUustribus  iUis  abba- 
tibus  qui  in  comitatu  imperatoris  erant.  >  Ego,  si 
quid  video,  ex  poetae  nostri  verbls  elicio,  abbatem 
hunc  fuisse  monasterii  Aarelianensis  Sancti  Aniani, 

Sui  sub  ejusdem  sancti  coufessoris  nomine  alla 
einde  monasteria  pro  consuetudine  Ulorum  tenipo* 
rum  aedificavit,  aut  aedificanda  curavit. 

t  Fuit  iUe  abbas  monasterii  celeberrimi  Sanctl 
Martini  Turonensls,  qui  postremis  tabuUs  Caroli 
Magni  subscripsit,  Eginhardo  teste;  vir  in  Annali- 
bus  Benedictinls  saepe  memoratus ;  aiino  822  et  diu- 
tius  insigni  munere  caneellarii  operam  Ludovico  Pio 
navavit ;  ita  enim  iis  temporibus  inira  facilitale  aut 


ctriacum  idem  puiant :  auod  tamen  facile  non  afllr-  D  advocabantur,  aut  irrepebant  monachi,  seu  potius 
marim.  Duplex  autem  Yictriacum  in  Aurelianensi      abbates,  in  aulam  regum  et  Augustorum.  Magister 


Si7pa  statuitur  ab  Adriano  Yalesio,  et  MabUlonio  iii 
Diplomat.  pag.  340 ;  scd  unum  appendix  alterius. 
ibi  olim  paiatium  regum  Francorum,  quod  Villte 
nomine,  boc  est  VUIw  regia^  poeta  noster  designal. 

<^  Fuit  Is  comes  Aureliaiiensis  cujus  non  una  men- 
tio  in  Annalibds  Francorum  apud  Theganum,  ac  in 
Yita  Ludovlci  Pii  ab  Astronomo  scripta.  Ejus  autem 
perhdia  adversus  ipsum  piissimum  Augustum  poslea 
erupit. 

Nondnm  iis  temporibus  invectus  fnerat  mos 
crnce  signandl,  qui  expeditionem  l)eUicam  pro  Chri- 
stiana  religione  suscipiebant.  Attamcn  ahquid  si- 
niile  jam  tum  praestitnm,  ex  hisce  verbls  elucere 
quoJainmodo  videtur.  Hxc  ita  construenda  puto : 
quferit  te  armari  munere  et  ope  crucis, 
*  ^  Episcopos  Aurelianensls ,  ex  historia  Franco* 
rum  atque  ex  ejus  scriptis  celeberrimus« 


appeilatur,  qua  ratione  etiam  Aldricus  episcopus 
Senonensis  in  cjus  Yita  saecul.  iv  Benedictin.  insti- 
tutns  dicitur  a  Ludovico  Pio  prteceptor  palatinutf 
hoc  est,  qui  praecepta ,  seu  dipiomala  regia  scribe- 
bat,  uti  Mabiilonius  interpretatur. 

1  Anlmadverte  singulos  abbaies  atque  episcopos 
dona  adduxisse  ad  Ludovicum  Angustum.  Ad  eorum 
teniporum  mores  id  spectabat.  Duchesnius  tom.  II 
Rer.  Franclc. ,  fragmentuin  adfert  de  monasteriis 
regni  Francomm,  quae  anno  817  in  regno  vel  im- 
perio  Ludovicl  Pii  c  dona  et  militiam  facere  possont^ 
quae  sola  dona  sine  militia,  quae  vero  nec  (fc>na  nee 
miUtiam,  sed  solas  orationes  pro  salute  imperatoris 
vd  filioriim  ejos  ae  siabiUtaie  imperii. »  Yide  etiaui 
Yitaiu  Walas  abbatis ,  iis  lemporibos  ceieberriini« 
quem  poeta  noster  nescio  cur  omiserit.  IHuiu  for« 
lasse  iufensum  sibi  senserat 


Mi 


£RM0LD1  NlGilLLf 


619 


Ut  sibi  iutum  itiner  *  pmtet  habere  Deus. 
Andegavensis  ^  ovans  Gacsar  pervenit  in  urbem, 

Sacre  Albine,  tuum  corpus  honore  petit. 
Obyius  occurrit  Iselanli  pectore  cbarus 

flelisachar  ^,  validas  sedulus  auget  opes. 
Namnetensis  enim  Gaesar  se  mittit  in  urbem, 

Oratu  et.precibus  culmina  ^  cuncta  petit. 
Jam,  Lantberte  «,  tuis  optatum  denique  votis 

Suscipis  en  regem,  dasque  potenter  opes. 
Poscis  a^  invisos  Gxsar  properare  Britannos, 

Dignelur  tibi  se  miitere  in  auxilium. 
Cstera  turba  latet  comitum,  necnonque  potentum, 

Cuornm  nec  numerus,  nec  nuraerantur  opes. 
Yenedam  adit  tandem  pneclarus  Gsesar,  avito 
^  Praelia  more  parat,  ordinat  atque  duces. 
Interea  Murman  satagebat  Britto  superbus 

Bella  parare  armis,  ingenioque  suo. 
Caesar  agens  iierum  solitx  pielatis.  amore, 

Ac|^iitum  mittit,  qui  sibi  cuncta  feranl.        ^ 
Dic,  aii,  0  misero,  quae  se  dementia  torquet, 

Quidve  struit,  cogii  bella  parare  sibi? 
Mon  memorat  jurata  fides,  seu  dextera  Francis 

,Sae|)e.data,  et  Carolo  servitia  exhibita? 
Quo  ruit,  insanusque  volens  sibi  proditor  exstat, 

Atque  suae  proli,  exsulibusque  simul! 
Pnecipue  sit  eum  '  una  fides  nostrisqne  suisque. 

Dante  Deo  periet,  proh  dolor!  absque  fide. 
Bic  iiniSi  $i  prsestat  ^  :  agat,  quse  jussio  nostra 

Suadet  eum,  capiat  mox  mea  frena  eeler. 
Christicoloqiie  gr^i  jungatiir  pace  fidcque, 
.   Linquat  amore  Dei  daemonis  arma  miser. 
Sin  alind,  nam  invitus  agam ,  sed  bella  ciebo 

Dentft  satis  nirainm,  atque  vereoda  sibi. 
Itque  reditqne  celer  missus,  prsestantia  regis 
.    Verba  canit  Jussus,  increpat,  atque  rogaf . 
Ule  miser  merito  pesli  devotus  iniquae 

Nescit  habere  fidem,  sed  pia  jussa  fngit. 
Mandat  acerba  magis  conHxus  mente,  superbae 

Conjugis  oratu  fervida  corda  gerit.  . 
Belia  cupitque,  vocat  cunctos  in  bella  Britannos, 

Ordinat  insidias,  proeparat  atque  dolos. 
Interea  Gaesar  Brittonis  dicta  superbi 

Aure  capit,  Francis  et  recitanda  jnbeU 
His  acccnsa  cohors,  jam  dudum  Marte  parato, 

Castra  movent,  sonitum  dat  tuba  terribilem. 
Bed  pias  induperans  custodes  ponit  opimos 

.  *  Pro  Uer,  iMeque  desunt  veterum  Latinorum 
ex«mpla.  .         ,. 

^  Pro  Aude§avetmm ,  quod  et  poeta  scripserit. 
Apuii  eorum  temporum  scriplores  oocurrit  dvUoi 
Ande^mM.  Fortassis  eliam  oon  A$i4egwen$i$,  sed 
Andejfam  apam  in  autographo  Nigelli  fuit. 

<"  De  illo  im  aupra  ei^ua.  Gancellariiis  ndmpe 
l^uit  Lttdovici  Pit,  ei  pro  ^ua  saeculi  consuetudiiM 
multis  monaGkorura  monasteriis  tiiulo  abhaiie  pr»- 
fuiu  Hinc  iiftcile  depffahend«a«  omnobium  Andiea" 
veiise  &iiicit  Ai6tfit  ^oxmc  Saint-Aubin  d^Angers)  ei- 
aem  Heiiaachari  commondatum  fuisse. 

^  id  081^  t  :mpla praecipua  Namnetensis  urbis. 

«  D«i|uo  supra  fiMt  aeraio.  Eum  Mabiilovius  pa- 
iavil  camitem  Andicoftemem.  Sunt  hic  quae  evincnaty 
i|^m  Namneten$en^  c^mtim,  cam  Utic  CaBsarem 


A     Omnibus,  et  mandat  baee  iri  aittore  Del : 
Ecclesias  servate  viri,  nec  tecta  sacrata 

Tangile,  et  ecclesiis  pax  sit  amore  Dei. 

♦ 

Salpicibus  ^  jam  rura  sonant,  nemus  omne  resaltat, 

Et  cava  per  campos  buccina  pulsa  gemit. 
Itur  ubiquo,  vias  populis  dat  silva  remotas, 

Milite  l^rancisco  rura  repleta  manent. 
Quaerunturquc  dapes,  lustrisque,  palude  repostae, 

Atque  solo  sulcis  ingenioqoe  dat:e. 
Praedantur  miseri  bominesqne,  pecusque  jnveDei; 

Res  quoque  nnlla  latet,  nec  lataere  doli. 
NuIIa  palude  satus,  nec  dumis  abdita  servanC 

Claustra  viros  :  ("rancns  undiqiie  vastatopei. 
Ecclesias,  uf  Caesar  eis  testatur,  amabanit  : 

(iSaetera  flammivomis  tecta  dedere  focis. 
B  Sed  tamen  in  campis  Fraricis  occurrere  ajlertfs 

Nidia  fldes :  bellum,  Britto  superbe,  fugis. 
Per  dnmosa  procni,  felicum  pev  densa  ^epostl 

Apparent  rari,  praelia  voce  gemnt. 
Ut  solium  ventente  gelu  cadit  arbore  quema, 

Ut  pluvia  antumno,  rosque  calente  die, 
Haod  aliter  miseri  complebant  strage  feraninil 

Brittones  lustra,  sive  paludis  a^ros. 
Bella  per  angustos  agitabant  improba  eafles, 

iEdibus  inclusi  prcelia  nnlla  dabant. 
Jam,  Murmane,  tuae  passim  peragrantur  arenae, 

Avia  lustra  patent,  atqne  superba  domvls. 
lotarea  Murmaii  dumoMS  vaUihiiB  ibsUms^ 

Acer  equos  agitat,  armaqoe  nota  caj^H. 
Aflaturque  suos  laetus,  proprioque  superba 
G     Peciore  veiba  dabat,  increpitatque  diu  : 
Voii  servate  domum,  confnx,  proh^s,  famvf^ue 

H^ud  timidi  vestras  fcondigerasque  casas. 
Ast  ego  com  paueis,  quo  tutier  agmina  iustreniy 

Illnc  ire  paro,  eoneomitando,  viris. 
Cr^do  quod  indutus  praeda  spoliisque  refertns 

Ad  mea  tecta  celer  raemet  eqno  refervn* 
Armat  eqnum,  semet,  Ados  armatque  sodales. 

Ambas  missilibus  armat  et  ipse  manus. 
Scanditequum  velox,  stimuiis  praefigit  aeutis 
•  Frena  tenens ;  gyros  dat  quadropes  varlos. 
Et  salitante  fores  potos  praegrandia  vasa 

Ferre  jubet  solito,  suscipit,  atque  bibit» 
Conjngis  amplexns,  proiis»  famolosqve  per  oniiies 
|.      More  prtit  hilaris,  oscula  lenta  dalxit. 
Tum  manibus  crebro  crispans  hastile  profatur : 

exceperil.  Eo  autcm  tempore,ut  supra  vidiinus,  Ao- 
dicavensibus  praeeral  Matfridue  c<me$.  Nana  qood 
in  libro  Miraculorum  sancii  Dioiiysil  apud  eumdem 
Mabillouium  saecul.  Benedictin.,  lom.  llI,[Mirt.  n, 
pag.  8i6,  occurrit,  Lambertus  come$t  $i  attente  in* 
s^ticiaiur  locas ,  non  Andegavensis  pagi ,  $ed  ticim 
Fisci  comitem  significat. 

'  Num  communef  id  est  una  cosa  comune. 
,  s  Scrlplum  profecto  a  Nigello  fuerit|ierti4>/;  id 
esl,  si  obfirmato  animo  iii  suo  consilio  perstat»  hic 
eril  illi  flinis.. 

^  A  Graeco  aoXrcS  medii  aevi  scri^tores  «eanxere 
«a/pfx,  qux  tubam  seu  buccinam  sigiiificat.  Jam  Yos- 
sius  lib.  III,  cap.  i5,  de  viiiis  sermon.  et  Ducan^ius 
in  Glossario  Latin.  exempla  congessere  ei  AIcuido^ 
Althelmo,  et  Fulcherio  Carnotense» 


«15 


DE  REBUS  GE3TIS  LUDQVIGI  J^ll.  -  LIB.  lU. 


6U 


Coqjux,  aore  cape.qcue;  tibi  verl^^  dabq.. 
Lanceolas  qua&  cerQiaf  ait»  mauibusque  reflexal 

Miinnani  amata,  luus  la&in»  equo  residens : 
Si  miiii  oerta  il^leSy  Francoruni  sanguine  tinctas 

Aspicie*  Lodi^  mcredeunte.domuui. 
V  retlo  quod.incassu.v  nullam  Murmanis,  imata, 

Dextcra  miUet ;  ave,  femiua  amata»  vale. 
His  dictis  celecunfi;  silvis  se  condit  apricis» 

Ebtius»  infelix  te»  Ludovice,  peieos. 
Horlatur  socios  Grmato  pectore  in  arma. 

Ire  juvat,  cuncti  Martis^amore  ruuot. 
Cernitis,  o  juvenes,  Francorum  exercilus  omnes 

Vasiai  agros,  horoines,  et  pecus  omne  trabit. 
0  patriae  virtus^  o  quondam  fama  p^reQlum 

NoI)iiis,  beu  fruslra  jam  memorata  pudeu 
Cerniiis  en  miseros  sifvis  conflJere  cives, 

Nec  campis  audent  bostibus  a.rroa  dare. 
Nusquam  Luta  fides  :  ubi  nunc  promissa  per  annum 

Dextera  ?  nunc  Francps  nuUus  adire  voiet. 
Eo  lat^  regoant,  la&tique  furuntque  trabuntque 

Muoera  Brittonum  tanta  parata  din. 
Si  fortoQa  foret^  possim  quu  ceroere  regem, 

Namque  sibi  ferrum  missile  forle  darem, 
Proque  Iributali  bxc  ferrea  dooa  dedissem» 

Oblilasque  mei  pergerenr^  io  arma  ceier. 
Memec  spoDle  mea  morti  dare  nerope  juvaret 

Pro  pairiae  laude»  proque  salute  eoli. 
OUi  respQpdit  quidam  ^ocia  arma  se^ntiis, , 

Vera  caoeos  nimium,  non  tamen  apta  sibi : 
0  rex,  vana  cadimt  tristi  de  pectore  verba  : 

Pius  rotipeoda  valent,  quam  recineoda  modo. 
Millia  multa  vides  Fraocorum  pUma  tenere, 

Inoumen  silvas  iustra  per  alta  ruuot. 
Rex  idem  variostipatQs  miliie  celsaa 

Tutus  iter  tritum  per  lua  rura  gerit. 
Eben !  gi^a  oimiuiB  i|uadraiii  diiiusa  per  orl)em, 

Imperiia.c4ii0  sobditnr  omois  homo. 
Si,  MunflAoe,  plaeet,  raroSy  quos  cerois  eimtes, 

Persequeve  :  ad  negem  teodere  oulla  fides. 
Ille  caput  volvens^  taodem  profatur,  et  infit  : 

Ceria  canift  i>empey  ioplacitura  tamen. 
Non  caruere  genx  lacrymis,  non  oorda  dolore ; 

In  varias  partes  mens  male  sana  ruit. 
Mox  qooque  in  adverso.sese  dedit  ocius  hostis  : 

Terga  ferit»  ferro  pectora  lata  forat. 
Nbnc  huc  nunc  illuc  armis  furit  aute  paratis, 

More  pai;eotis  agens  nunc  fugit,  atqu^  redit. 
Turba  suiMdcoram  jam  Mormanis  icta  furore 

Multa  jacet  passim,  opilioque  miser. 
Qualiter  ursa  rapax  catuios  amissa  novellos, 

Per  niB»  per  silvas  itqoe  reditque  fremens. 
Coslus  erat  quidam  Francisco  germine  natus 

Non  taqieo  e  primo,  nec  generosa  manus. 
Francus  erat  tanUim,  fama  rainus  aoiea  notus, 

Posiea  cul  nomen  dextera  celsa  dedit. 

'  Anno  Ghristi  818  Britannicum  bellnm  coeptum 
est  et  peractum.  Ad  6um  annum  E^inbarJus  in  Au- 
Ddlib.  auctor  est;  <  Mormimum,  qui  in  Britan.iia 
^raeter  aoUtutn  Brittonibaa  morem  regiam  sihi  vift- 


A  Hunc  Mur^unus  ageivi.procpl.a^pi^t,  oeius  et  mox 

Fisus  equo  conLra  fervidusjre  pa^rat. 
Nec  minus  iile  quixlem  fidis  confisns  in  armis 

Hunc  celerando  pelit :  acer  uteri'4U0  nimis.  . 
Proiinus  hunc  Murman  verbis  corapcllat  acerbis  ; 

France,  tilii  primo  bsec  mea  dona  dal)o. 
Haec  servata  tihi  jam  dudum  munera  constant, 

Qua;  tairien  accipieos  post  memor  esto  mei. 
Hoc  dicens,  lerrum  vibrans  longe  et  jacit  hastam ; 

Ille  sagax  clypQi  banc  procul  egit  ope. 
Gosliis  ad  bcgc  armis,  animo  praestantior,  atque 

Exsultansverbis,  baec  tuiit  ore  suo  : 
Britto  superbe,  tus  suscepi  roanera.  dextne : 

Nunc  decet  accipias,  qualia  Francus  habei. 
Galcibus  astringens  ferralls  comipedem  mox 
^     Murman  in  adversum  -coiicitiis  ire  facit. 
Non  hoc  missiiibus  certandum  est  tempore  parfii, 

Qufipide  Francisco  tempora  laia  forat. 
lUe  caput  ferro  seucaetera  metnlira  parato 

Yestierat;  Francus  sed  tamen  arte  ferit. 
Goncidit  ad  lerram  confixos  cuspide  Murman  ^f 

Trisiis  et  inviius  corpore  pressat  homam. 
Gosln^  equo  cadens  stricto  caput  al)8tolit  eosef 

Yitaque  cum  gemitu  mox  fugit  acta  procuh 
Hurmanis  ante  eomes  Goslnra  percussit  euindeiDy 

Victor  e(  incautus,  eheu !  Gosle,  peris. 
Cosli  naipque  puer,  domioi  praevlnctns  amore, 

Actutum.latera  perforat  hostis  acri. 
llle  doleos  plaga  puerum  confixit  eumdem  : 
p     Alier  ab  al^rius  vuloere  Ikixua  obiL   • 
Quattuor  hi  campo  certabaot  Marte  superbo . 

Yiclori  et  vicU>  sors  fuit  una  quidera. 
loterea  castris  pauium  crebrescit,  et  auras* 

Fama  replet  tenues,  gesta  navell^  caoena. 
Scilicet  iofeston)  Murman  cecidisse  auperbora 

Sorjte'  sua,  casitris  fertiur  inesse  cfl^mt. 
GircuiQfusa  ruit  Franeoram  liiiic  inde  catenra 

Tisendl  ^tudio  laeiificata  salis. 
Mox  capot  alTertttr  collo  tenus  ense  revulsumt 

Sanguioe  foedatum  absque  decore  suo. 
Witchar  adesse  jubent,  prorsus  .oranlque  referri, 

Yera  an  falsa  .canant,  eligat  ipse,  ro§ukU 
Is  capnt  exte>pplo  latice  perfundit,  et  omat 

Pectine  ;  cognovit  mox  quoqne  Jussa  ^jbi. 
K  Murmanis  hoc  caput  est,  inquit,  mibl  credito  cun- 

fcti- 

Cervix  ista  mihi  sat  hene  nota  manet. 
Gaesar  al  ipse  pins  telluri  morc  cadaver 

Imponi  miserans  pro  pieiate  jul^et. 
Gorpora  Francorum  mandantur  namqtie  sepulcrb 

More  pio,  hymnis  munere  rite  datis. 
Altera  fama  furit.  Brittonum  lusira  pererrans 

Yoce  tonat,  regem  sors  tulit  atra  niinis. 
Heu  miseri  cives  ooncurrite,  Gaesaris  alroi 

Quacrere  jura  decet,  dum  moJo  viia  dalur. 

dicaverat  potestatem,  ah  ezercitn  eccisnm  Ailsse.  i 
Supra  vitlimus  aiios  quoque  regalem  tituium  ante^ 
usurpasse. 


61S 


Mannaii  noster  obitFrftndseo  cuftpide  Uctas» 

Greduius  en  nimium  conjngis  alloquiis. 
Regia  frena  pelunt  Brittones  naroque  coacti, 

Jam  sobolesque  gcnus  Murmanis  omne  venit, 
Mox  Ludovicus  ovans  recipit  Brittonica  jura, 

Dal  jus,  datque  Odem  :  pax,  requiesque  datur. 
Inde  Deo  grates  Yictor  persolvit  opimas, 

Imperio  sociat  perdita  regna  diu. 
Lsetus  at  inde  redit  Caesar,  paucisque  relictis 

Ardua  regna  petit  auxilianie  Deo. 
Legati  •  interea,  quos  dudum  miserat  orbi 

Csesar,  ut  Ecciesiae  cresceret  almus  bonor, 
Jussapatrata  pii,  perfectisque  ordinerebus, 

Undique  conveniunt,  orsa  parata  ferunt, 
Urbes  innumeras,  seu  castra  monastica  cuncta, 

Canonicosque  greges,  seu,  Benedicte,  tuos, 
Rite  peragrantes,  Caesar  quo  maximus  iilis 

Jusserat,  adveniunt :  haec  quoque  dicta  canunt. 
Multa  favente  Deo,  vestroque  labore  fideli 

Vidimus  ornata  sive  peracta  pie. 
Rebus,  et  exemplis,  cunctoque  ex  ordine  cuUu 

Currere  directo  tramite,  dante  Deo. 
Plurima  namque  minus,  neglectis  rebus  et  actu, 

Officiumque  minus  currere  rite  Dei. 
Quis  tamen  dDnixe  vestri  sub  pondere  verbi 

Jussimus,  implerent  ordine  quisqne  suo. 
Mensurasque  sibi  vestro  moderamine  dantes» 

Quts  valeant  semper  pergere  jure  viam. 
Seu  etiam  librum  ^,  quem  Patrum  vestra  potestas 

Dogmate  decerpsit,  atque  peregit  ope. 
Urbibus  et  castris  sexus  quod  eget  uterque 

Linquimus  :  adfantes  haec  legiute  viri. 
nium  pastor  amat  placide,  grex  sedulus  illum 

Perlegit,  hunc  seniper  sedula  turba  colit. 
Uluc  inveniunt  juvenesque  sencsque  magistri, 

Quid  teneant,  doceant,  quidquid  amore  colanL 
Addimus  ast  Caesar :  post  Chrisli  tempora  nostri, 

Gum  prius  Ecclesia  crevlt  in  orbe  sacra, 
(Yera  quidem  canimus)  nuUius  tempore  regis 
Creverat  Ecclesia  «,  seu  decus,  atque  fides, 
Temporibus  vestris  ut  nunc,  miserante  Tonante, 
Crescit  amore  Dei,  sive  decore  sui. 


BRMOLM  NIGELU  CfO 

A  Dextera  vestra  facit  cnnctos  procul  esse  nocentes, 

Protegit  et  famulos  dextera  vestra  pios. 
Munia  vestra  docent  quidquid  docuere  priores, 

El  facis  assidue  haec  recolere  ipu  ^  luis. 
TerribiUs  torvis,  pius  et  mansuetus  aiumnis» 

Inque  tuis  nieritis  mundus  ahundat  ope. 
Reddidit  ast  illis  Coesar  mox  pectore  grates» 

Muoificis  donis  munerat  bos  pariter. 
Mos  erat  antiquus  Franconiro  semper,  et  instat, 

Dumque  manebit,  erit  gentis  honorqiie  decos, 
Ut  quicunque  fidem  regi  servare  perennem 

Abnegat  ingenio,  rounere,  sive  dolo, 
Aut  cupit  in  regem,  sobolem,  seu  sceptra  misellas 

Arte  inferre  aliquid,  quae  sonat  absque  fide  : 
Tum  si  frater  adest,  qui  se  super  •  haec  quoqne  di- 

B  lc»l, 

Tunc  decel  ut  bello  certet  uterqoe  fero 

Regibos  et  Francis  coram,  cunctoque  senatu : 

Detestatur  enim  Francia  hocce  nefas. 
Nemqoe  fuit  dictus  quidam  Bero  '  nomlne  quon* 

[dam 

Dives  opum  nimium,  prae  quoque  sive  potensy 
Qui  Parchinonam  s  Carolo  tribuente  tenebat, 

TemporibuB  multis  credita  jura  regens. 
Hunc  super  infestans  alius,  cui  Sanilo  ^  nomen 

Propria  terra  dedit,  alteruterque  ^  Gothus. 
Hic  venit  ad  regem,  coram  populoque  seuatu 

Verba  nefanda  canit,  quae  Bero  cuncta  negat. 
Prosiliunt  pariter,  pedihus  volvnntur  honestls^ 

Atqoe  precantur  eis  martia  tela  dari. 
C  Tum  Bero  primuis  ait :  Cxsar,  pietatis  amore 

Deprecor,  ut  liceat  ista  negare  mihi. 
More  tamen  nostro  liceat  residere  caballunv 

Armaque  ferre  mea  :  saepius  ista  rogat. 
Gaesar  ait :  Francis  hanc  rem  finire  licebit : 

Sic  fas,  sicque  decet,  nosqoe  Jubemus  Idem. 
Judicioque  dato  Francorum  ex  more  vetusto  i 

Arma  parant,  trepidi  currere  in  arma  volont. 
Gaesar  amore  Dei  paucis  compeUat  eosdem» 

Gerta  canens  illis  pro  pietate  soa. 
Quisquis  ait,  vestrum  mihi  quippe  fatebitor  oltr 

Delicti  istius  protinus  esse  reum, 


•  Id  est  missi  regii,  quos  Ludovicus  per  sua  regna 
miserat  ad  Justitiam  faciendam,  et  componendos 
cleri  utriusque  mores.  D 

^  Nempe  de  Vita  clericorttm  et  Saiicltmoma/taim, 
qnem  Aquisgranensis  conciUi  Patres,  ita  Jubente 
piissimo  Aiigusto,  ex  sanctorum  Patrum  sententiis 
confecere,  editum  in  coliectione  Conciliorum  Lab- 
beana. 

^  Melius,  Eccle$i(e. 

^  Alta  manu  textui  superimpositum. 

•  Obscunis  sensus,  quem  tamen  ita  explices  :  Mos 
est  Francis,  ul  si  quis  infldelilatis  in  re^em  suspi- 
cionem  moveat,*eamque  illi  quisqoam  objiciat,  tonc 
singulare  certamen  ineundum  sit  coram  rege  et 
Francomm  proceribus. 

f  Idem  qui  supra  lib.  i  meiporatus  est,  Bera  comes 
quooue  appellatus. 

s  More  Teutonicorum,  qui  b  pressius  pronuntian- 
tes  in  p  converiunt.  Jam  Effinhardus  et  alii  tradiJere, 
atque  ego  supra  innui,  Beram  hunc  Barcinonemi 
civitati  comtTff  dignitate  praefuisse. 


^  Astronomus  auctor  Yitae  Ludovici  Pil  aa  annom 
830  haec  paucis  describit :  «  In  palatio  qooque  Bera 
comes  Barcinoneosis,  cum  impetereiur  a  quodam 
vocato  Sanila,  et  infidelitatis  argueretur,  cum  eodem 
secundum  iegem  propriam,  ut  pote  quia  nterque 
Gothus  erat,  equestri  praelio  conffressos  est,  et  vi- 
ctus.  >  Noster  vero  duellum  oblatum  et  acceptom 
scribit  roore  etiam  Francomm^  apud  quos  pariter 
exploratum  est,  in  usu  fuisse  singularia  certainina. 
Sed  in  eo  tantum  Gothi  a  Francis  differebant, 
guod  ii  equites,  isti  vero  pedites  decertabant.  Yide 
infra. 

t  Pro  ulerque.  Et  quidem  Bera  et  Sanilo  nterque 
Gothm  ex  Astronomi  flde. 

i  Non  Goihorum  more,  sed  Francomm^  hoc  est 
certamine  pedestri  liiem  h^inc  dirimendam  LudoTi- 
cus  imperat.  Foriassis  etiam  non  allis  armis  iis  uil 
posse  datum  quam  fuilibnt  et  $cut\$^  uti  statuunt 
non  una  Francornm  regum  Capituiaria  :  quem  luo- 
rem  etiaui  in  Italiam  invectuffl,  Langobardicse  Lege^ 
evincunt. 


617 


DE  REBtb  GLSTIS  LUDOVIGI  Pll.  —  LIB.  IV. 


618 


Errorem  miserans  donabo,  et  cuncta  remitlam 

Debita  peccati,  vlnctas  aroore  Dei. 
Crediie  namque,  meis  pRcstai  parere  suadells, 

Quara  fera  pestiferi  pi^oplia  Martis  agi. 
Ast  illi  celeres  iterumque  Iterumque  precanlur. 

Bella  placent  nobis ;  bella  parentur  enim. 
Cssar  eis  sapiens :  «  Francorum  jura  facessant 

Pnecipit;  ast  iiii,  haud  mora,  jussa  coiunt. 
Est  iocus  insignis  regali  proximus  auiae, 

Fama  sui  late,  quae  Tocitalur  AquUf 
Marmore  praecinctus  lapidum,  sive  aggere  septus, 

Consitus  arboribus,  quo  viret  herba  recens. 
At  fluvius  roedinm  praelambit  gnrgite  lento  ; 

Hunc  volacres  variae  incolitantque  ferae. 
Quando  placel  regi,  paucis  cOmitantibns  illuc 

Yenandi  studio  saepius  ingreditur. 
Figere  cornigerom  praegrandia  corpora  ferro 

Cervorum^  aut  dammas  percutere,  atque  capras. 
Seu  glacie  stringente  solum  sub  temporc  bruroae 

Unguigcris  volucres  exagitare  capis  ^. 
<  Ergo  iiluc  veniunt  tremuli  Bero,  Sanilo  nec  non; 

Cornipedum  resident  corpora  magna  viri, 
Scuta  gerunt  dorso,  mauibusque  hastilia  portant, 

Exspectant  signom  regis  ab  arce  dari, 
Quos  sequitar  propius  regalis  turba  viroram, 

Regali  jussu  scuta  gerendo  simul, 
Ut  si  quis  socium  gladio  percusserit,  ^  illi 


'  A     More  pio  eripiant,  mortis  ab  ore  trahant. 

Mox  Gundoldus  adest, «  feretrum  de  more  pantam 

Duccre  postque  jubet,  ut  fuerat  solitus. 
Annultur  solio  :  mox  illi  bella  lacessunt 

Arte  nova  Francis  antea  nota  niinus. 
Et  jaciunt  hastas,  mucronibus  insuper  actis 

Prailia  tentabant  irrita  more  suo. 
Jam  Bero  figit  equum ,  gyros  dare  comipedes  '  mox 

Incipit,  atque  fugit  prata  per  ampla  celer. 
llle  sequi  simulat,  tandem  dimittit  habenas, 

Et  ferit  ense  :  ille  >  se  canit  esse  reum. 
Concurrunt  juvenes  validi,  fessumque  Beronem 

Eripiunt  morti  Caesareo  raonitu. 
Miratur  Gundoldus  enim,  feretnimque  remitUt 

Absque  onere  tectis,  venerat  unde,  suum. 
B  Caesar  ei  vitam  tribuit,  tribuilque  salutem, 

Et  miserans  ^  proprias  cessit  Iiabere  dapes. 
0  pielas  imoiensa  nimis !  peccamina  laxat, 

Cedit  opes,  vitam  cedit  habere  reis. 
Elaec  eadem  pietas  (posco,  atque  reposco  fidelis) 

Memet  ^  Pippino  reddat  opima  pio. 
Jam,  Benedicte  i ,  tnum  complesti  ex  ordine  cursum, 

Servastique  fidem,  Paulus  ut  ore  tonat. 
Munc  paradisiaca  residens  laetanter  in  aula 

iEquivocum  ^  sequeris,  quem  hic  imitatas  eras. 
Tertius  in  vestro  finem  tenet  ecce  libellus 

Momine,  ut  Ermoldi  ^  sis  memor  alme  tui. 


Hoc  est :  Indulgeo  vobis  ut,  dimissa  Franco- 
nim  consuetudine,  Golhorum  more  ccrlamen  inea- 
tis. 

^  Synodus  Ticinensis  anno  850,  canone  4  :  c  Non  G 
canibus,  aut  accipilribus,  vel  capis,  quos  vuigus  fal- 
cones  vocat,  per  se  ipsum  venationes  exerceat.  >  A 
capiendo  aves  ita  dicti  putantur.  Alia  exerapla  ag- 
glomerat  Du  Cangius  iu  Glossario  Latino.  Ac  pro- 
plerea  Gerricus  caph  pra^latust  cujus  est  mentio  in 
Yita  Ludovici  Pii  ad  annum  813  recte  slaluendus  est 
magnns  regiae  auL^e  fnlconarius,  Cerle  inter  regios 
minisleriales  Carolo  Magno  in  epislola  ad  Pippinum 
filium  falconarii  recensentur.  Eos  eliam  Hincmarus 
Rhemcnsis  niemoravit  inter  palatinas  dignitates  in 
lib.  de  Ordine  palaiii. 

^  Certaminis  hujus  descriptio  singularia  habet 
notUu  digna,  quae  apud  alios  eorum  temporum  scri- 
ptores  frustra  requiras. 

^  Qiiando  abrogari  omnino  olim  non  potuit  abo- 
niinandus  duelloruin  usus,  ea  taraen  perngere  in 
oonspectu  omnium  opus  eral;  ei  saltein  pieratcrn 
sapuit,  victos  plerumque  cripere  niorti.  At  sacculis 
proxime  lapsis  in  abdito  certi  atur,  ncque  pn^esto  JD 
erant  qui  victo  vitam  irapetrarent :  tam  longe  pro- 
ctsscrut  hiijusmodi  furor. 

«  Mos  atlenie  notandus,  iit  si  quis  in  certaninc 
caderct,  slatim  efferreliir.  Gr3li;je  sint  Mgeil;),  qui 
veterum  Rilus  nobis  eJisserit.  Id  autem  facere  Cun- 
dotdus  ille  fueral  solilus. 

'  Pro  cornipes» 

^  Id  est  Bero  comes.  Audi  Eginhardum  in  Annal. 
ad  annum  8i0  :   c  Bero  comes  Barcinonae,  qui  jam 


diu  fraudis  et  infidelitatis  a  vicinis  suis  insimulaba- 
tur,  cum  accusatore  suo  equestri  pugna  confligere 
conatus,  vincitur.  » 

i^  Iierum  Eginhardus :  c  Cumque  ut  reus  maje- 
statis  capitali  sententia  damnaretur,  parsum  est  ei 
misericordia  iinperatoris,  et  Rolhomagum  exsilio 
proscriplus  est.  i  Quare  cum  noster  ait,  illi  permis- 
sum  a  Ludovico  habere  proprias  dapes^  propria  tan- 
tum  bona  dimissa  ei  fuisse  intelligeudum  est,  non 
autem  Barcinonensem  praefecturam.  In  Vita  Ludo- 
vici  adannum  834  occurrit  Sanila  comes.  Veri  vide- 
tur  simile  eumdem  fuisse  atque  Berae  victorem, 
praemii  loco  dignitate  comitis  postea  auctum. 

i  Vide  Praefationem  meam  in  Nigelhim. 

i  Nempe  Benediclus  AnianensiSf  et  postea  Jnden- 
$is  abbas^  vir  sanctitate  morum  celeberrimus,  jam 
supra  a  Nigello  mcmoratus.  Eum  raors  in  ctjeium 
intulit  anno  8il ,  uli  ex  ejus  Vila  apud  Mabillonium, 
saeculi  iv  parte  i  Act.  Sanclor.  Benedictin.  Ac  proin- 
de  vidcs,  iSigello  chronologicum  ordiucm  servari  in 
hisce  narralionibiis. 

^  Hoc  est  Benedictumj  Occidentalium  monacho- 
rum  patriarchain,  queai  BeneJictus  Indensis  abbas 
virtuiibus  est  iinilaius.  Tiieoduifus  Aureliancnsis, 
Jib.  II ,  cap.  G,  ad  eumdeni  scribeii»,  ipsum  Casiuali 
Beuediclo  comparat  hisce  versibus  : 

Non  disles  meriio,  cnjus  non  nomiiie  distas  ; 

Nominis  el  merito  sors  beet  uiia  duos. 
Quod  luil  Ausouiis  neiiediclus  reclor  iu  aryis, 

lioc  iiiodo  lu  iu  oofttris  es,  Benedicie,  locis. 

1  Vide  Praefationem  meam. 


LIBER  QUARTUS. 


Gnra  pii  pasAim  giiscebat  deQiqiie  regiSy 


Francorumque  fldes  creverat  luque  pokMi. 

90 


m 


ERMOU)!  NIGELLl 


Undique  coUectim  gentes  populiqiie  'fluebant 

Ccrnere  Cbrislicolam  Cacsaiis  al<]iic  iiiJem  «. 
Gens  erat  iulerea,  anliquum  cui  periiJus  anguis 

Liquerat  errorem,  susluleralq\ie  Deum. 
Quae  pagana  diu  cultus  servabat  iniquos, 

Pro  Factore  colens  idola  vana  suo. 
Proque  Deo  Neptunus  erat,  Cbristi  retinebant 

Jupiter  orsa  locum,  cui  sacra  cuncta  dabant. 
Hic  populi  porro  velcri  cognounue  Deni  ^ 

Ante  vocabantur,  el  vocitanlur  adhuc. 
Nort  quoque  Francisco  dicuntur  nomiue  MatttU  c, 

Yeioces,  agiles,  armigerique  nimis. 
Ipse  quidem  populus  late  pernotus  habetur, 

Lintre  dapes  quaerit,  incolilaique  mare. 
Pulcher  adest  facie,  vultuque  statuque  decorus, 

Unde  genus  Fraucis  ^  adfore  fama  ^  referl. 
'Victus  amore  Dei,  gcnerisque  misertus  aviti, 

Tentat  et  hos  Csesar  lucrificare  Deo. 
Indoluitque  diu,  nullo  monitante,  perisse 

Tot  gentis  populos,  totque  gregcs  Domini. 
Gonsilio  accepto  quxril  quem  milieret  iiluo 

Quaerere  lucra  Dei  perdila  tania  diu. 
llittitur  ad  hoc  opus  Uhemensis  episcopus  Ebo  ' , 

Quo  facienle  queant  credere  ncmpe  Deo. 
Nam  Ludovicus  enim  puerum  nutrirat  eumdem. 


A     Ariibus  ingenuis  fecerat  esse  eatum. 
Hunc  ergo  alloquiiur  Caesar,  verbisque  ooruscat; 

Multa  canens  famnlo  dat  pia  jussa  suo. 
Ito  Sacer,  populum  blando  sermone  ferocem 

Compeliato  prius  tempore,  sive  modo« 
Est  Deus  in  coelo,  mundi  plasmator  et  omniSy 

Quidquid  rura  tenent,  quae  mare,  quapique  "polM. 
Fecerat  hic  hominem  primum,  noslrumque  paren- 

Iteai 

Praeposuit  tempis  ^  et  paradise  tuis» 
Ut  sibi  serviret  laetus  per  saecula  cuncta^ 

Ignarusque  mali,  dante  Creante,  foret. 
Sed  quia  peccavit,  cecidit  mox :  iode  nepotui 

Daemonis  invidia  mox  genus  omne  cadit. 
Crevit  at  inde  seges,  silvas  replevit  ct  arva, 
]^     Non  coluere  Deum,  sed  siraulacra  raanus. 
Diluvii  hos  rapidis  sepelivit  <ieuique  llu&tris  ^ , 

Ni  pia  quos  paucos  arca  redemit  aquis. 
Hinc  generosa  cohors  parvo  de  semine  crent, 

Unde  Deum  quidam  percoluere  suum. 
Gxtera  turba  quidem,  variis  infecta  veiieiuf, 

Avia  curva  petit,  idoia  sxva  coleoft. 
nie  iterum  miserans  Natuja  transmisit  ad  arva, 

Consortem  regui,  qui  teuei  alta  poli. 
Hic  homiai»  mortale  $uo  aociavit  hoRori; 


«  An  potius  Clirislicolum  atque  Coesaris  fidem  ? 

^  Id  est  Dani.  Eorum  regio  Germanice  Denmark^ 
ac  proindo.  eos  poeta  DenoSj  ut  adhuc  Germaui  lo- 
quuntur,  potius  quam  Danos  appellat. 

«  Scilicet  Nortmanni,  sive  ffordmanni,  olim  ap- 
pellati  quicunque  populi  ad  septehtriooem  Europx  p 
positi,  piraticani  exercenles  regna  Ffancorum  infe-  ^ 
slabnnt.  Regnante  Curolo  Magno  cmersit  hujusinodi 
pcstis.  Eos  vero  niudo  Danos,  modo  NorimannoSf 
appeltant  reliqui  corum  tentporuiti  scriptores. 

a  Clarissimns  Leibnitios  dissertaUo.  em  edidit  de 
origine  Francorum^  quam  postea  Joannes  Georgius 
Eccardus,  erudiiionc  sua  oplinie  hacteiius  de  re  pn- 
blica  ineritus,  auciiorem,  suisque  notis  illustratam 
recudllauno  17iO  ad  calccm  Legis  Salicie.  Conten- 
dit  ibi  Lcibnitius  Fraucos  origitiem  duxisse  c  ex 
Normannoruin  palria,  quo;  est  Dania  ab  antiquis 
appellata,  >  eosque  olim  irans  All»im  flitTium  couse- 
disse,  hxc  verba  mutuatus  ab  Auonymo  Havennaie, 
quein  edidere  Porchcronius  et  Groiiovius.  Verum 
non  ea  fortassis  esl  Anonymi  illius  antiquitas , 
quam  sibi  Leibnitius  persuasit;  et  exquirendnm  re- 
stat  num  is  ptanc  sit  Gtiido  Havcmias,  ex  cujus 
Cosmographia;  iihris  cxcerpla  cgo  oliui  legebam  in 
ms.  cotlice  billiollicca»  AmbrosiaiKB,  ubi  ejus  nomen 
aperte  ponitur,  alioquin  unlea  Uaphadi  Nolaterrano  D 
noiuin.  Nil  ego  hic  alQrinare  ausim;  nam  ex  iis  ox- 
cerptis,  parum  alioqui  ca>ligatis,  niulta  occnrrunt 
in  Anonyino  Havennate,  alia  vero  illic  minimc  re- 
perio,  qualia,  ut  exemplum  proferam,  snnt  quse  se- 
quuntur :  c  Deinde  urbs  Lyctia  Idomenei  regis,  de 
qua  Virgilius : 

Et  Siilentinos  obsedit  milile  campos 
Lyclius  Idomeoeus. 

De  hac  theatrum  taiuummodo,  cxtcris  moenibus 
solo  co£qualis,  olim  solfinni  sludio  coiidituui,  re- 
gtat.  in  cujus  jam  incolai  parvuiu,  peiie  lapsum, 
muiiicipiuin  sibiniet,  qiiod  noiiien  autiqiie  reservat, 
fecerc  culmiiie,  quol  ligurain  iiiaj^n^  urbis  quam 
eamiicm  uibciii  exprimili  In  bujiis  hi.l>iirbauH»  Hmiiu- 
menta  antiquorum  iniiomcra  suii  ijo  ex])osiia,  so- 
lido  sculpta  ccruunrtar  hpide.  Cui  coujuncta  civiias 


Rugae  dignoscitut*.  Ab  hac  utique  Hydrontom,  mut 
in  littore  et  portu  eifusdem  Lyctt3  sita  est  xxi  fere 
milliaria  siipputantur,  >  etc.  Komiuiiduro  quoque 
Beueventanum  principem  Brundusii  ei  Tarentl  poti- 
tum  scribit,  easqoe  ao  illo  urbes  sdto  sequatas  tra- 
dit. 

«  Non  nna  Anontml  Raventtatis  aucCorftate  usus 
est  supra  laudatus  Lelbnillus,  ut  antiquas  Franoo- 
ram  sedes  apud  Balticum  fretum  statuerel,  hed 
etiam  pocUe  nostri,  quem  nondum  editum  in  Gesa- 
rea  yindoboiieiisi  biblioiheca  viderat.  Ipsos  hosce 
versus  afTert  Leibnitius  suse  opinioni  conforiiies.  Et 
cert«)  tton  coutemnenda  fama^  quam  Nigellus  lantae 
vetostaiis  auctor  de  origine  Francorum  affert.  Infra 
ideni  poeta  scribit  Lui.ovicum  Plum,  misertum 
generis  nviti,  hoc  esl  Danorum,  adhucfalsonun  iiunii- 
num  cultui  adJictorum. 

^  Rhemensis  episcopus,  vir  iu  historia  ecdesit- 
stica  famosus,  tum  ob  praedicatam  inter  IkinonuB 
populos,  tunc  idolis  servientes,  Christi  fidem,  luai 
ob  turbas  deinde  ab  eo  inotas  in  Ludovicum  Piim 
Au^ustum.  Pagius,  Baronium  secutus,  £lM>iiis,  sive 
Ebbonis  missionem  collucat  ad  annum  8i3  eamque 
in  rciu  EgiiibarJi  vcrba  alTerl.  SedEgink».irdus  auoo 
Si^  scribit,  i  Ebbouem  Ahemorum  arcbiepiscopum, 
qui  consilio  inipfratoris,  el  Romani  poiiiificis  au- 
ctoritate,  pracdicandi  gralia  ad  terminos  Danonim 
accesserat,  et  aesiale  prseierita  miiltos  ex  eis  ad  i- 
dcm  venieutes  baptizaverat,  rogressuni  fuisse.  > 
Ergo  Ebboiiis  sacra  expedilio,  et  qux  bic  poela  no- 
slcr  atlcrt,  speciant  ad  annuin  8ii,  neque  corrigendi 
cum  Pagio,  sed  amplectendi  Aunales  Fuideiises, 
qui  ad  annum  82i  babent  ;  c  Ebo  Rhemorum  epi- 
scopus  genti  Nordmanuorum  evangeiizavit  verbum 
Dci.  I 

**  1  empe,  nmoBnissima  l  nessaHse  rcgi uncu la ,  apticl 
aniiq:ios  poelas  porquain  ctlebris.  Itaque  ad  sigiiiO- 
canduin  aincenuin  locuin  usi  sunt  subinde  ea  voce 
tiiii;oi'e>  poetJi 

^  Ex  Fcsio  accepit  Nlgellus,  scribcnte,  flnctut 
maris,  quaDUo  quiedcunt,  sive  maiacia  est,  fiuura 
appeiiari. 


esi 


DE  REBUS  GESTIS  LUDOVia  WI.  —  LIB.  IV. 


Delicto  primo  liberat  bic  homioem. 
Qiii  Diundum  salvare  yaleos  cum  Patre  potenter 

In  terris  voluit  pro  pietate  la^rl. 
In  cruee  confixua»  morti  se  tradkbt  ultroi 

Ut  sua  miiitibuB  regna  benigmi  daret. 
Hic  sedet  ad  PatrisWiatus  muuere  dextram« 

Invitat  famulos :  €urrite«  regaa  dabo. 
Hlc  jubet  electis  omnea  revocare  bideniesy 

Et  sacra  baptismi  munia  riie  dare. 
Non  aiiter  ccbU  quisquam  couscendet  in  aulami 

Ni  quae  jussit  agat  Fiiius  iUe  Dei. 
Scilicet  amissis  culturis  daemonis  alri, 

Mox  sacra  baplismi  munera  percipiat. 
Ad  banc,  Ebo,  fldem  gentem  revocare  studeto : 

Nostra  fides  hxc  eat,  bauc  colit  Ecclesia. 
Linquere  vana  decet :  sculptis  servire  metaliis 

Heu !  scelus  est  bomijai,  qui  ratione  viget. 
Jupiier,  aut  Neptunus  eos  ^  vei  quemque  sequuntur^ 

Quid  juval,  aut  mauibus  sculpla  metalla  suts? 
Yana  colunt  miseri,  surdis  mulisque  precantur* 

Daeroonibusque  litant  debila  danda  Deo. 
Non  pecudum  placare  Deum  fas  sanguine  DOStrQm : 

Pluris  amat  bominis  vola  benigna  pius. 
Jam  satis  errori  tenipus  tribuere  profano  : 

Cultibus  illicilis  cedere  tempus  adest. 
UlCima  bbentis  bos  jam  vocat  hora  diei, 

Yinetis  Domini  portio  resiat  adbuc. 
Otia  lenia  decct  jam  nunc  quoque  rumpere,  dumlox 

Alma  licet  homini  quaerere  dumque  Deum. 
Ne  nox  aira  cadens  miseros  comprendat  inertesy 

Tradat  et  ignicomis  ^  iUioo  rite  focis. 
Tu  sacer  Ebo  tamen  perleclis  accipe  biblis  f 

Testamenta  novi  dogmatis  ac  veteris. 
Hoc  de  fonle  sacro  Ter  pocuia  dulcia  primo, 

Quis  haustis  recoiant  dogmaia  vera  Dei. 
Aspera  dede  locis  mox  conveiiienlibus,  atque 

Nosse  qneaut  baclenus  orsa  coluut  ^. 
His  breviier  regem  noslris  de  parlibus  Ilerdolt  « 

Aggredere,  et  diclis  noslra  referio  sibi. 
Nos  pieiate  Dei  pariter  nosiraeque  fi.lei 

Dogmale  compuucii,  hspc  sibi  dicta  damua, 

Gousiliis  modo  si  mavult  parere  benignia, 

Suscipiat  nostra  pectore  verba  pio. 
Proh  dolor  !  acceleraos  errorem  lioqoat  avitQni 

Poscimua,  et  Chiisto  dat  pia  veia  fi*» 

•  Ita  in  mt»  codice.  AUU  viitAbnl^tpifmnii  nti- 
tur. 

^  Ila  in  ms. ;  ex  auo  vox  aliqua  intercidit :  Seoans 
est,  nosse  que  nt  falsn^  qtuv  hactenus-orsa  colunt, 

<"  Qiiero  infra  Herordum  et  Herotdum  appeUat, 
ea  tempestate  Danorum  regem. 

^  Novus  bic  Biiiannix  cismarinae  motus  spectat 
ad  annum  8^,  et  de  eo  ab  Eginhardo  (sive  quisquis 
ille  sit  cujus  Annales  Fraucorum  sub  Egiiihardi 
nomine  laudare  pergo)  li»c  inler  aiia  trwfttnlur  : 
«Jmperator  ad  Britannicam  expeditionem  per  se 
faeiendam  MMmo  Inteflto  Redonas  venit.  Et  inde  dt- 
viso  in  tres  paries  exercilu,  duahusque  partlbns 
filii»  anis  Pippino  el  Lndovico  Irndiiis,  Britanniam 
ingressus  tolain  fcrro  et  igue  vasiavit.  > 

*  Pippinum  siguificat  Ludovici  Pii  filiam,  et  tunc 


A  Offerat  atque  Deo  seroet  promptissimus  ipsumy 

Cujus  factura  esi,  quique  creavit  eum* 
Monstra  nefanda  procul,  seu  iupiier  borridxui  absitt 

NeptuDum  linquat,  Ecelesiamque  coiat. 
Dona  salutaris  capiat  de  fonie  sacrato, 

Atque  crucem  Christi  frontibns  opto  ferau 
Non  sua  regna  mihi  ut  cedant  hoc  consulo  credat, 

Sed  quo  plasma  Dei  luerificare  ^uearaL 
Si  cupii,  ad  nostras  concurrat  coociuu  areest 

Percipiat  vero  fonte  lavacra  Dei. 
Insuper  abiutus,  dapibusque  juvatus,  et  armiSf 

Mex  sua  regna  petens  vivat  amore  Dei. 
Haec  nos  vera  fides  divioi  jussa  Tonantis 

Dicere  quippe  monent,  quae  voio  perfieeie* 
Mox  jubet  Elonem  donari  nMiiiere  magno. 
B     Yade,  Deus  tecum,  indoperator  alt« 
Nuntius  ioterea  Brittonum  ^  a  parte  vebeUum 

Ecce  venit  solilo,  nuniia  Sffiva  refert. 
Scilicet  infectum  quod  nuper  CeBsar  ad  ilios 

Firmarai  pignus,  insuper  otqise  fidem. 
Acciiis  popuiis,  armis  quoque  riie  paratis 

UIuc  Cs^sar  ovans  concitus  ire  parat. 
Francia  cuncta  ruit,  veniunt  gentesque  sidMeCaB, 

Et,  Pippine  «,  tua  parte  venire  paraa. 
Divisit  populsm  terms  sub  partibiu  omoem 

Dttetoreacpie  Mil,  ordinat  et  proceres* 
Parlem  onam  «qaiToeo  '  beiti  ooamitlit,  el  um 

Matfridttm  i  aociat,  millia  molia  siiMl. 
Pippino  regi  bie  Heiistobarque,  potentei 

Junguntvr :  nomero  cntera  torba  earet. 
^  Agmen  ovans  Qsmr  medkHit  aibi  viiMlieat  ipse 

Belliger,  el  sapiens  ordiDe  belia  m&reis 

Hos  Lantpertus  ^  agit,  hos  ducit  fn  agmina  Matflrt^, 

Et,  Ludovtce  i  puer  bella  patema  geris. 
Pippin,  sive  sui,  et  Francorum  mixta  catervji 

Arma  feront,  vastant  ondique  gentis  honos. 
Caesar  agens  Francos,  per  calles  dirigit  amplos; 

Regmina  Briitonum  sic  peragrata  patent. 
fiuc  egomet  i  scutum  bumeris  ensemque  revinctum 

Gessi,  sed  ncmo  me  ferienie  dolet. 
Pippin  hoc  aspiciens  risit,  miraiur,  et  infit : 

Cede  armis,  fraier  :  Iitteram  amato  magis. 
Tunc  peragrant  agros,  silvas,  tremulasque  paludes^ 

Yastator  populus,  et  pecus  omne  perit. 
H  Ducuniur  capii  miseri,  moriuntur  et  armis; 

Aquitaniae  regem. 

'  Id  est  Lurlovico  fltio,  Bajoaris  regi. 

K  Quem  supra  adiiotavimtis  comitis  dignitate  Av- 
relianen^ibus  praefectum  fuisso. 

^  Nempe  Namnelensis  couies,  ut  supra  vidimus. 
PrsB  creieris  vero  detecti  coroiles  Aurelianensis  et 
Namnelensis  duces  belli ,  quod  uterque  sua  diiione 
Briiannis  conierminus  forei,  et  ulriusque  tuteba 
commendati  fuerant  ad  cam  partem  Francorum  U- 
miies. 

i  Is  erat  Lndovici  Pii  filius,  jam  anno  817  a  pa- 
tre  constitutus  rex  Bajoarix.  Lnm  quoqiie  expedi- 
tioni  Bniannf".T  anno  8ii  inierfuissc,  Eginhardua 
nupcr  nobis  indicavii. 

}  Yide  pnsfaiionem  Gentilotti  ac  meaq^  in  htmc 
scriptorem. 


Tandem  relliquise  Caesaris  arma  pelunt «. 
Caesar  Damque  duces  custodes  ponit  opimos , 

Si  cupiant,  nequeunt  bella  movere  magis. 
Ticlor  at  inde  pius  Ga^sar  remeavit,  et  omnes 

Yictores  Franci  mox  sua  tecta  peiunt. 
Ebo  sacer  dudum  Nortmannica  regna  peragrans, 

Munia  clara  dabat  nominis  apta  Dei. 
Jam  Herorde  i>  tuas  prscsul  pervenerat  arces, 

£t  tua  de  Christi  dogmaie  corda  replet. 
llle  Dei  monitis,  regis  quoque  credere  verbis 

Coeperat,  et  populum  praedicat  ipse  suum. 
Credo,  Sacer,  dictis  tantum  si  gesta  sequantur : 

Perge,  ait,  ad  regem  :  hsec  sibi  dicta  refer 
Gemere  namque  placet  Francorum  regna,  fldemque 

Gftsaris,  arma,  dapes,  Cbrisiicolumque  decus, 
Culturamque  Dei,  cui  servit  cuncta  potestas, 


ERMOLDI  NIYELLI  «4 

A     Tentat,  ut  illa  virum  tangit,  ut  ipse  cibum. 
Ut  Domino  veniente  tegunt  se  tegmine  ficus, 

Ut  pro  peccatis  jam  coiuere  solum. 
Frater  ob  invidiam  frairem  pro  munere  primo 

Perculit,  haud  gladio,  sed  maoibus  miseris. 
Inde  per  innumeros  pergit  pictura  sequaces, 

Ordine,  sive  modo  dogmata  prisca  refert. 
Utque  latex  totuni  merito  diffusus  in  orbem 

Crevit,  et  ad  finem  traxit  ut  omne  genus. 
Ut  miserante  Deo  paucos  subvexerat  arca, 

Et  corvi  meritum,  sive  columba  tuum. 
Inde  Abrahae,  sobolique  «  suae  pinguntur  et  acta, 

Joseph,  seu  fratrum,  et  Pharaonis  opus. 
Liberat  ut  populum  >Ogypto  jam  munere  Moses, 

Ut  perit  iEgyptus,  Israel  utque  meat. 
B  Et  lex  dante  Deo  geminis  descripta  tabellis. 


Ut  canis,  atque  fides  firmiter  alma  tenet. 
Tum  mihi  si  vester,  recinis  quem  dogmate,  Christus 

Cedat  opem  voti,  protinus  acta  dabo. 
Di  quoque  serventur,  quorum  sacravimus  aras, 

Usque  Dei  possim  visere  teropla  tui. 
Si  Deus  ille  tuus  npstris  praeferlur  honore, 

£t  valet  oranti  munera  plura  dare, 
Linquere  causa  monet,  Christo  parere  juvabit , 

Sculptaque  flammivomis  ferre  metalla  focis. 
Munera  ferrejubet,  donat  quoquemunere  Sacrum, 

Qualia  Denorum  rus  quoque  habere  valet. 
Ebo  redit  gaudens,  lucrisque  propbeta  futuris 

^stuat,  et  regi  vota  placenda  refert, 
Qualiter  Heroldus  Denorum  reclor  opimus 

Sacra  lavacra  Dei  suscipienda  petat. 
Caesar  at  deinde  pius  graies  persolvit  opimas 

Cunctipatri  Domino,  qui  dedit  omne  bonum. 
£t  jubet  extempio  imperii  per  jura  subacti 

Omnibus  obnixo  solvere  vota  Deo. 
Scilicet  ut  Cbrislus,  qui  mundum  sanguine  totum 

Salvavit,  redimat  hos  quoque  ab  hoste  malo. 
Engilin  ipse  pius  placido  tunc  tramite  heim  ^ 

Advolat  induperans  conjuge  cum  sobole. 
Est  locus  ilie  silus  rapidi  prope  Qumina  Rhenii 

Ornatus  variis  cultibus  el  dapibus. 
Quo  domus  alma  patet  centum  perfixa  columnis, 

Quo  reditus  varii,  tectaque  muitimoda. 
Mille  aditiis,  reditus,  millenaque  claustra  domorum, 

Acta  magisirorum  artiOcumque  nianu. 
Templa  Dei  summo  ^  constant  operata  metallo , 

iErati  postes,  aurea  osiiola. 
Indyta  gesta  Dei,  series  roemoranda  virorum, 
.  Pictura  insigni  quo  relegenda  patent. 
Ut  primo,  ponente  Deo,  pars  laeva  recenset, 

Incolitant  homines  te  paradise  novi. 
Inscia  corda  mali  serpens  ut  perfidns  Evae 

«  Hoc  est,  qui  a  ferro  et  vinculis  immunes  supeT' 
fuerant ,  Luaovici  Augusti  militibus  deditionem 
fecere. 

^  Idem,  quem  supra  vidimus,  Danorum  rex. 

^  Scilicet  Ingelheimum^  nuuc  palatinatus  Rhenani 
oppidum.  Ibi  palatium  nobile  a  Carolo  Maeno  oon- 
ditum ,  de  auo  Poela  Saxo  in  Annal.  Carou,  capite 
postremd^' 


Flumina  de  rupe,  deque  volucre  cibus. 
£t  promissadiu  quo  redditur  hospila  tellus, 

Ut  Jesus  populo  dux  bonus  exstiterat. 
Jamque  prophetarum ,  regum  praemagna  caterra 

Pingitur,  acta  simul  et  celebrata  nitenU 
Et  Davidis  opus,  Salomonis  et  acta  potentis , 

Templaque  divino  aedificata  opere. 
Inde  duces  populi  quales  quantique  fuere, 
*  Alque  sacerdotum  culmina  seu  procerum. 
Altera  pars  retinet  Christi  vitalia  gesta, 

Quae  terris  missus  a  Genitore  dedit. 
Angelus  ut  primo  Mariae  delapsus  ad  aiires, 

Utque  Maria  sonat :  Ecce  puella  Dei. 
Mascitur  ut  Christus,  sacHs  longe  ante  prophetis 

Notus,  et  e  pannis  volvitur  utque  Deus. 
Ut  pia  pastores  capiunt  mox  jussa  Tonantis, 

Cemere  moxque  Deum  quo  meruere  Magi. 
Ut  furit  Herodes,  Christum  succedere  credens, 

Perculit  ut  pueros  qui  meruere  mori. 
Ut  fugit  iEgypto  Josepb,  puerumque  reportat, 

Crevit  ut  ipse  puer,  subditus  utque  fuit. 
Ut  baptizari  voluit,  qui  venerat  omnes 

Sanguine  salvare,  qui  periere  diu. 
More  hominis  ut  tanta  tulit  jejunia  Christus, 

Ut  tentatorem  perculit  arte  suum. 
Ut  pia  per  mundum  docuitmox  muniiai  Patris, 

Reddidit  infirmis  munia  prisca  pius. 
Mortua  quin  etiam  ut  reparavit  corpora  vitae, 
p     Daemonis  arma  tulit,  expulit  utque  procaL 
Discipulo  ut'tradenie  fero,  saevoque  popelio 

More  hominis  voluit  ut  Deus  ipse  mori. 
Ut  surgens  propriis  apparuit  ipse  ministris , 

Utque  polos  palam  scandit,  et  arva  regit. 
His  est  aula  Dei  picturis  arte  referta, 

Pleniter  artifici  rite  polita  manu. 
Regia  namque  domus  late  persculpta  nitescit, 

iDgelenhein  dictns  locus  est,  ubl  oondidlt  aulan, 
JEhm  cui  vidit  nostra  parem  mtnime. 

Ejginhardus  non  longe  a  Mogutttiaco  villam  hanc  rfr- 
giam  statuit. 

d  Lubenter  scriberem««mmt;  atque  ita  a  poela 
scriptum  censeo. 

•  Restituerein  wboliique. 


d^s 


DE  REBUS  GESTIS 


Et  canit  ingenio  maxinoa  gcsta  virum. 
Cyri  gesta  canit,  necnon  et  tempore  Nini 

Prselia  multimoda,  duraque  facta  nimis. 
Ilic  videas  fluvio  regis  ssevire  furorem, 

Vindicat  ut  chari  denique  funus  equi. 
Dehinc  mulieris  ovans  infelix  prenderat  arva, 

Sanguiiiis  ntre  caput  ponitur  inde  suum. 
Impia  nec  Phalaris  reticenlur  gesta  nefandi, 

Utquc  truces  populos  hic  necat  arte  fera. 
Ut  Pyrirlas  «  ei  quidam  faber  seris  et  auri 

Jungitur,  et  Falari  cum  impietate  miser 
iEre  celer  taurum  nimlo  fabrivil  honore, 

Truderet  ut  hominis  quo  pia  membra  ferus. 
Moxque  tyrannus  eum  tauri  conclusit  in  alvo, 

Arsque  dedit  mortem  ut  artlGcique  suo. 
Romulus  et  Remus  Romge  ut  fundamina  pouunt^ 

Perculit  ut  fratrem  impius  ille  suum. 
Annibal  ut  bellis  semper  persuetus  iniquis, 

Lumine  privatus  ut  fuit  ipse  suo. 
Ut  quoque  Alexander  bello  sibi  vindicat  orbem, 

Ut  Romana  manus  crevit  et  usque  polum. 
Parte  alia  tecti  mirantur  gesta  paterna, 

Atque  piae  fidei  proximiora  magis. 
Caesareis  actis  Romanae  sedis  opimae 

Jnngun  tur  Franci,  gestaque  mira  simul. 
Const^nti  nus  uti  Romam  dimittit  amore, 

Constantinopolim  construit  ipse  sibi. 
Theodosius  felix  illuc  depictus  habetur, 

Actlspraeclaris  addita  gesta  suis 
Hinc  Carolus  ^  primus  Frisonum  Marte  magisler 

Pingitur,  et  secum  grandia  gesta  manus. 
Hinc,  Pippine,  micas,  Aquitanis  «  jura  remittens, 

Et  regno  socias,  Marte  favente,  tuo. 
Et  Carolus  ^  sapiens  vultus  praetendit  apertos, 

Ferlqtie  coronatum  stemmate  rite  caput. 
Hinc  Saxona  cohors  contra  stat,  praelia  tentati 

Ille  ferit,  domitat,  ad  sua  jura  trahit. 
His  aliisque  actis  clare  locus  ille  nitescit, 

Pascitur  et  visu,  cemere  quosque  juvat. 
Hlic  ergo  pius  Caesar  dat  jura  subactis, 

More  suo  regni  rite  revolvit  opus. 
Ecce  volant  cehtum  per  Rheni  flumina  pappes, 

Velaque  candidolis  consociata  modis, 
Denorum  populis  oneratae  munere,  necnon 

Heroldum  regcm  •  prima  carina  vehit, 
Te,  Ludovice,  petens.  Debetur  hoc  tibi  munus» 

Qui  facis  Ecclesiae  crescere  rite  decus. 
Jamque  propinquabant  ripae,  portumque  tenebant 

Caesar  ab  excelsa  haec  prospicil  arce  pius , 


LUDOVICI  PH.  —  LU).  IV.  m 

A  Matfridumque  jabet  juvennm  comitante  caterva». 

Ocins  occurrat  pro  pietate  viris. 
Miltit  equos  phaleris  multos  ostroque  paratos» 

Qui  revehant  homines  ad  sua  tecta  novos. 
Francisco  subvectus  equo  Heroldus  adibat, 

Conjux,  atque  domus  cuncta  venire  parat. 
Caesar  eum  gaudeos  ceisa  suscepit  ab  aula, ' 

Ordinat  expensas,  distribuitque  dapes. 
Heroldus  regem  acclinis  affatur  opimum, 

Incipit  ore  sua  vota  referre  prior : 
Caesar  opime,  tuas  quae  res  me  vexit  ad  arces» 

Meque,  domumque  meam,  et  genus  omne  slmnL 
Incipiam  narrare,  jubet  si  vestra  potestas, 

Caesareis  promptus  auribus,  atque  canam. 
Namque  diu  patrum  sectatus  jura  priorum, 
B     More  mei  generis  hactenus  usque  tuli, 
Et  mea  sacra  meis  semper  dis  atque  deabna 

Persolvi  supplex,  et  pia  vota  dedi. 
Scilicet  ut  horum  sufiragia  regna  paterna 

Servarent,  populum,  praedia,  sive  lares, 
Auferrentque  famem,  seu  noxia  cuncta  potenter 

Abslraherentque,  darenl  prospera  cuncta  suls. 
Ebo  sacer  vester  dudum  Nortmannica  rura 

Ingrediens,  aliter  praedicat,  atque  probat. 
Namque  canit  coeli  terraeque  marisque  creaniem 

Esse  Deum  verum,  quem  decet  omne  decus, 
Qui  geminos  homines  luli  de  foinite  primo 

Fecerat,  ande  genus  crevit  in  orbe  virom. 
llle  Deus  summus  Natum  Iransmisit  in  arva, 

De  cujus  latere  sanguis  et  unda  fluit. 
^  Haec  iavit '  mundum  miserans  mox  crimine  ab  omniy 

Atqne  renascenti  coelica  regna  dedit. 
Filius  ille  Dei  Cbristus  vocitatur  lesus, 

Cujus  cbrisma  beat  nunc  genus  omne  piom. 
Hanc  nisi  confessus  fuerit  quisque  esse  Tonantem, 

Et  pia  baptismi  munera  suscipiat, 
Tartarei  invitus  properabit  ad  ima  profundi, 

Quo  male  daemonibus,  consociandus  erit. 
Ast  qaicunque  cupit  coeli  conscendere  sedem, 

Quo  manet  omne  bonum,  et  procul  omne  malum 
Jam  fatealur,  eum  verum  esse  Deumque  hominem- 

[que, 

Expurget  nec  non  corpora  fonte  sacro. 
In  Patris,  et  Nati,  seu  nomine  Flarainis  almi 
|v     Membra  salutiferis  ter  quoque  mundet  aquls. 
Hic  Deus  est  unus,  quamvis  sint  nomina  trina, 

Par  honor  atque  decus  est,  fuit,  est,  quoque  eriU 
:      Caetera,  quae  manibus  constant  praeflcta,  metalia 

Idola  vana  vocat  praesal,  et  esse  nihil. 


*  Quem  PeriUum  alii  appellarunt. 

^  Scilicet  Mnrtellus,  avus  Caroli  Magni ,  et  ma- 
iordomus  Francise  :  is  nempe  ,  qui  Frisios  gentem 
durissimam  celebri  expeditione  prostravit,  suxque 
ditioni  aiijecit  anno  753  et  73i. 

^  fielluro  Aquitanicuin  pcr  annos  plures  Pippinum 
regem  exercuit,  eoque  vix  confecto,  naiurae  debi- 
tum  solvit. 

^  Id  est,  Magnus,  ex  bello  Saxonico  praecipue  cla- 
rus. 

.  ^  Tres  adventus  Heroldi  Danorum  regis  ad  Ludo- 
^m  Auffustimi  statuendi  sunt.  Primus  ad  annum 


814  spectat,  nt  infi*a  adnotabo.  Secundus  ab  Egin- 
hardo  aliisaue  chronologis  refertur  ad  annum  8i5, 
quo  is  arl  Ludovicum  accessit,  c  auxilium  petent 
contra  fllios  Godefridi,  qui  eum  patria  pellere  mina* 
banlur.  >  Tertius  vero  ad  annum  8S6,  quo,  ut  idem 
Eginhardus  scribit,  c  Heriboldus  cum  uxore  et  ma^ 
gna  Danorum  inultitudine  veiiiens,  Mogunciaci  apad 
Sanctum  Albanuin  baptizatus  est.  »  Poeta  noster 
pestreinum  hunc  Heroldi  adventum  agnovisse  vU 
delur. 
f  Scriptum  a  poeta  poiins  foerit,  hac  Mt. 


6S7  ERMoiJU  mmiA 

Htnc  mibi  Gaesar  amans  praesal  sanctissimus  Ebo 

Esse  iidem  yestram  ceosuit  ore  suo. 
Gujus  ego  exeroplo  verbis  recreatus  boneslis 

Credo  Deum  verum,  respuo  sculpla  niaiius. 
Idcirco  ad  veslrum  properavi  remige  regnum» 

Ut  mihi  vesira  fides  consociala  foret. 
Caesar  ad  haoc  :  Ilerolde,  lilu  qux  poscis  amico 

Rite  dabo,  el  grates  inde  rependo  Deo. 
Quo  miserante  diu  sectaius  jussa  celidri, 

Christicolam  tandem  poscis  adire  fidem. 
Ecce  parate»  jubet«  cuncii  coocurrite,  Csesar, 

HuBera  bsiptismi  rite  parate  decet  <t. 
Gandidolas  vestes  quales  gestare  decebit 

Ghristicoiis»  fonles,  cbrismata,  seu  latices. 
Ordine  bis  geslis,  sacris  quoque  rite  paratis» 

Gaesar  et  Heroldus  tecta  sacrata  petunt. 
Caesar  honore  Dei  Heroldum  suscepit  ab  undis  ^» 

Yestibus  albidulis  ornat  et  ipse  manu. 
Judith  ^  reginam  Heroldi  pulcbra  induperatrix 

Fonle  levat  sacro,  veslibus  alque  tegit. 
Hlutharius  Cxsar  Ludovici  (ilius  almi» 

H^x>ldi  natum  sustulil  a  latice. 
Regis  honoratos  proceres  relevantque  decorant, 

Ast  alios  plures  turba  levavit  aquis. 
0  Ludovice,  Deo  quantas  das  magne  catervas  l 

Quantus  odor  Christo  le  faciente  meat  I 
Haec  libi  lucra  diu,  princeps,  servata  mauebunt ; 

Abstrahis  ore  iupi,  qu:e  facis  esse  Dei. 
Vestibus  aibatus  Herold,  seu  corde  renatus» 

Jam  patris  esimii  candida  tecta  subit. 
CflBsar  ei  eelsus  praegrandia  munera  donat» 

Qualia  Franoorum  gignere  rura  valent 
Gonsertam  chlamydem  ^  gemmis  seu  murice  rubro„ 

Aureus  in  gyro  quam  quoque  iimbus  arat. 
DM  lateri  iasignem  Caesar,  quem  gesserat,  ensem, 

«  Fortasse,  parare  deceu 

^  Audi  Tbeganum  de  Gest.  Ludovici  Pii  :  c  Se« 
quenti,  ait,  anno  »  (id  est  826)  <  erat  in  palatio  In- 
gulenheim,  ei  ibi  ad  eum  venit  Eriolth  de  Dania, 
quem  Dominus  imperator  elevavit  de  fonte  baptis- 


e28 

A    Aurea  quem  comunt  cingula  rite  dau. 

Aurea  mox  geminos  constringunt  vincla  lacertos. 

Femora  gemmatu^  balleus  cjus  obit. 
Et  caput  insigni  donatur  rile  corona, 

Perstringunique  pedes  aurea  plectra  «  suos. 
Aurea  pcr  dorsum  resplendent  tegmina  latum, 

Ornanlurque  manus  tegmine  canlidulo. 
Munera  prxterea  matronae  regia  Judilh 

Congrua  namque  dedit,  gratificumque  decns. 
Scilicet  ex  auro  tunicam  gemmisque  rigentemy 

Gonficit  ast  qualem  arte  Hinerva  sua. 
Aurea  vitta  caput  gemmis  rediinita  coronaty 

Atque  munile  tegit  pectora  grande  nova. 
Fleiilis  obtorti  per  collum  it  circulus  auri, 

Arroillaeque  tenent  bracbia  femineae. 
B  Femora  lenta  tegunt  auro  gemmisque  peracta 

Cingula,  dorsa  tegit  aurea  cappa  suum. 
Nec  minus  interea  Hlutharius  ornat  amore 

Heroldi  natum  vestibus  aurigeris 
Gaelera  namque  cohors  Francisco  roore  paratar, 

Yestimenta  sibi  Gscsar  amore  dedit. 
Interea  missarum  aderant  jam  sacra  parata, 

More  vocat  signum  '  ad  culmina  ^  sacra  faoaunes. 
Tecta  nitent  vario  clero  repleta  corusco, 

Ordine  mirifico  vernat  amoena  domus. 
Turba  sacerdotum  Clementis  ^  dogmate  constat^ 

Levitaeque  micanl  ordine  namque  pii. 
Theuto  i  chorum  cleri  di:ponit  rite  canenturo, 

Adhallvitus  adest,  fertque  manu  fcrulam, 
Percutit  instantesque,  viam  compoiiit  honore 
^     Caesaris,  et  procerum,  conjugis,  et  sobolis. 
Atria  Cscsar  ovans  per  lata  petebat  in  aulam, 

Sedulus  officiis  adfore  saepe  sacris. 
RespIendens.auro  nimium  gemmisque  refulgens, 

Iniiixus  famulis  Ixtus  abibat  iter. 


tfnianis  (ii  enim  paria  habent,  quippe  ab  udo  Ibiita 
manantes),  Moguntise  apxid  Sanctum  Albanwn  ba" 
ptizatus  est  HerioUhus,  Ac  proinde  Mabittonins  in 
Annal.  Benedictm.  ad  annnm  8i6  veluli  rem  certam 
id  siatnit.  Et  quidem  eelebre  Cnit  nHMwistefium  San- 
cti  Alham  Mogunti;»  situm.  A(  noster  nihil  de  Mo- 
guntia,  nihil  de  S:mcti  Aibani  basilica  habel;  imo 
satis  aperte  rem  tradit  peroctam  in  pa|[0  Ingeiliei- 
mensi,  alque  adeo  in  magnifica  illa  basilica,  qaan 
ibidem  positam  Nigelliis  snpra  descripsit.  ^£e<|oe 
aliter  jscripsit  Theganns,  ut  nuper  \idimus.  Hisce 
duobus  scriptoribus  synchronis,  ac  potisslmum  Ni- 
fancti  Mauri,  eiimio  lilterarum  noslrorumque  tem-  0  gello,  qui  adeo  graphice  hapc  descriltit ,  e|fO  fiii- 


Et 


matis.  > 

^  Idem  habet  Theganus  addens  :  i  Lt  uxorenx 
e}us  elevavit  de  foute  domna  Judiih  Augusta.  »  Re^ 
liqua  spectaculi  tam  celebris  nobis  servavit  unus 
Ermoldus. 

^  Expendenda  haec  et  illustranda  relinqoo  clariss. 
viro  domiio  Bernardo  de  Montfaucon,ex  congregat. 


porum  omaaieato,  qui  nuper  Antiqiutatei  t  rancica$ 
oescribendas  suscepit, 

•  Arcus,  aut  pecten,  (^o  cytharoedorum  fides 
oulsantur.  Haec  germana  signiflcatio  vocis.  At  quid 
nic  significet,  aoa  facile  ostendas.  Sipootino  teste 
plectrum  quoque  interdum  est  appellaium  calcar 
emeim^  quod  olim  addebatur  galUs  gallinaceis  in- 
ler  se  pogaaturis  :  qui  mos  apud  Britannos  viget. 
Miua  ergo  calcaria  hic  innuuntur?  An  pro  plecira  le- 
fendam  flaia^  aut  aiiquid  aliud?  Calceamenta  hic 
iesignari  video,  quae  nioiiachus  Sangallensis  lib.  i, 
onp.  36,  Francorum  regibus  fuisse  [orinsecus  aurata 
•cribit. 

'  id  est,  campana.  Vide  Ducangium  iu  Glossario 
Latino,  ibique  aiia  veterum  exempla  coacervata. 

^  Hoc  est,  templum.  Sed  quodnam  hujusmorii 
tcmplum?  Si  fides  Astronomo  in  Vita  Luilovici  Pii, 
et  EginbardOy  atque  Annaiibuft  Fuldensibus  ac  Ber 


dcm  lib'*nlius  adhaererem.  Qni  enim  Eginh^rdo  Aih 
nnles  tribuuntur,  non  tam  rerlo  auciore  feruntnr 
nti  poema  qiiod  pne  manihiis  haberaus.  Atqne  haee 
scribo,  nisi  idem  fiierit  templam  Sanell  Alboai,  eC 
basilica  ingelfaeimensis.  Eginhardus  ipse  ad  aoiram 
787  leslis  est,  <  villam  quae  vocatur  Ingelbeim  sitam 
fuisse  in  suburbano  Moj^onliacensi.  > 

^  Pulo  Romani  ponlificis,  in  cujus  supposttitiis 
libris  plura  de  presbyleris  occiirruni.  Fortassis  et  in 
subsequente  versu  innuitur  Pius  alter  Romanus  pon- 
tirex,  ciii  diaconorum,  nescio  quo  bono  teste,  qiue- 
dam  insiitutio  tribaitiir. 

i  Aliquis  ex  palalinis  proceribns,  ntl  et  Adbal- 
vitus  subsequenter  pusitiis.  Circiler  ea  tempora  flo- 
ruit  Theoto,  qui  post  paucos  annos  CMncellarii  (!ig!  i- 
tate  illustrii,  aAhuc  in  diploinatis  Ludovici  Pii 
memoratur.  Fuil  et  Theolo  abbas  Majoris-Mima- 
sterii.  Sed  fortasse  neuter  ad  hunc  locum  pertiactf 


€89  D£  REBUS  GESTIS  LUPOVIGI  PII.  —  LIB.  lY. 

Hilduinus  «  habei  dextram,  Helisacharque  sinistrani  A  Mirantur  clerum,  mirantur  denique  templum, 


m 


Sustentat;  Gerung  ^  pergit  at  ipse  prior, 
Yirgam  more  gerit,  servans  vesiigia  regis, 

Aurea  cujus  babet  quippe  corona  caput. 
Hluthariusque  pius,  Heroldus  et  ipse  togatus 

Pone  sequuntur  eos,  muueribusque  micant. 
Anle  patrem  pulcher  Garolus<^  puer  inclytus  auro 

Lastus  abit,  plantis  marmora  pulsat  ovans. 
Judith  interea  regali  muncre  fulta 

Procedit,  renilens  munere  miriflco, 
Quam  proceres  gemini  summo  comitantur  honore, 

Matfridus  sive  huc  ^  consociando  gradum. 
Atque  coronati  •  dominam  venerantur  honestaiB ; 

Vestibus  auratis  celsus  uterque  micat. 
Heroldi  sequitur  propius  quam  denique  coAJux, 

Induperatricis  munera  '  laeta  pise. 
Et  Fridugisus  '  abit,  sequitur  qoem  discipulorQm 

Turba  sagax,  candens  vestibus,  alque  fide. 
Ordine  composiio  seqiiitur  dehinc  cxteic.a  pubes» 

Vestibus  ornala  muncre  Gaesareo. 
Gxsar  ut  ecclesiam  gressu  pervenit  honesto, 

Exposcit  votis  more  suo  Dominum. 
Mox  tuba  Tbeutonis  clare  dat  rite  boatum, 

Quam  sequitur  clerus  protinus  atque  chori. 
Hiratnr  Herold,  conjux  mirantur  et  omnes 

Proies,  et  socii  culmina  tanta  Dei, 

«  De  quo  supra  facta  mi  menito.  Tide  qaant«  in 
honore  esset  archicapellanft  di^Has,  qna  celebrls 
iste  abbas  tunc  in  aula  LQdovici  Pii  fruebatur.  De 
Helisachare  quoque  jam  supra  e{;imus. 

^  Fuit  is  summus  sacri  palatii  ostiarius.  Eo  titulo 
donatnr  a  Frothario  episcopo  Tullense  in  episi^.  2, 
apud  Duchesne,  tom.  11,  pa^.  712,  Script.  Francic. 
In  Vita  quoqiie  Ludovici  Pii  Astronomus  auctor  est 
ad  Annum  8^  Lotharium  a  palre  in  Italiam  mis- 
snm,  et  una  ciim  eo  Walam  monachum  affiDem  lU 
lius,  sed  et  GerufUium  oitiarium,  Scribendum  est 
Gerun^m ,  quem  etiam  ad  eumdem  annum  822 
Eginhardus  appellat  Gerungum  osiiariorum  magi- 
itrum. 

c  Quem  Calvnm  appellare  consuevimiis.  Filioft 
is  natu  minimus  Ludovici  Pii,  ex  imperalrice  Judi- 
tba  progeniius;  et  qiiidem  anno  826,  quando  iixc 
peracta  fuere,  pnerulus ;  quippe  Idibus  Junii  anno 
823  in  Incem  eiJitus. 

^  Gorriffo,  sive  Hug,  aut  eliam,  sive  Huc :  nam 

Bugo  et  liuco  apud  ^eiercs  ex  diversa  pronuntia- 

tione  occurrunt,  atqne  idem  nonien  sonaut.  Si  pro- 

ceres  geniini  comitabantur  Augustam,  ergo  pncler 

Matfridum  comitcm  Aurelimensem  alter  erat  me- 

morandus.  Is  auiem  fuit  Hugo,  ut  conjicio,  conies 

illp,  ciijus  filiam  Irminj^ardim  Lolbarius  Ludovici 

Pii  primogenitus  uxorem  duxeralanno  821.  In  Vita 

Ludovici  Pii  ad  annum  827  Ludovicus  ipse  Iradi- 

tur  misiss   Pippinum  iilium  oontra  Saraoenos,  i  si- 

mulque  inis:»os  ex  laiere  suo  Uugonem  cl  Matfri<lum 

cotniles.  >  Eii  ainbos  hosce  coaiites  cniijunctos  illic, 

pariierque  apii  1  poctain  nostriim  in  ista  soleinnilate 

conjunctos.  Et  ciim  coiistet  in  iiitpia  conjuratioiie 

adversus  ipsuni  Ludovicum  Augusluin  prunas  par- 

tes  sibi  sunipsissc  Hugonein  et  Matfriduin  coiniies « 

The^anus  vero  ab  Hugone  Loibarii  socero  jam  anno 

82!  jacta  semiiia  lanlu;  infldeliiatis,  scripserii,  su* 

peresi  ui  bic  iunui  iiilell  gunius  ip^uin  Hugoucm  Ir- 

nr«ngardis  AugusUe  pairein,  c  qui  eral  de  siirpe  cu- 

jtisdain  ducis  uoiuine  £.iiib,  i    uii  Theganus  pio- 
didit. 

•  Adnoiare  ne  pigeat,  cum  dicantur  ci  hi  ipsi  co- 


Atque  sacerdotes,  olTiciumque  pium. 

Regis  pnBcipue  mirantur  prasmia  magni, 

Imperiis  cujus  currere  tanta  vident. 
Dic ,  Herolde,  precor  jam  nunc,  quam  ploris  ama- 

[bis 

Gelse  fidem  regis,  an  tua  seulpCa  nequam  ? 
Ferque  fi»brita  focis  aari  argetitiqiie  metalia, 

Et  libi  aive  tuis  inde  paretur  honos. 

Si  fernim  fuerit,  fortassis  ad  arva  colenda 

SufTicit  et  cultros  inde  fabrire  Jube. 
Plus  tibi  vomer  opes  tellari  infixus  habebit, 

Quam  Deus  ille  tibi  conferat  arte  sua. 
Hic  Deus  est  venis,  Franci  quem,  Gaesar  et  ipse 
n     Rite  colnnt  volis :  hnnc  cole,  linqtte  Jovem. 
De  Jove  fac  ollas  ntgras,  furvosque  lebeles, 

Ignem  semper  ament,  auctor  ut  ipse  suus. 

Neptuno  fabricetur  aquse  gerulus  tibi  jure 
Urceus,  et  laiicum  semper  habebii  honos. 

Interea  reverenter  opes  parabantur  beriles, 
Atque  cibi  varii,  multimodumque  merum. 

Pistorum  Petrus  ^  hinc  princeps,  hiiic  Gunto  t  co- 

[quoram 
Accelerant,  mensas  ordine  more  parant. 

Gandida  praeponunt  niveis  mautelia  i  villis> 

mites  coronam  in  capite  gessisse,  diversam  quidem 
ab  imperiali,  sed  tamen  insignia  decoris  signnm. 
Apud  Gontinuatorem  Aimoini  occurrit  Roso  corona 
ducali  ornatus,  Goronam  comitum  nescio  an  auis- 
Q  quam  veientm  memorarit.  Hi  tamcn  Marchtonis 
etiam  munere,  Ucei  nondam  noaine,  frnebantur.  In 
Magna  Britannia  adhuc  perdurat  ejusnaodi  coronarum 
constieludo,  cum  inauguratio  regis  pcragitur. 

'  Lego  munere,  • 

<  Quem  supra  vidimns  cancellarium  Ludovici  Pii 
simulque  abbatem  monasierii  Turonensis  Sa&cii 
Mariini. 

^  Hic  appellatur  pistorum  princeps  :  qnae  dignitas 
fn  anla  regnm  Franciie  oliin  qnoqoe  vigtiil.  Sa^cuHs 
subseauentiims  mngnns  pisfar  aut,  magister  paneta-' 
rius  Francia*  appeliubaiur,  qui  hiuu^odi  oflicio 
praefecius  eral. 

t  Hic  vero  coquornm  princeps  dicitiir.  El  h.i*c  al- 
tera  fuii  in  puhitio  Francorum  reguin  illuslris  di- 
gnilas.  A  Tbeortulfo  Aurflianense  lib.  ui  Garminum 
exbil)etur  ex  hisce  pncfectls  coquiuari^  rei  uuuSy 
coquorum  vallatus  cun^is  : 

Prudeoter  qui  cuncta  gereas,  epula«que  dapesque 
Regis  bouuratuin  deieral  aule  tbronuin. 

Ab  Herimanno  quoque  in  lib.  de  Restaurat.  S.  Nar- 
tini  Tornac,  in  Spicil.  Dacher.  Ftilclierus  episco* 
pus  dicilur  filius  principis  cocorum  regis  Frandce, 

i  Quanquam  vulgo  scribere  soieamus  m/inff /ia,  at- 
tamcn,  uti  jani  Dausqnius  in  Orihographia  inonuic» 
anliquissiiiius  Yirgilii  codex  Vaticaims,  aliique  ve- 
tiisli  codices  halieni  manielia,  Hic  peregrtnum  for* 
tasse  iibi  \ideaHiur  manteiia  isla  vHiis  itttvM,  hoc 
esi  pilosa,  adbibila  in  meudis.  Verum  poeia  itoster 
erudiiam  bic  agil,  mutiiaius  eanl  dicendi  Ibrmam  k 
Yirgilio,  aut  ab  Ovidio  apud  quos 

....  tonsisqne  reninl  inantelia  villis. 
£t .     .     .     :  villismdnlele  suluiis. 

Anctor  vero  Servius  es',  niajores  mappas  villos  ha- 
buis-e.  Ita  apuJ  Roinauos  :  num  et.  apad  Francos, 
aii  vcro  hic  versus  graiia  dicatur,  aiiorum  esto  jiMti'* 
CAum« 


e 


651  ERHOLDI  NIGELLI 

Mannoreo  >  disco  disposnere  dapes. 
Hic  Gererera  solitas,  hic  camea  dona  ministrat. 

Aurea  per  discum  vasa  sedere  vides. 
Nec  minus  Otho  ^  puer  pincernis   imperat  ardenSi 

Praeparat  et  Bacchi  munera  lenta  meri. 
Gultihus  almiflcis  transactis  rite  verenter, 

.Yenerat  unde  prius,  Gaesar  ahire  parat 
Aureus ;  et  conjux,  proles,  auratus  et  oronis 

G(Plus  abit,  clerus  denique  candidolus. 
Inde  pius  moderando  gradum  pervenit  in  sedes, 

Quo  sibi  Gaesareo  morc  paranlur  opes. 
Discubuit  laetus  lateri  Judith  quoqne  pulchra, 

Jussa,  sed  et  regis  basiat  ^  ore  genu. 
Hlutarius  Gaesar,  nec  non  Heroldus  et  hospes 

Parte  sua  resident,  rege  jubenle,  ihoro. 
Miranlurque  dapes  Deni,  miranturet  arma 

Gsesaris,  et  famulos,  et  puerile  ^  decus. 
nie  dies  laetus  Francis  Denisque  renatis 

Namque  fuit  merito,  post  recolendus  erit. 
Alter  namque  dies  primo  veniebat  Eoo, 

Gedunt  asira  polo,  sole  calescit  humus. 
Yenatum  ire  parat  Gaesar,  Francique  solentes, 

Ei  secum  Heroldum  Gaesar  abire  jubet. 
Insula  propter  adest  Rheni  quoque  gnrgite  cincta, 

Quo  viretherba  recens,  est  nemusumbriferum. 
Illuc  quippe  ferae  multse  yariaeque  fuerunt, 

Et  late  silvis  turba  jacebat  iners. 
Hanc  quoque  complerunt  venantum  hinc  inde  ma- 

[nipli, 

Atque  molossorum  magna  caterva  simuL 
Gaesar  veloci  residens  terit  arva  caballo, 

lYito  «  pharetratus  cui  comes  ibat  equo. 
Plurima  turba  fluit  juvenum,  nec  non  puerorum, 

Inter  Hlutarius  quos  celer  ibat  equo. 
Atque  simul  Deni,  nec  non  Heroldus  et  hospes, 

Spectandi  studio  huc  quoque  laetus  adest. 
Jam  pia  scandit  equum  Judith  pulcherrima  conjux 

Gaesaris,  ornau,  comptaque  mirifice. 
Quam  prooeres  summi  dominam,  seu  turba  poten* 

[tum 


63t 

A     Praelerit '  et  sequitur  regis  honore  pii. 
Jam  nemus  omne  sonat  crebris  latratibus  ietus, 

Hinc  hominum  voces,  hinc  tuba  crebra  foril ; 
Dissiliuntque  ferae,  fugiuntque  per  aspera  dumi. 

Nec  fuga  subsidio,  nec  nemus  cstque  latex, 
Inter  cornigeros  cecidit  quoque  damula  c^rvos. 

Dentifer  ipse  cadit  cuspide  fixus  aper. 
Gaesar  Isptus  enim  dat  corpora  multa  feraruai 

Ipse  neci,  propria  pcrculit  atque  manu. 
Hlutariusque  celer  florens,  fretusque  juventa 

Percutit  ursorum  corpora  multa  manu. 
Gaetera  turba  virum  passim  per  prata  trucidat 

Diversi  generis  multimodafque  feras. 
Forte  canum  infestante  fugit  damella  caterva 

Per  nemus  umbriferum,  perque  salicta  salil. 
-^  Ecce  locum,  quo  turba  potens,  et  Gaesara  >  Judith, 

Gonstiterant,  Garolus  ^  cum  quibus  ipse  puer. 
Praeterit  instanter ;  pedibus  spes  constat  in  ipsis ; 

Ni  fuga  subsidium  conferat,  ecce  perit. 
Quam  puer  aspiciens  Garolus  cupit  ecce  parentis 

More  sequi,  precibus  postulat  acer  equum. 
i  Arma  rogat  cupidus,  pharetram,  celeresque  sa- 

[gittas, 

Et  cupit  ire  sequax,  ut  pater  ipse  solet 
Ingeminatque  preces  precibus ;  sed  pulchra  crea- 

[trix 

Ire  vetat,  voto  nec  dat  habere  viam. 
Ni  paedagogus  eum  teneat,  materque  volentem, 

More  puer  pueri  jam  volet  ire  pedes. 
Pergunt  ast  alii  Juvenes,  capiuntque  fugacem 
^     Bestiolam,  illaesam  mox  puero  revehunt. 
Arma  aevo  tenero  tunc  convenientia  sumit, 

Percnlit  atque  ferae  terga  tremenda  puer. 
Hunc  puerile  decus  hinc  inde  frequentat  et  ambit» 

Hunc  patris  virtns,  nomen  et  omat  avi. 
Qualis  Apollo  micat  gradiens  per  culmina  Deli, 

Latonae  matri  gaudia  magna  ferens. 
Jam  pater  eximius  Gaesar,  seu  caetera  pubes 

Yenatu  gravidi  tecta  subire  parant. 
Sed  tamen  in  medio  nemoris  viridantia  daustra 


*  Nota  veterum  Francorum  mores. 

^  Intpr  palatinas  dignitates  olim  quoqne  ista  fuit. 
Qui  ea  donati  erant,  buticularii  ab  Hincmaro  aliis- 
que  eonim  temporum  scripforibus  appellantur ;  unde 
nostrum  bouigfiere,  Hermelandus  abbas  in  ejus  \iia 


pnefectum  arbitror,  quae  dignitas  in  palatio  recnm 
Franconim  inter  primas  annumerata  olim  fuit, 
Hincmaro  teste  in  lib.  de  Ord.  palatii.  Venatores 
etiam  inter  suos  ministeriales  recenset  Garolns  Ma- 
gnus  in  epistola  quae  edtln  est  inter  le^es  Lango* 


apud  Mabillonium  dicitnr  primo  constitutus  a  rese  Ti  bardicas  parte  ii  tomi  I  Golleclionis  binus.  Girciter 

_„• -• •■Tij-  rw • .      r^t ??_  *^ 4—.«^ n^»..^^^     Wij^ -:-.^   r'..:j^^^^    ^^t 


princeps  pincernarum,  Yide  Ducangium  in  Glossario 
Latino. 

c  Supra  vidimus,  proceres  quosdam  non  ad  pe- 
des,  sed  ad  genu  imperatoris  osculandum  accessisse. 
Nunc  animadversione  ac  stiipore  dignum,  tunc 
ipsis  imperatorum  sive  regum  Francorum  uxoribus 
in  more  fuisse,  deosculari  genua  proprii  viri.  Immu- 
taia  tempora  sunt,  immutaii  et  mores. 

^  Pro  pueris^  quos  nenipenunc  poggi  appellamus. 
Neque  enim  dubito  quin  regibus  et  imperaioribus 
olim  quocjue  forent  pueri  honorarii  ad  eonim  servi- 
tia  ascili.  Qui  nutri*i_  in  aiila  regia  dicebantur,  ii 
prxcipue  ex  eorum  numero  fuerint.  Supra  in  iib.  ii 
occurrit  etiam 

WasGonum  principis,  Caroli  nutrimine  fretos.-i 

Infra  bis  recurrit  idem  puerile  decus, 
•  Idem  est  ac  Wido  et  Guido.   Hunc  venationi 


ea  tempora  flortiere  Widones,  sive  Cuidones^  sed 
incertuin  an  aliquid  commune  cum  islo  habue- 
rint. 

f  Hoc  est,  prrpcedit. 

s  Nimia  hsec  licentia,  bone  Nigelle.  Nempe  C<f- 
sera  pn»  uxor  Gjrsaris,  seu  Gsesarea.  In  Historia 
Miscella,  Ca*sara  uxor  Persici  regis  memoratiir. 

b  Luflovici  Pii  ei  Judithae  Augustae  filius.  Cahum 
appellare  consuevimus. 

i  Acta  haec  sunt  anno  8i6.  Garolus  autem  in  In- 
cem  editus  fuerai  anno  8i5,  ac  proin  te  tunc  vix 
quadrimus.  Quin  piierutus  arma  petierit,  et  feram 
insequi  excupierit,  negarc  nolim ;  at  simul  feren- 
dum,  poeUim  nostrum  hic  blandiri,  ac  dulcia  dicere 
Judithie  AiigusUe,  ut  per  eam  quoqiie  ab  exsilio  li- 
bcretur,  ntque  iu  gratiam  Ludovici  restituator.  Legt 
quae  sequunlur. 


m 


DE  REBUS  GESTIS  LUDOVIQ  PH.  —  LIB.  IV. 


9U 


Jodith  pradeni«r  construit,  atque  tegit 
VimJne  praera^,  iiec  non  et  tonsiie  buxo, 

Palleolls  cingit,  linteolisque  tegit, 
Atque  pio  regi  viridanti  ruris  in  herba 

Ipsa  sedile  parat,  ordinat  atque  dapes. 
Mox  manibus  iolis  Cscsar,  seu  pulchra  jugalis 

Aurato  ecoe  thoro  discubuere  simul. 
Hlutbarius  pulcher,  HerolJus  et  hospes  amatus 

Accumbunt  mens%,  rege  jubente  pio. 
Gxtera  gramineo  residet  nam  rure  juventus, 

Per  nemus  umbriferum  corpora  lassa  fovet. 
Pinguia  tosta  ferunt  juvenes  mox  exta  ferarum ; 

Caesareis  dapibus  mixta  ferina  coit. 
Aufugit  acta  fames  dapibus ;  dant  pocula  buccis, 

Pellitur  alque  sitis  ipsa  liquore  pio. 
LaetiGcalque  bonus  mox  pectora  foriia  Bacchus. 

Laetanler  repetunt  aulica  tecta  viri. 
Aulai  ut  venere,  fovent  mox  corda  >  Lyaeo, 

Et  vespertinis  pergitur  oiBciis  ^. 
His  quoque  transaciis  solite  digneque  verenter, 

Inde  palatinas  jam  subiere  domus. 
Ecce  manus  juvenum,  venatus  munera  toUens, 

Molia  fluit,  cupiens  regis  adesse  oculis. 
Millia  cervorum  prxgrandia  cornua  necnon 

Ursorum  referunt  tergora,  seu  capita. 
Pfairima  setigerum  revehunt  et  corpora  aproram, 

Capreolos,  damas  fert  pueriie  decus. 
nie  pius  praedam  famulos  partitus  in  omnes 

More  suo,  clero  pars  quoque  magna  cadit. 
Interea  Heroldus  cum  talia  cerneret  hospes, 

MolCimoda  versat  pectore  consilia. 
Regia  jura  videns,  siupet  imperiumque  fidemqae» 

Officiumque  Dei  currere  jure  suo. 
Sed  tandem  incertos  tergit  de  pectore  rootus, 

Consiliumque  capit,  quod  Deus  ipse  dedit. 
Ecce  fide  pienus,  regi  haec  quoque  verba  profatur, 

Sponte  sua  veniens  procidit  ante  pedes. 
Caesar  opime,  Dei  cultor,  rectorque  tuorum, 

Quos  tibi  cunctipotens  contulit  alme  Deus. 

*  Frequens  menlio  Bacchi  et  Lyaei  apud  nostnim 
Nigellum.  Ad  haec  animum  adverte,  ne  tempora  no- 
stra  incuses,  quasi  olim  temperanlia  meusis  asside- 
ret,  nunc  autem  inde  exclusam  non  raro  se  doieat. 

b  Sciiicet  ad  vespertinum  ofiicium,  quod  per  cle- 
nim  in  teniplo  decantabatur. 

«  Manibus  junciis  se  tradere  alicui,  f  st  ei  fideli- 
tatem,  subjectionemque  juramento  praestito.poUiceri. 
Heroldum  se  ac  regnuni  Daniae  supposuisse  Ludo- 
vico  Augiisto,  in  annalilus  eorum  temporum  non 
reperio.  JSam  quoJ  in  Viia  ejusdem  imperatoris 
Astronomus  scribit  ad  annum  814  :  i  Heriulilus,  ad 
quem  summa  regni  Danorum  pertinere  videbatur, 
et  qui  prideni  a  fiiii»  Godefridi  regoo  pulsus  fuerat, 
ad  imperalorem  Ludovicum  confugium  fedt,  et 
juxla  moreni  Francorum  manibus  iilius  se  tradidil ;  i 
non  satis  aperte  rem  firmat ;  est  enim  verborum 
sensus  dubius,  pro  quibus  Eginhardus  habet :  <  et 
se  ih  nianus  illius  co.nniendavit.  i  Atlamen  tantam 
Nigello  nostro  auctoritaiem  esse  futuram  arbitror, 
ut  rem  ab  eo  aperiissime  narratam  amplius  negare 
nemo  vt*lit.  .Ac  proinde  emendaudus  Hermannus 
Conringius,  qui  Ub.  i,  c:ip.  4,  de  Finib.  iinp.  Ger- 
man.,  conteudit,  nequaquam  sub  Ludovico  Pio 
translalam  fuisse  Dauiam  io  jas  imperii,  quanquam 


A  Cemo  quod  insignis,  patiens,  fortisque,  pivsqoe, 

Arniiger,  et  clemens  sis»  tribuente  Deo. 
Dives  opum  nimiiim,  necnon  largitor  egeotom, 

Biandus  subjectis,  atque  quietus  ades. 
Omnia  virtutum  video  tibi  credila,  Csr^sar  * 

Flumina,  sidereo  pectora  rore  madent, 
Colla  Jugo  Christi  en  monitaus  mea  vestra  snbegit 

Snasio,  et  aeternis  traxit  ab  usque  focis. 
Deque  errore  malo  meineti|ue  domumque  sabactam 

Abstulit,  et  vero  pectora  fonte  replet. 
Insuper  en  donis  variisque  juvatus,  et  armis, 

Corde  Deo  plenus,  corpus  abundat  ope. 
Talia  quis  faceret,  ni  Christi  ignitus  amore 

Ingratae  plebi  munia  tanta  ferens  ? 
Credo  quidem,  in  terris  vos  nunc  caput  esse  bono» 
B  [rum, 

Christicolum  imperii  rite  tenere  decus. 
Idola  cuncta  mihl  ut  cedunt  pro  nomine  Christi, 

Sicque  potestates  nomine  quippe  tuo. 
Cedat  jamque  potens  antiqui  gloria  saecli, 

Dum  viget  imperium,  dante  Tonante,  tuum. 
Forte  aliquis  aequandus  erat  tibi  munere  et  armis  • 

Praecellis  cunctos  sed  quoque  amore  Dei. 
Sed  quid  agam  jam  jam  ?  cur  me  mea  verba  retar- 

[dant  ? 

Et  sermone  brevi  prodere  tanta  volo. 
Max  manibus  junctis  regi  se  tradidit  ultro  «» 

Et  secum  regnum,  quod  sibi  jure  fuit. 
Suscipe,  Caesar,  ait,  me,  nec  non  regna  subacta  : 

Sponte  tuis  memet  confero  servitiis. 

Caesar  at  ipse  manus  manibus  ^  suscepit  honestis : 

Junguntur  Francis  Denica  regna  piis. 
Mox  quoque  C<aesar  ovans  Francisco  more  vetemo  • 

Dat  sibi  equum,  nec  non,  ut  solet ,  arma  '  simal 
Fesla  dies  iterum  surgit  renovata  nitescens» 

Francis  et  Denis  concelebrata  micat. 
Interea  Caesar  Heroldum  jamque  fidelem 

Munere  donat  opum  pro  pietate  sua. 
nUus  ast  propter  tribuit  sibi  ^  praeUa  fines, 

Ludovicus  Hambnrgensem  episcopatum  super  Da- 
niam  quoque  instituerit ;  sed  id  primum  facluro  sub 
Henrico  I  Ancupe  Germaniae  rege.  Abiit  quidem 
brevi  leves  in  auras  Heroldi  fides  ;  attamen  ab  eo 
datam  credere  cogimur. 

^  Quo  ritu  jurantis  sacramentum  a  recipiente  ra- 
|v  tum  habebatiir.  Res  nota  eruditis,  ac  propterea 
^  mihi  non  illustranda. 

« Heus !  bone  Hermolde,  aliud  est  veterno^  aUud 
vetusto,  ijuod  unum  dicere  voluisti. 

'  Et  hic  veterum  Francorum  mos  animadverten- 
dus.  Cum  qois  sua  regi  subjiciebai,  fidelitatem  ei 
sai-Tumento  obstringens ,  vicissim  et  rex  illi  dona 
confcrehat,  equum  praecipue  et  arma.  Uno  exempio 
contentusero.  Fredegarii  Continuator  ad  annum  7fi4 
biec  hal)et :  c  Remistanus  ad  regem  veniens,  sacra* 
menta  mutta  et  fidem  praedicto  regi  Pippino  pro- 
misit,  ut  semper  fidelis  tam  prsedicto  regi,  quain  et 
filiis  suis  esse  deheret.  Rex  vero  in  suain  diiionem 
eum  rccepit,  et  mulla  miioera  auri  et  argenti,  et  pre- 
liosa  vestimenta,  equos  et  arma  largiendo  eum  di- 
tavit   I 

^  Sensiis  pnnim  perspicuus.  Incertnm  num  signi- 
ficet :  tribuii  sibi  fines ,  id  est  regionem  contermi- 
nam  Datiico  regno,  prapter  illius  praeUa^  hoc  est  eo 


EEMOLDI 

£l  toca  YiDilm,  miiUimodasqiie  dq^s.  A 

Ofliciiqoe  Dei  cuUom  qoo  rite  peroinel, 

Dal  aitai  CKSir  adhuc  omnia  vasa  poteiis. 
drdiAibus  vero  dal  veslimeDia  sacralis, 

Datque  saoerdolea ,  oaikolicosqoe  lil>roa. 
Illuc  et  moDaolKW  *  mittii  miseraado  voientea, 

Qni  revebant  pdpnlM  ad  pia  regna  poli. 
Munera  quaata  qnidem,  seo  qualia  donai  babenda, 

logemttm  vineuat  exsuperaiHqiie  meioa. 
Interea  naut»,  pelagi  qui  pignora  norant, 

Stipe  raiea  oneranl»  regiftcisqiie  eilMe. 
Et  jam  vela  vocant  aur»,  veQUiaque  morantes 

Arguit,  atque  kjremia  signa  tremenda  Mnet. 
Navibus  xquatis  tandem*  veliaque  novatis 

Qtm  lieitn  ^  Herotdns  intral  honare  ratem 
Filina,  atque  nepos  ipsius  regis  in  aula  B 

Excubiis  •  vigilant ,  Francica  jiMra  colonl. 
Heroldua  dapibua  variisque  referlut  et  armis 

Per  mare  fluctivagum  propria  regna  ^  petit. 
Haec  Hiodowioe  Deo  das  le  qiioque  iucra  potently 

Et  soeiaa  regnis  incljU  regna  tuis. 
Arma  palrum»  nuik>  qu3&  non  vahiere  duellOn, 

Spoute  sua,  eapere,  te  moda  regna  peiuiil. 

quod  seditiones  hactenus  contra  ipsum  Heroldnm 
in  regno  illius  viguisseiit,  et  adhuc  vigerent ;  an  po- 
lius  pr^Fmta,  q«am  ^ralia  legendum  sit ;  quse  dona 
ei  Ludovicoa  eontideril  ffr^pUr^  id  est  juxla,  aett 
prope  fine9  Danio'..  Germanum  seosum  nos  Eginhar- 
dus  docebit  In  Annal.  ad  annum  826,  ubi  scrit)it» 
HeroMum  t  per  Frtsiam  qna  venerat  via  >  reverstim 
fuisse. « In  quaprovindacomiiatitt,  qui  Rhiustri  vo- 
calur,  ei  datus  est,  ut  in  eubi  se  cum  rebus  suis,  si  G 
neeessitas  exigeret ,  recipere  potuisset.  »  Paria  ha- 
bent  et  alii  Franeoram  annales,  vli  el  Aslronomus 
iii  Vila  Ludevici. 

•  Ac  pnecipue  Anscharium,  gentium  septentrio- 
nalium  apostolum,  ac  deinde  primum  Ilamioabur- 
gensem,  ae  posiea  Bremensem  episcopum ,  virum 
sanctitate  vUm  ehiram,  cigua  Viiam  habes  apud 
BoUandum  in  A(H.  sanctor.  ad  diem  3  Februarii. 

^  Id  est  Ucenlia  sive  venia  ei  ab  Augusto  facta 
discedendi :  qua  voce  poeta  nostcr  supra  quoque  est 
usus. 

«  Nempe  hi  obsides  ab  Heroldo  rege  apud  Ludo- 
vicwn  dimisai  in  pigiiua  dat»  iidei. 

d  Potiit  quidem  sua  regna  :  veram  ikmi  mullo 
posi  GbristJNiiia  religioAe  ejimta  rursua  ad  pi^tsii^ 
nam  siwersliiionem  tranaiil.  Saio  Grammaiieua 
lib.  IX  Historix  Danic;»,  inter  lol  fabulas  Romanen- 
sea»  quibuft  narr^tionem  auam  saiuravil ,  Heroldi 
lamen  c<Hiver«ioiiem  ad  Chrisii  liJe m^  Ludovico  Pio  J} 
iustante,  agnovit.  Turo  adilit,  ab  eo  primum  delubra 
diruta ,  viciimarios  proscriptob ;  sed  deinde  is  a 
Regnero  pulsus,  <  fertunam  ad  sacriiegiuro  iranstu- 
\\U  Nam  ul  praHiipuum  inclioaue  religionis  speci- 
men,  ita  primum  negiecl»  apectaeulum  fuii,  aique 
e%  aplendido  saocUlatia  auclore »  infamis  ^usdem 
deaerior  evaait.  i 

•  Miraiiilis  adeo  visua  esl  olim  Francis  primus 
organorum  musieorum  in  Fraiiciam  invectorum 
aspeotuSf  ul  rem  veiuii  sia|[uiarem  posteris  proden- 
dam  censucrint.  In  veiustisaimi%  eorum  AnnaUiius 
tom.  U  Du-Cbv^:di,  pag.  4  et  8,  ad  aunum  757  adiio- 
tatur.  t  Veait  organa  in  Franciam.  >  iilud  vero  ad 
Pifplnum  regeni  a  Constaniino  imperatore  Gr^co- 
ram  missura  (tunr^  enim  lam  aniiiciosae  maohin» 
opliiees  soia  GraxU  da  -at)  Eginhailus  ad  eum  an- 
num  aeribit.  Caroio  quoqiie  Mag  >o  missum  a  Gneco 
AitfiHlP  A  mm  gquua  orgaAorum  i  lestaiur  VUh 


NIGCLU 

Quod  nec  Roma  potens  tennil.  nee  Prandea  fiira, 

Tu  retiiies  Cbristi  nomine  euncta  pater. 
Organa  «  quin  etiam,  quae  nonquam  Francia  crevity 

Unde  Pelasga  '  lument  regna  superba  nimis, 
Et  quis  te  soiis,  Caesar,  superasse  pnlabat 

Conslanlinobilis  ^,  nunc  Aquis  aula  lenel. 
Fors  erit  indicinm,  qnod  Francis  coUa  remittant, 

Cum  sibi  prscipunin  tolIiiQr  inde  decos. 
Francia  plaude,  deeet :  lilndowico  fer  pia  grales, 

Cujus  virtttle  mimera  tanta  capis. 
Det  Deus  omnipoiens  coeli  lemeqiie  roperlor, 

Saecia  perampla  atnim  nomen  in  orbe  aonei. 
Hsec  quoque  dum  canerem,  Slrazburc  ^  coalode 

[loeiiar, 

Delicti  proprii  conscius,  aftfue  reua, 
Virgo  Maria  tibi  quo  templa  dicata  niteaeant, 

Quo  tuus  in  ierris  rite  verotnr  bonos. 
Saepius  has  equidem  dicuntnr  visere  sedes 

Coelicolx,  et  coetus  has  oolere  angdicus. 
Plurima  mira  quidem  referont,  ^  panea  reiiair- 

[raii» 

Sume  Thalia,  favel  si  tibi  virgo  pia. 
Ecclesi»  cuatos  Theuiramaa  i  aomiBe  q«aD4am 

nachus  San-Gallensis  lib.  n»  cap.  10«  Vitas  tjm»- 
dem  Caroli.  At  anno  826 ,  uti  Aniiales  Fuldenses 
tradunl,  »  Geergius  quidam  presbyter  de  Venetia, 
cum  Baldrico  comite  ForoguUense  venieiia ,  or- 
ganum  liydraulicum  Aquisgrani  fecit.  >  Quanquam 
organum  htfdraulicum  appeliari  hic  audias,  cave 
ne  suspieens  alind  significari,  quam  organa  pneo- 
matica ,  qu»  nunc  in  usu  cominuni  ecelesiarMi 
sunt.  Eginhardus  ad  eum  annum  scribil,  veniase 
Georgium  illum  de  Venelia ,  <  qui  se  organum  posse 
faccre  asserebat.  Quem  imperator  Aquasgrani  cam 
Thencolfo  sacellario  mlsit,  et  ut  el  omnia  ad  id 
instrumentum  efliciettdttm  necessaria  prmbereotnr» 
imperavit.  >  Supra  laudalus  monachus  San-Gat- 
lensis  hxc  exphcat,  tradens  :  <  Illud  musicorum 
orgamim  prgestantissiroum  constructnm  fuisse  e 
doliis  ex  aero  conikiiis ,  fdiibusque  taurittis  per 
fistulas  aereas  mire  perflantibus,  elc.  >  Caelerum 
vel  Augustini,  Isidori  et  Cassiodori  aevo  organa 
cognita,  atqne  in  uso  fuere.  Licuerit  mihi  in  bu- 
jusmodi  re  curiosis  lectoribus  plura  dedisse. 

'  Vide  quam  silH  olim  piauderent  Graeci  ei  or- 
ganorum  inventioiie,  eorumque  a|Hid  eos  lanlum 
fabrica.  Sed  a  Georgio  Venetico,  qiii  proptorea  #  ra- 
ctor  monaaterii  Saiicti  Salvii  Fanomariensis  > «  L«- 
dovico  Pio  oonstitutiis  est,  invecta  in  Franctam  ^us- 
modi  arte,  deiumuit  iste  ex  pnierogaliva  Graec»- 
r»m  tuinor.  V^alafridus  Strabo  in  deacriplimie  lem- 
pli  Aquisgraoensis  paria  acribit,  orgm  nem»» 
rana: 

En  qtieis  prAcfpne  Jactabat  6r»cia  sese 
OriiaM,  rex  ll*gQUJi  ( id  esi  LiKiovicM }  wm  laier 

(naxtaia  posiL 

>  lla  in  ins.  pro  Coii«^an(iiMpo/ta. 

^  lii  omnes  nnnint,  olim  Ar^Rfentfiuii ,  mme 
Italis  Ar^nlfna.  Haie  civitaa  £rmoMo  noslro  daU 
fiieral  cusiodiaeseu  careeria  bcoy  ibiqoieia  eiaul,  com 
ha^c  canerei,  miirabaiur. 

i  Qoare  sacerdoiein  bunc  poeta  appellet  $uo  aa- 
mine  dignum  ,  iniiicavit  mihi  doclissimus  vir  Go- 
df^fridiis  Philtppi.  Nam  ex  Avenlino  realo  esl  iJem 
atque  rex,  et  ex  Lei.hnitio  Theode  signiAcat  irinMi, 
heroem,  princifiom,  Bursua  Ram  in  composilione 
famnm  el  gloriam  s<inat,  nt  ex  Adelram^  Adatram 
coiisiai*e  poiest.  Inierpreiari  ergo  TlieuMfflttm  tt  ' 
ceat  e^iimxum  ac  alekrem  mrwtu 


VI 


DE  REBUS  GBSTIS  LUDOVICI  Pfl  *—  LIB.IIV. 


Prxfats  faerat,  nomine  digniis  eo. 
Pemgil  hic  solitns  noctuque  dieqiie  sacratara 

Yirginis  ante  arain  so^pe  rogare  Deura , 
Idcirco  mertiit  coelesti  miinere  Tretns 

Angelicos  cives  cernere  sappe  Sacer. 
Nocle  quidem  quadam,  psalmis  hjmmisqoe  peractis, 

Cum  cuperet  membra  fessa  locare  thoro, 
Templura  namque  videt  subita  clarescere  lace 

Ui  sol,  et  aecendi  sole  serena  dies. 
Snrgit  ab  usqne  thoro,  causam  cognoscere  maynlty 

Lamine  qiio  tanto  fulgeat  alma  domns. 
Forte  aqoiUie  similis  pennis  prsptelterat  aram ; 

Non  tamen  in  terris  gignitur  haee  Tolucris. 
Rostrum  erat  ex  anro ,  geinma  pretiosior  unffais, 

Et  color  in  pennis  aethere  fiisns  adest. 
Ast  oculis  lux  Ipsa  micat.  Stupet  ipse  sacerdos, 

Nec  valei  obtuius  tendere  contra  auoa. 
Miratur  volucrem ,  pariler  roiratitr  et  alas, 

Lumina  pnecipue,  corpus  et  omne  simul. 
Tamque  diu  residet,  cum  galii  garrula  terna 

Voi  resonat,  fratres  excitat  oiBeio. 
Inde  levans  miranda  fidcs  se  sponte  fenestra 

Obvia  reclu  !it,  laxat  •  et  ire  foras. 
Ipsa  abeunle  polos,  pariter  lux  ipsa  recessit : 

Apparet  civem  inde  fuisse  Dei. 
Tempore  nempe  alio  crevit  ^  didasculus  idemt 

Mira  salis  cecinit  quae  mihi  turba  fratrum. 
Psalleret  ut  solito  praefatae  sedis  ad  aram, 

Expendens  tenebras,  corde  petendo  Detun. 
Discipuli  secum,  quorum  custodia  noctis 

Servabant  ^  signi  tempora  pervlgiies. 
Eece  repente   sonus,  tonitms,  veutusqoe  perur^ 

[gens 

Goncatit  instanter  ardua  tecta  domus. 
Discjpuli  cecidere  solo,  Irepidique  per  aulam 

Corpora  prosternunt,  moDsqae  timore  fugit. 
Intrepidusque  Sacer  palmis  ad  sidera  pansis 

Scire  cupit,  causse  quid  sonus  ille  ferai. 
Aspicit  alma  aperire  domus  mox  tecta  sacral», 

Inirante«|ue  videt  trea  quoque  hooore  viroa. 
Lumine  perfusos,  vestilos  vestibus  albis, 

Caadidiora  nive  corpora,  lacte  caput. 
Tertios  m  Biedio  senlor  ■amqae  ipse  duobus 

*  Italiee  nunc  m  hiciM  mndar  fuori. 


A     Fnltus  abit  famulis,  ingrediturqae  pie. 
Utpcdibus  tenuere  solum,  mox  Virginis  aram 

Beiligione  petunt,  et  prece  vota  canunt. 
Tramite  more  hominis  nam  oulmina  ^  csetera  p^ 

[scunty 

Ore  sonant  verba,  ordine  dantque  preces. 
Dextera  pars  sedis  Pauli  nam  munere  gaudet, 

Fuicitur  loeva  nomine  quippe  Petrl. 
Egregius  doctor  hinc,  claviger  inde  polorum ; 

Inler  utrosque  micat  Mater  opima  Del. 
Michael  mediam  slbi,  seu  crux  vindicat  aulam, 

Ullima  Joannis  unguie  ^  laeta  nitet. 
Uos  quoque  coelicoke  terris  petiere  precatu, 

Quorum  animas  cernunt  saepius  ante  Deum. 
Quis  nam  Idiota  '  ferat  demens ,  non  corpora  Pa- 
'  [trum 

-   Sanclorum  merito  nire  eolendt  fore , 
Cum  Deus  in  famulis  meriio  veneretur  amatis, 

Quorum  nos  precibui  scandimus  alla  poli  ? 
Non  Deus  est  Petrus,  aed  Petri  credo  precam 

Noxa  delicti  posse  carere  mei. 
Nam  tenus  usque  viri  properant  per  templa  IbrbSy 

Semper  tecta  super  discooperla  pateat. 
Expletis  votis  romeant  ad  sidera  sarsum  t 

Suscepere  suum  tecta  reclusa  locum. 
Hoc  Sacer  aspiciens  pergii,  socios^  revisiit 

Qui  stupefacta  diu  pectora  rure  ^  teneiu. 
Surgite,  ait  socii,  nam  quae  fortuna  coegit 

Vos  dormire  modo,  dum  vigiiare  decet? 
SinguUu  quatiente  valent  vix  promere  verba, 
^     Ignotosqtio  rel  se  fere  nempe  ferunt. 
Ela,  alt,  instanter  horam  tempusque  notate : 

Forte  feret  nobis  haec  quoque  res  aliud. 
Credoi^,  fuit  vates,  praesulque  dicatus  honore, 

Angelicus  revehit  quem  quoque  in  aeihra  chorus. 
Hlra  tim  rerum !  BonefscN  ^  almus  in  illo 

Tempore  decessit,  quem  Sacer  ille  videt, 
Perrea  Frisonum  Ghristi  dum  dogmate  vellet 

Frangere  corda,  viam  ad  coelica  regna  dare. 
Morbida  heut  modioiim   met   gens  exstiniit  opi- 

[OMUi 

Vulnere  quippe  suo.regna  paravtt  el. 
Hic  properans  coelos,  socio  comitante  gemeQo  1» 

est  glossema  Theotiscum  Beimi  Kixogener.  Sensus 


^  Nuper  eiiam  cle  organis  dixerat,  fum  nufUfU0m  J)  est :  Quis  tam  demens  est  atque  indoclus,  quicorpora 
Frsnda  erewii.  Qoid  ergo  sibi  vult  bac  voce  Er*      sanctorum  colenda  neget? 


motdiis?  Pro  vktii  ille  usus  est  voce  crevitf  de- 
Ai<ui  nempe  a  eemo  :  Idque  Prisciani  aoctoritale, 
apad  quem  verba  Titinnli  In  Gt^minis  :  Simul  ut 
pueroi  ka§  nwitu  $u$fnrare  ereti  :  id  est  vtdt.  Sed 
organa  ante  Lndovlcum  Pium  Francis  omnino  in- 
eognita  fViissf ,  jam  supra  vidimus  cum  veritaie  mi- 
nime  conseniire. 

^  PotiussertMi6al.  Quod  sequitur  iignumf  ut  supra 
monui,  campanam  signincat. 
^  Hic  pro  altaribus  accipienda  sunt. 

'  lla  in  ms.  Gesareo.  Pro  unguine  forsitan,  seu 
oieo  benedicto  ex  lipsanis  sancii  Joannis.  Hic  enim 
de  reliqaiis  SHnctorum  ibi  asservatis  agitur,  nt  se- 
qoeniia  produnt,  proditumque  etiam  est  supra  ver- 
bis  illis,  PuuH  munere  gaudet, 

^  Sup«(  Yoobuluia  MJ^a  ia  nif  codico  scriptum 


s  Pro  humi,  ni  follor  :  aut  mendum  latet. 

^  Id  est :  quantum  exisiimo,  venerabilis  ille  vir, 
quem  deferri  ad  ccelum  vidi,  est  aliquis  sacerdps 
episcopali  munere  jam  fulgens,  quem  angeli  in  pa-> 
radisum  vehunt. 

i  Nerope  celeberrimiis  iiie  archiepiseopos  MeguiH 
tinus,  et  Germaniae  apostolus  ae  martyr,  c^jus  prew 
tiosa  HH>rs  contigit  in  Frisia  anno  Christi  755,  iicel 
alii  ad  pnecedeniem  7$4  referant.  Hujus  AcU  apod 
elarissimos  Bollandianos  ad  diera  5  Junii  pfestani* 
Ac  prt>pterea  habes  quo  tempore  Argenlorati  §•• 
ruer.i  Tbeutramus  iste,  citjus  visiones  a  poeia  iio^ 
stro  descripus  cordatorum  hominum  judioio  dimis* 
sas  voio. 

i  Nescio  an  qoempiam  hujas  nominls  socium  san- 
eil  BoniCacU  inuuali  fuera  tameii  Acta  Ignoranti  ail 


e59  EUGENII  n  PONTIFICIS  ROMANI 

Virgo  Maria  (ua  visere  templa  volel  *.  A     Aique  redundare  de  pietate  dedit, 


640 


Hagnatibi  virlus  coelo,  terraque  potestas, 

Quae  Patrem  mundi  progenerasse  vales. 
Tu  mihi  confer  opem  immerito,  conferque  me- 

[delam 

Exsilio,"  cujus  limina  ssepe  colo. 
Et  si  prxseniis  fugit  eflera  gloria  ssecli , 

Te  duce,  Virgo  pia,  coelica  regna  petam. 
Hoctibi,  Coesar,  opus  stolida  crocitante  cicuta 

Porrigit  ErmoUIus  exsul,  egeous,  inops. 
Munere  quippe  carens,  fero  carmina  pauca  po- 

[  tenti , 

Divitiis  liber  ofTerro  namque  melos. 
Regia  corda  manu  Cliristus  qui  stringit  et  ornat, 

Vertit  et  in  partes  quas  sibi  cunque  placet. 
Qui  tua  prsecipue  virlutum  ilore  replevit, 

potius  fratrem  ejus  uno  partu  cum  eo  natum.  In 
supplemento  Vitas  sancti  hujus  viri  pag.  476,  tom.  I 
sanctorum  Junii,  dicitur  <  post  eum  frater  ejus 
Habmunt  diaconus  occu';uisse.  > 

A  Pro  vo/ttir,  aut  voluerii.  > 

^  DesiJeratur  in  ms.  :  illud  adjecit  Lambecius. 
Pro  exsiiium  ibidem  legitur  exsilio, 

c  Postquam  boc  poeina  legerint  eruditi ,  judicent, 
quaeso,  num  jure,  an  injuria  P.  Jacobus  le  Long  Er- 
moldum  nostrum  sibi  nuntjuam  visum  in  classem 
fabulosorum  Hisloriae  Francicae  scriptorum  reiu- 
lerit,  quam  accuratissimo  catalogo  suo  haud  pri- 
dem  edito  attexuit  pag.  i099.  Si  enim  vaiet  ea  ratio, 


Conferat ,  ut  nostram  propius ,  rex  indyte ,  caasam 

Respicias,  aurem  accomodando  pie. 
Veridicis  poteris  forsan  cognoscere  veii)is 

Criminis  objecti  me  minus  esse  reum. 
Non  tamen  excuso  me  illius,  crede  reatus, 

Infelix  b  quo  sum  trusus  in  exsilium. 
Sed  pieias  immensa,  reis  quae  dehita  iaxat, 

Deprecor  ut  nostri  sit  memor  exsilii. 
Ta  quoque  digna  sibi  conjux,   pulcherrima  Ja- 

[diUi, 

Quae  secum  imperii  culmina  jure  tenes, 
Confer  opem  lapso,  allisum  solare  misellum » 

Erige  labentem,  carcere  solve  reum. 
Ut  vos  AUitonans  per  plurima  tempora  s»cli 
B     Sublimet,  salvet,  ditet,  honoret,  amet. « 

quod  is  vitam  Ludovici  oratione  metro  astricUi  scri- 
pserit ;  quae  tamen  minime  valet  propter  Arisiotelis 
auctoritatem,  qui  in  libro  de  Arte  Poetica  doceC 
historicum  et  poelam,  non  quod  alter  numeris 
astricia,  aiter  soluta  scribat,  inter  se  differre ;  cuoi 
non  minus  historia  esse  possit  cum  numeris  quam 
siiie  illis;  sed  quod  alterquae  facta  sunt,  alter  qua- 
lia  fieri  oporteat,  aut  possint,  commemorat.  Sed  si 
valet,  inquam,  cur  non  et  poetam  Saxonem  AlTiiuI- 
pbi  iniperaloris  aequaiem,  qui  Caroli  Magni  impe- 
raloris  Yitam  versibus  illigavit,  aliosque  angiists 
fidei,  atque  adeo  fugiendis  scriptoribus  anniijne* 
ravit? 


ANNO  DOMINI  DCCCXXIY-XXVII. 

EUGEI^ILTS  II 


PONTIFEX  ROMANDS. 


NOTITIA  HISTORICA  IN   EUGENIUM  IL 

(Apud  Mansl,  codcU.  Ampl.  Coll.,  p.  411.) 


(a)  Eugenius  ^natione  Romanos,  ex  patre  Boe-  C  mundo,  (b)  sedit  annos  quatuor  [tres],  menses  duos, 


{a)Euigemui.  Decimo  quarlo   Kalendas  Junias, 
anno  824,  successor  Paschalis  Eugeniusll  creatusest 
in  sc^hismate  tali,  ad  quod  componemium  Ludovicus 
imperaior  misit  in  Ur.  em  niiuin  suum  Lotharium  • 
oui  dum  in  Urbem  venissel,  et  ab  Eugenio  honori- 
fice  susceptus  fuisset.  <  slaluni  populi  Romani,  inquit 
auctor  Vilae  Ludovici,  jamdudum  quorumdam  prae- 
Bulum  perversiiate  depravatum,  memorata  poiiuficis 
benevola  assensione  ita  correxit,  ut  omnes,  qui  re- 
rum  suanim  direptione  graviter  fueranl  desolati,  de 
restitutione  bonorum  suorum,  qiiae  per  illius  adven- 
tum  Deo  donante  provenerant,  magnlfice  esseiit  con- 
solaii.  t  In  Urbe  existens,  accedente  consensu  pon- 
tjficis,  politicnm  Urbis  imperium  priinarium  haben- 
tis,  de  elec.ione  pontlficia  ablalisque  resiiluendis 
edidit  constitutionem,  qu«  exsiai  apud  Sigonium  de 
Kegno  UaliaB,  anno  8-25,  in  Ludovico,   his  verbis  : 
€  Volumos  ut  ad  eleciionem  ponlificis  nemo  audeat 
venire,  neque  Iiber  neqiie  servus,  qui  aliqnod  impe-  n 
dimentam  inferat,  exceptis  illis  tantum  Homanis,  " 
qiiiOus  antiqua  fuit  consuetndo  conci»ssa  per  consJi- 
tutionem  sanctorum   Palr.im   eligcndi   pontificem. 
yuod  81  quis  contra  nostram  jussionem  facere  aiisus 
.  wnt,  exsiUo  afficiatur.  Volumusut  cunctus  populus 


Romanus  interrogetur  qua  lege  velit  vivere,  ut  ea 
qua  professus  sit  vivere  velle,  vivat,  eique  dennDtie- 
tur  ut  hoc  unusquisque  sciat,  tara  duces,  quam  ja- 
dices,  \el  reliquus  populus.  Quod  si  in  offensionem 
suam  cont  a  eamdein  legem  fecerint,  eidem  legi, 
quam  profitentur,  ex  constitutioiie  pontificis  et  do- 
stra  subjacebunt.  De  rebus  ecdesiarum  iijoste  oe- 
cimatis  per  occasionem,  quasi  licentia  accepta  a  pon- 
tiuce,  et  de  iis  quae  necdum  redditse  sunt,  et  tameii 
fueruiu  absque  potestate  pontificum  oecupals,  volu- 
mus  ut  per  legntos  nostros  restituantur.  Pkcet  oo- 
bis  ut  cuncti  jiulices,  sive  ii  qui  cunctis  prcesse 
debent,  per  quos  jiidiciaria  potestas  in  hac  urbe 
Ronia  exercetur,  ant  in  c^eteris  provinciis  exerceri 
debet,  in  presenliam  nostram  yeniant.  Volnmus 
numerum  et  nomina  eorum  scire,  et  singnlos  de  mu- 
nere  sibi  creJito  admonere.  Novissime  admoiiemus, 
utomnes  homines  sicut  Dei  gcatiam  et  uostram  ba- 

(b)  SetHt  annos  quatuor.  Baronius  afiinnat  Euge- 
niuin  trihus  tantum  annis  sedisse,  et  qiiod  hicqiUH 
tuor  annl  Eug^nio  aiiribuaiitur,  mendoslmi  esse, 
iiiquc  Aimoiai  aliorumque  scriptorum  hiyus  tempo* 
ris  auctoritate  eouftrmat.  Id, 


M 


DIPLOMA. 


m 


dies  viginli  et  tres.  Hic  etenim  venerabilis  et  prsecla- 
rus  vir  niagose  stmplicilatisaiquebumiliutisfiiil.  Do- 
ctus  scientia,  sermone  praceipuus,  forma  pulcbrior, 
Jargns  peientibus,  mundnin  respuens.  Sola  quae 
Cbnsto  eraiit  placita,  omnibus  diebus  ac  noctibiis 
coKilabat.  Hujus  praefali  pontiOcis  tempore  ubertas 
non  modica  loiani  non  soium  Komam,  sed  eiiam 
pene  totum  invaserat  orbem.  Quia  quidquid  justo 
percipiebat  a  subditis  pondere,  non  solum  pusiUis 
ac  viduis,  sed  etiam  divitibus.incessanter  omnibus 
distribuebat.  Maxima  autem  pax  et  requies  ejus  die- 
bus  universo  fuit  in  orbe  Romano.  Quippe  nain  ipse 
cum  tolius  esset  pacis  amicus,  quid  aliud  pertinen- 
tes,  nisi  quod  ipse  suis  bonestis  gerebat  moribus,  et 
ipsi  pariter  gerebant?  Arcbipresbyter  enim  bujus  sa- 
cratissims  atque  universalis  Ecclesiae  fuit.  In  qua 


\  non  per  modica  tempora  suum  mirifice  propositum 
rexit.  Postea  a  Ronianis  cunctis  pro  meritorum  pia 
relatione  electus  post  transitum  sanctissimi  domiui 
Paschalis  papae  ponlifex  factus  est.  Tenuit  autem 
prcsbyteratus  sui  tempore  ecclesiam  beatse  Sabinae 
martyris ,  positam  in  Avenlino  monle,  quam  Deo 
dispensante,  post  pontificalem  sibi  attributam  gra- 
tiam,  ad  meliorein  cultum  perduxit,  et  picturis  un- 
dique  decoravit.  Uigus  diebus  Romani  jtidices,  qoi 
in  Francia  tenebantur  captivi,  reversi  sunt,  quos  in 
parenlum  propria  ingredi  permisit,  et  eis  non  roo- 
dicas  res  (le  patriarchio  Lateranensi  praebuit,  quia 
erant  pene  omnibus  facuUatibus  destituti.  Fecit  au- 
tem  in  ecclesia  beatae  Sabinae  martyris  supradictae 
ciborium  ex  ar^ento  purissimo  pensans  libras.  • . . 
Idem  venerabilis  praesul^  ubi  supra  obtulit. 


bere  desiderant,  ita  praestent  in  omnibus  obedien- 
Uam  ac  reverentiam  huic  pontifici.  >  Initio  pontifi- 
catus  Eugenfi  a  Michaele  imperatore  Orientis  missa  ^ 
est  legalio  ad  Ludovicum.  <  Inter  caetera  autem,  in- 
qQiunt  annales  Francorum  in  vita  Ludovici,  c  ad 
legatioiiem  suam  pertinenlia,  quadam  de  imaginum 
veueratione  protuierunt,  propter  se  Romam  ire,  at- 
que  apostolicaesedispraesuleni  consulere  debere  dixe- 
runt.  Quos  cum  legatione  eorum  audita  ac  responso 
reddito,  utse  \elle  dicebant,  Romam  ducerejussit.  » 
Legati  (si  credendum  est  libello  pseudosynodi  Pari- 
siensis)  perveneruot  in  Gallias  mense  Oclcl>ri,  cum 
Ludovicus  imperator  adversus  Brilones  in  expe- 
ditione  esset  :  auditis  postea  mense  Novembri,  et  a 
se  dimissis,  suos  adjunxit  Ludovicus  imperator  lega- 
tos  ad  Roroanum  pontificem,  qui  non  syiiodi  cogen^ 
dae,  sed  tantum  conventus  aliciiuus  instituendi  iicea- 


tiam  peterent,  in  quo  viri  docti  de  cultu  imaginum 
inter  se  exquirerent  et  disputareiit,  Ex  parte  Ludo- 
vici  functus  est  legalionis  munere  Jonas  Aurelianen- 
sis,  qui  contra  Claudium  Iconomachum  Felicis  disci- 
pulum  his  teroporibus  tres  libros  scripsit,  quorura 
priroo  impugnat  fractionem  sacrarum  imaginum. 
Secundo  contra  eumdem  sanctae  crucis  adorationem 
defendit.  Tertio  sanctorum  cultum  et  peregrinatio- 
nem  Romam  ad  limina  beatorum  apostolorum  susce- 
ptam  propugnat  et  tuetur.  Miehaei  imperalor  per 
obilum  Theodori  StudiUe,  exemplo  Joannis  Baptistae 
peccantes  impavide  moneniis,  securior  redditus,  Eu- 
pbrosynam  mouiaiem  duxit  in  uxorem,  eoque  facto 
se  unacum  toto  Orientali  imperio  in  summam  per- 
niciem  iuduxit.  Dani  praedicatione  Ebbonis  Rhemen- 
sis  archiepiscopi  ad  lidem  convertuntur.  Grantzius 
ih  Metrop.,  iib.  i,  cap.  9.  Sev.  Bin. 


DIPLOMA  EUGENII   PAP^   II. 

Ex  Appendice  variorum  diplomatum  S.  R.  E.  pontificum  poat  chronicon  Reicherspergense 

anno  1611  MonacAtt  in  Bavaria  a  Gewoldo  edita. 


Eugenius  episcopus  servus  servorum  Dei  Rath- 
fredo  sanctae  Faviaiiensis  Ecclesiae,  et  Methodio  ec- 
clesiae  Speculi  Juliens.  quae  et  Sorigiiturensis  nuncu- 
patur,  atque  Alewino  sanctse  Nitraviensis  ecclesiae  , 
parique  modo  Annoni  S.  Yetuarensis  ecclesiap  epi- 
scopis,  simul  etiam  Tutlundo,  nec  non  Moymaro  du- 
cibus  et  optimatibus,  exercitibusque  plebis  Huniae, 
qn:^  et  Avaria  dicitur,  et  Maraviae. 

Desiderio  salutis  animarum  vestrarum,  filii  in 
Christo  charissimi,  cum  audivimus  Ghristianissi- 
mam  conversationem  vestram,  et  sanctae  fidei  bo- 
nonimque  operum  vestrorum  processum,  summo 
gaudio  atque  laetitia  fuimus  exhilarali ,  quia  divina 
iu  vobis  op<^ranle  clementia,  ut  Apostolus  ait,  ubi 
abundavit  delictum,  ibi  superabundat  gratia,  atque 
quomodo  sancta  Dei  Ecclesia  nostris  temporibus 
quotidianum  in  electione  vestra  suscipit  incremen- 
tum.  Cujus  optabilis  rumoris  index  fuit  reverendis- 
simus  Yrolfus  sanctae  Lauriacensis  ecclesiae  archie- 
piscopus,  et  sanctissimu^  frater  noster,  vesler  aulem 
spiritualis  Pater,  qui  per  suam  sanctam  praedicatio- 
nem  adoptivos  Deo  vos  genuit  filios.  Is  itaque  ad 
apostolorum  limina  orationis  causa  veniens,  novam 
ecdesiam  nostris  apostolicis  benedictionibus  infoir- 
maDdam  subnixe  commendavit,  quia  Domino  auil- 


G  liante,  catholice  gubernandam  suscepit.  In  quibus 
etiam  quondam  Romanorum  quoque  Gepidarumque 
aetate,  ut  lectione  certum  est,  in  septem  episcopo- 
rum  parocbias  antecessores  sui  jure  metropolitano 
obtinuerant  dioecesin.  Qua  ex  justitia  et  lege  praefa- 
tus  Deo  dignissimus  archiepiscopus  debito  obligatur, 
ut  illi  terrae  prius  Gbiisticolae,  atque  suorum  an- 
tiquitus  antecessorum  creditae  providentiae,  quam 
nunc  vos  Dei  omnipotentis  occulto'  mediante  judi- 
cio  velut  haereditariam  possidetis ,  ipse  evangelicns 
agricola  diu  negata  coeiestis  spargat  semina  vitae» 
atque  in  lucrandis  Domino  Ghristo  animabus  redi- 
vivam  de  vobis  nutriat  segetem.  Quem  nos  doctis- 
simum  divini  oraculi  ministrum  saluti  vestrae  co- 
gnoscentes  per  omnia  necessarium  flde  et  exemplo 

D  probatum  merito  erga  illum  aposiolicam  servantes 
sententiam,  qua  dicitiir,  quomodo  eredent  sine  jprw^ 
dicante^  aut  quomodo  pradicabunt  nisi  mtttanlurf 
(Rom,  X.)  ab  sancta  Romana  Ecclesia  matre  vobis- 
cum  rectorem  transmisimus,  atque  in  prsfatis  re- 
gionibus  Hunniae,  quae  et  Avaria  appeUatur,  sed  el 
Moraviae  provinciarum  quoque  Pannoniae,  sive  Mos- 
siae  apostolicam  vicem  nostram  et  dioecesin»  atqua 
jus  ecdesiasticum  exercendi,  et  usum  ac  potestatem 
aiiieoessorum  guorum,  videlicel  laiiclasLaariaceasit 


64S 


EPISTOLA  AD  BERNARDUH  TIENNENSEM. 


641 


^cclesiae  archiepiscoporum  sibi   successoribusque  A  ^j^s  aeternos  cruciatos  eradere  inslrait »  ac  ipse  in 

die  judicii  de  bonis  operibus  vestris  saeculoroin  Do- 
mino  perpetua  rerouneraadoft  gloria  praeseDtalat. 
Ad  perfectam  autem  et  neeessariam  enidiiionis 
Testrae  salutem,  nt  comperimus,  non  sufBciant  pauci, 
qui  modo  constltnti  sunt,  vobis,  episcopi,  qiiia  pi»- 
res  sunt  adhuc  fentiliutis  errora  ibidera  4«tentl, 
ftd  <qii09  proptef  lAopiam  praeconum  tdiviiri  ver- 
bi  nondum  pervenit  notilia  ChristL  Iddroo  «mi 
ut  accrescat  turba  fideKimi »  Mudeat  Mlertia  t«- 
stra  pro  mercede  et  remissione  peccatomm  te- 
jBtrorum  adminiculum  atque  juvamen  praebere  reve- 
rendissimo  Yrolpho  archiepiscopuy  qaatenas  ^adim 
iliic  constitutorum  episcoporum  numerus  impleatur. 
qui  oongrtie  tonstitnti,  et  vobis  posterlsque  vestris 


»tti^  clmonlca  atictoritate  commiltimns,  atque  hujus 
cottstilulionis  nostrae  decretuin  suscriptionis  privile- 
fio  reboramos.  PaUium  praeierea  juxta  consuetudi- 
Hem  antiquam  sanetitati  su«  dedimas,  quod  iU 
eoncessimus,  sicut  priedecessores  nostrisuis  prae- 
decessoribus  eoneeasere^  priviiegiorum  suoruro  sei- 
Kcet  iniegiitate  ee¥vata.  Gi^oa  dilectioni  quamvis 
hoc  deWto  permitieremus,  propler  vestras  aulem  pe- 
titionefi  super  hac  re  flagitantibus  ad  honorem  suum 
MBtram  apoetelicam  vicem  et  auctoritatem  insuper 
dccumulavimus;  quod  uunquam  suis  permissum  est 
prioribus»  Quatenus  et  vos  conrratres  et  coepiscopi 
deinceps  ei  reverentiam  ampliorem  exhibere  sciatis, 
«I  ln  Mtna  ^lrina  coelestis  eraditionis  ad  SBdillea- 


tlonem  veetram  ul  fllii  sapientes  obe  Jiatls,  atque  B  poterunt  esse  proiicui,  si  ad  restauratioiiem  ettk- 


irm  laici  primatet,  et  vulgos  saluberrimis  praeceptis 
•ais  «an  Velut  homtni,  sed  tanquam  Deo  humiitier 
obtemperetis,  et  iti  flde  cathoiica,  quam  per  Domi- 
num  Jesum  consecuii  estis,  fortes  permaBeaiis.  Nam 
Miat  doii  ariifeK  diaboios,  ciqus  dominio  et  pompis 
Ifl  baplismate  abrenuntiatis,  jacturam  et  daninura 
veair^  salutaris  subreptiohis  molesle  patitur,  ac  per 
vtrias  oecasimiea  zizaiiia  perQdiee  seminaBdo  veiuft 
mutla  fnjorfa  foacchatQr,  ei  ut  vestrnm  aiiquis  terga 
v6rlai  sAnctae  profes&ioni  incessanter  molitur.  Qua- 
propter  s»pe  didi  arebiepiscopi  videlicet  pasloril 
vestri  a  Deo  destinati  institutionibus  benignas  aures 
pr^ete,  qui  Vos  et  versutlam  Satanae  cavere  atque 


sianira  propter  nomen  Domini  de  posseaaiefilhiis 
vestrts,  quas  reditus  dotesque  earum  fama  divul- 
gante  quondam  fuisse  noveritis,  aetemam  saflicieB- 
tiam  vobis  comparaiites  eisdem  eceiealia  ipsi  eoB- 
fiefatis^  idoneis  virfs  ad  hoe  ministeriiim  clectis, 
maiime  in  iUis  locis,  si  opportunitas  et  alUius 
eommendaverit,ordinentur  antistites,  obi  indicia  co- 
clesiarum  et  aedlttcionim  sedes  pontiflcales  olim 
tiilsse  demonstrani ;  sin  autem  illius  arbiirio  el  ddi- 
berationi*  qui  vel  ubi  diapemintttr  episcopi  eoBcedi- 
fliiis,  eui  vkem  nMiram  apod  vos  ecdeeiamici  regi- 
minis  per  omnia  commisimus. 


4«b 


■  ■  <ii  li  ■  ii  i  i< 


4AAi 


i«i^ 


a   BU6ENII  PAPJB  It  BPI6TOLA 

AD   BERNARDUM    \1ENNENSEM  ARCHIEPiSCOPUM. 


Eagenias  episcopue  servas  servmiim  Dei ,  re- 
ToreMliMimo  fratri  Bemardo  «rehiepiseepo  Yien- 
BBmi* 

Congaadeo  valde,  quia,  llcet  in  allquibas  detenlusi 
Itmen  pro  piagno  apostotl  Petri  'amore  nostroque 
Ktterai  veetrae  sanctitatis  nobis  redditse  sunt :  per 
qaas  mire  cognoviraas  qualem  erga  iios  exercere 
dmritatem  desideratis.  Dmie  immemor  nostri  fore 
MA  debet^  qoia  tutt  dUectionis  oilsGtus  in  vlBoerihus 
■Mlrni  reecdit.  Et  idea  quoeunqge  loco  ftieris  ptoft^ 
omif  ad  ita  ecdeaim  tutt  peragendam,  opiamus  ttf 
divigeri  te  Mri  dextera  oircumtegai  atqhe  gaber^ 
net*  D%  causa»  frater  ebarisshne,  qnam  nobis  pef 
veatrasa^riiabaauitimare  curastis,  hoc  ekinde  scire 
vee  voliimna»  fuia  quaRium  potuimos  recarstt  le- 
eiiooia  illam  §m  aeriniis  nostris  invesligamas :  el 
qaidquid  poal  aoctoritalem  Romanam,  in  Justinlana 
aiiiaa  laga  oomperiiim»  mea  sanetlfaii  per  nostros 
apioet  isUraanias.  Iii  oap.  511  ejusdem  i^is  ita 
iflnrenimas.  Ul  desc^ipti^  [Pre  prffiscriptlo.  Burd,] 

*  fipistola  sub  nomfne  Eugenli  papx  TI  a  pseu- 
doconventa  Parlsknsi  ad  Nichaelern  imperatorcm 
de  eiiitu  iiiM^num  Foscripta,  cxstat  in  illo  pseiido- 
lilxJio  syiiodi  Parisii  nsis,  qui  anno  1596  siue  ulla 
m^nllOne  aactoris  et  I^cl  unde  acceptus  esset  emis- 


C  XL  ailnoram,  venerabilibns  locis  eoropetenter  apte- 
t«r;  neque  xx,  vel  etiam  xtx  annorinn  pnescnptio 
rellglonis  dom^bus  apponatur,  sed  soin  xl  annoraoi 
curricula,  non  solnm  in  legatis  et  rebus  exteriori- 
bus,  sed  etiam  in  hxreditatibus  sacris  valeat.  Ex 
qno  per  auctoritatis  nostrae  serlem  quam  vestrae 
dlrigimus  charitati,  ut  sl  causa  ita  est  quemadmo- 
dum  vestra  nobis  denunliavlt  episiola,  vestrae  ecde- 
siae  eam  concessam  non  dubiietis  :  similiter  vestnua 
pfjtne  pffvilegium  vohls  redihte^raiiim,  quod  prx- 
decessofes  nostfl  teStl^  sedi  concessenint,  cngno- 
scatis.  Neqae  enltn  aFiud  nos  vetle  debemas,  quaa 
quod  lUI  irrefraigabifibus  fegulis  firmaverunt.  Deos 
omnipotens  vestrum  semper  et  ecclesiae  vestne  ab 
hostlbirs  honorem  custodiat.  Scriptum  per  manum 

f)  Agathonls,  ncftarii  et  scriniarii,  in  mense  Jiilio,iii- 
dlct.  15.  J»  Bene  valele. 

Data  VIII  Idus  JuUi  pet  manum  CSeorgii  btbliothe- 
caril  sancise  sedls  apostolico!!,  imperante  domno  piis- 
stmo  augustd  Ludovico  iniperii  ejus  anno  4  c. 

sus  est  in  Incem  ex  typographia  Wecheliaoa  Fra»- 
cofurtensi.  Sr.v.  Bin. 

b  Falsa  indictio. 

c  Falsns  annus^  emii  Engeoias  sedtre 
aono  11  Ludovici. 


6M 


VALENTINUS  PONTIFEX  ROMANUS. 


646 


teeteaesa^BtmmtBttm 


«ercf 


Ll— tl^ 


:s  s 


■  —  — -    ri  !■■  ij« 


^MWw 


^  DEGRETA  EUGEKII  PAPiE  IL 

£X  GONGILIO  RHCMENSI. 


L 

Qai  eicommunicato,  donec  ab  eo  qui  eum  ex- 
cooHiHioicaverat,  vel  ab  alio  auctoritate  sedis  apo- 
slolicae  abs^ivatur,  scienter  communicare  praesum- 
{MBerit,  eiicommttnicatioms  sententia  ipsum  teneri 
cenMHMis. 

n. 

Praaeipimus  observari  ut  qui  in  ordine  subdiaco- 
naiufi,  aut  supra,  uxorem  duxerint,  aut  concubi- 
nas  babuerint,  ofGcio  ecclesiastico  et  beneficio  ca- 
reaot. 

m. 

Statuimus  ut  saBCtimoniales,  et  mulieres  quae 
caDOokse  oominantur  et  irregulariter  Alvunt,  juxta 
beatorum  Bcnedicti  et  Augustini  Regulam  viiam 
soam  io  meUus  corrigant  et  emeDdeut,  superfluita- 
tMB^ue  vestium  et  inhonestatem  deserant.  QuoJ  si 
non  impleverint,  si  qua  ipsarum  mortua  fuerit,  Ghri- 
stianorum  careat  scpiiltura.  Prohibemus  etiam  ne  in 
earunMlem  coUegiis  aliqua,  oisi  ^ue  regulariter  fue- 
rii  victur»,  recipiatur. 

IV. 

^creTimus  «t  iMd  ecchisiMtieA  oegotio  teral» 

mft  wm  prttsumant. 

V- 


Attctofitate  apostoltca  prohibeiMis  ut  oulkv  ock 
TOealus  praeter  im  et  beseticiom  antiquitus  aliquid 
siJii  arripere  vel  usurpare  praesomat.  Quod  si  quis 
GOBtra  hoc  etteoliverit,  Ghristtasorum  careat  s^ 
pultura. 

•  Hate  decreta  ad  Engenium  III  magaa  ei  parle  speeiMit« 


A  ^- 

*  Nunus  in  decanum  vel  ardiMkitibfium,  biBi  dfaeo- 

nns  vel  presbyter,  ordf  neier.  Qul  ri  ordioaii  eoii* 
tempserkit,  iMnore  sescepio  ptiveiiluf . 

Temerariam  multorum  audaefem^  qui  ad  deiestlk- 
biles  nutidinas  ex  coiidito  veiiire  aoleiit,  IhI  oslenla** 
tionem  virium  suamm,  omtiino  ei  sufo  anatbemttle 
fieri  prohibemus.  Quod  st  quis  Ibidetii  mortuus  Aie» 
rit,  poenftentia  et  viaticum  ei  non  negeiur,  ecele«> 
siastica  tamen  careat  septiUura. 

VIII. 

Decrevimus  nt  si  quis  in  dericum  Yel  in  mona^ 

cbum  violentas  manus  injecerit,  anathemati  sttb]lt- 

ceat,  et  nullus  epti^copomm  iliom  praesumat  absoi* 

j^  vere,  nisi  mortis  urgente  perieulo,  donec  apostolioo 

prxsenletur  aspeclui. 

IX. 

lenovamas  ut  si  quis  pro  vtndicfa  Vel  edio  igoeni 

apposuerit,  vel  apponi  feeorit,  non  abasivalur» 

Bisl   dammi,  cui  iotuierll,   secuadum  facaitaMs 

suam  resarelto,  jnret  se  uilerius  igMin  oen  appo« 

simrum  :  et  pQNiitenlia  ei  detar,  ut  iiisroaoly* 

mls,  aot  in  Hiflpania»  io  sarvitio  Dei  per  annUK 

X, 

PfaBcipiiBus  ut  pro  chrismatis  et  olei  sacri  el  80- 
puiiuraa  acoeptioiie  nuUum  pretium  exigatur. 

XI 

Pr«etpimo8  ne  coaAiaitiis  prefibyteris  ^ecclesiaa 
commiltantur» 


kHMilik 


± 


mmm 


M— 


^ 


ANNO   OOMINI  BCGCXXYII. 

VALEiWINUS 


PONTIFEX  R0MANU9. 


NOTITIA  HISTORICA   IN  VALENTINUM  PAPAM. 

(Apad  Hansi,  Concil.  Coll.  Ampliss.,  t.  XIV,  pag.  501.) 


a  Valentinus  natione  Romanus,  ex  patre  Petro,  D 
de  regione  Via  lata,  sedit  dies  quadraginta,  magnse 
sanctitatis»    magnaeque   l>eatitudinis  vir  iste   re- 
pletus,  et  Spiritus  sancti  perfusus  gratia  mansit. 

Qui  dum  ufi  Ivac  Romana  urbe,  quae,  Deo  auciore, 
summi  sacerdotii  et  regaiis  excelleoliae  retinet 
dignitatem,  ab  ingenuis  et  piis  parentibus  genitus, 

a  Valentinm,  Omnes  fere  annnlcs  Franrorum,  ut 
supra  dixi,  altestunlur  Eugenium  anno  827  defun- 
cium  esse.  Quo  mense  olaeiit,  i.iter  se  vai  iant.  Nos  ' 
igitur,  Anastasium  secuti,  iniiium  Valentini  ad  an- 
num  Girisli  827  atque  undecimum  Augusti  referen* 


et  ob  sludia  elementorum  solerti  magistro  tradituy 
esset,  sacros  divinae  legis  apices  capaci  ul)ertim 
sensu  riniabat,  et  ingenii  memoria  retinebat.  Ina- 
nes  ac  turpes  pueromm  ludos  more  nobilium  evita- 
bat.  NuUas  ex  ore  proprio  incongruas  aut  inhonestas 
fabulas  proferebat.  Muliisque  illicitis  operam  actio- 
pibus  utebatur.  Sed  ab  ipso  primaevo  infanlise  flore 

dum  esse  putamus.  Ob  Yirlnlum  insignia  eam  a  Pa« 
s«*hale  poutillce  ex  subdiacoriu  crealam  esse  archi* 
diaconum  refert  Anastasius.  Aliis  quadraglntay 
aiiis  vix  triginta  diebus  poutiQcatum  tenuit.  Sbt« 

BlN. 


647  NOTim  HISTOMCA.  «** 

lHx  modesti»  ac  «obrietati  deditus,  et  pneclaro  di-  A  pl«<ai»  "««iesta»  qnem  ex  sacenlotali  eis  otaloso 


vina  inspirationis  spirilu  plenus ,  inter  cunclas 
verborum  atque  prudenliae  phaleras  labia  compta 
gerebat.  Pracipuis  quoque  dictionum  copiis,  et  lu- 
dfluis  openim  meritis  patefaciens  elegantem  sui 
corporis  mentem.  Praesertim  cum,  juxta  eximiam 
doctoris  gentium  vocem,  sine  offensione  se  omnibus 
o^anter,  animoque  praebebat  benigno.  Nemini  quippe 
contrarietatis  scandalum  ponens,  debitum  perfect» 
dilectionis  impendere  proximis  animo  slrenuo  pro- 
curabat.  Atque  juxta  Dominicae  vocis  praeceptum 
lumbos  casUtale  praecinctos,  et  lucemas  in  mani- 
bus  gestabat  ardentes,  verbo  scilicet  luculenter  re- 
fulgens ,  et  actu  doctrinae  pariter  munere  cum 
magnifico  exemplo  laudabilis  judicio  coruscabat. 


Superna  quoque  Dei  auxiliante  virtute,  cum  jam  B  randum. 


eligendum  arcano  suae  potentiae  nutu  ostenderei,  nisi 
eum,  quem  ab  ipsis  matris  uberibus  tot  supra  diciLs 
virtutum  copiis,  et  pulcherrimo  doctrinarum  flore 
omaverat,  atque  constantem  et  fidelem  in  omnibus 
sibl  alumnum  nutrierat,  sacratissim»  sedis  rectorem 
tribueret? 

Collectis  igitur  in  unum  venerabilibas  eplscopis, 
cl  gloriosis  Romanomm  proceribus,  omnique  ampte 
urbis  populo  in  palatio  Lateranensi,  ol  quod  j»n 
cordi  coelitus  revelatum  aequiter  omnes  tenefoant,  iu 
uno  multomra  sonitu  resonarei,  uniu»  voluDtatis 
consensu  fortiler  acclamalum  cst  :  Valcotinnm 
sanctissimum  archidiaconum  sedis  apostofica?  li- 
gnum,  Yalentinum  summi  pontificatus  infula  4eco- 


pcrfecte  inilium  sumpsisset  aetatis,  et  ipsius  boniU- 
tis  atque  sagacitatis  favor  longe  lateque  thuris  odo- 
riferi  instar  flagraret,  et  aures  beatissimi  prxsulis 
piae  memorise  domni  Paschalis  ex  fidelium  relatu 
veridico  enudeanter  pulsasset,  eumque ,  ut  populus 
coUaudabat,  fore  in  omnibus  illustrem  et  inclytum 
veraciter  didicisset,  mox  illum  per  ecclesiasticos 
gradus  ad  subdiaconatus  bonorem  provexit  ex  La- 
teraneosi  palatio,  et  sibi  deservire  pnecepit.  Cujus 
conversationis  et  patientiae  vitam  ac  mores  ipse 
agnoscens,  valde  illum  prae  caeleris  diligebat.  Prae- 
dictus  autem  vir,  gratia  desuper  divina  favente,  cui 
se  tota  mentis  devotione  integraque  virtute  devove- 
rat,  veritatis,  et  sapientiae  plenus  lumine  corusca- 


His  itaque  melliflue  dictis,  una  mox  omnes  pads 
conjunctione  manentes  ad  ecdesiam  sanctae  Dei  ge- 
nitricis  semperque  virginis  Marise  domfinB  nostrs 
sacer  clericorum,  et  Romanomm  proceres  pariier 
cum  populo  properantes  multiplices  eum  Domioo 
grates  ac  laudes  reddentem  more  solito  invenemnt. 
Quem  illico  multum  ac  diulius  reniientem,  seqne 
tanti  regiminis  fore  incongruum  voce  strenua  profe* 
rentem,  almae  plebis  et  laetis  utriusque  militiae  Ro- 
maiiomm  electus  est  vocibus  in  sede  pootificum.  Ac 
deinde  condignis  gloriae  laudibus,  et  honoris  ampli- 
Uidine  ad  Lateranense  palriarchium  ab  ipsis  dedii- 
ctus,  et  in  poniificali  est  positus  throno.  Cujus  ovao- 
ter  ab  omni  Romanomm  senatu  pedibus  osculaUs, 


bat.   Erai  enim  sermone  affabilis  ,  doctrina  cla-  C  et  omnibus  quae  explenda  erant  rile  ac  veneranier 


rus,  vultu  conspicuus,  et  inter  fratres  pia  devo- 
tione  modestus,  proximisque  fidelis.  NuUis  vero 
se,  quibus  aliquis  vei  ieviter  contristaretur,  sagaci 
pectore  fultus,  negotiis  iniplicabat.  Cum  praeterea 
cum  tot  boniSy  tantisque  operum  meritis,  pra^stanUs 
corporis  formam  elegantem  jam  dictus  poutifex 
ornatumque  iuspiceret,  levitaro  sedis  suaR  aposto-* 
licae  consecravit.  Cui,  ob  suae  viiae  meritum  quo 
splendide  ruUiabat,  et  ab  omni  ecclesiae  plebe,  at- 
que  indyto  Romanorum  populo  coetu  ingenti  dili- 
gebatur  amore,  bona  et  beneficia  multa  largiflue 
contulit,  eumque*  postmodum  archidiaconum  fecit. 
Quo  sane  pnesuie  Christo  jubente  culmina  scan- 


peracUs,  magna  sobrietas,  magna  in  loUas  sexus  ei 
aetaUs  populo  laeUtia  mansit.  Ejusque  consecrationis 
die  sereno  jam  illucescente,  cum  lumiue  jam  dictoia 
antisUtem  ad  beaU  Petri  apostoloram  prlRcipis  ec- 
desiam  omnes  pariter  Roniani  a  palatio  deducentes, 
eum  majestate  divina  auxiliante  in  alto  throno  sum- 
mum  consecravere  pontificem. 

Qui  mox  almificae  sedis  culmina  scandens  beaU 
Pttri  apostoli  et  coelesUs  regni  clavigeri,  divinis  Deo 
laudibus  et  sacrificiis  pie  oblaUs,  amplo  et  magni- 
fico  Romanorum  coetu  ad  palaUum  cum  ingenU 
gaudio  remeavit ;  atque  laulissimis  dapibiis  sumptls 
amanUssimorum  roullis  et  diversis  munemm  doius 


dente  coelesUa ,  Eugenius  tunc  pontificali  est  ab      sacram  plel)em  ct  senauim  populumque  RomaBnm 

omnibus  elevatus  in  honore,  et  positus  in  sede  apo-      oplime  [opime]  ditavit.  Erat  quippe  dapsiUtate  inr 

BtoUca.  Qui  eum  cuncUs,  quae  diximus,  bonis  deco- 

ratum  luculcnter  agnoscens,  omui  vitae  suae  tempore 

charissimorum  vice  reUnuil,  et  velut  pater  proprio 

filio  corde  congaudebat  alacri,  suisque  aspeclibus 

iUum  assidue  consistere  cupiebat.  Peracto  vero  ac 

divinitus  finito  bujus  praesulis  lucis  transeunUs  ter- 

inino,  ad  sacrae  sedis  culmina  omnis  Romanorum 


coetu^,  crebris  Dominum  jejuniis  et  orationibus  de- 
precans,  ut  quis  tantae  sedis  honore  dignus  foret 
eomm   senslbus  revdare  dignaretur.  Sed  divina 


clytus,  aclione  praecipuus,  sermoiie  luculentus,  ora- 
nibus  compassione  proximus,  et  inopiam  sustinenti- 
bus  opporlunum  inslanter  solaUum  pr?ebens. 

Quibus  raulUplicibus  bonis  ornatus,  ad  code- 
sUa  Christo  vocante,  corporis  oppre>sus  molesiia 
exilu  prelioso  transivit,  atque  cum  desiderabili 
beatissimique  operis  fructu  ad  conspectum  summae 
msgestatis  Isetus  ascendit,  regnans  et  exsultans  com 
Domino  semper 


AIMO  OOIUMI  DGGGXUI. 


HALITGARIUS 


GAHERACENSIS  EPISCOPUS. 


I. 


NOTITIA  HISTORICA  IN  HALITGARIUM. 

(Apad  Leglay  (a)  Cunencam  ChrisUanam.) 


Ralilniriiis*  ¥el  Halitcktrias,  auspicatas  episoo- 
£ale  oiiicium  anno  817.  Anno  sequenti,  ro^tus  ab 
Elefante*  quem  Magnus  rex  Candui  ejus  propinquus 
monasterio  Cellensi,  seu  S.  Gialeni  pnefecerat,  con- 
secravit  oratorium,  in  quo  jacebat ,  honoriQcentius 
nuper  aediiicatum;  quod  occasio  fuit  sacri  corporis 
e  terra  le?andi.  <  Yeniens  enim  episcopus  dixit  non 
debere  illud  (oraiorium)  benedici,  manente  intus 
alieigas  sancti  coi]pore,  aut  aliquibus  sanctorum 

reliquiis Benedicta  est  itaque  basiiica  in  honore 

apostolorum  Petri  et  Pauli  atque  caeteroruro  sancto- 
rmn  viii  Kalendas  Augusti,  tempore  Ludovici  regis, 
pitelis  incivti  Garoli.  Sciscitato  deinde  episcopo 
abbas  quid  de  sacrosancto  corpore  fieri  deberet, 
respondisse  fertur  c»iscopus  :  Quiescat  illic  sanctus, 
doiiec  Dei  pietas  dignetur  palefacere  ejus  merita 
manifestius  cunctis  hominibus.  > 

Anno  822,  £bOt  Rhemensis  archiepisoopus*  Ao- 
mam  profectus,  a  PascbaJe  papa  obtinuerat  Ucen- 
tiam  Evangelium  praedicandi  gentibns  septentriona- 
libus,  cum  Haiitgario  Gameracensi  episcopo.  Itaque 
sub  initium  hujus  anni  assumpto  socio,  i  cum  con- 
silio  Ludovici  imperatoris,  et  auctoriiate  Pascbaiis 
Komani  pontiflcis,  praedicandi  gratia,  accessit  ad 
lerminos  usque  Danorum,  et  maitos  ex  eis  ad  fidem 
venientes  baptizavit,  i  inquit  Fiodoardas. 

Ebonem  eodem  anno  reversum  essein  Galliam,  et 
mense  Novembri  adfnisse  convenlui  Gompendiensi 
naiPrat  annalista  Laureshamensis,  qni  tamen  de  redita 
Halitgarii  silet :  at  verisimile  est  eum  a  comitatu  soi 
metropoliiani  non  discessisse.  Ebonem  autem  paulo 
poat  aliam  fldei  praedicandae  causa  peregrinatio- 
nem  suscepisse  scnptores  illorum  temporum  refe- 
nmt. 

Postq[ttam  reversus  est,  permisit  elevatlonem  S. 
Ursman  abbaiis  Laubiensis  e  veteri  tumulo.  An. 
825,  in  conventu  Parisiis  habilo  de  cultu  sacranim 
imaginnm  aderat  Halitgarius,  fuiti|ne  unus  ex  col* 
lectoribiis  sententiarum  I^tmm  de  imaginam  cuita, 

(a)  GoUigebat  doctissimus  Leglav,  Cameracum 
CArwriofivm,  anno  1849.  Nou  aegre  feret  illustrissi- 


A  qnas  niraia  festinatione  oollectas  detulenint  ad  Lo^ 
dovicum  Augustum,  ipse,  et  Amalarius  Treviromm 
archiepiscopus,  uti  docet  imperator  initio  sui  com* 
monitorii :  <  Venerunt,  inquit,  ad  praeaentlam  no- 
stram  Haiitgarius  et  Amaiarius  episcopi  viii  Uus  He- 
cembris,  deferentes  collectioiies  de  libris  sanctoram 
Patrum,  quas  in  conventu  apud  Parisios  babiio  col- 
legistis.  > 

Anno  828  idem  imperator  eum  legatiim  misit 
Gonstantinopolim  cura  Ansfrido,  abbate  Nonantulae, 
ad  Mlchaelem  Augustum,  a  quo  bi  legaii  honoriflce 
snnt  suscepti,  ut  nos  docent  qui  gesta  Ludovici  Pii 
scriptis  mandarunt :  missos  vero  eos  pulamas  ad 
foedus  inter  utrumque  imperatorem  conflrmandum, 

guod  eiiam  legati  Michaelis  nuper  a  Ludovico  apud 
ompendium  postularant. 

An.  829,  adiuit  concilio  Parisiensi  habito  viii  Idaa 
Junii  ab  episcopis  provinciae  Belgicae  secundae,  Lug- 
dunensis  secundae,  tertiae  et  quartae,  ad  corrigendos 

]j  et  reformandos  Ghrisiianorum  mores,  maxime  eo 
ciesiasticorum  virorum,  regum,  et  principum.  Adfuit 
anno  831,  S.  Moaboli  olim  S.  Fursei  discipuli, 
tr^slationi ;  cujus  corpus  ipse  et  Achardus  Novio- 
mensis  episcopus  extulerunt  in  S.  Petri  basilicam  ; 
qaa  de  re  Mabiilonias  saec.  ii  Bened.  et  in  Annai.  ad 
an.  650,  n.  4. 

Obiit  eodem  anno  831,  die  25  Junii,  conditusque 
est  in  monasterio  Moniis  S.  Eligii,  vir  non  solum 
rebus  optime  gesiis,  sed  etiam  scnptis  clarus ;  nempo 
scripsit  opui  de  vidis  ei  vinutibui^  remedHi  pecea^ 
torum  et  ordine  veljudiciis  wBnitenlias  sex  libris  ab^ 
solutum.  Quinque  priores  libros  edidit  Henricus  Ga- 
nisius  tom.  V,  parte  ii,  legunturque  tomo  UV 
BibL  Patrum,  pag.  906.  Sextus,  qui  est  liber 
pcpnitentialis  Ecciesiae  Rom.,  insertus  est  supple- 
mentoGanisii,  auctore  Stevartio,  reperiturque  inter 
notas  D.  Hugonis  Menardi  ad  librum  Sacramento- 
mm  S.  Gregorii  Magni,  tom.  lU  ipsius  Operum  novae 

p  edit. 

mus  bibliotbecarius  qaod  e  Cameraeo  Christtano  no- 
titiam  bistoricam  de  Halitgario  haaserimus.  Edit. 


OBSERVATIO  J.  BASNA6II 

DE  HAUTGARH  SUBSEQDENTE  POENITENTIAU  LIBRO. 


1.  PoeDitentiallam  libeHorum  freqaens  fuit  usas  D 
aMiIis  mediae  aetatis :  dieontur  pceniientiales  libri 
qai  poeDas  explieant  nnieuique  erimini  seeundum. 
canones  infliaendas.  Gum  persecutio  Deciaoa  sae- 
viret,  lapsi  Cbristiani  alii  ad  communionem  festi- 
i»baDt,alii  de  commissa  idololatria  vix  doiebanu 
Rnce  reatitata,  in  onum  convenenint  episcopi,  tem- 

Patdol.  CY. 


peramentom  sahibri  moderatione  librantes,  ita  at 
nec  in  totam  pax  lapsis  denegaretur,  nec  umen 
censara  evangefica  solveretur  :  ea  ra^ione  Gypriani 
epistolae  velut  poenitentialem  librum  conficiunt.  An- 
teriores  illos  muito  autumat  Morinus  quod  canones 
apostoloruro  aut  vetustiores  aut  ab  ipsis  apostolis 
confectos  credat  ;  quod  nequnquam  verum  est^ 

21 


ttl 


R^LITGAHn  EPISGOM  GAMEftACENSlS 


653 


scelera  perpeiraverant  Ghristiani  :  consiiltns  ea  de 
re  Gregorius  Thaumaturgus  epislolaro .  (pa  pOMit» 
tenti»  modos  doceret  ad  eos  mandavit.  Diocletianea 
persecutione  cessante  postulavit  eadera  necessitas 
ut  episcopi  vel  concilia  no^ati  fcget  s^lkcirent;  id 
fecit  PelrusAlexandrinij»^po6te«  osncSitm  Ancy* 
ranum ;  subsecuta  sunt  alia  a  tasiiio  et  conciiiis 
decrfta,  pro  libilu  Ecclesiarum  varie  observala.  Sed 
tanion  nullus  fuit  iiber  Poenitentialis  auctoritate  j^iv- 
blica  sanciius. 

11.  S;eculo  septimo,  labascente  veteri  disciplina» 
aliic  leges  fuernnt  promulgandac  :  id  tentavit  Beda, 
vel  Egbcrlus  Eboracensis  epiacopos  :  id«  ipaum  tonr 
fecit  Tbeodorus  Canrirariensis,  «t^i  Gns^ca,  ut  pofis 
GroBCus,  inlelligebat.  Sed  priores  illi  libri  Anglis  usi- 
lati  ab  aliis  forsan  et  Gallis  pra^sertim  destdera-' 
bantur.  Habuerunt  nono  saeculo  presbyteri  Galli 
opuscula,  ad  quorum  normam  pleclebantur  poeniten- 


BBftmda  MMr  tpslff  A  Mt»  MfUi^  fM  ff  flyno^  ft fttf ffiST  ffiBga (ds  sraiei- 


tias  Patrum  de  imagtnibus  coUegit.  Eodem  aniio 
iflfMli,  mt  fiuperiori,  canones  de  pcenitentia  exceiu 
psit,  excitante  Ebbone  Rhemensi,  cum  quo  amicitui 
jungebatur.  Saltem  vix  poliul  serius  illud  eiaborare ; 

101  ppe  in  Orientem  ah  i^  tmnpore  missus  est  a  Lu- 
Qvieo  a^  MicbPiela»!  Gmcorum  imperatorem.  lode 
rediil  anfto  ^91  «i  ohijl  aff.  831:  non  ergo  potuit 
circa  annum  835  huic  opusculo  incumlere. 

IV.  Sex  libros  de  Vitiis  et  Virtutibus  Halitgarium 
elucubrasse  testaniur  tum  Flodoardns  Historiae 
Rhemeiisis  1.  ii,  c.  19,  tum  Baldricus  in  Chronico 
Cameracensi.  Sed  in  omnibuscodicibus  deerat  sextus 
Ubev :  ideoque  quiaqof  tenliuy  vulgavit  Canisius : 
sed  post  edhas  itfhis  AmirfufaB  lectiones  iocidit 
Stevirartius  in  sextum  illum  iibrum»  PQenitentiale 
Remflnom  comtinelntem ,  edidilque  eum  cam  praD- 
fatiooe  Halilgarii.  Edidere  postea  tum  Menardus, 
tum  Morinus,  et  nos  ad  calcem  Halitgarii  ex  Ste- 


tes^  Aitamen  ita  cofiAnR  erant  judida  fOMidifeti- «^  vvaneioetMorinorep#MlflHM.  A*  veroabHiMgftrio 
tiom  in  presbyierorum  optiscolis,  af^  ita  dj^m»  "  re^ra  slt  deseriplm  liber  iUe,  merilo  Mhftftmo» ; 

quinque  eoim  a  se  editos  lityros  ipse  proAietiir. 

V.  Habei  Matltgarhie  in  Ifbris  prioribus  prsecepta 
ad  virtutem  utilissiiMi.  Sed  pro  more  sscolonim 
iHonnn,  iiHiil  ex  se  fNrofert.  fix  teierum  srriplH 
cempilattt  smt  enmes  llte  sententiae,  quas  in  Quom 
conegit. 

VI.  Gompleetitur  PosflKenthile  flomanifro  leges 
qflasdam  pleeteiidhi  peeeatoribue  deslinatas .  Tix  ta« 
men  credafli  esse  gemiiiram  Ecclesise  RomanaK  Pce* 
nitefltiiile.  Sfallem  plurima  ab  Halitgarii  temporihus 
addha  iiijsse  nemo  negabit,  cum  aliqua  indicaverint 
seriptores  reeefltvofes  qii«  in  eo  non  deprehefl- 
danlnr :  nec  dicas  ablnreviatum  ftiisse  ab  Halilgario 
mafus  opuseuhim ;  id  euim  fion  Inmrit,  sed  iMeiif^ 
tentialem  librum  quakm  de  $crinh  Eedenm  R^manm 
a$$mnpf$erai  descnpsit.  Detnde  eodex  et  qno  deson- 
ptus  est  ifle  sexCus  li%er  HaKlgirii,  tesie  Vorino 
qal  Rlmn  attente  ocuUs   Instraverat,  non 


et  inier  se  discrepantia  et  nuttius  auetoriiate  siifl\ilta, 
ut  vix  possent  discerni  (a).  i  Movit  ea  necessitas 
Ebbonem  virum  tunc  temporis  eeleherrfnHmi,  ut 
amieiim  sibi  Halitgarium  Caroeraeeiisem  episcopum 
impelleret  ad  cnnones  velerum  describendos  ei  velvt 
novum  Poenitentiale  conficiendum,  ne  dum  diversl- 
mode  de  uno  eodemque  peecato  statuerent  preshf* 
teri,  siepius  imperiti,  torbaretur  Ecelesia.  Hoc  jvi* 
tur  o^us  in  gratiam  amici  et  Eeclesise  confecil  Ha- 
litffarros. 

Ul.  Anmim  qoo  serfpsit  dirinare  vix  ]M>siris.  Ante 
veleirca  830  ilkid  opus  edhiisse  eentendit  Morimis  ; 
quia  tunc  Ebbo  ob  nefandam  in  Ludovicirm  impe- 
ratorem  conjurationem  depositus  est.  Aliud  erat 
iMTieiissiinum  argumentmn,  Halrtgarium  seilicet  e 
vivis  excessisse  anno  831,  ad  episcopatnm  promotos 
est  anno  846.  Hac  rattone  fultr  ilhjd  opns  mnlto  c^* 

tins  qiiam  credtdit  vir  doctissimos,  prodltum  fnisse       ...  ,   __^ 

arbitramur.  Balitgaries  anno  823  ad  Danos  reSgionis  C  quingentos  amios  ;  unde  nova  de  avetoTitate  illii» 
propagandffi  eausa  prefectns  est  cum  Ebbone  :  eo-  hbri  orhintar  dubia.  Denique  in  eo  hmdantifr  deere* 
dem  aimo  reversos  Gompendiensi  conveotui  mier-     taies  falsae  fpat  tnnc  in  hieem  predltt  coepenmt. 

{•)  ibbo,  epiM.  ftd  IMifgarinm,  Infra. 


^-^ 


H   ^"iw 


mttm^mi^mm»^ 


^ 


■♦* 


/^ 


HAUTGARII 


EPI8G0PI  GAMERAGENm 


DE  VITnS  ET  VmTVTIBUS 


ET 


DE  ORDINE  PCENITENTIUM 


LIBRI  QUINQUE.    / 

(Ap«d  ealluid.,  BHilfolk.  V6t  Patnufl,  und.  W,  ptg.  Al.) 


<■  '*  n*' 


mm  I  *  ■  ■  I  i  ■  ■  ww  M  M 


In  namine  Domfm, 

ReverendissiiQa  in  Cbriato  fra(ri  ao  fllio  Halitgaiuo 
cpiseopo,  Eto  iBdifnns  episeOfHit  Siilutcni. 

Non  dobito  luse  notum  esse  charitati,  quanta  ne^ls 
ecclesiasticx  disciplin^,  qu^nlisque  nostrorum  ne- 
ccssitatibus  subditorum,  ei  insuper  muudaliuin  op- 
pressionibus,  quibus  quotldle  af  itanMir,  eura  con* 


D  stringaLldcirco,  ut  tecum  contuli,  er  Patmm  dictis, 
canonuQn  quoque  seotentiiSyad  opqs  coQsaeerdninin 
nostrDmm  excerpete  PsMiiteniialei»  m»m%  ^eJm  s 
qnla  aninHfs,  drnn  divtdltiir  per  moha»  ft  nlnof  nd 
sihgula.  Et  hoc  esi  quod  hac  in  re  nie  valde  soUidtat 
quodita  confusasunt  jUfiiciapceiuieAtiuiB  in  presbf* 
terorumnostrorum  opusculis,  atipio  itn  4ii«ia,  «t 


dSS  DE  t>OENltE!<TlA  LfilM  V.  - 

iate^  ^e  dfsctepdMfi,  et  milliitt  meterlMfe  sotMca,  A 

tf(  ▼h  propter  ^fiasonftiithiift  posftinl  Meefiil.  IMi 

fit  irt  eoneoitentes  ad  remedinm  pconitentitt,  tam 

pro  liftroram  confusiooey  qntnn  edim  pt6  ii^nit 

lardiiate,   nullateiHM  eii  TMetkM  snbvenire.  Qmk 

propter,  efaaff  issiine  fnrter,  nOl?  le  ipsam  fiOMi  nei^f 

qoi  seiiper  in  divlnis  ardenti  ftniino  Ascifibiis»  tfc 

soierti  eura  dcrfptararum  meditatlonflraa,  perfeeti»> 

simo  otio  flornlsri.  Arripe,  qmeso^,  sine  excusatioiili^ 

yerbo  htdiis  sareiftse  pondos,  a  me  qutdem  tibi  imp«- 

sitnm,  sed  a  Doimno,  cnjns  onut  ieve  e$t,  levigan* 

dum.  Noli  timere,  neque  forroides  h^jas  operis  hmh 

gnitndinem,  sed  fidenter  accede ;  quia  aderit  Ubi, 

qut  ditit :  Apfrt  o$  fuiim,  et  ego  adintplebo  ilM.  Sels 

enim  optime  parrlo  pspnra  stfAeere,  nee  ad  meneam 

magoatofmy»,  panpefum  tmMm  pof^se  aceedeto.  NoH  B 

tu2e  devotionls  nobis  subtrahere  scientiam.  NoH  ae- 

censam  hi  te  sttb  modio  ponere  lueemam,  sed  pn&- , 

eelso  eam  saperponereeandelabrOf  ut  luceat  omiribtto^ 

qui  in  domo  Del  sunt  frairibfBS  tnis,  et  profer  nobla 

T^iuii  scriba  doclus,  qood  aoeepisit  a  Domlno.  Aderit 

tibi  hnjus  iaboris  itinere  illiiis  gralia,  ^  dnobm$ 

dieeipulis  euntikue^  teriium  iesoeium  addidU  in  fio, 

ei  aperuit  iilie  $en$um,  ui  tanetae  inUliigerent  Senp(9- 

ra$.  Spiritus  paraelltas,  omni  teritaiia  doetfiiia,  61 


.  HAUTGAt»  mMfAm.  «§ 

porffBRii  diariMai  sdenifai  tn  roaptendbat  ptcim^ 
chiriiaiiuo  fraier.  lFaIe« 

DoDilrto  el  Tenerablli  Patri  in  GbriBto  Eaom  ardiFf 
epiaeopo,  liAUTGiiMus  maAmtts  Glimti  Omolw  aa« 
Ittiem. 

Fi»stqaam,  Tenerande  Parer,  directas  beatHadlHia» 
Toslrm  aecepi  lilleras,  qnrbas  me  hortari  digmti 
oitts,  ite  mentis  aeinne»  terti  terpiinttqfie  etio  n/b^ 
mitierem,  aed  eo^mlienil  ae  meiilatiaiil  quoHdto  aa« 
cne  ScriplinRB  iwe  Tigliaaier  trademm,  el  insnpery 
ei  sanctoram  Patrum,  canomimqve  senteatiis,  Poa- 
Bltentialem  in  aim  Tolamine  aggregarem :  dnrom 
qaippe  imhi  et  TaMe  dlfBclle,  mmendumqae  hoe 
4ao(|ae  fuit  Imperiam,  ul  hanc  swseiperem  sarclnam» 
qaam  a  prodenilbiM  eognosce  reHeiftm.  lfaKumqa« 
renisai  som  Tolaniatf  Testne^  no*  telot  proeaclter 
durus,  sed  propri»  infirmitatis  admMiias^  Hae  ot<« 
Oi^m  eora  soHioiiaa  Heeosaarluai  dmil,  ol  allqaaiidBa 
me  a  seribeBdi  temeritaie  saapenderem.  Sed  fiiki 
Mcut  perpendl  injancti  operis  dlfllealtatem,  ita  el 
ii^angentls  aoeloritatem ;  nee  Toltil,  nec  diM 
ttsqueqaaque  resistere  :  eertas  qofa  Imbecillliaiei» 
meam  molto  amplias  Tostfa  a^otarel  prasdpleafll* 
dignitas,  quam  aggraTattt  mm  igboraotim  difieat* 
las.  Vitete. 


PRiEFATIO 

W  fOmiEmM  CHUTATE. 


iMM*. 


OaamTis  orighiafia,  fa  fiaptfsmatis  nranet^,  grathi  C 

Medlatoris  ctincta  aboleri  Teraciter  credantar  pec- 

cata  :  quia  sufiicit  iila  sola  spiritalis  regeneratio; 

attamen  cum  Tentum  ffderit  ad  «tatem  qu»  pr»- 

ceptoni  )aro  caplt,  et  subdi  potest  legis  imperio, 

snscipiendom  est  Lellum  contra  Titia,  et  gefendum 

acriter,  ne  iterum  reducatur  ad  damnabilia  peccata. 

Pancissimi  autem  sunt  tanttt  felieitalis,  ut  ab  ipsa 

ineunte  adolescenlia,  nuUa  damnabilia  peccata  com- 

mittant,  Tel  in  flagiliis,  toI  in  facinoribus,  tcI  in 

homieidils,  toI  in  nefari»  cujusqaam  impietatis  er- 

rore  :  sed  magna  spiritus  largitate  necessarium  est 

opprlfliore  qaidqtfld  In  eis  poiest,  aut  potuttcamafis 

deloctati«  doraittari^  func  itaqoe  Tieta  Tiiia  depa- 

iMMki  Mmt,  eom  Del  oftiore  Tine«ntur,  qoem  nisi 

Dmis  ipM  non  donat,  nee  ahler,  nlsl  per  Medfato^  D 

rMi  I>ei  61  hominiitt  leMhi  Giristum,  qui  fecttis  est 

pariieeps  monalitatis  nosine,  «t  nos  panlcipes  h* 

ceret  cHfTinliatls  smB.  VeriMMamen,  hi  gratijugo 

qnod  ^oaitom  est  saper  filios  Adam,  a  die  exitas  de 

ventre  nairis  eoram  usque  in  diem  sepultur»  mi 

injrtrem  omnlom,  et  Jam  hoe  malum  miserabiliter 

reperitar.  Ideoqne  sobrii  simos,  atque  Intelligamiis 

banc  Tium  de  peccato  lllo  nlmis  nefiario  qaod  In 

parn4l80  perp«tratom  esl,  fiietam  nobis  esse  p€sa»> 

lem ;  iotvnqne  qood  noMscum  agHvr,  non  pertinere 

nisi  nd  nofri  saBenli  luereditatem  novam  :  ut  hle 

pignore  accepto,  illud^  cujas  boc  pignus  est,  suo  tem- 


pore  conseqaammr«  Sed  qifomodo  filil  Del,  qoamlta 
mortaliter  TiTont,  com  mone  conlfigunt :  et  sic,  spi' 
rita  Dei  etcitantur,  et  tanquam  fllii  Dei  proficinnt  ad 
Dominum  :  ut  etiatn  Spiritu  sancto,  aggraTante  co^ 
pore  corruptibili,  tanquam  filil  hominom,  in  qul 
busdam  hnmanis  motibus  deiiciant  ad  seipsos,  el 
ideo  peccent.  Interest  qoi Jem  quantum,  neque  enim 
omne  peccatum  crimen  est,  sed  omne  crimen  peeca* 
tumest.  Sanctorum  itaque  homlnumTitam,  qua  in 
hac  inorte  viTitur,  sine  crimine  niveniri  posse,  sine 
peccato  aulem  nunquam,  ut  ait :  Si  dixerimue  quia 
peccatum  non  habemus^  nos  ipsos  sedudmus^et  verilae 
in  nobis  non  est.  Unum  tainen  pro  allero  consueTit 
ponere  Scriptura.  In  actione  autem  poenitentise,  abi 
tale  commissum  est  crimen,  ut  is  a  Christl  corpore, 
qui  commisit,  separetur,  non  tam  consideranda  est 
mensura  temporis  quam  doloris,  Cor  autem  conlrf- 
tum  et  humiiiatum  Deus  non  spemit.  Sane  qula  t>le^ 
romque  dolor  alterius  cordis  occultus  est  alteri,  recte 
constituuntuT  tempora  poenitenfiae  ab  his  qul  praesunl 
Ecclesiis,  ot  satisflat  etiam  Ecclesiae,  In  qua  remlt- 
tontur  peccata.  Ergo,  cum  tanta  est  plaga  peceatly 
ut  medicamenta  corporis  et  sanguinis  Domini  slnt 
dHferenda,  auctoritate  antistitis  debet  se  quisque  ab 
altarioremoTeread  agendam  poenitentiam,  et  eadenf 
auc.toritate  reeondliari ;  faoc  est  enim  corpus  et  san- 
guinem  Domini  Indigne  accipere,  si  eo  tempore  ac 
cipiat  quo  poenilentiam  debet  agere.  Nam  ipsa  pcsDK 


lAUTGAlUI  EPISGOPI  CIJIER1C3»SIS 
Mtia,  qoaDdo  digna  e8l  cauta  at  Mcondum  morem  A     SeoreU  <inoq[ue  Mti«r«caoQe  solTi  mortalU  crU 


ficclesiae  agalur,  plerumque  inflrmitate  non  agttur  : 
quta  et  pudor  timor  est  displloendi,  dum  plus  dele- 
otat  hominem  existimatio  quam  jusiitia  qua  se  quisquo 
humiliat  pcBnitendo.  Meminerit  lile,  quicunque  est, 
qnia  Dm  superbis  rennit,  humUikus  autem  dat  gra^ 
tiam.  Quid  enim  est  perversius»  quidve  infelicius» 
quam  de  ipso  Tulnere,  quod  latere  non  potest,  non 
erubescere,  et  de  ligatura  plus  embescere?  Nemo 
arbitretur  propterea  se  consilium  salubre  hujus  pce- 
nitcntise  debere  contemnere;  quia  advertit  forle 
novitque  ad  altaris  sacramente  accedere»  quorum 
non  ignoral  talia  crimina  apud  se  retlnere.  CorrH 
gontur  enlm  multi,  ut  Petrus  :  multi  tolei*antur,  ut 
Jodas.  MuUi  nesdontor,  donec  ventat  Dominus,  et 


mina  non  negem  :  mntato  prius  sscnlari  bahita,  et 
indefesso  rdigionis  studio,  per  vitae  correaionem» 
€t  jogi,  imo  perpetuo  luctu,  miserante  Deo,  iU  don* 
Uxat  ut  contraria  pro  his  quae  pcenitet  agat.  Quott- 
dtana  vero  leviaque  peccaU,  sine  quibus  haec  viu 
non  ducttur,  Dominica  oratiooe  pm^ntur»  quomm 
est  dicere  :  Pater  uaetert  qui  e$  in  cediSf  et  reliqtia. 
Ubi  dicitur  :  Dimitte  noHs  debita  nostra;  qnia  ipsa 
eieemosyna  est,  ventam  homini  petenti  iguoBoeie. 
Unde  EkHninus  ait  :  Daie  eUemosynamf  et  emma 
nrnnda  sunt  vobis. 

Mulu  tgitur  genera  sunt  deemosynanuD,  qaat 
cum  fiidmus,  adjuvamur,  nt  dimittantiur  nostra 
peecau ,  sed  ea  nihil  esi  mijus ,  quam  (qonn- 


illuminet  abscondiU  tenebrarum,  et  manifestet  cogi-  B  do)  ex  corde  dimlttimus  qnod  in  nos  qoisqae  pec- 
Utloues  cordtum. 

Nos  vero  quemquam  a  communione  prohiberenon 
possumus,  quamvis  haec  prohtbitto  nondum  sit  mor- 
uUSy  sed  medlcinalls :  nlsl  aut  sponte  confessus :  aut 
in  allquo  sive  saecularl,  sive  ecclesiastico  jndicio  ac- 
cuaatum  atque  convictum.  Plerique  auUm  attendunt 
niilltoa  in  ipsis  lionoribus  ecdesiasticisy  praeposito- 
rum  etministromm  non  congruenter  vivere  ser- 
monibus  et  sacramentis,  quse  per  eos  populis  mi- 
nistrantur.  0  miseros  homines,  quibus  >  intuendo 
Christum  oblivlscuntur  :  qui  et  tanto  ante  prxdixit, 
ut  legi  Dei  potius  obtcmperetur,  quam  imiUndi  vi- 
deantur  illl,  qui  quae  dicunt  non  faciunt,  et  tradito- 
rem  suum  tolerans  usque  in  finem,  etiam  ad  evange- 


cavit. 

Sunt  autem  quaedam  peccau  quae  putanur  levis- 
sima,  nisi  in  Scripturls  demonstrarentur  opinione 
gravlora.  Quis  enlm  dicentem  fratri  suo,  Fatae, 
reum  gdiennae  putaret,  nlsi  YerlUs  dlceret  ?  Aut 
quis  aestimaret  quam  magnum  esse  peccatum,  dies 
ol)6ervare,  menses,  etaonos,  ettempora,  slcntob- 
servant  qoi  certls  diebus,  stve  mensibus»  sive  aimis, 
volunt  vd  nolunt  aliquid  iiichoare,  nisi  Apostolus 
diceret :  Timeo  vos ,  ne  sine  causa  laboravertm  in 
vobis, 

Quam  mulu  sunt  alia  peccau,  sive  In  loqueo- 
do  de  rebus  et  negotiis  alienls  quae  ad  te  non 
pertinet :  sive  in  vano  cachinno,  sive  in  Ipsls 


llzandum  cum  caeteris  mislt.  Aliquis  forte  desperatus  D  ds,  quae  ad  necessitatem  bujus  vitae  parantur,  in 


dicat :  Ego  jam  bapllzatus  in  Ghrislo,  a  quo  omnia 
peccata  pREteriU  mihidimissa  sunt,vilts  factussum, 
nimis  iterans  vlas  meas,  et  canis  horribilis  oculis  Dei 
conversus  ad  vomitum  suum.  Quo  abibo  a  spiritu 
ejuSf  et  a  facie  ejus  quo  fugiam  ?  Quo  frater?  nlsi  ad 
cjus  miserlcordiam  poenltendo,  cujus  potesUtem 
peccando  contempseras.  Qutdquid  enim  feceris,  quae- 
conque  peccaverls,  adhuc  in  viu  es;  imde  te  omnino 
auferret,  si  sanare  nollet. 

Oportet  igitur  ad  poenitentiam  accedere  cum  omni 
llducia,  et  ex  fide  credere  indubiunter  poenitentia 
aboleri  iiosse  peccaU,  etiamsl  in  uilimo  vitie  spiritu 
commissa  pceuiteal,  et  publica  lamenutionc  peccau 
prodantur  :  quia  propositum  i)ei,  quo  decrevit  saU 


quibus  est  avidior  af^titua;  sive  in  vendendis 
et  emendis  rdms  :  diaritatis  et  utilitatis  voU  per- 
versa. 

Sunt  et  alia  hujuscemodi  peccaU,  quae  fiunt  ver- 
l>orum  offenslonibus,  et  cogiutionum,  Jacobo  di- 
cente  apostolo  :  In  multis  enim  ofendimus  omnes. 
Oportet  quotidle  crdMH)que  exoremus  ad  Domi- 
num,  atque  dlcamus  :  Dimitte  nobis  debita  nostra , 
nec  in  eo  quod  sequitur  mentiamur  :  sicut  et 
dimittimus  debitoribus  nostris  :  pro  quibus  etiam 
crificia  deemosynarum  et  Jejuniomm  pro 
offerre  non  cesset. 

Pro  ilUs  ergo  peccalis  quae  legts  decalogtts  contir 
net»  et  de  quibus  Aposiolus  ait,  quod  neque  avari. 


vare  quoJ  perierat,  stat  inimobile,  el  ideo,  qula  vo-  ©  neque  rapaces,  neque  adutteri,  neque  maseuiorum 


lunUs  ejus  non  muutur,  sive  emendatione  vitae,  si 
teuipus  conceditur,  slve  supplici  confessione,  si 
continoo  viu  excuditur,  venla  peccatorum  fidcliter 
praesumatur  ab  iilo,  ^t  tton  vutt  mortem  peccatoriSf 
sed  ut  convertatur  a  perditione  panitendo^  et  salvatus 
miserattone  Dei  vi»at.  Certissiiuae  sunt  et  fidelissiinae 
daves  Ecclesiae,  ^ttt^tt^  quodcunque  in  terra  sotvitur^ 
etiam  in  cmlo  solutum  pronUttitur, 

Haec  dicU  sunt  de  publica  satisfactlone ,  qua 
quisque  humiliando  se,  non  solum  coram  Ecclesia, 
quae  habet  clavem  regni  ccdorumy  in  qua  fit  remis- 
tiopeccatorum. 

«  Forte  qui  hos,  vd  qui  aUoe. 


cubitorest  etc.,  ^ttomam  qui  talia  agmt^  regnum^  DH 
non  possidebunt.  iUa  actto  pQeniteotiae  subeunda  est» 
in  qua  majorem  in  se  quisque  severiutem  debeat 
exercere,  ut  a  seipso  judieatust  nonjudicetur  a  DoaU' 
no  :  quae  actio  pcenitentix  tunc  erit  perfecU  etac- 
cepubilis,  si  ascenderit  homo  adversum  se  tribo- 
nal  mentis  suae,  et  constituerit  se  anu  factem 
suam,  ne  hoc  d  postea  fiat,  sicut  comminatur  Deos 
peccatori,  atque  lu  constituto  in  corde  judicio,  ad- 
sit  accusairix  cogiutio,  testis  consclentia,  camifex 
tUttor:  ddnde  sanguls  anlmae  oonfitentls  per  lacfy* 
mas  profloat.  Postremo  in  consdentU  aua  se  indi- 


657 


OE  PCENITENTIA  LIBRl  V.  -*  UB.  I. 


«I 


gnHm  Jodicet  parUdpatioiie  corporis  et  saDguinis  Do-  A  Sed  sciat  a  m^ioribus  nostris  ex  sanctomm  soDt<%i 


mioi.  Yersetur  ante  oculos  imago  futuri  judicii,  ^t» 
cum  alii  accedunt  ad  altare  Dei,  quo  ipse  nou  acce- 
dit,  cogitel  qoam  sit  contremiscenda  poena  qua,  per- 
cipientibus  aiiis  vilam  aeternam,  alii  in  mortem  prae- 
cipitantur  aetcmam. 

Mensnram  autem  temporis  in  agenda  poenitentia 
idcirco  non  saiis  attente  praefignnt  canones  pro  uno<- 
quoque  crimine»  sed  magis  in  arbilrio  anlisiitis 
reiinquendum  statuunt,  quia  apud  Deum  non  tam 
Yalet  mensura  temporis  quam  doloris.  Nec  absti- 
neniia  tantum  ciborum»  sed  morlificatio  potius  Ti- 
tiorum. 

Propter  quod  tempora  pcenitentiae,  fide  et  conver- 
satione  pcsnitentiom  abbrevianda  praecipiunt,  et  ne- 


tiisesse  collectam  :  a  me  quidem  exceipum,  ne  tA^ 
mia  prolixitale  negligentilNis  lectoribus  fasti<Uii^^ 
generaret. 

LibeUum  de  vitiis  octo  princlpalibus,  eonuDqpa 
remediis  :  quem  in  libris  Gregoriiy  Augostin^ 
nec  non  Prosperi  excerpsimus,  in  capite  pnsp> 
ponimus,  post  praefationem  hanc,  quam  excerpsi* 
mus. 

Secundus  quidem  libellus  continet  de  vita  activa 
et  conlemplativa  pauca  capitula,  nec  non  et  prin* 
dpalium  virtutum  nomina.  Ipsa  quidem  ex  san* 
ctorum  Patrum  dictis  coilecta.  Qoorum  nomioa 
ogns  sunt  sententiae,  ^  in  roarginibus  posuimus» 
propter  prolixitatem  vitandam  repeteudorum  nomi- 


gligeniiae  protelanda.  Exstant  tamen  pro  quibusdam  B  nnm :  et  ne  aliquis  invidus  nobis  vocitaret  compila^ 
culpis  modi  pceniteotiae  in  canonibus  impositi,  juxta      torem. 


quod  caeterae  perpendendae  sunt  culpae :  cum  sit  fa- 
cile  per  eosdem  modos  vindictamet  censoram  cano- 
num  aesiimare. 

Hanc   autem  epistolam  nemo  quidem  existimet 
meam  :  ne  iUi  pro  parvitate  nominis  mei  vUescat. 


Tertiu»  de  ordine  poenitentium,  cum  nominibfs, 
nnde  snmptus  est,  conciliorum.  ' 

Quartus  vero  de  judidis  laicorum, 

Quintus  de  ordinibus  dericorum,  et  dereguUs,  si 
deviaverint,  ipsorum. 


« In  aas.  sunt  nomina  anctorom  podta,  sed  non  dtationes  libromm  vei  capitom,  qoas   alieoH  nd» 
jonximiis.  Gah». 


LIBER  PBIMUS. 


CAPUT  PRIMUM.  C 

De  octo  pri$icipalibu$  vtitU,  el  unde  oriuniur. 

Paradisi  gaudiis  postquam  expulsum  est  genus 
homanum,  «  octo  criminalia  in  fiUos  Adae  origina- 
liler  dominantur  vilia.  Quae  nisi  per  gratiam  Salva- 
toris  ac  baptismi  renovationis  minime  abolenda  cre- 
damus.  Unde  l>eatus  ^  Gregorius  in  expositione  Job 
ioquitur.  Yitia  qulppe  tentanlia,  quae  invisibiU  con- 
tra  008  praeiio  «  repugnanti  super  se  superbiae  mili- 
tant :  aUa  more  ducum  praeeunt,  aUa  more  exerci- 
tus  subsequuntur. 

Ipsa  namque  vitioram  rcgina  superbia,  cum  de- 
viciom  piene  cor  ceperii,  mox  iUud  septem  princi- 
paUbos  viiiis,  quasi  qnibusdam  suis  ducibos  deva- 
standum  tradit :  quos  viddicet  duces  exercitus  se- 
quitur,  quia  ex  eis  procul  dubio  importunx  vitiorum  D 
moluiodines  oriuntur.  Quod  meiios  ostendimus,  si 
ipsos  duoes  atqoe  exercitos,  ut  possomus,  enume- 
rando  proferamos. 

Radix  quii^  concit  roaU  superbla  est  :  de  qua, 
Scriptora  aitesiante,  dicitur  :  Initium  omni$  peecati 
ntperbia,  De  bac  qooqoe  vimlenta  radice,  septem 
priodpaUa  vltia  proferuntor :  scUicet,  inanis  gloria, 
invidia,  tristitia,  avaritia,  veniris  ingluvies,  loxu- 
lia.  Nam  qnia  his  septero  snperbiae  vitiis  nos  captos 
doiuit,  idcirco  Redemptor  noster  ad  spiritualis  iil>e« 

f  Octo  principaUa  vitia  nomerant  Theodulphos 
episcopos  Aurelianensis  epist.  ad  deram;  £va- 
grius  ad  AnatoUum,  1U>.  de  octo  vitiosis  eogita- 
tionibos;  S.  Nilus,  lib.  deoclo  viiiosis  affectioni- 


rttionis  praeUom,  Spirito  septiformis  gratiae  plenns 
venit.  Sed  hal)ent  contra  nos  iuec  singola  exerd- 
tom  soum. 

Nam  de  inani  gloria  haec  oriontur  :  inol^edientiay 
jactanctia,  hypocrisis,  contentiones ,  pertinaciaei 
discordiae,  et  uovitatum  praesumptiones. 

De  invidia  nascitur  odlom,  siisurratio,  detractatio, 
exsultatio  in  adversis  proximi,  atnictioautemin  pro- 
speris. 

De  ira  proferuntur  rixae,  tumor  mentis,  contome: 
liae,  clamor,  indignaiio,  blasphemiae. 

De  tristitia  nascitor  maUlia,  rancor,  pnsiUanimi- 
tas,  desperatio,  torpor  drca  praecepta,  vagatio  men* 
tis  erga  iUicita. 

De  avaritia  oriontorproditio,  fraos,faUada,perja- 
ria,  inqoietudo.  Et  contra  misericordiam  obduratio- 
nes  cordis. 

De  venlris  ingluvie  propagatur  Inepta  laetitia, 
scurriUtas,  imman'!itia ,  muftiloqaium,  hebetudo 
sensus  circa  inlelligentiam. 

De  loxuria  gencratur  caedtas  mentis,  inconsidera^ 
tio,  inconstantia,  praecipitatio,  amor  sui,  odium  Del« 
affectus  pra?sentis  saeculi,  horror  autem  vei  de^pera« 
lio  futuri. 

Quia  ergo  septem  prindpalia  vitia  tantam  de  ee 
vitiorom  muititodinem  proferant  :  com  ad  cor  Te- 

Imis,  et  aUi. 

1»  Greg.  Magn.  in  cap.  xxxix  Job,  lib.xxxi  Horalf 
cap.  47. 

o  S.  Gregor.  Editio  Rom.,  regnanti. 


HALITGARII  EPISCOI^I  GAMERACENSTS  660 

lilwi t, qqxi spbseqnentis  exercitns  catems  trahoDt.  A  tnundum^  et  per  peccatum  mors  ^  et  Ua  in  omne$  Ao- 


tK^ilibiiSTtdeticetseptemqirinque  spiritaalia,  duo- 
^ne  camaiia  sirot.  Sed  unumquodque  eonim  tanla 
ribi  cognaiione  jungitur  ut  non  nisi  unum  de  altero 
imferatur.  Prima  namque  superbiae  soboles  inanis 
M  gtoria  :  qaae  dum  oppressam  mentemcorruperit; 
ttoi  inYf<ilam  gignit.  Quia  nimirum  dum  vani  nomi- 
vtopotentiam  appetit,  oe  qaishanc  alius  adipisci  va- 
leat,  tabescit. 

Ynridfa  qaoque  h^m  generat.  Qah  quanto  inter- 
no  Rvoris  vuhiere  animus  sauciatur,  tanto  etiam 
mansaetado  tranqufHitatis  amittitur.  Et  quia  qua$i 
Jtolens  membrum  tangitur,  idcirco  oppositx  actiopi? 
namis  TcAat  gravkis  pressa  sentitun 

fii  iraqnoquetristitiaoritur    .QuiaXurbatd  ^iens. 


minet  pertraniiint,  >  Superba  voluntas  facit  I>ei  pra»- 
cepta  contemni ,  et  ex  angelis  daemones  fecit. 

Quapropter  aadiant  superbi:  quia  sunt  omnia 
tkwMitoria  quse  ambiuntur,  et  aetema  qu3  per- 
duntor.  Et  illud  :  Omnii  qui  u  exallat^  humMtiabt' 
tur,  Et  itemm  :  Quid  superbit  lerra,  et  cinisT  Et  il- 
Ind :  Ante  ruinam  exatiabitur  spiritus,  Et  :  Deus 
alta  a  longe  cognoseit^  De  eoraift  quoque  capite 
dial)olo  scriptom  e^t :  Ipse  est  rex  super  omnes  piios 
superbue. 

^  I  Jam  nunc  videamus  quibus  indiciis  possit  sa- 
perbia  deprehendi.  >  Upde  paulo  post  sequitar : «  Ha- 
bitus  qaoque  et  incessus  pedum  superl)os  ostendunt : 
quoram  erecta  cervix,  facies  torva,  iruces  ocuii, 


quo  tn  ordine  se  concuUt,  eo  addicendo  oonfun-  •  ^^  ^^^  terribilis,  nudam  soperbiam  clamant;  hu- 


dit  Et  cum  dulcedinem  tranquillitalis  amiserit, 
nihil  hanc  nisi  ex  perturbatione  subsequens  mosror 
pascit. 

Tristitia  quoque  ad  avaritiam  dirigilor.  Quia 
dum  confusum  cor  bonum  IxtilKS  intus  amiser 
rit,  unde  consolari  debeat,  foris  quaerit.  Et  tanto 
^lMgis  «xleriora  boii«  adipisci  desiderat,  qaanto 
gaudium  non  habet ,  ad  quod  intrinsecus  i«- 
^^irrat. 

Fosthxc  vero  duo  caroalia  vitia,  id  est  ventris  in- 
gluvies  et  luxuria,  supersunt.  Sed  cunctis  liquet 
quod  de  ventris  ingluvie  luxuria  nascitur,  dttn  in 
ipsa  distributioi^e  raeoi4>roru«i  ventri  geaitalia  »su^ 
njxa  videanliir.   Unde  dum  unum  iiM^rdiDate  re- 


mana  jura,  divinaque  confundunt :  honoribus  intu- 
mescunt,  aliena  rapiunt,  et  seipsos  superbiae  corra- 
pti  morbo  non  capiunt.  Est  enim  et  occulta  super- 
bia,  qu»  proflcientes  aliqnantulum  occulte  captivat: 
qnos  in  profundum  malorum  fraudulenta  douiina- 
tlone  praecipilat :  et  ne  unquam  possint  exsurgere, 
jngiter  «alcat.  faide  «n»  quid  hi  qHOS  «iperb»  meD- 
tis  tabes  purulenta  corraperit,  sesioram  snoram 
joion  ot2servjuu  imperatat  .sed  judicant.  De  .saia  segii» 
gentiis  objnrgali,  aut  rebeliant,  ant  murmurant: 
de  !•€•  sqperiori  deceptant,  praeferri  se  meiioribos 
affectant,  suas  sententias  procaciter  jactant,  noo 
servant  in  obsequiQ  revejentiaiq.  Haec  sont  super- 
biae  tumoris  indicia ,  quibus  Deus  oflTenditury  et  his 


ficilur,   aUud  procul    dubio  ad  contumelias  ^j».  ^  imKs  diabolus  pastus  exsulut. . 


titatur. 

Bene  autem  duces  exhortari  dicti  sunt,  exercitus 
ululare,  qua  prima  viiia  deceptse  menii  quasi  sub 
quadam  ratione  se  inserant;  sed  innuviera,  qoae 
sequuBtur,  dum  hanc  et  omnem  insaniam  pertra- 
hunt,  quasi  bestiaii  clamore  confundunt. 

CAPUT  n. 

De  viiio  superbiiB. 
Consideremus  ergo  quae  causae  praecedant,  qnas 
yilia  subsequantur.  Ait  eniiu  Pjrosper  >> :  c  Quod,  ut 
credibiiius  videatur,  Scriptura  divina  consuUa  re- 
spondeat.  >  Unde  quaesita  protulity  dicens  :  Iniiium 
omnis  peccati  superbia,  Non  Alic^juSy  sed  omnis 


CAPUT  m. 
De  rtmtdio  superbice. 
Homilitas»  virtutum  omnium  mater,  penitos 
terit  superbiam,  quemadinodum  Scriptura  testa- 
tur :  Omnis  qui  se  humiliat ,  exallabitur,  Et :  Cl^ 
riam  prcscedit  humilitas.  £t  iterum  :  Ad  (fuem  respi' 
ciam ,  nisi  ad  kumiUm ,  ejt  quietum ,  el  tremantetu 
sermones  meos  ?  Et :  Deus  humilia  respieU*  «  Diftde 
Qpegorius  inquit :  Picatur  «rg/o  buttilibus »  4«ia 
dum  se  dcjiciunt,  ad  Diei  similjtudinem  aaceBdunt. 
Et :  Quid  humiliute  sublimius  ?  qm  dtt«  «e  ii 
deprimit,  auctori  suo  maenij  saper  samoNi 
Juugitun  Est  tamon  aliud  quod  io  eis  4ehci^t 


peccati :  quoraodo  non  solum  peccatura  est  ipsa ;  |^  pensari,  quia  saepe  quidem  humiiitaiis  ^edifii 


sed  etiam  «  n^llum  pec^atum  fieri  potest^  aut  po- 
iuit,  vel  poterit  sine  ipsa.  Siquidem  nihil  aliud  omne 
peccatum  nisi  Dei  contemptus  est ,  quo  ^us  praece- 
pta  calcantur.  Denique  ipse  diabolus  inventor  au- 
perbiae,  per  ipsam  de  coalestibus  corruit,  quem 
Deus  fecerat  sine  uilo  peccato.  £t  haec  est  omnium 
malorum  causa.  Hinc  est  quod  idem  primus  homo, 
sviperbi  spiritus  elatione  corruptus,  omnem  posteri- 
t^M^m  suam,  quae  in  illo  radicaliter  fuity  necessitati 
corruptionis  ac  mortalitatis  addixit.  De  quo  dixit 
Apostolus  :  Per  unum  hominem  peccatum  ifUramt  im 

*■  S.  Gregor.,  subnexa, 

^  Prosper  lik.  tn  jfe  Yjfta  «OBlMHilaiii^ ,  «ap.  t. 

<"  Prosper  :  quoniam  n.  f .  p.  est  ipsa ,  sed  e. 


specie.  Quidfuu  vero  elationis  em  igoorft»iia  UUnm^ 
tur  :  idcirco  oportet  omnes  soUicitos  Mse «  «t  Mr 
c«l«  s^perbiae  iwbribus  lacrymMrum  4ftenntort  ei 
ooolritio  cordis*  et  humilis  spiriliw,  onmeiD 
tera  vitiorum  exciudat :  et  qui  pixHuiaio 
intulit,  venise  aatisfaotiooe  reooapiJiet, 
pauperam  miserioordia  largilatis  diiuat :  oiaqQO 
bus  injnste  abstulit ,  si  fuid  polest ,  miserioQfdilar 
leddat :  et  iosuper  eleemosyw^nim  fraclas  minime 
negligat :  aliisque  bonis  operibus  vitam  suam  eoni- 
gendo  apnd  Domini  misericordiam  stndiose  perqoi- 

4  SoquenHa  «x  Prssporo  IH>r.  iii  fl^  eODtmfr- 
plaa.,  eap.  8. 
«  Simile  quid  S.  Greg.  lib.  xxxii  Moral.  1<A,  c  97* 


«■!•  maexM  ittllri  Miitai  mm  nvm  lap4i»  «« 


w  ncMriBinA  ubbi  t.-^iM.h  m 

nt,  sicut  scriptDin  ett  !  Mfiemre  atiimse  toae  pla-  JLOMsiiMWtiQ  prtlpMii  inggMjJntii  Avrimt«  ae  hm 
cens  Deo.  Ideirco  tenporisiMtosurain  in  agenda 
pMttenlit  pm  imoquoqiie  <tfiiBiM  a^n  jpf:aB0gi|nt 
flinoBMt  mA  DMgis  in  affUtrio  ^ntiatiii^  rciinquen- 
dini  aUtuant.  Qnia  apud  Domiom  no^  tam  yale) 
BunnHra  temporit  ^m  doloriB»  aec  ^Unentia 
tafttom  ciborum  quam  morliicatio  yitionip. 

GAFIJT  IV. 
im  nlf 0  tMiM  ^coftiB. 

•  Inenis  namque  gloria  d^ictum  cor  qoa$t  ei 
ratlone  solet  exbortari »  cum  didt :  Debet  ma|ora 
appelere :  ut  qua  potestaie  yoloeris  muUos  excer 
dere,  eo  etiam  yeleas  et  pioribus  prodesse.  Sed 
Scriptora  e  cootra  «gMim  yaaitatis  o^odit  diceos: 

^  fist  enim  yanitas  inflata  qoaedam  circa  delecta- 
tlones  yarias  aoimi  iaofyeotis  affacUo,  potieodi  ko-  B  yoxari :  quo  sibi  jogiiier  iiigamisoit  meliereitt,  e«i 
ooris  ayida  sinral  ei  oeacia»  morbo  excelieotii»  in»- 
nis  aiflata,  cava,  morioda,  tnrbuleota,  anioiorum 
ieyjum  dofflina,  malefuodfttis  omnibus  blanda,  re- 
pognaniiiras  ftimea,  capieodis  seductoria»  capUs 
inyieta  i  aimuiatid  qoiadam  yiriutum  «,  aj^etitio  di* 
gnitatom ,  dukis  ■liseris,  amara  perfeatis  :  cui  ser- 
yfokit  tnmidi ,  sub  qna  jacent  elati ,  qoi  se  de  q>eri- 
iNis  quorum  sibl  cooscii  oon  siittt  turpiter  jactant, 
qoi  86  ab  ommlKis  praftdicari  per  nefos  affeetant. 
Qoi  sanctos  ylros  sui  deprecatiooe  ^  depreciant. 
Bis,  et  similibos  ddioitos  Vanitas  premil,  oec  eos 
morimon  sunm  sentire,  aut  ad  medicum  yeoire  per- 
mittit.  Et  qoid  est»  td  medicum  yeoire»  oisi  iofir- 
mum  snas  infirmitates  cognescere  ?  tautomque  eos 


CAPBT  V!. 

loyidio  jqiMfte  4syietnin  eor  foasi  fin  ratiMe  s^ 
let  e^ibortari*  jcUm  dieit  t  b  jqoo  MJq»  vei  iUo  fninor 
«s?qorecgoeis  vdaioalis,  veA  «oporior  noio  esl 
qoonU  voles  qm  Uli  ooo  volooSl  Iteo  eifO  tibi«  #itt 
Ouperioces  esse^  oot  oiiaio  «quoios  debent.  '  A#^ 
«lolica  odvorsos  Iwc  riamit  seolenyo  i  lumdh  $$^ 
quidem  diuMi  omn  tofniiil  la  sfifom  isrrorom* 

I  Inyidos  cerle,  qoi  aHoiMpn  bonum,  suom  fscit 
invideodo  sopplidum  t  nolio  videiar  ad  inyidam  coo- 
flopiscentia  prsvoeari  ,  sed  loolom  soperbift  n^M> 


inyidot »  anteferri.  Ac  per  iioc  sequitor  divinum  mo- 
Bos  in  homine ,  cum  pof los  omari  hemo  debeat  pvo 
sui  meriti  sanctitate.  Taotos  eoim  Inyidus  babet 
justa  poena  tortores,  quantos  invidiosos  habueril 
laudatores.  Nibil  infeMus  polest  esse  invidia,  qum 
aHenis  torquetur  bonis.  Undie  igllur  bonus  profleit , 
inde  inyidus  coofabescit.  invidia  sensum  mordet, 
pectus  urit,  mentem  aCQigit.  Qui  autem  inyjdet, 
diabolo  similis  est ,  qul  per  inyjdiam  bominem  de 
paradisi  felicitate  dejecit. 

{Pro9per.)  Quantum  eis  bonum  corrumpat  inyidia 

miserabiliier  est  intuendum  :  cnm  quidquld  boni 

fieri  yel  dicl  a  sanciis  audierint,  vel  omnino  non 

credunt,  aut  res  bene  gestas  in  malum  male  inter- 

ardor  boman»  hu^s  inAaoMnat,  ut  laboriosa  ope- C  pretando  convertunt.  Omne  malum  qiiod  de  iHis 

mendax  fama  jactaverit ,  statim  tanquam  si  ipsi  yi- 
derint,  credunt. 

( Gregorius. )  Et  dum  Kvorem  a  corde  non  proji- 
ciunt ,  ad  aperfas  operum  nequitias  devolvuntur : 
quia  a  se  incipit  omnis  traclaius  malus ,  et  prins- 
quam  noceat  alteri ,  ipse  sibi  parat  exitium.  Naib- 
que  ex  boc  vitio  oriuntur  bomicidia.  Nisi  enim  Gain 
invidisset  acceptam  fratris  hostiam ,  minime  perve- 
nisset  ad  exltinguendam  vitaip. 

CAPUT  VU. 

Aposlolos  lerrfliHlisr  eoHUBiiiator,  oiceos :  IM 
odit  fraifem  «oum « AmMMo  isl;  et^  ^  mMet  frah 


ra ,  qa»  populos  admlretor,  et  qoibos  faoia  diffun- 
dliar,  sioe  labore  suscipiant ,  et  libeoier  exerceant. 
lode.eBt  qiiod  jqnnare,  abstineire,  vigilare,  eccle- 
«om  frequentare,  vel  psallere,  com  bsec  omnia  sioe 
iabere  non  laciaot,  etiam  cum  dolectatione  faciuni, 
<  ut  ab  bomlnibus,  qoilms  placere,  ooo  fioo,  desi- 
deronty  vldeaoiur.  Unde  Veritss  ail :  Amen  dico 
vsMi  9  receperwu  mrcedem  soom. 

CAPUl  V* 

De  rem^dio  ifumii  glonce. 

Apostolica' sententia  in  ipe<jUo  est  proferenda, 

^ua  dicitur  :  Quid  enim  habe^^  quod  non  accepisti: 

et si  accepiili ^  ut  quid  gioriari^^  qua$i  non  acceperis? 

Bujus  enim  morlv  est  medicina  salutis,  recordatie 


diviMB  l)onitaiis,  per  quam  oronia  bona  nobis  col-  ®  i*<  «*•»  «»  tembrie  e»,  ri  to  tembrii  mmHlm.  Voide 


lata  suni ,  qu^  habere  videmur.  Etiam  et  perpetua 
ipsiu^  Dei  charitas  :  in  cujus  laudem  omnta  agere 
dcbeini^,  quidquid  boni  in  hoc  sseculo  operemur  : 
et  magis  desi()er^rQ  a  Deo  laudari  in  die  retribu- 
tionis  aeternae«  quani  ab  homine  mortali  quolibet, 
in  bi^us  transitori»  vitae.  Hoc  quoque  inanis  glori» 
yituim»  ut  jam  diximus,  lacrvmarum  fletibus  est 
abolendum ,  cum  c^eterorum  actibus  bonorum  ope- 
mm.  Quia  io  cpnctis  qu^  agimus  oecesse  est  ut 

«  Gniorios. 

^  Itec  ex  Prosp.  lib.  iii  Vike  contempl. ,  cap.  10. 
^  Prosp.  yanima  vitiorum ,  fomes  cafnatbm  Hi^- 
ettttionumy  labes  fnsfom,  oifpkMe  dL 
«^  Prosp.,  comparatione* 


si  lioic  vitlo  valenter  resiaieio  cupkoos*  chorilalom 
Deo  exhibeamus  et  proximo,  de  corde  poro»  el 
eonsclooito  booa ,  oi  ftdo  noo  fata ;  o|  ^ls  peo- 
cato  resistimus ,  si  boois  omoibus  abundoBius ;  tto- 
eul]  blaftdlinenu  cootemniBaas,  et  omoia  qtm  jdifB- 
cllia  sunt  bomanm  fragiliuti  vei  aspera ,  eiism  com 
dflectione  peridflras,  si  bsec  praBtepU  «iloelionis 
custodimus. 
( Idem. )  Atumen  irdlnoBi  dilect&ouis  iU  peitor- 

I  CUator^S.  Gf^?»^.  ▼  MofoL  Job»ia^  M» dtt 
isrVldU  polohorriBM  «ssorens. 
s  Itec  ex  Prosp.  lib.  iii  Ylt9l  cpntenipl^t.^  co|.  9^ 


m  HAUTGARn  EPMGOPI  CAHBIUCENW  66i 

Itint,  nec^^modam  diligeiidi  castodiimt :  qoi  MtA  GAPUTIX. 

mundum,  qui  eontemiiendas  ett^  dili|^t ;  aat  coi^  Dt  remedio  ira. 

pora  sua  minui  diligenday  diligunt :  autproiimos     '  pj^tienlia  namqae  tarorem,  omneqae  iraa  Yitnn 

non  sicut  se  ipsos ,  aut  Deum  plus  qaam  se  ipsot 

forte  non  diligant.  Proximos  autem  tunc  diligimus 

Bicut  nos ,  ai  non  propter  aliquaa  utilitatea  nostras, 

non  propter  speraia  beneficia  yel  pnecepta,  sed 

propter  hoc  tantum  qaod  aunt  natane  noslrae  parti* 

Cipes,  diligamus.  Quapropter  haec  est  proximi  tota 

<filectio,  ut  bovnm  qood  tiiN  conferri  vis,  velia  et 

•proximo.  Potest  itaqae  bomo  alterius  bonum  suom 

facere ,  dum  amat  in  alio  quod  ipse  non  facit. 

I    (Idem.)  Hinc  ergo  pensent  invidi ,  charitas  quan- 

tae  Tirtutis  est » quae  alieni  laboris  opera ,  nostra  sin^ 

labore  facit.  Dicendum  itaque  est  invidis  quia ,  dum     patietu  tiro  forti^  et  qui  dommatnr  atdmo  ««o, 

ae  a  livore  minime  custodiunt,  in  antiquam  versutl  ^  pugnatore  urbium.  Unde  Veritas  electis  suis  dictt: 

hostis  nequitiam  demerguntur.  Igitiir  summopere 

est  vigilandum  ut  hoc  vitium  radicitus  a  cordibus 

citius  eveUatur,  ac  iKmis  operilms,  ut  praescriptum 

est,  cum  consilio  tamen  sacerdotis  emundetur,  et 

quotidie  pro  illo  exoret  quem  oderat,  eique  ofiicia 

cbaritatis  exhibeat,  ac  necessitatlbus,  st  valuerit, 

frequenter  subveniat,  cui,  cum  non  amavit,  minus 

diligendo  exhibuit. 


cum  recordatione  mandatorum  Dci  siqierare 
scitur :  cum  virtuturo  omnium  mater  charilts  ad 
memoriam  revocatur,  quia  impatienti»  vitiom  ml- 
nime  oriiur,  nisi  virtutum  mater  cbarifas  arapule' 
tur.  Scriptum  quippe  est :  Charitas  patiens  est.  Igi- 
tnr  cum  minime  est  patlens,  charitas  in  eo  non  est. 
(Gregoriui,)  Per  hoc  quoque  irae  vitinm,  ipsa  vir- 
tutum  nutrix  doclrina  dissipatur.  Unde  seripUim 
est :  Docirina  viri  per  patientiam  no$eitur.  Tanfo 
ergo  quisque  minus  ostendilur  doctus,  quanto  mniaa 
convincitur  patiens.  Scriptum  est  enim  :  JfWtor  ese 


CAPUT  vin. 

De  vitio  ires* 

Idem. )  Ira  etiam  devictum  cor  quasi  ex  ratione 
aolet  exhortari ,  cum  dicit :  Quae  erga  te  aguntur. 


In  patientia  vestra  pouidebitii  animas  vestras.  Cu- 
stodem  igitur  condiUonis  nostrae  patientiam  Domi- 
nus  esse  monstravit :  qui  in  ipsa  nos  possidere  wxr 
met  ipsos  docuit.  Unde  et  aiibi  dicit :  DUigite  ini' 
micos  vestros :  kenefaeiu  his  gtn  odermU  uos ,  ei 
orate  pro  persequentibus  ei  calumnianiibue  vo$.  Tif- 
tus  itaque  est  coram  hominibus  adveraarios  leie- 
rare.  Sed  virtus  coram  Deo  diligere.  Et  Panhn 
apostolus  possidere  patientiam  monuit,  cum  disci- 
pulis  hoc  praeceptum  monendo  instituit :  Omms, 
inquit,  amaritudo,  et  ira,  et  indignatio^  et  eimuor, 
et  blasphemia  toUatur  a  voHs,  eum  omni  mMia. 
Quia  nimirum  frustra  indignatio,  et  clanKir,  et 


aequanimiter  ferri  non  possunt :  hxc  imo  patienter  Waspbemia  ab  exterioribus  toHitiir  :  si  ia  faH 
tolerare,  peccatum  est :  quia  si  non  eis  cum  magna  ^  lerioribus  viiiorum  mater  maUtia  domiiiatur.  Ad- 
exasperationc  resisiitur,  contra  te  deioceps  sine     nionendi  sunt  igitur  patienles,  ut  cor  post  viclo- 

riam  muniant,  ne  hoslis  callidua  eo  in  deceptioiie 
postmodum  majori  exsultatione  gaudeat,  qaod  iBa 
dudum  contra  rigida  colla  victorum  calcat.  Qus- 
quis  hoc  vitio  irae  diu  ubefactus  deperiit,  oporlet 
ut  ei  rehumlliando  satisfaciat  cui  iratus  exstitil,  ne 
coram  Deo  reus  Jodicetur :  qui  non  aliter  nostn 
delet  facinora,  si  fratrum  a  cordibua  nostris  penitos 
non  amputentur  delicta. 

CAPUTX. 
De  vitio  tristiHte. 

{Gregorius.)  Tristitia  quoque  devictum  cor  quasi 
ex  ratione  solet  exhortari,  cum  dldt :  Quo  hahes. 


mensora  cumulantur. 

Apostolica'  contra  haec  respondet  sententia  :  Sol 
non  ocddat  super  iracundiam  vestram.  Unde  et  Yeri- 
tas  dicit  quia  omnis  qui  irascitur  fratri  suo^  reus 
erit  judicio.  Et  :  si  non  dimiseritis  unusquisque 
fratri  suo  de  cordibus  vestris ,  nec  Pater  vester  co^ 
iestie  dimittet  vobis  delicta  vestra.  Nam  si  irasci  fas 
non  est,  aut  dicere  racha^  aut  fatti^,  multo  minus 
est  licltum  tenere  aliquid  animo,  ut  in  odium  indl- 
gnatio  convertatur.  Est  enim  Ira  mentis  furor  :  quae 
si  in  corde  infigitur,  oronem  eximit  providentiam  ab 
«0  fecti :  nec  judicium  rectae  discretionis  inquirere, 
nec  honestae  contemplationis  virtulem ,  nec  consiiii 


poterit  habere  matnriutem.  Sed  omnia  per  praeci-     unde  gaudeas,  cum  UnU  mala  de  proximis  portas  ? 


pitlam  quoddam  facere  videtur.  Ex  qua  naaciUir 
homicidium. 

(Gre^ontM.)  IMcendom  quippe  est  iropatientibus : 
quia  dam  frenare  spiritum  negligunt,  per  multa 
etiam  quae  non  appetant  iniquiuturo  abrupu  rapiun- 
lur.  Quia  videiicet  mentem  impellit  furor  quo  non 
trahit  desiderium,  ct  agit  commota,  velut  nesciens, 
unde  post  doleat,  sciens.  Per  hoc  quoque  impatien- 
tiae  vitium  plerumque  mentem  arrogantiae  culpa 
transflgit :  quia  dum  despici  in  mundo  hoc  quisque 
iM)n  patitur;  bona,  si  <iua  bona  sibl  occulu  sunt, 
ostendere  conatur,  ac  per  impatieniiam,  usque  ad 
arrogantiam  deducitur. 


perpende  cum  quo  moerore  omnes  intuendi  Biml» 
qui  in  tanto,  contra  te,  amaritodinis  felle  ver- 
tuntur.  Aposlolica  adversus  haec  dicit  seotenUa : 
Quis  nos  separabit  a  charitate  Christi  ?  Tribuiatio^ 
an  auguuia  ?  Et  reliqua.  Sunt  quippe  duo  genera 
tristiiiae  :  unum  salulilierum,  aliud  vero  pestlferum. 
Tristitia  saluiarisest,  quando  animus  ex  deiictonim 
recordaiione  contristatur,  ut  confessionem  ctpoe- 
nitentiam  agere  quaerat,  et  converli  ad  Deam  ae 
toto  corde  desiderat.  Alia  igitur  hujus  mundi  ett 
tristitia,  qwB  mortem  operatur  animm,  mkO^  « 
^tto  operis  desiderio  valet  per^ere ;  quae  pertaihat 
animom,  et  sspe  mittit  in  desperaaonem»  ac  lota- 


0K  DB  PCENITEBmA  imi  V.  —  LD.  1« 

roram  spem  aibstrahlt  bonbram  :  cui  'etiun  hoc  AgDrius  dicit:  Avaritia  eiiim  non  solam  pecmiiaft 


patienti  ritinm  yiim  pneseas  nulk  est  delectatio. 

CAPUT  XI. 
De  rmedio  tri$titi(B,  ■ 

.SoperatQr  namqoe  hoc  nefas  spiritali  laetitia,  et 
spe  Attarommy  et  ooneolatione  Scripturaram,  Tel 
fralemo  in  spirilali  jucunditate  colloquio :  vd  cum 
ad  roentem  reducitor,  quaro  panra  sunt,  qu»  ti- 
dentur:  sicat  scripium  est:  Qum  enim  videntur 
temporoHa  tunt.  Unde  Ecclesiastes  dicit :  Cnncta 
wbjacent  vanitati^  et  omnia  pergunt  ad  unum  lo" 
cum^  quia  de  terra  facta  iwftl,  et  in  terram  po- 
riter  revertentur :  qu<e  autem  non  videntur^  tetema 
$unt, 

(Proeper.)  Haec  Tcro  et  his  «milia  loquentes,  ac 


est,  .sed  etiam  altitudinis.  Quae  pestis  insatun- 
bilis  est,  sicut  morbus  hydropici :  quia  in  bibeodo'* 
Don  sitim  exslinguit,  sedpotando  succrescit:  sic 
avaritia,  quanto  magis  babet,  tanto  plus  desiderat. 
£t  dum  modus  non  est  in  habendo»  modus  iUi  non 
erjt  in  desiderando.  £x  qoa  oriontur  invidia,  furta,^ 
iatrocinia,  liomicidittm  et  reliqaa. 

CAPUT  Xffl. 
De  remedio  avarititB, 
Dommue  enim  cmdam  quasrentif  quid  faceret  u$ 
vitam  poedderet  atemam^  reepondit  :  Si  vU  per* 
fectus  em,  vadCf  et  vende  omnia  qune  habes^  et  da 
pauperibui^  et  habebii  tbeeaurum  in  cado,  EtaliM: 
(Gregoriue,)  Si  tere  divites  esse  cupitis,    veras 


eogiuntes,  nihil  est  aliud  quam  viUis  omnibos  re-  ^  divitias  amate.  Discant   igitur  divites  quia  divi* 


pudium  dare,  et  omne  genus  tristiliae  amputare.  Ab 
bis  ergo  tristibus  malis  ascendendum  est  ad  illa 
iublimia,  quilras  proBcientium  roenteSy  in  spem 
promerendae  beatiludinis  assurgirot  :  abdicatisque 
terrenis,  coelestia  concupiscunt,  ubi  Deas  videbitur 
in  saecuia  saeculomm.  Sed  quicunque  hoc  vitio  ca- 
rere  desiderat,  orationibus  frequenter  insistat  : 
mortero  animae  quotidie  ante  oeolos  ponat.  Et  quia 
omnis  cairo  fenum  est,  reoognoscat  misericordiam 
et  bonitatem  Dei  erga  omnes  sperantes  in  se,  cu'm 
magna  consideratione,  aut  per  se  meditando  aut 
ab  aliis  audiendo,  ex  tofo  animo  considerare  non 
negligat.  Pauperibus  et  peregrinis,  viduis  ac  pu;- 
pillis,  nec  non  infirmis  et  hospiUbus,  si  quid  va- 


iet,  misericorditer  tribuat,  et  in  caeteromm  bono-  ^  di^  I>«o,  el  se  diabolo. 


tias  quas  conspiciunt,  tenere  nequaquam  possunt*. 
Et  ideo  misericorditer  tribuant^  unde  sibi  euperflue 
habere  conspiciunt  :  quia  hilarem  datorem  diligii 
Deu$.  Admonendi  sunt  etiam,  qui  jam  sua  miseri- 
eorditer  tribuunt,  ut  solUcite  custodire  studeant, 
ne  cum  commissa  peccata  eleemosynis  redimuntt 
adbuc  redimenda  committant.  Ne  venalem  Dei  ju- 
stiiiam  aesliment :  si,  cnm  curant  pro  peccatisnum* 
mos  tribuere,  ari>itrentur  se  posse  inulte  peccare. 
Pius  namque  est  anima  quam  esca  :  et  corpus  plus 
quam  vestimentum.  Qui  ergo  escam  atque  vesti' 
mentum  pauperibus  largitur,  sed  tamen  anima,  vet 
corpus  iniquitate  poUuitur,  quod  minus  est  justi-^ 
tiae  obtulit,  et  quod  majus  est,  culpae :  sna  enim  de- 


rum  operibus  non  deflciat. 

GAPUT  XII. 
De  vitio  ovariti4B, 

{Gregorius.y  Avaritia  quoque  devictum  animuni 
quasi  ex  ratione  solet  exhortari,  cum  dicit :  Yalde 
sine  culpa  est,  quod  quaedam  liabenda  concupiscis, 
quia  niultiplicare  non  appetis,  sed  egere  pertime- 
scis,  et  quod  male  alius  retinet,  ipse  melius  ex- 
pendis. 

Apostolica  contra  haec  ciamat  sententia:  Quod 
neque  avari^  neque  fapacee,  regnum  Dei  poende- 
bunt.  Unde  et  Salomon  dicit :  Avam$  non  imple" 
bitur  peeufda :  et,  Qiii  amat  divitiae^  fructus  non 


Iterum  admonendi  sunt  qui  aliena  rapere  inten- 
dunt.  Audiant  quod  scriptum  est :  Vas  ei  qui  mtdti^ 
plicat  non  sua.  Profecto  enim  qui  augere  opes  amfoil, 
vitare  periculum  negligil :  Quoniam  radix  omnimm 
malorum  eet  cupiditas. 

(Prosp.,  Ub.  V  Vit.  contempl. ,  eap.  4.)  Undl& 
quaerendum  e&t,  si  inilium  omnis  peccali  superbia 
dicitur,  quare  radix  omnium  malorum  cupidilas 
afiQrmetor.  Sane,  quia  cupiditas,  atque  superbia 
in  tantum,  unum  est  malum ;  ut  nec  superbns 
sine  cupidilate,  nec  sine  superbia  possit  inveniri 
cupidus.  Deinde  si  quodlibet  peccatum  perpetrare 
non  possum  ,  nisi  meae  delectationi  consentiam ; 


capUt  ex  eis.  Et  iteram  :  DMiie  conservatw  in^quodcupidilaUsestproprium  :  eiDeipraecepia  con- 
malum  domim  sui ;  pereunt  emm  in  agHcHone  pes-     temnam  ;  quod  est  superbiae  mahim  :  quomodo  non 


sima.  Et  paulo  post  dicit:  Awiro  mttem  nihil  est 
scetesttus^  nihilque  iniquius  quam  amare  pecuniam. 
Et  iteram  :  Cum  eaHm  nwritur  homo,  htereditabit 
serpentes<f  et  besitasj  st  vermes,  Unde  et  Dominus 
ait :  FacHius  est  emm  cametum  per  foramen  acus 
tranmre^  quam  divitem  intrare  in  regnum  OBlomm. 
Et  ttenim  :  Vee  vobis  divitibus,  qui  habetis  con- 
sotationem  vestram.  Et  alibi  :  Non  potestis  Deo  ser- 
vire  et  memmofue.  Unde  Aposlolos  disdpulo  de 
divitibaa  didt :  DioUibus  hujus  smculi  pracipe,  non 
superbe  oapere:  rnque  spemreinincerto  divitiarum. 
Est  namqoe  avariUa,  nifliia  diviUarum  acqui- 
re&dit  habeadi»  vd  tOMiidi  copiditas.  Unde  Gro- 


ex  cupiditate,  qua  est  radix  omnium  malomm  :  et 
ex  superbia ,  quse  iniUum  omnis  peccali  dicitur, 
procedit  omne  peccatnm  ? 

Vincitur  quoque  boc  vitium  in  largiUone  pau- 
peram,  in  visitatione  infirmoram,  et  integumento 
nudorum,  nec  non,  et  st  quid  injuste  quis  al»stulit, 
reddendum  est  in  quadruplum,  Juxta  sentenUam 
Domini.  Et  nunquam  a  corde  discedat  Umor  Do- 
mini :  et  insuper  fletu  ac  lacryrais,  cum  coutritione 
cordis  purget  Indesinenter  animam :  ne,  pro  in- 
certo  divitiaram,  amittat  vitam  aeteroam. 

Hucusque  de  quinque  spiritaiibus  viUis  ex  SS. 
Patrum  tesUmoniis  dictum  suffldat  Restat  qooqua 


m  HALITGARH  fiPI8C»ri  GlllfflUCfifSW 

ut  de  diTQbns  canialibus,  tideUeet  gala  atqaeluxariai,  A  celiniint  :  4111  filim  a^c 


m 

voiiiot  CV- 


pertractemds. 

€APUT  IIV. 
De  vith  vetuHs  ingtum», 

{Gregoriu$,)  Venlris  qnoque  IngluHes  de^ol«ai 
cor  quasi  ex  ratione  solet  ethortari,  c«»  dieit :  Ad 
esum  Deus  omnia  rauiHlo  ooadidit  t  et  qtii  satiiri 
cibo  respuit,  quid  afiud  quam  mneri  eonceseo  con- 
tradicit  ? 

{Prosper,)  At  contra  videanius  qualiter  illi  ho- 
mines  primi  commiserint  tam  grande  pecealHm,  et 
qaod  ipsos  de  paradiso  projeeit,  in  hoc  vit»  poenaiis 
exsilium,  et  in  eis  originaliter  totum  damnaTit  ge- 
nus  humanum.  Prohibitum  siquidem  a  Bomino 
fuerat,  quod  de  ligno  scientiae  fooni  et  mali  ,  no 


ne  luauHrioae  diasol?] ,  ofic  di€<((Nition<»  veiitri»  yh 
libusonerari  ;  quandf  ahBtinanles  Ylriynec  delitiosi 
solent  esse,  nec  oTidi.  De  vteo  antem  abstinendo 
qnid  dieam  t  mide  A^Mtolus  cortam  Aj^  riifBiawi, 
dkens:  liMe  insbriari  «jim,  4$i  ^  mi  iauwna; 
quaai  diceret :  luKuriafi  lacit  et  putri^  Tini  ^oi^LQ 
nimia,  aon  naiura  :  £t  ideo,  o«hi  vm  uti  vjm,  sed 
ne  inebriamini  prohit)eo.  Unde  limothM  prMepitt 
dicens  :  N0H  aquam  bihere;  4e4  modieQ  mnQ  uUUf 
propter  fre(fU€ntes  t^M$  infirmitfUee.  Ac  per  hoc. 
nifatl  contra  «batinentMm  /aciu^t,  qui  viDttiQ  noii 
jico  ebrietate,  aed  taniiMS  pro  oorporis  aalute  per- 
cipiunt.  Uuum  tamen  est  intuendum,  quod  nihii 
iHis   proficiat  qui   ae  a  ciWs  temoerant,  ai  vitiis 


coroederent :  sed  gulae  viiio  decepti  comederont.  B  serviaiit.  Quia  factlina  res  qie  possideiur  aliiicitui, 
Nisi  enim  comedissent,  perpetoo  immortales  eascnt,     ipiam  voliintaa. 


si  sub  Deo  suo  viventes,  praeceptum  quod  acco- 
perunt  custodissent.  Nec  desererentur  a  Deo,  nisl 
Deum  prius  ipsi  desererent.  Et  idcirco  hi  hanc 
serumnosam  hujus  vitx  miseriam,  gul^e  delicti,  at- 
que  morti  traditi  sunt  dejecti.  Ubf  omnis  homo  per 
peccatum  nasciiur,  per  laborem  vivit,  per  dolorem 
moritur. 

(Cregorius.)  Quapropter  admonendi  sunt  gulse 
dedlti,  ne  iji  eo,  quoescarum  delectationi  incumbunt, 
^xu)ri3  s.e  mucrone  transfigant:  quanta  sibi  per 
jesux9  loquacitas;  quanla  mentis  leviias  insidietur, 
dSpiciant :  ne  dum  ventri  raolliier  serviunt,  viiiorum 
laqueis  crudeliter  astringantur.  Audiant  Apostolum 
iJlcentem :  Esca  ventri^  et  venter  esds :  Deus  atc- 
tm  ei  hunCf  el  has  desiruet ;  et  rursum :  Non  in 
eamessatiombus  et  ebrietatibus ;  et  iterum :  Esca 
nos  non  commendat  Deo  ;  et  rursum  :  quorum  Deus 
venter  est,  et  gioria  in  confusione :  quia  gulam  se- 
^uitnr  luxuria. 

CAPUT  XV. 
De  remedio  gulce  vitii. 

Quia  primus  homo  hoc  vitio  gulx  cum  poste- 
ritate  sua  cecidit«  necessarium  est  ut  per  absti- 
nenliam  resurgamus  :  sed  in  ipsa  abstinentia  est 
aiiud  quiddam  quod  solerti  cura  pensare  debemus. 

{Gregorius.)  Quia  plerumque  dum  plus  quam  ne- 
cesse  est,  per  absUneutiam  caro  atteritur,  humilitas 
foris  ostenditur :  sed  de  hac  ipsa  humilitate  gra^ 
viier  interuis  superbitur.  Ideo  admonendi  sunt  absti- 
nentes,  ut  soliicite  semper  aspiciant,  ne  curo  giildn 
vilium  fugiant,  acriora  his  vitia,  quasi  ex  viriute, 
fefiereninr.  Incassum  ergo  per  abstinentiam  corpus 
oonterituri  si  inordinatis  demissa  motibus,  mens  vi- 
tiia  dissipatur. 

{Prfisper,)  Qui  aut6m  non  solum  a  qualitate,  sed 
etiana  quaniitate  ciborum  cupiunt  abstinere,  nihil 
aliud  sUident,  nisi  ut,  quantum  stomacho  reCciendo 
ac  fami  eximendx  satis  esse  videtur,  indulgeant ; 
nec  expleai^  auos  appetitus  aviditate  percipiendi, 
•ed  compriQi^Jil  ;  a^iue  eis  non  saturitas  edendi 
(Inefn  tm%h  ^  voiuntas :  qui  tam  a  cupiditate  pre- 
tiosorum  ciborum»  quam  a  nimia  perceptione  vilium 


D 


{Gregorims.)  Aiimoiiefidi  soiit  ahsiineiites»  ut  no« 
vorint  quia  toBe  placentem  Deo  abstineotiam  offs- 
r«D4,  cum  ea  quse  sibi  de  afiiOMilis  subtrabttBt,  in- 
digeotibtts  largiiHitur^  Non  enim  DeOf  sed  sibi  quis- 
que  j^nat,  si  ea  qu»  niMitri  ad  tempus  aublrahit 
non  ioopibos  trUNiit,  sed  vontri  postiaodum  oifer 
rendo  cutUMiit.  itursiira^  adinoiiendi  suot,  ut  aiio- 
tfnenliam  a«am,  et  aemper  fliae  imminutione  eo? 
stodiant,  et  nonqo^m  haac  apud  ocailUim  jiidioefli 
eximtn  virtutis  cfedattt :  «e,  ai  fortaaae  isagtti  efse 
meriti  credimr,  eor  in  elatiottc  tubleveiur.  Hiac 
loei  ait :  Sanaiftoate  j^uvmvs*  JNjuttiuii  oooctift- 
care  est,  adjunctif  bonis  aiiis ,  dipom  Deo  oM^ 
nenciam  caniis  oslandore :  quia  tuBe  boIms  proderit^ 
quod  corpora  nostra  aut  cttlora  oorponMi  inoo»- 
tiva ,  rigore  districtioris  absiinentiae  castigamus,  si 
camalibus  desideriis  absoittti ,  sanctis  virtutibus 
floneamus.  Unde,  si  per  delectatioqem  et  desiderium 
voiuptatis  a  paradisi  gaudiis  cecidimus  ,  (^net 
ttt  per  jcfuniam  ac  lamenta  pcBuitentie  redoamua* 

CAPUT  XYI. 
De  tUio  luxurim* 

{Gregorius.)  liuxuria  quoque  devictum  cor  iiuasi 
01  ratione  oolot  oxkertari,  caflt  dlicii :  Cur  te  ia 
vohiptato  tua  modo  non  dilatasi  ciim  qiiid  te  seqna* 
tor  ignoraa  ?  Aeeeptiaii  tempus  io  deaideriia  perdere 
non  dobes ;  qiiia  quam  ^itiva  piartraiiseat  nesas. 
6i  enira  misceri  Deas  liooiiiiom  io  volqptaie  coitBO 
noliet,  in  ipso  luMBana  goBori^  oxordio,  masciilpm 
ot  fbffllnaBi  BOD  fiaoiiset.  Koo  oiijm  Pous»  at  diyioB 
testatur  aBdiritiSy  ideo  masculini  ei  jjaininain 
creavit,  ut  caraaii  IniorogtBr  doaideri^,  oat  io 
delectatione  camis  «imsrent»  aod  procreaiidonim 
cum  benedictione  litionim«  nuituo  jiwgorenlttr. 
Et  nisi  tum  tranagresaio  mandilQruin  fuissoiy  Biilla 
ntique  sentiretur  Mooiatio  ib  oopiila  ooi^aioK^nm. 
Luxuria  qulppo  est  immaidilM  oorponiliOf  quae 
fieri  solet  ot  iflooBtineBtia  iibidi»is  ot  niolliiie 
anhme,  qoae  ooiieoBttl  aa»  cand  peooor^  Qpia  tri- 
bus  modis  onMO  igicar  psatitiw  s  oiggMtipiae, 
delectatioo^ 

{Protper.)  Qol 


(est),  nimqiiid  aob  videtur  nShll  babere  superbiae? 

coni  pnBSertin  passio  Ipsa  eum  videatur  bumiliare 

luxurite.  El  tamen,  nlsi  prius  Deo  rebellis  existenet : 

tn^nn  sadubre  praeceptum  de  pudlcilia  consenranda, 

supertri   qriritus  praesumptione  contemnit^   nulla 

enm  lasciva  cupiditas  provocaret.  In  animo  ejus  diu 

deceptant  [Leg.  disceptant]  Dei  contempus  et  metus. 

Sed  aut  contemptus  Dei  praeponderat,  et  superbus 

anifflus  recepta  cupidiiate  pudlcitiam  perdit;  aut 

obtinet  metus,  et  animus  Deo  subjectus,  cupiditati 

timol  ac  8opeii)iae  contradicit.  Plerosque  enim  gula 

et  dl>ondantia  vini  turpiter  In  luxuriam  solvoot: 

alios,  in  lijuriam  pudlcitix  sordidae  cogitationes  In- 

eendont.  IHonnuHos  deposita  castitate,  occasiones 

oblalae  d^iciont :  qoosdam  sub  Impudicitise  jugum 

ckempla  perdlte  viventiom  mittont.  Sont  alii,  quo- 

ram  vitam  vjta  turpis  inflammat ,  et  turpem  con- 

seietttiam  manifestat :  qui  prios  inverecundos  ser- 

mones  aot  proferont  Hlienter,  aot  aodiont  :  ac  de- 

inde  panlatim  morbo  cresceote,  ab  honestsite  defl- 

ciunt.  Gogitatio  qoippe  est,  qoae  mentem  sicot  tor- 

pis  inquinat;  ita,  si  ftierit  honesu,  porificat.  Uinc 

est,  qood  ilie  corporis  floxos  qoi  fit  in  dormienli«- 

bns,  sine  coipa,  interdom  vigilantibos  contingat  ex 

colpa.  Aliod  est  qood  In  dormiente  fit :  aliod,  qood 

vigiians  facit.  Ibi  naloraliter  plenitodo  humoris  ex- 

pellitor.  Hic  torpiter  concopiscentia  poblicator.  Sed 

haec   coocopiscenlia    illis  vigilantibos  bunc  elicit 

floxum,  quibus  per  fceda  coUoquia  sordidum  com- 

noverit  appetitum. 

CAPUT  XVII. 
De  remedio  luxurice. 
Paolot  apostolus  terribiliier  admonet  dicens : 
Qui  habem  uxores,  tanquam  non  habente$  stnl,  elc. 
{Gregorius),  Uxorem  quippe  quasl  non  habeiido 
babet,  qui  sic  per  illam  carnail  consolatione  utitur, 
nt  tamen  nonqoam  ad  prava  opera  a  melioris  iQ- 
tentioiiiB  rectitodine,  ejos  amore  flectator.  Uxorem 
qoippe  qoasi  non  habendo  habet,  qoi  transitoria 
eoncta  conspiciens  esse,  coram  camis  ex  necessilate 
toierat,  sed  aetema  gaudia  •piritus  ex  desiderio 
ekspedtt.  Unde  iteram  (Hcit :  Be  quibu$  $crip$i$tii 
mihi  :  Bonum  esf  homim  muHerem  non  tangere. 
Propler  fomicationmn  autem  unu$qwi$que  $ttam  uxO" 
rem  habeut :  et  unaqumque  $uum  virum  habeat,  Hoc 
autem  dieo,  $ecundum  inthdgentiam ,  iton  eecundum 
imperium,  Gulpa  quippe  e69e  innuitur,  qnod  indul- 
gere  perhiiietor :  sdd  qnm  tamo  citius  relaxeiur, 
4WMo  mm  poat  ¥ane  iilidtmn  qirid  agatur,  sed  hoc 


LIBRI  ▼.  -:^  L«.  H. 


670 


i^quod  est  licitum  moderamine  non  tenetur.  Quod 
bene  Loth  hi  semet  ipso  exprimit,  qoi  ardeotem 
Sodomam  fugit ;  sed  tamen  Segor  veniens,  neqoa- 
qiiam  mox  montana  conscendit.  Ardentem  qoippe 
Sodomam  fogere,  est  illicita  camis  incendia  dedi- 
nare.  Ahitodo  vero  es|  montiom,  mondiiia  conti* 
nentium.  In  monte  stare^  esl  caraaliter  non  adha&- 
rere. 

At  contra  admonendi  soot  qoi  ligati  coAJogiis  noip 
sont,  ut  praeceptis  cmie^tibos  eo  reciius  servian^, 
qoo  eos  ad  curas  mofidi  neqoaqoam  jogom  copulse 
caraalis  incliuat. 

Admonendi  sunt  ^se^bes  f  ne  sine  damnalione 
misceri  se  feminis  vacantibus  putent.  Cum  eoim 
Paulus  foraicalionem  vilium  tot  criminibus  exse- 

^  crandis  inseruit,  cujus  sit  reatus  indicavit,  dicens: 
Neque  fomicatore$,  neque  idoli$  $ermente$^  neque 
molle$,  neque  masmUorum  concubitore$f  neque  fure$, 
neque  avarif  neque  ebrio$if  neque  maledici,  neque 
rapace$  regnum  Bei  po$$idebunt,  Et  rarsus  :  Fonad- 
catQre$  et  aduUero$  judicabil  Deu$.  At  contra  admo- 
nendi  sunt  peccata  camis  ignorantes,  ut  tanto  soUi- 
citius  praecipitem  ruinam  metuaut,  quanto  aliiu/s 
stant.  Quibus  per  Joannem  jdicitur  ;  ^t  $unt  q^i 
cum  mulieribu$  non  $unt  coinquinati,  Hi  $equuntur 
Agmim,  quocunque  ierit,  Quapropter  curo  coeperit 
animus  ad  delectationeni  cariiis  ioclinare,  oportet 
timorem  judicii  ad  mentem  reducere,  poenasque  ui- 
fernalium,  ubi   nemo,  nisi  pboo^  retraduntur, 

^  soUiciie  cogitare  :  quaenam  pcena  Iigustis  sii  redr 

^  denda  aeternis  suppliciis.  Unde  scriptum  esl :  Mitte 
eo$  in  tenebra$  exteriore$ »  ibi  erit  ftelue  et  elridor 
dentium :  ubi  vermis  eorum  non  morliur,  jei  igfm 
eoruni  non  exstinguctur. 

(Proeper,)  Quid  excusationis  obtendere  poterimiis^ 
quid  faciamus  sub  tanli  judicis  majestaie  in  iUa 
die?  qua  nos  defensioois  arte  purgabimus?  quae 
nobis  subventura  est  pceiiiteulia,  quam  io  hac  carne 
eootempsimos?  Haec  molta  et  his  simiUa  cogitare 
nihU  est  aliod,  qoam  vitiis  omnibus  repodiom  dare» 
et  omnia  blandimenta  car^alia  relreuare. 

Sed  qoia  de  octo  priocijpalibos  vitus  eoramqoe 
cemediis,  proot  largiior  omnium  bon.prum  da^it, 
ex  sanctorom  Patrom  seoteoliis  styius  nostrae  de« 

|v  scrjplioois  coliigendo  perstrinxit  :  llbeUus  iioem 
excipiat,  ut  in  sequenti  c^re,  de  virtutibjuSy  und« 
hic  pauca  tetigimusi  donante  Domio^ ,  pleuius  dis- 
putemus. 


LIBER  SECUKDUS. 


m^ 


Snperiori  fibro  rationem  vitioram  prlncipalium 
€Cto  coraptexus,  pro  virUMis^  qua  Domioos  donare 
diga9Jltttor,  /de  a^aU  et  aoaUpplativ^  vita,  oec 
non  et  virtotUoos,  uti  promisi,  ex  Patnn  4lilis  «4^ 
l*gero  curavi. 


CAPUT  PWMUM. 

)    De  vita  activa,  ^ 
{Pfoeper,)  Actaalis  eat  vka  convfrsatio  iiriiirfosa» 
4WB  ed^edt  qranodo  praqiostU  aub  se  vegant  vi- 
ventes  et  diUgant,  ac  non  minus  de  eoroln  saiutet 


671  HAUTGARH  EPISGOPI  GAlIERiGENaS 

quam  de  saft  solUciti,  qaod  eis  expedire  sciunt,  A  ligiquod  noiifides  ex  intenectu,  Md^lideiileil»' 


paterna  cura  provideanl :  et  qualiler  praepoeilo  suo 
eubjecti,  tanquam  capiti  membra  deservianty  ac 
prsccepla  ejus,  velut  imperium  Dei,  summo  amore 
custodiant.  Ipsa  namquc  actualis  vita  panem  esu- 
rienti  tribuit,  verbo  sapienliai  nescientem  edocet, 
errantem  corrigit,  ad  humilitatis  viam  superbientem 
proximum  revocat,  infirmantis  curam  gerit :  qu» 
singuHs  quibusque  expediant,  dispensat :  et  com- 
missis,  qualiter  subsistere  valeant,  sollicite  provi- 
det.  Qux  cum  et  in  praesenti  fiunt,  et  cum  corpore 
deficiunty  attainen  merces  hujus  vitae  permanet  in 
aetemum. 

CAPUT  H. 
De  vUa  contemplativa. 


ctus  existat  :  ac  per  hoc,  ut  beoe  agat,  quis  ialeiii- 
gere  studeat,  et  ut  inleUigat,  credat,  debet  dodor 
Ecclesise  praedicare,  quod  audiat  crediUuros  :  ^ia 
sine  pnedicatione  nullus  eril  auditus»  scriplam  esl : 
Quonwdo  audienl  sine  proBdicanie  f  Verbam  fidd 
praedicandum  est,  ut  audiens  credat,  eredena  intel- 
ligat,  et  intelligens  opus  bonum  perseveranter  ezer- 
ceat :  quoniam  nec  opera  sine  fide^  nec  nne  aperibm» 
fides  sola  justificat,  Et  ideo,  jt  corde  creditur 
sltltam,  ore  autem  con(essio  fit  ad  salutem*  Qpi 
tem  non  crediderit,  non  hal^do  fidem^  nec  jQSli- 
tiam  cordishabere  poterit,  nec  salutem. 

Est  autetn  fides^  ut  Apostolus  ait,  speramdanm  m^ 
stantia  rerum,  argumentum  non  ofparenihmu  Im  kac 


Contemplativa  vita  a  contemplando,  id  est,  a  vi-  B  emm  testimonium  consecuti  sunt  unee^  Fide  iateUigi' 


dendo,  nomen  accepit :  (Prosper^  tib,  i  de  Vita  co«- 
temp.  cap,  1)  in  qua,  Greatorem  suum  creatura  in- 
tellectualis,ab  omni  peccato  purgata,  atque  ex  omni 
parte  sanaia,  visura  est.  Sed  etsi  diligenter  consi- 
derare  velimus  in  hoc  fragili  tabernaculo,  ubi  quo- 
tidie  ingemiscimus ,  contemplativae  vitae  quodam- 
modo  participes  fieri  possumus,  nemo  quis  dubitet : 
quia  (Prosper,  ibid.y  cap.  13}  Ecclesiarum  principes 
vitae  contemplativae  posse,  et  debere  fieri  sectato- 
res  :  quia  sive  secundum  quorumdam  opinionem, 
nihil  aliud  sit  vita  contemplativa,  quam  rerum  la- 
tentium ,  futurarumque  notitia ;  sive  vacatio  ab 
omnibus  occupationibas  mundi ,  sive  divinarum  stu- 
dium  litterarum,  non  videtur  quid  impedimenti  san- 


mtfj  apparata  esH  uecula  Verbo  Dei^  ut  ex  itmeM' 
libus  visibilia  fierent.  Fide^  plurimam  koeliem  Akel 
quam  Cain  obtulit,  Fide^  Encch  translatue  est^  ne  wh 
deret  mortem.  Fide^  Abraham  obiulit  Isaac^  cum  tesh 
taretur^  et  quia,  sicut  idem  ait  Apostolas,  nme  fide 
impossibile  est  piacere  Deo,  £t  iterum  :  Ex  fide  igiiur 
justificati  pacem  habeamus  ad  Deum  per  Dcmiamm 
nostrum  Jesum  Christum  :  per  quem  et  acceeemm  km* 
bemus  per  fidem  in  gratiam  istam  in  qua  siamuu^  el 
gloriamur  in  spe  glorio!  filiorum  Dei* 

CAPUT  IV. 
De  epe. 
(Prosper,)  Spes  dicitur  cum  aliquid  [quod]  pio- 
mittitur,  cum  non  videtur,  dicente  Apoetolo :  Spe 


ctis  sacerdotibus  possit  afferri,   quominus  ad  virtu-  ^  enim  safvi  facti  sumus.  Spes  autem  quos  videtur^  nem 

tes  nequeant  pervenire :  quorum  cura  est  ab  occu- 

pationibus  mundi  aufugere,  et  divinarum  studiis  iit- 

terarum  inhaerere.  Qui  non  torpent  otio,  sed  insi- 

stunt  perfectionis  suae  negotio :  verbo  Dei  infatiga- 

biliter  vacant,  sapientes  veraciter  fiunt,  coelestia 

sapiunt;  terrena  despiciunt,  obedientes  insiruunt, 

sanctis  virtutibus,  quibus  in  dies  singulos  fiant  Deo 

propinquiores,  incumbunt.  Quae  vita  per  fidem  et 

spem  in  prsesenti  incipit  saeculo,  sed  in  futuro  per- 

manet  cum  Domino. 

CAPUT  III 
De  fide, 
Fides  vero  Justitise  est  fundamentum,  quam  uulla 


ett  spes,  Nam  quod  videt  quisy  quid  sperat?  5s 
tem  quod  non  videmus  speramus^  per  paiiemeimm 
exspectamus,  Et  ideo  ambulemus  in  spe  profictenles 
de  die  in  diem,  et  spiritu  facta  carnis  morlifioemas. 
Novit  enim  Dominus  qui  sunt  ejus.  £t,  quotqnot  <pi- 
riltt  Dei  aguntur,  hi  filii  sunt  Dei^  sed  graiia^  noM  m- 
tura.  Unicus  enim  natura  Filius  Dei  propler  iioi 
misericordia  factus  est  bominis  filius,  ut  nos  natora 
filii  hominis,  filii  Dei  per  iilum  graiia  fieremoa.  In 
actuali  quippe  vita,  in  qua  et  per  quam  peregriiia- 
tur  Ecclesia,  fides  et  spes  sunt  adipiscendae 
chariiatis  laude.  Unde  Apostobis  ait :  Nume 
manet  fides^  ipes^  charitas ;  major  autem  hanum  est 


opcra  l>ona  praecedunt,  ex  qua  ^  omnia  procedunt.      charitas,  Et  ideo  major»  quia  non  cum  mando  traBsii 


Ipsa  nos  a  peccatis  omnibus  purgat,  mentes  nostras 
illuminat,  Deo  reconciliat,  cunctis  participibus  no- 
strae  naturae  consociat :  spem  nobis  futurae  remune- 
rationis  inspirat,  auget  in  nobis  virtutes  sanctas,  ac 
Doe  in  earum  professione  confirmat  ^,  Ipsa  quoque 
grados  ascensionis  est,  per  quam  gressus  omnis 
transeantis  vitae  dirigiiur  :  ut  errores  bumanae  vitae 
transfugiat,  et  ad  coelestia  securus  perveniat :  quam 
sacerdos  nosse  debet,  ut  doceat :  et  populus  cre- 
dere,  ut  ea  quae  docetur  intelligat,  dicente  Apostolo : 
iVtst  credideritiSf  non  intelligetis.  Unde  dalur  intel- 

«  Prosp.^  ex  quo.  Explicat  Prosp.  lib.  i  de  Vocat, 
gent.,  cap.  25,  etResp.  ad  excerpta  Geaaensiami 
resp.  ad  priora  5  dubia. 


perituro,  sed  hic  indpit  et  permanet  in  futaro. 

CAPUT  V. 
De  charitate. 
{Augustinus.)  Jam  porro  cliaritas,  quam 
istis,  id  est  fide  ac  spe  majorem  dixit  ApostohB» 
quanto  in  quocunque  major  est,  tanto  melior  in  qao 
est.  Cum  euim  quaeritur  utrum  quisqae  homo  bonns 
sit,  non  quaeritur  quid  credat.aut  speret,  sed  qoid 
amet.  Nam  qui  recte  amat,  procul  dubio  recte  cie- 
dit  et  si>erat.  Qui  vero  non  amat,  inaniler  credit« 
etiamsi    sunt  vera  quae    credit;  inaniter  Sfermt^ 

^  Hucusqae  ex  Prosper.  lib.  iii  de  Yita 
plat.9  cap.  31. 


K  PCENiTENTlA  LIWl  Y.  —  UB.  IL  %U 

^liiMl  «d  Teram  feUdUtem  doceantar  jiertiQere  A  musy  principales  qnatuor,  prudentia,  Juatitia.  foni- 
quae  sperat :  nisi  boc  credat  et  speret  quod  8il>i  pe-     tudo,  temperautia 


teoti  donari  possit,  ut  amet.  Per  charitatem  igitur 
bona  omnia  justificantur  quae  crednntur  ac  speran- 
tor.  (Pro^.,  /.  III,  c.  13  et  ii  Vit.  cont.)  Quam  ex- 
celtentiorem  viam  Apostolus  nuncupat :  Ad  quam 
non  pedum  tna^  %ed  morum^  e$t  ascendendum.  Quia 
eharitas  esl  recta  yoluntas  ab  onmibus  terrenis  ac 
praesentibusprorsus  aversa»juncla  Deo  inseparabi- 
liter,  et  unita  igni  quodam  sancii  Spiriius,  nuUo  \i- 
tio  mutalHlitatis  obnoxia  :  supra  omnia  qu»  carnali- 
ter  diliguntur  ezoelsay  divins  contemplationisavida : 
in  omnibus  semper  inyicta,  mors  criminum,  vita 
virtutum.  (Prosp.y  /.  iii,  c.  15  Vit,  cont.)  Quam  fi- 
des  concipity  ad  quam  spes  currit,  cui  profectus 


CAPI3T  VD. 

De  prudentia, 

Prudentia  est  rerum  divinarum  humanaruroque, 
prout  homini  datuni  est,  scicntia.  In  qua  inteliigen- 
dum  est  qoid  cavendum  sit»  quidque  faciendum. 
Unde  Psaimista  loquitur  :  mverte  a  malo,  et  fac  60- 
fwm.  Quia,  nulla  melior  sapientia,  quam  ipsa  qua 
Deus,  secundum  humanae  mentis  modulum  imelii- 
gitur  et  tiroetur,  atque  c^us  futnrum  creditur  judi* 
cium :  ubi  bona  l>oni,  mala  vero  mali  pro  merito- 
rum  qualitate  recipiunt. 

{Prosp.f  ibid.f  c.  29.)  Prudentiam  igitttr  et  sa- 
pientiam  plerique  in  indagaiione  veri  et  inventione 


omnium  servit^  sine  qua  nullus  Deo  placuit,  com  B  constituunt.  Propterea  quod  nec  sapiens  dici  recte 


qua  nec  potoit  aiiquis  peccare  nec  poterit.  Haec  est 
charitas  vera,  germana,  perfecta,  et  omnino  via 
quae  ducit  per  se  ambulantes  ad  patriam :  quia  sicut 
sine  via  nuilus  poterit  pervenire  quo  tendit,  ita  sine 
chantate»  quae  dicta  est  via,  non  ambulare  possunt 
homines»  sed  errare  *.  Unde  Apostoius  inquit :  C^- 
titae  patien$  est^  benigna  ett,  non  wmulaturf  non 
agit  perperamf  non  inflatur^  non  ett  ambitiosa ;  non 
{WBrit  qwB  tua  tunt.  Et  iterum :  Omma  euffert^  omnia 
speratf  omnia  mttinet :  eos  autem  in  quibus  fuerit, 
jmnibus  his  bonis  quae  habet  impertit.  Et  quid  iilis 
esse  potest  ih  hac  vita  perfectius,  qui  taniis  abuH 
dant,  charitate  in  se  regnante,  virtutibus^?  Quapro- 
pter  charitas  liic  quidem  in  praesenti  necessaria  est. 


possit,  cui  deest  prudentia  :  nec  prudens,  cui  deest 
sapientia.  Quapropter  si  nihil  aUud  prudentiae  ac 
sapientiae  munus  accipitur,  nisi  inquisitio  et  com- 
prehensio  veritatis :  qui  veritatem  prudenter  quae-» 
rere  et  sapienter  invenire  potuerit,  is  prudens,  is 
sapiens  jure  vocabitur.  Et  quidquid  de  prudentia 
fuerit  disputatum,  id  totum  de  sapieniia  possit  in- 
telligi. 

Qoi  ergo  prodentiae  participatione  prudentes  effe- 
cti,  Deo  suo  nou  pedibus,  sed  sanctis  moribus  ap- 
propinquant;  ex  ea  parte,  qua  sunt  Dei  dono  pru- 
dentes,  nec  suo  perire  possunt,  nec  alieno  peccato. 
Ex  eo  autem  quod  necdum  ita  est  eorum  perfecta 
pmdentia,  sicut  eritin  illa vita  ubi  perfecte  viventi- 


quae  nos  separat  a  diabolo,  purificat  a  peccato,  re-  C  bus  ullus  error  omnino  obrepere  non  poterit ;  etiam. 

prudentes  aliquoties  peccatis  fallentibus  acquie- 
scunt,  non  voluniate  depravati,  sed  humano  errore, 
ut  homines,  lapsi :  nec  adhuc  tota  prudentiae  ac  sa- 
pientiae  perfectione  perfecti,  sicut  ibi  erunt,  ubi  neo 
ignorare  aliquid,  nec  peccare  jam  possunt.  Tales 
Dominos  in  Evangelio  fleri  praecepit  dicens  :  EstoU 
prudentet  sicut  serpentety  et  simpUees  sicut  columbos; 
quia  hec  simplices  circumvenire  aliquos  possunt, 
nec  prudentes  se  circumveniri  permittunt.  Quando- 
qoidem  haec  virtus  multum  a  vitio  saecularis  ac 
mundialis  pnidentiae  disut,  quod  illud  corrumpit 
sana,  haec  vero  sanat  vitia,  accessione  corrupta  '  : 
ac  sic  omnibus,  quibus  polest,  prodesse  festinat  ve- 


conciliat  Deo;  Sed  in  futuro  perfecta  erit,  cum  per- 
fectos  Deo,  a  quo  est  donata,  conjunxerit. 

CAPUT  YL 

De  vtrtute. 

Porro  antequam  de  principalium  <  virtutibns  qua- 
Uior  dicatur  aliquid,  primo  indagatione  veritatis 
sdre  oportet  quid  sit,  aut  quare  virtus  dicaiur,  qua; 
in  tanto  nominis  praeceliit  bonore,  ut  nulla,  quamvis 
videantur  recta,  sine  virtute,  Deo  ftant  acceptabilia. 

{Prosp,,  /.  ui  Vt/.  conJt.y  c.  16.)  Virtus  naroque 
omnis  sancta  res  est,  divina,  incorporea  prorsus, 


atque  mundissima  :  quam  menles  iniquitate  non  in- 

quinant,  sed  ipsa  inquinatos  emaculat :  cm'us  parli- ^. '^citer  prudensrut  ejus  meriiis  omnium  qui  per 

cipatione-  firmantur  infirma  ^,  suscitantur  mortua,     eum  Domino  acquirwntur,  fructus  accrescat  6  :  sed 


sanantur  infirma,  corriguntur  prava,  reconciiiantur 
adversa.  Hanc  non  habet,  nisi  Deus,  et  is  cui  dederit 
Deus.  Qtfae  in  animo  habitat,  sed  animam  corpus- 
que  sanctificat.  Ad  quam  nullus  accedit  invitus, 
quam  nuUus  amittit,  nisi  propria  voluntate  dece- 
ptus.  De  qua  rursum  alias  diciiur  « :  Virtus  quoque 
animi  habitus  est  naturae,  decusque  vitae,  ratio  mo- 
ruro,  pietatis  cultus,  Divinilatis  honor  et  aeternae 
beptiiudinis  meritum.  Cujus  partes  sunt,  ut  dixi- 

•  Hueosque  ex  Prosp. 
^  Hucusqne  ex  Prosper  cap.  14  ibid.  ^ 
®  Forte  principaiibus^  id  est  cardinaHbus 
^  Prosp.,  forman{ur  informia. 


quoniam  ordo  disputationis  deposcit  ut  etiam  de 
prudentia,  qoae  principalis  est  virtus,  primo  pone- 
retur  in  loco,  restat  quoque  quid  sit  justitia  aperire. 

CAPUT  VDL 

Dejustitia* 

lustiiia  est  animi  nobilitas,  unicuiqne  rei  pro- 

priam  tribuens  dignilatem.  In  hac,  Divinitatis  col- 

tus,  et  humanitatis  jura,  et  justa  judicia,  et  aeqnitae 

totius  vitae  conservatur.  Quid  enim  jnstius  qnam 

•  Hucusque  ex  Prosp. 

'  Prosper.,  sanat  vitti  acceuione  corrupta* 

B  Hucusque  ex  Prosp.,  cap.  29. 


«78  H/kLtTdAftU  EPlHCCta'!  GAMBRAGEMStS  Ml 

DQim  diligefe,  cju^ue  mandata  costodifct  pcr  A  nesqueejii»  suggedtioiies  tnpefMiy  M  AdT^fta  HBMDrfl 
quem,  dum  non  fueramus,  creati  sumus;  dum  per-     pro  Dei  nomine  fbrtiter  toleratrcf 


diti  fuimus,  recreati  sumus,  et  a  servilute  diabolica 
liberaii :  qui  nobis  omnia  bona  quae  babemus  con- 
cessit. 

Ipsa  quippe  juste  ac  rationabiliter  dicttur  justitla, 
qua  fiunt  justi  qui  eam  ftierint  operati.  (Prosp.^ 
L  III  Vit.  cont.,  c.  22.)  Ex  qua  manat  scquilas,  qu£ 
nos  facit  ut  omnium  necessitates  hominom  noslras 
esse  dicamus ;  nec  nobis  tantum,  sed  etiam  generf 
bumano  nos  natos  esse  credamus. 

» (^uapropter  si  in  hac  vita  justftiam  conamw 
implere,  cigus  justitise  opus  proprium,  sua  cuiqucT 
trfbuere,  Deo  nos,  a  quo  sumus  i^cti,  rcddamas, 
Bco  dominari  nobis  ea  quibus  sumus  naturaliler 


CAPtTX. 
De  tentperantitt, 

Temperaiithi  est  toiius  Titx'  modos,  he  qifld  ■imis 
liomo  vel  amet,  vel  odio  habeat,  sed  omnis  Til» 
hujus  vartetates  considerata  temperet  dillgeDtia. 
Cnde  quidam  philosophorum  ait ,  apprime  in  vita 
esse  utite,  ut  ne  quid  nimis. 

[Prosper,)  Temperantia  igitur  temperantem  faeit, 
abstinentem,  parcum,  sobriom,  moderatnm,  pQdlcom, 
tacitum,  serium,  verecundum.  tlxc  virtus  ,  s!  in 
adimo  habftat,  libldiiicf  fremrt ,  ^ctus  femperat, 
defsiderl»  sancta  multiplicat,  vltioaar  e^iiifiit ;  oimiis 
fntra  nos  confusa  ordliiat^  ordinata  corrbborat;  eo' 


praepositi,  pennittamus.  Domineturvitiis  ratio,sub-'git^^ioi>6S  pravas  removet,  inserit  sanctas,  ignem 
jiciatur  corpus  animo,  animus  Deo :  et  impieta  esf 
hominis  justitia  totaque  perfectio^. 

De  justitiae  adhuc  fonte  procedunt  liberalitas,  be- 
llefloentia,  charitas,  et  ca^tera  hujusmodi,  quibus 
multipliciter  Juvari  homines  possunt.  Liberalitas 
est  quai  etiam  in  eos  qui  nihil  indigere  videntur 
exuberat.  In  qua  liberalitate  rei  famillaris  ponitur 
ampliiudo.  Beneficentiae  mult»  sunt  opera,  quibus 
uecessitati  laborantium  misericorditer  subvenitur : 
et  de  terreno  Censu  regnl  coelestis  haereditas  compa- 
ratur  •• 

CAPtT  IX. 
De  fortUudine, 
{Protipef.)  f ortitudo  est  magna  animi  patientia» 


tibidinosae  voluptatfs  exstinguit :  omnenique  fan 
temperantiam  nostram  ad  bonestum  modnin  redigit 
in  cibo  ipso,  et  potu,  ut  contenti  stmti»  appositis. 

Temperantiafe  est,  quod  riirerentiam  senioraMn 
exhibemus,  aequalcs  germanitns  honoramas,  jnnio- 
ribus  graiiam  patemae  diiectiofiis  impendimtis  •• 

ftaque  '  diiBcile  quidem*esindmina  viftatum  qnafe 
ex  istis  quatoor  principallbus  orinntur»  ostendere. 
Terumtamen  hoc  nosse.et  tenere  debemus :  qnotf  ists 
Virtutes  quatuor,  vel  omnes  qua^  et  illis  eiistanl, 
dona  sunt  Dei.  Etquod  nullus  eashabet,  ant  habuit, 
vel  habebit,  nisi  coii  Deus,  qui  est  tiitutiim  omnium 
proprietas  et  origo,  contulerit. 

s  Principales  ergo  quatuor  esse  virtnfes,  doii 


^  lonfganimitas,  et  perseverantia  in  bonis  operibus»     solum  philosophi  sentiunt,  sed  etiam  nostri  conseD^ 


d  victoria  contra  omnium  vitiorum  genera. 

Animi  igitur  fortiludo  ea  debet  intelligi  quae  non 
sbinm  dlversis  pulsata  molestiis  inconcussa  perma- 
neat,  sed  etiam  nullis  voluplatum  illecebris  resoluta 
succumbat  :  alioquin  si  impeUis  quidem  malorum 
seqaentium  frangat,  si  caiamilatibus  quibuslibet 
itnpactis  obsistat,  si  mter  injuriam  saeva,  inter  pro- 
eellas  angeutiom  pressurarum,  inter  inimicitias,  et 
damna  prdesentia,  atque  multimodas  persecutioneSy 
infatigata  persistat.  £os  autem  quos  ad  tolerantiam 
passionum  fortes  Dei  charius  reddit,  nulla  delecta- 
tto  carnis,  nulla  voluptas  male  blanda  corrumpit : 
quia  animi  fortitudo  ab  illo  est  nobis,  cui  curo  Pro- 


tiunt :  quia ,  quatemarium  numerum  profecUonis 
sacratum  pcne  nulhis  igkiorat.  Siquldem  totus  orbis, 
•riente,  oecidente  ,  aquHoAe  ei  meridie,  quatoor 
terminari  partibus  inveuikur.  Et  ipse  Adam ,  qui 
est  humanigeueris  pater,  vel  generale  nomen,  quod 
dicitur  homo  ,  quatuor  Htteris  explicatur.  Gorpus 
quoque  quatuor  elementis  exstractum  ,  quateraarii 
numeri  in  se  continet  sacramentom.  Ipsios  etiam 
animae  quatuor  esse  affectiones  ,  qnibus  vel  ad  bona 
uHmur,  vel  ad  mala.  Quatuor  etiam  (lumlMt^  qum 
de  paradid  fonte  procedunt,  TCl  quatuor  Erangelia. 
£t  ideo  virtutes  istae,  quae  tantum  continent  perfe« 
oiionis  in  numero ,  sollicite  considerare  debcmiSy 


pheu  cantamus  :  Fortitudo  mea  et  laus  tnea  Domi-  ])  quantam  sanctltatem  conferant  animo  Gbrisfiano  : 

«tt«,  et  factus  e$t  mihi  in  sulutem  .Fortiiudo  nostra     el  quam  nihil  profeclioni 

est,  qula  ita  nos  contra  omnia  viiia  invicta  prote- 

ctione  corroborat,  ui  animum  nostrum  nec  blanda 

dfssolvant,  nec  adversa  dejiciant ;  et  tunc  laus  no- 

stra  Dofflinus  fit,  si  non  notf  de  muneribus  Dei,  sed 

divina  iu  nobis  cupiamus  nninera  praedicari.  Ei  uti- 

q«*  anfmi  loirittudo  tam  dfesperandi  ignaviam  debet 

exeutere  qnam  jactairtiae  contraire.  «  Ei  quid  hac 

AMMilvdli^e  mcKus  est,  quaiu  diabolum  vincere,  om- 


•  Hucusque  ex  Prosper.,  cap.  M. 

*  Hucusqiie  ex  Prosper.,  ibid.,  cap.  46. 
«  Hucusqueix  Prosper.,  ihid.,  cap.  24. 

*  Hucusque  cx  Prosp.,  ibid.,  cap.  20. 

•  Hucusque  ex  Prosp.,  lib.  iii  Yiiae  contcmpl., 


quam  ninti  profectionis  unquam  fit  ^^  quod  Ift 
istis  virtulibus  non  fit.  Nam  si  prudentia  pratfenteni» 
justitia  justum ,  temperantia  temperantem  fadt,  eo 
quod  prudenter,  et  jusfe,  et  fortiter,  ac  temperan- 
ter  agil,  nihil  est  quod  possit  csse  perfectius  t.  Qu^ 
propter  sicut  ex  elementorum  numero  quateraard 
compago  mundij  nec  non  et  corpora  humana  perfi- 
ciuntur,  quibus  insunt  venae  ,  nervique ,  ac  caelera 
corporis  [Forte  corpori]  utilia ;  ita  principaliina  nii- 

cap.  19. 
'  Sequentia  ex  Pr^sp.,  ibfdM  cap.  1& 
s  Sequentia  ex  Prosp.,  ibid.,  cap.  18. 
^  Prosp.,  usquam  sit. 
*  Uucusque  ex  Prosp.i  cap.  l^^ 


677  DE  KENITENTIA 

mero  Yirtutum  omnia  qua^cuDque  recte  vivendi  sunt 
ioslituta,  nemo  quis  dubitet  esse  conncxa. 

Ex  sunl  enim  a  sacratissimis  viris  virlutes  ex- 
{'osiue,  quas  sacerdoCes  Doinini,  qui  jura  lenent  Ec« 
clesiae,  nec  non  ligaiidi  atqtie  soltendf  habentes  po- 
tesutera ,  inientef  flebeiit  imeUifere  ae  fireqa<^tkis 
praedieare,  ut  popnhis  eareai  vitiis,  et  opilaianite 
SHpemo  a^Mono  eooelitr  pro  virilMs  qnisqae  in* 


LIBRI  V.  -  m.  ni.  67S 

\  haerere  virtulibus.  Satis,  ut  opinor ,  ex  tribps  gra- 
dibus,  coelestium  scilicet,  ii  Je  ,  spe  et  charilate  i 
nec  non  et  virluiibus  qmitudr  ,  (;fuibus  ad  culmina 
virtutum  ascenditiir  ,  es(  dispuCalum.  Nunc  jam 
qualiler  unumquoflqne  jifdfclo^  sacerdolaii  purgan- 
dum  slt  viCium  ,  breviter  est  tAse(ttrent!is  operfs  H^ 
bello  inserenJum. 


LIBER  TERTIUS. 


GAPUT  PRDfUli. 
IH  pmmimim  Uittfwa  ywUa  qmUkatem  peuuii  io' 


eernan.ur,  B 

*  Poenitentibus  secundum  differeatiampeccatorum 
episcopi  arbitrio  pcenitenliie  tempora  decernantur. 

Itern  in  eodem. 
Sacerdos  poenitentiam  imploranti  absque  personae 
aecefnione  ^iritenti»  lepes  injangat. 

CAPUT  n. 

(fuod  nulti  Ml  utlima  pmnitentla  deneganda. 
^Vera  ergo  ad  Deum  contersio  in  uUimis  po^i- 
lorum  menle  polius  est  aestimanda,  quam  (empore, 
Propheia  hoc  laliter  asserente  :  Gum  conversus  in- 
gemQeris,  ttmc  salvus  erls.  ^  Cum  ergo  Dominus  sit 
cordis  inspector,  quovis  tempore  non  est  deneganda 
poenifentia  postelanti,  cum  illi  se  obliget  judici,  cul 
occnlta  omnia.^overit  revelarf. 

CAPTJT  in.  ^ 

I>e  his  qu^^ftleceuitate  mortis  urgenle  jnenitentiam 
ikmU  m  piaiieum  peima ;  et  de  hi$  qu^  oMmcle- 
uunty  antequam  aaeos  tmeeriea  daiwme  pmii$el$^ 
tiam  accedat. 

^  Ita  ergo  talium  necessitaii  auxiliandum  est»  ut 

nec  actio  ilUs  poenitentix  ,  nec  communionis  gratia 

denegeiur :  sic  eam  etiam  amisso  vocis  officio,  per  in- 

dicia  integri  sensiis  quxrere  comprobentur.  Quod  si 

ita  aliqua  aegrttudine  faerlnt  aggravati,  ut  quod  paufo 

ante  poscebant,  sub  praesentia  significare  non  va- 

ieant,  testimonia  eis  fldellnm  circnmstantiam  pro- 

desse  debebunt.  dimnl  tamen  ,  et  pcenitentia^,  e(  re- 

conciliatioiiis  beneficium  consequantur 

CAPUT  IT. 

De  hi$  qui  fXBnitentiam  agere  differunt.  j^ 

*  Dissinaulatio  potest  non  contemptu  esse  reme- 
dii,  sed  de  metu  gravius  delinquendf.  Unde  poe- 
uitentia  quae  dilata  est,  eum  studiosins  petita  fuerit, 
Don  negetur ,  ut  quo  modo  ad  indulgentiae  medici- 
nam  anima  vulnerata  perveniat. 

CAPUr  T. 

Quod  oporteat  eum   qui  ab  Htieitxs  veniani  poscet^. 
eHam  a  metMi  He9ii$  sttHinefe, 

*  AIMI  qoidem  est  deUta  Josta  feposcere,  iBddf 

*  Ex  concilio  Africano. 

^  Ex  epiat  paMe  CmlML 

*  Vide  nolas  Aiilonii  Augmliiil  m  Rabaid  Pcanl- 
tent. 

^  £x  epist.  papse  Le«ii*ad  Theodonim  e|fiSiiopMi» 

*  lu  decretoLcon.  pap«  cap.  2t. 


propria  perfectionis  amore  contemnere.  Sed  illici* 
torum  veniam  postulantem  oportel  etiam  a  licitia 
abstinere,  diccnte  Aposlolo  :  Omniu  licent ,  sed  non 
omnia  expediunt,  Un  le,  si  poenilentes  habent  cau- 
sam,  quam  negligere  forte  non  ciebeant,  melius  ex- 
petil  quisecciesiasticumquam  forense  judicium. 

CAPUt  VI. 

Quwi  petmienti  mUla  lucra  negotiaiionu  eaereere  em$* 

vemdt^ 

^  Qualitas  negotiantem  aut  excusat ,  ant  arguit, 

quia  esthonestusquaestus,  et  turpis.  Verumtamen 

poenitenti  utilius  est  dispendia  pati,  quam  periculis 

negotiationis  astringi.   ^    Quia  difficiie    est   inter 

ementfs  vendentisque  eommercinm  non  Intervenln^ 

peccatum. 

CAPUT  VII. 

Quod  ad  militiam  seeeularem  po$t  pmmumiam  redire 

non  debeant, 

i  Contrarium  est  omnino  ecclesiasticis  regiillit 

post  poenitentiae  actionem  redire  ad  militfam  saecu* 

larem,  cum  Apostolus  dicat :  Nemo  mUitans  DeOf 

impticat  se  negotiis  sofcularibus.  Unde  non  est  liber 

a  laqueis  diaboli,  qui  se  in  militiam  mundanam  vo- 

liierit  Irbplicare. 

CAPut  tnf. 

De  his  qui  pmnitentiam  mimme  servaverunt. 
i  Hi  vero  qui,  acta  poeuiientia  ,  tanquam  canes 
ae  sues  ad  vomitus  pristinos  et  volutabra  redeuntes» 
et  militiae  cinguium,  et  ludicras  voluptates,  et  nova 
conjngia,  et  Inhibitos  dcnuo  appetivere  concubitus: 
quorum  professam  incontinentiam  generati  post 
absohitlonem  filii  prodiderunt.  De  quibus ,  quia  jam 
sufftigium  non  habent  poenitendi,  id  duximus  decei^ 
nendum,  ut  sola  intra  ecclesiam  fidelibus  oratione 
jungantur;  sacrae  mysteriorum  celebrilati,  quamvis 
n6n  mereantur,  Intersint.  A  Dominicaeauiem  mensse 
convivio  segregentur  :  ut  hac  galtem  districtione 
correpti,  et  ipsi  in  se  soa  errata  casligent :  et  aliis 
ecemplam  tribuani  :  quatenusab  obscenis  cupidi- 
tadbus  retrahanlur.  Quibus  tamen  quoniam  caoia- 
li  fragilitate  ceciderunt,  viatico  munere,  cum  ad  Do- 
mlnum  toperint  proficisci,  per  communionis  gra* 

'  In  decretali  ejusdem. 
*Id  eodeoi  eap.  9Sk 

^  Haec  vcrba  inseruntur  Capilulis  lib«  ▼d, 
pag.  1040. 

•  In  cod.  conc.  eap.  i4. 

i  lu  decretall  Siricii  papfle,  cap,  5. 


ini  HALITGARU  EPGSCOPI  CAlieRAC^StS  «d 

tlUun  Tolunras  subTeniri.  Quam  fornHmi,  et  circai  A  tantem  cjus  pRBcepto  rfconciliare :  quain  rem  debe- 
mufieres,  qu»  se  post  poenitentiam  talibus  polluiio*     mua  salubri  conciiio  rol)orare. 


nibus  devinzerunt,  senrandam  esse  censemus. 

CAPUT  IX. 

iPe  remedio  palttiterUite,  et  quod  absolutio  piBtriteniium 
per  manuum  impontionem  episcoporum  suppticatio» 
nibus  fiat. 

•  His  autem,  qui  in  tempore  necessitatis  et  in 

periculis  urgentis  instantise,  pnesidium  poeriitenti» 

et  mox  recondiiationis  implorant :  nec  satisfactio 

interdicenda  est,  nec  reconciliatio  deneganda;  quia 

misericordiae  Dei  nec  mensuram  possumus  ponere, 

aec  tempora  definire ,  apud  quem  nullas  patitur  ve- 

iiire  moras  conversio,  dicente  Dei  Spiritu  per  Pro- 

flbetam :  Cum  convertus  ingemueris^  tune  salvus  eris. 


CAPUT  xm. 

De  tempore  remiseiom  pwmtentim» 

•  De  pcenitentibus  autem  qui,  sive  ex  graTiorUMfl 
commissis,  sive  ex  ievioribus  poenitentiam  geruDt» 
81  nulia  interveniat  aegritudo,  quinta  feria  ante  Pa 
scha  eis  remittendum  Romanae  Ecdesiae  conraeuido 
demonstrat.  Caeterum  de  pondere  aestimando  ddi- 
ctorum  sacerdotis  est  judicare»  ut  attendat  ad  cori 
fessionem  poenitentis,  et  ad  fletns  atque  lacrymas 
corrigentis,  actum  Jubere  dimiiti,  cuni  viderit  con- 
gruam  satisfaaionem.  Sane  si  qois  aegritudiDem 
indderit,  atqne  usque  ad  desperationem  de^nerit» 


£t  alibi :  Dic  iniquUates  tuas  prio'r ,  ut  justi/iceris.  B  ^^  ^.^^^^^"^'"J^f  ^®  relaxandum  ,  ne  de  boc 
Item,  quia  apud  Dominum  misericordia  est^  et  copiosa 


lopud  Deum  redemptio.  In  dispensandis  itaque  Dei 
(donis  non  debemus  esse  difficiles,  nec  se  accusau' 
tium  gemitus  lacrymasque  negligere ,  cum  ipsam 
INmitendi  aiTectionem  ex  Dei  credamus  inspiraiione 
contentam ,  dicente  Apostolo :  Ne  forte  det  illis  Deus 
penuientiam ,  ut  resipiscant  a  diaboU  laqueis^  a  quo 
eaptivi  tenentur  ad  ipsius  voluntatem, 

CAPUT  X. 

De  his  qui  communionem  tempore  mortis  exposcunt : 
autf  si  desperatus  H  consecuius^  eommunionem  ite^ 
rum  convaluerit. 

^  De  his  qui  adexitum  veuiunt,  etiam  nunc  lex 

:antiqua  regularisque  servabitur :  iu  ut  si  quis  egredi- 


saeculo  absque  communione  discedat. 

CAPUT  XIV. 
De  communione  privatiSf  et  ita  defunciiu 

'  Horum  causa  judicio  reservanda  est :  tn  cqea 
manu  fuit,  ut  talium  obitus  usque  ad  coomiunioBis 
remedium  differatur.  Nos  autem,  qoilms  viTentiboi 
non  communicavifflus ,  mortuis  oommanicaie  noa 
possomus. 

CAPUT  XY. 

De  his  qui  pro  diversis  erratis  poenitudinem  ferweaiim 

exegerunt. 

*  De  his  qui  diversis  facinoribus  peccaverunt,  ^ 
perseverantes  in  oralione,  confessionis  et  poeniteo- 


tur  corpore,  ultimo  et  necessario  viaUco  minime  r  ^*  conversionem  a  malis  omnibus  habuere  perfe* 
privetur.  Quod  si  desperatus  et  consecutus  commu-     ^™.  P~  '"*^^^^  ^«"^^''  ^'^'!^  poenilentiaB  •— 


nionem,  oblationisque  particeps  factus,  iterum  con- 
valoerit ,  fit  inter  eos  qui  communionem  orationis 
tantummodo  consequuntur.  Generaliter  autem  omni 
cuilibet  in  exitu  posito,  et  poscenti  sibi  communio- 
nis  gratiam  tribui,  episcopus  probabiUter  eic  obia- 
tione  dare  del)ebit. 

CAPUT  XI. 

De  pcenitentibus^  ui  a  presbyteris  non  reconcitieniurf 
nisi  prcecipiente  episcopo, 

«  Ut  poenitenlibus  secondum  differentiam  pecca- 
lorum  episcopi  arbitrio  poeniieniiae  tempora  decer- 
nantur  :  et  u(  presbyler  inconsullo  episcopo  non  re- 
conciiiet  poeniientem,  nisi  absentia  episcopi  neces- 


pus  impensum  propter  dementiam ,  et  booitalem 
Dd  eommonio  eonoedatnr. 

CAPUT  XVI. 

De  Epistola  S,  Jacobi  apostoU^  in  qua  pro  infirwmi 
orare  profcipiiur,  et  nnqere  oteo» 

^  Jacobus  apostolus  scrlpsit :  Inprmaiur  qm%  in 
vobis  ?  inducat  presbyteros,  et  oreni  super  eum ,  m- 
gemes  eum  oleo  in  nomine  Domini.  Et  oratio  fUei 
salvabit  tn/!rmtfm,  et  euscitabit  Uium  Dominus.  Et^ 
$i  in  peccaiis  fuerit^  remitteniur  ei,  Quod  non  est  in- 
dubium  de  fidelibus  apgrotantibus  acdpi,  Tel  intefligi 
delwre.  Qui  sancto  oleo  perungi  possunt,  quod  ab 
episcopo  confectum,  non  solum  sacerdotilMis,  sed 


sitate  cogente.  Cujuscunque  autem  poenitentis  pu-  D  omnibus  utiqiie  Christianis  in  sua,  aut  suoram 


blicum  et  vulgatissimum  crimen  est,  quod  univer- 
sam  Ecdesiam  commoverit,  ante  abstdani  manus  ei 
imoonatur 

CAPUT  xn. 

De  eadem  re, 

^  AureKus  episcopus  dixit :  Si  quisquam  in  peri- 

culo  fuerit  constilutus,  et  se  reconciliari  divinis  al- 

taribus  petierit :  si  episcopus  absens  fuerit ,  debet 

ntique  presbyter  consulere  episcopum,  et  sic  pericli- 

«  In  decretali  Leonis  papae,  ad  Theodorum  Foro- 
Juliensem  eptscopum. 

^  Ex  Concilio  Niceno,  cap.  13. 

c  fix  Concilio  Carlhaginiensi,  cap.  10« 

4  Ex  Concilio  Carthaginiensi,  cap.  7. 


cessitate  ungendum.  Nam  idcirco  presbyteris  £- 
ctum  est,  quia  episcopi  occupationibus  aiiis  impediti, 
ad  omnes  languidos  ire  non  possunt.  Caeterum  si  epi- 
seopus  potest,  aut  dignum  dudt  a  se  visitandnm,  et 
benedicere ,  et  tangere  chrismate  sine  cunctatione 
potest,  cij^us  est  ipsum  chrisma  conficere.  Nam 
nitentibus  istud  fundi  non  potest,  quia  genus  eot 
cramenti.  Nam  quibus  rdiqua  sacramenta  negaBtar» 
quomodo  unum  genus  putatur  posse  concedi  T 

•  Ex  decretaii  papae  Innoeentii,  cap.  7. 
'  Ex  epist.  papae  Leonis,  cap.  SO. 
s  Ex  Conciho  Laodicensi,  cap.  Sl. 
k  Ex  Innocentii  papse,  cap.  \$. 


m 


ns  pflEMiTENm  um  y.'-m.m.  iv. 


flSS 


LIBER  QUARTUS. 

Dejudicio  pcmiientium  laicorum. 


Saneqnia  ae  livore  inTidiae,  et  de  ira  H  de  Jlbi-  A  oblatione  commemoratio  fiat :  neque  cam  psalmis 


dine,  nec  non  de  avaritia,  ut  superius  digestum  est, 
oriuntur  bomfcidia  :  recte,  ut  arbitror,  censnimus, 
de  ipsoTitioprimum  qualiter  sacerdotaii  judicio  ca- 
nonice  penitus  sit  corrigendum ,  ostendere.  Ac  de- 
inde  secundam  ordinem  vitiomm  ita  remedium  sub- 
sequatur,  quo  facilius  undecunque  poenitens  purgari 
voluerit,  sine  diiatione  in  singulis  inveniatur. 

CAPUT  PRIMUM. 

De  homicidm  $ponte  commi$si$. 
A  Qui  voluntarie  liomicidium  fecerint,  pcenitentiae 
quidem  jugiter  se  submittant  :  perfectionem  vero 
circa  vitas  exitom  consequantur. 

CAPUT  D. 


ad  sepnlturam  eorum  cadavera  deducantur.  Multi 
etiam  sibi  per  ignorantiam  boc  usurparunt.  Simi- 
liter  et  de  bis  placuit  qui  pro  suis  sceleribus  pu- 
niuntur. 

DE  LUXURIA. 

CAPUT  VII. 

De  hi$  qm  formeantur  irrationabilitery  id  e$t^  qui 
mi$ceniur  pecoribue,  aut  cum  ma$culi$  poliuunr 
tur» 

^  De  his  qui  irrationabiliter  versali  sunt,  sive 
versantur;  quotquot  ante  vicesimum  annum  tale 
crimen  commiserint,  quindecim  annis  exactis  in 
poenitentia  communionem  mereantur  orationum. 
Deinde  quinquennio  in  hac  communione  durantes» 


De  hi$  qui  non  $ponte  homicidium  commuerunt.         xmc  demum  oblationis  sacramenta  contingant.  Dis- 
k  De  homicidiis  non  spools  commissis,  prior  ^  cuUatur  autem  et  vita  eorum,  qualis  temporepo»- 

quidem  definitio  post  septennem  pceniientiam  per- 

feclionem  consequi  praecepit.  Secunda  vero  quin- 

quennii  tempus  expiere. 

CAPUT  m. 


Dehie  qui  partue  $uo$  ex  fornicatione  diver$i$  modie 

interimunt. 

De  mulieribus  quae  partus  suos  necant,  vel  qnas 

agnnt  secum  ut  utero  conceptus  excutiant.  Antiqua 

quidem  definitio  usque  ad  exitum  vitae  eas*ab  ec- 

desia  removet.  Humanius  autem  nunc  definimus  ut 

eis  decem   annorum  teropus  secundiim  praefixos 

gradus  pcenitentiae  largiamur. 

CAPUT  IV. 


nitudinis  exstiterit»  et  ita  misericordiam  conse» 
quantur.  Quod  si  inexplebililer  his  baesere  crimi- 
nibus,  ad  agendam  pcenitentiam  prolixius  tempus 
insumant.  Quotquot  autem  peracta  viginti  annorum 
aetate,  uxores  babentes,  lioc  peccato  prolapsi  sont, 
viginti  quinque  annis  poenitudinem  gerentes  in  com- 
munione  suscipiantur  orationum.  In  qua,  quin- 
quennio  perdurantes,  tunc  demum  oblationis  sacra- 
menta  percipiant.  Quod  si  et  uxores  babentes,  et 
transcendentes  quinquagesimum  annum  aetatis,  ita 
deliquerint,  ad  exitum  vitae  communionis  graliam 
consequantnr. 

CAPUT  vm. 


De  hi$  qut  $ervo$  $uo$  extra  judicem  necant.            n   <.*       •  •          j        i  •             i         .    <.        < 
^  c-      ;                      .        .  ^         ,  ^^ .  * ,      r  De  ht$  qu$  m  pecudee  vel  in  ma$culo$,  aut  olim  pol- 
«  Si  quis  servnm  propnum  sine  conscientia  judicis  ^         '— -  -—•  — *  *— *- '-  '-*- 

occiderit,  excommunicaUone,  vel  poenitentia  bien- 

uii  reatum  sanguinis  emundabit. 


CAPUT  V. 

Si  domina  per  xelum  anciUam  $uam  occiderit. 
^  Si  qua  femina  furore  zeli  accensa,  flagellls  ver- 
beraverit  andllam  soam,  ita  ut  infra  diem  tertium 
animam  cruciatu  effundat.  Et  quod  incertum  sit , 
voluntate,  an  casu  occideriu  Si  voluntatc,  post  se- 
piem  annos;  si  casu^  per  quinquennii  tempora,  ac 
legitime  pcenitentia  a  communione  placuit  absti- 
neri.  Qttod  si  intra  tempora  constituta  fuerit  infir- 
mata,  acclpiat  communionem. 

CAPUT  VI. 


luti  Jttnf,  aut  hactemie  hoc  vitio  tabeecunt, 

*  Eos  qui  irrationabiliter  vixerunt,  et  lepra  in- 

cesti  criminis  alios  poUuerunt,  praecepit  sancta  sy- 

nodus  inter  eos  ware  qui  spiritu  periclitaniur  im- 

mundo. 

CAPUT  IX. 

De  hi$  qui  adulterae  habent  uxore$f  vel  $i  ipsi  adui^ 

teri  comprobantur. 

^  Si  cojus  uxor  adulterata  fuerit,  vel  si  ipse  adul- 
terium  commiserit,  septem  annorum  pcenitentia 
oportet  eum  perfeclionem  consequi,  secuudum  pri- 
stinos  gradus. 

CAPUT  X. 


De  hi$  qui  uxoree^  aut  qua  viro$  dimittunt^  ut  mn- 

De  hi$  qui  $ibi  quacunque  negligentia  mortem  i«-  ,v  "*^"*  **^' 

femni  :  et  de  hi$  qui  pro  $ui$  $celeribu$  pu-  ^     ^  Placuit  ut  secundum  evangelicam  et  apostoli- 

cam  disciplinam,  neque  dimissus  ab  uxore,  iieque 


nimuur* 

*  Piacuit  ut  hi  qui  silii  ipsis,  aut  per  ferrum,  aut 
per  venenum,  aut  per  praecipiiium ,  yel  quolibet 
modo  violente    inferunt   mortem  :  nulia  illis  in 

*  £x  Gondlio  Ancyrano,  cap.  21« 
^  In  eodem  concilio,  cap.  21. 

®  Ex  concilio  Agathensi,  cap.  35. 
^  £x  conciiio  Eiiberitano,  cap.  5. 

*  Ex  concilio  Bracarensi,  cap.  6« 

Patrol.  GV# 


dimissa  a  marito,  alteri  conjungatur.  Sed  ita  ma- 
neant  aut  sibiroet  reconciiieniur.  Quod  si  contem- 
pserint,  ad  poenitentiam  redigantun 

'  Ex  concilio  Ancyrano,  cap.  15. 

^  Ibi  i.,  cap.  16. 

^  loid.,  cap.  18. 

^  £x  couciUo  Africano»  cap.  69. 


MS 

CAPUT  XI. 

Quod  hi  qut  intercederae  repudlo  divortiuin  pfTtnl^- 
nifU,  aliiique  te  junxerunt  nicplttj,  aduUeri  eue 
monitrentur. 

«  Qui  vero  Tel  uxore  viyente,  qnamvis  dissocia- 

tm  vi4e%(w  w^  ^om^mt  «d  9\im  capvU»» 

telifitiriuil*  nequt  poMUiit  adulteri  non  yideri ;  ip 
UDtum  ttl  eliam  te  pecsontt  quibui  tales  conjupeti 
sont,  etiam  ipMQ  adoltoriam  oDmmlfisse  yideantur, 
secundum  qnod  legimus  in  Evangelio  :  Qui  dimiso- 
rit  uxorem  suam,  et  duxtrit  aliam,  moechatur.  Si- 
militer,  et  qui  dimi^am  dinerit,  moechatur.  Et 
ideo  oamei  a  communione  fidelium  al)stinendoa«  De 
partntilMia  antem  am  propinqnis  eomip,  nihil  tale 
statoi  potesty  nisi  incentores  Uliciti  consortii  fuisse 
detegantor. 

CAPUT  xn. 


HALITGARl!  EWSCOM  CAMERACKNSI8  m 

A  lentes,  vel  invitas,  in  matrimonio  sno  sociare  ten- 
taveripl  l  qu<^  pro  tam  nefandissimi  criminis  atro- 
citate  suspendi  pnecipimus. 

CAPUT  xvn. 

De  his  qui  rapiunt  ftt^^fff • 
'  Eps  qui  rapiunt  muliere^x  sub  nomine  slmq) 
habitandi  cooperantes,  aut  conviventes  raploribus, 
decrevit  sancta  synodus  ut,  si  quidem  clerici  siot, 
decidant  gradu  proprio ;  si  vero  l^ici  ^  anaibemati- 
zentur. 

CAPUT  xvm. 

De  desponsqtii  puellis  el  ab  aliis  corruptis, 
Desponsatas  puellas,  et  post  ab  aliis  corruptas, 
placuit  erui  et  eis  reddi  qnibus  antea  fuerant  de- 
sponsatae,  etiamsi  eis  a  rapioribus  vis  lllata  consti 
^terit. 


Qiil  uxtrem  hakety  et  simui  eoneubinam. 

k  De  eo  qui  uxorem  babet ,  si  concubinam  ha- 

buerit,  non  oommunicet.  Cgeterum  is  qui  non  habel 

uxot«m,  •!  pro  uxore  concuhinam  habet,  a  com- 

nmnione  non  repeliatur.  Tantum  ut  unius  mulieria, 

ant  nxorfis,  ant  concubinae,  ut  ei  placuerit,  sit 

ooqfunctione  contentus.  Alias  vero  vivens  abjlcia- 

tnr,  donee  desinat   aut  ad   poenitentiam  rever^ 

Ulnr. 

CAPUT  XIU, 

Si  eujus  lurof  aiuiterium  fecerit^  aut  vir  in  alienam 

irruerit, 

•  8i  oqius  iixor  idiillertam  feaorit »  aot  vir  iii 

alienam  irriitrit,  septem  annoa  piBniteotiam  agat.     p 

CAPUT  JUV. 

D$  U$  fMar  ^iio^iM  frairibus  uupsmnt^  vei  f «t  ifimt 

iorores^  uxores  acceperint. 

Mulier,  si  dudiHis  fralrikua  nopserit ,  abjiciatnr 

usque  ad  mortom.  Yerumtamei)  tn  6xituai«  propter 

miserioordiam,  si  promisorit  quod,  facta  incolumis, 

hqins  ooiumiclioaia  vincla  disaolvel ,  frDclum  V^ 

uiteniiiB  Gonaoqufttnr.  Qi«od  si  4efeoori|  mulier  aul 

vir  in  tolibuf  nvpliiit  diSlciiis  eril  pfleaiteiili^  io  yita 

permanenti. 

CAPUT  VI. 

Qitod  n§n  Ikaai  alt$ri$ta  spomam  &d  mairimomi  }ura 

sortiri. 

4  De  ooi^ugatt  autem  vetatiooo  roquisisli,  si  de- 

spontfatam  aUi  puoUam,  aitor  in  matrimonium  possit 


CAPUT  m. 

De  virginibus  velatis^  sl  deviaverlnt. 

s  Item,  quae  Cbristo  spirllaliter  nubuiity  ^l  a  sa- 
cerdote  velantur,  si  poslea  vel  publice  nupserint, 
vel  se  clanculo  corruperint,  non  eas  admiltendas  esse 
ad"  agendam  poenitentiam,  nisi  is  cui  se  Junxerat,  de 
mundo  recesserit.  Si  enim  de  hominibos  baec  raiio 
custoditur,  ut  quxcunquet  viyente  vlro,  alteri  nu- 
pserit,  habeatur  adultera  :  nec  ei  agendae  poeuiten- 
tiae  licenlla  concedatur»  nisi  upus  ex  els  fberit  de* 
fnnctus :  quanto  magis  de  illa  t^nenda  esl  guae  ante 
immoirtali  se  sponso  coi\junxerat|  ^  postea  od  hn- 
manaa  quptias  Iransmigravit? 

CAPUT  U. 
Af  «iffiiithM  nofl  oitkuu,  ai  domoerktif 
^  Hae  vero  quae  necdnni  foofo  tolafliMM  toelB, 
Umen  in  proposito  virfinali  iimper  se  simulaveraot 
permanero»  lieel  velalaB  noo  foeriolt  si  fono  oopse- 
rint.  Qis  aiiquaoto  tomporo  pmiiHrtio  ool,  q«i« 
sponaio  ijua  a  Dpmino  teooholOE. 

CAPUT  IXI. 

De  hi$  qui  proximis  se  eopuiant,  ut  a  commumone 

Chriiti  sepamtstmr. 

i  Nam  ot  b»o  lalubriter  pmcavonte  oafidmos, 

ne  qnis  fideiiam  propinquam  iaoguinisooi,uaqoeqoo 

affioitatia  linearoenu  generis  sucoesaioDO  cognoscit, 

in  matrimooio  sibi    desidorel  copuiaii.   Qoooiaw 

seriplum  est :  Oouvi  Afmo  (id  proMuim  Mo^otois 


accipore  r  lioo  no  iiat  modis  omoiboa  inhibemus,  I^  sui  non  aetodot ,  «i  roooioi  turpiiuiinom  sfftu.  £t 


quia  ilhi  l)enedictio  quam  nupturae  sacordoa  impo- 
nit,  apud  fideles  cujusdam  sacrilegii  instar  est ,  si 
ullo  Iransgioaiiopo  violetur. 

CAPUT  XYI. 

De  raptoribtts. 

•  Raptores  igiiur  vfduarum,  vd  virginum,  ob  im- 

maniutem  Unti  focinoris,  detestamur,  itlos  vehe- 

mentius  persequendo  qui  sacras  virgines,  vel  vo- 

A  In  decreUii  Inuocent.  pap.,  can.  26. 

>>  £x  concii.  Toleiaiio,  cap.  8i.  Vide  Berardum  in 
can.  4,  d.  34. 

«  Ex  conciiio  Bracarensi. 

d  Ex  epistola  papae  Siricii  ad  Himerium  Tarraoo- 
nensem  episcopum,  cap.  4 


itorum  :  Anima  qua  fecerit  quippiam  em  iotio^  peri* 
bit  de  medio  populi  sui.  Saoo  qotbiia  oo^jooclio  iUi* 
cita  intcrdicitur,  habobunl  ioeundi  melioris  conjn- 
gii  liberUlom. 

CAPUT  xxn. 

S.  Gregorius  de  incestis. 
Si  quis  monacham,  quam  Dei  ancillam  appellant 
in  conjugio  duxerit,  anathema  sit. 


•  Ex  epist.  papas  S^mmacbi. 

t  Ex  conciiio  Chalcedoi^nsi,  i^»  87, 

B  Iiinocentii  p:^«  oap'  %ip 

^  In  eodem  couciiro,  cap.  9iD. 

i  In  concilio  Toletano* 


m  &K  MENITEMm  UB.  V.  r-  UBBl  IV.  m 

Si  qiiis  commatrem  spiritalem  daxerll  in  conjiigio,  A  ^^  ^^* 

anatbema  sit.  Non  lietti|  in  coUectione  berlHiruiB,  qu»  medir 

Si  qnis  fratris  utorera  dnierit  in  eoijugio,  i||ini'     oiqales  sunt,  aliquas  ol)aarTationQ#,  ^^1  incantatip* 


tbema  sit 

Si  quis  neptem  duxerit  in  conjugio,  anatbema 
sit. 

Si  quis  noYercaro,  aut  nurum  snam  duxerit  in 
conjugio,  anatbema  sit. 

Si  quis  de  propria  cognatione,  yel  quam  cognalus 
habuit,  duzedt  In  conjugio<  anatbema  sit. 

Si  quis  viduam  furatus  fuerit  in  uxorem,  \el  con- 
sentientilws  o|,  imaMieioa  sit. 

Si  quis  TirgUMWi  Aisi  desponsaverit ,  furatus 
Aierit  in  «xoroiD,  v^l  oonsentienlibus  ei,  anathema 
sit. 

Si  quis  ariolis,  aruspicibus,  vel  incantatoribus  B 
observaverit,  a«l  pbylacteria  usus  (uerit,  anathema 
sit 

PAPtT  xxm. 

pe  muftinubis, 

A  De  his  qui  in  plurimas  nuptias  incidenint,  et 
tempus  quidem  pr3ef|oi(n«i,  niaiiifestum  est,  sed  con- 
versatio  eomfllf  ot  0des,  et  tempus;|b))rpviat. 

CAPUT  XXIV. 
Be  qum9iionibn$  ionjufiomm» 

Qui  in  mairimonio  sunt,  tribus  rioelil^  ae  die« 
bus  abstineant  se  a  cooiuoctione,  aBtequam  conimiir 
nicent. 

Yir  abstineat  se  ab  nxore  sua  quadfaginta  dio- 

bus  ante  Pascba  in  ootavas  Pasehse.  Inde  ait  Apo-  p 

stolus,  «I  wcetis  orationL  Holier  tree  menses  de- 

I>et  se  al)stinere  a  viro  suo,  quando  oonoepit,  ante 

partrim.  Et  post,  tempore  purgationis,  boe  est,  40 

diebus  et  noctibus,  sive  mascuhim,  sive  feminam  ge- 

toueril. 

»E  BACRILBGIQ, 

CAPUT  XXV. 
De  kh  qui  divinaiion$$  expeiuni. 

k  Qui  divinationes  expetnnt,  aut  more  gentiliiim 
subsequuntur,  aut  domos  suas  hujuseeraodi  horaioes 
introducnnt  exquirendi  aliquid  arte  maieAca,  aiit 
expiandi  causa,  snb  regula  quinquennii  |aceat  so^uft- 
dum  gradus  poenitentiae  doAnitos. 

CAPUT  XXVL 


mes  attepden  i  nisi  tantum,  eum  ^mMo  djviiio 
et  oraiione  Dominica,  ut  Dcms  e^  PomittU|  l^ORO*- 

retur. 

Item. 

Non  liceat  mulieres  Cbristianas  vanitatem  in  sois 

lanificiis  ol)servare  :  sed  Dominum  inyocent  adjjuto- 

rem,  qoi  m  mi^m  texen^i  cteofiYikr 

IN  EODEM. 

CAPIJT  X^V(I, 

fie  au^uriii. 
Auguriis  vel  incantationibus  servientem  a  COIh 
ventu  eoelesia  acparandun. 

GAPUT  XXVHI. 
De  periuriie* 
Quicunque  vero  sciens  perjurium  perpetravofi^ 
annos  septem  se  pcenitenti»  subdat :  et  ita  deinceps 
ad  communionem  levertatuv. 

GAPUT  XXIX. 
Be  fufto. 
Qni  vero  cupiditate  captus  furtum  fecerit,  qnod 
abstoUt  reddat^  Ot  aiinis  quinquo  prapilMtiam  llg9t» 

CAPUT  XXX. 
De  faUis  testibus. 
Falsos  testes  a  communlone  ecciesiastlca  suImiO' 
vendos,  nisi  poeQiteniiae  satisfactione  crimina  ad- 
missa  diluerint. 

CAPUT  XXX!. 
De  discordibus, 
^  Oblationes  dissidentium  fratrum  neque  in  sacra- 
crario,  neque  it|  gazopbylacio  recipiantur 

CAPUT  XXXII. 

De  hi^  qui  per  odium  ad  pacem  non  vertuntUK 

^  Placuit  etiam  ,  sicut  plerumque  flt ,  bt  qui 

cnm  odio,  aut  longinqua  inter  se  lite  discesseHnt,  el 

ad  pa^cem  revocarj  diuturna  intCQtione  neqpiverint, 

de  ecclei>ise  ccetu  justissime  excommunicatione  pel- 

lantur. 

CAPUT  XXXM 

De  his  qui  sacramento  se  obligant^  ne  ad  paoom  «a- 

deaM. 

f  Qui  saefanoBto  ao  obUgafevinlt  nt  tttigaii  in 
quolibet  ad  pacem  nuiio  modo  redeat :  pro  perjurio 


Quod  non  licet  Christianis  observationes  diversas  at-  D  unum  annom  a  commnnione  oerporis  et  saoguinis 


iendere, 

c  Non  liceal  Christianis  tradiliones  gentiliora  ob- 
servare,  vel  colere  elementa,  aut  lunae,  aut  steila- 
rum  cursum,  aut  inanem  stgnorum  fallaciam  pro 
domo  facienda,  vel  ob  segetes,  vei  arbores  plan- 
tandas,  vel  conjugia  socianda.  Scriptum  est  enim  : 
Omnia  quacunque  faeitis,  in  verbo,  aut  opere^  in  no- 
mine  Domini  nostri  Jesu  Christi  faoil0^  gratias  agm' 
tesDeo 

•  Ex  concittoNeoGaesariei^si,  cap.  4. 
^  Bx  conciiio  Ancjranq,  cap.  ii. 
^  Ex  concilie  Bracarensi. 
^  Ex  ooncilio  Carthaginiensi. 


Doroini  segregetur.  Reatum  suiim  eloemoaynia  et 
fletibus,  quantis  potuerit  Jejuniis,  absoivat :  ad  olia- 
ritatem  vero,  qoce  operit  multitudineH  peecaloniffl» 
fceleriter  venire  feetinet. 

CAPUT  XXXiV. 

Quod  usuram  laid  Christiani  exigere  non  debeant, 

s  Ne  boc  quoque  pRBtereondum  dwiiwna»  qoosdam 

lucri  torpis  cupiditalo  eaptos  usnraffiam  ex^xxre 

pecuniam*,  et  fenore  velle  ditescere.  Quod  oQn  di- 

«  Ex  concilio  Agathensi. 

t  Ex  conciliq  llerdensi.  Ms.,  Ohelerdew, 

s  Ex  epist.  liConis  papap. 


687  HAUTGAKUI  EPfSGOPI  GAHERAGENSIS  6M 

cam  in  eos  qai  sunt  In.  dericali  officio  constitutos,  A     Hacusqiie  de  Grimlnlbas  laiconim,  quemAdmodiiai 
sed  et  in  laicos  cadere,  qui  Cliristianos  se  dici  cu-     |n  canonibus  continetur,  collectum  cst,  Mudc  tto 
piunt,  condolemus.  Quod  vindicari  acrius  in  eos  qui     ad  judicia  clericorum  est  transeundum. 
/uerint  computandi,  decemimus,  ut  omnis  peccandi 
oppoitunitas  adimatur. 


t 

« 


LIBER  QUINTUS. 

Ineipiunt  regulce  de'niini$tri8  ecclesicdj  si  deviaverinif  canonice  prolaia. 


CAPDT  PRIMUM.  est  disdplina,  ut  inconttnentes  In  offidis  talibw  po- 

De  presbyterii  qui  uxores  acceperutU^  vel  fomicati  siti,  omni  honore  ecclesiastico  priyarentur  :  nec  ad- 

'"^*  mittantur  ad  tale  ministerium,  quod  sola  conUnentia 

«  Presbyter,  si  uxorem  acceperit,  ab  ordine  de-  oportet  implerl. 


ponatur.  Si  vero  fomicatus  fuerit,  aut  aduUerium 
perpetraTerit,  amplius  pelli  debet,  et  ad  pomitenliam 
redigi. 

CAPUTD. 
De  diacombut  simUiter. 
^  Slmlli  modo  etiam  diaconus,  si  eodem  peccato 
saccubnerit»  ab  ordine  minislerii  subtrabatur. 

CAPOT  in. 

De  hit  qui  ad  presbperium  promoventur^  et  ante  or^ 
dinationem  peccalorum  sibi  guni  conscii, 

«  Presbyter,  si  occupatus  coiporali  peccato,  et 

confessus  fuerit  de  se  quod  ante  ordinationem  deli- 

qoerit,  obiala  non  consecret,  manens  in  reliquls 

officiis  propter  studium  bonum.  Quod  si  de  se  non 

fuerit  Ipse  confessus,  et  argui  manifeste  nequiverit, 

potestati  sui  judicis  relinquatur. 

CAPUTIV. 

De  canone  apo$tolorunu 

Presbyter,  aut  diaconus,  qui  in  fomicatione,  aut 

peijurio,  aut  furto,  aut  bomicidio  captus  est,  de- 

ponatur.Mon  tamen  communione  priyetur.Dicitenim 

Scriptura  :  Nonjudicabit  Dominut  bit  inidiptum. 

CAPUT  V. 

De  divertit  ordinibut  ab  uxoribut  abttinendit, 

d  Sacerdotes  Dei  et  diaconi,  vel  qui  sacramenta 

Gontrectant  pudicitiae  custodes  ab  uxoribus  se  abs- 

tineant* 

CAPUTim. 

Q^od  taeerdotet  et  levUw  eum  mulieribut  coire  non 

debeant. 

•  Praeterea,  quod  dignum,  et  pudicum,  et  faone-  ]) 
stum  est,  tenere  Ecdesia  omnimodo  debet,  ut  sa- 
cerdotes  et  ievitae  cum  mnlierilMis  non  coeant,  qui 
ministerii  quotidiani  necessitatibos  occupantur.  Scri- 
ptum  est  enim  :  Sancti  ettote^  quoniam  ego  tanctut 
9um  Domimu  Deut  vetter. 

CAPUT  yn. 

De  ineontitientia  tacerdotum  vet  tevitarum, 
'  De  presbyteris  et  diaeonibus  divmaram  Jegum 

«  Ex  condlio  Cxsar. 
^  In  eodem  concilio. 
^  In  eodem  concilio. 
•1  £](  concil.  Carthaginiensl,  cap.  4. 

•  In  decretali  pap.  kmocent.,  cap.  16. 
'  Innocentii  pap»,  cap.  21. 


De  tubintroductit  muderibut, 
^  Interdicit  per  omnia  magna  synodus,  non  epi- 
scopo,  non  presbytero,  non  diacono,  non  alicui  om- 
nino,  qui  in  dero  est,  licere  subintroductam  habere 
mulierem. 

CAPUT  IX. 
De  clericit  uturat  accipientibus* 
^  Quoniam  multi  sub  regula  constituti,  aTaritiam 
et  turpia  lucni  seclantur :  oblitlque  divinse  Scn- 
ptune  dicentis  :  Qui  pecuniam  tuam  non  dedit  ad 
uturam^  mutuum  dantes,  centesimos  exlgunt :  juste 
censuit  sancta  et  magna  synodus  ut,  sl  quis  inven- 
tus  fuerit  post  hanc  deflnitionem  usuras  acdpiens, 
^  aut  ex  inventione  aiiqua  vd  quolibet  modo  negotium 
transigens,  aut  hemiolla,  id  est,  sescupla  exigens, 
vel  aiiquid  tale  prorsus  eicogitans  turpis  lucri  gratia, 
dejiciatur  a  dero,  et  alienus  existat  a  regula. 

CAPUT  X. 

Ui  nuUut  pretbfter  et  diaconut  conductor  exitiatf  ei 
clertci  abttineant  te  ab  uturit. 

i  Presbyteri  et  diaconl  non  slnt  conductores,  aot 
procuratores,  neqne  ullo  lurpi  negotio  et  Inhonesto 
victum  quasrant,  quia  req>ic^  debent  scriptam  esse : 
Nullut  militant  Deo^  implicat  te  negotiit  ujFeularibut. 
Si  quis  commodaverit  pecuniam,  pecuniam  acdpiat; 
si  spedem,  eamdem  spedem  quam  dederati  acdpiat. 

CAPUT  XI. 

Ut  cleriei  vel  continentet  ad  virginet  vel  viduat  non 

accedant, 

i  Clerici  vel  conlinentes  ad  virgines  vel  vidoas 

non  accedant ;  nisi  ex  jussu  vel  permissu  episcopo- 

rum,  non  accedant. 

CAPUT  XIL 

De  cleriMt  vel  monachit  non  manentibut  in  euo  pro' 

potito. 

^  Qul  semel  in  dero  deputati  sunt,  aut  monacbo- 
rum  vitam  expetiverunt,  statuimus  neque  ad  mili- 

e  Ex  concilio  Nioaeno,  cap.  5. 

^  In  eodem  concilio,  cap.  16. 

i  E\  concilio  Cartbaginiensi,  cap.  %lk 

i  Ex  concilio  Africano,  cap  5. 

^  Ex  eoncilio  Chalcedonensi,  cap.  7. 


DR  FOEMITB^mA.  Uimi  V.  —  LIB.  Y. 

tiam,  neqne  ad  di|^iutem  aliquam  yeskire  mmida-  A  nesciens  pertulisse  magis  dolendus  est  quam  fecisse. 
oam :  aut  boc  tentanies,  et  non  agentes  poenitentiam, 


qaominus  redeant  ad  boc  quod  prq)ter  Deum  pri- 
mitus  elegerunt,  anathematazantur. 

CAPUT  xin. 

Demanaehh  m/  virgimbuspropositumnon  iervantibus, 

•  Virginem  quae  sese  Domino  consecravit,  similiter 

et  monacbum  ,  non  licere  nuptialia  jura  contrahere : 

quod  si  boc  inventi  fuerint  perpetrantes,  excommu- 

nicentur.  Confitentibus  antem  decrevimus,  utbabeat 

auctorltatem  ejusdem  loci  episcopus  misericordiam 

humanitatemque  largiri. 

€APUT  XIV. 

Ot  ad  iacrarium  mulieres  non  introeant, 

^  Quod  non  oporteat  rouiieres  ingredi  ad  altare. 

CAPUT  XV. 

Quod  nefai  eit  feminae  iacrii  altaribuM  ministrare^ 
vel  aliquid  ex  his  qwB  virorum  sunt  of^ciii  depU" 
tata» 

«  Nihilominus  impatienter  audiTimus,  tantum  di- 

Tinarum  rerum  subesse  despectum,  ut  feminae  sacris 

altaribus  ministrare  firmentur,  cunctaque  non  nisi  vi* 

rorum  famulatui  deputata,  sexum,  cui  non  competit, 

eihibere  :  nisi  quod  omnium  delictoram  quae  sigilla- 

tim  persiriuximus,  noxiorum  reatus  omnis  et  cri- 

men  eos  respicit  sacerdoteg,  qui  Tel  ista  commil- 

tunt,  vel  committentes  minime  publicando,  prayis 

excessibus  se  favere  signiflcant. 

CAPUT  XVI. 

Quod  nulli  sacerdoti  canones  ticeat  ignorare» 


Cum  vero  ultra  modum  appetitus  gulae  in  sumendis 
alimentis  rapitnr,  atque  idcirco  bumorum  recepta- 
cula  gravantur,  habet  exinde  animus  aliquem  rea- 
tnm,  non  tamen  usque  ad  prohibitiooem  percipiendi 
sacri  mysterii,  vel  missarum  solemnia  celebrandi, 
cum  fortasse  aut  festus  dies  exigit,  aut  exhiberi  m.y> 
sterium  pro  co  quod  sacerdos  alius  in  loco  deest» 
ipsa  necessitas  compellit.  Nam  si  adsunt  alii  qui  im- 
plere  ministerium  '  valeant ,  illusio  per  crapulam 
facta  a  perceptione  sacri  mysterii  prohibere  non 
debet,  sed  ab  immolaiione  sacri  mysterii  abstinere» 
ut  arbitror,  humiliter  debet,  si  tamen  dormientig 
meutem  turpis  imaginatio  non  concosserit.  Nam 
sunt  quibus  ita  plerumque  illusio  nascitur,  ut  eo- 
B  rum  animus  etiam  in  somno  corporis  positus,  turpi- 
bus  imaginationibus  non  foedetur.  Qua  in  re  unom 
ibi  ostenditur,  quod  ipsa  mens  rea  non  tunc  sit,  sed 
suo  judicio  libera,  cum  se  ex  dormienti  corpore  ni- 
bil  roeminit  vidisse,  tamen  in  vigiliis  corporis  memi- 
nit  in  ingluviem  cecidisse.  Sin  vero  ex  turpi  cogi- 
tatione  vigilantis  oritur  illusio  in  mente  dormientis, 
palet  animo  reatus  suus.  Videt  enim  a  qua  radice 
inquinatio  illa  processerit,    quia    quod    cogitavit 
sdens,  hoc  pertulit  nesciens.  Sed  pensandum  est, 
ipsa  cogiutio  utrum  in  suggestione,  an  in  delecta- 
tione,  vel  quod  majus,  in  peccatl  consensu  ceciderit. 
Tribus  enim  modis  impletnr  omne  peccatum,  vide- 
licet  suggeslione,  delectatione,  consensu.  Suggestio 
quippe  fit  per  diabolum,  delectatio  per  camem. 


d  Nulli  sacerdotum  suos  Uceat  canones  ignorare,  C  ^^^^^^^  ^^  spiritum,  quia  et  primam  culpam 


nec  quidquam  facere  quod  Patrum  possit  regulis  ob 
viare. 

CAPUT  xvn. 

De  pollutionibui  interrogatio  Auguitiniy  et  raponsio 

Gregorii, 

«  Si  post  illusionem  quae  per  somnium  solet  acci- 
dere,  vel  corpus  Dommi  quislibet  accipere  valeat» 
vel,  81  sacerdos  sit,  sacra  mysteria  celebrare? 

Responsio  Gregorii. 

£t  qaidem  hunc  Teslamentum  Veteris  legis,  sicut 
in  superiori  capitulo  jam  diximus,  poUutum  dicit, 
nisi  lotum  aqua.  Ei  usque  ad  vespemm  intrare  ec- 
clesiam  non  concedilur  :  quod  tamen  aliter  populus 
spiritualis  intelligens,  sub  eodem  intellectu  accipiet 


serpens  suggessit.  Eva,  velut  caro  delectata  est. 
Adam  vero  velut  spiritus  consensit.  Et  necessaria 
est  magna  discretio  inter  suggestionem  atque  dele- 
ctationem ;  inter  delectationem  atque  consensum. 
judicem  sui  praesidere  animum.  Cum  enim  malignus 
spiritus  peecatum  suggerit  in  menle,  si  nuUa  peccati 
delectatio  sequatur,  peccalum  omnimodo  perpe- 
tratum  non  est.  Cum  vero  delectari  caro  cceperit» 
tunc  peccatum  incipit  nasci.  *Si  autem  etiam  ad 
consensionem  ex  deliberatione  descendit,  tunc  peo- 
catum  cognoscitur  perfici. 

In  suggestione  igitur  peccati  semen  est,  in  dele- 
ctatione  fit  nutrimentum,  in  consensu  perfectio.  Et 


quo  prsefati  sumus  :  quia,  quasi  per  somnium  illu-  r^  ssepe  conlingit  ut  hoc  quod  malignus  spiritus  semi- 


ditur,  qui  tentatus  immunditia,  veris  imaginibus  in 
cogitaiione  inquinatur  :  sed  lavandus  est  aqua,  ut 
culpas  cogitationis  lacrymis  abluat  £t  nisi  prius 
ignis  tentationis  recesserit,  reum  se  quasi  usque  ad 
vespemm  cognoscat.  Sed  est  in  eadem  iUusione  ne- 
cessaria  valde  discretio;  quae  subtUiter  pensari  de- 
beat,  ex  qua  re  accidat  menti  dormientis.  Aliquando 
enim  ex  crapula,  aliquando  ex  naturae  supcrfluitate, 
vel  infirmitate,  aliquando  ex  cogitatione  contingit 
Et  quidem  si  ex  naturae  snperfluitate  evenerit,  om- 
nino  h»c  iUusio  non  est  timenda,  quia  hanc  animua 

«  In  concilio  Chalcedonensi,  cap.  i^ 
^  Ea  condUo  Laodicensi,  cap.  Ak 
•  £x  epist.  papae  Gelasii,  cap.  26. 


nat  in  cogitatione,  caro  in  delectatione  trahat,  nee 
tamen  anima  eidem  delectationi  consentiat.  Et  cum 
caro  delectari  sine  animo  nequeat,  ipse  tamen  ani- 
mus  carnis  voIuptatUHis  reluctans,  in  delectatione 
caraali  aliquo  modo  Ugatur  invitus,  ut  ei  ex  ratione 
contradicat,  ne  consentiat^  et  tamen  delectatione 
ligatus  sit,  sed  ligatum  se  vebementer  ingemiscat. 
Unde  et  iUe  coelestis  exercitus  praectpuus  miles  ge- 
mebat,  dicens  :  Video  aliam  legem  in  membrii  mei$f 
repugnantem  legi  mentis  meae,  et  captivum  me  dueen^ 
tem  in  lege  peccati^  quasest  in  membris  meis.  3i  aatem 

^  Coelestini  papae,  cap.  20l 

•  Intenrogatio  Augustini. 

*  Vulg.  edit.|  mynmttm. 


captttiift  «rtl,  Mniiiit  |ta|[nAbftl :  aed  tt  pugndbat.  A  MASUfl  infeiMfit.  AnmmUMitUt  inquit,  sx  meiem 


Qoatii^ler  el  HiptitUs  mt,  et  pagnabat  «.  Igitur 
legi  metitiSi  fe)t)  qua  in  membris  est,  repugnabat : 
si  aUtem  pugnftbat)  captivus  non  erat.  Ecce  itaque 
^sl  homoi  cftpUiTBS  liber.  Liber  ex  justilia,  quam 
dltiglt  1  eaptivtts  ei  delectatione,  quam  portai  invi- 
tuSk  Amen. 

tiAPUT  xtni. 

QtiOcf  iiihil  piroiit  iitcerdoti,  etiamsi  bene  tivat,  si 
tna^  viveMem  taeendo  non  eorrigit, 

^  Qttdd  yero  dioit  Apostolus,  n)  ffdi  formam  de- 

b\famne  esthibere  jfrfe/ltits,  quid  valebit,  si  is  cui  vel 

hOMandi  bonos,  vel  casligandi  malos,  cttra  com^ 

mis^  esl)  beiie  vivendb  se  imilandum  bonis  enhi- 

beat,  ti  niAtos  tdeMd»  notl  eom|$at  ?  Ad  hoc  enim. 


me^  nen  ex  te.  Mea  verba  loqueris  :  non  est  qaod  ex 
eis,  tanqnam  Deus,  infleris.  Ei  me,  inquit,  eis  tor 
nunlia.  Sed  jam  quid  annuntiet,  audiamus.  Si  me 
dicente  ad  impium,  impie,  morieris,  non  fueris  io- 
ctttns  ut  se  castodiat  inipius  a  via  sua,  ipse  impiua 
iu  iniqoilate  sua  morietur,  sanguinem  vero  ejus  de 
manu  tua  requiram.  Quid  potuit  eipressius »  quid 
apertius  potest  dici?  Si  imj^io,  inquit,  locutus  non 
fueris,  ut  se  ab  impietate  custodiat,  et  ilie  perierit» 
sanguinem  ejus  de  manu  tua  requiram.  Hoc  est  di- 
cere  :  Si  ei  peccata  sua  non  annunliaveris,  si  eum 
non  argueris  ut  ab  iqfipietate  sua  convertalur,  et  vi- 
vat;  et  tei  qui  non  increpasti,  et  ipsumi  qui  te  ta- 
cente  peccavit,  flammis  perennibus  perdam.   Qois 


nlsi  me  ftlllt  opiniOj  sanfele  vlvendum  esl  Sacerdoti,  B  rogo  tam  saxei  pecloris?  quis  tam  ferreus  erit, 


nam  dicta  su^  repngniintlbus  faclis  evacoet  si  quod 
phfedicat  flerl  debere,  noh  fsnbiiie;  autslquodhon 
facii,  pra^dicare  pt^desumpserit,  nihii  apud  eos  ttui 
ejus  Vitam  noveH;  proDciat.  Quia  ad  hoc  est  Eccle^ 
slde  Del  prsepoditiis,  ut  non  solum  bene  Vivendo 
atins  exehiplo  suse  cohVersaliotiis  ihstititat*  sed 
etiam  fidaciaiiter  fi^dicando,  singuli^  atlte  octiloa 
(leccata  sua  oonslitoat :  qiiaB  poend  maneat  durosf 
qU9B  gloHa  obedtetites,  ostendat.  Nuilitts  saltttem 
desperando  tohtehmiil  \  animas  emelidarl  nolen* 
tium  plangat,  Ithilatus  Af^ostolutn,  qui  ail  :  Vt  lu* 
geafn  tAnltiDs  e±  hii  tfiti  UMb  peccaverunt,  et  hon  ege* 
runt  pmiiitentiaih,  Et  itenim  :  Qtils  tn/!rmitfttr,  et  ego 
non  iHtiYmdf?  Quik  bc&ndeiliMtnr  ^  ei  ego  n4n  urt^rt 


quem  sententia  ista  non  terreat  ?  quis  tam  aiienos  a 
fide,  qal  sehlcntlm  isti  non  credat  ^  f 

CAPUT  XIX. 
Luctuosd  descfipiio  cdYnttUlef  vivetitium  UitfdtAum. 
Scd  nos  praesenUbiis  delectaii,  dum  iii  Bac  rlta 
comiiioda  hostra  ^t  hbnorefe  Ihquittous,  nofl  ut  m^ 
lioreS,  sed  Ui  dltloreSJ  non  ot  sadttlotes,  Sfed  iH 
hohotallores  slhius  CaeieHs  ftestlnamus.  Nec  gf^m 
Domihi ,  qul  hobis  pascendus  tuendusque  commls- 
sus  esl,  seJ  noslras  volunuies,  dominatlrtneiii,  dlvi- 
ttas,  et  cxlera  blahdimehU  camAlitef  cogitamml. 
Pastores  dici  volumns,  nec  taitien  esse  contendi- 
mus.  Officii  nostri  vitamus  laborem,  appetimus  di- 
gnitaiem,  immundorum  spirituum  fbras  a  grege  di- 


Qo^prbpter  sci^ns  quod  si  ctuibuslibet  divitibus  ao  ^  lacerando  non  peUimus;  et  qood  eis  rcmanserai, 


pbientlbtiS  male  vitentibus  parcat,  aut  foveal  eos, 
perdat  simut,  et  pereat.  Et  sancte  debet  vivere 
proptef  exeihplum :  et  doc^re,  propier  su9b  admi- 
nistrationis  offlciUm  :  certus,  quod  ei  nihil  sua  jus- 
titia  suflragethr,  de  CUjus  mahu  ahima  pereuntia 
exigitur :  quando  quicuhque  alius  perierit,  quem 
hUlla  docendi  necessitas  manet,  solus  poenas  sul 
Bcelerls  dabit.  illi  autem  ciil  dispensatio  verbi  com*- 
missa  e^t,  etiamsi  sancte  vivai ,  et  tameu  perdite 
viVdnte^  argucre  aut  erubescai  aUt  ntetuat,  cnm 
omnihus  qui  co  lacente  perieruht,  perit.  Et  quld  el 
proderit  non  puniri  Suo,  qui  puniendus  est  alieno 


ipst  consumimus,  quando  peccantes  divites  vel  po 
tentes  non  solum  non  ar^uimus,  sed  etiam  venerahmr  t 
ac  nobis  aut  munera  sotita  ofTensi  non  dirigant,  ant 
obsequia  desiderata  siibducant;  ac  sic  munerlbus 
eorum  et  obsequiis  capti,  imo  per  haee  iliis  addicti, 
loqui  eis  de  peccftlo  guo,  aut  de  futuro  judicio  for- 
midamus  :  et  ideo  minaciler  supei^iam  noslram  di- 
vinus  sermo  coniundit :  sed  noster  auditus  nihU, 
unde  proficiamus,  admittit,  quia  praeseDiia  vit» 
capti  dulcedine,  que  poena  negiigentiam  nofitrau 
maneat  in  aeternuini  noluimus  cogitare.  In  pastores 
ergo  ista  diounturi  de  quorum  nobis  inani  appeiia- 
tione  blandimur.  Hofc  dicU  Dominus  Dem  :  Ves 


peccato?  Mentinr,  nisi  hoc  Domiuua  |>cr  Ezechie- 

lem  prephetam  aub  cqjusdam  terroris  denuntialione  jj  paetoribue  hraeL  qui  pascebant  semetipsoe*  Nonne 
itur,  dioeas  ad  eum  :  Et  m,  (iH  kominis^  tpecu-     greges  pascuntur  a  pastonbus?  lac  comedebatis,  et 


loquit 

/a/or^M  dedi  te  dwim  hmel*  Nec  Itoc  transeunler 
deberaus  ttudire  quod  sac^rdotem  speculatorem  ap- 
pellat.  Ul,  sicul  ^MoUiatori  est  de  loco  editiori 
prospicere «  et  plus  omhibus  eontemplarit  Ita  sacer- 
doa  debel  teae  propositus  subiimitate  celsior  cun- 
cltSi  ac  mijoris  scieRtiflS  habere  gratiam,  qua  possil 
sab  se  viveiitetl  inslruere.  Videamus  jam  quid  di- 
Tinas  sermo  coiltinuet.  Audiee^  inquiti  ett  ore  meo 
oermonem^  «I  nnnumiabie  eit  e»  nte  i  ut  boo  dical 
aaoerddS  quod  ex  divina  lectione  didicerit*  quod  ilii 
Deus  inspiraverit,  non  quod  prsesuniptione  humani 

a  Vulg.,  minime  pugnabat,,  qunpropter  et  eapHvus 
erat,  et  captivus  non  erat^  ted  pupmbat*  ilAm^* 


lanis  operiebamini :  qaod  crassum  erat,  occidebatis« 
gregem  autem  meum  non  pascebatis.  Quod  infir- 
mum  fuit,  non  solidastis ;  et  quod  aegrotum,  non  sa- 
nastis  :  quod  fractum,  non  aiiigastis,  et  quod  abje- 
ctom,  non  redu^islis  :  quod  perierat,  non  quae- 
gistis,  sed  cum  auctoritate  imperabatis  eis,  et  cum 
potentia  :  et  dispersae  sunt  oveg  uaea,  eo  quod  non 
esset  pastor.  El  factse  sunt  in  devorationem  om- 
nium  besliarum  agri.  Et  paulo  post  ;  Propterea^ 
pastores^  audite  verbum  Domitti :  Vivo  e§o  dicU  Do- 
minus  Deus,  Pro  eo  quod  facti  sunt  greges  mei  in 

b  Est  cap.  ^O  lib.  i  de  Viia  conlempl.  trosperi. 
c  Hucusque  ex  Prosp.  cap.  ii,  lib.  i  ibid. 


LiBSR  panaTBNTuaift 


m 


rafmamt  «<  ^^  mi0%n  dev^mionm  amnium  (^fHio-  ^  TolottUi»  pMei»  deponiiiiiis.  Ntn  taoaiinit  l|Mr(taU 

rum  agrit  eo  quod  non  €$$et  pMor.  Neque  enim  ijua^ 
iitruni  pQSierei  gregem  meum :  sed  paicebant  panorei 
iemelipiOit  et  gregem  meum  non  paicebant,  Pro- 
pterea,  pastorefi,  audite  verbum  Domiiii.  Baec  dicit 
Dominui  Deui  :  Ecce  ego  ipie  iuper  paiiorei^  requi- 
ram  gregem  meum  de  manu  eorum ,  et  ceaare  eoi 
fadamt  ut  uUra  non  paicant  gregem  :  nec  paicant 
ampliui  paitoret  eemetipioi.  Quis  ad  heec  qoo  inlre^ 
nu!»cat  ?  Quis  ista  sine  ialolerabill  metu  futurae  exa- 
uiinaUonia  accipiat?  nisi  qui,  aut  non  intelligit,  aut 
futura  uoa  oredit :  sed  omnia  qu»  Deus  observare 
Yoluit,  tam  aperte  posuit,  et  ita  sui  nominis  auctori*- 
tate  flrmavit,  ut  ea  facUius*,  quod  dietu  quoque  no«- 
fas  est,  contemnamus,  quam  oon  inteUigerOy  vel 


conMliopeccatii  inftrmiuii.  Non  aAotrdotill  ope  eon- 
aolidams,  aui  reflciindii  divmis  tfibaMildnibiiB 
fi*actom.  Non  ad  viam  siliitts  mocamiB  emdeiiii. 
Non  requirimus  soliieitadino  pastofili  TenioB  ifoip^ 
ratione  jam  perditum.  Ad  bioc  tantiim  potentei  et- 
fecti,  ut  nobis  in  sul^ieetos  dominationetil  tyrinni- 
cam  vindioemui»  non  bt  efflictos  oontra  violefiUftm 
potentufflt  qui  in  eos  flkl*arum  more  savioftt^  defeo- 
damus.  Inde  est  quod  tini  k  potelitlboi  bujtti 
mundi)  quam  a  Bobis»  qood  p^us  est,  nounolli  gfe- 
viter  fatigati  deperetint»  qnos  se  de  mano  nosira  D^ 
minus  requisiturum  lerribiliter  oomminatiir  dioenl : 
Requirem  oves  IneiB  de  minu  pistomin,  el  cesiire 
eos  faciamf  nt  uliri  non  piteint.  Qdod  qnid  eet 


non  credere.  lain  aperu  et  divina  fiogamus,  quando  B  aliud  quam^  pistores  qui  semetipsos«  non  greges 


audimus,  Hcec  dicit  Dominui,  Quis  futurum  esse 
non  credat  quod  dicit  Deus ,  nisi  qui  Deo  non  cre* 
dit?  Quod  autem  dicit :  Ya  paUoribui^  istud,  vm^ 
pro  maledicto  poni,  et  poitorum  nomioe>  nos  signifi- 
care,  quis  non  inteliigst,  nisi  qui  futurum  non  co- 
gitat?  Greges  Domini  pascendos  pastores  facti  sus* 
cipimus,  et  nos  ipsi  pascimur  quaudo  non  gregum 
utilitati  prospicimus ,  sed  qoid  fovoat  et  augeat 
nostras  voluptates  atlendimus.  Lac  et  lanas  ovium 
Ghristi  oblitiopibus  quotidianis  ac  decimis  fideiium 
gaudentes  accipimust  et  curam  pascendorum  gre^ 
gum,  ao  reficiendonunt  aquibus  perverso  ordioe 

*  bttCiisqtte  ei  Prospero. 


meos,  piscont,  subiimitate  sun  dignitaiis  eispoliam» 
et  ioter  r^robos,  quii  bonorem  suniil  nohienmt 
custodire»  projiclam?  Horum,  et  his  similiolB  oons^ 
deratione  perterrituSf  tlmor  et  tremor  venemmt  su« 
per  mci  et  contexemnt  me  tenebns*  fit  dixi :  Quii 
dabit  mihi  pennoi  iieut  columbm ,  et  tofai^  ff  re* 
quieecam  ?  £t  boc  est  totum  qood  impelitilb  meee» 
ac  fnturi  finis  recorditus  ingemuii  et  voioi«  eefcini 
episcopatus  mei  deposita,  elongare  fogiensi  et  mi- 
nere  in  soUtudine,  et  ibi  exspecUre  Deum,  qoi  sAl- 
vum  me  faceTot,  et  a  pusiiianimiute  mea  e(  eb  ipio 
intoleribilium  mibi  iollieilodinum  tettpesUte  «4 


«HHMI 


PAJlPAtlO  HALITGARII. 


A(id!dimuft  eibm  hurc  operi  etcerptioAis  nostrsc  '^  G  lat^s  sententise  alicui  superfluse  sint  vis»,  aut  peni- 
Poenitentialem  Romanum  alterum,  quem  de  scrinio      tus  quae  desiderat,  tbi  de  siiigulorum  criminibus  ne- 
Romanse  Eccteslae  assumpsimus;  atlamcn  a  quo  sii     quiverit  inventre,  in  hac  sallem  brevitate  novissima 
editus  Igtioramus :  idcirco  ddnectenduib  prxscriplis     oumium  scelera  forsiun  inveniei  explicata. 
canonum  fiententils  dfecrevimus,  ut  si  forle  hse  pro- 

«  Ib  cod.  Stewartii  sextum  Halitgarii  librum  conficiebat. 


i>M>AbM 


INCIPIT 


/( 


LIBER    P<»:iVITEINTIALIS 


Ea^  scrtnlo  romantB  Ecdtsim  aimi/h,plMt9. 


'/ 


CVOMOOO    ramTEIfTES    SINT    SUSCIPIBNOI,   lUDICANDI, 

SIVE    RECONCILIANDI. 

Quotiescunque  Ghristiani  ad  poenitentiam  •  acce- 
dunt ,  jejunia  damus  :  et  nos  communlcare  cum 
eis  debemus  jejunio,  unam  aut  duas  seplimanas, 
iut  quantum  possumus,  ut  non  dicatur  nobis  quod 
sacerdotlbus  Judaeorum  dictum  est  a  Domino  Sal- 
vatore  nostro  :  Va:  vobii  legieperiti^f  qui  aggravatie 

*  Hla  leguntur  totidem  verbis  apud  Rul)ertum  in 
oe  Pcenilentia,  pag.  iSw 


I)  hominei^  et  imponitii  iuper  humeroi  eorum  anera 
gravia  et  imponabilia :  ipii  autem  uno  digito  veUro 
non  tangitii  iarcinoi  ipiai.  Nemo  enim  potest  sub- 
levare  cadentem  sub  pondere,  nisi  incUnaverit  se, 
ut  porrigat  ei  nuinum.  Neque  ulius  medicorum  vul- 
nera  infirmantium  potest  curare  nisi  fetoribus  par- 
tioeps  fuerit.  lu  qaoque  nliUiis  siOerdolliiilf  vel 
pontifex ,  peccatorum  yulnera  potest  Cttl*Are ,  iilt 

Poeoitentiaii  quod  Morinus  edidit  id   eeloem  Tract. 


095  HAUTGARD  EPlSCOn  CAMERACENSIS 

4iiiimabii8  pcccata  auferre,  nisi  praestante  soUicitu-  A  tentia  snscipe  illam.  Qal  vero  pbtest  jejmiare,  qnod 


diue  et  oraiione  lacrymamm.  Necesse  est  ergo  no- 
bis,  frater  chartssime,  soUicitos  esse  pro  peccantn 
bas :  qala  samus  alterutrum  membra.  Et  si  quid 
patitur  unum  membrum,  compatiuntnr  omnia  mem- 
bra.  Ideoque  et  nos,  si  yiderimus  aliquem  in  pecca- 
tis  jacentero,  festinemus  eum  ad  poenitentiam  per 
nostram  doctrinam  vocare.  Et  quotiescanque  dede- 
ris  consilium  peccanU ,  da  iUi  poenitentiam  statim  : 
quantum  del>eat  jejunare,  et  redimere  peccata  sua ; 
ne  forte  obliviscaris ,  quantum  eum  oporteat  pro 
suis  peccatis  jejunare  :  ita  quod  necesse  sit,  iterum 
ut  exquiras  ab  eo  peccata.  lile  autem  forsitan  eru- 
i>escet,  iterum  peccata  sua  confiteri,  et  iterum  am- 
plius  judicari.  Non  enim  •  omnes  clerici  hanc  scriptu- 


impositom  est  iili,  noli  prohibere,  sed  permitte.  Ma- 
gis  enim  laudandi  sunt  qai  celeriter  deblturo  pondos 
persolvere  festinant;  quia  Jejunium  debitnm  eat.  Et 
sic  date  mandatum  illis  qui  po^nilentiam  agunt: 
qnia  si  jejunaverit  et  compleverit  quod  illi  manda- 
tum  est  a  sacerdote,  purificabitur  a  peccatis.  Quod 
si  iterum  ad  prislinam  consuetudinem  vel  peccatum 
reversus  fuerit,  sic  est  qoomodo  canis  qui  revertitur 
ad  vomitum  siinm.  Omnis  itaque  poenitens,  non  boc 
sQliim  debet  jejunare,  quod  illi  maniatnm  est  a  sa- 
cerdote ;  verum  etiam  postquam  complevit  ea  qn» 
illi  Jussa  sunt ,  debet  qnantum  ipsi  visnm  fuerit 
jijunare  :  siveln  quarta  feria  trada$,sive  parasceve; 
si  egerit  ea  quae  illi  sacerdos  praeceperit ,  pcocata 


ram  usurpare,  aut  legere  debent,  qui  inveniunt  eam :  ^  ejus  dimittentnr ;  si  vero  poslea  ex  sua  volontate 


nisi  aoli  illi  quibus  necesse  est,  id  est  presbyteri.  Sicut 
eulm  sacriQcium  offerre  non  debent,  nisi  episcopi 
et  presbyteri,  quibus  cJaves  regni  coelestis  tradit» 
sunt :  sic  nec  judicia  illa  alii  asurpare  debent. 

Si  autem  necessitas  evenerit,  et  presbyter  non 
fuerit  praesens ,  diaconus  suscipiat  poenitenlem  ad 
^  satisfactionem  vel  sanctam  communionem.  Sicut 
ergo  superius  diximus  :  humiliare  se  debent  episco- 
pi,  sive  presbyteri,  et  cum  tristitiae  gemitu,  lacry- 
misque  orare,  non  solum  pro  snis  delictis,  sed  etiain 
pro  Ghristianorum  omnium,  ut  possint  dicere :  Quis 
infimuaurt  el  ego  non  infirmorf  qtti»  icandalitatur  ^ 
et  ego  non  urorf  Cum  ergo  venerit  aliquis  ad  sacer- 


jejunaveril,  mercedem  sibi  acqulrit  et  regnum  cq&* 
lorum.  Qiii  ergo  tota  septimana  j^unat  pro  pecca- 
tis  suis,  Sabbato  et  Dominico  die  mandocet  et  bibat 
quidquid  ei  appositum  fuerit.  Gustodtat  tamen  se  a 
crapula  et  ebrietate  :  quia  luxuria  de  ebrielate  na- 
scitur.  Ideo  beatus  Paulus  prohihuit  dicens  :  Notiie 
inebriari  vinOf  in  quo  est  luxuria  :  non  qoia  in  vino 
est  luxurla,  sed  in  ebrietate. 

Si  quis  forte  non  potuerii  jejunare,  et  <  haboerit 
unde  dare  possit  ad  redimendnm :  si  dives  foerit, 
provii  bebdomadibus  det  solidos  xx;  si  autem  non 
habuerit  tantum  onde  dare  possit,  det  solidos  x ;  si 
autem  multum  pauper  fuerit,  det  solidos  iii.  Nemi- 


dotem  conflieri  peccata  sua,  mandet  ei  sacerdos,  ut  ^  nem  vero  conturbet,  quia  jussimus  xx  solidos  dare. 


exspectet  modicum,  donec  intret  in  cubiculom  suum 
ad  orationem  :  si  autem  non  habuerit  cubiculum, 
tamen  sacerdos  dicat  hanc  in  corde  suo  orationem. 

Oremui. 
Domlne  Deos  «  omnipotens ,  propitius  eslo  mihl 
peccatori;  ut  condigne  possim  tibi  gratias  agere, 
qui  me  indignum  propter  tuaro  misericordiam  mlnl- 
strum  fecisti  sacerdotalis  oflicii :  el  me  humilem, 
exiguumque  peccatorem  constituisti  ad  orandum, 
intercedendumque  ad  Dominum  nostrum  Jesum 
Chrislum  ,  pro  peccantibos,  et  ad  poeniteniiam  re^ 
vertentibus:  ideoque  doroinator  Domine,  qui  omnes 
homines  vis  salvos  fleri,  et  ad  agnitionem  veritalis 


aut  minns  :  quia  sl  dives  fuerit,  facilios  est  ilil  dare 
solidos  XX,  qnam  pauperi  tres  solidos.  Sed  onusquis- 
que  attendat,  cui  dare  debet :  sive  pro  redemptiODe 
capUvorum,  sive  super  sanctum  altare :  sive  paopo- 
ribus  Ghristianis  erogandum.  El  hoc  scilote,  fratres, 
ut  dum  venerint  ad  vos  servi  vel  ancillae,  qoaemtes 
^oeniteniiam,  non  eos  gravetis ,  neque  cogatls  tan- 
tum  Jejunare  quantum  divites,  quia  servl  «t  ancilbe 
non  sunt  in  sua  potestate :  ideo  medietatem  poeni- 
tentiae  illis  imponite. 

Explieit  protogus. 

INCIPIDNT  OaATIO!«ES  AD  DANOlll  WBNITEWTIAM. 

In  primis  dicat  sacerdos  psalmum  xxxvii :  Ao- 
mine ,   ne  in  furore  tuo  arguas  me.  Postea  dicatt 


venire,  qui  non  vis  morlem  peccatoris,  sed  ut  con- 
vertatur,  et  vivat :  suscipe  oralionem  meam,  quam  D  ^^^^ '  «^  psalmum  cxi :  Benedicam,  usque  r«i*- 
fondo  ante  clementiam  luam  pro  famulis  ataue  fa-     ^abitur.  El  iienim  dicai ,  Oremtt*,  el  psalmum  l  . 

Miserere,  usque  omnes  imquitates  meas  dele.  Poal 
hxc  psalmum :  Deus,  in  nomine  tuo.  Et  dicat,  Ore-» 
mus.  Deiiide  psalmuin  :  Qflifd  gloriaris  iis  molilw  ? 
usque  videbunt  juitu  Et  dicat  hanc  orationem  : 

Oremus, 
Deus;  cigus  indulgentia  nemo  non  indiget ,   me- 
mento  Dorolne  famuli  lui,  N.  el  qui  lubricl,  terreni- 
que  corporis  in  fragilitaie  nudatur,  quaesumos »  at 


mulabus  tuis,  qui  ad  poenitentiam  venerunt,  per 
Dominum  nostrum. 

Yidens  autem  ilte  qui  ad  poenitentiam  venit ,  sa- 
cerdotem  tristem  et  lacrymantero  pro  suis  facinori- 
bus,  magis  ipse  in  timore  Dei  perculsus,  amplius 
tristatur  et  exborrescit  peccala  siia. 

El  unumquemque  hominem  accedentem  ad  poeni- 
tentiam  si  videris  acriter,  et  assidue  slare  in  poeni- 

*  Slmilla  viderepossis  in  libro  deOlOciis,  qui  tri- 
boitor  Mcuino. 

^  Apud  Egbertum  hxc  desunt;  nec  ille  loqoitur 
de  satisfactione  vel  communione.  Negatur  autem  a 
nraltis  cKaconum  potuisse  talia  oonfloere. 


«  Habetur  haic  oratio  Integra  in  ordine  Romauo. 
Bibl.  Pai.  lom.  X,  pag.  27.  «  ^     ,       ., 

*  Habet  eadom  loiideroque  verbis  Regino  m  antl- 
qua  colieciione  ms.  lib.  ii,  cap.  xlpt.  Basn. 


M7  ■  UBBIi  POEiaTENTlALIS.  eM 

des  ▼eDiftm  confitenii,  pHroe  snMDtici,  at  qui  nostris  j^  pane  et  aqna.  Si  diaeonns  et  nHmacbns  ,  m :  tres 


nieriiis  accusamur,  tua  miseratione  salyemur*  Per 

Doininum»  etc. 

Aliter, 

Deos,  sub  cojUs  oculis  omne  cor  trepidat,  omnes 

conscientix  contremiscunt ,  propiiiare  omnium  ge- 

mitibns,  et  omniom  medere  Yuliieribus ,  ut  sicut 

nenio  nosirum  liber  est  a  culpa,  ita  nemo  sit  alie- 

nus  a  venia.  Per  Dominum,  etc. 

Jtem  aliter. 

Deus  infinitae  misericordiae  Teriiatisque  immensse, 
propitiare  iniquiiatibus  nostris,  ei  omnibus  anima- 
rum  nosirarum  medere  langnoribus,  nt  miseratio- 
nom  tnarum  remissione  percepta,  in  tna  semper 
benediciione  iaeiemur.  Per  Dominum* 

AlUer, 

Precor,  Domine,  clementi»  ei  misericordiae  iuae 
majestatem,  ut  famulo  tuo  peccata  et  facinora  con- 
fitentiy  veoiam  relaxare  digneris  :  et  praeteritorum 
criminum  culpas  indulgeas,  qui  humeris  iuis  ovem 
perditam  reduxisti;  qui  publicani  preces  confessione 
placatus  exaudisti :  tu  eiiam  huic  famuio  tuo  placare, 
Domine;  iu  <jus  precibus  benignus  aspira  :  ut  in 
confessione  placabilis  permaneai ,  ejus  et  petilio 
perpetuaro  clementiam  tuam  celeriierexoret,  sanctis- 
que  aitaribus  et  sacramentis  resUiuius,  spei  rursus 
setemae  viue  ei  ccelestis  gloriae  mancipeiur.  Per  Do- 
minum. 

Mams  impo$itto. 

Domine  sancte  Pater  omnipotens,  «terne  Deus, 
qui  per  Jesum  Fiiium  iuom  Dominum  nostrom,  vul-  G  violatae. 


in  pane  et  aqua.  Episcopos  xii :  v  in  pane  et  aqna, 
Si  quis  clericus,  vel  cujus  superior  gradus  est,  qui 
uxores  habeni ;  vel  posl  conversionem,  vel  honorera 
iterum  eam  cognoverit,  sciai  se  adulterium  commi- 
sisse ;  idciroo,  ui  superius  staitiium  esi ,  poenileat. 
Si  quis  fomicaverit  cnm  sanciimoniali  vel  Deo  di- 
cala,cogno8cat  se  adultcriumcommisisse:  secundum 
priora  statuta  unusquisque  juxta  ordinem  suum 
poeniteat.  Si  qnis  per  semeiipsum  fornicaverit,  aut 
cnm  jumento,  aut  cum  quolibet  quadrapede,  iii  aii- 
nos  pceniteat.  Si  post  gradnm,  vel  votuin,  vii  annis 
poeniteat.  Si  quis  clericus  concopiscens  mulierem, 
ei  non  poiuii  peccare,  quia  muUer  eum  non  susci- 
pit,  dimidium  annum  poeniteai  in  pane  et  aqua,  et 
B  toto  se  abstineai  a  vino  ei  came. 

Si  quis  clericus,  postquam  se  Deo  voverit,  ad  ha- 
bitum  saecularem  redterii ,  sicui  cauis  ad  voiuitum 
suum,  vel  uxorem  duxerit,  x  annis  poeniteai :  ui  ex 
his  in  pane  ei  aqua,  et  postea  in  conjugto  non  eo- 
pulelur.  Quod  si  voiuerii  sancta  synodus,  vel  apo- 
slolica  sedes,  separablt  eos  a  communione  caiholi- 
corum  :  similiicr  et  mulier,  postquam  se  Deo  vove- 
rit,  si  iale  scelus  commiserit,  pari  senteniiae  subja- 
cebit.  Si  qtiis  laicus  fornicaverit,  sicut  Sodomitae 
fecerunt,  vii  annis  poeniteat.  Si  quis  de^alterius 
uxore  filium  genuerit,  id  esi  adulterium  commiserit, 
ac  torum  proxinii  violaverit,  iii  annos  pceniieat. 
Absiineat  se  a  lautioribus  cibis  ei  a  propria  uxore : 
dans   insuper    pretium    pudiciiiae    mariio    uxoris 


nera  nosira  curare  dignatus  es :  te  supplices  roga- 
rous  et  petimus,  nos  humiles  tui  sacerdotes,  ui  pre- 
cibus  nostris  aurem  tuae  pietalis  inclinare  digneris, 
remiitasque  omnia  crimina  ei  peocaia  universa  con- 
dones,desquehuic  famulo  iuo,Domine,pro  suppliciis 
veniam,  pro  moerore  laetitiam,  pro  morte  vitam,  nt 
de  tua  misericordia  confidens  pervenure  mereator  ad 
viiam  aeternam.  Per  Dominum. 

EX  POUflTBNTIALl  ROMAIfO,    OOALITER  lUMGANDI  SIMT 

SINGULI  P0EN1TENTE8. 

In  primii  de  homicidio. 
Si  quis  clericus  homicidium  fecerit,  x  annos  poe- 
niteai :  iii  e\  his  in  pane  ei  aqua.  Si  laieus :  iii  an- 
nospoeniteat :  lex  his  in  paneetaqua.  Subdiaconus  vi, 


Si  quis  adulterare  voluerit,  et  non  potuerit,  id  est 
susceptus  non  est,  xl  dies  poeniteai.  Si  quis  virgo 
virgini  conjunctus  fuerii,  si  voluerint  parenies  ejus, 
sit  uxor.  Tamen  unum  annum  poeniteani ,  ei  siut 
conjugati.  Si  quis  cum  jumento  fornicaverii,  i  an- 
num  poeniteat.  Si  uxorem  non  habuerit,  dimidium 
annum  poeniteat.  Si  quis  virginem  ,  vel  viduam  ra- 
puerit,  iii  annos  poeniteat.  Si  quis  sponsam  habens, 
sorori  ejus  forsitan  vitium  intulerit ,  et  cohaeserit 
tanquam  suae :  hanc  autem  uxorem  duxerit,  id  est, 
desponsaiam;  illa  vero,  quae  viiium  passaesi«siforte 
necem  sibi  iniulerit :  omnes  qui  hiyus  facii  consen- 
taneifuerint,  x  annis  inpane  et  aqua  redlgantur, 
secundum  staiuia  canonum.  Si  quis  de  mulieribus 
diacoons  vii,  presbyter  x,  episcopus  xii.  Si  quis  ad  ^  qiiae  fomicaiae  sunt  interfecerit  quae  nascuniur;  aut 


homicidimon  /adendom  consenserii,  vii  annos :  iii  in 
pane  et  aqna*  Si  qois  laicus  homicidiom  fecerii  vo- 
luntarie,  vii  annos  poeniteat:  iii  in  pane  et  aqua.  Si 
qoisioCantem  oppresserit  iii  annospoeoiteat.  Primus 
ex  hia  Id  pane  etaqua.  Et  dericus  similiter  observet. 
Dei  formcutione;  ex  eodem  PoemtenHali. 
Si  qals  dericos  foraicaverit,  sicui  Sodomitas  fece- 
rant,  x  aonos  poeniteat.  Tres  ex  his  in  pane  et 
aqua.Si  quis  dericus  adiiiterium  commiserii,  idest, 
cnm  uxore,  vel  sponsa  alterius,  si  fllium  genuerit, 
vii  [ana.]  poeniteai;  si  vero  filium  non  genue- 
rit,  ei  in  notitiam  hominum  non  venerit,  si  cle- 
ricus  est ,  ires  annos  poeniieat :  primum  ex  his  in 


fesiinet  aboriivos  facere,  primum  consiilutnm  usque 
ad  exiium  communionem  veiai.  Id  est  quidem  ve- 
rum  definiium.  ( Ut )  humanius  aliquid  consequan- 
tur,  consiituamos  eis  decennii  tempora,  secnudim 
gradus,  quae  suni  consiituta,  poeniteant 

De  perjuno, 
Si  quts  clericus  perjnravit,  vii  annls  pceniteai : 
111  in  pane  et  aqua.  Laicus  vii,  subdiaconus  vi,  dia- 
conus  vii,  presbyler  x,  episcopus  xti.  Si  quis  coacius 
pro  qualibet  necessiiate ,  aut  nesciens  pejeraverit, 
ires  annos  poeniieat :  unum  in  pane  ei  aqua;  et  ani 
mam  pro  se  reddai ,  id  est,  servum  vel  anciilam  de 
serviiuie  absolvat»  et  eleemosynai  multas  faciat.  Si 


HALITGARl  BPiSCgn  GAMKIACENSIfi 

fMl»  H®^^^  9^  eupiditateiA ,  lotas  rei  wm  A  maDduciBiYerlt  aiil 
Yendat,  et  donet  pauperibns,  et  tondeatur ;  el  in- 
Iret  monaeteriuniy  et  ibi  desenriat  usque  ad  raortem. 

De  furtt). 
Si  ({uil  funUHl  eapitale,  id  est,  quadrupedem,  Vd 
^gerlt,  aUt  qllodlibet  majus  pretium  furaverit, 
VII  annos  poeniteat,  laicns  v,  subdiaconus  vii ,  dia- 
conus  viit,  prcsbyier  lc ,  epi^copus  xu  aiinos  poeni'- 
teat.  Sl  quis  de  minoribus  semel,  aut  bis  fbrlum  fei- 
cerit,  ^eddat  jpro  animo  suo,  et  unum  annum  poeni«- 
teat  in  parie  et  aqua.  Et  si  reddcre  non  potest , 
III  annos  pd&niteat.  91  quis  sepulcrum  violavet-lt , 
vti  poeniteat :  iii  ei  his  in  pane  H  aqua.  Si  quis 
laicuH  Hirtum  feceHt,  reddat  proximo^suoquod  (\i- 
Mvit ;  111  quad1*agesiinas  in  t^alte  et  aqua  poeniteat» 


lnxta  ftmiim  per  IgMirAiH 

tiam,  promittat  deinc^a»  (qnod)  nanqnam  reii«« 
ret  :  et  quadraginta  diebus  in  pane  et  aqaa  (pCBol* 
teat).  Si  vero  per  ^ontemptum  hoc  fecerit,  id  est, 
postquam  sacerdos  ei  prsedicavit,  quod  sacrilegiiiiii 
erat,  mensse  dsemoniorum  communicaverit;  si  gulae 
hoc  vitio  tantummodo  fecerit,  iii  quadragesimas  in 
pane  et  aqua  poeniteat :  si  vero  pro  cultn  da&monum 
et  honore  simulacri  hoc  fecerit,  iii  annos  pceniteat. 
Si  quis  secundo  el  tertio  immoiaius  paruit,  in  annos 
poeniteat,  et  duobus  sine  oblatione  eommnnicei.  Si 
quis  mandueaverit  sanguinem,  aut  morticinium,  aut 
iddiit  imm6latum,  ei  non  fuit  ei  necesaius,  Jejmiet 
hebdomadas  xn. 


Det  eieemosynas  pauperibus  de  labore,  et  sacerdoils  •     ^'  ?"»^  quodiibet  membrtim  sibi  voluniarie  tnin- 
Jttdlcio  jungatur  aitaH. 

De  maiefitid. 

Si  qui§  maleficio  suo  aliquem  perdiderit,  vii  an- 
nos  poeniteat :  fii  in  pane  et  aqua.  Si  quis  pro 
ainore  maleflcul  flt,  et  neminem  perdiderit :  st  lui>- 
ciis  est^  dlmidium  aiinum  t)oeniteat :  si  clericus  est, 
nnum  in  j^ane  et  aqua  :  sl  diaconus,  iik  annos  in 
pane  et  aquA  :  si  sacerdos,  v  annos  :  ti  in  pane  et 
liqua.  Si  autem  per  hoc  partus  mulleris  quis  de- 
ceperit,  vi  quadragesimas  unusquisque  insuper 
•ddat,  n^  homicidii  reus  sit.  Si  quis  immlssor 
lempestatum  fklerit,  vii  poeniteat :  ivin  pane  etaqua. 

De  iacrilegio. 

Si  quid  sacrilegium  [Forte ,  sortilegium]  fe^erit, 


caverit,  iv  anhos  pmhiteat  i  priUMm  in  pane  et 
«qua  :  ai  quia  abortum  volMitArte  feeerit,  tti  annoB 
poebiteat :  pritno  in  pane  et  aqua.  Sl  qttis  per  po- 
testatem,  aut  qttolihet  ingenio,  res  alienaa  malo  or- 
dine  invaaerit,  vel  tulerit,  superiore  ttenteniia  dmi- 
llier  poeniteai,  el  eleemosynas  mnltaa  faciat.  Sl  qnls 
aerVum,  aut  quemcnnque  bomlliem,  quollbet  ingeDio 
in  captivitatem  reduierit,  vel  transmlierlt,  aicol  so- 
pra  pceniteat.  Si  quis  Eeclefthim  cdttlbttiteril,  i? 
ahrtis  pdstiitefttf  et  iMim  s^dnle  jresiiluat,  el  preiioffl 
auttih  paup^t^ibiiii  di&tribttai.  Si  qbls  aream«  ant  do- 
mum  oguscunque  voluntarie  cremaverit,  sicatsopra 
poeniteat.  Si  quia  ^t  Imiii  alithn  percusserit,  et 
s&nguinekn  fhdeHI»  Ml  deKllilaveHl;  ioltalei  pri- 


id  est,  qnos  aruspices  vocant ,  qui  aaguria  colunt     ^^^  mercedem,  et  medicum  quaeral  {  Si  laicui  esl. 


aemper  auguraveHnt,  aut  quocunque  malo  inge- 
nio,  in  annos  pasnite^nt  In  (iane  et  aqua.  St  quis 
ariolus  fueHi,  quos  dtvinos  vo(^nt,  et  allquas  di- 
vlttationes  l\eceHtf  quia  daemoniacum  est,  v  an- 
liOs  pof.niteat :  ni  in  pane  et  aqua.  Sl  quis  in  Ka- 
lendis  Januarit,  quod  mullt  faciunt,  et  in  cervulo  dt- 
cunt,  aut  in  vehicuto  vadii,  iii  aunos  pceniteat.  Si 
quis  sortes  habueHt,  quas  ^  Sanctorum,  contra 
rationem  vocant :  vcl  altquas  sories  habuerit,  vel 
qttalicunque  malo  ingenio  sortiius  Aierit,  vel  divi- 
naveHt,  iii-  annos  poeitiieat,  pHmum  pane  et  aqua  : 
si  quls  ad  arbores,  vel  ad  fontes,  vel  ad  cancet- 
lum,  vel  ttbicunque,  exceptum  In  tcclesia ,  votum 


XL  dies  in  pane  et  aqua  Jejttnet  t  M  cleHctts,  uv ; 
dinconus,  vii  mettsi^i^  :  presbytev  uttttttl  ihnttiii.  8i 
quis  Venationem  eierCtt^ril  :  cleHcua  ttnttnk  «i- 
hum  poeniteal :  diaconu^  ti^  presbyter  m.  81  qnb 
de  ttlinislerio  sattclm  Ecelesige  qualeconqtte  apas 
fi^addaveHt,  vel  negleterit,  Vit  annoi  pOBhiteat :  ni 
pah^  et  aqua.  Sl  qui  eutti  animalibtts  peccaveriiit, 
qui  noodum  zx  annorttm  ftterint,  xv  anttia  eXMils 
in  posnitentia,  eommunionem  orationum  nioreaii- 
tur.  Deinde  v  annii  in  hao  cOMmunione  dann- 
tes,  oblationia  iacramenta  oontittgant.  Discutiator 
ittlem  et  vita  eotniit,  qualis  tempore  pmoitadinis 
etBtilei'il,  et  ita  niliiiticordlam  eottseqttattlur .  QMd 


VOveHt,  aut  exsolveHt,  iii  annos  poeuiteat  in  paae  n  ^l  ititiXt>lebiiiter  his  hmm  enmioibtts,  ad  agea^om 


et  aqua,  quia  hoc  sacHteglum  est,  vel  doemottia- 
cum.  Oui  fero  ibidem  edeHt  aut  btberit,  i  annum 
in  paiie  et  aqua  poeniteat.  Si  quis  malhematicus, 
id  est,  per  invocationem  dremonum  hominis  men- 
iem  toIeHt;  v  annls  poentteat,  pHmuin  in  pane  et 
aqua.  Si  quts  ligatttras  feceHt,  quod  detestabtk 
eat,  111  anuos  poeniteat  in  pane  et  aqua.  Si  qui  si- 
mul  vadunt  ad  festivllatem,  in  locis  abominandis 
gentilium,  et  suam  escam  deferentes  comederint, 
tiiacult  eos  per  poenitentlam  biennii  suscipi.  Utrum 
vero  cum  obiatlone ,  singuli  episcoporum  probantes 
vitam  eorum,  et  stngulos  actus  examlnent.  St  quts 

a  SoTte$  tanctorum  erant  diyinaliones  ex  verbis 
Scriplurae,  de  quibus  S.  Augustlntt8  sub  iinem  epist. 


ptenitehtiam  proliiias  tempai  Ittaamani.  Qooii|imm 
autem  peracta  %x  annorttm  oatate»  el  oxdrea  ho- 
i)entes,  hoo  peocato  proiapai  aant»  xxv  anBia 
ludinem  gerentes,  in  edmmttniono  recipiaotiir 
tionum.  In  qua  qttinquenttio  perdoraotosi  laln 
mum  obiatlonis  aacramenia  percipiiot»  Quod  ii  qoa 
uxores  halientes  et  transcendenloi  l  andis  lla  deli- 
^ueHnt,  ad  eiitam  vits  aommanioola  gratiam  eoo- 
seqttantur. 

D$  ebrietute  it  forntcalfone. 
Inebriatur  quis  a  vino,  sivecervisia,  cootra  tn- 
terdictum   Salvatoris  et  apostoloram  ejas.  Qood 

SS,  al.  119.  C^terum  de  his  et  simitibusconsuleBe- 
f  ardnm  ad  eltt»  16»  oaUsa  W»  qoastiooe  7. 


TM  Ul»  POBMTIHnaili.  7W 

si  totQm  Inboerlt  ladettutiii  xl  diebut  ia  ptnt  A  cibuin ,  vel  anqnam  p«nrlS8imim  refectionem,  nisi 

pre  Tiaiieo  i  ptterii  tresj  mijoree  tii,  «lerici  «  dies 


et  aqua  ciilpam  dilMt :  hiicus  tero  tti  di(d)ii8  pis« 
niteat.  Episcopus  faoiens  fornicationem,  degradetur, 
etxii  annis  pcBniteat.  Preabyter»  aut  diaconus,  for- 
Bicationem  fadens  naluralem  *  praelato  ante  mona- 
elii  votnm  tres  annos  pceniteat,  veniam  omni  hora 
rogei :  superpositionem  iu  nnaquaque  bebdomada 
faciat,  exceptis  quinquagesimae  diebus. 

De  minutis  causis, 
Si  qnis  casu  negligens  sacrificium  perdit,  relin- 
quens  foris,  et  ab  aliquo  devoratur,  xl  diehus  poeni- 
teat;  sin  ^  vero,  annum  unum  poeniteat.  Si  conlmu- 
nlcaverit  Ignorans  excommunicatum,  diebus  xl  poe- 
nileat.  Si  qnis  sponte  communicaveril  excomrouni- 
cato,  Verbo,  vel  relatione,  vel  cibo,  vel  poiu,  xl  dies 


p(]Bniteanl4 

8i  in  farina«  vel  in  aiiquo  sioco  cibo,  sive  in 
melle,  vel  in  lacte ,  bestioiae  immuQd«e  inveniuntur, 
quod  circa  corpora  eorum  est,  projiciatur* 

<  Qui  negligentiam  erga  saerifidum  feeerit,  ut  sii 
a  vermibus  consumptumi  et  ad  nihilum  deveniat, 
lii  quadragesimas  poeniieat.  Si  integrum  invenerit, 
el  in  eo  fuerit  vermiSf  comburaiur,  et  sic  cinis  ejus 
sub  altari  abscondatur  $  et  negligens  xl  dies  poeoi'» 
te&kt<  Et  si  inventum  fuerit,  ut  supra,  inundetur  :  si 
usque  ad  allare  tantum  fuerit  iapsum ,  superpona- 
tur.  Si  de  calice  aiiqnid  stilli|verit,  per  negligentiam 
in  terranii  iingua  lambatur  :  tabula  radaiur  :  igiie 


in  pane  et  aqu^,  et  salepoeniieat.  Si  sacrificium  ter-  B  oomburatur;  et  l  diebus  pooniteat.  Si  super  altare 


ratenus  cadit «  negligendo ,  superpositio  fiat.  Si  ce- 
ciderit  sacrificium  de  manu  ofierentis  terratenus,  et 
Don  invenitur  aiiquid  :  omne,  qiiodcunque  inventura 
fuerit,  in  loco ,  in  quo  ceciderit,  comburetur  :  et 
cinis  sub  altario  recondatur,  et  sacerdos  dimidium 
annum  poeniteat. 

Pro  bcnis  rebus  offerre  debemus ;  pro  malis,  ne- 
quaquam.  Presbyteri  pro  suis  episcopls  non  probi- 
bentur  oferre.  Qui  prxbet  dicatum  barbaris,  iii  an- 
hos  pceniteat.  Qui  monastena  exspoliant,  falso  di- 
centes  se  captivos  redimere,  iii  annos  poenileant : 
et  omnia,  qnaft  dbsiraxerunt ,  pauperibus  donent. 
Oui  cafneni  anlinalium ,  qiiorum  mori^ini  nescit, 
mandhcat,  tertlaiti  partem  aiinl  poeniteat.  Priorum 


•tillaverit  calix,  sorbeat  minister,  et  linteamen, 
quod  tetigit  stiiia ,  abluatur  tribus  vicibus,  et  tribus 
diebus  poeniteat.  Sititubaveritsacerdossuper  oralio- 
nem  Dominicam,  quoe  dieitur,  perieulose  una  vice,  vel 
psalmis,  l  psalmis ;  secunda  vice,  c  plagis  (poeniteal). 

llem  de  homicidio. 
Si  quis  in  expeditione  publica  occidlt  bominem 
sine  e^usa,  jejunet  hebdonaadas  xxi.  St  auteih  for^ 
sitan  se  defeudendo,  aut  parentes  suos ,  aut  fami- 
Ijam  suam ,  occidit  aliquem ,  ille  non  erll  reus.  Si 
voluerit  jejunare,  in  illius  polestaie  est;  quia  co- 
actus  hoc  fecit.  Si  homicidium  in  pace  fecerit,  et 
non  fuerit  turba  per  potestatem,aut  inimicitiae  causa, 
ut  res  gus  capiat ,  jejunet  bebdomadas  xxviii ,  et 


statuta  t^atrum  promamus.  Pueri  solum  sermocifian-  C  res  cjus  quem  occidit  reddat  uxori,  vel  filiis  ejus. 

tes,  et  trarisgredientes  insiiluta  seniorurii,  trtbus 

superpositiOniblts  emetidentur.  Osculum  Mttiplicitei* 

facientes,  vii  superpositionibtts.  Cum  Inquln^hiento 

autent  sitte  litnplexu,  xt  superpositionibus  corri- 

gautur. 

Ik  iiipensationibus  sacri/icii, 
Qtji  non  bene  custodierit  sacrificium ,  et  mua  co- 
mederit,  xl  diebus  poeniteat.  Qui  autem  perdiderit 
snum  chrisma  ^  l,  aut  solum  sacrificium,  in  regione 
qualibet,  nt  notl  iilteniatur,  iii  quadrngesimas  vel 
annum  unum  poeniteat.  PerfUndens  aliquis  calicem 
super  altare ,  quando  auferuntur  linteamina ,  vti 
diebus  poenii^St.  Si  eeclderit  «  in  stramen,  vri  dies 


poeniteat.  Vomens  [il.,  sumens]  sacriflcium  gravatus  ^^ 
saturitate  ventris,  XL  dtebus  :  Si  In  '  ignem  pro- 
jecerit,  x\  diebus  poeriiteat.  Diaccnus  obliviscens 
oblatiouein  oilbrre  sine  lihteamine,  donec  oiferuntur, 
similiter   poehiteftli  Qui  acoepeHt  sacriflcium  post 

«  Proelato  ante  monachi  votum.  Deerant  itla  vefba 
in  codice  Stewariii. 

i>  Id  cst,  si  non  easu* 

c  Sic  Gregorius  in  Judiciis  suis  :  c  Si  quis  Eu- 
charistiam,  id  est,  sacriflclQm  causa  negligentim  per- 
diderit,  unUm  annum  vel  tres  quadragesimas  j;)oeni- 
teal;  quod  si  in  terram  causa  negligentiae  ceciderit, 
L  Psnlmos  cantet.  > 

^  Noki  iegendum  qu^lsi  L  ahhi  poenitentiaS  assigoa- 
rentur,  nec  iitiera  l  numerum  denotat;  legendum 
CkrismaL^  debet  antem  hic  intelligi  palla  corpo- 
ralis. 


De  pasnitentibus  (cgris, 

Si  quis  ad.poeniteniiam  venit,  et  aegritudo  eve- 
nerit,  et  nun  potuerit  adimplere ,  quod  illi  inanda- 
tum  est  a  sacerdote,  suscipiatur  ad  sanctam  com- 
mnnionem.  Et  si  voluerit  eum  DominUs  salvare, 
)ejunet  postea.  Si  quis  non  poeoitet ,  et  forsitan  ce- 
cideril  in  a^ritudinem,  et  quaesierit  coiiunupicare, 
non  prohiI)eatur.  Sed  date  ei  sanctam  communio- 
nem  i  et  mandata  ilii ,  ut  si  placuerit  misericordiae 
Dei,  et  evaserit  de  ipsa  aegritudine,  postea  omnia 
eonfessus  sit,  et  sic  poenitent. 

De  excommunicatis  mortuts. 

9i  quis  excommunicatus  fuerit  mortnus,  qui  jaro 
sit  confessKS,  et  non  occurrit,  sed  occupavii  eum 
mors,  sive  in  via,  sive  in  domo;  si  est  aliquis  ex 
parentibus  ^us ,  pro  eo  aliquid  oBerat  ad  sanctum 
altare,  aut  ad  redemptionem  captivorum,  aut  ad 
commemorationem  animae  ejus. 

•  'Yel  li  oeeidMrit  tacrifi$ium  intra  mensam.  Sic 
codex  Menardi :  melius  tamen  in  stramen.  In  Poeni- 

tentiali  ms.  bibl.  Golliertln.t;,  n.  1518,  legiiur 

He  mahu  kaeriHcium  cecidBrit  in  tirimen,  vii  diebus 
pe^mteat  a  quo  cecidBrit.  ^  * «       «i 

f  Hdec  omittunlur  in  aliis  codicibus.  Yide  eii- 
tionein  Horlni. 

6  Eadem  fere  habet  Gregor»  III  in  Judieiis  cap.S8, 
quae  vide  Concil.  tom.  \1,  pag.  i483.  Mulla  tamcn 
hic  circa  Eucharisliam  observare  jubentur  a  Gre- 
gorio  omissa. 


1» 


HAUTGARU  EPISOOPI  CAMERACENSIS 


7M 


Ik  ineeiiU* 


Si  qois  aecepit  fillam  uxoris  sus,  hunc  non  pote- 
slU  judlcare,  nisi  prius  separentur.  Postquam  sepa- 
rati  Aierint ,  unicuique  eorum  imponat  hebdomadas 
%i^  et  iierum  nunqaaro  se  jungant  Si  autem  volue- 
rint  nubere  sive  vir,  sive  niulier,  potestatem  ha- 
beat :  sed  non  illa,  quae  dimisit.  Si  quis  acceperit 
cognatam,  aut  novercam»  aut  avonculi  viduam  :  et 
hi,  qui  uiorem  patris  sui ,  vel  sororcm  uxoris  suae, 
grande  judicium  est;  canonice  damneiur.  Propter 
fornicationem  autem  mulii  nesciunt  numerum  mu- 
lierum,  cum  quibus  fornicati  sunt,  ilii  jejunent  heb^ 
domadas  l. 

De  idolothytis* 

Si  quis,  dum  infans  est,  per  ignorantiam  gustave- 


A  poenitentiam  cum  lucta  ac  fletu  lacrymamm,  si 
saverit,  suscipite  eum ;  jejunet  bebdomadis  l. 

De  $uffocatis. 
Si  canis,  aut  yulpes,  sive  accipiter,  aliquid  mor- 
tificaverint :  sive  de  fuste,  sive  de  lapide,  sivede 
8  gitta,  quae  ferrum  non  habet,  mortuum  fuerit :  hxc 
omnia  suffocata  sunt  :  non  manducentur.  Et  qni 
manducaverint,' jejunet  hebdomadis  vu. 

De  laceratis, 
Si  quis  sagitta  percussit  cervum  sive  aliud  ani- 
mal,  et  post  diem  tertium  inventum  fuerit,  ei  forsi- 
tan  ex  eo  lupus,  ursus,  canis-aut  vulpes  gostaTerit, 
nemo  manducet.  Et  qui  manducaverit ,  jejaoei  heb* 
domadis  iv.  Si  gallina  in  puteo  mortua  fuerii,  pateos 
P  evacuetur.  Si  sciens  ex  eo  biberit ,  jejunei  bebdo- 


rit  de  hi8.  qu»  fuerinl  Idolis  immolaU.  «"1  mortici-  B  ^^^,  ^  g,  ^^  ^^  ^^^  ^^^^  .^ 

num.  ant  al.qmd  abommabde  ;  jqunel  hebdomadu     ^.^^  ^  ^  ^  „„„^^  ^j^^  g.  ,„  ^^^^^    ^^,  ^ 

ceciderit,  oieum  expendatur  in  lucernam ,  lo  medi- 
cinani,  vel  in  aliam  neressitatem.  Si  piscis  mortuui 
fuerit  in  piscina,  non  manducetur.  Et  qui  manduca- 
Terit,  jejun«t  bebdomadas  iv.  Si  porcus  Tel  gallina 
manducaTcrit  de  corpore  hominis,  non  manduoeUir, 
neque  servetnr  ad  semen ,  sed  occi>iatur  et  caDibus 
tradatur.  Si  lupus  laceraTerii  animal ,  et  mortuum 
fuerit,  nemo  roanducet.Et  si  vixerit  posiea,  cum 
hom6  occiderit,  manducetur. 

De  pollutis  animalibus. 
SiTe  cum  capra,  sive  cum  pecore,  aut  cam  alio 


III.  Si  quis  nesciens  manducavit  idolis  immolatum, 
aut  morticinum,  dabitur  iili  venia,  qnoniam  nesciens 
hoc  fecil :  tamen  jejunet  hebdomadis  iii. 

De  fnrto  per  necessitatem. 
Si  quis  per  necessitatem  furavit  cibaria ,  Tel  to- 
stem,  siTC  quadnipedem  per  famem,  aut  per  nudiia- 
tem,  venia  illi  datur.  Jejunet  hebdomadis  iv.  Si  red- 
diderit,  non  cogatls  jejunare.  Si  quis  caballum, 
aut  bovem ,  aot  jumentum  ,  vel  Taccam  furaverii, 
sive  cibaria,  vel  quae  totam  familiam  nutriani,  je« 
junet  ui  supra. 

De  aduUerio, 


^.       „      ,  .  .  .„       anlmali  si  peccaverithomo,  nemo  manduceicames 

S.  mulier_  decepent  matr.s_  su»  maritum  :  .Ua  ^  ^.„^^  ^^  ^^^  ^^^^  ^^  ^.^^^  ^^  ^^^  ^^. 


non  potesi  judicari,  donec  reiinquai  eum.  Gum  se- 
parati  fuerint ,  jcjunei  hebdomadis  xnr.  Si  quis  le* 
giiimam  habens  uxorem,  dimiserit  eam  ei  aliam 
duxerit,  illa  qnam  duxit,  non  est  illlus.  Non  man- 
ducet,  neque  l)ibat,  neque  omnino  in  ^«(rmone  sii 
cum  illa ,  quia  male  accepit ,  neque  cum  parentibus 
illios.  Ipsi  tamen  si  consenserit,  sini  excommunicati. 
Si  mulier  suaserii  alterius  mnlieris  maritum,  sli 
excomronnicata  a  Chrisiianis.  Si  quis  Ghristianus 
Ghrisiianum  Tiderit  ambulantemf,  tcI  oberrantem 
parentem  suum,  eumque  Tendiderit,  ille  non  est  di- 
gnus  Inter  Ghristianos  reqolem  habere,  donec  re- 
dimat  eum.  Si  autem  non  potaerit  InTenire  locum 


datur.  Si  quis  voluerit  dare  eleemosynam  de  bis 
pecuniis  quae  fuerunt  de  praeda,  si  Jam  poenileniiaiB 
egit,  potestatem  habet. 

De  reeonciliatione  pcmlentium  tertia  [et]  quinia  feria 

ante  pascha, 

In  primis  dicit  psalmum  cum  antipbona  :  Cor 

mundum  crea  in  me,  Deus,  et  spmtum  rectum  umom 

in  visceribus  meis, 

Oratio. 

Deus  humani  generis  benjgnissime  conditor  ei 

misericordissime  reformator,  qui  in  reconciliatione 

lapsorum,  etiam  misericordia  tua  primus  Indigeo, 

servire  effbctibus  graiix  toae,  per  mlnisterium  sacer- 


ubi  sit,  pretium  quod  accepii,  dei  pro  ilio,  ei  alium     ^     ,       .  .   .  ....... 

redimat  de  «rvitute,  et  jejonet  hebdomadU  xiru,.   d  f^**^  '"'"""''  '".«^"'*  ""'?'*  •"«"'"^  """^ 
_.  lior  ueret  clementia  Redempioris. 

De  pe^mtentia  trigamorum, . 

Si  cnjuslibet  hominis  mortua  fuerii  uxor,  habei 

potestatem  accipere  alteram  :  simititer  et  mulicr.  Si 

tertium  acceperit,  jejunet  bebdomadas  tres.  Sl  quar- 

ium  aui  quintum  acceperii  hebdomadas  xxi. 

De  eo  qui  u  ipsum  taniaverit, 
Siquis  oomas  suas  incidit,  aut  faciem  suam  la- 
BlaTerit  cum  gladio,  aut  ungulis,  post  mortem  pa- 
renium  jejunet  hebdomadas  iii.  Et  postquam  Jejuna- 
Teriiy  sic  communicet. 

De  veneficis, 
Heibarius  Tir,  aoi  mulier,  interfectores  hifati- 
lluaif  in  jexlfeiDum  Titse  eum  Tenerit,  si  quMierit 


Omnipotens  sempiteme  Deus  confttenii  iibi  famaio 
-iuo,  pro  tua  pietate  peccata  relaxa,  ut  non  ei  plas 
noceat  conscieniiae  reatus  ad  poenam  quam  indoi- 
gentia  tux  pleutis  prosit  ad  Teniam. 

Jtem,  aliorum, 

Oronipotens  seropiterne  Dens,  qul  peccalorom  ia- 
dolgentiam  in  confessione  celeri  posulsti ,  succarre 
lapsis,  miserere  confessis  :  ui  quos  delictomm  cftte- 
na  consirlgit,  magnitudo  tux  pieuiis  absolTat. 

Oratio  super  infirmo. 
Dem  qui  famulo  ioo  Eicechiae  tarqoinQS  anBOs  «d 


705  LIBER  PGENITENTIAUS.  1M 

vitam  donasii,  ita  et  bnnc  famnlam  taum  a  lecto  A  debet  in  paneet  aqua^  Lpftlmoa  cantet  flexis  geni- 
«.i^itiiiiiiia  <»rinio«  «ui  cointAm  Di»i.  nnminiim  |)0g^  g{  potest  fieri ,  in  ecclesia,  vel  in  aiio  loeo  con- 

Tenienti,  et  unom  pauperem  paseat.  Vel  ai  tandia 


«griiudiuis  eripias  ad  salutem.  Per  Dominum. 

QOlLITEa  ILLE  JklflfDS  OBSERVjLNBUS  81T,  QUI  IN  PANE 
ET  k{ffik  ALICUI  mPONlTUR  IN  PCEHITERTU  JEAJ- 
NAICDUS. 

Ex  PcenUeniiali  Romano. 
Poenitentia  unius  anni,  qui  in  pane  et  aqua  je]u- 
nandus  est,  ulis  esse  |debet :  in  unaquaque  hebdo- 
mada  tres  dies,  id  est,  secundam  feriam,  quartam  et 
sextam  in  pane  .et  aqua  jejunet.  Et  tres  dies ,  id  est, 
tertiam  feriam,  quintam  et  sabbatum  a  vino,  medo- 
ne,  mellita,  cervisia,  a  carne ,  et  sagimine ,  et  caseo, 
et  ovis,  et  abdomine,  et  pinguibus  piscibus  se  absti- 
neat.  Manduoet  autem  minntos  pisciculos ,  si  habere 
potest;  sin  autem,  unius  generis  piscem,  legumina. 


fieiis  genibus  stare  non  potest,  lxx  psalmos  erectus 
cantet,  et  pauperem  pascat.  Vel  centies  genibtis 
flexis,  centies  veniam  petat.  Yel  tres  denarios  in  elee- 
mosynam  tribuat,  vel  tres  pauperes  pascat.  Qui  au- 
tem  unum  diem  in  pane  et  aqua  jejunandum  ali- 
quo  praedictorum  quinque  modorum  redemerit ,  eo 
die,  excepto  vino ,  came  et  sagimine «  sumat  quod 
placet. 

De^^remedio  umfit  hebdomadaef  ex  eodem  Posniten' 

tiati. 

Pro  una  hebdomada  quam  in  pane  et  aqua  jejuna- 

fe  debet,  ccc  psalmos  genibus  flexis  decantet.  Yel 


et  olera,  et  poma  comedal,  et  cervisiam  bibat.  Et  in  *  «^n^  ««"««^  ««^»0»«  "'  P«»*^"«  '"^««^^  <«"".^^-  ^^ 


Domiiiicis  diebus,  et  in  Natali  Domini,  illos  iv  dies ; 

et  in  Epiphania  Domini,  i  diem ;  et  iu  Pascba  usque 

in  octavum  diem :  et  in  Ascensione  Domini  et  in 

Pentecoste  iv  dies,  et  in  missa  S.  Joannis  Baptistae , 

et  sanctae  Mariae,  et  duodecim  apostolorum,  et  Mi- 

cbaelis ,  et  sancti  Remigii ,  et  omnium  sanctoruro, 

et  sancti  Martini,  et  in  festivitate  iUius  sancii,  qui  in 

episcopatu  celebris  habetur  :  in  bis  supradictis  die- 

bus  faciat  cbaritatem  cnm  caeteris  Ghrfstianis,  id  est, 

eodem  cibo  et  potu  utatur  quo  et  illi.  Sed  tamen 

ebrietateni  et  ventris  distensionem  seroper  in  omni- 

bus  caveat. 

Ex  eodem  Pteniteniiali. 

Iste  annus  secundus  est  ab  illo  qui  in  pane  et  aqua 

observandus  est,  post  illum  jejunandus.  Qui  etiam  ^ 

dandus  est  his  qui  viros  ecdesiasticos  sponte  occi- 

dunt :  et  in  consuetudtne  habent  sodomiticum  scelus, 

et  peccatum  oontra  naturam  :  et  in  ecclesiis  homi- 

cidia  sponte  coromittunt,  et  qui  alia  hujusroodi  per- 

petraverint.  Poenitentia  iliius  anui  talis  esse  debet : 

ut  duos  dies,  id  est,  secundam  et  quartam  feriam, 

sextam  unaquaque  hebdomada  jejunet  usque  ad  ve- 

speram;  et  tunc  reficiat  se  sicco  cibo ,  id  est,  pane 

et  leguminibus  siccis,  sed  coctis  aut  pomis,  aut  ole- 

ribus  crudis :  unumeligat  ex  his  tribus,  et  utatur; 

et  cervisiam  bibat,  sed  sobrie.  £t  sextam  feriam  in 

pane  et  aqna  observet ;  et  tres  quadragesimas  jeju- 

net :  onaro  ante  Nataiem  Domini,  secundam  ,  ante 


postquam  psallerit,  excepto  vino,  came  et  sagimine, 
sumat  quod  velit. 

Remedium  uniue  meiuft. 

Primo  [pro]  uno  mense,  quem  in  pane  et  aqua  Je^ 
Junare  debet,  psalmos  mille  ducentos  genibns  flexis , 
vel  sine  genuum  flexione  mille ,  dclxxx  psalmos  de- 
^ntet.  Etomnidie,  si  velit,  et  non  potest  abstinere, 
reficiatur  ad  sextam  :  nisi  quartam  feriam  et  sex- 
tam:  has  jejunet  ad  nonam.  Et  a  came,  et  sagi- 
mine,  et  vino  totum  mensem  se  abstineat.  Alium  au  - 
tem  dbum  post  decantationem  psalmoram  sumat. 
Isto  ordine,  totus  ille  annus  redimendus  est. 
De  alia  redemptione^  ex  eodem  Pmnitentiali. 

Qui  vero  psalmos  non  novit ,  et  jejunare  non  po- 
test,  pro  uno  anno  quem  in  pane  et  aqna  jejunare 
debet,  det  eleemosynam  pauperibus  xxii  solidos.  Et 
omnes  sexUs  ferias  in  pane  et  aqua  jejunel.  Et  in 
tribus  quadragesimis  illius  anni,  quantitatem ,  quod 
sibi  prajparalur  in  cibo,  vel  in  potu ,  illud  sstlmet , 
quanti  preUi  esse  possit :  et  medietatem  illius  prelii 
distribuat  in  deemosynam  pauperibus ,  et  assidue 
oret  Deum. 

DE  PBESBtTERIS  [OUOEUM]  PKAVA  EXBMPLA. 

Ex  concilio  magno  wb  Ludovico  rege. 

Si  quis  presbyler  viiae  snae  negligens  pravis  exein- 

plis  mala  de  se  suspicari  permiscrit ,  et  populus  ab 

episcopo  juramento  seu  banno  Chrislianitalis  coii- 

stricius  infamiam  ejus  paiefecerit ,  et  certi  accusato- 


Pascha;  tertiam,  posi  Pentecosteii.  Et  in  his  tribus  ^  rescriminis  ejus  defuerint,  admoneatur  primo  seor- 
quadragesimis  jejunel  duos  dies  ad  nonam  in  heb-  ^  sim  abeplscopo  :  deinde  sub  duobus  vd  tnbus  testi- 
^  bus,  si  non  emendaverit,  in  conventu  presbylerorom 

episcopus  eum  publica  increpatione  admoneat.  Si 
vero  neque  sic  se  correxit,  ab  ofBcio  suspendalur, 
usque  ad  dignam  satisfactionem,  ne  populus  fide- 
lium  in  eo  scandalum  patiatur.  Si  autem  accusato- 
res  legiliroi  fuerint,  qui  ejus  crimina  roanifestis  in- 
didis  probare  contenderint,  et  ipse  negaveriti  tunc 
ipse  curo  sociis  ^us  ejusdem  ofdinls  sex  si  vdet,  a 
crimine  se  expurget.  Diaconus  vero,si  eodcm  erimine 
accusatus  fuerit,  semetipsum  cum  tribiis  examinet. 
Diversitas  culparum  diversiutem  fadt  pceniten- 
tiaroro.  Nam  et  corponim  medid  dlveraa  mcdica- 
menta  componunt :  ut,  aKter  vutaieni,  alUer  mor- 


doroade»  et  de  sicco  cibo  comedat,  ut  supra  notatum 
eet.  Ei  sextam  feriam  jejonet  in  pane  et  aqna.  In 
festivis  autem  diebus  in  superiori  capite  enumeratis 
utaiur  cibo  et  potu  quo  et  caeteri  Ghristiani.  Sed  ta- 
men  ebrieutem  et  ventris  distensionem  seroper  in 
omnibus  caveat. 

Quid  iUi$  agendum  qui  statutum  jejunium  implere 

nequeunt. 

Qui  potest  jejunare  et  implere  quod  in  Pceniten- 

tiali  scriptum  est,  bonum  est,  et  Deo  gratias  referat. 

Qui  autem  non  potest,  per  misericordiam  Dei  consi- 

lium  damus  tale :  ut  nec  sibi»  pec  alicuiBecease  sit 

Hl  perire,  vol  defperare*  Pro  uno  die  quem  jeiunare 


ni  &AUTGARH  Et^ISGO^i  GAMERACENSIS 

bmn^  aHter  tomom,  Miitr  patredines,  aliter  cali-  A  ex  dictis  sarcti  avgustiki. 


1M 


glnes»  aliter  confraciiones,  aliter  corobiistioDes  ca- 
rent.  Ita  et  spiritales  medici  diversls  carationam 
generibas  animarum  Yuinera  curare  debent.  Sed 
quia  h«c  paucorum  est  ad  purom  eancta  eogno- 
scere»  et  carare,  et  mederi,  atque  ad  integrum  sa- 
lutls  statum  reTocare,  ideo  solerter  admonemus  do- 
ctum  quemque  sacerdotem  Cbrisii,  at  non  ex  sao 
sensu,  sed  secundum  canonum  statuta  et  traditiones 
Patrum  uniyersa  disponat,  et  contradictionem  utrius- 
que  sexus ,  aetatem,  personas,  paupertatem ,  cau- 
sam,  statam  eujasque  poBBitentiam  agentis,  ipsuiiH 
que  cor  pcenitentis  inspiciat;  et  secundum  baec,  ut 
visumsibiftierit,atsapiens.medicas,  singula  quxqae 
dijudicet. 

lE^  dicti^  beati  hieronthi  pbesbyteri. 

Cur  eanones  singulii  criminibui  mod^m  non  prcescri" 

bant. 

Mensuram  autem  temporis  in  agenda  poenitentia 

Don  s^tis  aperte  prrcflgunt  canones  pro  anoquoque 

crimine,  at  de  slngulls  dicant  qqaliter  unuroquodque 

emendandum  sit,  sed  magis  in  arbitrio  sacerdotis 

inteliigentis  repnquendum  statuunt,  quia  apud  Deum 

non  tam  valet  mensura  teraporis  quam  dbloris,  nec 

abstinenti^  tantum  ciborum  quam  mortiflcatio  vitio- 

nim.  Propier  qpod  lempora  poenitentia;  fide  et  con- 

versatione  poBnitentiiim  abbrevianda  proecipiunt,  et 

Degligenlia  prot^landg  existimant.  Tamen  pro  qui- 


Ut  canonicum  remedinm  orculte  confessis  primU 

itldicalurf 

81  quis  Ineestam  oecuUe  eommlserit,  et  ga«erdoti 
confessionem  occulte  egerit,  indicetur  ei  remodiam 
caoonicum  quod  sabiie  debttissot  si  ejus  raciDos 
publicatam  ftiiiitt.  Verum  quia  latet  ooMiitium, 
detur  ei  a  sacordote  eonsUiam,  at  salati  animm  sioi 
pro  occult%  peeDitentla  proileiat :  hoc  eal,  nt  gran* 
ter  se  ex  eorde  deliquisse  ^nflleatar  :  por  J€|«Dia, 
et  eleemossrnas,  vigiiiaiqiie,  alqae  aaoras  orationaa 
cum  lacrymis  ee  porg^ra  eontendat,  el  sie  se  ad 
spem  veniffi  pre  Bpiaerieordia  pervenire  oonMal. 

EX  DECRETIS  M  Pk^M  (cttp.  iO). 

H  Ne  ptEnitentes  ante  consummationem  poenUenAm  conh 

Poenitentes  non  debent  commnntcare  ante  een- 
summationem  pcenitentix.  Qaod  poenitentes  a  eonTi. 
viis,  et  ornamentis,  atque  alba  veste  abslinere  de- 
beant;  et  discordes  ab  ecclesia  pellantar,  donee  ad 
pacem  redeant. 

EX  pECRETia  mil  PAPiP. 

Quod  sit  simoniacu^  quicunque  reconciliattonem  fro 
munete  vel  dignis  negaveritf  vei  indignis  eone^uent, 

Ut  nemo  presbyterorum  xenium,  vel  qaodcanqne 
emolumentum  tempontle,  iqio  detrimentom  spirt- 
tale,  a  quocunque  publice  peccante  vel  Incestnoso 
accipiat,  ut  episeopQ  vel  ministri^  ejus  peccatam 


busdam  culpis  modi  poenitenllse  sunt  impositi,  juxta 
quoscaelere  perpendend?!  sunt  c..lp«,  cum  sit  facile  ^  '""»*  r«l'ceat :  nec  pre  rcspectu  cujusqu|»  person», 
per  eosdem  modos  vlndiciam  et  censuram  canoaum  ^  »"» consa»gumUi»i.».  vel  fam.liantaUs,  ahen.s  com- 

municans  peccatis,  boe  episcopoe  innotescere  de- 
treciet :  nec  a  quoquam  poaqitente  aut  gratiam  >  aut 
favorem,  aut  rounus  suscipere  pr$sumat ;  aut  minus 
digne  poenitentem  ad  reconcUiatioDem  adducat,  ei 
testirooniuro  reconciliationis  ferat  :  vel  oaocnnque 
livore,  aliun^  quemlibet  digoias  poenitentem  a  re- 
conciliaUone  remQveat,  qnia  boc  sipipniacum,  et 
Deo  et  hominibus  coutrariiim  est, 

Pft  D^R£TIS  |.P€II  PAP^  (fOR.  5). 

Ne  quis  pcmtemiafH  «lori^aii  neg^, 

Si  quis  presbyter  poenitentiam  abne^aveFil  «Mh 

rientibus,  reus  esi  animarum  ,»qoia  Dominoa  didt : 

Quacumque  die  eonversus  fuerit  fMccofor,  vita  rtrei, 

peeoata,  nt  aa,  qui  pcBDitentiam  poscunl,  non  li-  H  ^'  ^*^"  morietur,  Vera  enim  oonvefsio  in  aiUmolem. 


per 
ei^isyroare. 

lAKCTIiff  LSp  PAPA  QttNIBUS  EPISCOPIS  {cap.    il). 

fie  conf^ior^  p€eti\t6iUivm  f\on  publicanda. 

Illam  prttsamptionem  qaam  noper  conira  aposto- 
Heam  regalam  agnovi  s^  qaib^s4am  iUicita  usqrpa- 
tione  commiiti,  modisomnibus  constiluo  submov^ri. 
De  poBDitenlia  aoilieet  ^pim  a  fidelibus  postuUt^r,  ne 
de  singulorum  genere  peecatOFum  libellis  scripta 
professio  pabiioe|ur  oonsetenliarum,  suUiciat  splis 
sacevdoiibqs  indicari  conlessiono  secr^la.  Qu^mvis 
enim  plenitade  fldei  videatur  esso  laudabilis,  qo;B 
propter  Dei  timorem  apud  homines  Qruhespere  doq 
vereatar,  lamon,  quia  Don  omaiiim  Uujusmodi  supt 


neaAt  pnUieare,  amovea|ur  improbabilis  consue- 
lodo  :  ne  multis  a  pipnitofitun  reipediis  arceantur, 
dam  ant  ^nbeacunt*  ant  psetuuMt  inimicis  suis  facta 
sna  Kser^ri,  quibus  possun|  l^gum  consiitutione 
pereetli.  Suttcit  «dim  ii^  ponfessio  qua»  primum 
Bomina  oiariur,  |)i«9  §MW  saceriioti  qui  pro  de- 
liaiis  pflBnilf^tiom  depree^tQr  accedit.  Tuqc  enim 
plaraa  ad  pmQi|#RlMm  po^ruQt  provoeari ,  si  populi 
aniihaa  wm  fwMUMHir  pop^pif^ti^  cof^fitisntis. 

tx  MKatTis  BvaauYi  barc  {cap^  5)« 
15i  presbyieri  do  oeeaitis  pecoaMs  jussioao  epi- 
scopi  peeniMttM  Monailiant,  qi,  aicnt  anprasoniMii* 
mns,  ftiftrmaiittfs  absolfani  et  aomanauqeAi. 


pore  esse  potest,  qiiia  Dominus  non  soium  tofaporis, 
sed  cordis  inspector  esl. 

Ex  concUio  Toletano, 

Episoopi  in  protegendis  populis  ac  defendendis 
impQsitaro  sibi  curam  non  ambigant.  Ideoque  dam 
conspiciunt  polentes  ac  judices  paujperum  oppres- 
isores  existere,  prius  eos  sacerdotali  admonitione  re- 
dargiiant ;  et  si  conteropserint  eiiiendari ,  eorom  in- 
solenti^ai  regis  auribus  intiment,  ut  quos  sacerdota- 
lis  adropnitio  non  flectit  ad  justitiam,  regalls  poteatas 
ab  iinppobitate  coerceat. 

Pe  filiis  ifon  le^mis, 
FilH  vai»  ei^  l^iju^^Qdi  Yit^pprfihiH  «Hyun- 


709  UBER  MENITENtlALlS.  -  NOM.  746 

ctione  aotA  eoiypiiiiiii  mians  Uudabile»  procreaM,  ad  A  jp^u  ieriem  relatipDis  vestra^  cqpiuemdifiem ,  q«a 


ecdesiasticam  dignitatam  du|1o  modo  promoTeantur. 
Nec  de  tali  conjugiQ  generali  ecclesiasticis  ordinibMS 
applicenUir,  ui^  fprte  eoa  aut  piia^iioa  Gcclesiae  utili- 
tai  et  Dooeasitas  postulet,  ant  eYidepft  meritorum 
pnerogativa  commendet. 

St  DiClliTIS  HYOI»  HM  («Pff.  4)« 

Sl  molum  fuerit  altare,  depuQ  consecretur  ecplesia. 
$j  p^riel^  mutaati?  et  lum  altar^»  salibn^  \,9^v^m 
eioroizccur. 

f!x  Refesto  S.  Gre|;orii  cap.  6S  :  Np^  quideni« 


tamen  contra  fldem  catboUcam  n&il  qauv^ro  di;< 
gnoscitur,  immotam  esse  conced}mus.  Hoc  etiam 
pro  ap4i0ca(ione  omnium  ecclesiarumi  et  pro  uiilv^ 
tate  totius  populi,  nobis  piacuit  lU  non  aolqm  io  ci« 
titatibus,  sed  etlam  in  omuibus  parOcbiis,  Terbum 
faciendi  daremus  presbytpris  po(esta(em.  Ita  ut  ^i 
preabjter  aiiqua  infirmitato  per  so  ifttum  nofi  pQteril 
praedicare,  sanctorum  Patrura  homilin  a  dlacoiiibua 
recitentur.  3i  enim  digni  sunt  diaconi  quos  Gbristua 
in  Evangelio  dignatus  est  leger^,  qnaro  indigut  jndt*' 
ceniur  aanotorum  eipositiones  publiee  reeitaret 


M.*» 


mTM  9.  HU60NIS  MENARBI  IN  PR^CBDENTBIk!  tlBIiCSl 

(BIU.  fot.  Patr.) 


rr 


|d  praetiatione  kec>ox,  alterum.  notanda.  ftunc  B  sequente;  in  qua,  ut  In  prsefato  Ordine  S.  Hemigiif 
pQeniteniialem  Romanum  aUerum  dicii,  quia  antea     male  legitur,  ad  ddoranaum ;  sed  iegeodum  est,  ai 

orandumy  ut  ai>ud  BurcbardurUf 

Seqnens  capitulum  exstat  apud  Burcbardum,  e. 
52,  citalumex  Poenjteiitiaii  Pomano;  alicubi  rotiti- 
luni,  non  est  in  citato  Drdine  pas.  S.  Remigii.  Voca* 
bulum,  tetradas,  est  a  recto,  tetras,  id  esi>  quarta 
feria  cujqsque  septimansEi,  ut  parasccve  sexta,  in 
quibus  Jfjunant  Cbristiani,  pnesertiip  OrleQipIes  ei^ 
aniiquo  morp,  ut  fqse  docuiuiU^  in  nqlis  et  pbserva^ 
tiDnibUs  ad  Concordiam  Uegularum.  inffa  jp  eodeqi 
capite  dicitur,  sabbato  et  Dominica  die  mafiducet,  Ita 

or\ii/l  ftiit>/»li<it*iliinn  •    cail  ^A   •nkhjit^      t%AAl*t*wm     «-S^i.f .«« 


libro  ivposuitPoeniteniialem  ex  aniiquorum  conci- 
liorum  caiionibus  etcerptum. 

Prinium  caput  citat  Burchardus  lib.  xix,  cap.  55, 
usque  ad  bxc  verba,  non  enim  omnes  clenci,  ex 
Pcenitenliali  Tbeodori,  Angloruro  episcopi,  paulo 
coutract.ius.  Hxc  verba,  consUium  deaeris  pomitenti^ 
sic  exponenda  sunt,  id  est,  nionweris  poenitentem, 

?ua  ratipiie  delnceps  sit  in  peccatisvitandis  cautior. 
oslea  dicit  iniungendam  esse  poenitenliam  a  sacer- 
dole,  dum  confessorun)  peccatorum  recortialur  :  ne 
si  nolit  poepitens  peccata  retexere,severius  judiceiur 
asacerqQte.  Hxcverba,  su^cipiat  diaconus  pceniten" 
tem  ad  communionem^  sic  explicanda  sqnt;  quod 
urgente  necessitale,  prxserllm  periculo  inortis,  de- 
t)eat  diaconuspoenitenti,  quem  ex  profusioiie  lacry- 
marum  vel  siinilibus  signis  non  flcie  pcenitere  novit, 
pprrigere  sanctam  eucnaristiam,  qnamvis  defeciu 
sacerdolis  pon  fuerit  absolutus.  Xiwwt  locuin  profert  q 
Burcbardpslib.xix,  p.  154,  ex  Poeniienliali  l\omano. 
Iden^  prorsus  statuitur  in  Ordine  RQinano  iisdem 
plane  verbis  in  ordine  feriae  iv  in  capite  jejunii,  et 
quid  simjie  factum  legimus  apud  Eusebium,  lib.  vi 
Uist.  Eccl.,cap.  36,  nuamvis  nondiacoiii  minislerio, 
in  persona  ciuusdam  Serapionis,  qui  vi  tormentorum 
vicCus  cuin  iuptis  immolasset,  ao  Ecciesia  ejectus 
est,et  fsipii  poenitenS  frustra  ad  comraunionem  flde- 
lium  admitti  efflagitavit.  Qut  tandcm  gr^vi  roorbp 
conflictatus,  triduo  deinceps  emni  sensuum  et  vocis 
usu  caruit ;  et  ad  se  reversus,  vocisque  compos  factus 
nocte  nepoiem  suum  ad  presbyterum  misit,  rogans 
eum   ut  quanlocius  ad  se  veniret ;  sed  presbyler 
morbo  pr^peditus  cum  ad  senem  a^grolum  accedere 
non  posset,  ejusnepoti  particulam  eucharisiisc  dedil, 
prxcipiens  ut  eam  malcfactam  in  os  senis  infuiide- 
ret.  Uuod  cum  ille  a  presl>ytero  reversus  fecisset, 
illico  senex  In  pace  quievit.  Haec  verba,  humiliarese 
debent  episcopi  vel  presbyierij  etc.,  reperire  esl  etiam 
apud  Purcharduni  lib.xix,  cap.  2.  Idem  prxstabat  S.  ^ 
Ainbrosius,  ut  testalur  Paulinus  presbyter  in  ejus 
\lta.  «  Siquidem  quotiescunque  illi  aliiiuis  ad  per- 
cipiendam  bcanitenliam  lapsus  suos  confessus  esset, 
iia  flebal,  ni  et  illum  flcre  compjelleret.  \idebaiui^ 
etiam  sibl  eum  tacenie  jacere.  >  ita  olim  cum  missa- 
rum  soleraniis  cxpfelis  poenitentes  lacrymis  perfusj 
ad  pontilicis  pedcs  corruerent,  sic  poniifex  lacrymls 
maoefactus  poenltentium  etiam  pedibus  provolveba- 
tur,  ut  testatur  Sozomenus  lib.  vii  Hist.  Eccl.,  cap. 
16.  Is  ritus,  mandetei  «acerdoi,  etc,  exstat  eliam 
cap.  supra  dtato,  et  in  Ordine  ms.  bibl.  S.  Remigii 
Rhem.  ilti  poenitentiakn  dandam,  cum  oratione  sub- 


H 


it  Lcciesi»  t^oman^.  uv  claruip  es^  ex  Burcnarpo, 
ui  s;Bpe  illum  $u|)bQC  nomine  citat-  Tandein  iq 
..ue  biyus  capituli  bxc  verba  exstant :  Explicit  prO' 
iogusy  sed  puto  esse  ad  iinem  capitis  sequenlii  reji^ 
cienda,  quod  videtur  membrum  esse  superipris.  B$o 
verba,  s%  quis  non  potuerit  jejunarey  usque  a(|  Ista.  el 
hmc  scitote,  citantur  ^  Burcnardo,  cap.  22,  e:(  PoeniT 
tentiali  Tbeodori.  Sotidus  apod  v^tere$  Rbipanoa 
est  nummus  aureus :  cuius  vatprem  ontat  Gassio- 
dorus  li|)*  I  Var.  epist.  10 :  Sex  miUi^^  4^nqriorum 
solidum  esse  voluerunt.  Solidus  Francipus  olim  qua- 
dragiuta  denariorum  ni{mei*o  computabalur,  ut  do- 
cet  Hincmarus  in  lib.  de  Vita  sancti  Reih^ii,  patet- 

3ue  ex  synodo  Rliemensi  ii,  can.  4|.  'vinfiem  ad 
iiodecim  denariorum  valorein  redactus  est. 
Sequiintur  quidam  psalmi  ad  dpndam  piBniten- 
tiam,  qui  etiam  exstant  ^ppd  Burcharduip  iib.  i^ix, 
c.  7  ;  sed  ibi  iniegri  dicendi.  Or^liones  totidem 
sunt«  sed  secunda  et  tertia  djve^  sunt.  4pud  Ga- 
nisium  non  babe^ur  tq  prmta,  aeu,  dic  oraiionem, 
Sequitur  oratio  impositiouis  maous,  qqae  apud 
Burchardum  secunda  ^st  inter  oratione§  pnefaia^, 
H;£c  oralio  dicilur  impositionis  manus^  quia  olim 
sacerdos  dando  poenitentiain  nianum  capill  pcp.ni- 
tentls  imponebat,  orationem  bapc  vel  aliaiij  similem 
recitando.  Goncilium  Agalhensei  cap.  {S  :  <  Poenj- 
tentes^  teinpore  quo  jpioeniientiam  pieiunt,  imposi- 
tlonein  manuum,  et  cihcium  super  caput  a  sacerdole, 
sicut  ubique  constitutum  esi  consequantiir.  i  Oratio 
sequens  pon  est  inte^ra  apud  Uenrie.  CJanisiuni  ^ 
integrum  babes  in  Ordme  Romano,  in  ordine  feri» 
V  in  cfcna  Pomini.  Reposui,  etiqm  me,  j)uia  i^  NS« 
eodem  ms.,  quemadmodum  apud  Canisiuin,  male 
iegitur,  etiam  ega,  In  oratione  im  iegitur.  ut  quod^ 

Juemadmodum  et  apud  Canisiiim.  At  apua  Burchar- 
ura  et  in  Ordipe  ^omano  legitur,  ut  gifM. 
In  primo  capite  secundae  pariis  haec  verba,  Si  Cle- 


711 


HAUTGAHn  EPISCOPI  GAMERACENSIS 


7ii 


rjm  himicidium  feeerit^  videntur  esse  superflna.  Ad 
hsM^  ¥ert)a,  n»laicu%  subaudi,  non  voluntarie,  quia 
paulo  post  agit  de  homicidio  voluntario  laici. 

In  secundo  capite  ciericus  eujus  gradu$  est  allior 
est  episcopns,  aut  presbyier»  aui  diaconus.  Ad  iila 
Terha,  si  aradum^  aut  votum,  subaudi  ro  habuerit. 
Finis  capitis  corrupius  est,  et  ita,  ut  arbilror,  ca- 
sligandus :  *  Si  qua  de  mulieribus  qu«  fornicaue 
sunt  liiterfecerit  quoe  nascuntur,  primum  consli- 
tutum  usque  ad  ezitum  vetat,  (supplex)  communi- 
care.  Verum,  ut  juxta  id  qnod  deflnitum  est,  bu- 
mdnius  aliquid  oonsequatur,  constituimus  ut  eam 
decennii  tempore,  secundum  gradus  qui  constituti 
sunt,  poeniteat.  >  Et  baec  nihil  aliud  sunt  quam 
can.  21  conciiii  Ancyrani. 

Cap.  3,  de  per^urio.  1.  Hxc  verba,  si  qui$  vero 
eoactuspro  neeessttate,  etc,  a  Burchardo  lib.  ii,  cap. 
6,  cilanlur  ex  PQenitentiali  Romano :  t  Tamen  Poeni- 
tentlalis  Romanus  praecipit,  etc.,  Si  quis  coactus 
pro  vita  redimenda,  vel  pro  qualibet  causa  vel  ne- 
cessitate  se  pejerat,  quia  plus  corpus  auam  animam 
diiexerat,  tres  quadragesimaa,  alii  juaicant  tres  an- 
nos,  unum  ex  his  in  pane  et  aqua  poeniieat. »  2.  Haec 
etiam  verba,  si  quis  perjuraverit  per  cupidiiatem^ 
etc.,  citantur  a  Burchardo  lib.  xix,  c.  7,  ex  Poeni- 
tentiali  Romano  in  hunc  modum  :  f  Tamen  Poeui- 
teniialis  Romanus  pnecepit,  si  quis  per  cupiditatem 
se  peijuraverit,  omnes  res  suas  vendal,  et  paupe- 
ribus  distrilmat,  et  monasterium  ingressus  jugi  poe- 
nltentise  se  subdat.  > 

Cap.  4,  post  To  quadrupedem,  leaendum,  furave- 
nr,  vel  quid  simiie.  H^  verba  vet  qualibet  melio- 
rem  prTsidium,  corrupta  sunt,  et  le(;endum  arbitror, 
vet  quamlibet  meliorem  pecudum :  si  prtjesidium.  Hoc 
autem  caput  4  ciiatur  a  Burchardo  Iib.  ii,  cap.  58, 
ex  Pienitentiali  Theodori,  sed  contractius,  ex  quo, 
si  ctti  prior  emendatio  forte  non  piucuerit,  iilud  cor- 
rigemus :  legendum  itaque :  Si  auis  clericus  furtum 
fecerit  captfai^,  id  est^  quadrupeaia  tulerit^  vel  casam 
ruperitf  vet  fregerit,  vet  prtesidium  furaverit,  Ubi 
onrsidium  est  subsianlia,  quam  quis  in  bonis  mobi- 
libus  possidet.  Concilium  Aurelianense  i.  can.  i4  : 
t  Praesidiis  de  omni  commoditate  iu  episcoporum 
potestate  durantibus.  .>  Concilium  Parisiense  iv, 
can.  8 :  c  Couiperiuius  delicieute  al-bate,  presby- 
tero,  vel  his  qui  per  titulosdeserviunt,  pra^siJium  quod- 
cunque  in  mortis  pericuio  dereliquennt,  ab  episcopo 
vei  archidiacouo  diripL  >  Gregor.  Tur.  iib.  vi  Hist., 
cap.  4  :  c  Irruerunt  in  domos  Lupi,  et  direpto  omui 

Snesidio  flngentes  se  iliud  iii  thesauro  regis  recon- 
ere  suis  euin  domibus  intulerunt.  >  Marculphus, 
formula  67,  de  haereditaiis  inler  parcntes  divisione  : 
c  Accepit  itaque  ill.  vill  s  nuncupalas  ill.  sitas  ill. 
cum  manctpiis  tantis  ill.  De  praesiaio  vero  drappos, 
fabricaturas,  vel  omne  supelleciele  domiis  quidquid 
dici  vel  nomiuari  potest  aequivalentia  iuter  se  visi 
sunt  devisisse.  >  Et  formula  69  dixit  prasidiiim 
ulriusque  sexus,  per  quae  vcrba  intelligere  videtur 
servos  et  ancillas.  Sequitur  poena  iii  sepulcrorum 
violatores,  qui  ut  eraerent  tbesauros  muituis  pro 
more  temporum  illorum  consepultos,  sepuicra  vio- 
labant,  ut  viJere  est  apud  Cassiodorum  lib.  iv,  epist. 
18,  de  quodam  Laiirentio  presbytero,  qui  sepulcruin, 
ui  inde  aurum  raperet,  violaverat.  In  quo  scelus 
oliiu  uiultis  ac  diversis  poeiiis  a  legibus  fuit  animad- 
versum.  Edicto  Theodorici  regis,  c.  iiO  :  c  Qui  se- 
pulcrum  destruxerit,  occidatur.  i  Legis  Salicae  tit. 
i7,  leg.  2 :  c  Si  quis  homiiiem  mortnum  efibdcrit, 
et  exspoliaverit  viii  denariis,  qui  faciunt  solidos  cc 
culpabilis  judicetur.  >  Legis  Longobardorum  lib.  i, 
tit.  i2,  leg.  i  :  c  Si  quis  sepulturam  hominis  mortui 
mperit,  et  corpus  exspoliaverit,  coinponat  parentibus 
mortui  sol.  lxxx.  >  Hae  leges  et  mult»  aliae  similes 
latae  sunt  ob  thesauros  qui  in  sepulcris  reconde- 
bantur,  et  pretiosas  monuorum  vestes,  de  quibus 
liifra. 
Cap,  6|  per  haM^veriMi,  siquis  pro  amore  maleficus 


A  «f<.  inteliigitur  Is  mii  philtris  aen  incaBtatimiibiis 
amatoriis  ad  se  trahit  amorem  muUenim  aut  pue- 
rorum,  utvidemus  in  pharmaceutriis  Tbeocriii,  et 
Virgilii,  et  in  Pseudomante  Luciani,  qui  eas  vocat 
Ta(  ^aptrac  i^ffi  tocc  tpurcicoic,  id  est  veneres  seii 
gratias  ad  amorem  conciliandum.  Maxiroa  aoleni 
pars  hujus  capitis  profertur  ab  Ivone  Carnoteosi 
p.  XV,  c.  ii6,  ex  Pneiiitentiali  Theodori,  sed  ia  qai- 
busdam  variat.  In  flne  capitis  adversus  immissorem 
tempestatam  pcena  statuitur,  quemadmodum  apud 
Burchardum  1.  x,  cap.  28,  ex  Romano  poenitentisdi. 
Sed  ejusdem  libri  c.  8,  exeodem  Poenitentiali  Ro- 
mano  statuitur  poena  in  eum  qui  credit  essealiqnos 
tempestatum  immissores,  quae  secnm  puffnare  viden* 
tur.  Agobardus  Lugdunensis  episcopus  Iibellaai  edi- 
dit  in  quo  damnat  eos  qui  credunt  esse  aliquos  tem- 
pestatum  immissores,  et  auctor  qusestioaum  inler 
Opera  S.  iustini  martyris,  qua^t.  31,  scribit  non 
baec  |x>sse  fleri  magonim  industria ;  aitque  ^usmodi 

n  bomines  appellari  vf^o^iwxTa^  :  Lalini  vocant  lem- 
pestarios,  ut  scribunt  Agobardus  ibidem,  et  Be- 
nedictus  levita  lib.  i.  Cap.,  tit.  6i,  et  haec  tem- 
pestas  dicitur  aura  levatitia^  utscribit  Agobardns. 

Cap.  6.  notanda  sunt  ha^c  verba,  si  quis  in  Kalen- 
dis  januariis,  quod  multi  faciunt,  et  in  cermlo 
ducit,  aot  in  vetula  vadit,  ouae  sumpta  sunt  ex  oonciflo 
Antissiodorensi  can.  i :  c  Non  licet  Kalendis  Jannarii 
vetula,  aut  cervolo  facere.  >  Meminit  Burcbardus 
lib.  XIX,  cap.  5 :  c  Fecisti  aliqiiid  tale  quod  pagani 
fecerunt,  et  adhuc  faciunt  iu  Kalendis  Januarii  io 
cervolo,  el  vetula.  Si  fecisii,  xxx  dies  in  pane  et 
aqua  poeniteas.  >  £t  S.  Pacianus  episcopus  Bardno- 
nensis  paraenesi  ad  poenilentiam  :  c  Hoc  etiam  pulo 
proxime  cervulus  ilie  profecit,  ul  eo  dtli^entior  lie- 
ret,  quo  inipressius  notabatuf  :  et  tota  itla  repre  • 
hensio  expressi  ac  sxpe  repetiti  noii  coinpressisse 
videalur,  seJ  erudiisse  luxuriam  :  me  niiserum ! 
quid  ego  facinoris  admisi  ?  Puto,  nescierant  cervu- 

p  lum  facere,  nisi  illis  reprehetideiido  inonslrasseoi.  > 

^  Hasc  erat  superstitio,  ut  Kalendis  Januarii  homines, 
ferarum  et  pecudum  formis  assumptis,  huc  et  illuc 
petulantius  discursarent,  ut  docuimns  in  noiis  et 
observatiouihus  a/l  Concordiam  Regularum,  cjp.  50, 
§  4.  In  eodem  capite  nostri  Poenitentialis  haec  se- 
quuntiir,  <f  quis  sortes  habuerit  quas  sanctormm  con^ 
tra  rationem  vocant,  His  similia  refert  Bnrehardns 
lib.  X,  cap.  9  ex  Poenitentiali  Romano  in  hune  mo- 
duni .  c  Auguria  vel  sortes  qu»  dicuntur  falsae  san- 
ciorum  vel  divinadones,  qui  eas  observaverini,  vel 
quarumcunqne  scriptiirarum  :  vel  votum  voverini, 
>el  iiersolverint  ad  arborem,  vei  ad  lapidem,  vel  ad 
quamlibet  rem,  excepto  ad  ecclesiam,  omnes  excoa»- 
municentur.  >  Sequiiur,  si  quis  ad  arbores  vel  fon- 
tes,  eic.  Haec  sumpta  sunt  ex  conciliis  Agatbensi, 
can.  42;  Tui^onensi  ii,  can.  22,  et  Anti$sio.1oren  i, 
can.  3  et  4.  Sequitur,  Si  quis  malhematicus^  etc.  Ibi 
To  matliematicus  est  magus.  Proprie  taiuen  is  est 
qui  hora  nalivitatis  inspecta,  quae  cuiqiie  ventura 

»j  sunl,  j^erscrutatur.  S.  Augustinus  lib.  ii  de  Doctrina 
Chrlstiana,  cap.  21  :  c  Qui  genethliaci  propier  na- 
talium  dieruin  inspectiones,  uunc  autein  vulgo  ma- 
thematici  vocaiitur.  >  Spartianus  in  Severo  :  c  Tiinc 
in  quadam  civitate  Africana  sotlicitiis  matheinaticiim 
consuluisset,  posilaque  hora  ingeniia  vidisset  asiro- 
logus.  >  Lampridius  in  Anlonmo  Diadumeno  :  «  His 
diebus,  quibus  ille  natus  esi,  mathematici,  accepia 
genitura  ejus,  exc  amaverunt,  et  ipsuiu  flUum  ini- 
peratoris  esse,  et  ipsum  imperatorem.  >  Et  eorum 
ars  dicitur  mathesis  :  Spartianus  in  JEIio  Vero  ,  et 
in  Scvero  :  c  Genituras  sponsarum  inquirebat,  ipse 
quoque  inatheseos  peritissimus.  >  Mentem  bominis 
toilere,  est  vini  itnaginalivam  ejus  ita  turbare  ui  se 
existiinet  jumentiuii  esse  aut  aliquod  brutnm,  ot 
mulier  illa  apud  Paliadium,  ^ux  se  jumenlum  esse 
credebat,  quam  B.  Macharius  ^gyplius  saqavit, 
et  quondam  Proeti  fili«e,  et  ii  quos  Circe  dementaTe- 
rat,  quemadmodum  oiim  poeU9  fstbulati  soot.  Lib. 


m 


UBER  PCENITENHAUS.  —  NOTiE. 


m 


Tt  legis  'Wisigothomii,  tit.  %  l.  3,  dicitnr  <  et  bi  A  in  examiiie  poBnitentis  haec  habentur,  c  Goneremasti 
(initper  invocationem  diemonnm  mentes  hominum     domiim,  vel  aream  alterias  odii  meditatione?  Si 
«  .. L.Ki.t^    j^     fecisti  redde  damnam,  et  anum  anniim  per  legiti- 

mas  ferias  poeniteas.  >  Hoc  decretum,  $i  aui$  per 
iram,  etc.,  in  hunc  modum  ex  Poeniteniiali  Komano 
a  Burchardo  refertur  lib.  xix,  cap.  iOi  :  c  Qui  per 
rixam  ictu  debiiem,  vei  deformem  hominem  fecerit, 
reddat  impensas  medici,  et  medium  annum  poeni- 
teat.  Si  laicus  per  dolum  sanguinem  effuderit,  red- 


eonturbant.  >  Sequitur  ligaturarum  prohibiiio,  de 
qnibnsagit  S.  Augustinus  iib.  ii  de  Doclrina  Cbri- 
sliana,  cap.  ^  ;  c  Ad  hoc  genus  perlinent  omnes 
atiam  ligaturae,  atque  remedia,  quae  melicorum 
qnoque  discipiina  condeninal,  sive  in  quibusdaro 
Bolis,  quas  charactercs  vocant,  sive  in  quibusdam 
fiuspendendts  atque  illigandis.  >  Et  cap.  i9  :  c  Aliud 
68t  enim  dicere,  Tritam  istam  berbam  si  biberis, 
venter  non  dolebit;  et  aliud  est  dicere,  Istam  ber- 
bam  Gollo  si  suspenderis,  venter  non  dolebit.  >  Me- 
mioit  Ammianus  Marceliinus  lib.  xv  :  c  Si  quis  re- 
media  quartanae,  vcl  doloris  alterius  coUo  gesuret,  > 
eic.  Et  S.  Boni&cius  epist.  ad  Zachariam  papam  : 
c  Dicunt  quoque  senbi  vidisse  mulieres  pagano  ritu 

Sbylacleria  et  ligaturas  in  brachiis  et  cruribus  ha« 
ere.  »  Gonsule  quae  de  phylacteriis  et  amuletis 
scripsimus  ad  Goncordiam  Regularum,  cap.  3,  §  6 


dat  iUi  tantum  quanlum  nocuit :  et  si  non  habet 
unde  reddat,  solvat  in  opera  proximi  sui,  quandiu 
ille  inflrmus  est ;  et  postea  xl  dies  in  pane  et  aqua 
poeniteat.  >  Sequitur,  n  quis  de  minuterio  ecdetUB^ 
etc.,  ubi  ministerium  sanctae  ecclesiae  sunt  vasa 
sacra  seu  aurea,  seu  argentea.  Deinde  post  x6  eccle- 
siw,  videtur  deesse  praepositio  ad;  legendum  igitur, 
si  qtti$  de  minitierio  ecclesite  ad  qualecunque  opue^ 
elc.  Tandem  sequitur,  $i  quis  cum  animaUbus  pec- 
caverit^  elc.,.  quod  nihil  est  aliud  quam  can.  16 


Id  quod  sequitur,  $i  qui  $imul  edunt  /eiitvt<a/6m,eic.,  ^  synodi  Ancyranae,  ubi  legitur  a;<oo-asrt?f ,  id  est  xx 

|uam  can.  7  syuodi  Ancyranae,  ^^t  ^  annorum,  hic  ve 


nibil  aUud  est  quam 

Inenttio  eubjacere^  signiflcat  esse  in  terUo  gradu 
poenitentiumquiairoTrrttffif,  id  est,  substratio  dicitur, 
qua  poenitenles  huius  ^radus  substernunt  se  episco- 
pis,  cum  eis  g[>iscopi  manus  imponunt,  ut  supra 
notatum  est.  Haec  autem  verba,  et  $ic  $u$cipi^  sic 
expUcanda  sunt,  ut  ille  post  ^radum  substrattonis 
suscipiatar  in  gradu  consisteuliae,  ut  oret  in  missa 
cum  fidelibus,  ut  supra  dictum  est.  Ista  autem,  qws 
obedire  aportety  et  po$t  oblationem^  etc.,  corrupta 
sunt,  et  i  ta  ex  eadem  synodo  casUganda  :  et  po$tea 
an  cum  ablatione  $int  aamittendi,  oportet  uniu$cttju$' 
que  epiritum  probare^  et  vitam  etngulorum  cogno- 
$cere.  Haec  verba,  $inguli  tantum  viiium  hoc  fecerit, 
corrupta  sunt,  et  legendum  est,  $i  gttlw  tantum  vitio 
koc  (ecerit.  Haec  verba,  $ine  oblatione  communicet^ 
capienda  suntdecommunionein  orationeetprecibus, 
assistendo  missae  inlegrae  cum  fldelibus  sine  tamen 
oblattone,  hoc  esi,  siiie  eucharistiae  sumpUone.  Se- 


vero  XXX  annorum.  Caetera  mutila 
sunt.  In  his  verhis  communionem  mereatur,  deest  ro 
orationum.  Postea  adde,  cum  in  communione  quin- 
que  anno$  per$everaverity  oblatiome  $it  particepe.  Pro 
eorum  lege  eju$.  Haec  verba,  ince$$anter  ad  peccan^ 
dum^  redundant.  His  verbis  eubjaceant  adde  ct  com" 
munionem  vrecum  con$equantur,  Ad  haee  verba  quin- 
que  subauai  anno$. 

Gap.  8.  Haec  consUtutio,  Epi$copu$  faciene  fom:" 
cationem^  etc,  habetur  can.  25  aposiolorum,  et  apud 
Bnrchardum  lib.  xvii,  c.  59,  ex  Poenitenliali  Theo- 
dori.  Sed  hic  locus,  prmlato  ante  monachi  votum^ 
corruptus  est,  et  sic  legendum  est  ex  eodem  Poeni- 
tentiali  Theodori,  Pre$byter  autem  prwlato  monacki 
votOf  id  est,  qni  nulli  voto  monachatus  obnoxius 
est.  Superpo$itio  antem  hoc  locb  absUnentia  est  a 
'  cibo,  die  solido  et  integro ;  et  $uperponere,  est  inte- 

Sro  die  a  cibo  abstinere,  est  et  jejunii  superadditio, 
ilatatio;  $uperponere,  est  dilatare  jejunium,  Graece 


quitur  tandem,  $i  qui$  manducaverit  $anguinem,  etc.  C  vnspBiaie,  id  est  superpositio,  quo  vocabulo  utitur 


Ferunt  Act.  xv,  cap.  sanguinis  comesUonem  prohi- 
bilam  fuisse,  ut  eUam  postea  in  vi  syiiodo  can.  67, 
ubi  prohibetur  coinestio  sanguinis  cujuscunque  ani- 
maiis,  non  soluin  quavis  arte  conditi,  sed  etiam 
quocunque  modu  comedatur  :  et  baec  pro  more 
Ecdiesiui  orientalis.  Quoi  eUam  aliquando  in  Eccle- 
sia  OccidentaU  fuit  observatum,  ut  liquet  ex  epist. 
Ecclesiarum  Lugdunensis  et  Yiennensis  ad  £ccl. 
Asiae  et  Phrygiae,  apud  Eusebium  lib.  v  Hist.  Ecci., 
cap.  I,  in  qua  Biblis  martyr  respondens  calumniae 
paganorum  dicit  :  nvc  «v  itauHiet  fiefott»  oi  rotovroc 
oc^  /A3}dc  a^'*)!*  (d*o«y  alfw  ^ ^cytc»  c$ov,  id  Cbt,  qiiomodo 
ilU  inlantes  comederent,  quibus  raUone  carentium 
aniiualium  sanguinem  edere  non  Ucet  ?  Sed  ubiqne 
usitatum  in  Occ^identali  Ecdesia  non  fuit.  Nam  quV- 
dam  Actorum  locum  interpretantur  de  homicidio» 
et  sanguinis  humaiii  effusione,,  ut  S.  Pacianus 
q^iscopus  Barcinonensis  in  paraenesi  ad  pceniten- 
tiam. 


S.  Cyriilus  Hierosolymitanus  catech.  18  :  Propter 
laboree  autem  proveniente$  ifxrr  tqc  vitspBinoi  rn? 
vwrciac  r^;  Trocjoaaxvyqc  xai  r«c  ocy^VTrvta^*  ex  super- 

positione,  id  est,  dilatatione,  superadjectione  jejunu 
parasceves,  et  vigiUae  :  tt  vircpnOcff^at,  id  est,  super- 

Sonere,  dilatare  jejunium,  superaddere;  quo  voca- 
ulo  utuntur  Dionysius  Alexandrinus  in  epistola  ad 
Basilidem,  et  S.  Epiphanius  in  Expositione  fldei. 
Tandem  hoc  vocabulum,  quinquage$imi$,  corruptiim 
est,  et  legendum,  quinquageeimcBy  intelligiturque 
quinqua^esima  Pascbatis  :  id  est  dies  illi  quinqua- 
ffinta  qui  intercedunt  inter  utramque  soiemnitatem 
Paschatis  et  Pentecostes,  qui  ex  more  antiquo  jeju- 
nio  vacanL 

Gap.  9  Si  cau$a  negiigen$y  lege,  $i  cau$a  negligen" 
ti(B.  In  his  verbis.  pro  boni$  rebu$  offerre.  ro  rebu$ 
■      -.Sec 


redundare  videtur.  Sed  de  hoc  loco  infra.  Sequitur: 

Si  qui$  prwbet  ducatum  barbarie.  AUter  apua  Bur- 

D  chardum  et  fusius  baec  proferuntur  lib.  xix,  cap. 

Cap.  7  statutnm  adversus  roembrorum  sui  ipsius     105,  ex  Poenitentiali  Romano  :  c  Si  quispraebet  du- 


muliiationem  sumptum  est  ex  canone  23  aposiolo- 
rum,  in  qno  statuitur  iit  laicus  seipsum  muUIans 
excomnauiiicationi  subjaceal  tribus  annis.  Quod  spe^ 
ctat  ad  aborsum  voluntarie  factuin.  Hoc  facinus 
capit^ jpoena  plecUtur  1.  39,  ff.,  de  PcBnM,et  can.-  92 
synodi  Trullensis.  Usuraruui  prohibitio  sumpta  est 
ex  canone  17  synodi  i  Nicaen;e  in  qiio  usurae  prohi- 
bentnr.  Servi  alieiii  videUcet,  et  ingenui  venundaUo 
interdicitur  Ub.  v  legis  Wisigothorum,  Ut.  i,  1. 11, 
et  17.  In  PoenilenUali  Theodori,  apud  Burchardum 
Ub.  XIX,  cap.  85,  tribus  aiinis  pcenitentiae  hoc  faci- 
nus  aninna(1vertitur.  Haec  verba,  $i  qui$  aream^  etc, 
l*a  citaniur  a  Burchardo  Ub.  xix,  cap.  86,  ex  Poe- 
Ditentiali  Romano  :  c  Si  quis  domum  vel  aream 
ciijuscunque  voluntiare  igne  creinaverit,  sublata 
vel  incensa  omnia  resUtuat,  el  tribus  annis  pceni- 
teotiam  agai.  >  Et  apud  eumdem  1. 5  ^usdem  libri 

Patbol.  CV. 


catuni  super  Christianos  ut  depraedentur,  et  non 
acciderit  strages  Chrislianorum,  tres  annos  poeni- 
teat;  sin  vero  ejeciis  armis  usquead  mortem  mundo 
morluus  vivat.  >  Postea  prohibetur  mauducare  car- 
nein  animalium  qnorum  mors  ignoralur,  ne  forte 
morUcinium  aut  sufibcatum  comedatur.  Hjec  verba, 
pueri  $ermocinante$y  etc,  usque  ad  finem  capiUs 
citantur  ex  PoeniientiaU  Romano  a  Burchardo  lib. 
XVII,  cap.  56,  ubi  legitur,  pueri  $oli  $ermocinante$, 
nempe  ae  fornicatione  cinaedica,  fit^ra  $emetip$o$^  ut 
paulo  ante  dixit.  Post  ro  osctt/um,  in  loco  eitato  po- 
nitur  parUcula  non,  quod  peccatum  ibidem  quinque 
superposiUonibus  aniinadverUtur. 

Gaput  10  seauitur,  cujns  Utulus  corruptus  est,  et 
legeii  lum  De  aefectibue  circa  $acrificium.  Quaedam 
ex  his  peccatis  circa  sacriflcium  missae  exstani  jn 
PtenitentiaU  ms.  S.  Columbani  abbaUs  LiuovieiisU 

23 


7IB 


HALITGAIUI  EPISCOH  CtMEkki 


ti.M.: 


IflBSR  PfflmTENTIALIS. -^  NOTiE. 


iR  BafyiradU.  Hoc  Mtem  ca|mt  proikvm  m.  Sed 
pulo  ttoico  plura  titulo  eompreliendi,  et  exscripto* 
torem  fa^jus  PoeoileDtialis  ttsum  faisse  corru|)io  co- 
dioe,  «ut  cer(e  ipsi  defulsse  diligenliam  exscriitendi» 
QusB  vero  in  boe  capiiolo  spectant  ad  «acrificiom 
lAlssse,  oxstant  apud  fiurchardum  iib.  v,  eapitibus 
51  et  52,  ex  PKenitenitaii  Roraano ;  sed  in  qnitHisdam 
variant.  Quidsit  ehrismalsupra  dktttm  est  agendo 
de  basilfc»  dedicatione.  H»c  verfoa ,  ut  nmens  gfa' 
vatus,  etc,  corrupta  sunt,  ei  legendum,  «(  $umem 
sam/fcfwfi  gravatu$  saturitate  veniris,  etc.  Sequenr 
tia,  diaconu$  oblim$een$  uMaHonem  offtrre^  etc, 
cormpia  snnt.  Apod  Biircbardum  cap.  5i  iibri  dtati 
legitur  :  «  Diaconus  obliviscena  oblatieiiem  offerre, 
donec  offeramr  linteamen  qo»ndo  reeluntur  no- 
mina  pausantium,  similiter  pcBniteat.  i  Sequitur,  Si 
autem  in  (avina,  etc,  videnlur  ante  b«o  verba  qoae- 
dam-deesse.  Fro  tfuadragena^^  apud  Borchardom 
legitur,  quadrage$ima$,  Post  to  negligen$y  adde  fue- 
rit :  apud  Burebardum  legitur,  et  qui  negUmrit,  qua- 
temi$  diebu$  $uam  negtigentiam  eoivat,  Loco  istomm 
veTborom  ei  inveniatur  atiquid,  apud  Burcbardom 
legitur,  tif  non  inveniatur.  Prior  lectio  poiior  est, 
qma  declaratar  quid  faeiendum  sit  cum  aitqofd  de 
aacrificio  invenitur.  At  htee  verba,  ut  $i  inventum 
Juerity  aliter  letfuntor  aj^od  Burchardum,  «t  vero  ea- 
crifieium  invemum  fuerttj  i0cu$  $copi$  mundetur,  et 
itramen,  ut  $upra,  tgnetur,  et  cinis,  ut  $upra,  recon- 
detury  et  $acerdo$  t\  die$  pemteat ;  ubi  legendom,  igni 
detur.  Quod  seqoitiir,  m  de  calice  per  negfigentiamf 
etc,  exsiat  apud  Burchardom  tib.  v,  cap.  47,  ex  de- 
cretis  Pii  papae,  ftap.  5,  obi  corrupte  legiinr,  lingua" 
bitur^  sed  scnbendum,  iingua  iambatuf.  In  sequenli 
articutO,-ubi  to  vicibu$  scribitur,  deest  vocabulum 
numenim  exprimens.  In  capite  citato  Burcbardi 
deest  To  vicibu$.  Appellatur  hic  oratio  Dominica  pe- 
nctt/oia,  quia  olim  illam  in  mlsfiia  eum  tanta  reveren- 
tia  et  cautela  recitabaut  sacerdetes,  tii  jgrande  pia- 
culum  se  admisisse  crederent,  ^i  inter  rei  itaminm 
vel  leviter  titubassent.  Hsec  vei1>a,  $i  qnii  non  wBni- 
tetf  Intelliguntur  de  hls  qui  dum  sani  sunt,  aa  p<B- 
nitenttam  non  veniunt,  sed  eam  in  intinnftate  petunt. 
Hi  autem  tres  articoti  de  poenitentja  siimpti  sunt  ex 
conc  Carihag.  iv,  canmit^s  76,  T7,  78  et  79.  Haec 
verba,  $ed  non  iila^  qui  Bimsitt  corruitta  sunt,  et 
legendum,  $ed  non  itli  quam  dimisit^  id  est,  a  qua 
separatus  est.  Hsec  verba,  $i  qui$  notendo  parentihu$ 
occidit  hominemy  ita  exponenda  sunl :  Si  quis  pne- 
ler  voluntatem  soam,  coffnatorum,  aul  propihqno- 
rom  suorura  servum  occiderit.  Nam  hoc  loco  paren- 
tes  suni  propinqui,  et  cognati,  et  homo  is  est  qni 
servilis  esl  couditionis,  de  quo  vocabulo  cunsule 
Gujacium  Feud.  lib.  i,  et  Fredericmn  Lindembro- 
ffiuin  in  Glos^ario,  ei  in  notaiis  ad  Paulum  Warne- 
fridum,  lib.  iv  de  Gestis  Longobardoram,  cap.  3. 
Haec  veiba :  Si  qua  mulier  sua$erit  alteri  mulieri 
maritumj  mutila  sunt,  sed  addendum  esl  r6  <  imit' 
tere^  vcl,  relinqueret  vel  qiiid  simile.  Hcc  :  Si  qtti$ 
Christianorum  Christianum  viderit  ambulanlem,  cic, 
j&unl  corrupttssima,  quae  ila  castiganda  e>se  oonji- 
elo  :  Si  4un  Chrisiianorum  Chrisiianum  tiderit  am- 
ifuiantemj  vei  oberrantem,  et  non  momtraveril  ei 
'^iam,  $it  ejiCommunicatu$f  vel  qnld  stiiiilc  rcpoaen- 
dum  est;  qucniadmodum  sequentibus  verbis,  paren- 
tem  $uum  vendiderit ,  hsec  sunt  prsepoiienda,  st  qui$f 
01  legalur,  s\  qui$  parentem  $uum  vendiderit.  Ifaec 
constitiilio  ,  Sxtertium  acceperit^  etc/notanda; 
quamvis  enim  bigamos,  trigamos,  etc,  permittatEc- 
clesia ,  quia  tainen  haec  polygamia  seu  uuptiaram 
rcpeiitio  aliquid  incontinentiae  inhomine  no*^t,  ejus- 
modi  homiiit^s  pneter  irregularitatis  notaiii  qui- 
busdam  aiiis  poeiiis  olim  subjacere  voluit.  S.  Basiiius, 
epist.  i  canonica  ad  Ampbilocliium,  bigamos  duo- 
bus  annis,  irigainos  quinque  a  (Ideliuiu  socielate  se- 
i;regavil.ConstitutioCoiistanUni  Porpbyrogeuela;  iin- 
peraioris,  facla  anno  mundi  victoivcxxix,  quaJriga- 
mos  dum  in  hoc  statu  permanseriut,  ab  omnl  coetu 


A  ecclesiastioo  separairi,  et  temipli  infreflia  arceti 
jubet,  ut  refert  Tbeodorus  Balsamo  ad  e|Mst.  cila^ 
tam.  QuiJ  sane  etatuis^et  iiie  imperai<»r  de  illo  bov 
miue  qui  Ronue  tempore  S.  Hierooymi  vigimi  nxo» 
nbus  supersies  fuerat,  et  de  iiia  rouiiere  qoae  jaoi 
duo  ei  viginti  maritos  eompoeoerat?  qai  laitflciai 
simui  matrimonio  conjuncti  aunty  exspeclaBtilHa 
summo  atttdio  RomMiis  qois  e  doobus  aitenim  eC- 
ferret;  quod  com  viro  coniigisset,  ooronatus  tlle  et 
palmam  ferens  oxoris  feretratiipraecessit,  ot  scriblt  S. 
Hieronymos  epist.  ad  Agerocbiam.  Lm  Phiiafiopbas 
imperator  Ecdesia  i|«5tos  eet,  ({uad  quaMgaraoa 
esaet,  ot  scribit  Gedreous.  Quod  6e<|aitur^  nqm*  eo* 
ma$  ineidit^  etc!,  proptcr  euperetliionam  paganicaa 
stacaitur.  Nam  pagafil,  dum  mortuoa  effereboat  oi 
sepeiiebant,  mercedeoondaeebantmuiiere84|o«Bio^- 
toom  flerent,  iaodareiit  aliosqoe  ad  faoc  exciiareal, 
sibique  erines  Inciderent,  ac  geoas  iaiiiarani,  qaai 
prw/icw  dicebantor.  Nonios  Maroelloa,  eap.  4  :  i^v 
fieee  dmebantur  apud  vetere$  qw»  adhiheri  $oieni  fo» 

B  neri  ut  flerent  ei  fortin  facta  Imdairent.  i^Iosaae  veie- 
res,  Prmficte :  *H  npo  m  rM^s  Ir  Tii  hifop&  xoTtroftfKv 
TAqvwSAiy  lir'lx^|Oons  id  c^t,  tpRK  tpaum  preecedem  m 
ei&tiom  mortui  tugu^  cafmtn  caifM.  Giossae  veleres 
mss.  Bibl.  Gorbeiensis  barom  meoiloere  :  Prepiem 
principe$  planctu$.  H«mc  merem  iiabis  dedarai  Ser- 
vhis  In  XII  iOneides :  t  Menis  fuit  apud  veHeres,  ui  aoia 
roffosbumanus  simgtfis  effondereior  vei  tcaptivaran» 
vel  giadiatorum,  qdorum  fti  forto  eopia  non  fbisset, 
laniantes  gcnas  suum  effuodeij^nt.  ^  Idqoe  videtor 
in  iege  x|i  Talmlarum,  apud  Giceronetn  lib.  ii  da 
Legibus,  ubi  ejusmodi  In^aYiia  prdifbetor,  mniieret 
aenakne  taduMo^  netfe  /e^iu^  funerii  ergo  habenio, 
Ubi  («siuii^st  cahneri  flmi&bre  quod  alias  nfmia  dici* 
tnr.  Ejddmodi  mtilfei^s  etiaMi  eapillos  sclndebant, 
ut  bic  prOhibetor.  Hoc  palani  est  ex  Lucilio  xxn, 
apud  Nonium,  loco  citaio,  mtrcede  qnatonductee  fenA 
aneno  in  fuhefe  multo^  et  cap^tto$  tcindunt,  Toosura 
et   rasura   capillorum   in   fim^eHbus   etiam  Gne- 

{;  cis  usitata  fttlt  luctus  causa.  Euripides  in  Alcestide, 
actu  1  * 


•.. 


«•  'H  TCfifi  Tf^i^ 
Kai  lUmwt  aToXfMv  frfir^v 

id  est,  fi«m  comam  iecem,  autpuUo  eiUtU  veiAum  joai 
imtni  aportet  f  £t  actu  U  : 

14  est,  huju$  iBNiUMtt  itieiut  §9b€o  e$m  paitiapea  e»- 
IM  riM«rtt,  et  puikeMraktiiiie:,  bic  otim  apod  iEgj- 
ptios  iu  quaconqua  deaM)  cauis  nortuus  fuMvt»  «na- 
nes  doinestici  aniversa  corportii  raea  magno  loeia 
aficiebantur,  ut  aeribit  £usel}iU8  Hb.  n  de  Prvpara- 
lipne^vaafciica,  eap.  1.  Dngal^e,  qnaram  iahoc  co- 
pitis  leoo  lii  fneotio,  sunt  insirameaia  lerraa,  prae» 
curva  et  acotay  in  moduiii  «iff|fids  iAcefKiidtt  caml 
idonea,  quibus  carniQces  oiini  in  inartyrum  asp- 
D  piiciisutebiintur,  ifo»  et  fidimi»  (lieaaMrr,  oi  da- 
rum  est  «k  «au  to  Isi Joi^,  iib  v  Orlglaum,  eap.  S7 ; 
Vnguia  dicHe  qnod  effodittm  :  hite^et  ^dicuta»^  quia  eis 
reiinequuieo  torquemur,  ut  fide$  invemdur.  Mew  poiet 
ex  giossis  Gyriltt  :  "ihfvx^:  oi  tU  t^  )$«^«>i<rTi§peK, 
id  est>  unptee  $eu  tnfpiila?,  ^norum  eet  u^pte  in  itmu- 
rM,  seu  quaeStiouibus.  Ideni  fitciie  coffigKur  ex 
Prodeatii  Peristepfaauo,  de  sancto  Romano  tuariyre. 

.    •    .    Cam  fur^ns  iiii«  rsprit 
Asclepiades.  vertai  iciuui  rariH^et 
1«  08  luqueniis,  hique  m  .iiU»s  ntaomn 
8ulc0M|ue  aeovosi  ei  fidKoias  traasiem 

E  paulo  post : 

linplpi  jabentis  dicta  lictor  improbos 
Cliiraxal  aiuliab  uugulissci'>btuabus 
Geua^.    .    .    . 

Ubi  vides,  cum  imperavit  praesea  genas  roartyris 
■  lacerari  fidicuiis ,  postea  a  poeta  subjuogi  gt;«iaa 


w 


AN^TMI  LBER  MBNlTENTIALte. 


718 


marlfris  ft  liiihifsti4siiiif;tt1tecYMimari  scribenttbus :  A 
ex  <^tio  liquido  c<mstat  bxc  vociibuU  cjusilem  esse 
significationis.  Isidorus  a  fide  noinen  deducit,  sed 
Terbale  esl  a  praHerito  fidi  verLi  findo.  Hujiis- 
modi  ungulx  erant  bisulcje,  seu  biUd»,  id  est, 
duos  roucrones  babebaiu  iucur?0Sy  ut  ciarum  est  ex 
eodem  bymno. 

•    .    .    Sponle  nndts  offlerens 
CosUs  bisulcis  exsecandas  uogalis. 

Unde  uifra  appeiiatur  ungola  hiulcu9  mucro. 

Sefftdttftt  iMnutiqiie  nttfiies  teterriml 
Mueroiie  iiHilco  peMilis  lilos  virl. 

Et  basc  de  ungulis :  to  herbaritts^  quod  sequitur,  est 
veneficus,  ob  berbas  maieficas  et  berLarum  ve- 
nena  quibus  veneficus  ulilur.  Unde  vocabulum 
Galiicum  enkerber^  veneno  aiiquem  necare.  Vetus 
poeta  : 

Soubs  glst  le  frais  serpent  en  berbe,  n 

Puyez,  eulaus,  car  il  enberbe. 

Ante  bsec  verl»,  is  cessaverit  stucipere  eunit  desunt 
nonniilla  :  non  enim  cohxrent  ista  superioribiis* 
Yocabuium  acceptor  corruptuin  est ;  ]eae,  accipiier, 
Hic  peenitentia  datur  ob  morltcini  et  suffocaii  esitm, 
otti  eitem  frotilbetur,  eafi.  63  apustotorum,  et  caii. 
d7  Beit»  synodi.  Huc  spectat  illud  Burchardi,  cap. 
5  libri  s»  :  c  Comedisti  mortifdna,  id  est,  aniiMilia 
qoar!  a  lupis,  seu  a  canibus  diiacerabantnr,  et  eic 
mortiia  inventa  suiit?  si  fecisti,  i  dies  in  paneet 
aqua  pceiiitere  debe s.  Comedisti  aves  quos  oppresse- 
rat  accipiter,  et  non  prius  occidisti  eas  ferro  aliqno? 
Si  ^Mnsti,  quint|oe  dies  in  pane  et  aqua  poeniieat. 
Sequilur :  c  Si  galHiia  in  pttteo  morlaa  fuerit,  t  etc. 
His  fepe  sinriiia  referantvr  a  Borchardo  llb.   iix> 


cap.  1(^6,  ei  Peenitentiali  Itomano  :  i  Si  qufs  dede- 
nt  alicui  Hquorem  in  qno  mns,  vel  mustela  mortna 
inventa  sunt,  si  laicus  est,  septem  dies  poeniieat;. 
si  in  coenobiis  contigerit,  ccc  psalmos  cantet.  Qtd 
postea  no^*erii  qood  talem  potum  biberit,  cl  psalmos 
cantet.  i  Sequilnr  :  c  Si  quts  mus  aut  gaUina,  i  etc. 
Haud  absfmile  est  id  quod  ref^rtur  a  fiurchardo  ex 
eodem  Pcenitentiali  Romano  :  c  Qoi  comedit  vei  bi- 
bit  intinctnm  a  faroiliari  besiia,idest,  canevel  ca* 
to,  et  scit,  centum  psalmos  cantet  :  si  nescit,  duos 
dies  jejunet  :  vel  si  redimere  voloerit,  l  psalmos 
cantet.  i  Sequitur,  c  8i  piscis  mortuus  fuerit  in 
piscina,  »  etc.  Huic  skntle  esi  iilud  Burcliardi  iib. 
XII,  cap.  5 :  c  Conedisti  piseem  ^i  mortous  est  !■ 
flumine  iirventiis  ?  Si  fecioii)  tres  <lies  in  pane  et 
aqua  pouiiieat.  i  in  his  verbis,  iiemo  mtmducet  ear» 
nem  ejus,  t6  ejus  refertur  ad  «o  ummaUs^  cum  qoo 
homo  eoierit.  Sequentia,  ei  vaimerii  pro  anima  mm 
darty  etc.,  Iiaic  corrupta  tiMit,  «lec  salis  superiori- 
Iws  onfaxrent,  el  sic  toftWMla  «ri»itror  :  Si  wluetU 
pro  amma  Muadaro  ^hemaiSfnam  4e  kie  peeuni^s  qum 
fuerum  de  pra^da^  et  euam  ept  pfeHkenHam^  poteita' 
tem  habet.  Uoc  iisjftM  co.iei  Corbehmsis,  in  quo,  ut 
arbitror,  finis  biijosPcenlteniialtsdesideratnr.  H»e 
autem  brevitcr  persiriniimusv  ut  aliqnam  iucem 
iHiic  PcBBiteiiiiali  alferre  posaeMs.  Nec  piura  de  an- 
tiqoomm  pcentteniia  CbristiaRorom  scniriroos,  com 
aoie  nm  malti  docti  viri  In  hoc  campo  decorrerint> 
ac  prsesertim  Gabriei  Aibaspioeos  episcopiis  Aore- 
iianensis,  Kb.  ii  Otisenrationtim ;  Joannes  d'Artis, 
joris  in  oniTersitate  Parisiensl  anleeessor  et  profes- 
sor  regios,  io  libro  de  canonica  £eclesl9e  Discipliiin 
eirca  'Sacrainenta,  etc,  et  Dionysios  Petavios  so* 
cteiatis  lesu  iu  Animadverstonibos  in  8.  Epipha* 
DMtm  ad  iuBresim  lii,  qos  eei  NeTatianorum. 


APPENDIX  AD  HALITGARIUM 


a 


ANONTm 

LIBER  PffiNITENTIALIS 

Ex  scriniB  Romanm  EceUrim  asiumptus. 

(Apnd  CanislQiny  Lectiones  anUqoa.) 


OUOMOIK)    POEICITENTeS    SINT    SDSC1P1END1  ,  IDPICAIfDI, 

SIVE   RI-XONCILIANDI. 

1>  Quotiescunque  Chrisiiani  ad  popuitentiam  acce- 
diini,  jejuiiia  damus  :  et  nos  cominunicare  cum  eis 
debeiDus  jcjnnio,  unain  aut  duas  seplituanas,  aut 
qoaiftiHii  possuiiius,  ut  non  dicaUir  nobis  quod  sa- 
cerdoiibus  JuJa;orom  dicUim  est  a  ik^mino  salvatore 
nostro  :  V«  vobU  legieaeriiis^  qm  a^ravati$  homi-- 
nes^  et  imponitis  super  numeros  eorum  onera  gravia^ 
et  imporiabilia ;  ipsi  atttem  uno  digilo  vestro  non  taU' 
nitis  sarcina$  ipsas,  Nemo  enim  poiest  sublevare  ca- 
ieiitem  subpondcre,  nisi  incliiiaverit  se,  utporri- 
gai  ei  in.muin.  Neque  uilus  meilicornm  vulnera  in- 
lirinaiitlum  potest  cururc,  nisi  feioribus  parliceps 
fuerii.  lia  quoque  nullus  sacerdofum,  vel  pouiifex» 
peccaiorum  vulnera  pot(*st  curarc ,  aut  animabus 
peccata  auferre,  nisi  prxstante  sollicitudine  et  ora- 
tione  lacrymarum.  Necesse  est  ergo  nobis,  ftrater 
charissime,  soliicilos  esse  pro  peccantibos,  quia  su- 

*  Uunc  libram,  ab  anonymo  eicerptum,  ibi  recu- 
dendum  censuimus  ad  ordinem  chronologicuin  .ser- 
vandum,qiiia,  juxtaCanisifim  in  Leciiowbm  /inff^Kft, 
ad  annum  8i5  rtfercHdiis  esl.  Q  lamvis  Halit^arii 
pcenilentialts  tiberin  Itbro  qiiemexbibemus.quiuus- 
iUm  tautum  variantibos,  repraesenietor,  utromque 


G  mus  altenitram  roembra.  Et,  si  qnid  patitnr  onnm 
membrum,  compaiiuntur  omnia  membra.  Ideoqiie  et 
nos,  si  vide  iinos  aliquem  in  peccaiis  jacentem ,  fe- 
stinemus  eum  ad  pcenitentiam,  per  nostram  doctri- 
mnn,  vocare.  Et  quotiescunque  dederis  consiliom 
peccanti,  da  ilii  pceniteiiiiam  statim,  quantom  de- 
jbeal  JHjunare  ei  redimere  peccata  sua ;  ne  forie  obli- 
viscaris  ^oMiom  eom  oporteal^pro  sois  petcatis  je- 
jonare  :  ita  qnod  necesse  sit,  iteram  ot  eiquiras  ab 
eo  peccata.  'llle  notem  forsiian  erubcscet  itcrnm  pec- 
cata  stia  conAteri,et  iterom  amplios  jodicari.  ^  Non 
enim  omnes  cterici  hanc  scripioram  osornare  aot 
legere  debent,  qni  inveniunt  eam,  nisi  soli  1111  qnibos 
necesse  est,  id  est,  nresbyteri.  Sicot  encro  sacrifl- 
ciuin  olTerre  non  debent,  nisi  episcopi  et  presbyteri, 
quibos  claves  repA  coelestis  traditae  sunt,  sic  nec ju- 
dicia  ista  alii  usur^re  debent, 

Si  autem  necessttas  evenerit ,  et  pretlbyter  non 
fderit  presens,  diaconos  susCtpiat  poenicentem  ad 

^  tamen  conferre  oper»  pretitUB  eril.  Edit. 

b  Itia  leguntnr  ioti<Iem  verbis  apud  Rubertum  ia 
Poenitentt jli  ^rrod  Morinits  eiidit  itd  ttikem  f  racU 
dePu'nitentia,pag.  13.  Basn. 

«  Sinillia  videre  possis  iu  iibro  de  0(Bciis,qui  tr{« 
buiiur  Aicuino.  1d. 


719 


APPfiMBIX  AD  HAUTfiAHIUM. 


7M 


•  salMicttonem  yel  MmctftRi  coinmuDioiiein.   Sicni  X     ufeiPiimT  oratiombs  am  DAia»Aii  rauRTBifTiiH. 


ergo  superius  diximus,  humiliare  se  debeni  episcopi» 
aive  presbyteri,  et  cum  tristitiae  gemitu  iacrymisque 
orare,  non  solum  pro  suis  deiictis,  seii  etiam  pro  Cliri- 
stianorum  omnium»  ut  possint  dicere :  Quis  tn/Srifki- 
tur^  et  ego  non  infirmor  f  <jui$  $candaliMUur,  et  ^ego 
non  uror  f  Gum  ergo  venent  aiiquis  ad  sacerdotem 
confiteripeccata  sua,mandet  ei  sacerdos  ut  exniectet 
modicum,  donec  intret'  in  cubiculum  suum  ad  ora- 
tionem ;  si  autem  non  habuerit  cubiculum ,  tamen 
sacerdos  dicat  hanc  in  corde  suo  orationem. 

Oremut, 
^  Domine  Deus  omnipotens,  propitius  esto  mitii 
peccatori,  ut  condigue  possim  tiui  gratias  a^ere,  qui 
me  indignum  propiertuam  misericordiam  minislrum 
fecistisacerdotaiisofficii :  et  me  humiiem,  exiguuroque 
peccatorem  constituisti  ad  orandum  intercedendum- 
qoe  ad  Dominum  nostruro  Jesum  Christum  pro  pec- 

cantibus  et  ad  pceniientiam  revertentilms  :  ideoque _^  ^^^^  w— «^ 

dominator  Domine,  qui  omnes  homines  vis  salvog  B  conscienti«con^tremiscunt,'^^ 

fien,  et  ad  agnitMmem  venuus  veoire;  qui  non  vw     libus,  etomnium  medere  vuloeribus,  ui,  sicut  nemo 

roortem  peccatoris,  sed  ut  convertatur  et  vivat,  sus- 

cipe  oratiunem  meam,  quam  fundo  ante  dementiam 

luam  pro  famulis  atque  famulabus  tuis,  qui  ad  pcd- 


In  primisdicat  sacerdos  xtxvii  psalmum  :  Domne^ 
ne  in  furore  tuo  arguat  me.  Postea  dicat.  Oremut^ 
et  psai.  iii  Benedicam  ,  usque  Renovabiiur.  Et  ite- 
rum  dical.  Oremu$^  et  psal.  l  Miserere,  usque  om- 
net  iniquitates  meat  dele,  Post  bsec  psalmum,  Deut^ 
in  nomine  tuo^  et  dicat :  Oremus.  Deinde  psalmnm, 
Quid  aloriarit  in  malitia  f  usque  videbunljutti.  Ec 
dicat  hanc  orationem  : 

Oremui» 

Deus,  cujus  indulgentia  Demo  non  indiget,  m«- 
menlo,  Domine,  famnn  tui  N.,  eiqm  hibrid,  ter- 
renique  corporis  in  fragilitate  nudatur,  qoxsiunas, 
ut  des  veniam  conlitenti,  parce  snpplict,  nt  qui  do- 
stris  meritis  accusamur,  tua  miseratione  salvemor. 
Per  Dominum,  etc. 

AUter 

Deus,  sub  cujus  oculis  omne  cor  trepidat,  omnes 


nitentiam  venerunt ;  per  Dominum  nostrum. 

Videns  autem  iile  qui  ad  pcenitentiam  venit  sacer- 
dotem  tristem  et  lacrymantem  pro  suis  facinoribus, 
roagis  ipse  in  timore  Dei  perculsus,  amplius  tristatury 
et  exhorrescit  peccata  sua. 

£t  unumquemque  hominem,  accedentem  ad  pcd- 
nitentiam,  si  videris  acriter  et  assidue  stare  in  poeiii- 
tentia,  suscipe  illum.  Qui  vero  potest  jejunare,  quod 
impositum  est  illi ,  noli  prohibere,  sed  permitte. 
Magis  enim  laudandi  sunt  ^ui  celeriter  debilum  pon- 
dus  persolvere  festinant,  quia  jejunium  debitum  est. 
Et  sic  date  mandatum  illis  qui  poenitentiam  agunt, 
quia  si  jejunaverit  et  compleverit  quod  illi  manda- 
tum  est  a  sacerdote,  purificabitur  a  peccatis.  Quod 
si  iterum  ad  pristinam  consuetudinem  vel  peccatum  r  placare,  Domiiie ;  tu  ejos  precibus  benignus  aspira. 


nostrum  liber  est  a  culpa,  iu  nemo  sit  alienus  a 
nia.  PerDominum. 

Jtem  aliter. 

Deus  inflnitae  misericordiae  veritatisqne 
sae,  propiiiare  iniqaiutibos  nostris,  et 
marum  nostrarum  medere  langnoribos,  ut, 
tionum  tuarum  remissione  percepu,  Ia  tna  semper 
benedictione  kelemur.  Per  Dominum* 

Aliter, 

Precor,  Domine,  clementue  et  misericordiae  Inae 
m^iesutem  ut  famulo  tmi  peccau  et  facinora  eon- 
fitenti  veniam  relaxare  digneris,  et  praeteriiorvm 
criminum  culpas  indulgeas ,  qui  humeris  tuis  ovem 
perdiUm  reduxisti ;  qui  publicani  preces  confe*- 
sione  placalus  exaudisti :  tu  etiam  hoic  famulo  tno 


reversus  fuerit,  sic  est  auomodo  canis  qui  reverli- 
lur  ad  vomitum  suum.  Omnis  itaque  pceniteus  non 
hoc  solum  debet  jejunare  quod  iUi  mandatum  est  a 
sacerdote,  verum  eiiani  poslquam  coinpleverit  ea  quas 
illi  jussa  sunt,  debet,  quanium  ipsi  visum  fuerit,  je- 
junare :  sive  in  auaru  feria  tradas,  sive  parasceve, 
si  e^erit  ea  quae  illi  sacerdos  praeceperit,  peccaU  ejus 
dimittentur;  si  vero  postea  ex  sua  volunute  jejuna- 
verit,  mercedem  sibi  acquirit  et  regnum  coelorum. 
Qui  ergo  tou  septimana  Jejunat  pro  peccatis  suis, 
sabbato  et  Dominico  die  mauducel  et  bibat  quidquid 
ei  ap[H)siluin  fuerit.  Gustodiai  tamen  se  a  crapula 
et  ebrieUle,  quia  luxuria  deebrietate  nascitur.  Ideo 
beatusPaulusprohibuit  dicens :  ^oiiieinebrlarivino^ 
in  quo  est  luxuria ;  non  quia  in  viuo  est  luxuriay 
sed  in  ebricUU^. 

^  Si  quis  forte  non  potuerit  jejunare,  ethabuerit 
nnde  dare  posslt  ad  redimendum  :  sl  dives  fuerit, 

Ero  vii  hebdomadibus  det  solidos  xx :  si  autem  non 
abuerit  Untum,  unde  dare  possit,  det  solidos  x ;  si 
antem  multum  pauper  fuent,  det  solidos  iii.  Nemi- 
nem  vero  conturbet ,  qui  jussimus  xx  solidos  dare 
aut  minus,  quia,  si  dives  fuerit,  facilius  est  illi  dare 
solidos  XX  quam  pauperi  tres  solidos.  Sed  unus- 
quisque  attendat  cui  dare  debet :  sive  pro  redem- 
ptione  captivorum,  sive  super  sanctum  alure,  sive 
paup^ribua  Oiristianis  erogandum.  £t  hoc  scitote, 
iratres,  ut,  dum  venerint  ad  vos  servi  vei  ancillae, 
quaerentes  poenitentiam,  non  eos  sravetis;  neque  co» 
gatis  taotom  J<yunare  quantum  divites,  quiaservi  el 
aiidilae  non  sunt  in  sua  potesute,  ideo  medietatem 
poenitentiae  illis  imponite. 

ExpUeit  prologm. 

«  Apod  Ejiibertnm  haec  desonl ;  nec  ille  loqui- 
lur  de  satisuclione  vel  communione.  Negatur  au- 
tem  a  multis  diaconum   potuisse.talia  conficere. 


iit  in  confessione  placabilis  permaneat,  ejus  el  pe- 
titio  perpetuam  clementiam  tuam  celeriier  exoret, 
sanclisque  aluribus  el  sacramentis  resUlutos,  spei 
rursus  aeternse  vitae  el  coelestis  gloriae  mancipelur. 
Per  Dominum. 

Jfaimf  impositio, 

Domine  sancte,  Pater  omntpotens,  aeleme  lleiBp 
qui  per  Jesum  FiHum  tuum  Dominum  nostrum  vnl- 
nera  nostra  curaredicnatus  es  :  te  supplices  rogamns 
et  petimus  nos  humiies  tui  sacerdotes,  ul  precihtts 
nostris  aurem  tuaepieutis  inclinare  digneris,  remit- 
Usque  omiiia  crimina  et  peccata  universa  condtmes, 
desque  huic  famulo  tuo,  Doraine,  pro  suppliciis  ve- 
niam,  pro  moerore  la^titiam,  pro  inorte  vitam,  01 
de  tua  misericordia  coofiJens  pervenire  merealurad 
viUm  xternam.  Per  Dominum. 

EX    POBmTEIfTULI   BOHAIIO,    OOALITBn  ITJOICAlfM  SOIT 

SIN6ULI  P0BNITBNTE8. 

Jn  primit  de  komieidh, 

Si  quis  clericus  homicidium  fecerit,  x  annos  poe- 
niteat,  iii  ex  his  in  pane  et  aqua.  Si  laicns,  iii  an- 
nos  poboiteat,  i  ex  his  in  pane  et  aqua.  Subdiaconos 
VI,  dia(onu8  vii, jpresbyter  x,  episcopus  xii.  Siquis 
ad  homicidium  faciendum  consenserit,  tii  annos, 
iii  in  pane  ei  aqua.  Si  quls  laicus  homicidium  fece- 
rit  volunurie,  vii  annos  poeniteat,  in  in  pane  ei 
aqua.  Si  quis  infantem  oppresserit,  ni  annos  poeiii- 
leat,  primus  ex  his  m  pane  et  aqua.  £l  clericus  si- 
militer  observei. 

De  formeatione^  ex  eodem  Pmmtentiali. 

6i  quis  clericus  fomicaveril  sicul  SodomiUe  feoe- 

^  Habeiurhaec  oratio  inlegra  in  ordine  Romaao. 
BiU.  Pat.  tom.  X,  paj;.  S7.  Id. 

«  Habei  eadem  totidemque  Terbis  Regino  in  anli^ 
qua  GoUectione  ma.,  lih.  ii,  cep.  44.  lo. 


m 


ANONTMI  LIBEH  KENITENTIALIS. 


m 


ront,  1  annos  poBniteat,  tres  ex  bis  in  pane  el  aqua.  A  ieat  in  pane  et  aqna.  Et,  si  reddere  non  potest,  m 
fti  fluis  clericus  adulteriQm  commiserit,  id  est,  cum     annos  poeniteat.  Si  quis  sepulcrum  violaverit,  th 


Si  diacoQUS  autmonachus,  Tii,  tres  m  paneel  aqua, 
episcopus  XII,  V  in  pane  et  aqua.  Si  quis  clericus, 
Tel  cujus  superior  gradus  est ,  qui  uxores  babent, 
Tel  post  conversionem  yel  bonorem  iterum  eam 
cognoverit,  sciat  se  adulterium  commrsisse  ;  idcirco, 
Qt  saperitts  statutum  est,  poeniteat.  Si  quis  fornica- 
Terit  cnm  sanctimoniall  Yd  Deo  dicata,  cognoscat 
se  adulteriam  commisisse  :  secundum  priora  siatata 
unusqnisque  juxta  ordinem  suum  podiiiteat.  Si  quis 
per  semelipsum  fornicaverit,  autcumjumenlo,  aut 
cum  quolil)et  quadrupede ,  iii  annos  pceniteal.  Sl 
post  gradum,  vel  votum,  vii  annis  pceuiieat.  Si  quis 
cJerictts  coiicupiscens  muilerem,  et  non  potuit  pec^ 
care,  quia  mufier  eum  non  snscipit,  dimidium  an-  ^ 
uum  poBniteat  in  pane  et  aqua»  el  toto  se  abstineat  a 
rino  et  came. 

Si  quis  clericus,  postquam  se  Deo  voverit,  ad  ba- 
bitum  saecularem  redient,  sicut  cants  ad  vomitum 
suum ,  vel  uxorem  duxerit,  x  annis  poeniteal,  iii  ex 
bis  in  pone  et  aqua,  et  postea  in  conjugio  non  co- 
puletur.  Qaod  sl  voiuerit  sancta  synodus  ,  vel  apo- 
stolica  sedes,  separabit  eos  a  comrannione  catholi- 
corum  :  similiter  et  mulier,  postquam  se  Deo  vo- 
Terit,  si  tale  sceius  commiserit,  pari  seutentiae  sub- 
jacebit.  Si  quis  laicus  fomicaverit  sicut  Sodomitae 
fecerunt,  vii  annispceniteat.  Siquisdealleriusuxore 
filium  genuerit,  id  est  adultenam  commiserit,  ac 
lonim  proximi  violaverit,  iii  aimos  poeniteat.  Abfr- 
tineat  se  a  lautioribus  cibis  et  a  propria  uxore, 
dans  insuper  pretium  padiciti»  marito  axoris  vio- 
lativ. 


cerdotis  judicio  jungatur  altari. 

De  maitficio. 

Si  qais  maleftcio  suo  aliquem  perdiderit,  vn  an» 
nos  poeniteat,  iii  in  pane  et  aqua.  Si  quis  pro  amore 
maleficus  flt,  et  neminem  perdiderit  :  si  laicus  est, 
dimidium  annum  poeniteat,  si  dericus  est,  unum  in 
pane  et  aqua ;  si  diaconus,  iii  annos  in  paneet  aqua ; 
si  sacerdos,  v  annos,  ii  in  pane  et  aqua.  Si  autem 
per  boc  partus  mulieris  quis  deceperit,  vi  quadra^ 
gesimas  unusquisque  insuper  addat,  ne  bomieidii 
reussit.  Si  quis  immissor  tempestatnm  fueiit,  vii 
poeniteat,  iv  ex  bis  pane  ei  aqua. 

De  $acrilegio, 

Si  quis  sacrilegiuni  [sortilegium]  fecerit,  id  est, 
quos  araspices  vocani,  qui  auguria  colunt  semper 
auguraverint,  aut  quocunque  malo  ingenio,  iii  an- 
nos  poenileant  in  pane  et  aqua.  Si  quis  hariolus  fue-^ 
rit,  quos  divinos  vocant,  et  aliquas  diviualiones  fe- 
cerit,  quia  daemoniacum  est,  v  annos  poeniieat,  lu 
in  pane  el  aqua.  Si  quis  in  Kalendis  Januarii,  quod 
multi  faciunt,  et  in  cervnlo  dicunt,  aut  in  vehiculo 
vadit,  III  annos  poeniteat.  Si  quis  sortes  habuerit, 
quas  sanctorum  contra  rationem  vocant,  vel  aliquas 
sortes  habuerit,  vel  qualicunque  malo  ingenio  sorti- 
tus  fuerit,  vel  divinaverit,  iii  annos  poeniteat,  pri- 
muro  pane  et  aqoa.  Si  quis  ad  arbores,  vel  ad  loii- 
tes,  vel  ad  cancellum,  vci  ubicunque,  excepto  In  ec- 
clesia,  votnm  voverii,  aut  exsolverit,  iii  annos 
poeniteat  in  pane  et  aqua,  quia  boc  sacrilegium  est 
vel  daemoniacum.  Qui  vero  ibidem  ederit,  aut  bibe- 


Si  qnis  adnllenire  vohient.  et  non  potuerit,  id  ^^^ ,  ^^^^^^  l„  «3^^  ^^  ^^„3  poeniieai.  Si  quis  ma- 
est  susceptt»  npn  est,  xl  dies  poenit«it.  Si  qnis  ihematicns,  id  esl,  per  invocaiionem  dsmonum  bo- 
virgo.virgini  conjuncius  fuent,  si  voluerint  parentes  ^  ^i^jg  mentem  tnleni,  v  annis  poeniteat,  primum  in 


ejus,  sit  nxor.  Tamen  unum  annum  poeniteant,  et 
sint  conJQgati.  Si  qnis  cum  jumento  foraicaverit, 
1  annum  poeniteat.  Si  nxorem  non  habaerit,  dimi- 
dium  annuro  poeniteat.  Si  quis  virginem  vel  viduam 
rapuerit,  iii  annos  pHoeniteat.  Si  guis  sponsam  ha- 
bens,  sorori  ejus  forsitan  viiium  iutulerit,  et  cohse- 
serit  tanquam  suae  :  lianc  autem  axorem  duxerit, 
id  est,  desponsatam ;  itla  vero  quae  vitium  passa 
est,  si  forte  necem  sibi  intulerit,  omnes  qoi  bujus 
facti  consentanei  fuerint,  x  annis  in  pane  et  aqua 
redij^antur,  secundum  statuta  canonum.  Si  quis  de 
muheribus  quae  foraicatae  sunt  interfecerit  quae  na- 
scuntur,  aut  festinet  abortivos  facere,  priinum  con- 
stitulam,  usque  ad  exitum  communionem  vetat.  Id 
est  quidem  veram  derinitum.  [Ut]  humanius  aliquid 
conseauantur,  constituamus  eis  decenuil  tempora» 
secundum  gradus,  quae  sunl  consUtula,  pceniteant. 

De  perjurio. 


Si  quis  dericas  perjuraverit,  vii  annis  poeni- 
teat,  III  in  pane  et  aqua.  Laicus  vii,  subdiaconns 
VI,  diaconus  vii,  presbyter  x,  episcopus  xii.  Si  quis 
coactus  pro  qualibet  necessiiate  aut  nesciens  peje- 
raverit,  tres  annos  poeniteat,  unum  in  pane-et  aqua, 
et  animam  pro  se  reddat,  id  est ,  servum  vel  ancil- 
lam  de  servitute  absolvat,  et  eleemosynas  multas 
faciat.  Si  quis  peieraverit  per  cupiditatem,  toias  res 
suas  vendai,  et  donet  pauperibus,  et  tondeatur,  et 
intrel  monasterium,  et  ibi  deserviat  usque  ad  mor- 
tem. 

De  fufto. 

Si  quis  furtum  capitale,  id  est,  quadnipedem, 
vel  fn^rit,  aut  qoodlibet  majus  pretium  furaverit, 
VII  annos  poeniteat :  laicus  v,  subdiaconas  vii,  dia- 
conus  VIII,  presbyter  x,  episcopas  xii  annos  pcenl- 
teat.  Si  qais  de  miooribus  semel  aut  bis  furinm  ie- 
cerity  reddat  pro  animo  suoyet  unom  aonum.pceni« 


Eane  et  aqua.  Si  quis  ligaiuras  recerit,  quod  detesta-. 
ile  est,  III  annos  poeniieat  In  pane  et  aaua.  Si  qui 
simul  vadunt  ad  fesliviiatem,  m  locis  abominandia 
gentilium,  et  suam  escam  deferenies  comederint, 
placuit  eos  per  poenitentiam  biennii  suscipi.  Utrum 
vero  cum  ohlatione,  singuli  episcoporum  probautea 
vitam  eoram,  et  singulos  actus  examinenL  Si  quia 
manducaverit  aut  biberit  juxta  fanum  per  ignoraii- 
tiam,  promittat  deinceps  [quod]  nunquain  reiteret, 
et  quaaraginta  diebus  in  pane  et  agua  [poeniteal]. 
Si  vero  per  contemptum  boc  fecerit,  id  est,  post- 
quam  sacerdos  ei  praedicavil  quod  sacrilegium  erat, 
mensae  dsemoniorum  communicaverit ;  si  gulae  boc 
vitio  tantummodo  fecerit,  iti  quadragesimas  in  pane 
et  aqua  poeniteat ;  si  vero  pra  cultu  daemonum  et 
honore  simulacri  boc  fecerit ,  iii  annos  pceniteat. 
Si  quis  secundo  et  tertio  iromolatus  parait,  111  annos 

Dpoeniteat,  et  duobus  sine  obUlione  communiceL  Si 


quis  mandncaverit  sanguinem,  aut  mortidnium,  aut 
Idolis  immolatum,  el  non  fuit  ei  necessilas,  jejnnet 
bebdomadas  xii. 

De  divenit  captitc/tt. 

Si  quis  quodlibet  membram  sibi  volantarie  trun« 
caverit,  ly  annos  poeniteat,  primom  in  pane  et  aqna. 
Si  quis  abortum  voiuntarie  fecerit,  ni  annos  poeni- 
teat,  primum  in  pane  et  aqua.  Si  qois  usnras  unde* 
cmique  exegerit^  111  annos  poeniieat,  primo  in  pane 
et  aqua.  Si  quis  per  potestatem,  aut  qoolibet  ingenio, 
res  alienas  malo  ordine  invaserit,  vel  tulerit  supe- 
riore  sententia,  similiter  poeniteat,  et  -eleemosynaa 
multas  faciai.  Si  quis  servum  aut  quemcunque 
bominem  qiiolibet  ingcnio  in  captivitatem  reduxeritp 
vel  transmiserit,  sicut  supra,  poeniteat.  Si  qois  ee- 
desiam  combusserit,  xv  annis  poeniteat,  et  eam 
sedule  restkuat,  et  pretium  suum  pauperibos  dit- 
tribuat.  Si  quis  aream  aut  domum  CHlaacunqoi^ 


m 


iJ^PENDlX  AD  BAUTCAEUIM. 


m 


TolniUarie  cremverit»  sicat  snpra  jMBniteat.  {Ex  A  ^^  ^in^  amplexa,  xt  superpositionibus  eortigan- 
decret,  Jutii  papos.)  Si  quis  per  imm  aliuin  percusse-      tur. 


rit,  et  sanguinem  fuderit,  aut  debilitaverit,  solvat 
ei  prinum  mercedem  et  medicum  quaeral:  si  laicus 
est,  XL  dies  in  pane  el  aqua  jeiunet;  si  clericus»  v. 
xl;  diaconus,  vii  mcuses;  presl.yter,  unum  annum. 
Si  quis  venaiionem  exercuerit :  clericus  unum  an- 
num  poeniteat,  diaconus  ii.  prcsbyler  iii.  Si  quis  de 
ministerio  sanclx  Ecclesise  qualecnnqne  opus  frau- 
daverit,  vel  Beglextrii,  tii  amiM  poBniteat,  iii  pafie 
etaqaa.^/n  Anryrano  conrt/tov.)  Si  qui  cum  aiMiialr«< 
boBpeecaverint,  ^i  nonduDi  xx  annomm  fuerint,xv 
aBnia  exact»  in  noniiteBlia,  cooiBiuBione.ii  oraito- 
Qum  mereantur*  beiiMfte  v  aBnis  in  bac  commnnione 
dBrantea,  obiationis  saeramenta  contingant.  Discu- 
tiatnr  autem  el  vila  eoruro,  quaiis  tempore  pcenitu^ 
dinis  exstiterit,  et  ila  miserieordiara  conseqnantur. 
Quod  si  inex|>iebililer  his  bamere  crimtnibus,  ad 
agendam  poenitentiam  prolixius  tempus  insumant. 


De  dispeniationibus  iacrificii, 

Qm  non  bene  eastodierit  aacnficium,  et  imifi  oo- 
mederit,  xl  diebu»  poeniteal.  Qui  auiem  perdideril 
suum  cbrisma  <  l,  aiU  soium  sacrifichiro,  in  regiooe 
qualibet,  ut  non  inveniatur,  iiixl  ™«*  vel  aunuia 
unum  pceuiteat.  Perteden»  aliqais  caticem  super 
aJlaie  quando  auferunlnr  Itnieamina,  vii  diebaa 
pnniieat.  Si  cecideril  ^  in  straacB,  vii  diea  poeni- 
teai.  •  VooMBs  sacrificiam  grxvatas  satnriiaie  ven- 
tris,  xl  diebus;  si  in  '  ignem  pr8jeceri|«  xx  diebua 
pomiieal.  Diacoans  obliviscena  oMaiioBem  eflerine 
siBe  tintoamine,  donec  offeranlor,  siroililer  pttai- 
leat.  Qai  aceeperit  aacrificium  pesl  eibum «  vel  ali- 
quam  parvitsimam  refectionem ,  nisi  pro  vIbUco  : 
pueri,  Ires;  la^iores,  vii;  clerici  xx  dies  pcNii- 
teant. 


Ouotauot  aulem  oeracla  i«  annoriim  «tatp   M.  iivnl  u      {Ev^ycManui  papa^  cap.  41).  Si  IB  fanna  vd  IB 
guo^uot  auiem  peracia  xx  annorum  *tate,  et  uxo-  B  aliquo  sicco  cibo,  sive  «  «dle,  vel  in  laete,  bestiolaa 

inimmide  inveniunturY  qaod  circa  corpora  eorura 
est,  projiciatur.  ^  Qui  negligentiam  erga  sacrifician 


res  habenles,  hoc  peccaio  prolapsi  sunt,  xxv  annis  r"r"-!^     •  T^-     •       ™r   tLT  ' 

pttBiUidinem  gerentes,  in  eommunrone  recipiantur  ITn^l  v-  '"",^"1™^.'-  ^"^  .?''^  «^^'*  ^. 

oralionum.  In  qua  quinqnennio  perduranies,  tum  ^''-  "'•«"^«^'"'-  '  «>•"  nPi.Iiir«nham  «r«  i^nfir. 

demum  oblationis  sacramenta  percipiant.  Quod   si 
qui  uxores  habentes  et  transcendenies  l  annis  ila 


defiquerint ,  ad  exitum  ritas  communionis  gratiam 
coDseqoantur. 

De  ebrietate  et  fornicatione. 

Inebriatur  quis  a  vino,  sive  cervisia,  contra  interdi- 
cturo  Salvaioris  et  apostoiorum  ejus.  Quod  si  voium 
babuerit  saoctitatis,  xl  diebus  in  pane  et  aqua  cul- 
pam  diluat;  laicus  vero  vii  diebus  pcMuteat.  Epi- 
9C0ptis  faciens  fornicationem,  degradetur,  et  xii  an- 
nis  poeniteat.  Presbyter  aut  diacoiius,  rornicaiionem 
faciens  naiuralem. «  Praelato  ante  monachi  votum 
Ires  aunos  poeniteal,  veniam  omni  hora  roget :  su- 
perpositionem  in  unaquaque  hebdomada  fisiciat, 
exceptis  QBinqaagesimae  diebus. 

De  iBtiiBfM  caum. 

Sl  qnts  easu  negKgens  sacrificium  perdit,  relin- 
qoens  foris,  et  ab  aitquo  devoratur,  xl  diebus  pas 
Bileat,  shi  (/d  est,  si  non  casu)  vero,  annum  unum 
poeniieat.  Si  communicaverit  ignorans  excommuni- 
catus,  diebus  xl  pceniteat.  Si  quis  sponte  commu- 
nicaverit  exeommunicato,  verbo,  vel  relatione,  vel 
cibo,  vel  potUy  xl  dies  in  pane  et  aqua  et  sale  poeni- 
leai.  Si  sacriflcium  terratenua  cadit  ^  negligendo, 
Simerpositfo  fiat,  Si  ceciderit  sacriflcium  de  manu 
ofiferentls  terraieinis,  ei  non  inyenitnr  allquid,  om- 
ne  quodcunque  Inventum  fuerit,  in  loco  in  qno  ce- 
dderit  comburetur,  et  cinis  sub  altario  reooudatur, 
et  sacerdos  dimidium  annum  poeniteat. 

Pro  bonis  rebus  offerre  debemus,  pro  malis  ne- 
quaquam.  Presbyteri  pro  suis  episcopis  non  prohi- 


fecerit,  ul  sit  a  vermibos  coiisuinpUiiB,  el  ad  nihi- 
lum  devenial,  iii  quadraaesimas  peeniieBl.  Si  iaie- 
gnim  invenerit,  et  in  eo  rtier:t  vermia,  coinburBlBr, 
el  sic  cinis  ejus  sub  altari  abscondatar ;  ei  Begii- 
gens  XL  dies  pomiteai.  £l  si  invenlun  Svimi^  ul  ao- 
pra,  nrauctetor :  s»  osqiie  ad  aliare  tanlttm  fueril 
lapsum,  superponatur.  Si  de  calice  aliiiuid  sUU»* 
verit  per  iiegligeBliam  in  terram,  lingoa  iambalur, 
tabula  radator,  igne  combaratiir ;  et  l  diebas  poeni- 
leat.  Si  snper  altare  stillaverit  ralix,  sorbeal  Biini- 
sler,  et  Knteamen  food  teligit  stilla  abliialfnr  tribas 
vicibus,  el  tribus  diebus  poeniteal.  Si  tiioiwveril 
sacerJos  stfpcr  orationem  DoiiHnicam,  qaae  didtar 
periciriose  una  vice,  vel  Psaimts,  l  psaimoB;  MeoBdB 
vice,  r.  pla(ps  [poeuiteat]. 

Item  de  komicidio. 

Sl  quis  iii  expedilione  publica  occidit  bominen 
sine  causa,  jejuuet  hebdomadas  xxi.  Si  autem  for- 
siian  se  defendendo,  aiit  parentes  suos,  aut  farai- 
liam  suam,  occidii  aiiquetUy  ille  non  eril  reus.  Si 
volueril  jejunare,  io  illius  potestate  esi,  quia  ce- 
actus  boc  Uscii.  Si  hon.icidium  iu  pace  fecerit,  el  non 
fuerit  turba,  per  ^teslateiu,  aut  inimiciUx  causa, 
ut  res  ejus  capiat,  jejunet  hebdomadas  xxvui,  ei  res 
^UB  quem  occidit,  reddat  uxori  vel  fiUis  ^us. 

De  pcmteniibui  a:§n$. 

Sl  qois  ad  pocniientiam  venit,  el  aegrituda  evene- 
rit,  et  non  potuerit  adini}  lere  quod  illi  niandBtum 
est  a  sacerdote,  suscipiatur  ad  sanctam  commanio- 
nem.  Et,  si  voluerit  euin  Dominns  salvare,  jcjiinet 
postea.  Si  quis  norr  poenitet ,  et  forsitan  ceciderit 
m  aegriiudinem,   et  quaesierit  communteare,    non 


bentur  offerre.  Qni  pm^bet  ducatum  barbaris.  iii  '°  «gniuuinem,  et  quaesiem  communteare,  non 
annos  poeniteat.  Qui  monasteria  exspoliant,  falso  di-  P^oh»*^^ ^4;,;  ff ^  ^»^^  ^'  ^ct^ta  commmiionem,  el 
cenies*se  captlvos  redimere,  iii  atlnos  P«nitean  ,  i.  I"*"^*.V^j"' "*'  «'  f}^^"^^  tmsencordi»  Dei,  ec 
ctoronia  qua?  abslraxerunt  pauperibus  donent.  Qu  ■*  ^?^"'.  ^* 'P*^  *?"'***"'^'  P^*^* 

VtkTnt^m  •inim^i;n»>  z,»^.......  .!.»..%.». :.  ^..^  j..  Jl.  Slt.  Ct  SlC  DOBUlteat. 


camem  animalium  (^uoruin  mortem  nescit  manducat,  ^ 
tertiara  partem  anm  poenileai.  Priorum  statuta  Pa- 
trum  promamus.  Pueri  solum  sermocinantes,  et 
trans^edientes  inslitaui  seBiomm,  tribus  superpo- 
aitiooibiis  emeBdeBlur.  Oscahim  nmpiiciter  facien- 
tes,  VII  superpoailioBibus.  Gum  iaqaiaaraenlo  aa* 


omnia  confessos 
poBuiteat. 

De  excammunicatii  monm$, 

^  Si  quis  excommuBicaius  fiierit  mortuus,  <{ai  jam 
Sit  confessus,  et  non  occurrit,  sed  occnpavit  eam 
mors,  sive  in  via,  sive  in  domo;  si  est  aliqais  ex 
parentibus  ejus,  pro  eo  aliquid  offerat  ad  saneiuiii 


>  Prmlato  an$a  monachi  votum :  deerant  illa  verba 
In  codice  Stewariii.  Basn« 

i>  Sic  Gregorius  in  Judiciissuis  :  c  Si  qiiSs  Eucha- 
ristiaro,  id  esl,  sacrificium,  causa  negligentiae  per*- 
diderit,  unum  annum  vel  tres  quadragesiinas  poeiii- 
teat;  quod  si  in  terram  causa  iiegligeaii;»  cecMlerit, 
%  psalmos  canlet. »  lo. 

'^  JMale  oraBino*  non  enim  legendumquasi  50  anni 
poDuiUMitiae  assignarenUir,  nec  iitiera  l  nuiiierum 
denotat ;  legeadura  Clirt«ma^ :  debet  aatem  hic  ia- 
telligi  paHa  coqmiaya.  Ib». 


^  Vel  st  eeciderit  iacrificinm  intra  memmn,  Sie 
eodex  Menardi ;  melius  tamen  in  itramen.  In  Poe- 
Diientiali  ms.  bibliolbecae  Col!>ertin;e  n.  4548  l«^gi- 

tur de  mnnu  sacrificium  ceciderit  in  stramen  ^ 

VII  diebus  poRniieat  a  tfuo  eecideril,  Id. 

«  Al.,  itttnans.  1d. 

'  H:ec  otnittuntur  in  aliis  codicibits.  lo. 

*  Eadem  fere  habet  Gie|or.  Ili  iii  Jodiciis,  cap». 
28,  qii»  vide  Goncik  unb.  \1,  nag.  1483.  Multa  ib- 
inen  htc  circa  eochariaiiara  ooservare  JBlMaiur  % 
Gregorio  Qmisaa.,!». 


m 


ANONTMl  L1BER  PCENITENTIALIS. 


726 


altare,  aut  ad  rederoptinnem  capiiTartiiti,  ant  ad  A  nt,  nemo  maDducct.  Et  qui  manducaverit,  jejunet 

'^        '  -  bel>domadis  IV,  Sa  gsdlio^  in  puieo  mortua  fuerit , 

putcus  evacuetur.  bi  sciens  ex  eo  biberil,  jcjunet 
nebdomadam  i.  Si  muset  gallina,  aut  alitruid  ceci- 
derit  rn  vinum  ,  de  boc  nuUus  hibat.  Si  tn  oleuffiy 
aut  met  ceciderft ,  oleura  expendatnr  in  htcemam  , 
in  medicinnm,  vel  in  aliam  necessitsttem.  Si  piscfs 


eoauBeiiiorali#ii«m  a»uiia  eiufiL 

t>e  iHC0iti$, 

81  quis  accepit  filiam  uxoris  suse,  bunc  non  po- 
tcslis  jndicare,  nisi  prius  scparentur.  Poslqnam  se- 
pnrati  fucrint,  unicuiqne  eorura  imponat  bebdoma- 


das  xiT,  et  iterum  nun(^uam  se  jungant.  Si  autem     mortuus  fberit  in  piscina,  non  manrfucelur.  Ex  qui 
voluerint  nubere  sive  vir,  sive  muher,  polestaten|i    .  manducaterit,  jejunet  hebdomadas  ir.  Si  porcns  vd 


habeat.  sed  non  tll:i  quse  dimisit.  Si  quis  acceperit 
cognatam,  anc  noveream,  aui  avuncull  viduam  :  et 
bi  qui  uxorem  patris  sui,  vel  sororem  uxoris  suae, 
firande  judiclum  est ;  canonice  damnetur.  Propter 
fornicationem  antein  mulii  nesciunt  numerum  mu- 
lierum  cum  quibus  loi^nicaii  sunt,  illi  jejunent  heb- 
domadas  l. 

De  idolothytis. 

Si  qfiht  dum  infans  est ,  per  ignorantiam  gust^' 


gailina  manducaverit  d^  corpore  bomints ,  non 
nianducetnr,  neque  servetnr  afdsemen  ,  sed  ocefda- 
tur  et  canibtis  tradatur.  Si  Inpus  laceraverit  animai, 
e(  mortuum  fnerit ,  nemo  manducet ;  et  si  rixerit 
postea,  Cnm  bomo  occiderit ,  mandncetHf. 

De  pollutis  animalibm* 

Sive  eiim  capra,  sive  cum  peoore,  ant  cnm  alio 
aninaii  si  peccav«rii  hoaui»  nemo  mandueel  carnes 
iljus,  ne^  eocns  ^pia,  ted  occidatar  ei  eanibns 


aut  mortieinum,  dabitur  illi  venia,  quoniam  nesctens 
lioc  fecit)  tamen  jejuoet  bebdomadia  iii. 

De  fnrto  per  necesmietem. 

Si  qnts  per  necessltatem  furaverlt  cibaria ,  vd 
vestem,  sive  qnadrupedem  per  famem,  aut  per  nu- 
ditatem,  venia  illi  datnr.  Jejunet  bebdomadis  iv.  Si 
reddiderit,  non  cogatis  jejunare.  Si  quis  caballum  , 
aut  bovem,  ant  jnmenium,  vei  vaccam  furaverit, 
sive  cibaria,  vel  quse  totam  familiam  nutriunt,  j^u- 
net  ut  supra. 

De  adulierio, 

Si  nnulier  deceperit  matris  snae  maritum,  illa  nOB 
potest  Judicari,  doQCC  reiinquai  eum.  Gum  aeparati 
fuerint,  jejunet  bebdomadis  xiv.  Si  quis  iegiiimam 
babeiift  uxorem ,  dimiserit  eam  ,  et  aiiam  duxerit, 
illa  quam  duxit  non  est  illius.  Non  manducet,  neque 


egit,  potestalem  babet. 

De  reconciHotione  pmitentium  tertia  [et]  quinta  feria 

ante  Pascha. 

In  primis  dicit  psalmum  cum  anliphona  :  Cor 
mundum  crea  in  me,  Deus^  et  spiritum  rectum  innova 
in  ffiscerilms  meis. 

Oratio. 

Deus  bumani  generis  benignissime  conditor,  et 
misericordissime  reformator,  qui  in  reconciiiaiione 
lapsorum  etiam  misericordia  tua  primus  indigeo  , 
Stervire  cfTcctibus  gratix  tux*per  mmisterium  sacer- 
dotale  voluisti,  ut  cessante  meriio  supplicis,  mira- 
bilior  fieret  clementia  Redeti^ktoris. 

Alia. 

OmnfpoleBS  sempitefne  De«9,  cenfitentf  tibi  fsh 
ranio  tuo  prd  tua  pietate  pCccafa  relaxa ,  ut  non  ei 


bibat,  neque  omnin^  in  sermone  ait  cnm  illa,  miia  C  plus  noceal  conscieniia^  reaius  ad  poenam  qnam  iti- 

jDale   aiecepii  :  neqoe  eum  parentibns  illios.  Ips^     dnlgentia  tuft  pietatls  prosii  ad  veniam. 

lamea,  si  consenserint,  sint  etcommunicati.  Si  mu- 

Ker  aoaserit  alterias  muiieris  maritum ,  sit  excom- 

naiiieata  a  Cbrieilanie.  Si  qois  Cbristianus  ChristiaK^ 

Mnn  viderii  anibniatitem,  vel  oberrantem  parentem 

auom,  eoviqoe  vendiilerU ,  ille  non  es(  dignus  inter 

CftriatlaDes  fdfniem  habere,  donec  redimat  eum.  Si 

Micra  non  petoerit  invenire  locnm  obi  stt,  pretium 

quod  acceBti  det  pro  illo,  et  alinm  redimat  de  ser- 

Titttie,  et  )^ami  iMMomadis  xxvtii. 

De  pmhentia  trigamorum. 

Si  cojuslibel  bominis  mottoa  faerft  oomp,  biAiet 
poi^^statem  accipere  alteram,  similiter  et  mulier.  Si 
teriinm  acfeperit,  jcjmiet    hebdomadas  tres.   Si 
quartum  aoi  quiatuQi  ac^eperit»  bebdomaiks  ixi. 
De  eo  qui  seipsum  laniaverit. 

Si  (|nis  comas  Suas  incidity  aui  fa^iem  SHam  la« 


Jtem  atiorum, 

OmoipoteQa  aenfiieme  Oeos^  ^i  peccatoroaa 
indulgentiam  in  confessione  celen  posnisti,  soccor* 
re  lap&i» ,  miserere  cooresaia ,  oi  ^uos  deiictorom 
catena  constringil  magnitudo  .tuae  pietatis  absolvat. 

09ati9  super  infirmo. 

I^eoa,  qoi  faaaola  toer  Execbi»  ter  qultooi  aoooa 
tfd  vitam  denaaii^  ila  ei  bone  famoloefi  tmm  a  lecte 
HgriOidiaiiB  ertpiaa  ad  saltteok  Per  ikHNimmi, 

QDALITEft    ILLB  ANNUS   OBSERVANDUS  ffrT  (^t  IX  PAnt 
ET   AQUA  ALKOI   lilPeKIVUB   HT    •«talTEHTlA    lEJO- 

NAJMS* 

£#  FmXtinMi  Rman$. 

Pcenitentia  nnins  anni  qni  in  pane  et  aqua  jdo- 
nandus  cst ,  ialis  csse  debet :  in  unaqiraque  bebdo- 


niaverii  cum  glajio,  aui  ungiAs,  ppsi  joieftem  pa«  D  mada  tres  dies,  id  est,  secundam  ferram,  qunrrtam 

ren:uni«  jejnnei  hebUomadaa  uu  «I»  poeit|oaai  jc^     "*  «— »—  :«  -« • :«;„««#  i?»  .-^«  J:«.    m 

l^verity  sic  communicet. 

{De  venefim.  ] 

Herbaritis  vir ,  aot  mulier,  interfectores  Infantinm, 
i»  extreinom  vitie  cum  venerit,  si  qugesieril  poeni- 
leAtiam  etnwitfeto  ac  floio  la(rrym:trum ,  si  ccssa- 
^terilf  amcipifeeimi ;  jejnnet  hebdomadis  l. 

De  suffocalis, 

Si  <iaiiis,  aol  voipea^  sive  accipiter,  tHqoid  nMyrti- 
iicaverint :  sive  de  fusle ,  sive  de  lapide ,  sive  de 
aagiila,  qu£  ferrum  uoo  babet ,  nwrioom  foerit, 
oaec  ouinia  suffocaia  aotit ,  iioii  manducentor.  £i 
qui  mauUucaverit  jejunet  hebdomadis  vir. 

De  laceratis, 

Si  qais  sagitta  p(>rcussil  cervum,  sive  alind  ani- 
Hiaf,  el  f  o  l  diem  terlium  invenluin  fueril,  et  forsi- 
taa  ex  eo  lupus ,  ursus  ,  canis,  aui  vuipes  gusiave- 


et  sextam  in  pane  et  aqna  jefjnnet.  Et  tres  dies  ,  id 
est,  tertiara  ferialii,  quintam  et  sabbatum  a  vino , 
medone,  mdlita,  cervisia,  a  came,  et  sagimine,  et 
caseo,  ei  ovis,  et  abdomine,  etpingnibu^  piscibus  se 
absiineat.  Manducet  auiem  mmolos  pisciculos ,  si 
babere  potest ;  sin  auiem  ,  unius  ge..eris  piscera, 
leguinina  ,  ei  olera,  el  pQoia  comedat,  et  cervisiam 
l>iliat.  £t  ih  Dominicis  diebua,  et  in  Natali  Domini , 
ttlos  IV  dies ;  el  in  Epipbania  Domiiii,  i  diem ;  et  io 
Pascba  usque  in  octavom  diem ;  et  iii  Ascensione 
Domini  et  Peniecoste  iv  dies,  ei  in  missa  S.  Joannis 
Bupiistae,  ei  sancue  Mari^  ,  ei  duodecim  aposloio- 
rum,  et  Micbaeiis  ,  ei  S.  Bemigii  *  el  omnium  san- 
clorum,  et  S.  Martini,  el  in  fesiivitate  illius  sancti 

3ui  in  episcopaiu  celebris  habelur  :  in  bis  supra- 
icl  s  (iiebus  faciat  chnrilateui  cum  eseteris  Chri- 
stianis.id  esl,  eodem  cibo  et  polu  utatur  quo  et  iiii.. 
SeJ  tamen  ebriciatem  ei  veatris  dislenaionem  sem- 
per  in  omnibus  caveat. 


717 


APPENDIX  AD  HALlTGARIUif. 


7M 


Ex  eodem  Pcmtentiali. 
Iste  annos  secundus  est  ab  ilio  q«i  in  pane  et 
aaua  observandus  est  :  posi  iJlum,  jejunandus.  Qui 
euam  dandus  esl  his  qui  viros  eccJesiaslicos  sponte 
occidunt,  et  in  consuetudine  habent  Sodomiticum 
scelus,  et  peccatum  contra  naturam,  et  in  ecciesiis 
homicidia  sponte  committunt ,  et  qui  alia  hujusmodi 

gerpelravennl.  Poenilentia  illius  anni  talis  esse  de- 
etr«t  duos  dies,  id  est,  secundam  et  quaitam 
feriam ;  vi  unaquaque  hebdomada  jejunet  usque  ad 
vesperam ;  et  tunc  reficiat  se  sicco  cibo  ,  id  esl , 
pane  et  leguminibus  siccis,  sed  «  coctis.  aut  poinis, 
aut  oleribus  crudis.  Unum  eligat  ex  his  iribus,  et 
ulatur,  et  cervisiam  bibai ,  sed  sobrie.  Ei  sexlam 
feriam  in  pane  et  aqua  observet ;  et  iii  quadrage- 
simas  jejunei ,  unam  ante  Naialem  Domini,  secun- 
dam  anie  Pascha  ,  terliam  post  Pentecosten.  Et  in 


A  pHs  mala  se  snspicari  pemiserit,  et  popnlQS  ab  epl- 
scopo  juramento,  seu  nanno  Christianiutis  constri- 
ctus  infamiam  ejus  patereceril,  et  certi  accusatores 
criminis  ejus  defuerint,  admoneatur  primo  seorsim 
ab  episcopo,  deinde  sub  duobus  vel  tribus  testibus, 
si  non  emendaverit,  iu  conventu  presbyterorum  epi- 
scopus  eum  publica  iocrepaiiooe  admoneat.  Si  vero 
neque  sic  se  correxit,  ab  oOicio  snspcndatur,  usque 
ad  dignam  satisfactionem,  nc  populus  fidelium  in  eo 
scandalum  patiatur.  Si  autem  accusatores  legitiini 
fuerint,  qui  ejus  crimina  mahifestis  indiciis  probare 
contenderint,  et  ipse  negaveril,  lunc  ipse  cum  sociis 
suis  ejusdem  ordinis  vi,  si  valet,  a  crimine  se  expor- 
get.  Diaconus  vero,  si  codero  crimine  accusains  fue- 
rit,  semetipsum  cuni  tribus  examinet. 

Diversitas  culparum  diversitatein  facit  poeDiten- 
tiarum.  Nam  et  corporum  medici  diversa  medica- 


Quiii  aiifc  *rao*-ii<i  ,  .v.«- ...|^— j, -  menta  componunt :  ut,  aliter  vulnera,  aliier  inor- 

his  tribusquadragesimisjejunelduosdies  adnonam  ^^^^^  ^^^^^  tumores,  aliier  nutredines,  aliler  cali- 
in  hebdoiuade,  et  de  sicco  cibo  comedat,  ut  supra  .^^  ^^^^^  confractiopes,  afiter  combustiones  cu- 
notalum  est.  Et  sextara  feriam  jejunet  m  pane  ei  u  j^^^  j^^^  ^^  gpiritales  medici  diversis  curalionum 
aqua.  In  festivis  autem  diebus  in  supenori  <»pue     gg„eribus  animarum  vulnera  curare  debenU  Sed 


cnuuieratis  utatur  cibo  et  potu  quo  et  caeieri  Chri- 
stiani.  Sed  tomen  ebrietatem  et  ventris  distensionem 
semper  in  omnibus  caveat. 
Quid  illis  agendum  qui  siatutum  jejunium  implere 

nequeunt. 

Qui  potest  jejunare  et  implere  quod  in  Pocniten- 
tiali  scriptum  est,  bonum  est  ei  Deo  gralias  refe- 
rai.  Qui  autem  non  potest,  per  misericordiam  Dei 
consilium  damus  tale  :  ut  nec  sibi  nec  alicui  necesse 
sit  vel  perire,  vei  desperare.  Pro  uno  die  quem  je- 
junare  debet  in  pane  et  aqua,  l  psalraos  canlet  flexis 
genibus,  si  polest  fleri,  in  ecclesia,  vel  in  alio  loco 
convenienli,  et  unum  pauperem  pascat.  Vel  si  lan- 
diu  flexis  genibus  stare  non  poiesl,  lxx  psalmos 
erectus  cantet,  et  pauperem  pascat.  Vel  ceniies  ^e- 
nibus  flexis,  centies  veiiiam  petat.  Vel  tres  denanos 


quia  hsec  pauconim  est  ad  purum  cuncta  cogno- 
scere,  et  curare,  et  mederi,  atque  ad  iolegrum  sa- 
lutis  statura  revocare,  ideo  solerter  admonemus  do- 
ctum  quemque  sacerdotem  Christi,  ut  non  ex  suo 
sensu,  sed  secundum  canonum  staluta,  et  tradilio- 
nes  Patrum,  uiiiversa  disponat,  et  coutradictioncm 
utriusque  sexus,  aetatem,  personas,  paupHertatem , 
causam,  statuni  cujusque  poeniteniiam  agentis,Vpsum- 
que  cor  poenitentis  inspiciat;  et  secundum  haec,  nt 
visum  sibi  fuerit,  ut  sapiens  medicus»  siugula  qusqoe 
dyudicet. 

EX  DICTIS  BEATI  BtEROIftin  PRESBTTERff. 

Cur  canoiiet  singulit  criminibus  modum  non  prm-' 

scribant. 


Mensuram  autem  temporis  in  agenda  pomitentia 
in  deemosynam  iribuat,  vertres  pauperes  pascat.  „  non  satis  aperie.  prKligunt  canoues  pro  umqnoqM 
Qui  autem  unum  diem  in  pane  et  aqua  jejunandum  C  cnmme,  ul  de  «uguUs  dicant  (|aahier  uDumiaod- 
aliquo  prsedictorum  qninque  modorum  redemerit,  eo      '■"«  emendandum  sit.  sed  mans  m  ariMln»  «acer- 


3ue  emendandiim  sit,  sed  magis  in  arbitri»  saoer 
otis  intelligentis  relinquendum  statuunt :  qoia  apiid 
Deum  non  tam  valet  mensura  temporis  quam  ftoto- 
ris,  nec  abstinentia  tantum  ciborum  quam  mortifH 
catio  vilioruin.  Propter  quod  tempora.  pceniientiae, 
flde  et  conversatione  poenitentium  abbrevianda  pr»- 
cipiunt;  et  negligentia,  protehmda  existiinant.  Ta- 
men  pro  quibusdam  culpis  modi  poenitentiae  sont 
impositi,  juxta  qnoscaeterae  perpendendae  sunt  culps, 
cum  sit  facite  per  eosdem  modos  vindictam  et  ceusa- 
ram  cauonum  «stimare. 


die,  excepto  vino,  came,  et  sagimine,  sumat  quod 
pljcet. 

De  remedio  unius  hebdomadce,  ex  eodem  Pcmten  • 

liali. 
Pro  una  hebdomada,  quam  in  pane  et  aqua  jeju* 
nare  debet,  ccc  psalmos  genibus  ilexis  decantet.  \ei, 
sine  genuum  flexione  iii  Psalteria  intente  cantet.  Et, 
postquam  psallerit,  excepto  viuo,  carne  et  sagimine, 
sumal  quod  velit. 

Rgmedium  vfdu$  men$i$, 
Primo  uno  mense,  quem  in  pane  et  aqna  jejunare 
debet,  psalmos  mille  ducentos  genibus  flexis,  vel 
sine  genuum  flexione  mille,  dclxxx  psabnos  decan- 

tet.  Et  omni  die,  si  velit,  ^^^^^  .^};^^  Jj^^l''^^:     licam  reguiam  agnovi  a  quiDusuam  iiiiciia  usut». 
refic ialur  ad  sextam,  nisi  quartam  fenam  et  sextam       ^^^^  ^«^^.^j.  »  ^^^^.^  ^^^^^^^^  ^^^^^.^^^  ^^^^ 

haB  jejunet  ad  nonam.  E\^f  cariie,  el  m  et  poenitentia  scilicet,  qu»  a  fldelibus  posin- 

vino  totum  mensem  se  abslineat.  AUum  autera  ci-  v  , ^j^^  .:««.,i^,..^  ^J,.2^^  «w^^.t^pnm  iifrM>iiic 

bura  post  decantationera  psalmorura  sumat.  Isto  or- 
dlne  totus  iile  annus  redimendus  est. 


V»»- 


SANCTUS  LEO  PAPA  OMNIBDS  EPI8G0PIS,  CAP.  XI. 

De  confessione  pcemtentium  non  pubticanda. 

IDam  praesumptionem  quam  nuper  contra  aposto- 
licam  regulam  agnovi  a  quibusdain  ilticiia  asurpan 


De  atia  redemplione^  ex  eodem  Pcenitentiali. 
Qui  vero  psalmos  non  novit,  et  jejunare  non  po- 
test,  pro  uno  aniio,  quem  iu  pane  et  aqua  jejunare 
debel,  det  in  eleemosynam  pauperibus  xxn  solidos. 
Et  omnes  sextas  ferias  in  pane  et  aqua  jejunet.  Et 
in  tribus  qnadragesimis  iiiius  anni,  quautitatein, 
quod  sibi  praeparatur  in  cibo,  vel  in  polu,  illud  ajsli- 
met  quanti  pretii  esse  possit,  et  medietatem  iliius 
pretii  distribuat  in  eleemosynam  pauperibus,  et  as- 
sidue  oret  Deum. 

DE  PRESBYTERIS  [QUORU»]  PRAVA  EXEMPLA. 

Ex  concHio  magno  sub  Ludovico  rege. 
Si  qui  presbyler  vitae  suae  negligens  pravis  exem- 

ft  Non  in  ms.  deest. 


iatur,  ne  de  singulorum  genere  peccatorum  libeUis 
scripta  profcssio  publiceiur  conscieniiarum,  sufficiat 
soiis  sacerdotibus  indicari  confessione  secreu. 
Quamvis  enim  pleiiiludo  fldei  videatur  esse  lauJa- 
bilis,  quae  propter  Dei  limorem  apud  bomines  em- 
bescere  non  verealur,  tamen,  quia  non  omuium  bi»- 
jusniodi  sunl  peccala,  ut  ea  qui  poenitentiani  po- 
scunt  non  timeaiit  publicare,  amoveatur  improlM- 
biiis  coiisuetiido,  ne  mulii  a  poenitentiae  remetliis 
arceanlur,  diim  ant  erubcscuni,  aut  metuunt  iniroi- 
cis  suis  facta  sua  reserari ,  quibus  possnnt  legum 
constilntione  percelli.  Suflicit  enim  illa  confessio  qoae 
primum  Domino  offertur,  tunc  etiam  sacerdoti,  qui 
pro  delictis  poenileutium  deprecator  accedit.*  Tuue 
enim  plures  ad  poenitentiain  poterunt  provocan» 
si  popuii  auribus  non  publicelur  conscientia  coofi- 
tentis. 


7«9 


JEREMIAS  SENONENSIS  ARCHIEPISGOPUS.  —  NOTITIA  HISTORlGA. 


730 


EY  DCCRETIS  BVARISTI  PAPiE,  CAP.  T. 


Ut  presbyleri  de  occultis  j^eccatis  jussione  epi- 
scopi  poeniienles  reconcilient ;  el,  sicut  suprascri- 
psimas»  iufirmautes  absolvant  et  couimunicent. 

EX  DICTIS  SANCTI  ADGnSTINi. 

Ut  canonieum  remedium  occulte  confessis  primitus 

indicetur. 

Si  qitis  incestum  occulte  commiserit,  et  sacerdoti 
confessionem  occulte  egeiit,  indicetur  ei  remedium 
canonicum  quod  suhire  debuisset  si  ejus  facinus  pu- 
blicalum  fuisset.  Yerum  quia  iatet  commissum,  de- 
tiif  ei  a  sacerdote  consilium,  ut  saluti  animre  suae 
pro  occulta  poenitentia  proficiat,  hoc  est,  ut  graviter 
se  ex  corde  deliquisse  confiteatur  :  per  jejunia,  et 
eleemosynas,  vigiliasque,  atque  sacras  orationes  cum 
lacijmis  se  purjgare  contendat,  et  sic  se  ad  spem 
veni»  pro  misericordia  pervenire  confidat. 

EX  DECRETIS  PII  PAPiE,  CAP.  X. 

Ne  pmmtentes  ante  consummationem  pcenitentia  com- 

municent. 

Poenitentes  non  debent  communlcare  ante  con- 
summationem  poBnitentiae.  Quod  pocnilenles  a  con- 
viviis,  et  ornamentis,  atque  alba  veste  abstinere  de- 
beant;  et,  discordes  ab  ecclesia  pellantur,  donec  ad 
pacem  redeant. 

BX  DECRETIS  LUCIl  PAPJE,  CAP.  V. 

Quod  sU  simoniacus  ,  quicunque  recoruiliationem  pro 
muneref  vel  dignis  negaverit^  vel  indignis  conceS" 
serit, 

Ut  nemo  presbyterornm  xenium  vel  quodcnnque 
emolumentum  temporale,  imo  detrimentum  spiritale, 
a  quocunque  publice  peccante  vel  incestuoso  acci- 
piat,  ut  episcopo  vel  ministris  ejus  peccatum  illius 
reticeat;  nec  pro  respectii  cujusque  personse,  aut 
Gonsanguinitatis,  vel  faniiliaritatis,  alienis  commu- 
nicans  peccacis,  hocepiscopoinnotescere  detrectet; 
nec  a  quoquam  poenitente  aiit  gratiam,  aut  favorem, 
aut  munus  suscipere  praesumat ,  aut  minus  digne 
poenitentem  ad  rcconcitialionem  adducat ,  ei  testi- 
nionium  reconciliationis  ferat :  vel  ,  quocunque  li- 
vore,  alium  queiiilibet  dignius  poenitentem  a  recon- 
ciliatione  removeat ,  quia  hoc  simoniacum,  et  Deo 
et  hominibus  conirarium  est. 


A  EX  DCCRETIS  ICLII   PAPiE. 

Ne  quis  pmnitentiam  morienli  neget. 

Si  quis  presbyter  poenitentiam  abnegaverit  mo- 
rieutibus,  reus  est  animanim,  quia  Dominus  dicit : 
quacunque  die  conversus  fuerit  peccator ,  vita  vivetf 
et  non  morietur,  Vera  enim  coiiversio  in  ultimo  tem- 
p«)re  esse  potest,  quia  Domiiius  non  solum  temporis, 
sed  cordis  iuspector  est. 

EX  CONCILIO  TOLETANO. 

Episcopi  in  prolegendis  [lopulis  nc  defeiidendis  im^ 
positam  sibicuram  non  ambigant.  Ideoque,  dum  con- 
spieiunt  potentcs  ac  judices  pauperum  oppressores 
existere,  prius  eos  sacerdotali  admonitlone  redar- 
guant ;  et,  si  contempserint  emendari  ,  eorum  inso- 
leniiam  regis  auribus  intiment,  ut  quos  sacerdotalis 
admonitio  nou  flectit  ad  justitiam ,  regalis  polestas 
ab  improbitate  coerceat. 

De  filiis  non  legitimis, 

"  Fiiii  vero  ex  hujuscemodi  vituperali  conjunctione 
ante  conjugium  minus  laudabiles  procreati  ad  eccle- 
siasticam  dignitatem  nullo  modo  promoveantur. 
Nec  de  tali  conjugio  generati  ecclesiasiicis  ordinibus 
applicentur,  nisi  rorte  eos  aut  maxima  Ecclesiai  uti- 
litas  et  necessitas  postulet ,  aut  evidens  meritorum 
prserogativa  commendet. 

EX  DECRETIS  HVGINI  PAPiE,  CAP.  IV. 

Si  motum  fuerit  altare,  denuo  consecretur  ecde- 
sia.  Si  parietes  mutaniur ,  et  non  altare,  saiibns 
tantum  exorcizetur. 

Qum  consuetudo  in  Ecclesia  sit  concedenda. 

Ex  lie^esto  S.  Gregorii ,  cap.  65.  Nos  quidem» 
juxta  senem  relationis  vestrse  ,  consuetudinem,  qua 
tamen  coutra  fidcm  catbolicam  nihil  usurpare  di- 
gnoscitiir,  immotam  esse  concedimus.  Hoc  etiam 
pro  aedificatione  omnium  Ecclesiarum  ,  et  pro  ulili- 
tate  totius  populi,  nobis  placuil  ut  non  solum  in  ci- 
^  vitatibus,  sed  etiam  in  omnibus  parochils ,  verbum 
faciendi  daremus  presbyteris  potestatem.  Ila  ut  s! 
presbyter  aliqua  infirmitate  per  seipsum  non  pote- 
rit  prsedicare  ,  sanctorum  Patrum  bomilioE;  adiaco- 
nibus  recitentur.  Si  enini  digni  sunt  diaconi  quos 
Cliri^tus  in  Evangelio  dignatus  est  legere,  quare 
indigni  judicentur  sanctorum  expositiones  pubiice 
recitare? 


ANNO  DOMINI   DGGGXXyiT. 


JEREMIAS 

SENONENSIS  ARCHIEPISGOPUS. 


NOTITIA  HISTORICA  IN  JEREMIAM. 

(Kx  GaUia  ChrisUana.) 


Referendarins  seu  cancellarius  erat  Jeremias  anno  J) 
13  imperil  Caroli  Magni ,  ex  Corlfeiensi  diplomate. 
Inde  monacbus  et  thesaurarius  Centulensis  S.  Ri- 
charii  monasterii,  timore  Normannorum  qui  in 
Pontivensi  pago  lunc  temporis  grassabantur,  reli- 
qnias  a  Carolo  Magno  Centulde  donatas  secum  aspor- 
tavit  et  Senonas  ad  monasterium  S.  Goluinboe  detu- 
lit,  cui  cum  C(*ntulensi  a  tempore  Guelfonis  abbalis 
inerat  societas.  Dum  ibi  uioraretur ,  Magno  anno  818 
deriincto,  homonobilis,  nec  solum  clausti  ali,  sed  etiaia 
s:eculari  nn)e'itus  pnidentia,  valde  eloquens  et  in 
omni  philosophia  studiosus ,  Jeremias  a  clero  et 
plehe  oniversa  electus  est  archiepiscopiis.  Ordinatus 
amem  in  cccl^^siam  S.  Stephani,  rranstulit  reliquias 
q'ias  de  saiicto  Richario  detulerat.  Cum  autem 
valde  familiaris  esset  regi,  oblinuit  ab  eo  ut  abbatia 


S.  Columbae ,  quam  antecessores  sui  nnper  perdid^ 
rant,  esset  sub  luitione  archiepiscopi  Senonensis» 
unrle  suspicamur  ab  Hariulfo  dictum  ejusdem  lcd 
abbatem,  de  qiio  ne  hilum  quidem  apud  Clarium, 
nisi  forte  reclor  fuerit  sub  Jacobo  abbate  canonico. 
A  Froloberto  S.  Petri  abhate  recjuisltus  cellam 
apud  Arvernos  iii  honorcm  S.  Petri  aedificavit  'an. 
circiter  82i,  in  proprio  ejusdem  ccenobii  fundo  quem 
Tbeodechildis  ejus  conditrix  et  Rasolus  Arvemorura 
comes  ad  stipendia  monachorum  ei  contulerant* 
Locus  Mauriaciis  dictus,  ab  Jeremia  Novicus,  pri« 
sctim  hactenus  vocabulum.rctinet.  Illic  monachi  re« 
giilares  ex  abhatia  S  Petri  iiistitnli  sub  custodla 
Frodoberti  ahb'«tis  ejnsqiie  successorum ,  qui  villas 
et  eccl(*sias  eidem  abhatiae  in  Aquitanise  pagis  Ar* 
vermco  .et  Lemovicensi  subjectas  admimstrareaL 


w 


JEREIIUS  SEN(NSENS1S  ARGyEPISGOPUS.  —  NOTITIA  HISTORIGA. 


TZH 


leremias  qiioqne  et  cum  eo  Frodobertus  abbas  pri-  A  pio  per  aucloritaUs  Doslrae  coAfirmationem  nnperad- 


Tilcgium  a  Ludovico  Augusto  impctrarunt  de  eadem 
cella  ommbnsqne  appenJiciis  S.  Petri.  Imperator 
idem  Jeremiae  ad  preces  archiepiscopl  Senonensis 
anctorilatem  coofirmavit  in  monasteria  dicccesis  xv 
Kaitendas  Junii  8di.  Eoiem  anno  coro  Donato  oo- 
mile  a  Lndovico  Angusto  Senonas  est  mtssns  domi^ 
niens»  ct  triemiio  post  cmik  Jona  Anrelianensi  Ro- 
roam  dclegatus  ad  Eugeniiun  II  papam,  ut  ad  eitm 
deferrent  collaUoues  ex  Ubris  SS.  Patrum  dc  cultu 
imaginum,  quas  in  convenlu  Parisiis  babito,  cui 
adruerant  an.  825 ,  ipsi  consarcinarant.  Exstant 
tom.  Tl  Boiiquetii,  p.  541  et  seq.  Gommonitorium 
Ludovici  Pii  ad  eos  ea  de  re,  et  epistola  quam  ip<«e 
scrfpsit  ad  Engeninm  H  memoralur  in  diplomate 
Lndovrci  et  Lotbarii  impemtorom  pro  monasterio 
Miciacensi  anno  825.  Privilegra  adhnc  obtinoit  a 
LadOTico  Pio  vii  Idus  Maii  et  x  Ralend.  Jimii,  im- 
perii  15  vel  14,  pro  ecclesia  Senonensi  et  monaste- 


didimus,  et  cumcaeleriscellisin  quibus  monachorum 
turlne  supernae  pietaU  famulantur  ,  id  est  c^Ua  San- 
eti  Petri,  cetla  S.  Joannis,  celia  S.  Eradii,  eeMa 
S.  Remigii,  et  ultra  Ligerim  in  pag»  ArveriHeo  cel- 
lam  iii  hoiiore  sancti  Petri  quain  idem  episcopus 
Xiiincare  ccp()it  in  loco  cujos  vocabutnm  est  Novia- 
ens.  Gellis  etiam  remfnamm  in  eadem  nr^  ransti- 
tutis,  id  cst  ceila  S.  Maximint,  et  cclla  S.  Hiiarii»  vel 
loca  qux  sunt  sanct»  'Markii  virginis  in  territono 
Wastineose  constituta  et  in  eoJem  pago  Ga<Uro 
Nantoni  cella  S.  Severini,  simililer  el  in  pago  Miii- 
duinense  loco  Miliduno  ecclesiae  beatse  Mari;£  semper 
virginis  et  beati  Slepbani  protomartyris,  cuui  celliSy 
vieis,  agris  et  aliis  quibuslibet  locis  ad  eamjeoi 
ecclesiam  aspicieutibits,  similiter  in  cxleris  pagis 
et  terrltoriis.lam  iiitra  Ligerim  qnam  uUra  Ligerim. 
lu  Aquitania  res  omnes  ad  meuioratani  episeopium 
perUiientes,  in  quibuscunque  regnis  aut  provincKis 


riis  ejusdem  adversus  ju<liciarias  potestales  ,  iiiter  n  vel  pagis  nostri  dilioni  imperii  nobis  a  Deo  collati 


qiKB  iUud  emiiiet  maxime  veneramke  autiqoitalis 
mooumentum  aulograplium  in  archivis  ecclesue 
Senonensis  asservatum,  quod  inter  ejusdem  ecclesiae 
insirumeifta  non  potuimus  edere,  quia  ipsius  copia 
nobi»  nondum  fuerat  facta,  factam  autem  postea  eo 
loci  inserimus,  in  gratiam  atudiosorum  et  cupido- 
rum  hujusmodi  tabularum,  et  ouod  in  aliis  scripto- 
ribiis  desideretur  qui  Ludovici  Pii  diplomaia  vulga- 
verunl. 

c  In  Bomtne  Domini  Del  et  Sahatoris  nostri  Jesu 


subjecUs  conjaceiites,  nt  pnemissum  est,  jobt^mns 
atque  statuimiis  ut  sub  inte^ra  immuoiiatis  defca- 
sione  per  bujus  nostrje  uuperialis  aucinritatis 
confirmalionem  ab  omni  strepttu  et  judiciaris 
potestatis  impulsione  adoo  libera  et  secura  esse 
decernimus  et  pracipimus  ut  nullus  judex  publicus, 
vel  quislibet  judiciaria;  potestatis  auctoriiate  sufful- 
tus,  in  ecclcsias  aut  loca,  vel  agros  sea  refiquas 
possessiones  quas  moderno  praesentive  tempore  in 
quibuslibet  pagis  vel  terrttoriis  intra  (filionem  im- 


Ghristi  L«dD?ic«s  divin perii  nostri  juste  et  iegaliler  praefata  tenet  eecle&ia 

noslrae  miinere  loca  Deo  dicata  Tenerabinter ....      vel  possidet,  vel  in  ea  quae  deinceps  ipsins  ecck- 
et  a  sagenkrium  tumiiltibus  ae^otiorum  iamiunia  et     sice  dominio  divina  pielas  augeri  voluerit  ad  causas 

quieta  reddere audieuilas,  vel  freda,  aut   tribula  exigenda,  aut 

qui  in  eisdem  locis  adunati  ob  servitutis  ejas mansiones ,  vel  paralas  faciendas ,  aut  &ejussoTes, 

degere  noscontur ,  eisque  ad  famulandum  supernse     aut  bomines  ipsius  ecclesiae  tam  ingenoos  quam  ser- 

pietatiopor aju^to  judice  et  retribuLorum  orn-     vos  super  ejusdem  terram  comiiianentes  sua  leme- 

nium  Domino  qui  redditurus  esl  singulls  secundum     ritate  distringendos,  nec  ullas  redhibiiiottes,  aut  iili' 
opera  sua  et  bona  teinporalia  conservari  et  multi-.p  citas  occasiones   requirendas,  nec  teioneos,   nec 
plicari  et  repositam  nobis  corbnam..^..  pricmia  re-  ^  bamios, 
pendi  ftdeliter  induhitanti  mente  confidimus.  Igitur 


novent  omnium  fldelium  nostrorum  tam  prsesenliuOi 

3[uam  futurorum  benivolenlia,  quia  vir  veiierabiiis 
ereraias  sanctse  ecclesi»  urbis  Senonioe  archiepi- 
scopus,  qaae  est  conslructa  in  honore  beatx  et  elo- 
riosaB  semper  virginis  Mariae  genitricis  Dei  et  Do- 
mini  nostri  Jesu  Gbristi,  neciion  et  beati  Slephaui 
protomartyris  et  beali  Joannis  Baptistae,  obtulit 
oblBlibu  neatris  mclontatem  immanitatis  nostrae 
quam  anle  paucos  annos  tempore  antecessoris 
Spsius  Magni  arcbiepiscopi  eidem  ecclesix  lui- 
tionis  causa  praecepiuius  fleri,  necnon  eliam  iinmu- 
nitatem  domni  et  genitoris  nostri  Garoli  piissimi 
Augasti  atque  praedecessorum  noBtrorom  reirum  vi- 
delicet  Francorum,  in  quibuscontinebatur  inserlum, 
quia  eaindem  sanciam  ecclesiam  a  ioDffinqats  et  an- 
tlquis  temporibus  sub  defensionis  tuieu  cum  omui- 

bus  rebus  ad  se  pertinentibus,  c»m  monaateriis  el      ^      ^ 

cellis  lam  viroruin  qinm]  fenTfnarnm,  cunrque  agris  D^mentiam  exorare ;' cu/us  temeratorem  si    repertos 
et  villis  et  reliquis  possessionibiis,  cum  familtis  oa^      Aierit  eontra  hanc  a  nobis  constitutionem  obamorem 


nec  rolalicos,  sive  portaticos,  aut  ripaiicos 
tollcndos  nostris  nec  futuiis  temporibus  iugredi  au- 
deat,  nec  ea  qiia.  supra  meninrala  sant  penitus 
exigere  pncsumat :  sed  omma  quidquid  depiaulictz 
rebus  eccLesidc  jubsisti  exigere  poterat  ad  miegruin 
Cidem  concedimus  scilicet  matri  ecclesix  ui  perpe- 
tuo  tempore  ad  peragendfam  Dei  servitium  ipsi  an- 
gnieiilum  et  supplementum  fiat,  et  liceai  memoralo 
pra3suli  suisque  successoribus  res  prxdiclo'  ecclesiae 
cmn  snpra  memoratis  monastorils  vel  eeRis  sibt  sob- 
jectis ,  et  rebus  omnibus  vel  homiiiihus  ad  se  aspi- 
cienlibus  vel  perlinentibussub  tuitionis  atque  iamm- 
nitatis  nostne  plenissiina  defensione,  remota  totias 
Ju^iarix  potestatis  inquietadine,quieio  ordine  pos* 
siJere  et  msit9  tideliler  parere  impcrio,  atqae  pro 
incolumilale  nostra  conjugis  ac  prolis  seu  etiam  lo- 
tias  impefii  riostri  et  ejus  clemeniissima  misera- 
Uone  per  iin  i  ensam  annorum  seriem  cooserrandi 
una  cum  clero  ctpmrioaibi  subjecto  diviaam  (ie- 


nibus  vel  ingenuis  hominibus  super  terram  ejusdem 
episcopii  commaneniibu^  cmisistere  fccissent,  sed 
pTO  rel  lirmitale  postulavit  serenitatem  noslram  me- 
moratus  ierefflias  archiepiscopus ,  ut  prjefatasaucto- 
liiates  tempore  hujusinodi  Ipsius  noslra  pr*c  eplione 
•b  amorem  Dei  et  reverentiam  sanctonim  in  quorum 
Aonore  eadem  sancta  foiitlata  constat  ecclcsia,  et 
noslrse  mereedis  augmentum  confirmaremus.  Cuius 
peiilionibiis  libenter  assensum  prjebuimus  el  hoc 
Kosir»  Inifionrrs  atque  imiiHiiutalis  prjeceptum  erga 
•amdeni  ecclesiain  prodivini  cnltus  amore  el  animae 
Rostrae  remedio  fieri  decrevimus  ,  per  quod  pneci- 
pimus  atque  jnlieimis,  ut  memorata  sancla  Seno- 
mca  ecclesia  «ib  detensionis  el  imintmitatis  rtostr» 
ftj  ^lapieiiiierconsisienscuminoiia^leriisetceUislara 
tirfmiin  quamfcmittarum,  iJem  luonasterio  monachi 
waiaetsanctRtirginisCoiumb»,  quodeidemepiscO' 


Dei  ei  supernae  patri%  desiderium  pleuissimj  coo- 
lirmatam  aiisu  uefario  perruplsse»  el  ea  qum  a  nobis 
piissime  dccreta  vel  roborata  suni  violasse,  bexces- 
torum  sorr.lorum  auri  cocti  poeua  percellaC,  ut  iliias 
exemplo  malignuium  omniuin  compressa  temeriias 
dii^cai  inviolabiliter  conservare  quidquid  a  noliis  pie- 
taiis  siuJio  constat  staiutum.  Goutinebatur  etiam  ia 
eis  !ern  prueceptionibus  qualiter  per  negligeniiam  ei 
Fnvidiam  reviorum  et  minislronim  ^u&£m  Setio- 
nkx  ecclesi^;  sirumenta  chartarum  deperissenl,  ei 
domniis  et  geuitor  noster  Garolus  Aiigustus  ad  pe- 
titioiiein  Gunib^riiepiscopi  eamdeiu  relevasset  jactti- 
ram,  nam  pict;His  opus  eliam  nos  ui  dignum  est  in 
oiiini!>us  auiplec-^eiilcs  benigno  auimo  jamdudu^ 
ad  petitiouem  Ma^ii  archiipiscopi  llrmaviuiiis ;  ila 
viilelicei  ut  recloi  cs  ipsius  etclesia;  sive  res  et  man- 
Cipia  quae  in  eisdem  cbartarum  &truamati3  pciienaly 


733 


SANGTI  ANSEGISI  ABBATIS  FONTANELLENSIS  TITA. 


734 


siveqoae  postea  eiQem  collake  riierant  ecclesix  in 
jure  el  poteslaie  ipsius  oinni  t^mpore  firiniter  con- 
sistereul.  Oli  Arinilatem  lamen  rei  postulavit  Jere- 
mias  miinsueiiidinein  Hostram  ul  easdeni  aucloriiates 
propier  amorem  Dei  et  noslrai  merce.  Js  augmentum 
nova  iterum  confirmatione  roltorassemus.  Ciijus 
preeibus  bettigne  a  iqoievimns,  ei  hac  ooslra  aucio- 
rilaie  jubente  statuiuius  ut  si  forte  super  eisdem  re- 
busappellatisjam  srepe  dictse  ecclesioe  luoderno  lem- 
pore  jure  possessis  vel  antequam  strumenta  charta- 
mm  deperissent,  qiiarotio  orta  fuent,  ut  legaliter  hi 
ibrodisoepiari  necesse  sit.  Ita  per  banc  nosiram  ao- 
cloritatem  ea^dem  res  ei  mancipia  ipsarum  eccle- 


A  siarum  defendaiitur,  sicut  |>er  eadem  stnmienta,  si 
perdita  non  fuissent,  defendi  poterant.  Hanc  qnippe 
aucioriiatem  ut  pleniorem  in  Dei  nomifie  obiineat 
vigorem  ,  et  cnnctis  in  futurum  temporilKis  ab  om« 
nibus  sanctsB  Dei  Ecclesiae  fiffeltbns  et  nosirls  invio- 
labiliter  conservetur,  manu  pronrta  subterftmiaims 
et  annuli  noslri  impressione  sigiliari  Jtvssimos. 

c  Data  VII  Idus  Maii,anno,€hri8to  propitie,  i5  im- 

perii  domni  Ludovici  piissimi  Aogusti,  indieiione  4, 

Actnm  Aquisgraneosi  palatio  regie  i»  Itei  nomiiie 

feliciter.  Amen.  » 

Moriiras  est  Jeremias  nt  Idus  Deeemb.  817,  et 

^  sepultus  est  tn  menaslerio  Sancla^  Gohimbse. 


JEREMIiE  EPISTOLiE. 


EPISTCHA  PRIMA. 


B 


▲D  AlfALARIIJlf. 

{THle  mfra  inUr  ef>i9iola$  Amalariu) 
EPISTOLA  n. 

AD  FROTHAHmii   TULLENSEM  EPISCOPUH. 

( Apud  Chesnium  ,  tom.  II ,  pag.  722. ) 

JeremiaSy  mi&imus  Chrisii  (amulus>  charissimo  et 
semper  diligendo  et  ampleciendo  frairi  Frothario 
venerabili  episcopo  sempiternam  opto  saiatem. 

Qttid  giratiarum  actionem  referam  pro  his  quae 
mese  parvitati  per  praesentem  interBuatium  reman- 
daro  digttatus  es»  nescio.  Unum  tamen  scribo,  qoia 
ebaritas  Uia»  siciii  consiieia  esi  iaeere,  lil)erali  modo 
se  faeiurann  promisit.  £isi  quidem  si  aliier  sineeritas 
Uia  signiOcasset,  nuUo  modo  credere  potuissero,  G 
quamvis  tu  mihi  ioius  notus  et  BMinifesiissime  sis 


manifestus.  Nanc  autem  praemisf  hmic  pnemm'  no- 
strum  aote  carra  nostra ,  et  c^tera  siipendla »  ui  de 
eis  jnbere  digneris»  sieoi  fine  dilociioni  miy  maii- 
dare  placutt :  eo  scfHcet  modo,  nt  concta  salra  per- 
ducantur  ad  locum  quo  ire  jubemur.  Pnelerea  con- 
tigit  In  nostra  provincia  praesenli  anao  sal  foM 
cbarissimum ,  eo  quod  propter  plmla»  is  aerls 
[areis]  maritimis  ubi  fiert  solebat,  non  potoissoi 
perfici  usque  ad  hoc  iempns,  quo  nobis  videUKr  «I9 
ibi  aliquid  inde  licet  non  pleniier,  fieri  possii.  Qua- 
propter  misi  libram  ut  consMerefis  qualiter  carra 
nostra  saie  inde  mihi  reverianiur  oansii,  quia 
absquc  sapore  salis  Ghrisiiani  viia »  ut  nostis,  in€a- 
iuau  est.  Uoc  auiem  iia  age  sicui  rogo ,  aui  ipsom 
argentum  tuis  usibus  retine.  Omnipoientis  virtiis  ie 
a  maUs  omnibus  opto  protegat,  et  qux  sil>i  bene 
placita  subt  tota  mente  sectari  faciat. 


mmmitm 


ANNO  DOMIRI  DCGGXXXIII. 


S.  ANSEGISUS 


ABBAS  FONTANELLENSIS. 


VITA  SANCTI  ANSEGISI  ABBATIS 

Auctore  chronographo  Fontanellensi  anonymo  ejus  ceqtudu 
(Mibill.»  Aci.  SS.  ord.  S^  Benod.,  s»c.  iv,  p.  i,  p.  650.) 


OBSERYATIONES  PR^VIiE. 

I.  De  Ansegiso,  pneter  ea  quae  inferins  ex  chro- 
■ograpfao  FontaneHensi  refemnior.  pauca  nobis  di- 
ccnda  siipersunt,  nisi  quod  is  ipse  auclor  est  colle- 
clionis  Capitiiluriurn,  qux  sub  iiomine  Ansegisi  ab- 
batis  circumfertur.  Hanc  nonnuHi  Ansegiso  abbati, 
qui  postea  S«»nonum  afdiiepiscopiis  ftiit,  tribiiendam 
censuere  :  q  os  refellit  Jacobus  Sirmondus  in  epi- 
stola  ail  Constanlinum  Cs^eianum,  ratus  eara  esse 
Ansegisi  ab!iatis  Laubiensis,  adductiis  auctorit:>te 
Si]^il>6rti  in  Chronico  ad  annom  8^7,  coi  atteiori 
Tnthemius  suffragalur.  Et  recte  quidem  superioris 

senienii»  auciores  refelUi  Sirmondus :  at  Ansegisum 


D  abbatem  inter  Laubienses  qnaerimus ,  nec  inveni- 
mus.  In  Chronico  siquidem  Laubiensi,  auciore  Fol- 
coino  abbate,  nullus  eo  nonnne  abbas  reperiiur. 
Audiendus  Adso,  seo  Hermiricvs  Liixorieiisis  abbas, 
qui  de  miraciilis  sancti  Waldeberti  ac  de  suis  deces- 
soribus  librum  scripsit  saeculo  x,  de  Ansegiso  scri- 
bcns  in  hdcc  Terba  :  c  Ea  tempeslate  Luxoviensium 
qiioqne  dignitas  inter  coetera  pristino  rigore  tabe- 
sc  'oie  jam  p«f»e  ▼actUabai.  Qtied  Cassar  LudoTiciis 
expertus,  Ansegisum  Tirum  dignissimum,  compium 
moribns  et  sapientiae  decore  prscpollentein ,  loco 
pnrlicit  in  pastorem.  Hic  coUapsa  reparat,  dtspersa 
recoiligit,  situm  Ecclesiae  longius  exieiidii»  drcum- 
positas  oificiaas  ampiioribus  spaius  ai^  allioribvf 


»5 


S.  ANSEGISI  ABBATIS  FONTANELLENSIS 


736 


miiris  eiporrigit,  parietes  qiioque  ecclesiae  cum  cap-  A  ruin  C4)nstitutu9  est,  39;  ex  quo  vero  imperaior  eC 


teris  ornameutis  pulchra  varietate  depingit.  Capi- 
tula  siquidem  regum  Francorum,  qu»  dixersis  fue- 
rant  acta  conciiiis,  excepil,  et  uno  voiumine  conti- 
neri  fecit.  Cumi|ue  iuter  regni  proceres  Francorum 
regibus  gratus  esset,  juslis  et  piis  operibus  inientus 
viue  finem  fecit,  et  illic  ubi  spaiiosius  ecclesiam  ex' 
tenderat,  dignam  accepit  sepuituram.  >  Hinc  paiet 
Ansegisum  hunc  esse  praediclx  Collectionis  compi- 
latorem.  Quanquam  mirum  est  id  a  Fontaneliensi 
chronographo,  qui  sane  diligens  et  gravis  auctor 
est,  praetermissum  fuisse.  fiincmarus  Rhemorum 
archiepiscopus  in  opusculo  46  commemorat  c  duo 
capitula  assumpta  ab  Ansegiso  abbate,  Capitulorum 
imperialium  ex  universis  synodis  et  placitis  colle- 
ctore  >  ex  primo  libro  Capitulorum,  septua^esimo 
septimo  et  septuagesimo  octavo,  de  non  divtdetidis 
rehus  eccietiasticis  et  efnscoporum  electione. 


Augiistus  appellatus  est,  annus  7 ;  quod  fere  aBdifi- 
ciis  destitutum,  ac  in  egestate  redactum  atque  re- 
lictum  invcnit,  sed  intra  pauci  temporis  spatiom 
nobiii  sua  induslria  recuperare  sladuit.  Omoia  Dani- 
que  aedificia,  et  publica  et  privata,  ipse  ibidem,  eli- 
minatis  atque  projectis  iis  quae  vetustate  consompla 
fuerant,  a  fundamentis  constrai  alqae  in  majori 
elegantia  restaurari  fecit ,  veioti  cunctis  illo  adve- 
nieniibus  palam  est.  Nam  in  praeceptis  rei  rusticae 
sagacissimus  erat :  unde  factum  est  ot  dlTeittnim 
frugum  maxima  illi  copia  nunquam  deesset,  qoara 
semper  larga  manu  cunctis  indigentibos  erogare 
noverat.  Erat  namque  eleemosynarius  valde,  pao- 


2.  De  Ansegiso  hac  leguntur  in  Kalendario  Luxo-     perumque  refector,  proHuus  diutor  ac  defensor  ec- 
viensi :  xvi  Kal,  Attgustt  obttus  beatt  Ansegtst  abba-  r  ^i^  •      _     ,    .  .  .*  v 

tU,  Legendum  xiii  KaL,  ut  palet  ex  Vita  sequenii  "  c>esiarum,  clericorum  nulritor.  monachorom  vens- 


et  ex  vetusto  Breviario  Fontanellensi  typis  edilo 
ex  mandato  Claudii  de  Piciavia  abbatis,  quo  in  Bre- 
yiario  habetur  xiii  KaL  Aug.  Anchisili  monachi  hu" 
jus  loci  commemoratio.  In  prxdicto  Luxoviensi  Ka- 
iendario  de  eo  item  ad  diem  20  inensis  Maii  notatur 
mventio  corj^oris  sancti  Ansegisi  abbatis  atque  con- 
fessoris  Chruti :  lainetsi  in  ecclesiasticis  officiis  nihil 
de  eo  agunt  Luxovienses  nostri.  Foiitanelienses  die 
iOAugusti  Ansegisum  colunt,  itemque  Novembris 
die  19. 

INCIPIT  VITA. 

i.  Insignis  vir  gloriosns  ac  tranquiiius,  omnique 
scientia,  divinae  sciiicet  atque  humaiiae  philosophiae, 
snfficienter  instructus,  a  Patre  Anastasio  nomine, 


simus  Pater^  peregrinoram  laetissimus  sosoeplor, 
viduarum  ac  pupillorum  maximus  adjutor.  Deniqne 
ante  Flaviacense  coenobium  duo  alia  ad  regendum 
ab  invictissimo  rege  Carolo  ei  commissa  foennt 
coenobia ;  unum  quod  est  situm  prope  muros  •  orbis 
Ilhemensis,  et  in  honore  sancli  Sixti  primi  c|osdeD 
urbis  praesulis  constractum,  et  est  in  ditione  ejof- 
dem  civiutis  :  aiteram  in  terriiorio  CaUlaonid  ca- 
stri,  quo  sanctus  episcopus  Memmius  corpore  qoie- 
scit  humaius.  Quibus  desertis  FlaviaceBsis  reclor 
constituitur  anno  supra  scripto.  Praeterea  dun  pne- 
diciura  Flaviacense  coenobium  jure  precarii  ac  be- 
neficii  teneret,  etiam  exactor  operam  regaliom  ^  in 


matreque  vocabulo  Uimilrada   procreatus,  divina  ^  Aquisgrani  palatio  regio,  sub  Eiuhardo  abbate  virs 


ordinante  clementia  rt^imen  accepit  loci  hujus 
anno  I>ominicae  incarnationis  8i5,  qui  erat  annus 
Ludovid  gloriosissimi  Augusti  decimus,  porro  Pa- 
schalis  apostolici  circitcr  septimus,  sub  die  quarto 
Nonaram  Apriiium,  indictione  i;  de  cujus  dara 
origine,  vita,  conversatione,  moribus  et  actibus, 
placet  praesenti  operi  ea  tantum  inserere  quae  leclo- 
ris  animum  non  offendant.  Nam  juxta  saeculi  hujus 
dignitatem  ex  nobili  Francorum  prosapia  ciaram 
duxit  originem,  quam  nobiiiorem  operum  splendi- 
dioram  reddidit  exemplis.  Duae  vero  clarissimae 
virtutes  in  eo  maxime  refulgebant :  quaram  prima 
iUi  luU,  itene  vivere;  secunda,  recte  docere.  Deni- 
Yue  teiiente  locum  regiminis  hujus  coenobii  Giro- 


undecunque  doctissimo,  a  domino  rege  constitiitas 
est ;  quod  nobiiissime  administravit,  atqoe  io  cnn- 
ctis  operibus  suis  pradenter  se  agebat.  Plnrifliis 
vero  ejusdem  regis  jussu  legationibus  strenoissime 
functus  est. 

5.  Interea  defuncto  Magno  Garolo  imperatore  An- 
gusto  divae  memoriae,  Ludovicus  ejus  filios  in  im- 
perium  elevatur  :  a  quo  idem  domnus  Ansegisos 
magnifice  honorari  merait.  Anno  deoiqoe  imperii 
sui  4,  Luxovium  famosum  Gallis  coenobiom  ad  re- 
gendum  beneficii  jure  eidem  contuiit.  Qoo  aoao 
Stephanus  papa,  tertio  mense  postqoam  Romam 
remeaverat,  reversus  de  Francis,  viii  Kalendas 
Febr.  viia  decessit :  in  cujus  sede  Pascbalis  soc- 


waldo  abbate  propinquo  suo,  hoc  accessit  monaste-  0  cessor  eificitur.  Luna  edipsim  passa  est  nooo  Fe- 


num,  tonsuramque  capitis  ab  eo  suscepit.  Deinde 
non  muito  post  ad  palatium  eum  perducens,  in 
manus  gloriosissimi  regis  Caroii  commendane  stu- 
duit. 

2.  Defnncto  ve^o  Geroaldo,  Trasarius  hoc  adeptus 
est  coenobium  ;  ac  non  post  multum  temporis  prae- 
atos  domnus  Ansigisus  Flaviacum  monasterium, 
quod  sanctus  Gereniaras  fundavit,  ac  corpore  re- 
quiescit,  quod  est  situm  in  pago  Bellovacensi ,  a 
domno  rege  Carok)  in  precarium  accepit,  anno  vi- 
delicet  iiicaraationis  Domini  Jesu  Chrisli  807,  qui 
erat  annus  anni  Magni  Caroli,  ex  quo  rex  Franco- 

•  Nunc  Sancti  Sixti  ecdesia  oaroedaiis  est  intra 
muros  orbis. 


braarii  die,  hora  noclis  secunda.  Abdiraraan  rex 
Saracenorum  legato^  pro  pace  Gompendium  ad  im- 
peratorem  misit,  qui  Compendio  auditi,  et  Aqois- 
grani  iterum  perrexerant,  tresque  menses  detenti, 
regi  suo  remissi  sunt.  Hoc  etiam  anno  Bernardus 
rex  Itaiiae  in  deditiouem  apud  CaviUonem  impera- 
tori  se  tradidit.  Sed,  his  omissis,  ad  coepu  rever- 
tamur. 

4.  Anno  igitur  imperii  domni  Ludovici  Angosli 
tertio  Trasarius  rector  hujus  coenobii  cnm  lioentim 
ejusdem  imperatoris  ad  locum  suae  nativitatis  re- 
pedavit,  ac  Beneveutum  in  Campania  regredieos»  o 

i>  Id  esty  regiis  aedifldis  praefectus. 


ist 


TITA. 


738 


Sigone  duce,  quem  ex  lavacro  sanctae  regeneratio-  A  nuit  docere  recta;  ant  consolatus  est  dolentes,  aut 

nis  sasccperat,  honurifice  susceplus  est.  Post  qucm  -  « •      -  -  •  -  '• 

Egiohardus  hoc  coenobium  per  septem  ferme  tenuil 

annos.  Quod  demum  ultro  derelictum,  divina  (ut 

credi  fas  est)  jussione  ac  gloriosissimi  imperatnris 

Ludovici  largitione  domnus  Ansegisus  ad  gubernan- 

dum  suscepit  anno  jam  supra  taxato.  Quod  tam  so- 

ierti  sludio  summaque  Sndustria  nohilitavit,  ut  no- 

vns  Wandregisilus  credi  posset,  aut  etiam  magnus 

pnesul  AnshertuB  rediyivam  ad  hicem   regressus 

fore  pularctur.  Verum  sicut  illi  in  exordio  sui  aedi- 

ficiis  nobilitaverunt,  clerum  «  auxerunt,  disciplinis 

ecclesiasticis  imhuerunt :  ita  iste  diruta  emendare 

studuit,  ac  vetustate  consumpta  in  majori  elegantia 

reparavit.  Clenim  nohilissime  auxit,  ac  regulari  or- 


praecepit  fldem  Deo  selemo  et  immortali ,  regique 
terreno  inviolaiam  servare  :  qu£c  etiam  in  suis  ao- 
tihus  primus  adimplere  curavit.  Quxcunque  vero 
ex  rebus  transiloriis  possedit,  nihil  magni  aesiima- 
vit ,  sed  poiius  caducum  esse  credidit.  Ideo  gazas 
suas  monasteriis  ac  egenis  distrihuere  satagehat, 
thesaurizans  sihi  thesauros  In  ccdo,  quo  fur  non 
appropiaret,  neque  tinea  devoraret.  Titiorum  per 
omnia  fugax  exsiilit :  aliorum  vero  neque  acerbus 
reprehensor,  neque  curiosus  scnitator.  Cunctis  de- 
nique  henignus,  in  adversis  firmus,  in  prosperis 
cautus  el  humilis.  Jusiiiix  postremo  virtutem  quam 
magnifice  tenuerit,  testantur  legationes,  quihus  jussu 
Augustorum  frequenter  funcius  ast  :  maxime  ea 


dine  secundnm  egregii  Patris  Benedicti  normam  ut  B  quae  tempore  domni  Ludovici  magni  imperatoris, 


vitara  degerent,  multipliciter  decertavit.  Nam  ex 
desidia  priorum  Patrum,  qui  gregis  sibi  commissi 
coram  minus  devoie  gesserunt,  status  almse  Re- 
gul»  pnedicti  Patris  BenedicU  jam  quasi  casurus 
videbatur  :  licet  illi  qui  Domino  militabant  cano- 
nico  ordine,  irreprehensihiliter  conversarentur.  Con- 
tigerat  enim  ob  incuriam,  ut  jam  dixi,  praelatorum 
qui  ea  quse  Regulae  auctorilas  sacne  dare  manda- 
bat,  parvipendendo  impertiri  distuleranl :  sed  prae- 
dictus  reverendissimus  Pater  Ansegisus  hoc  modis 
omnibus  sategit,  ut  in  prisiinum  statum  ac  iegcm 
recuperaret,  juxla  quod  voluntatem  domni  impera- 
toris  super  hoc  noverat  :  et  quae  Regulae  auctoritas 
dare  mandabat,  largiri  modis  omnihus  non  negli- 


jussu  ejusdem  partihus  marcsc  Hispanicae  celehrata 
est  adversus  Gaulselmum  custodem  limilis  illius. 
Erat  enim  in  sermone  verissimus,  in  lide  firmissi- 
mus,  in  honis  operihus  promptus,  in  judicio  justus, 
in  consilio  providus,  in  honitate  con^icuus,  in  cha^ 
ritate  prjeclarus,  fide  caiholicus,  eleemosynis  dives, 
vigtl  ingenio,  promptus  eloquio,  flagrans  studio. 
Utile  nempe  vas  in  domo  Domini,  Deo  sedule  ser- 
Yiens,  errantes  corrigens,  correctos  fovens,  obsti- 
natos  spernens,  humiles  semper  diligens,  regi  ter- 
reno   subjectus,  Cbrislo  dominatori  omnium  de- 

YOtUS. 

6.  Quantum  vero  in  ecclesiasticis  cnris  intentus 
fuerit,  testantur  innumera  in  coenobiis  ejus  curae 


geret.  Denique  ex  Luxovio  coenobio,  quod  in  Gal-  C  subditis  ah  ipso  coUata.  In  Luxoviensi  namque  coe- 


liarum  terris  in  religione  ac  regulari  discipUna  non 
inferius  usque  ad  praesens  videtur,  monachos  Deum 
timenles,  virosque  reUgiosos  secum  huc  adduxit, 
qni  et  legem  istinc  mouachorum  docerent,  et  exem- 
pla  salubria  ostenderent :  licet  olim  a  viro  justo  Be- 
nedicto  Fossatensb  coenobii  ahbate,  erudlti  in  hac 
phUosophia,  fore  viderentur,  qui  plurimis.  diebus  in 
hoe  moDasterio  conversanles ,  nonnuUa  exempla 
doctrinse  et  bonitatis  suae  istic  reUquerunt.  Nam, 
ut  vcre  fatear,  non  inferius  Franciae!  seu  GalUae  mo- 
nasteriis  istud  in  omni  reUgione  comparabaiur  coe- 
nobium. 

d.  Nec  mimm,  si  tempore  dncis  optimi  milites 
Ghristi  per   viam  regiam   incederent,  licet  nunc 


nobio  haec  dona  obtulit :  crucem  auream  mirifice  fa- 
ctam,  gemmis  pretiosissimis  decoratam,  habentem 
baculum  argenio  coopertum,  quem  secum  solilus 
erat  in  iUnere  bajulare ;  offertorium  aureum  cum  pa- 
tena  sua  aurea  opere  mirabiU ,  callces  argenteos 
tres  deauratos,  anaglyfico  opere  patratos :  hanapum 
argenteum  optimo  opere  facium,  habentem  limaces 
aureos  quatuor,  iu  fundo  exterius  sibi  annexos; 
aquamanile  et  urceum  argenteum  mirabiU  opere. 
Aliare  in  honore  perpetuae  virginis  Mariae  decoravil 
tabula  lignea,  quam  imaginibus  argenleis  diversis 
cooperuit.  De  vestimenlis  vero,  rodinum  optimum 
unum,  planetas  casulas  quinque ;  cindados  duodecim 
coloris  diversi ;  dalmaUcas  tres';  paUia  fundata  sex ; 


Cbristi  chariias  non  sit  refrigerata  :  cum  ulique  si-  ^  tapeta  opUiha  octo  :  Ecclesiam  sancti  Petri  alUorem 


gnifer  sanctissimac  discipUiiae  idem  existeret,  qui 
omnibus  imitandus  apparcbat.  Quicunque  enim  il- 
hitn  audiebat  praRcipientem,  non  redarguebat  aUter 
operantem.  Testimonium  veritati ,  non  amicitiae 
reddebat.  Sermones  ejus  utiles  magis  quam  faceti 
esse  noverant :  a  verhis  quoque  turpibus  omnimo- 
dis  abstlnebat,  sciens  quia  UcenUa  eorum  impuden- 
tiam  nntrit.  Quatuor  quoqne  virtutes,  quibus  omnis 
homo  praecipue  inniti  debet,  in  eo  refuigebant :  pru- 
dentia  videlicet,  fortitudo,  temperautia,  atque  jusii- 
tia :  sermo  nempe  cjus  nusquam  inanis  exsUUt,  imo 
suhditis  sibi  aliisque  aut  suasit  bona  agere,  aut  mo- 


in  fabrica  sua,  muros  exaltans,  reddidit,  ac  cum 
clavis  ferreis  eam  coopenut.  Porlicum  praeterea, 
quae  vadit  de  ecclesia  beati  Petri  ad  Sanctum  Mar- 
tinum,  de  novo  fecit ;  et  eam  cooperiens  scindulas 
ejus  ferreis  clavis  afQxit. 

7  In  hoc  igitur  Fontanellensi  coenobio  haec  mu- 
nera  contulit.  Portionem  magnam  Ugni  saiutiferm 
crucis  Dominicae  inclusam  auro,  quod  rotundo  sche* 
mate  formatum  erat,  ejusque  in  medio  crystallum 
positum,  ita  ut  fignra  ligni  sanctae  crucis  intuentibus 
intus  appareret.  Quod  postea  praepedienUbus  p^ca- 
tis,  sive  alio  quoUbet  casu  de  frontisptciq  lecvi  pro« 


a  Id  est  Dumerum  clerioorum ,  quo  nomine  monachi  passim  eo  tempore  donabantur. 


739  S.  ANSEGIS1  ABBAHS  FONTANELLENSB  7M 

tectoris  Bostri  beati  Wandfegesili  fures  sustulerunt  A  contra  Julianum  haereticnm  Tolumen  mimn ;  item 


perforatamaceriabasilicaSancli  Petri.  Quod  factum 
est  pridie  Nonas  Decembris,  Dominicd,  expleiis  post 
obitum  ejusdem  gloriosi  Patris  mensibus  tribus,  el 
diebus  sexdecim.  Calicem  aureum  mirince  factum, 
diias  binc  inde  babentem  ansulas,  gemmis  preiiosis- 
simis  decoratum,  qui  pensat  libram;  alterum  argen- 
teum,  anaglyfico  opere  faclum,  operis  mirandi  cum 
patena  sua  argentea ;  offeriorium  argenteum  ejus- 
dem  caijcis,  babens  efBgiem  mirifici  operis ;  alia 
offertoria  argentea  cum  patenis  argenteis  earum- 
dem ;  coronam  majorem  argenteam  cum  lampada 
sua  argeniea  optimam  unam.  Ilem  lampadam  ar- 
genteam  unam ;  tburibulum  argenteum  opiimum 
unum ;  candelabra  argeniea  tria  habentia  solidos 


librum  epistolarum  ejusdem  ad  diversos,  volaniea 
unum ;  item  ejusdem  librum  qui  dicitur ,  VntU 
malunit  vulumen  unum ;  item  librum  ejusdem  qui 
praetitulatur,  dcDoctrina  Chrisiiana,volumenanum; 
librum  decem  Cbordarum  ejusdem ;  ejusdem  super 
Epistolam  Joannis;  item  adversus  epistolam  funda- 
menti  voluroen  unum  ;  bomiliare  ejusdero,  volumen 
unum.  Expositionem  beati  Ambrosii  in  Lncat  Evui- 
gelium,  volumen  unum;  Epistolarum  ejusdem  ad 
diversos,  volnmen  unum;  item  ejusdem  librum 
qui  dicitur  de  Bono  mortis,  volumen  unum ;  itea 
ejusdem  de  Josepb  ac  duodecim  Patriarcbis  volamei 
unum.  Epislolarum  beati  Hieronymi  volumen  onam; 
epistolarum  sancti  Sixti  Episcopi  volumen  nnom. 


nonaginta,  id  est,  unumquodque   triginla  ;  sigilla  B  Historiarum  Josepbi  volumen  unum ;  <^  Tagii  Sei^ 


aurea  mirifica  cum  preiiosis  lapidibus  numero  duo ; 
urceum  argenteum  cum  aquamanili  optimum  unum ; 
cuppas  vitreas  auro  ornatas  duas,  ebumeam  unam 
miriflce  factam.  Pyxidas  eburneas  duas ;  hanapum 
Vitreum  optimum  unum ;  quatuor  evangelia  in  mem« 
brano  porpureo  ex  auro  scribere  jussit  Romana  lil- 
tera ;  ex  quibos  Matthaei,  Joannis  et  Lucx  comple- 
vil,  sed,  interveniente  morte  ejusdem,  reliquum 
imperfectom  remansit.  Leclionarium  eiiam  in  mem- 
brano  purpureo  similiter  scribere  jussit,  decoratura 
tabulis  eburneis ;  antipbonarium  similiter  in  mem- 
brano  purpureo  argenteis  scriptom  litteris,  orna- 
tumque  tabulis  eburneis.  De  vestimentis  vero  eccle- 
siasticis  largitus  est  pallia,  quae  dicuntur  fundata, 


tentiarum,  volumen  unum ;  Excerptionum  Paterii 
de  Teteri  ac  Novo  Testamento  ex  Opusculis  beali 
Gregorii  Papae  volumen  1.  Evlpi  ex  Opuscalis  beali 
Augustini  similiter  volumen  1.  Gregorii  in  parie  me- 
dia  Job.  vol.  1 .  Librum  Fulgentii  episcopi  Cartbagine» 
sis  vol.  i.  Librum  Ferrandi  diaconi  Ecclesis  Caj^ 
thaginensis  vol.  1.  Bedae  in  Genesim  Expositio  voL 
1.  Ejusdem  decomputo  ac  ratione  temporum  vol. 
I.  CoUectaneos  duos  super  anni  circulo»  Paali  dia* 
coni  volumina  ^  duo;  libros  glossanim  duos ;  libfum 
canonum  diversorum  conciliorum  voiumea  uauiD. 

9.  iEdificia  autem  publica  ac  privaia  ab  ip»o  e€&- 
pta  et  consummata  haec  sunt.  In  primis  donnitoriaai 
fratrum   nobilissiroum   construi   fecit,   loogitudinis 


tria ;  stanracia  duo ;  stragulum  Hispanicum  unum ;  G  pedum  ducentorum  octo»  latitudinis    vero   vigijili 


tapetia  quatuor ;  dalmaticas  ministrorum  ministerio 
aptas  sex ;  roccum  subdiaconalem  unum ;  coccum 
unum ;  tunicam  sacerdotalem  Indici  coloris  cum 
vestimento  integro  unam  ;  planetas  casulas  quatuor ; 
casulas  item  ex  cindato  Indici  coloris  ties ;  viridis 
coloris  ex  cindalo  ilem  tres ;  item  rubei  sive  san- 
guinei  colorfs  ex  cindato  unam ;  blatteam  item  casu- 
lam  unam  ;  cappas  Komanas  duas,  unam  videlicet 
61  rubeo  cindaio  et  flmbriis  viridibus  in  circuitu  or- 
natam,  alteram  ex  cane  pontico,  quem  vulgus  Beu- 
vrum  nuncupal,  similiter  flmbriis  sui  coloris  deco- 
Iratara  in  orbe;  linteum  optimnm  unum;  facister- 
gfnm  \forte  f^acitergtlkm]  optimum  unum ;  fanones 
optimos  du6s,  tinum  anro  decoratun),  alierum  stau- 


septem.  Porro  omnis  ejus  fabrica  porrigitur  in  alti- 
tudine  pedum  sexaginta  quatuor:  cujus  mari  de 
calce  fortissima  ac  viscosa,  arenaque  rofa  ei  fossili» 
lapideque  tofoso  ac  probato  construcli  suni.  Habet 
quoqne  solarium  in  medio  sui  pavimento  optimo 
decoratum,  cui  desuper  est  laquear  noLilissimis 
picturis  omatum.  Conlinentur  in  ipsa  domo  desnper 
fenestrae  vitresB,  cunctaque  gus  fabrica,  excepta 
maceria,  de  materia  quercuum  durabiliom  coodita 
est :  tegulxque  ipsius  universie  clavis  ferreis  desa- 
per  afiixae  :  habot  sursum  trabes  et  deorstim.  Post 
quod  aedificavit  aliam  donium  qnae  vocatur  reie- 
ctorium,  quum  ita  per  medium  maceria  ad  boc  oaih 
structa  dividere  fecit,  ut  una  pars  refectorii,  allen 


ratio;  item  de  cindato  duos ;  pulvinaria  serica  evan- 1^  foret  celiarii ;  de  eadem  videlicet  materia  similiqiie 


geffcis  ofllcns  apta,  majora,  duo ;  minus,  unum  ;  cin- 
gn)a  Romano  opere  facta  auro  decorata  duo  ;  roap- 
pnlas  duas,  stolas  duas.  • 

8.De  librisautem  bancdedit  copiam,  bibliotbecam 
optimam,  continentem  Tetus  et  Novuro  Tesumen- 
tum  cum  prxfalionibus  ac  initiis  librorum  aureis 
Ihteris  decoratis;  librosExpositionumdivi  Augustini 
in  GeneiAm  ad  litteram  voluroen  unuro  ;  item  En- 
cbiridion  ejusdem,  volumen  unum  ;  ejusdem  expla- 
nationum  in  omnespsalmosvolumina  tria;  (jusdem 

•  fs  est  Tagius  seu  Taius,  aliis  Taio,  Csesarau- 
gustanus  episcopus,  qui  ex  Itbris  sanctiGregoriipapao 
primi  compilavil  quaUior  Ubros  seuteuliarum. 


mensura  sicut  et  dorroitorium  :  quam  variis  pictt»- 
ris  decorari  in  maceria  et  in  laqueari  fecit  a  Mada- 
lulfo  egregio  pictore  Cameracensis  ecclesije.  TerUam 
nempe  fecit  domum  egregiam  construi,  qnafn  ma- 
]orem  vocant,  quae  ad  orientem  versa  ab  mui  frouie 
contingit  dormitoriuro,  ab  allera  adhxret  refeclo- 
rio ;  ubi  caroeraro  et  caminatam,  necuou  el  alia 
pluriroa  aedificare  mandavit :  sed  adveniente  morte 
ejusdem,  hoc  opus  ex  parle  imperfectum  reniaosLt. 
Haec  tria  egregia  tecta  ita  constituta  sunt :  dormi- 

^  Nempe  homiliai^um  in  evangelia  totius  anni,  qna 
de  re  legenda  Caroii  Magni  episiula  ad  Paulum, 


711  VITA.  TIO 

toriam  TideUcet  Ab  Qna  fronte  Tersum  est  plagx  A  aedincavit,  ante  ci^s  ardm  tabalamtfgMeisii 

septeolrionali,  ab  aliera  australi,  et  adkeret  ab  cta 

basilicae  sancli  Petri.  Refectorium  similiicr  versum 

est  eisdem  piagis :  et  est  fere  contiguum  a  parte 

meridiana  absidae  basilicae  S.  Petri.  Porro  illa  ma- 

jor  domus,  sicut  supra  diximus,  ad  orieiUem  con- 

stitota  est.  Ecclesia  aulem  Sancli  Pelri  a  parle  me- 

ridiana  sita  est,  versa  tamen  ad  orienlem.  Ipsa  etiam 

a  parte  occidentali  triginta   pedum  in  iongitudine, 

ac  tolidem  in  latitudine  accrevit,  constructo  desuper 

ccenaculo :  quam  in  bouere  Domini  Dei  Salvaloris 

nostri  Jesu  Cbrisli  dedicajidam  fore  prasoplabat. 

Sed  et  ipsum  opus  propter  morlem  ^us  tam  citam 

imperfectum  remansit.  In  eadem  autem  basilica 

Sancti  Petri  pyranideai  iiuadfaDgiilam  aititudiuis 

triginta  quinque  pedum  de  ligno  tornatili  composi-  B  scopiyCodexunus;  UbrossaiieiiAiigufilim  qmpraolitu- 


ginibiis  decoratara  coliocavtt,  ipsique  arae  crueem 
argenteam  imposuit^  universamque  basilicam  vanii 
pieturis  decorari  jussit.  Nomiaa  Autem  iiimmm, 
ques  ipsi  contulit  loco,  baee  saut.  Pandectem  a 
l)eaio  Hteroiiyrao  ex  Hebraee  vei  C^seco  eloquio 
translatum  ;  ^usdem  eiposkiOiiAm  iii  dttodecim 
prophelas,  et  suat  tomi  viginli  iii  vokuniae  mio ; 
ejosdem  ia  Isaia  proj^iela  libri  oclodecim,  vohimen 
UBum ;  ejusdem  librum  epislolaruttt  volomliia  duo ; 
in  Proverbits  Saiomonis  ejusdem  volumea  umim ; 
iH  Danielem  propbelam  ejusdem ;  in  Evaugelio  Matr 
tbsei  egusdero,  coDUnens  in  eodem  decreta  ^dasii 
papse  de  Ubris  reeipieadis  et  aon  recipiendls ;  etei- 
oerpiid  aiiqna  de  libris  Exameroii  sanoti  Ambrosii  e|^ 


tam,  in  eolraine  turris  «jusdem  ecciesia^  eoUocari 
jussit ;  quam  plumbot  stannoi  ac  cupro  deaurato 
cooperiri  jussit,  triaque  ibidem  signa  posuit,  aam 
anlea  nimis  humile  hoc  opus  «ral.  Ipsam  nam(|ue 
turrim,  simulque  absidam  legulis  plumbeis  a  bovo 
cooperiri  jussit.  Jussil  prseterea  aliam  coudere  do- 
mum  juxta  absidam  basilicae  Sanai  Petrt  ad  plagam 
septentrionaleni,  quam  Conventus,  sive  Curise,  quae 
Graece  Beleuterion  ^  dicitur,  appellari  placuit ;  pro- 
pler  quod  consilium  in  ea  de  qualibel  re  perquirenies 
coDvenire  Fratres  soliti  sint.  Ibi  namque  in  pulpilo 
lectio  quolidie  divina  recitalur,  ibi  quidquid  regu- 
laris auclorilas  ag^ndum  suadel^jdeliberatur.  \u  qua 
etiam  monumenium  nominis  sui  collocari  jussii,  ut 


lanlur  de  Civiiale  Dei,  mimero  trigtiila  [L.  vigtnti] 
duo,  in  codice  uno  ;  ejasdem  lexpositionem  in  Evaa- 
gelio  sancti  Joaainls,  volnmeii  uflum ;  flomiliare  Cfu»* 
dem  coniinens  semones  €H.vii,  volumen  unum ;  Li- 
bros  ejusdem  xv  de  sancia  Trinttale  volimten  unum  ; 
concordiam  Evangeiiormn  ejusdem,  codicem  unum ; 
ejusdem  de  Doctrina  Christiana,  codicem  unum  ; 
Expositionem  symboii  ejiisdem  ,  codfcem  unum ; 
quaestiones  ejusdem  octoginta,  codicem  unum ;  de 
baplismo  parvulorum  ejnsdem  ad  MaTcellnm  librof 
tres  :  de  sermone  Domtni  in  monte  ffbros  duos ;  de 
pmidentia  Dei  serm.  I ;  de  Natall  proprio  serm.  1 , 
Ad  Flactianum  epistol.  ^  voium.  i  ;  ejosdem  Aca- 
denricorum  lib.  tres ;   SoliloqQiomm  lib.  duos ;  de 


dum   viiae  prasenUs  terminum  daret,  «"ic  »  «uis  C  .jjjj^^^jj^^jg  Hbrum  unnm;  de  quantJtaie  anima? 

lib.  nnum ;  de  Magislro  lib.  unuro  ;  de  ordine  lib. 
II ;  de  videndo  Deo  librum  i,  vol.  1 ;  Ebros  Confes. 
ejusdem,  codicem  unnm  ;  libmm  qui  dicitur  Enchi- 
ridion,  cod.  unum ;  in  Psalmis  expositionem  ejns* 
dem,  codicem  unum ;  expositionem  sancli  Ambrosii 
«  in  Epistolas  Pauli,  vol.  unum  ;  Hisycbii  presbyteri 
in  Levilicum  lib.  vii,  cod.  t ;  Expositionem  sancli 
Jeannis  ConstantinopolHani  episcopi  in  Matlhxom ; 
A^calypsim  sancti  Joannis,  contineulem  etiam  ii- 
brum  sancti  Isidori  Diflerentiarum,  cod.  unum ;  S. 
Hilarii  episcopi  oonlra  haereiicos  cod.  unum ;  Ho- 
miliarum  beali  Gregorii  papae  in  novissima  parle 
Ezechielis  prophebc  in  eod.  imo  ;  epistolarum  efus- 

icos^diversos  dfecem  ;  aquaroanile  argenicum  cum  ^  ^«"|'  ^^'  """'» »  Expositioncm  Bedae  presbyteri  in 


deponeretur  ^.  Item  anle  dormitorium,  refeclorium, 
el  domum  illam  quam  majorem  nominavimus,  por- 
licus  honeslas  cum  diversis  pogiis  aedificari  jussit, 
quibus  trabes  imposuit«  ac  juxta  mensuram  eorum- 
dem  teclorum  in  loagum  extendit.  In  medio  auieni 
porticus,qua)  anie  dormilorium  sila  videlur,  dommn 
cbarlarum  consiiluit.  Domum  vero,  qua  librorum 
copia  conservarelur,  qu»  Gnece  pyrgiscos  '^  dici* 
lur,  anle  refectorium  collocavit,  cigus  legulas  clavia 
ferreis  configi  fecil. 

40.  In  Flaviacensi  quoque  coenoblo  qua^  obtulerit 
dona,  hoc  iu  loco  dedarandum  censuiraus.  Ibi  nam- 
que  graluila  benignilale  largitu8€8t  calices  argen- 


urceo  suo  argenleo ;  candelabra  ai^eutea  numero 
seplem ;  paliia  diversa  plus  minusve  quadragiuta  ; 
casulas,  plaiielas,  ac  cindalos  diversos  triginia, 
quarum  coiores  oneri  videtur  describere.  Fanones 
ac  lintea  non  occurrunt  memori»  quol  fuerinl  niH 
mero.  In  honore  vero  sanclas  Trinilalis  basillcam 


*  BovXttmSptoy,  locus  in  quo  traclatar  consiliiim. 
Capitnlain  eiiaro  liim,  ut  not  modo  ;  CapiloUum 
nonniilli  appellabant.  Dictum  Capilulum  a  capitule 
Regul»,  quod  eo  in  ioco  legi  «oiebal  ab  anliquo  post 
Priiiiam.  Unde  el  Prima  hora  apud  qucidam  Capi^ 
tuium  nuncupatur,  e\  Oidiiie  Remano. 

^  Krgo  jam  luin  mos  eral  ui  abhates  in  capilulo 
lumuiareutur.  Exempio  esi  eliam  Beriharius  ablias 


Actibus  apostolorum,  cod.  unum ;  in  septem  Episto» 
las  canonicas  et  Apooalypsim  Joaimis  cod.  unum ; 
ejusdem  in  Marci  Evangelium  t:od.  tmum ;  ejusdem 
in  Lucam  evangelibtam  cod.  1 ;  iibrum  Teslimonio- 
rum  Isidori  de  Cbristo  et  Ecclesia,  cod.  unum;  ejus- 
dem  Eiymologiarum  cod.  unnm ;  eiusdem  Roiarum 

Casinensls  in  Chroniei  Casinensls  lib.  ii,  pag.  M. 

*  nupyo;  Gnece,  Latine  lurris. 

*  Non  exstat. 

e  Jam  erffo  sseculo  nono  commentari!  illi  in  Pau- 
lum,  quos  jul.ani  esse  modo  ooustat  inter  eruditos, 
Ambrosio  triuuebaiuur,  quod  eiiam  ex  llincmaro 
aiiisque  patel. 


745  S.  ANSEGISI  ABBATIS  FONTANELLENSIS  7U 

»  ad  Sisebntam  Tegem  cod.  i ;  Prosperi  ^  de  Viu  A  cxicris  mansionjbus  panpernm  solidos  decem ;  toh 


activa  et  contemplativa  in  cod.  i  ;  Prognoslicon  fu- 
turi  sxculi  cod.  i ;  disputationem  fidei  inter  Arium 
haereticum  ac  Atbanasium  catholicum  in  cod.  1 ; 
Epistobrum  sancti  Cypriani  martyris  cod.  1 ;  Al- 
cnini  de  Trinitate  librum  in  codice  1 ;  Regulam 
beatiBasilitepiscopi,Reguiam  beati  Benedicli  in  cod. 
1 ;  Historiam  ecclesiaslicam  Eusebii  Caesarieosis 
episcopi  in  cod.  uno ;  Chronicam  ejusdem  in  cod. 
nno ;  Historiam  item  ecclesiasticam  trium  virorum, 
id  est  Zozomeni,  Tbeodoriti,  el  Socratis,  in  cod. 
uno ;  Canones  diversorum  Patrum  in  Codice  uno ; 
Sacramentoria  volumina  duo ;  Cassiodori  de  Aritli- 
metica  voL  unum ;  ejusdem  in  Psalmos  expositio- 
nem,  voL  unum;  Homlliarum  Origenis  in  Yeleri 


versse  familiac  hujus  coenobii  libras  quadraginla. 
CaBterorum  monasieriorum  nomina ,  ad  quae  eadem 
largitio  eleeraosynaeperveneril,  sigillalimi^xprimam. 

^  Ad  Gemmeticum  coenobfam  Ubras  v  direxit. 

^  Ad  Logium  libram  unam. 

'  Ad  Fiscamnum  Jibram  unam. 

*  Ad  Yillare  libram  unam. 

^  Ad  Longogilum  libram  unam. 

i  Ad  lanctum  Walericum  libram  nnam. 

3  Ad  beatum  Richarium  libras  daas  et  semis. 

^  Ad  sanctum  Audomarum  libras  duas  et  semis. 

1  Ad  sanctum  Audoenum  in  Rothonaago  libras 
qninque.  Ad  sanctam  Mariam  in  domo  ejusdem  ee- 
clesiae  libras  duas  :  ad  sanctiim  Martinont  in  eadem 


Testamento  volumina  duo;    ejusdem  in  Psalmos  B  urbe  et  caeteris  cellis,    solidos  viginCt   quhiqoe. 


expositionem,  volumina  duo ;  Vitas  beatonim  con- 
fessorum  Hieronyml,  Auguslini,  Gregorii  ^  ;  Item 
passionem  beatae  Columbae  virginis  in  cod.  uno  ; 
lustitntio  ac  collectio  cujusdam  de  vita  canonica, 
vol.  1 ;  Gesta  Francorom  in  cod.  uno ;  et  alios  plu- 
rimos,  quorum  nunc  nomina  non  occurrunt  me- 
moriae. 

li.  In  eleemosjnarum  vero  largitionibus  quantum 
sollicitus  exstiterit ,  ipsa  ejus  opera  testimonium 
perhibent.  Nam  quodam  tempore,  id  est  anno  regi- 
minis  sui  decimo  octavo,  iu  passionem  incidit  Ulam 
quam  medici  paralysim  vocant :  moxque  vocalis  do- 
mesticis  ac  fidelibus  seu  intimis  suis  ,  banc  rerum 
suarumulistributionem  gratuito  animofacere  curavit. 
quae  elargitio  seu  distributio,  ipsius  jussu  ac  suppli-  C 
catione  ediia  est  a  venerabili  viro  Hildemanno  Bel- 
lovacensis  urbis  episcopo ,  a^juncto  Berteningo  et 
Gerlone  laicis  ,  simulque  Landone  monacho.  Cujus 
textus  talis  est.  in  hoc  Fontinellensi  coenobio  largi- 
tus  est  Fratribus  libras  nonaginta,  nam  omnibus 
annis  triginta  in  censu  dare  consueverat :  famulis 
laicis  lihras  decem  ;  senibus  in  illo  xenodochio  et 


Ragnoardo  ejusdem  urbis  arehiepisoopo  libras  de- 
oem  :  videlicet  ut  quinque  presbyteris  et  aliasqiiiB- 
que  pauperibus  erogaret. 

uAd  Penlhale  monasterium  solidos  qnindecim: 
ad  Penante  solidos  quindecim. 

B  Ad  Pratellos  similiter. 

^  Ad  Ebroicas  civitatem  libram  unam  :  ad  illam 
crucem  sancti  Audoeni  libras  duas. 

p  Ad  Lixovium  urbem  libram  unam  :  ad  Fontanas 
coenobium  solidos  duodecim. 

<i  Ad  Bajocas  civitatem  libras  doas :  ad  dnonni 
Gemellorum  monastcrium  libras  duas. 

'  Ad  sanctum  Martinum  Turonensem  Ilbcas  qmn- 
que,  illis  canonicis  in  domo  libram  unam* 

'  Ad  S.  Annianum  Aurelianensem  libram  unara» 
illis  canonicis  in  domo  libraro  unam. 

•  Ad  sanctum  Benedictum  inFloriacoIibram  onam. 

*  Ad  Ferrarias  libras  duas. 

•  Ad  sanctum  Carilerum  libram  unam  et  semis. 

*  Ad  Curbionem  monasterium  libram  unam. 

<>  Ad  sanctam  Columbam  in  Senonis  » illis  inona- 
chis  libras  duas :  illis  canonicis  in  eadem  civitate 


•  Liber  iste  non  exstat  in  editis  operibus  Isidori, 
si  bene  memini. 

b  Et  hic  liber  non  est  Prosperi  ,  sed  Juliani 
Pomerii. 

c  Nempe  eam  quae  a  Paulo  diacono  scripta  esL 
Nam  Joannes  diaconus  nonduin  hac  de  re  scripserat. 

^  Gemeticum  coenobium  virorum  ad  Sequanam  in- 
fra  Rothomagum ,  prope  Fontanellam ,  hactenus  ce- 
leberrimum,  vulgo  JumUges. 

<  Logium  Partheneum,  modo  eversum,  silum  erat 
ad  Sequanam  prope  Cali  iumr»eccum  oppidum ,  in 
loco  qui  nunc  Logeiisis  portus  dicitur. 

'  Insigne  monasleriuw ,  tunc  virginum ,  nunc  vi- 
rorum. 

<  Villare ,  vulgo  MorUmllierSj  insigne  coenobium 
virginum  Benediciinarum  in  Caletis. 

^  De  Longogilo  nihil  mihi  succurrit. 

i  S.  Walerici  ad  ostia  Someuae. 

i  S.  Richarii  Ccntulense. 

^  S.  Audomari.  Sic  nonnunquam  dicebatur  mo- 
nastertum  Sithiense,  cujus  erant  duae  ecclesiae,  San- 
cti  Bertini  et  Sancli  Audomari,  utraque  monacborum 
ab  initio,  nunc  ecclesia  Sancti  Audomari  est  ca:be- 
dralis,  alia  monachorum. 

^  Monasterium  Sancti  Anrloeni  etiamnunc  viget 
Rothomagi,  ubi  ecclesia  cathedralis  beatae  Mari» 
sacra  est  duae  sunt  ecclesiae  paroeciales  Sancii 
MartinL 


n  Pentbale  monasterium  situm  erat  ad  Lirizinnm 

Sla  Lizaine)  amnem  in  Seqnanam  influeutem,  a  Chil- 
leberto  rege  con  litum  in  grniiam  S.  Samsonis  q»i* 
scopi  Dolensis,  ut  ex  ejus  Vita  constat.  Penanten' 
detur  esse  ejusdem  SamsOiiis  coenobium  Doiense, 
ubi  is  sepuUus  est,  Penetale  diclum  in  alia  ejusdem 
sancti  Vita  apud  Joannem  a  Bosco,  nunc  cathedralis 
ecclesia  Macloviensis. 
I>  ^  Pratellense  monasterium,  vulgo  Priaux^  itidem 
^  in  Neustria  ,  haclenns  superest ,  ah  annis  sexcentis 
iustanratum  ab  Humfredo  nobili  viro. 

^  Crux  sancti  Audoeni,  aliis  roonaslerium  Saadi 
Leultredi,  in  diORcesi  Ebroicenst  in  Neustria. 

p  Fontanac,  niihi  videtur  esse  illiid  quod  diciiur 
Fontnnetum,  Fontenay^  dioecesis  Bajocensis,  a  san- 
cto  Evremundo  abbate  constructum. 

<i  Duo-Geinelli  prope  Bajocas  quondam  a  sando 
Martino  abbate  Verlavensi,  ut  creditur,  aedilicainn, 
eversum  jacet. 

r  Hinc  patet  monasteria  Sancti  Martini  Tnro- 
nense,  et  Suncti  Aniani  Aurelianense,  jam  tunc  ad 
canonicos  conversa  fuisse. 

r  •  De  Floriacensi  monasterio  dictum  ssepius,  uti  et 
de  Ferrariensi  et  sancti  Carilefi,  qme  hactenus  su- 
persunt. 

^  Corbioneiise  dicebatur  monasterium  m  snncto 
Launomaro  sediflcatMm. 

V  Supersunt  apud  Senonas  monasteria  Sancim 


715  VITA. 

nbns  doft8.  Item  ad  Sanctum  Petnim  illis  monachis  A 
in  eadem  url)e  libram  unam. 

•  1n  Antisiodoro  urbe  illis  canonicis  lilramunam. 
Ad  Sanctum  Remigium  illis  monachis  simiiiter.  Ad 
Sanctum  Heradeum  ineadem  urbe  similiier.  Item  in 
Antisiodoro  ad  Sanctura  Germanum  illis  monacbis 
libram  unam. 

i>  In  Trecaa  illis  monachis  ad  Sanctum  Petrum  li- 
bram  unam. 

«  Ad  Sanctam  Grucem  Meldis  illis  mbnachls  simi* 
liter. 

A  Ad  Fossatos  'monasterium  illis  monachis  iibras 
duas. 

e  Ad  Sanctam  GenoTcfam  Parisius  libras  duas. 
Ad  Sauctum  Germanum  Parisius  libras  tres  :  in 
eadem  urbeilliscanonicislibram  unam.  Ad  sanctum  B  unam. 


i  Ad  Sanctum  Salvium  in  Brago  solidos  decem. 

^  Ad  Malam  monasterium  libram  unam 

1  Ad  SanctumVedastum  in  Atrebalo  libras  duas. 

m  Ad  Gameracum  libras  duas.  Ad  Sanctum  Gau- 
gericum  libram  unam. 

^  Ad  Gorbeiam  libras  quinque. 

^  Ad  Sanctum  Eligium  in  Noviomo  civitate  libram 
unam.  Ilem  ad  eamdem  urbem  canouicis  libram 
unam. 

p  Item  ad  Suessionis  civitatem  canonicis  libram 
unam.  Ad  sanclum  Grispinum  solidos  quindecim. 
Ad  sanclum  Medardum  monachis  libram  unam ;  iliis 
sanctimonialibus  libras  tres. 

^  Ad  Rhemis  illis  canonicis  libram  unam  :  ad 
Sanctum  Remigiumin  eadem  urbe  monachis  libram 


Dionysium  iibras  quinque.  Ad  Galam  monasterium 
libras  duas. 

'  Ad  Sanctum  Luciauum  illls  monachis  libras 
dttas.  Belloaci  illis  canonicis  llbram  unam.  Ad  Fla* 
Tiacnm  illis  canonicis  Ubras  qnindecim.  Ad  opus 
famulorum  eorum  libras  decem.  Uildemanno  episco- 
po  adpresbyteros  et  pauperes  libras  decem.  Ad  Ora- 
torium  monasterium  solidos  quindecim.  Ad  Fonta- 
Bidum  monasterium  solidos  decem.  Ad  Insulam  mo- 
nasterium  solidos  decem. 

s  Ad  Andebgum  monasterinm  solidos  duodecim. 

k  Ad  Malardum  yallem  solidos  decem. 

t  Ad  Resbace  monasterium  libram  unam  et  semis. 


'  Ad  Sanctum  Memmium  in  Gatalauno  libram 
unam.  Ad  eamdem  urbem  solidos  xv. 

"  Ad  Altum  Montem  monasterium  ,  quo  sanctus 
Ansbertus  quondam  exsilio  fuit  intrusus,  atque 
consortils  inde  ereptus  humanis,  solidos  quindecim. 

*  Ad  Malbodium  coenobium  libram  unam. 

u  Ad  Gastrilocum  monasterium  similiter. 

'^  Ad  Laubias  monasterium  libram  unam. 

X  Ad  Indam  coenobium  libras  duas.  Ad  LingiMias 
illis  canonicis  libram  unam. 

7  Ad  Luxoyium  libras  viginti  quinque,  id  est  ipso 
monasterio  libras  decem.  Ad  Fontanas  celiam  ejus- 
dem  coenobii  libram  unam  et  semis.  Ad  Gusantiam 


Golumbae  et  Sancti  Petri  ordinis  nostri.  S.  Remigii     pago  Senonensi,  de  ouo  in  Yita  sancti  Patemi. 
coenobium,  quod  itidem  in  hujus  civitatis  suburbio  G     *^  Quid  sit  etiam  Mala  monasterium  ignoro.  Ne 


situm  erat»  ^am  destructom  est,  piaeter  oratorium 
modo  parosciale. 

•  Antisiodori  vero  monasterium  Sancti  Germani 
hactenus  subsistit. 

b  Gellense  monasteriumSsoicti  Petri  apud  Trecas, 
de  quo  infra ,  ubi  de  translaiione  sancti  Frod<^rti 
abbatis,  hactenus  floret. 

«  Mddis  ccenobium  Sanctae  Grucis,  nunc  dicitur 
Sancti  Faronis. 

<t  Fossatense  vero  Sancti  Mauri ,  de  quo  Inferius, 
ubi  de  translatione  S.  Mauri,  ab  uno  saecuio  saeculari 
toga  donaturo  est. 

«  Apud  Parisios  Sanctae  Genovefae  monasterium 
esl  canonicorum  regularium  ordinis  sancti  Augu- 
stini :  Sancti  Germani  et  Sancti  Dionysii  monasteria 
lactenus  vigent  sub  ordine  nostro. 

'  Item  Bellovaci  coenobium  Sancti  Luciani;  tum 
Flaviacense  Sancti  Geremari,  sic  dictum  a  Geremaro 


que  enim  de  monasterio  Malasci  dioecesis  Garcasso- 
nensis,  quod  roodo  Montis-Olivi  diciiur,  hunc  locum 
explicandura  esse  puto;  an  de  Malmundario? 

^  Sancti  Yedasti  abbatia  hacienus  celebris  esl 
apud  Atrebaies. 

**  Sancti  Gaugerici  est  coUegiata  s»cularium  ca- 
noniconim  ecclesia  Gameraci,  vulgo  Saint-Gery. 

^  Gorbeiae  monasterium  illustre  laudatur  passim 
in  Aciis  sancti  Adalhardi,  Walae,  Paschasii  Radberti 
abbatum,  et  sancti  Anscharii. 

^  Monasterium  Sancti  Eligii  in  urbe  Noviomo  nunc 
a  fundamenlis  insiauratur  a  nostns  intra  urbem. 

p  Abbatiae  Sancti  Grispini  et  Sancii  Medardi  viro- 
rum,  ac  SanctaeMariae  virginum  hactenus  subsistunt. 

4  Item  apud  Rhemos  Sancti  Remigii. 

r  Gatalaunis  abbatia  Sancti  Memmii  est  canoni- 
corum  regularium. 

•  Alti^s-Mons,  vulgo  Haumonty  ad  Sabis  {la  Sam- 


conditore.   Al  Oratorium,  Oroer,  Sancti  Ebrtdfi  D  ^rf)  fluvii  initia,  hactenus  miiitat  sub  ordine  nostro. 


quondam,  postea  Sanciae  Angadrismae,  destructum 
est,  utt  et  Fontanidum.  Monasterium  Insula  iliud 
ipsnm  eat  quod  S.  Geremarus  construxisse  memora- 
tur  in  ipsius  Actis.  Ejusdem  monasterii  mentionem 
f;icit  llincmarus,  Rhemorum  antistes,  in  epistola  ad 
Hincmarum  Laudunensem  reiata  in  concilii  Duzia- 
cjiisis  parte  ii,  cap.  5.  Monatterium  quod  dieitur 
Isia^  itt  parochia  Belvacensit  elc. 

^  Anoelagiim  monasterium  virjninum,  vulgo  An- 
defey^  ad  Sequanam  quatuor  leucis  supra  Rotiioma- 
gom,  a  Beda  YenerabiU  Uudatum,  jam  pridem 
corruit. 

^  De  Malardo  valle  nihil  observandum  succurrit. 

i  Resbacense  in  Brigio  tractu,  Rebai$t  abbatem 
primom  habuit  sanctum  Agiium. 

i  Saiicli  Salvii  in  Brago,  an  S.  Salvii  in  oppido 
Monstrolio,  non  expedio.  Kisi  si  legendum  sit  Sancti 
Salvalorii  m  Brago  seu  Brajaco  ad  Sequanam  in 

Patkou  GVt 


^  Malboilium,  Maubeuge^  una  abhinc  leuca,  est 
saecularium  canonicarum  seii  domicellarum,  quae  do- 
mus  olim  pro  sacris  virginibus  a  beata  Aldeguude 
condita  est. 

a  Idem  dicendum  de  Gastrilocensi  Parthenoue,  qui 
apud  montes  Hannoniae  a  sancta  Waldetrude  Alde- 
gundis  sorore  constructus  est. 

^  Laubiense  ad  Sabim  hactenus  insicne  est  mo- 
naslerium ,  de  quo  hi  Actis  sanctorum  Landelini  et 
sancti  Ursmari  abbalis. 

X  De  Indensi  prope  Aquasgrani  sito  diclum  est  in 
'Vita  sancti  Benedicti  Anianae  abbatis. 

r  Luxovio,  celebrl  hactenus  monasterio  in  Yosago, 
suberant  Fontanae  et  Anagranates,  Fontaine»^  Ane- 
gray^  hactenus  prioratus  a  Luxovio  pendentes.  Gu- 
santia,  Cusance,  monasteriom  quondam  ab  sancto 
Ermenfredo  condiium ,  subditumqoe  Luxovio,  nunc 
est  prioratus  abbatiae  Sancli  Claudii  siibjccius. 

24 


H1  S.  ilNSfiGISt  ABBAtlS  FONTAMfiLLENSIS  m 

iimiliter.  Ad  Anagrates  lib.  ii.  A  basilicam  Sancti  Petri  ^  ad  aquilonalem  piagam ,  i 


^  Ad  R(hfaartci  mbhteita  HbraiBi  'anam. 

b  Ad  Balmam  siMliDir  tlbrafft  Qtiam  el  ^emii. 
- «  Ad  Morbach  cOen'6blam  hbr^m  uuam.  Ad  ^an- 
clnm  Gregorinm  libram  unam. 

^  Ad  Monasterium-Mauri  libramunam. 

«  Ad  Melundas  libram  unam. 

f  Ad  Sanclum  Beginbertum ,  ubi  primo  elementa 
dtdicerat  litterarum,  per  manus  quoque  matris  suae 
ki  usus  egenorum  viginti  iibra«  expendil.  Simili 
nfodoper  manusBerleningilibras  viginti;sibi  veroin 
domo  sua  famulantibus  libras  quadragintalargiri  fecit. 
Tribus  vicibus  oinnes  opes  suas  *  egenis  ac  paupe- 
ribus  erogari  fecit,  nii  sibi  reservans  :  quas  quaiiter 
gesta  sint,  ne  nauseam  aut  fastidium  ingessisse  vi- 
dear  ,  transcendendo  omittam.  Eleemosynis  enim  B 
sibi  viam  praeparavit,  quoniam  noverat  externum 
omnem  hominem  [L.,  exlremum  diem  omnis  homi- 
nis]  esse  sive  ad  poenam,  sive  ad  gloriam.  Ideo  elee- 
niosynis  ac  oralionibus  servomm  I)ei  se  roborabat, 
ut  et  cursum  hujus  vit»  pacifice  transigeret,  atque 
feliciler  in  perpetuum  viverel.  Rexit  autem  hoc  coe- 
nobium  idem  gloriosus  vir  per  annos  decem,  menses 
quinque,  dies  xviii.  Ipso  tempore  recessit  domnus 
Ansegisus,  Dominica  inucescente  ,  die  xiii  Ral.  Ai>- 
gftsli ;  eodem  die  cumtletu  maximo  tumulatus  extra 

«i  Habelidens^  Sancti  Romaricl  c()enobium ,  julgo 
Bemiremont,  iHonaftieriam  est  canonicarnifn  Bene- 
dictinarum,  olim  oionacliantm,  de  qao  in  Viia  «aifcti 
Romarici.  ^ 

b  De  Batma,  /«  Baume,  «ficeceais  Yesontionensis.  ^ 

«  Morbachf  seu  HTiHrbacense  monasteriom,  hacte- 
ntifs  superest  in  dioBcesi  Basileensi  ad  Vosa^i  mon- 
tana.  &incti  GregOrii  monasterium  in  Alesapa,  dice- 
cesis  Argentinensis ,  vulgo  MutnUrthai^  Regoiam 
saYicti  Benedicti  haclenus  servat. 

d  Mauri-Monasterium ,  olim  «  saEncto  Leofeardo 
conditum  in  Alesatia^  sic  diclmn  a  Maaro  abtMite^, 
qui  regnante  Thciodorico  quarto  vixit ,  voigo  Maur" 
muntier  n  hactenus  perstat  snb  ooi^^regattoefe  6. 
Viioni. 

•  Mehtnden^  <kRnobttfm,  vtrtgo  Moleme$,  Alos- 
cesis  LfDgonensls,  tn  (yffi^o  Td^odorensl,  a  Ctilodo- 
veo  magno  coiiditam  dicitar  in  vico  Melundis,  in 
vaile  angusta  sico,  postea  translatum  ad  flnvium  Ar- 
menlionein.  SanttO  Micha^i  a  princlpio  sacraiuin 
fuistt  monasieriom  ftmnl :  Yiunc  Sancti  Mar^ni  di- 
citur.  Hinc  est  quod  non  de  hoc  Melnndensi ,  sed  de 
Miiidattensi  Sancii  Petri  monasferio  cxplicanda  pu-  D 
tem  liaec  verba  fpat  blibentar  in  catalogo  frairum 
eoiMcriptortim  monastefrii  Sa/fcti  Galli :  ftomina  fra- 
trum  de  coRnobh  Sancti  Petri  Melondis,  Epetinus  ab- 
ba$,  Abd  monaeku$,  R^tbaldm  nionttchu$,  Quod  si 
ita  est,  eodem  nomine  utrumqoe  monasterlum  ali- 
qoaiido  appellabatur.  CMt  Hilidnnense  Sancli  Petri 
coBiiobium  a  Sewiao  Sehonensi  archiepiscopo,  non 
uriinitus  aedificatum,  sed  re^ftaoVatam  diciiur  apud 
Ordericom  Viiatoiii  fA  lii^ftMge  Hb.  vii.  Metundensis 
coBBobii  abttas  ftrit  Bernardns  abbas  MelUndensis, 
qui  Jonae  iEduensis  episcopi  litieris  subscripsit  aiino 
18  Canroli  Cillvi  in  Spkmegii  tomo  VfH,  pag.  145.  In 
Necrologio  Flavinracerrsi  memorantur  vii  Jd.  Martii 
Wido  Mehindefmie  abba$,  Et  iii  Non.  lulH  nugo  ab- 
ba$  Melundeneie^  Flavini(tcensi$  monachu$,  qui  ne- 
flcio  an  idem  rursus  inscribitur  eoJem  inodo  iii  Jd. 
Octob.  Apud  Peirum  Venerabilem  in  lib.  i,  episl.  27, 
poiiiinatur  abbae  Meiundenei^^  qnod  monasterium 


poVticu  in  qua  fralres  conventum  celebrare  soliti 
sunt,  ac  consuitis  Deo  dignis  aures  accommodare  : 
et  cessavit  regiminis  locus  trigiiita  et  octo  diebus. 

GONSTITIITIO  AMSEGISI  ABBATlft. 

GoMtitationem  vero  quaai  servift  Diei  Hto  fn  ooe- 
nobio  degentibus  de  victu  ac  vestitu  insiiVMl,  coto' 
modum  arltttrahn  imtii  haie  operi  ins«rene  :  cujus 
talis  est  textus  : 

MemoratoH^m,  (fitnliteir  donmut  ae  tfHHerahttis  Anu- 
gisus  abbas  disposuit  vestimenta  et  calceamente 
atque  alimoniam  fratribus  in  mimasterio  Fpntmndta 
morautilusyuna  cum  consensu  eorum  ordinabHiier: 
ut  absque  uUius  occasioni$  auerela ,  omni  egeslate 
txciusa ,  vota  eua  Jho  Yeaderty  atifne  tponaioms 
suce  negotium  ad  effectum  omni  iempore  pBrdmcere 
po$$ent. 

I)e  pago  namque  Bononiensi  et  TarvaMnai  vMiias 
integros  lx  censuit  porrigendos,  drappos  aHNMi  ^  xx, 
de  quibus  camisi»  xx  fierl  poaseDt,  eorhi  tMMMd  ad 
soleas  V  composita,  fabafom  modleis  xxv  cjitiMtHi 
pensas  xsi  per  libras  lxxv,  ova  lliitle,  corifead  jBmd 
ecclesiam  libras  cc^  ad  opas  fratmm  e,  «ew  Mft.  oc, 
de  Corialinse  calcibas  xxiv  ,  bffagal  i.x.  A4  oaecot 
autem  faciendos  dmjppos  albos  ii,  de  ifaibQS  ilcri 
possint  staminett  x^  loaculas  ii^  eoria  tovtaa  com- 
positav,  fabarum  modios  x,  pitorQm  «lOdlaaxx, 

Guillelmus  abbas  Divionensis  id  raeUorein  ft^AgeiD 
revocasse  perhibetur.  Haec  in  adversariis  meis  invea. 
ad  foctim  ilh^  utcdndue  inustrandum.  Lege  Chro- 
nicon  Hngonis  abbatis  FlaviniiaM%n«ISs  9ft  lOtaiot  Lab 
i)ea)r)o,  pag.  9AS. 

<  Metiaateri^  Sancti  Itegfnberti  «^cnsTimo  noa 
al.dd  esse  quam  sancii  Ragneberti  In  pago  Lngdu 
nenti,  ollm  Bebronnfvrse  a  Bebrohna  lorrenie  di- 
ctum,  hactenus  superstes.  Ulud  ^crii|>ulum  Injicit, 
quod  Atisegisij^  Fvahcas  poti^  educari  debuit  in 
aUqao  Fra  ncomm  motrasterio  quato  extra  Franciani : 
quo  nomine  yeteres  Neustriae  passTm ,  aliquando 
etiam  Auatrisb  regnufti  inteltig^ant.  De  Rei^iiber- 
chto  magistro  agit  Alcuinus  in  carmine  261;  ai  qnid 
ad  htmc1ocMn?€elfaMlft€broaensem  (ut  id  ih  tran% 
carsa  etw^em)  fmperante  Carolo  Magno  toiuit 
Nantharius  Sithiensis  abbas  eo  nomlne  secundus,  at 
coiiotafex  liCieri^  ci^usdam  Ertharii,  quae  exsunt  ia 
chaTiafioFolcfiir.iLevite,iflcipitfnCque«bhisveibis: 
iDomr^o  IfeHerabtH  fn  Christo  Patri  Nanthario  abbali 
de  Monaeterio  Sithiu ,  $ite  d'e  ceila  qute  dkitur  Be- 
bnma,  ubi  Ebrogertt$  pra!po$itus  e$$e  videtur.  Sic  vero 
desinont :  Actum  Bebrona  in  mense  Octobrio  onHo  5d, 
regHante  Caroio  rege^  anno  6  imperU  ipsius, 

^  Ainc  jpatet  abbates  etiam  reguiares  eo  teilbpore 
opes  quasi  proprias  habuisse  :  quod  patec  mmionim 
abbatum  exemplo,  qui  tesiameiita  ooodideraiiL 

*!»  iGt  tamen  Adso -BfiperhfS  l^atas  in  Ohserratione 
praevia  innait  Ansef^isum  Loxovii  tiimulatum  fuisae : 
at  praeferenda  huitn  ehffOBOgraplH  cjntcmponLnd 
auctoritas. 

i  £ngo  lam  #ebaiii  iinenikk  e^  drappo  albo^  qus 
ob  id  stamtneae  ^dietie  infHi.  iBhic  ^ctat  id  quod 
legere  nMintni  in  efaaitario  t^olcuhri  Levitde  ac  ino- 
nachi  Sithiensis  de  doiiatione  Deodati  clerici  Odlan- 
do  abbali  Sithiensi  fecia,  litteris  datis  arnio  5i  regni 
Caroii  Magni,  qtiibus  liueris  Deodatos  nonnulla  pne- 
dia  concedit  ad  opu$  nnonachoruiH  in  monaturio  Si- 
thitt  degentiuik^  td  e^  ad  comparandos  drappoe  ad 
eamieiae  ultromarina^^  ^fum  tuigo  bemitrri$t  vociia»^ 
l«r.  Lege  Menardum  in  Cooccfrdiae  capdt^ 


m 


yttAi 


t8© 


ctteoroiii  pensas  xv  per  libms  Lixn,  salig  modios  A  unam»  piilli|M8tas  iv,  puUos  xxr,  ova  l.  Et  in  Paa- 


xxT.  In  mense  Septembrio  ova  mille ,  de  ilia  grega- 
ria  pagensi  lx,  de  Iriio  etldlio  mappae  iu>  Ipngitu- 
dinis  ulnarumxy  laiitudinis  ii,  de  Afiiftffco  mappa 
una  ejusdem  mensurse.  Lintea  ad  manus  tergendas 
Yillosa  III,  miuroquo4qiii  da  uloifl  quuifve  iu  lon* 
gitudine,  in  latitudine  iii :  de  Gera  camsiles  iii  ad 
mappulas  faciendas  longitodinis  nlnarum  xiii,  lati- 
tudinis  trium  :  de  Glariaco  mappam  tioam  habentem 
in  longitudine  ulnas  x,  in  latitudine  iii.  Item  de  Hir- 
tio  camsilem  de  olnis  xii ,  iii  laiitudinis  ad  pedes 
tergendom.  De  Gampomis  toacolam  i,  de  Rosontio 
sKnllHer.  BeFlerfaoo  miKler.  De  pnidtola  gregiriA 
caseorum  pensas  xxx  per  libras  lxxii.  Filtra  *  ad 
sa«CM  facicidom  jbi«  ad  leota  quaotum  necessiias 


cha  similiter,  melHs  sextariom  i,  cerae  lib.  i.  Et  in 
mense  Maio  ova  i^  ligna.  carra  xv,  de  Irtio  faLanim 
mod.  I,  pisoram  fnod.  ii.  Ad  Nativitatem  Domini 
aocipastam  unam  pullipastas  iv,  pollos  xxv,  ova  l, 
et  in  Pascba  similiier»  meiiis  fiaxtarium  i,  cerae  lib.  i. 
£t  in  mense  lunio  ova  d.  Item  de  Rosontione  in  mense 
Aogusto  ova  CLxvi,  de  illa  cruce  et  campanis  ova 
iLxiMk  De  Heveipeis-cune  vini  modios  xlviii,  ova 
ccLv ,  vinum  de  Alpiaco  mod.  cccl,  de  Riparensi 
corte  mod.  cl  ,  de  Abriaco  mod.  l,  de  Borgondia 
mod.  L :  tont  modii  dc.  Adomatjcum  mod.  xxxii. 
Sicera  ^  bmaolone ,  •quanton  aeeeatilas  ex^oselt. 
G«rae  ad  iBam  ecciesiam  llbras  cc,  olet  iibras  cxxx, 
adipem  mod.  viii.  Ad  opus  fratrum  cerae  lib.  c,  olei 


propeseSl.  Poroos  sagtoati  ad  adlpeai  m  lardnm  ^  lib.  c.  Ad  pelles  hirciuas  sexagiata  eompositas  tib. 


com  uactis  lx,  et  insuper  quantmn  necesse  foerit. 
De  imiiisiario  ftMoalioae  iiabarum  modios  tres ,  pi- 
sonan  aodtoav.  Ad  MaiivitaleiA  Domini  aucipa- 
stas  i>  tres,  pollipaetas  xx,  polloa  lx,  ova  ccl,  el  in 
P;i8clia  aimiliter.  Cene  lib.  iii,  meUis  sextarios  tres, 
el  in  meuelKoiieiiibrioaiva  a,  %na,  earra  lx.  Inier 
illam  crucem  Paldriaco  et  Bladriciagas  fabamm  !«« 
pisorom  mod.  v.  Ad  Nativitatem  Domini  aocipastas 
IV ,  imliipaataft  xn,  pulios  ^lx,  ova  ccl;  io  Pascha 
similiter.  Gerae  Hb.  m,  meHis  sextarlos  in.  ki  mense 
Decembrio  ova  d,  ligna,  carra  lx  ;  de  Gampaais  fa* 
barom  mod.  iii,  pisorom  modios  viii.  Ad  Nativita- 
tem  JUMnini  aucipastas  iv,  poUipastas  vn,  pullos  lxx. 


la.  Ad  cordebisos  xl,  comparaiidM  lib.  in»  ad  ooria 
l)ovma  XX  llb.  ni.  GapeHos'iugros  viii ,  de  solid. 
xxxii  alios  quatuor,  unomqoemque  de  soUdis  ui,  qui 
fionl  soiidi  ii.  Trea  qut  remaneal  de  aolidia  septem, 
qoi  fiont  simol  Kb.  ii  et  semis.  Ad  stamtneas  xxx 
oplimas  comparandom  Ub.  i,  ad  femoraUa  paria 
x«  iib.  i ,  ad  infirmorum  curam  roAl  et  pigmoDla 
Ub.  I.  Ad  saecos  qoindecim  eomparandum  griaeoa 
siociscos,  onde  cappae  fiant,  Ub.  x,  id  eat  taUs  onli), 
onuiBqiiodque  de  solidls  x.  Et  dooa  opiiBMW  eapel- 
los  de  solidis  xxx ,  qoinque  qoi  sopersunl  de  soliifia 
XXXVI,  novem  vero  de  soUdis  liv,  id  eat  jmumqood- 
quo  da  solidia  sex  ad  jcoccos  ladeBdum.»  qni  aool 


ova  ccL,  et  in  Pascha  similiter.  MeUis  sextariom  p  rocci  xviii :  coIUgont  soper  totom  tibras  x.  Ad  sa- 


onom,  cerae  Ub.  i.  In  mense  Janoario  ovat»,  Ui«a, 
carra  lx  ,  de  Sadanma  et  Bobolo-captiva  fabarom 
mod.  11«  pisorum  modios  iy,  Ad  Nativiiatem  Domini 
aocipaatasti,  fiAKpaitaft  x,  |>oMos  xiSK»ovac»el  ia 
Pascha  similiter,  meUis  sextarios  ii,  cene  lib.  ii.  In 
mense  Febroario  ova  d,  ligna,  carra  xn,  deGaricii^aSi 
Dono,  et  Gera,  fabarom  mod.  iii,  pisorom  mod.  iv. 
Ad  Nativitatem^mini  aocipastas  tres,  poUipastaa  xu, 
pollos  XI,  ova  ccL.  Et  in  Pascha  siroiliter  meUis  sex- 
tariom  i,  cerae  lib.  i.  Et  in  mense  Martio  ova  l,  li- 
goa,  carra  xii,  de  Petreoponte  et  Wirto-Iaico  toaco- 
las  II»  fabarom  mod.  v,  saUs  mod.  xv.  Ad  Nativiu- 
tem  Domini  aocipastas  ii ,  piiUipastas  xxvi,  puUos 


(oa  vr  in  leeta  mittendom  Ub.  ii  et  semis.  Ad  peUea 
berbicinas,  onde  pelUcea  fiant  solid.  x.  Ad  vuantos 
Ub.  i,  ad  fasciolas  lib.  i :  sunt  io  summa  lib.  xxxi. 
M  iniqmorum  ^ram  ni^iiBipailam,  qai  dlcMar  Bo- 
thmeregos,  et  quantomconqoe  decet,  saoram,  id  esl 
deporcis,  moionei,  berbices ,  pollos,  ova,  omnem 
decimam  nostram  ad  ipsam  domom  infirmorom 
40ooeSiimos  ,  de  notrimentis  nostris  et  de  vasalUa 
nostris  ad  portam  monasterii  dedirous  viUam  No- 
viomom,  et  illos  mansioniles  qui  dicontur  Gisima» 
cas,  Strotella,  Saoctom  Stephanom,  Loviccinas, 
Baniana,  Gisternas,  Lenticolosa,  ad  iUorom  iufirmi- 
tates  et  necessitates  ex  cbaritate,  et  caseos,  et  bu- 
tyrum,  necnon  ad  Ulorum  famulos  nutriendum»  etc.. 


cv,  ova  D,  et  in  Pascha  simUiter.  Mellis  sextarios  ii. 

Et  in  mense  ApriU  ova  d,  de  Idcio  fabarom  mod.  i,  j)  quae  necessaria  sonl  concessimos. 

pisorum  mod.  i.  Ad  Nativitatem  Domini  aocipastam 

•  Fillromdioitur  antiqnis,  qoidqiiid  exlaaa  coaoU  et  puHipasta  qoas  ex  paUia :  qaemi 

et  compressa  cooiiciior,  ooaUs  est  illa  m^eria ,  ex  eoncedebatur  in  festls  Nalivilalia  el  Paadue  ex  ooo* 

qoa  pilei  couficiuntur,  vulgo  du  feuire.  ciiio  Aquisgranensi 

^  9ic  vocabant  artocreata  ex  aucis  seu  anseritms, 


751 


FREDEGISI  ABBATIS 


75i 


ANNO  DOMINl  DGGGXXXir. 


FREDEGISVS 


ABBAS  MONASTERII  SANCTI  MARTINI  TDRONENSIS. 


NOTITIA  HISTORICA. 

(Apnd  Fabrlciiim,  Biblioih.  med.  et  inf.  LtUaitatifl.) 


Iredegis»  siTeFredegisus,  Garoli  Manii  etLudo-  A 
Tici  Pii  clarus  setate ,  a  Theodulfo  Aureliaoeosi 
Ub.  III  GarmiiiuiD  celebratur  his  versibus  175, 176  : 

Sielieviia  docens  Fredegis  sociaius  Ofulsoy 
Guarus  uterque  ariis,  ducius  ulerque  bene. 

Ad  <)uae  verba  haec  noiat  Sirmondus :  (a)  c  £zstat 
Alcuini  ad  Fredegisuin  buuc  libellus,  (b)  in  quo  pro- 
posiiis  ab  eo  de  bS.  Trinitate  quaestionibus  respon- 
det ;  fuerat  enim  ipsius  discipuius ,  ut  et  Ofulsus. 
Exslat  Fredegisi  quoque  ipsius  diaconi  de  Nihilo  et 
Tenebris  episiola  uondum  edita ,  cujus  hoc  esl  exor- 
dium  :  <  Omnibus  fidelibus  et  domni  noslri  serenis- 
t  simi  principis  Garoli  in  sacro  ejus  palatio  consi- 
c  stentmus,  Fredegisus  diacpnus.  Agiiatam  diuiis- 
c  stme  a  quampluribus  qusestionem  de  Nihiio,  etc.  i 

(a)  Tom.  II  Operum  Sirmondi,  pag.  i066.  Et  in 
Bil)liotheca  Patrum  Lugdunensi ,  tom.  X1V«  pag.  6. 

(6)  Opera  Alcuini,tom.  Gi  Patrol. ,  col.  57.  Idem 
Fndugisus,  ad  quem  Alcuini  epistoiam  de  tribus 
geuenbtts  Yisionum  edidit  Dacherius. 


Abbatem  postea  fuisse  monasterii  Sancti  Mariioi  et 
cancellarium ,  ex  variis  Ludovid  dipiomatibus  coin- 
pertum  est.  » 

Epistola  hxc  Fredegisi  de  Nihiio  et  Tenebris  ad 
proceres  palatii  (c)  qua  probare  contendit  niliilum 
et  tenebras  esse  aliquid ,  vulgata  est  a  Baluzio,  tom. 
I  Miscellan.,  pag.  403,  408. 

Epistoia  ad  Agobardum  intercidii :  sed  exstat 
Agobardi  liber  conira  objectiones  Fredegisi  ablntis, 
saepius  excusus  inter  Agobardi  opera  et  tom.  XIV 
Bibliothecae  Patrum  editionis  Lugdunensls,  pag.  275 
280.  Tractatque  de  variis  inconimoJis  iocutionVbiis 
quse  objiciontur  vei  defendendae  Buscipiunuir  ultro 
citroque. 

(c)  Hilduinum ,  sacri  palatii  antistitem ,  Walam 
abbatem,  etc.  Ad  eosdem  proceres,  Agobardi  epi- 
stola  tom.  XIV  Bibliotbecae  Patrum  Lugdunensis, 
pag.  280 


FREDEGISI 

% 

r-  EPISTOLA  DE  NIHILO  ET  TENEBRIS 

AD  PROCERES  PALATII. 

(Balnz.»  MiscelK  sac) 


Omnibus  fidelibus  et  domnl  nostri  serenissimi 
principis  Garoli  in  sacro  ejus  palatio  consistentibus 
Fredigysus  diaconus. 

Agitatam  diutissiroe  a  quampluribus  quaestionem 
de  nihilo ,  quam  indiscussam  iiiexaminatamqne  ve- 
luti  impossibilem  ad  explicaudum  reliquerunt,  me- 
cum  seduio  volvens,  atque  pertractans,  tandem  vi- 
sum  mihi  fuit  aggredi ;  eamque  oodis  vehementi- 
bus ,  quibus  videbatur  implicata ,  disruptis  absolvi 
atque  enodavi,  deterosoque  nubilo  in  lucem  resti- 
tui ;  memoriae  quoque  posteritatis  cunctis  in  futu- 
rum  saeculis  mandandam  praevidi.  Quxstio  autem 
bujusmodi  est,  nihiine  aliquid  sit,  an  non.  Sl  quis 
responderit,  Videtur  mihi  nihil  esse,  ipsa  ejus  quam 
putat  negatio  compeilit  eum  fateri  aliquid  esse  nihil 
dum  dicit,  Videtur  mihi  nihil  esse.  Quod  li\e  est 
quasi  dicat ,  Videtur  mihi  nihil  quiddam  esse.  Quod 
61  aliquid  essc  videtur  ut  non  sit  quodam  modo 


B  videri  non  potest.  Quocirca  relinquitur  ot  aliquid 
esse  vidcatur.  Si  vero  hujusmodi  fiat  responsio,  Vi- 
detur  mihi  nibil  nec  aliquid  esse,  huic  responsiooi 
obviandum  est,  primum  ratione ,  in  quanlum  homi- 
ni^  ratio  patitur,  deiude  auctoritate ,  non  quaiibet, 
sed  ratioiie  duntaxat ,  quae  sola  auctoritas  est ,  sola- 
que  immobilem  obtinet  firmiiatem.  Agamus  itaqoe 
ratione.  Omne  itaque  nomen  finitum  aliquid  signi- 
ficat ,  ut  homo ,  lapis ,  lignum.  Haec  enim  ubl  dicta 
fuerint,  simul  res  quas  fuerint  significant  iiiCelii- 
gimus.  Quippe  hominis  nomen  praeter  difierentiam 
aliquam  positum  universalitatem  hominum  designaL 
Lapis  et  lignum  suam  similiter  generaliutem  eom- 
plectuntur.  Igitur  nihil  ad  id  quod  significat  refer- 
tur.  Ex  hoc  etiam  probatur  non  posse  aliquid  non 

C  esse.  Item  aliud.  Omnis  significatio  est  quod  esL 
Nihil  autem  aliquid  significat.  Igitur  nihil  ejus  signi- 
ficatio  est  quid  est,  id  est,  rei  existentis.  Qooniam 


755  EPIST.  DE  NIHILO 

Tero  ad  demonstrandum  qnod  non  solum  aliquid  sit  A 
oihil,  sed  etiam  magnum  quiddam,  paucis  actum 
est  ratione,  cum  tamen  possint  hujusmodi  exempla 
innumera  proferri  in  medium ,  ad  divinam  auctori* 
latem  recurrere  libet ,  quse  est  rationis  munimen  et 
slabiie  firmamentum.  Siquidem  universa  Ecclesia 
divinitns  erudita,  quae  e  Christi  latere  orta »  sacra- 
tissimae  camis  ejus  pabulo  pretiosique  sanguinis  po- 
culo  educata ,  ab  ipsis  cunabilis  secrelorum  myste- 
riis  institula  >  inooncnssa  fide  lenere  confitetur  di- 
vinam  potentiam  operatam  esse  ex  nihilo  terram, 
aquam,  aera,  et  ignem ,  lucem  quoque,  et  angelos, 
atque  animam  hominis.  Erigenda  est  igi}ur  ad  tanli 
culroinis  auctoritatem  mentis  acies ,  quae  nulla  ra- 
tione  cassari ,  nullis  argumentis  refelli ,  nullis  po- 
test  viribus  impugnari.  Haec  enim  est  quae  praedicat  B 
ea  quae  inter  creaturas  prima  ( Sic  in  ms.)  prima  ac 
praM^ipua  sunt  nestimandum  non  est.  Quippe  cum 
unum  homm  quae  ex  eo  genita  snnt  aestimari  sicut 
est  aestimari  non  possit.  Quis  enim  elementoram  na- 
turaro  ex  asse  metitus  est  ?  Quis  enim  lucis  nomine 
aut  angelicae  (nalurae)  Telamine  subslantiam  ac  na- 
turam  complexus  ?  Si  ergo  hsec  quse  proposui  hu- 
roana  ratione  comprehendere  nequivimus,  quomodo 
obtinebirous  quantum  qualeve  sit  illud  unde  ori- 
ginem  genusque  ducunt.  Poteram  autem  et  alia 
quamplura  subjicere.  Sed  docibilium  quoramque 
pectoribos  satis  his  insinuatom  credimus. 

DE  TENEBRIS,  AN  SINT. 

Quoniam  his  breTiter  dictis  commode  finem  im-  C 
posui ,  mox  ad  ea  expedienda  intenlionem  retuli  quas 
curiosis  lectoribns  non  immerito  Tidebantur  digna 
esse  quaesitu.  Est  quidem  quoramdam  opinio ,  non 
esse  tenebras)  et  ut  sint  iropossibile  esse.  Quae  quam 
facile  rerelii  possit  sacrae  Scripturae  auctoritate  pro- 
lata  in  medium,  pmdens  lector  agnoscet.  Itaque 
quid  libri  Genesis  historia  inde  sentiat  Tideamns. 
Sic  enim  inquit :  Et  Unebrce  erant  super  faciem 
aby$$i  (Gen.  i).  Quat  si  non  erant,  qua  consequen- 
tia  dicitur  quia  erant?  Qui  dicit  tenebras  esse,  rem 
consiituendo  ponit.  Qui  autem  non  esse ,  rem  ne- 
gando  tollit.  Sicut  cum  dicimus,  Homo  est,  rem 
id  est  bominem  constiluimus.  Gum  dicimus,  Honio 
n^n  est,  rr^m  negando  id  est  hominem  tullimus.  Nam 
Tebtim  Fubstantix  hoc  hal>et  in  naiura  ut  cuicun- 
que  subjectum  fuerit  junclum  sine  neg  iiione ,  ejus- 
d^i.i  dcclaret  su^slantiam.  Igttur  in  eo  quod  dictum 
est  Tcnebra:  erant  super  faciem  abyui ,  res  consti- 
tut',  est ,  quam  ab  essc  nulla  negatlo  separat  aut  di- 
Tidit.  Itein  tenebrfe  subjectum  est  erant  declarati- 
Tum.  Declarat  cnim  praedicando  tenebras  quodam 
modo  esse.  Ecce  invicta  auctoritas  ratioue  comita- 
ta,  raiio  quoque  auctoritatem  confessa,  unum  idem- 
que  prxdicant ,  scilicet  tenebras  esse.  Sed  cum  ista 
exempli  causa  posita  ad  demonstrandum  quae  prae- 
posuimus  sufflciant,  tamen  ut  nulla  contradicendi 
occasio  asmulis  reiinquatur,  faciamus  palam ,  pauca 
divina  testimonia  aggregantes  e  pluribus,  quoram 


D 


ET  TENEBRIS.  754 

perculsi  formidine  in^tissimas  nlterius  Voces  ad* 
Tcrsus  ea  jaculari  non  audeant.  Siquidem  Dominus 
cum  pro  afilictione  popnii  Israei  plagis  seTerioribus 
castigaret  Egyptum,  tenebris  eam  iuTolTit  adeo 
spissis  ut  palpari  quirent,  et  non  solum  obtutibus 
hominum  Tisum  adimentibus,  sed  etiam  pro  sui 
crassitudine  manuum  tactui  subjacerent.  Qnidquid 
enim  tangi  palparique  potest,  esse  necesse  est. 
Quidquid  esse  necesse  est,  non  esse  impossibile  est : 
ac  per  hoc  tenebras  non  esse  impossibile  est ,  qnia 
esse  necesse  est  quod  ex  eo  quod  est  palpabile  pro- 
batum  est  Ulud  quoque  praetereundum'  non  est,  quod 
cum  omnium  dominus  inter  lucem  et  tenebras  diTi* 
sionem  faceret ,  lucem  appelhiTit  diem ,  et  tenebras 
noctem.  Si  enim  diei  nomen  significat  aliquid ,  no* 
ctis  nomen  non  potest  aliquid  non  significare.  Dies 
autem  lucem  significat.  Lus  Tcro  magnum  aliquid 
est.  Quid  ergo  tenebrae ,  nihilne  significatiTae  sunt , 
cum  eis  Tocabulum  noctis  ab  eodem  conditore  im- 
pressum  est ,  qui  luce  appellationem  diei  imposuit , 
cassandaque  est  divina  auctoritas?  Nullo  modo. 
Nam  coelum  et  terram  facilius  est  transire  qnam 
auctoritatem  diTinam  a  suo  statu  permutari.  Gondi* 
tor  etenim  rebus  quas  condidit  nomina  impressit» 
ut  suo  quaeque  nomine  res  dicta  agnita  foret.  Neqne 
rem  quamlibet  absque  Tocabulo  formaTit ,  nec  Toca« 
bulum  aiiquid  statuil  nisi  cui  statueretnr  exisieret. 
Quod  si  foret,  omnimodis  Tideretur  superflunm,quod 
Deum  fecisse  nefas  est  dici.  Si  autem  nefas  est  dici 
Deum  aliquod  statuisse  superfluum,  nomen  qnod 
Deus  imposuit  tenebris  nullo  modo  Tideri  potest  su- 
perfluum.  Quod  si  non  est  superfluum ,  est  secnn* 
dum  modum.  Si  Tero  secundiim  modum,  et  neces- 
saria ,  quia  eo  ad  dignoscendam  rem  opos  erat  qoae 
per  id  significatur.  Gonstat  itaque  Deom  secondom 
modum  res  constituisse  et  nomina  quae  sibi  ad  iuTi- 
cem  sunt  neccssaria.  Sanctns  quoquc  DaTid  pro- 
pbeta  Spiritu  plenus,  sciens  tenebras  non  inane 
quiddam  et  Tcntosum  sonare,  eTidenter  expressit 
quia  quiddam  sunt.  Ait  ergo  :  Misit  tenebra$  (P$al. 
cit).  Si  non  sunt,  quomodo  mittuntor?  Qood  autem 
mitii  poiest ,  et  illo  mitti  potest  obl  non  est.  Quod 
Tero  non  est ,  mitti  quolibet  non  potest ,  quia  nus- 
quam  est.  Igitur  missae  dicuntur  tenebrae,  quia 
erant.  Item  illud  :  Po^wt  tenebras  hiibulum  $uum 
( P$aL  XVII ).  Quod  scilicet  erat  posuit,  et  quodam 
modo  posuit  tenebras  quae  erant ,  latibulum  snum 
ponerel.  liem  illud  :  Sicut  tenebrm  ejur  ( Psa!. 
cxxxviii ).  Ubi  ostenditur  quia  in  possessione  suni, 
ac  per  hoc  esse  manifeslantur.  Nam  omne  quod  pos- 
sidetur  est.  Tenebrae  autem  in  possessione  sunt.  Igi- 
tur  sunt.  Sed  cum  ista  talia  ac  tanta  sufficiaot ,  et 
arcem  tutissiroam  contra  omnia  impugnaroenta  te- 
neant,  unde  levi  repulsa  tda  in  suos  jaoulatores 
relorquere  possunt ,  ex  evangelica  tamen  firmitate 
quaedam  poscenda  sunt.  Ponamus  igitur  ipsius  Sal- 
vatoris  verba  :  Ft/ti ,  inquit,  regni  ejicientur  in  tene- 
bras  exteriore$  ( Matth.  viii ).  Attendendum  est  an« 
tem  qood  tenebras  exteriores  nominat.  Extra  enim  « 


755  HAIMINU  HONAGHl  756 

uBde  ea^erius  deriyaiiim  est,  locum  sigaiftcat.  Qua-  A  bus  attribata  sit  qoae  [(|uui]  cimcta  per  qoantltatem 

prefter  eam  dicit  extmoret  tenebroB^  locales  esse  distribuontar.  Et  quaDtitas  quidem  secundum  acci- 

diBm<Hi9tr«t.  Nm  iion  esseot  exieriores,  nisi  essent  dens  est  corportbus.  Accidentia  tero  aut  in  subjecto 

el  interioresk  Qaidquid  aotem  est,  id  in  loco  sit  sont,  aot  de  subjecto  praedicantnr.  Per  hoc  ergo 

neceese  est.   Qood  tero  non  est ,  Ikoe  nosqaam  quod  dicitur  ipsoe  tenebrce  quafaw  erunt ,  qaantitas 

est.  Igimr  esteriores  tenebrae  non  selom  sont,  sed  in  suljecto  monstratur.  Unde  probabile  coltigitar 

elian  iocide»  sonl.  bt  passkme  qaoque  Domini  eran-  .tenebras  non  sohjm  esse,  sed  etiam  corporales  esse. 

gtliBta  lenebras  esse  ftkctas  commemorat  ab  bora  Itaque  h»c  pauca  ratione  simut  et  auctoritate  con- 

diei  seita  osqiie  ad  boram  nenam.  Qus  eum  ikctsa  gesta  vestras  magnitudini  atque  prudentiae  scribere 

sM,  qnomodo  noii  esse  dlcuntur?  Quod  factum  est,  curaTi ,  ot  eis  ^e  immobiliterque  hserentes ,  nuRa 

eAci  noii  potesl  ut  ftictom  non  Ibertt.  Qnod  vera  fftlsa  opinione  iltecti ,  a  veritatis  tramite  decKnare 

semper  non  est ,  nec  nunquam  ftiit ,  id  nunquam  est.  possitis,  sed  si  forte  a  quocunque  aliquid  prolatam 

Tenebne  aatem  fectse  sunt.  Qoare  non  ot  stnt  effici  fucrit  ab  hac  nostra  ratioue  dissentlens,  ad  hanc  ve- 

non  potest.  Itera  in  Evangelio  :  Si  lumen  quod  in  te  lut  ad  regulam  recurrentes,  ex  ejus  sententiis  stal- 

esf ,  f>«(9  tenebrw  quantte  erunt  (Matth.  vi ;  Lnc.  xi).  tas  machinationes  dejicere  valetis. 
neminem  dobiiare  credo  ( quin )  quanlitas  corpori-  B  Explicit  de  tenebris. 

▲NKO  DOUIltl  DGGGXXXIY. 

HAIMINIUS 

HONACfiUS  SANCTI  VEDASTI  ATREBATENSIS. 


NOTITIA  HISTORICA. 


UairelBius  monacbua  S.  Vedasti  Atrebatensis  ord.  S.  Benedicti,  A^eoinl  dlocipiliit,  en}os  Ifincola  sancu 
Vedasti  episcopi  Airebalensis  et  Cameracensis,  defuncti  circa  annuro  540,  el  «ermo  m  sancli  Vedasli  nalah 
6  Februarii  de  undecim  parrulis,  meritis  ejus  sanatis,  exsianl  in  Actis  sanctorum  lom.  I  Februarn,  pag 
801  et  seq. 


MH 


BaiMinrn 

SERMO  IN  NiTALI  SANCTI  VEDASTI, 

De  II  parvulis  meritis  ejue  eancUie. 
(Mland.,  Act  SS;  FelNr.> 

1.  Excitentur,  obsecro,  Olii  lucis,  corda  vestra  C  deunt,  anliqua  recurrunt,  frequenter  audita  pale- 

pro  coiiatis  beneficiis  ad  divina  praH!onia.  Erumpat,  Scunt :  quae  namque  in  sacris  paginis  legimus,  oculis 

quaeso»  in  vocem,  quod  jam  ardet  in  mente ;  ut,  repelita  videmus.  Ciecus  a  nativitate  videt.  OperaUir 

qnoe  fides  iUoatrat,  confessio  pura  confirmet.  Prae-  enim  Christus  in  Ecclesia  quod  jam  olim  gessit  in 

sto  ist  igitur  materia  laudifl«  in  promptu  est  causa  Synagoga  (Joan,  n) :  illum  siqiiidem  et  corde  illa- 

jubilatioiiis.  Oculis  cernitur,  manu  tenetur,  utilitate  minavitet  corpore;  bunc  quia  renatus  erat»  iliomi- 

sentitor ;  testimonium  reddunt,  qui  fallere  nescie-  navii  in  corpore,  ut  fidem  (orpentium  resuscilaret 

nmt.  Jam  sunt  diserti  qui  necdum  perfecte  didicere  in  mente.  Noslis  plane,  qui  adfuistis,  qux  hodiema 

loqui.  Es  ore^  inquit  Psalmista,  infantium  et  lacten'  die  Dominus  Jesus  per  merita  servi  sui,  beati  PaUis 

(itim  p«r/6ctilt  iottdem  (Pm/.  VIII » 5).  Omnluffi  idem  nostri  Vedasti,  opera  fecit;  imo  imperfecta  sup- 

Dominus  dives  in  omneSt  qoi  invocant  illum,  lin-  plevit.  Duosscilicet  iegrotos  sanavit,  uni  lumen  ocu- 

guae  infmtium  facit  esae  di$ertas  (Sap.  x,  21).  Do-  lorum  dedit,  non  reddidit :  alteri  qula  daudus  erat, 

cent  fide,  etsi  nondum  possont  sermone:  imo  Chri-  gressum  restituit. 

sius  per  ilios  docet,  quibus  tanUm  gratiam  pnebet.  2.  Mira  dicturus  sum,  quod  omnei  «ecorn  pari- 

Ipse  enim  interius  ilhiininat,  qui  foris  per  miracula  ter  nostis.  Ipse  Patcr  nostei  Vedafitus  aacer  adbac 

cpruseat»  Mifa  fiunt  omnimodia  et  stupenda,  et  quo  ^  prsebet  e  tumulo  quod  vLveas  in  came  opemtos  ist 

rariora,  eo  sunt  amplius  prsedicanda.  Prisca  re-  in  mundo.  El  pneclarus  senator,  de  coelesti  coria 


757  EPISTOLifi.  7{i9 

Mlutein  flliorani  deeemit.Peveitafioni  daniqpia  dm-  Ji  poa(i4<»ft  «siQratUstiiM  uobie  iiismife«Ur<^  digi\9^  i 


racola  osUmdit,  qiiod  lo  seereto  mnekomm  ppo  0«»« 
nalms  npstfls  hitewediit.  Id  tpeoiD,  ut  dal^  ropeill| 
qtiod  olim  gessik  MeaHiiistis,  fraiMS  fteritsipii,  el 
meminisse  potestis,  ^uod  ifirocti^  a  8.  ftemigio» 
beatns  Ipse  Vedostas  ad  fffadif  Mid«m  gOKlibHi  M 
rerbuffl,  ia  iatroittt  orMs  AtreiMiUHi  doos  egeaee 
curaverlt  afcgrotos,  cascom  vldelicet  et  riewdmw,  qu^ 
teniis  ostenderet  nireeolo  qood  acturue  eret  ie 
verbo :  quoniam  sicet  oculoe  cotporie  epereit  ad  Tir 
dendum  nmndum,  ita  corda  hominnm  semine  Torlii 
Dei  per  ildem  Ulustrevit  ed  cognosoendnm  peiiai. 
Et  sicot  reddidit  gressum  podis,  iia  dlrexit  greesoe 
fidttllum  ed  iter  operationis.  Sed  quia  (pcqh  dolor  1 ) 
jam  eorda  nostra  torpescunt  a  bono  opcM,  exciu»* 
de  sunt  miraeulonim 


oiM^^ffior  ^  somnio  piq9ili%  e|  pej^  ea  ({v^  (pjris. 

ipimi4^  Gfrnimus,  ^i4CfttU3  ^i  fornuii^  piet^Ms  im« 

pripamw-  As^^fEim  oculos  mftp,(is  nos.tr9^.  ut^ 
«torpum  lomeii  m^ciamu^  v^Jort^.  Lav^.ur  lacry* 

qfue»  u|  purificari  miCi^eemur.  Curr^mus  dum  luccm 
h|iboiifHi8|  oe  tene)|fm  no^  fopprebepdaot.  Mundor 
HH)?  nb  omni  inqulnamenio  m^^^a  e^  corp^ris;  si( 
hl^ema  pe4|bqa  vfisifu^  Yfxhupi  I^i ;  sit  nobis  ind^ 
eineoter  in  4f^^  huivw  iodoQfsiens.  Quasramui 
et  fsciamuii  qp^  luci^  nq^  tepebrarum  et  iniqui- 
tatie.  Puvr^mu^  v^o^  i^i^vlaMrum.  ^ei,  dia(ipu| 
ovo  et  oorde  Deq  nqs^tpo :  Dir^  me,  Dowino,  i^ 
Terltale  tua  ei  doce  me,  ei  gressue  meos  dirige  e^ 
cnndwn  ^lpqwupi  tuum,  yt  non  dominetur  nostri 
.  Attendite,  qoaBso,  '  ompis  ii^usUUa.  Imploroipfius  c)^eniiam  Domiqf 


fratres  diiectissimi,  quae  lacta  sunt,  et  in  quibue 
sunt  gesu.  Mem  non  soium  pffovldit  Dei  ciomeiitia» 
quae  per  servi  sui  meriu  egeret,  eed  qvibus  tanU 
medicamine  sa|utis  adfaiberet.  Soient  namque  mioHe 
Dei  bonoilcia  considerantes,  siquaado  sanaliones  Aimt 
pev  moFiU  iaiBetonmi  in  corporibiie  hqrum,  (heu ! } 
quia  eoient  dicesenon  sanaloe  esee,  qttoniem  cmiimt 
eos  debiUuiee  pertaliese.  Qnid  dicent  de  istia,  quiD- 
nim  astas  dob  siiiit  simulare  eos  ?  quibais  ilioe  poto- 
rant  criminibtts  accosane?  Ecce  sunt  nutrices  et  me- 
tres,  qiiaB  debilee  attolemiit,  et  sanos  redueont,  qno- 
rum  mius  de  Ck>rbeiensuim  ville  «,  quas  Walgiacus 
dicitur,  eiUr  oolomi  ipeius  eecieeiae  beati  Yedasti; 
▼isii  scHicet  donatus  Gorbeiensium,  qui  cUudus  fue- 


per  iniercessionem  unti  patroni.  Omni  custodii 
eervemus  oor  nostrum*  quoniam  ex  ipso  viu  prooo: 
dit.  0umili  oofde  et  suppiici  voce  praeveniarous  fa- 
ciem  Domini  in  confe^iono,  ut  experiamur  iq 
menU,  quod  modo  pervuli  meruerunt  in  membrch 
rum  reformatiooe.  Hedeamue  ad  conscientias  no- 
stras,  conveniamus  nosmetipsos,  puniamus  mala 
quae  fecimus.  Gogitemus  quid  in  die  judicii  magni 
Dei  dicturi  sumus.  Nam  qoi  eum  audire  noluerunt, 
jam  ulterios  non  curabil.  Quid  amptius  exhibere  po- 
tuit?  vivens  nocte  dieque  audientibus  verba  De! 
ministravit :  nam  et  veri^is  pluit,  et  miracuiis  coru- 
scaYit.  Et  Jam  in  ccelis  cum  Ghristo  regnat,  et  ad- 
huc  nostram  salutem  curare  non  cessat.  Imploremus 


nit,beetiVedeetilamQlomm:uterqueparvuhie»ttUr-^  misericordiam  Domini  per  inUrcessionem   sancti 


ipMinBocene;  aUrquehumiliset  reotus.  QuiaesiDomi- 
nosnoster  parvulorum,  id  eet,  homilium  salus,  per- 
vulpe  ^c  #^nayit,  ut  nos  esse  hMmiles,  id  est  j^ar- 
vuii  esse  di^^ui.  Aflhnc  fnim  pl^f :  Sit^te  par- 
VUlOi  ^lS^^Xf  9(i  VHh  U{^<<?!  ^^i^  ^*}  regnum  ccslorMm 
(Marc,  X,  i4).Ecce  amplexatus  est,  et  sanavit,  acce- 
pit  a  parentibns,  benedixit  et  reddidit. 

3.  Agamus  singuli,  agamus  omnes  gratias  Om- 
nipotenti,   qui  nos  revisiU|||||  et  f  aCerna  f  iflgj^ 

•  Oppidum  est  Picardiae  ad  Somonam  fluvium. 


Patris,  quatenus  et  hic  maneamus  in  ejus  doctrina : 
et  illic  gaudeamus  de  aeterna  et  communi  gloria. 
Sic  ergo  in  hac  vita  mpnitis  ejus  obedientes  sirous, 
l||  coqimupi  retributione  inibi  laetemur.  Paremus 
hic  in  via  quod  possideamos  in  patria.  Dominus  Je- 
sus,  qui  vult  omnes  homlnes  saivoe  fleii,  faciat  noe 
^  Untqip  patronum  l>ene  operando  venire,  et  in 
aeterna  laetilia  semper  cum  illo  gattdere.  Amen. 


wi* 


•f^ 


'^.!'.j 


EPISTOU  PRIHA, 

mLONiS    UVlTil,  P0STE4  PRESBTTBai,  AD  VBlfEaABI- 

LEV  PATREIf  HAIMHfUH. 

Revorep^imo  P^tri  Baimino  If  ilo  devotissimus 

lilionun  indelebiiem  mUmae  felicitatle  j^cup4>^9^* 
Perfruitus  quondam  vestrae  msninefdinis  beni- 
gnissiroo  affau,  eo  scHicet  teippqre,  quo  susceptos 
a  vobis  vestra  immeritus  merui  jucundari  allocu- 
tione,  ac  melliflua  perfoveri  dulcedine,  gratiarum 
eGtioAem  pfMi^ve;  Siqnidem  f^rga  ^fjgnltatey) 
meam  UnU  yestrae  excellentiae  benignitas  viguit. 


Dut  deineepe  noa  ceseneBt,  food  jrthmmatjini  lerat 
in  corde  meo,  vestri  amoris  ardere  iacendinm,  et 
iMNi  immeriu  :  quippe  melle  pleni  sincerissim»  dile- 
ctioDis  cordis  ec  corporie  geaU  enicleeiea,  q^  io- 
teriora  veslri  pectoris  habebaiit  cobiiia,  faciie  obli- 
nuintie,  ne  de  fibrls  meiji  uUo  unquam  tenore  vestra 
lahetor  aBMdniie  mentio ;  ^  eten^UUr  innovaU 
cpnservetur  et  perduM  flope  ImBsemeeihiii.  (toa 
de  re  fldens  In  tam  lau^ablll  patemitau  vestra,  seu 
filius  indidi  )nanibus  vestris  ineptas  meae  impru- 
dentiae  naenlas,  praeexeraUni^o  sciiicet  ingenioli 


7S»  HILDEMCDS  GXSSINENSIS  ABBAS.  —  NOTITIi  fflSTORICA«  760^ 

iiiei  in  ViU  bdatissimi  Amandi ,  soppliciter  obse-  A  noii  sine  caaiela  deinceps  totum  in  ilameD  fratrllms» 


crans,  nt  si  in  his  aliquid  fidei  catliolic»  minus 
consonans,  yel  incongrouro  legi  metricae  inveneritls, 
ad  certae  normam  regul»  misericorditer,  more  pa- 
terno  reducatis  nec  me  meo  dipiittatis  errori,  con** 
testor  et  obsecro  per  sanguinem  Ghristi,  qui  fusos 
est  pro  salute  populi  Ghristiani.  Quod  si,  miseri- 
cordia  supernae  majestatis  praeeunte,  aequas  textus 
carminis  mei  obtinuerit  partes;  tunc  una  mecum 
hujus  doni  largitori,  sancto  scilicet  Spiritoi,  gratia- 
rum  laudes  debita  exsultatione  persol?ite  et  cujiis 
munere  tanlum  opus  quivi  otcunque  compingere. 
Austicitali  autem  me»  yeniam  dare  necesse  est, 
quia  rusticatio,  ut  quidam  ait,  ab  Altissimo  creata 
est.  Et  quamvis  difficiliorifous  uti  potuerim  aliqui- 


qui  mecum,  qoomodo  sit  naTigandum  osteodi.  Et» 
qoia  In  eo  oec  soopoUun,  qoi  fidei  obstet,  offeodi» 
necy  qood  legi  metricae  refragetor,  inveni;  hortor 
fratres  nostros,  qoi  a  talibus  stodiis  non  abborrenty 
monos  hoc  libenter  soscipere,  et  obsecro  ut  satiiis 
Telint  ad  simile  stodiom  proTOcari,  qoam  invidi» 
facibus  concremari.  Novimos  siquidem  sempejr  ci- 
ves  civibus  invidere  et  secundom  Salvatoria  dictam 
neminem  prophetam,  sive  ot  tu  solilos  es  diceie, 
nullum  poetam  acceptum  esse  in  patria  sua.  Sed 
qoia  parvolom  occidit  invidia,  minor  esse  cogno- 
scitor  qui  invidet  quam  ille  cui  invidetur.  Papc! 
miror  opiparum  valuisse  divitibus  praeparare  cooTi- 
vium,  quem  putabam  vix  posse  pauperibus  exhibere 


bus  in  locis  verborum  ambagibus,  ne  id  faeerem  ^  vel  gustum.  Plane  Amantissimi  Amandi  ego  qoideii 


aum  prohibilus,  quia  etiam  credidi  futurum  opus 
istud  gralius,  si  omnium  fratrum  pateret  auditibos. 
Faveat  ergo  excellentia  vestra  non  vitiis  meis,  sed 
laboribus ;  ut  illud  percipiatis  in  coelestibus,  quod 
mortalis  non  videt  oculus.  Valere  vos  optamu»  ad 
omnium  fidelium  profectum  aetemaliter. 

EPISTOLA  n. 

BAIMINII  JlD  MILONElf. 

Infimus  servus  GhrisU  Haiminus  Miloni  suo  sa- 
lotem. 

Garmen  quod,  frater  amanlissime,  porrexisti, 
avida  mente  perlegi;  sed  quia  non  satis  est  iegisse 
semel,  juvlt  usque  videre.  Unde  repelens  a  princi- 


id  meritis  imputo,  de  cujus  praecooiis  exsnitare  ac 
Ghristom  hiodare  noo  cesso.  Est  igitor  eleqoinB 
soave  et  carmen  saiibos  dolce,  leni-IapMi  et  plaoo 
aermone  decorrit  oratio.  Quid  ampUus?  Dicaniet 
jodicent  sodales  ot  velint :  ego  aotem  arcaniim  cor- 
dis  mei  pervulgo  :  qoia  praeconia  tanli  Palm,  mi 
dilecte,  satis  abundeque  too  carmlne  illustrasti.  Noli 
tamen,  obsecro,  ab  incepto  desistere,  noli  desidic 
aot  inerti  otio  succumbere;  noli  gratiam,  qoae  tibi 
adjacet,  negligere;  sed,  dum  vjtcat,  semper  te  bonis 
stodiis  exerce;  et  noli  quod  gratis  accepisti,  aiiis 
denegare  :  noli  solus  bonum  commune  possidere 
velle ;  haec  sola  peconia  est,  qjam  novtt  ex  pensioDe 


pio  non  sine  judiciali  censnra,  quod  anle  summote-  r.  >ugeri  :  haec  sola  est,  qoae  sparsa  cresdt,  ei  erogau 
nos  tetigi,  toturo  ex  integro  legens  et  Inculcans,  emolomentacapit:  haec  est  etiam,  qoaeabsconsorem 
omnes  in  eo  intentionis  roeae  vires  impendl.  Nam  6^^°^  poenis  addicit,  et  bouom  dispensatorem  aef — ' 
primo  putavi  me,  fateor,  in  planom  posuisse  pedem;  moneris  gloria  insigiiit. 
sed  ut  comperi  meam  exiguitatem  non  modo  poculo  Macte  nova  virtute,  vale,  Mllo,  optime  vates; 
fontis  irrigari  sed  fiuctibus  eloquentiae  obrutum  iri,  Haiminique  tul,  dlc,  Miserere  Deiis. 


AlVlfO   DOmXI    DGGCHXIY. 

HILDERICUS 


GASSINENSIS  ABBAS. 


NOTITIA  HISTORICA  IN  HILDERICUM, 

(Apod  FabHciom ,  Bibliolbeea  med.  et  lof.  Lat.) 


fnidericns  abbas  an.  854  per  paocog  dies  Gassi- 
neiisis,  iscripsit  versus  (a)  de  pRBceptoris  sui  Pauli 
diaconi  origine,  vita,  institutione,  doctrina,  religione 
et  habitu,  quos  lucidissimos  vocat  Petriis  Diaconus 
de  illnstribus  Gassinensibus  c.  9.  Ediditillos  Joannes 
Baptista  Maros  in  uotis  ad  Petri  cap.  8.  Non  sunt 
versiis  plures  quam  42.  Vix  dubito  HiMericum  hunc 
alium  ib  eo  esse  ciyus  epistolam  meiro  alligat^m 
recitat  Anonymus  Salemilanus  in  allera  parte  Ghro- 
nict  soivolgata  a  Moratorio,  Rer.  Ilal.  tom.U,  p. 
St65.  Dirigitur  ad  Ludovicum  II  imperatorem,  cui 
fausta  cuncta  apprecatur.  Incipit : 

(a)  De  Paulo  Diacono  v^rsos  mioime  reperimos.  Qois  sit  Mms,  qoi  adnotavit  Ckromc^n  Petri    Dla- 
Coni,  penitus  nos  fugit.  Emr. 


Hie  oplfex  muDdl,  verbo  qai  concta  creavlt, 
£x  niliilo  flaxitooiQia  nempe  simal. 

Forte  tamen  Hilderid  Epistolae  hojos  scriptoris 
aetas  paulo  recentior  est,  quam  ut  componi  possit 
cum  Hilderico  Gassinensi ;  ille  enim  epistolam  hanc 
dedit  circa  annum  876,  (^assinensis  vero  abbaiem 
iilius  coenobii  egit  an.  834.  Yerum  Anonjmi  Saler- 
nitani  iides  in  re  chronoiogica  per  annos  illos  ne- 
quaquam  est  indubitata. 


7M 


HETTO  BASILEENSIS  EMSGOPVS.  -^  NOTITIA  fflSTORIGA. 


7M 


HILDERICI  EPISTOLA  METRICA. 

(Apad  Mmtori,  R«r.  lUlicScripU,  tom.  U,  part.  u,  i^  S66.) 


Hic  opifex  mandl,  verbo  qoi  concta  ereftvit, 

Ex  niiiilo  flnxit  omnia  nempe  simul. 
Absque  la])ore  labor,  cui  posse  et  scire  quod  esse; 

Gojus  opas  Telle  est,  cui  iabor  alta  quies. 
Laudet  eum  binc  coelum,  cuncta  et  ccelestia  semper 

Luminis  angeiici  castra  beata  nimis. 
Laqdet  eum  tellus,  omnisque  creatio  mundJ, 

Omne  genus  hominum,  reptile,  belva  yolans, 
Dicunt,  dicamos :  Tibi  sit,  rex,  gloria  perpes, 

Omnia  qni  retines,  jure  regisque  tuo. 
Te  decet  omnis  honos,  tibi  Tirtus,  gratia  cessit ; 

Quem  digne  metuunt,  inferus,  anra,  polus, 
Une  ac  trine  Deus,  Lux  et  Sapientia  rera, 

Regnnra  immortale  ut  sine  flne  tenes, 
Tempora  tu  condens  solus,  et  sine  tempore  regnans; 

Vere  ut  principiuro,  sic  tibi  ftnis  abest. 
Principibm  et  finis,  primus,  noTissimus  es  tu, 

Quem  currunt  infira  tempora,  saecla,  dies. 
Cuncta  arcens  mnlas,  et  non  mutabens  unquam. 

Semper  eras»  qui  nunc,  semper  erisque  manens. 
Quem  cberubim,  seraphim  cunctis  cum  coelibus  orbis 


A     Proclamanl^sanctum,  concelebrantque,  tremunt. 
Tu  pietas,  bonitas,  requies,  patientia,  paxque, 

Yita,  salusque,  decus,  castus  amorque,  timor. 
Simplicitas  pruden$  es  tu,  prudentia  siroplex 

Te  recte  metuit  mundus,  adoirat,  amat. 
Quxsumus  ut  coeli  cito  des  mihi  tegmina,  Ghriste, 

Una  et  laudemus  te  tua  membra  caput. 
Longanimis,  verax,  fortis,  mirabilis,  alme, 

Tenribilis,  mitis,  suscipe  vota  precum.. 
Gunctorum  factor,  tu  censor,  tutor,  et  altor, 

Rex  regum,  populo  parcc  tremende  tuo. 
Gonfar  opem  fHmuUs,  veniam  da,  destrue  culpaa, 

Dsemones  expelle,  noxia  cuncta  fuga. 
Duc  coelis  plebem,  tuus  emit  quam  cnior  Agni, 

Denuo  quam  peperit  Spiritus,  atque  latex : 
B  Respice  propitius  gemitum,  suspiria,  voces, 

Ad  te  damantum,  ac  miserere  ple. 
Sancte  taa  Jesu  sic  morte  laere  Redemptor, 

Pestifenis  perimat  ne  leo,  sive  draco. 
8it  tibi  Gunctipotens  benedictio»  sitque  potestas 

Ssecb  per  jmmensa,  sil  vigor  omnis.  Amen. 


e 


ANHO  DOMIIVI   DGCGXWYI. 


AHYTO 


SEV 


HETTO 


{ . 


BASILEENSIS  EPISGOPUS. 


NOTITIA  HISTORICA  IN  HATTONEM. 

(Apud  Fabrlcliim ,  Blbliotb.  med.  et  iDfim.  Lat) 


Hatto  sive  Haddo,  Hetto,  Ahyto,  Haydo,  Haitbo,  C  Wettini,  monachi  Augiensis  prodiere  cum  vlsioni- 
Ouo,  ex  Augiensis  ccenobil  abbate  episcopns  an.  806      bus  Hildegardis  de  quibns  mfra,  et  in  Mabiilonii 


Basileensls,  a  Garolo  Maffno  an,  811  cumHugone  (a) 
Turonensi  et  Aj<me  Aovueo  missus  ad  Nicephorum 
imp.  Grsecorum  de  pace  et  limiiibus  imperii  constl- 
tuendis.  Sed  Hodaeporicum  quo  iter  illud  suum  de- 
scripsit,  hodie  nusquam  exstat.  Senex  ad  Augiense 
ccenobium  reversus  obiit,  an.  856  {b).  Yisiones  S. 


saec,  IV  Benedlct.,  pag.  263.  Gapitulare  ad  presbyte- 
ros  dioeceseos  Basileensis  circa  annum  827  promul- 

gatum,  capitulis  25  publicavit.  Dacherius  tom.  VI 
picileg.,  pag.  961  (Ediiiomi  nom  Tom.^l,  pag.  58i, 
586),  unde  in  Gonciliorum  tomis  repetitum  a  Labbeo, 
Harduino,  Goleio. 


(a)  1n  Annalibns  Pithaeanis  inter  xii  scriptores,      hic  vocatur  Bugo. 
pag.  22,  et  apud  Anonymum  Mellicensemi  c.  43,         (6)Mlraetts,GaveasetaliiexHeniiamioGontraclo. 


765 


BETraNIS  BASHJENSIS  CMSOen 


7«i 


IP^ 


^ 


HETTONIS  CAPITULARE* 


(Hartzhetai,  Cone.  Genn.) 


^  X  omni  popiilo  Cltfistiaiio  oeleliialiitiir.  Aliod  i?ero 


I. 

Ptimo  wnium  disculiendai  es^  ftdes  sacerdotoro, 
qualiler  cred«int,  cl  alios  credere  doceant ;  ubl  el 
cxempla  proponenda  sunt,  quaienus  a  creatura  Crea- 
lor,  quantuluiacunque  possit  intelligi. 

B- 
Secundo  jubeaduiB,  yt  Oratio  Doininica,  in  qua 
omo»  wwewari:^  huwana  yU»  comprehendunlur» 
et  Syrobolum  apo»loloryin,  io  qno  ftde3  cathoUca  ex 
integro  ooiopwliendiiur,  ab  omnibus  discatur  taift 
latine,  quw  barbarice  ^  :  ul  quod  orc  i«rofitenWr, 
corde  crtdftlur  el  ioteUigaUir, 

Hl. 
Tertio,  Inllniandum  esi  ul  ed-  sahitotionoi  lacdr 


tempus  bapiiMiiaiU  sftbhM  moMi  PentaooMs  eeie- 
branduro  est.  ftt  wro  ii6eeewlis  ooaligoril.  oiani 
tempore  subveniettdum  est,  quia  neoesa^  nx  ha- 
bet  legem :  et  ul  Tae  ad  fontem  heptiemM^  qwd 
ad  reliquoB  nsuB,  nuliatenus  asiamauv. 

YfB. 
Octayq»  pronuntiandum  est  ut  sciant  tenipora  fe 
riandi  per  annum ;  id  cst,  omnepi  Dominicam  a  na* 
ne  usque  ad  vesperam»  ne  judai^o  capiantur.  Fe- 
riandi  vero  per  atnnum  isti  sunl  dies,  ut  sopra  orsi 
sumus  :  Natalis  Domini ,  sancti  Stephani,  -  sancli 
Joannis  evangelista,  Innocenlium.,  pclava  Domini, 
Thcopbania,    Purificatio    sanctae    Mari«,  sanctuffl 


Tertio,  inlimaiKmm  esi  u.  ao-  -~--  "—     p^^^ba,  sicut  superiori  capitulo  coroprebensum  est : 
dotales  congn.»  respoasiones  discan^ur,  «»>*  ^  »  Rn.Mi '  ..  tnh.rdi.bu..  Ascensio  Domini,  sabba- 


solum  cterlci,  el  Dee  dieat»,  aaoerdoiali  rosponsie^ 
nem oflterani, sed  omnlaplebs  deveu  coDiOiia  vocc 

y^gpQndere  debet. 

IV. 
Quarto,  ul  fides  Alhanasii  a  sacerdotibns  discatur; 
el  ex  corde  ^  die  Dominico  ad  horam  recitetur. 

V* 

Quinto,  ut  sciant  4pi#  sit  sacrimeptam  blptism^t 
tis,  et  confirmationis,  et  qoale  sit  mysterium  corpo- 
riset  sanguinis  Domini :  quomodo  ip  eisdero  my- 
sleriis  visibilis  creatura  videtur,  et  lamen  invisibiKs 
salus  ad  ajternitatem  animsc  subministratur,  qua  ii» 
sola  fide  continetur. 

TI. 


Rogationes  tribMS  diebus,  Ascensio  Domini,  sabba- 
tum  sanctum  Peptecostes,  sancii  Joannis  Bapiistae, 
duodecim  apostoiorum,  maxime  tamen  sanctomM 

naverunl :  Assumptio  sanctae  Mariae ,  Dedicaiio  basi- 
lie»  saneti  Michaelis  archangeli,  dedicatio  cujoscun- 
que  oratorii,  seu  cujusUbei  sancti,  in  Ci4'as  honore 
eadep  fp^ia  im^  ^  ^uod  vicinis  untom 
circunuBoraoiibiM  in#cin(k|i9  est,  non  generaUter 
omnibus.  Indiclum  vero  jejunium  *,  quando  a  pali- 
1)0,  vel  a  domo  fuerit  denuntiatum,  ab  omnibusge- 
neraliler  observetur.  Jftdiquae  vero  festiviuies  per 
annum,  sancti  Remedii,  «  sancli  Mauricii,  sancti 
Itartinf,  pon  suat  e^fgpnd^s  ffi  feriandum,  nectaffien 


^-  p  prohibendum,  si  plebes  hoc  caste  el  lelo  Dei  oh 

Sexto,  quae  ipsis  sacerdotibus  i^oi^^r^  suft  a^  ^    |^  eiarow. 


discendum,  id  est  sacramentarium,  lectionarium» 
antiphonarium,  baptisterium,  computus,  canon  poe- 
nitentiaUs,  Ps^ilteriqm,  homlliae  per  eirciiittm  anni 
nemioieis  diebus,  et  singuUs  festiviuUbus  aptae.  Ex 
quibDS  omnilws  si  unom  defuerit«  saoerdoli^  nomen 
vix  io  eo  constabit :  quia  valde  perfeulosassiuKtevav- 
gelicii^  mif|3>i  fUAbM^  dlcitur :  Si  c($cu$  caco  ducatnm 
proBStet,  ambo  in  foveam  cadunt  ( Jfall/».  ^v  )^ 

VII. 

temlmo,  ntadant  lempora  tefilUa)^  ad  hsptifan- 

dum  in  anno ;  id  est  sabbato  sancto  Paschae  :  ut  illa 

trinamersio  inbaptismate  imitetur  triduanam  mor- 

lem  Domini,  clarificaUm  resurrectione.  Et  idcirco 


IX. 


Nooo,  jubepduqi  f»\  iU^eip  sacer^otilios  ut  noa 
permiitanl  secum  muiierea  l^are  extraneas  joiu 
Nicsenum  concilium  ',  niai  eaa  laMm  un  iiiitNissaft- 
picio  null;t  malae  famae  pboriri  polest. 

X. 

Pepiinp,  ul  tabernas  non  ipgre^iantur,  nee  sedea- 
do  domi,  nec  in  itinere  occupati.  Si  vero  necesse 
babent  ibidem  aliquid  emendi,  missoa  avos  dirigant, 
et  oblaU  in  aliam  doroum  conferant,  et  wm  gia- 
tiarum  actione  fideliter  percipiant. 

XI. 


Iieill  l/UIIllUl,  Ciai  iii^;«iuiui    icsuiict^tiuiic.     u»   Buviivu  •»«• 

Qsque  ad  octavum  diem  ipsa  regeneratio  sacra  ab  j)     Undedmo,  ut  placiU  saecularia  non  observent, 

•  Augia  Dives,  coenobium  est  ord.  S.  Benedicti  ad  d  A  regibus  Francorum  indicU  fuisse  sobdiiis  je- 

Rhenum,  in  dioecesi  ConsUntiensi.  junia  ,    leges  apud  Gregor.   Turonensem  L.  xix , 

b  Id  est,    Germanice,    qua    lingua  loquebanlur  cap.  2. 

Franci,  et  ideo  Latinis  barbari  dicli,  «  Forte,  S.  RemifH. 

5  Pro  mmoriter.  f 'Nicaenuro  concil. ,  can.  3,  lomo  U  P*g«  *o7« 


795 


CAPrrULARE. 


766 


pec  fld^smres  extetaBt }  nec  caiies  ad  tenandam,  A  ex«mpb  prsedicent,  nt  nnlhis  usurds  aecij^iat,  nee 


necaccipitres,TeI  falcones,  nec  spamrios,  nee  ul- 
lius  ludi,  aut  spectacuU  Ncftntiam  habeant :  sufficit 
eni«  m  %wi  ki  PMlmd  legitur  :  i»  li§e  ihmime$se 
eorum  v^luniMtemf  ef  m  %e  ^  mediiari  (Ue  oc  ttft- 
ete  (Pioi.  i) ;  et  qiie4  in  Apestolo  prsoeipitur :  Nem$ 
mHikme  D^  imj^t  h  ne^otiie  emcuhnhte,  M  m 
plaeeatj  cui  ee  probavit  {II  Tim*  ii,  4). 

xn, 

Duodecimo,  ut  sciant  quia  nemo  per  pecunias  or* 
(finandus  est,  nec  per  munera  ecclesiam  delMt  oe- 
cupare  :  qula  si  factum  Aierit,  et  ipse,  et  ordinator 
^Qsdeponendl  sunt;  quia  manifestum  est,  eos,  qni 
(sKa  agunt,  Simoniaca  haerese  aegrotare :  et  ulem 
ion  per  ostium  in  OTile  ovium  juxta  Evangelii  verba, 


sesculpa,  nec  speciem  pro  specie.  Qnia  valde  Inflde- 
lis  et  rebelUs  Dei  jusstonibus  est,  qui  hoc  agit :  quod 
oronibus  Ghristianis  aeque  interdictum  esse  dignosci- 
tur,  maxime  tamen  sacerdotibus,  qui  forma  et  exem- 
pkHA  fldei  omnibus  esse  debent. 

xvra. 

Decimo  octavo,  ut  nulhis  ordinatus ,  slve  ordi- 
Aandus  migret  de  sua  parochla  ad  aliam,  nec  ad 
limitta  apostolorum  oausa  orationis,  ecdesise  suee 
Gura  delicta  ',  nec  ad  palatium  causa  interpeUandi : 
nee  a  communione  suspensus  ab  alio  communionem 
recipiendi,  sine  permissione  et  praescientia  episcopi 
sui :  quod  si  fecerit,  nibil  valet  hujusmodi  commu- 
nio,  aut  ordinatio,  aut  demigratio.  Et  hoe  omnibus 


«ed  ascendentem  aliunde  fiirum  esse  et  latronem.  Et  B  fldelibus  denuntiandum  :  ut,  qui  causa  orationis  ad 


aon  solum  ipsi,  qui  hoc  faciunt,  sed  et  qui  consen- 
tiunt  facienUbus,  excommunicandi  sunt. 

XIU. 
Tertio  decimo,  ut  nullus  vagantem  ex  atia  paro- 
chia  audeat  recipere,  aut  secum  commorandi,  aut 
misfam  eeiebrM4i«  am  permissione  nostra :  nec 
nUkis  eeclesi»  aut  plebis  gul^rnacttla  syscipiendi, 
nisi  praBveniente  conscientia  noatra ;  «  qui  secus  for 
eerttt  etx^eoiiuniiBicahitur. 

XIV. 
Quar to  deoimo^  ut  ia  tugunis»  eedesiis  non  eoih 
aecratis,  Tel  in  domibust  nisi  forte  visitandi  gvalit 
in  t»firiiiilat«  detentis,  miaBamm  mysteria  noa  ee- 
lebrenu  Quod  si  fecerint,  propter  inobedieBtttm 
degradandos  se  sciant. 

XV. 

/V.-;-^*^   ilnaimn     ■«■wfc.^  jl#>«:i»<k     maak  %    fififlllbllfl  Hft_ 

UUIHIU   IWOIIBV)   tlUVtt  UUUIIHM,    IJUuU    fll    BWJUVMD  W 

tur,  Dei  censo  ^  nuncupanda  est,  et  Deo  ex  integro 
reddenda.  Gujus  tertia  pars  secundum  canonem  To- 
letanum  ^^  episcoporum  debet  esse.  Nos  vero  hac 
potestate  uti  nolumus,  sed  taatum  quartam  partem, 
)uxta  constituta  Romanomm  pontificum ,  et  obser- 
vantiam  taiiettt  Romao»  Eeelesiae,  de  eadem  habere 
volumus;  quod  si  quis  contentiosus  inde  repertus 
fnerit,  sive  iiie  clericus,  sive  diaconus  lit,  coimiitt- 
nlone  privabitur ,  et  synodali  censura  judicabitur. 

XVI. 

Sexlo  ieeimo,  ut  niiusquisque  hoe  provideat  ut 


fimina  beatoram  apostolortim  pergere  cupiunt,  domi 
eonflteantur  peccata  sua  et  sic  proflciscantur  :  quia 
a  proprio  episcopo  suo,  aut  sacerdote  ligandi  ant 
exsohrendi  snnt,  non  ab  extraneo. 

XIX. 

Noflo  decimo,  ut  alind  in  eccles!a  non  legator  > 
aut  eant^ur,  nisl  ea  qa»  auctoritatis  divin»  sunt, 
•t  Patram  ortbodoioram  sanxit  auctoritas.  Nee 
falsa^  aogelornm  nomlna  eolant,  sed  ea  tantum  quae 
prophetiea,  et  EvangeUea  docet  Scriptura  :  id  est, 
Michael,  Rapbael. 

Nec  dlversa  sentiant  in  ]u<£eiis  pcenitentinm,  cum 
nnus  mlnus,  alter  vero  majus,  alteri  adulando,  altert 
Mrahendo  plaeere  Telit :  sed  considerata  qualitate 
p^souae  juxta  modnm  outpae  ag^uur  censura  vin- 
dictae. 

XX. 

Vigerimo,  admonendi  sunt  ut  perpendant  quid- 

quid  a  fldelibus  datur,  redemptio  peccatorum  est : 

ideo  non  glorientur  taUbus  sumptibus  uti,sed  roagis 

«Biineant,  quod  In  Veteri  Testamento  sacerdolibus 

dictom  est  :  Iniquitatem  popuii  eo$  debere  portate 

{Num.  xviii,  I,  iS).  Et  ideo  cum  magno  timore  sol- 

Uciti  sini,  quomm  donis  participantur  :  quia  ma- 

gmim  peric»Iiim  eal  fleri  vitae  alienae ,  qul  nescit 

tenere  moderamina  vitse  suas. 

XXI. 

Vigesimo  primo,  «t  sciant  et  inteUigant  quid  nt 
™  •^ui.u,  u.  «»„M,u.»H«.  n^  Hi^..u.«  «     .^^^^^.  ^^.^^^  .  ^^  ^^  unusquisquo  iii  sua  parocbia 

«uI,eresadaltarenonaccedant,nec  ipsa  Deo  dt- D   ^^. ^^    ^^  ^^     et  si  fectum  fuerit,  quanlum  ce- 
catae  m  nullo  ministeno  altans  mteraiseeantur.     '^ 
Qiiod  ai  ipallae  altarls  javandae  sunt,  a  elericis  abs- 
trahantnr^,  etadcanceRos  fi^minis  tradantnr,  et 
ibidem  repeuntur.  SioiilUer  et  •  presbyterl ,  cum 


oblata  ab  eisdem  mulieribus  offemutur,  ibidem  ac- 
cipianlur,  et  ad  altare  deferantur. 

XVII. 

Septiffio  dectmo  /  ut  ipsi  sacerdotes  verbo  ei 

*>  Desnnt  alia  verba :  nempe  det  facultatem^  vel 
(mat  poiMfttiem. 
i>  Ceneue  forte  legendum. 
«  Coneilinm  Toletannm  nomira. 
'  Ab  uUari  nempe. 
•  Pm  d  ^fcek^ieHe. 


lerriine  potuerit,  emendetur ;  id  est,  nuUus  sibi  ac^ 
cipiat  de  propinquiute  usque  in  quinto  genu  ^.  Qnod 
81  ignoranter  factum  fuerit,  non  fatcile  credatur,  sed 
judicio  Dei  examinetur :  et  non  separentur  in  quarto 
genn,  sed  in  pttnitenlia  cunetis  diebus  oonjunctionis 
suae  perseverent.  Similiter  et  vir  duas  uxores  intef 
se  simUi  ralione  conjunctas,  aut  uxor  duos  viros  in- 
ter  se  eodem  modo  coniunelos,  aut  eumpater,  ant 

'  Pro  derelicta. 
K  Burcbardusy  Ub.  v,  cap.  198. 
b  Vide  Tomi  I  concilii  Romani  decreta  d^  an|elq« 
ram  nominibus  pag.  65. 
1  Pro  gradu  vel  generation$  quinta^ 


»•->■. 


Y^7  HETTONIS  EPISCOPI  BASILEEMSIS.  ?«l 

commater,  flliolus.  aut  filiola  spiritualis  dc  fontc,  A  peijurii,  sed  in  veriUte.  qu»  Deas  e$t  (d  mentitur) 
aut  de  confirraatione,  aul  Deo  dicaia.  aut  alierius     perpetrare  dignoscitur. 


uxorvivente  marito,  aut  alterius  maritus  viveote 
uxore.  His  talibus  nulla  ratione  in  roatrimonium 
licitum  est  conjungi.  In  primo  vero  genu,  vel  sc- 
cundo,  si  invenli  fuerint  scelus  perpetrasse  fornica- 
tionis,  matrimonii  jura  ulterius  se  sciant  funditus 
perdidisse.  In  tertio  vero  genu  si  inventi  fuerint  tali 
crimine  pollutos  esse ,  digna  pcenilentia  eos  subse- 
quatur  et  tamen  matrimonii  jura  eis  non  vicissim  «, 
sed  ad  alios  non  negentur.  Ubi  vero  mancipia  non 
unius,  sed  diversae  potestatis  juncta  fuerint,  nisi  con- 
sentientibus  utrisque  dominis,  bujusmodi  copulatio 
rata  non  erit.  Quidquid  vero  negligendo  sentilur,  et 
virtute,  qua  potuerit,non  emendetur;  nam  hujus 


xxm* 

Vigesimo  tertio,  admonendi  sunt  ut  Bdant  quia  ia 
Ecclesiis  quibus  praesunt  sponsi  facti  sont :  eC  ideo 
omni  vigilantia  qualiter  eas  decorent,  et  eis  ioces- 
saoter  desenriant,  totius  v^tae  so»  vigiUmtiftin  im- 
pendant. 

XXIV. 

Vigesimo  quarto,  ut  horas  canonicas,  tam  nocto^ 
nas  quam  diurnas,  nullatenus  praetermittaot.  Qaia 
sicut  Eomana  Ecclesia  psallit,  ita  ombibus  ejasdem 
propositi  viam  iendentibus  ^  faciendum  est.  Et  non 
solam  Novi  Testamenti  documeota  sunt  eanadem 


copulse' aucior  eri^  qui  huic  negligendo  consentit.  B  formulam  obscr^-andi ,  sed  eUam  Veteris  Testa- 


Plura  sunt,  qo»  ad  iucesti  crimen  scribi  poterant, 
sicut  in  maire  et  filia,  et  noverca,  et  pene  innumera, 
qute  menti  ad  scribendum  non  occurrunt.  Hujusmodi 
tamen  et  his  simiiibus  personis  copula  maritalis  io 
sempiternum  subtrabitur. 

XXH. 

Vigesiroo  secundo,  admonendi  sunt  ut  sciant  po- 
pulis  denuntiare  quse  sint  opera  misericordiae  cum 
fructibus  suis,  quae  evangelica  et  apostolica  pagina 
complectitur,  quibus  pervenitur  ad  vitam  :  quaeve 
opera  iniquitatis  cum  fructibus  suis  muItipHcibus, 
quibus  calle  sinistro  ad  aeternum  tendilur  interitum. 
Et  ut  perjurii  crimen  oronimodo  dcvitent :  quia  non 
fiolum  in  Evangeiio  vel  reliquiis  sanctorqm  crimen  q  tcgro  exigant. 

•  Pro,  non  inier  u  in  eodem  gradu  conjunganiur,  ^  Forte  tenentibm. 


menti,  patet  ratio  :  quia  PropIieU  spiritu  Sancto 
instinctus  profert :  Septies  in  die  laudem  diji  titi : 
et,  media  nocte  eurgebam  ad  confitendum  tibi  {Psal. 
cxviii,  62, 164). 

XXV. 

Vigesimo  quinto,  ut  plebibus  dennntient,  qoi  ftKos, 
ct  fllias  spiritnales  qnos  io  baptismate  soscipioot, 
et  eis  fldejussores  et  spoosorcs  existonl,  ct  pro  cis 
diabolo,  cui  anlea  mancipati  fucrant,  abrenontiant, 
ct  ideo,  usque  cum  adulti  fucrint,  et  eis  fidei  sos 
sponsionem  ct  abrenuntiationis  cxposoerint  et  red- 
diderint,  in  sua  providcntia  habcant.  Et  qnod  iOi 
pro  eis  spopondcrant,  ab  eis  eadem  rcsponsa  cx  io> 


APPENDiX- 


DIPLOMA  LUDOVICI  PII  IMPERATORIS 

Concessutn  Hettoni  episcopo  Basileensi  pro  monaeterio  Sintleozeeavim ,  sif>e  BichmaUy  die  i% 

Decembris  anni  816. 

(Apud  Grandidicr,  Eist.  de  Stra^ourg,  t.  II,  p.  16.) 


In  nomine  Doroini  Dei  et  Salvatoris  nostri  lesu 
Ghristi,  Ludovicus,  divina  ordinante  providentia, 
imperator  Augustus. 

Si  erga  loca  divinis  cultibus  roancipata  pro- 
pter  ainorem  Dei,  ejusque  in  eisdem  locis  sibi 
famulanies  beneficia  opportuna  largimur,  prse- 
miom  nobis  apud  Dominum  aeternse  remuneratio- 
nis  rependi  non  dididimus.  Proinde  noverit  in- 
dustria,    seu  otilitas  omnium  fidelium  nostrorum 

•  Id  cst,  Richenau  ablxitia,  dicta  Sintleozesavia  a 
nobili  Suevo  Sintlaus  Alemantiise  prsefccto,  qui 
fundum  praedictae  abbatiae  S.  Pirminio  fundatori  con- 
cesSit.  Augia,  Ow^  Au  Teutonice  significat  pra^ 
tum.  Monasterinm  primo  appellabalur  Sintlausowa, 
deinceps  Augia,  tandem  succedente  tcmi>ore  propter 
divitias  illios  Augia  yiives^  sive  Ricbenau.  Praedicta 
abbatia  bodic  esi  unita  mensae  episcopali  Constan- 
tiensi.  De  incremcntis  Augim  divitis  consiile  Eccar- 
dum,  tom.  I  Goroment.  de  rebus  Franc.  orient., 
pag.  348,  ct  Galmeti  Diarium  Helveticum,  pag.  95. 


tam  prsesentium  qoam  et  futurorum,  qnia  vir 
D  rabiiis  Hctto  Basilecnsis  Ecclcsiae  episcopus  ct  aln 
bas  monasterii  Sinileozcsavia  <^,  quod  cst  sitom  in 
docato  Alamanniae,  in  pago  videlicet  Undresinse  ^, 
oonstroctom  in  honore  sancUe  Dci  genitrids  Marix 
scroperque  virginis  et  sanrti  Pctri  principis  aposto- 
lorum,  obtulit  obtutibus  nostris  immunitaies  domni 
ct  geniloris  noslri  Caroli  bonai  merooriae  piissimi 
Augusti  <^,  in  quibus  invenirous  insertum  qoomodo 

^  De  pago  Undresinse  taccnt  BesscUiis,in  prodnn 
nio  Chronici  Golwicensis,  nec  non  cjus  antcoessor 
Paullinus,  de  pagis  veterisGcrroaniae.  Moltos  qoidem 
illi  eruditi  viri  omiserunt  pagos,  quos  sensim  dcte- 
gunt  incftita  diploroata.  Pagus  vcro  iJndresinsc  cont- 
prehendelKit  circumjaocntcm  rcgioncm  lacui  Con- 
stantiensi,  dicto  Uniers^e.  Lacus  enim  Gonstanticn- 
sis,  alias  dictus  Bodamicus,  sive  Podamicos  {der 
Bodensie^  yel  Bodmer  See)  dividcbatorindoas  partes, 
scilicet  soperiorem  Obersie^  et  infcriorem  Dnters^e» 

•  Exstat  apod  Grosium,  in  AmialilRM  Saericis, 


M 


LIB.  DE  TISIONB  BT  OBITU  WETINI  MONAC,  PRJEF. 


770 


ipse  et  antecesSDfes  cjuspriores  reges  Franconim 

pnefatam  monaslerinm  cum  monacbis  ibi  degeuti-' 

bus  ob  aroorem  Dei,  iranquillitalemque  eorum  sem- 

per  subplenissima  defensione  ei  immunitatis  tuitione 

habuissent.  Ob  firmitatem  tamen  rei  postulavit  nobis 

prsdictus  Hetto  episcopus,  ut  eorumdem  regum  au- 

ctorilates  ob  amorem  Dei  et  reverentiam  ipsius 

sancti  loci  nostra  coufirmaremus  auctoritate.  Gujus 

petiiioni  libenter  acquievimus,  et  ita  in  omnibus 

concessimus,  atoue  per  boc  praeceplum  nostnim 

confirroavimus.  Quaprapter  praecipientes  jubemus, 

ut  uuilus  judex  publicus,  vei  quislibet  ex  judiciaria 

potestate  in  ecclesias,  cnrtes,  aut  loca,  vel  agros, 

seu  reliquas  possessionesmemorati  monasterii,  quas 

jnodemo  tempore  iiifra   dilionem  imperii   nostri 

juste  et  rationabiliter  possidet»  vei  quae  deinceps  in 

jure  ipsius  sancti  loci  voluerit  divina  pietas  augeri, 

ad  causas  audiendas,  vel  freda  exigenda,  aut  man- 

siones,  vel  paratas  faciendas,  aut  fidejussores  tol- 

lendos,  aut  nomines  ipsius  monasterii,  tam  ingenuos 

(fuam  et  servos  super  ierram  ipsius  commanentes 

injuste  distrir.gcudos,  nec  ullas  redbibitiones,  ban- 

Dos  aut  iiJiciti's  occasiones  requirendas,  nostris  et 

futuris  tempwribus  ingredi  audeat,  \el  ea  quas  supra 

menioraia  sunt  peniii  s  exij;erc  praesumat.  Sed  li' 

ceat  mcnior^to  pnesi.li  suisque  successoribus  res 

praedicti  inouasterii  sub  immunitatis  nostrae  defen* 

tom.  ly  part.  ii,  lib.  x,  pag.  10,  et  apud  Lunig.  Spici- 
legii  ecdesiastici  parte  lertia,  tom.  lY,  ))ag.  i88, 
privilegiam  Garoli  Ma^ni  pro  Sintleozesavia  datum 
anno  813»  qood  sane  bic  memorat  Ludovicus  Pius. 


A  aione  quieto  ordine  poaaidere.  Et  quidquid  exinde 
fiscus  sperare  poterit,  totum  nos  pro  aBtema  remu- 
neratione  pnsfato  monasterio  eoncedimus,  ot  in  ali- 
monia  pauperum  et  stipendia  monachorum  ibidem 
Deo  famutanlium  perpetuo  proficiat  in  augmentum. 
Et  quandoquidem  divina  vocatione  supradictus  ab- 
bas,  vel  successores  ejus  de  hac  luce  mi^averint» 
quandiu  ipsi  monachi  inter  se  ules  invenire  potue- 
rint.  Qui  ipsam  congregationem  secundum  R^lam 
sancti  Benedicti  regere  vaieant,  per  hanc  noslram 
auctoritatem  et  cousensum  licentiam  habeant  ele- 
gendi  abbates,  qaatenus  ipsos  monachos  qui  ibidem 
Deo  famulantur,  pro  nobis,  et  conjujj^e,  proleque 
nostra,  atque  stabilitate  totius  imperii  noslri  Do- 
mini  immensam  dementiam  jugiter  exorare  de- 
lectet.  Hanc  ttaque  auctoritatem,  ut  pleniorem  in 
Dei  nomine  obtineat  vigorem,  et  a  fidelibus  sanctas 
Dei  Ecdesiae  et  nostris  verius  credatur  et  diiigen- 
iius  conservetur,  eam  manu  propria  subter  firmavi- 

n  mus,  et  annuli  nostri  impressiohe  signari  jussimus. 
Signum  Ludovici  serenissimi  imperatoris.  Duran- 
dus  diaconus  ad  vicem  Ueiisachar  recognovi.  Data 
XIX  Kalend.  Januarii,  anno,  Ghristo  propitio,  se- 
cundo  imperii  domoi  Ludovici  piissimi  Angusti,  in- 
dictione  nona.  Actnm  Aquisgrani «  palatio  regio»  in 
Dei  nomine  feliciter.  Amen. 


«  Ludovicum  Plum  anno  816  Aquisgrani  hiemasse 
testantur  Annales  Eginhardi,  apud  Booquetum  tom* 
Yl,  pag.  176. 


UBEllDS  m  TISIONE  ET  OBITU  WETINI 

MONACHl  AUGIENSIS, 

Wetino   ipso  referente  scriptut  ab  Hettonk  exabbate  Augienti ,  et  Batileenti  exepitcopo.y 

(MabiU.y  Aet.  ord.  S.  Bened.,  sec.  iv,  parte  i.) 


OBSERYATIONES  PIL£VIiE. 

1.  De  Tiso  stve  de  somnio  Wetini  seu  Guetini,  Au- 
giensis  in  Alamannia  monacbi,  haec  habet  Herman- 
nus  ejus  loci  ccenobita  ad  annum  8i4,  quo  id  con- 
tigit :  c  Augi»  Wetinus  monachus,  e  corpore  ductus 
et  reductus,  post  triduum  obiit  :  cujus  visiones 
tietto  episcopus  prosa,  et  Walachfridus  heroico 
uietro  scripsit.  i  Walafridi  carmen  typis  mandavit 
tienricus  Canisiusin  anliquarumLectionum  tomo  Yl. 
iieitonis  seu  llettouis  prosaicum  opus,  nusquam  an- 
tehac  editun),  e  duobus  codicibus  ms.  eruit,  ac  mihi 
lil)eraliter  conccssit  vir  eximiae  eruditionis  et  hu- 
manitatis  Stephanus  Baluzius,  bibliothec»  Golber- 
tinae  praefecius  :  qui  beneficinm  in  me  suum  etiam 
omarc  dignatus  est  eleganti  epistola,  quae  observa- 
tionum  mearum  lioc  loco  supplebit  vicem. 

c  Gl.  et  erud.  viro  Joanni  Mabillonio,  monacho 
Bencdictino,  Stiphanus  fialuzius  Tutelensis  S.  P.  D. 

€  Tcneritudo  reii{;ionis,  Y.  G.»  maximum  ac  po- 
teniissimuni  creduljtalis  nostrx  incitamentum  est. 
Erat  sa^culum  Ludovici  Pii  pronum  ad  pietatem, 
stgnorum  ac  niiraculuium  avidum,  tum  sacrarum 
reiiquiarum  comi>aranduram  cupidlssimum,  visio- 
num  denique  ac  revelaUonuin  et  amantissimuni  si- 
mul  ct  feracissimum.  Testis  liber  Revelationum 
Audradi,  testis  Visio  Bernoldi  presbyleri,  tuin  etiam 
presiiyteri  Anglicani,  quae  refertur  ab  auctore  An* 
nulium  Bertiiiianoruni ;  testis  (Jenique,  ne  singulas 
commemorare  inistra  concr,  hxc  visio  Wetlini  ino- 
nachi  Augiensis^  cujus  eiemplum  ad  te  mitto  de« 


G  scriptum  ex  duobus  antiquis  codicmus  manuscriptig 

bibhothecse  regise :  <fuorum  uuus  fuit  Giaudii  Pu- 

teani    senatoris  Parisiensis,   alter  Joannis  Beslyi 

Pictonis,  virorum,  ut  scis,  eruditissimorum. 

« Auctorem  istius  opellae  Hettonem  ablmtem  Au- 

Siensem  facit  Waiafridus  Strabus,  qui  Wettiui 
iscipulus  et  auditor  fuit,  quiqiie  eam  postea  reddi- 
dit  versibus  hexametris,  pene  verbum  e  verbo  ponens 
e  prosa  oratione  in  poeinate.  Scd  tu  tamen,  E.  V., 
hincputabas  dubitari  meritoposse,  an  hasc  esset 
ffcnuina  Hettonis  scriptio,  quod  in  initio  poematis 
Strabi,  quod  ex  narratione  Hettonis  sumptum  dici- 
tur,  bene  muita  legantur  ad  historiam  Au^ensis 
monasierii  pertinentia,  quae  in  codicibus  regiis  non 
exstant.  At  ego  deprehendi  Strabum  non  adeo  severe 
functum  esse  officio  interpretis,  quin  paraphrastem 
etiam  ac  poetam  aiiquando  se  esse  meminerit.  Quo 
fit  ut  existimem  priorem  poematis  partem,  quae  ne- 
cessaria  non  erat  in  simpiici  narralioue,  addilam  a 
Tx  Strabo  fuisse  poetarum  more»  qui  situm  et  antiqui- 
tatem  iocorum  ut  plurimum  describunt,  in  quibus 
res  actae  sunt  <]ua8  iiii  scribere  meditantur. 

i  Fuit  ilia  visio  omniuin  quae  saeculo  iilo  evene- 
runt  et  ceieberrima  et  acceptissima.  Statim  credita» 
statim  per  universas  Francici  imperii  nationes 
sparsa  ac  vulgata  est.  Hincmarus  Rhemensis  archie- 
piscopns  eam  se  le^isse  refert  in  epistoia  de  visione 
Benioidi  presbyieri.  «  Sedet  tempure  domni  Ludo- 
vici  imperaioris,  inquit,  aetate  nostra  cuidam  Wi- 
tiiio  viro  religioso  reveiata  reiegi.  >  Ratpertus  in 
capite  nono  de  Origine  et  Casibus  mooasteriiSancti 


m 


mmmm  tmam  BimjmM 

tilitoma  llmmi  ^in49Ii  A.  ^  fmtrihitt  notti 

deseriplas  Aiisae  dttoec     ii^^  cor^oris  aooepisset^  eaeterit  eam 


97« 


momBterii,  is  «M  ^_    

VwtMitt  Wftiiii  e<  AHvnct.  Peneimsse  ia  Aqitita 
«iam  liiiiomaiiifiMae  coliigilnr,  qaod  ioeerta  reperiiar 
dronioo  MaUeaoemf  in  codice  fieslyaao.  Taata  aa- 
mm  «ins  aactoriias  Aiit,  ut  et  moMdii  saticti  Vm- 
oeniti  MeeoBsis  in  societatem  gtori»  postea  veBire 
^mhnrint.  Hoe  eaim  ost  iaitinm  tstias  Visionis  ifl 
Cioliee  PuSeaiiice^om  (iiithavd  dubie  aaficti  Viacentii 
MeteRsis  :  ¥i$m  'GiMlnri,  prrnf  wn&nidt  poitea  mo* 
-Me^,  fvmn  mUndU  Hk  Deiu  per  angelinmf  ei  no$ 
frmr$i  arai  tpM  MrraMHe  acfipnmtf»,  «Mi  saiicii 

iHNMtll  JVaMU. 

c  Coartagisse  iata  aiuio  ^24  dooent  Strabns  et 
Chroniceii  ms.  Willelmi  arebiepiooQpi  Moguntini. 
fipidamfius  tamen  obitmn  Wetini  retulit  ad  anmim 
stperiorem.  Vernm  ea  rea  tanti  aon  est,  «t  eiijua- 
mMMi  critioon,  nedum  t«am«  V.  £.,oxercere  deboal. 
-Faciic  porro  oaeet   iliostrare  bajie  nafraiionem« 

^_^   _  _    1  ■ __  l^  1_  A  V     •  *  •  -^  A*  ^    *  •  •II  _ 


digerentibus,  Ipse  coepit  magna  difDcattate  iodige- 
stam  rejicere,  et  statim  a  percepUooe  dbi,  qnem 
ad  refociHaadam  ^rpns  sumere  ddmerat,  lasti<yre. 
Crastina  vero,  id  est  Dominica,  ilhicesceoie,  lerias 
quidem  habuit,  et  cum  cseieris  quos  ad  procuran- 
das  pr«dietas  eorporaies  neoessitates  aibi  sociafe- 
nt,  refecit,  sed  io  laedio  pr»dicti  fastidii  perdura- 
Tit.  NuUo  modo  tamen  vit^  corporalis  discrimen 
ob  hoc  se  pasaumm  fore  matimavit :  fuia  ad  spem 
prmsentis  -vlim  rerocHe  secundtt  ot  loi^»  fefte,  de- 
crescente  fastidio,  in  nullo  jam  diffidentem  anima*» 
vorat.  Feria  vero  tertia,  iocipiente  cr^oseulo  ve- 

qua.  phiVimum  faabet  Wafria.  reconditioris  illocum  ^  ^»^:  eonsedmitibmi  sibi  ad  f«feotfoBem  ftmri. 

4empo(rum.  TaspradoBti»  erit  a^stimare  quid  faclo  »  »***»  <*""*  ^  "^^^^e™  <^"'»  eis  «nem  refeciiODis  ei- 

«pas  sii.  I»tenm  bene  vale,  non  sohim  monte,  quod     spectare  non  posse,  Sed  interim  illia 

•eroper  <aci&>  sed  etiam  corpore,  quod  et  imbecilUim 

■babes  et  teumssimum,  meque  semper  ama  tui  nomi- 

fliis  ^meams  l^ae  suidiosiesiiniim.  Luteii»  Paiisio- 

rum  XI  Kal.  Jul.  4673.  i 
2.  Hactenus  eroditissimi  viri  epistola,  quae  plane 

illustrat  Hettonis  lucubrationeiu,  Welino  referente 

«GTipum  ab  ttettone,  Domimco  die  trigesimo  mensis 

^mobm  apm  iii.  fiamc  Wetini  Visionem  posloa 

hno  narrante,  boc  esl  ex  ipsius  Wetini  narratione 

nettoni  facta,  exscripserunt  coenobii  sancti  Vincen- 

Ui  monachi  Meitenses. 
U.  ATmo"5equemi,  W  -BSt  ntmo  ^,  rogatu-GTi* 

moaldi  archicapeliani,  posiea  Gallensis  abbaUs,  Wa- 

lafridus  Hetionis  proaaicam  narrationem  varsibus 

lusit  in  festo  paacbal,  ciim  aimam  ageret  selaUs 

decimum  octavum.  £x  quo  apparet,  adolescentem 

fuisse  praecocis  pro  tempore  ingenii  :  uti  etiam  do- 


in  atiam  crilolam  eidem  oeUoi»  oontigiian,  imilom 
parieUs  unius  interposiUone  remotam,  stramentum 
lectuli  aui  iodt  ellerri  de  ioco  coafeasionis  [ForU^ 
QSMessimiia]  prmdiol»,  ot  ibidem  qmeaeendo  pn». 
slolaretur  iinem  eorum  refecUonis  et  siiam  iienim 
rogressionem  ad  locum  leotuli  »w\ 

^  Membris  ergo  in  ieotolo  Omiiposiiia,  «oriM 
Urnftonnnodo  daiisis  el  necdum  fo  somnom,  nt  Ipse 
falebalur,  resolttti&Y  venil  F«?t''gnuB  gpHlni,  «ffi» 
giem  pnetendens  clerici,  in  tanU  deformiute  caica 
«t^n^rosa  faeie,  nt  noe  g%Ba  ocnlorum  in  eo 
apparerent ;  ferens  4b  maiiibin  dlversa  lormenUK 
rum  genera,   in  tantum   terribiiis   gratttlabundfls 


FhlSSf  X"r ""°  ^l"Kt^rl™°  *^r  ^^^^  «^us,  quasi  cmtina  eum  esset  tor- 


Ebonem  Rbemensem  archiepiscopum  in  persona 
T^ataonis  fvmceplimB  oni ;  et  alii  ad  itfobardam  aii- 
no  vitse  suae  deciroo  octavo.  Sane  quae  nettonis  nar- 
rationi  de  suo  addidit  Wabfridua,  matunim  pvo 
auctoris  aetale  judicium  sapiunt :  et  noroina  perso- 
narum  quac  Hetio  reUcuit,  obscure  expressit,  utl  ea 
lOx  ore  'ipBiuri  Weliai  aoooperat. 

4.  Enmt  fortasae  ^ui  inqiiiraut  quam  ob  caasam 
Weilni  Visio  a  me  edita  boc  hico  sii :  citm  Wetiatts 
iii  sahctonim  canonem  rdatus  non  fuerit.  Qulbus 
re^Mmdeo,  Wetimmi,  ai  mw  sancUmi,  saUom  virum 
tfttisse  pium  ac  religioeum,  oU  emn  ¥ocat  Uinomarua; 
ot  pio  monis  genere  defunctum  :  nec  »libi  meiius 
quam  in  his  Aclis,  referri  possc  ejus  Visionem,  qu» 
multa  scitii  digna  continet  ad  historiam  iliius  tem- 
poris  et  ad  mores  recte  componendos.  Re  Augiensis 
monasierii  conditiQue  variiaqtte  nominibus  diclum 


turus.  lllo  ergo  tantis  tortoribus  minitanle,  sobilo 
apparuit  caterva  spirituum  malignonim  totnm  cd- 
kd»  ipsiM  spsOimn  implens,  cum  scutulis  et  iaa- 
oeulia,  ex  omni  parte  clrcumfusa,  aediiidum  qood- 
dam  facturi,  in  modBm  armanonim  ItaUoorum  prs- 
figuratum  [Codex  Beslii,  armarinii  yel  aliar.  figu- 
TMHim  fnr»flg.],  ad  lnduslonem  ejos.  Im  umo  ergo 
horrore  et  tam  Intolerabill  terrore  circuiDvallatas 
fcater  prmdiolus,  ot  in  lantum  ttaviua  bsxa&  «at, 
«t  }am  spem  ovadeadl  sigita  morUs  bii^  lAerittS 
nutlatenus  haberet.  Sed  ecce  subilo  adfuk  dtrioa 
miseratio.  Nam  statim  in  eadem  cdla  apparuenmt 
viri  magaiid  et  vullu  bonorabiles  snb  babila 


est  ad  Vitam  sancU  Pirminii  in  sxculi  tertiiparte  ii.      „..iu„  .«  «^ .        a    * 

Jam  rderenda  est  Visionis  bistoRa,  ciijus  Uiulus  sic  D  °f' ^*^**  '**  scamnis  sedentes  ;  quonim  umis  e 
babetin  regio  codioe  ms.  ^^'^  ^anim  PA&iHAna   /ii-«-i«  i.aiSnA  ajo/Iam  «ia«kz 


ytm 


VISIO  «U£TIIVI« 

Visio  subsegueos  apparuit  fralri  GueUtto  in 
monasierio  sito  in  regioiibe  A«laiQaiuiorum 
gentis,  voGobiilo  eoriiBD  Auva,  tettporibiis 
Francorani  ^ncipis  Ludovici  Domine , 
gubematoris  ^etiMii  Roimni  imperii,  sub 
abbate  nr«Bfttti  monasterii  •  Heidone  no- 
mine,  pridie  ante  transrtum  Jfratris  prm- 
nominati. 

i.  €um  prasdiotas  tfrater  die  sabbaU  com  aliqiu«* 


dio  eorum  residens  dixit  Latioe  etsdem  Yertus  ot 
bic  scripu  aani,  sioil  ipse  fatebaUir :  Hon  est 
aMjuum  ut  isU  inutiles  Ulia  faciant :  nam  bmttO 
pausat.  Istos  jubeie  recedere.  Posl  ciqus  vocem 
convenlus  maligBomm  spirituum  oivanuit  el  reeeo» 
dl.  ImmenBitate  igilur  lanli  lenH>ris  8aA>laia,  Toail 
angelus  incredibili  splendens  pulchritudine,  v^ie 
purpuroa  drcumdatua,  staas  ad  pedes  qius»  amica- 
biii  eum  Toee  compattans.  Ad  U,  inqoit,  irenio, 
dilecUsslma  anima.  Goi  Idem  ftratertiatiBe  respon- 
dit :  Si  Dominus  meus  pecGatis  meis  ignoaoerel, 
miaeriootdiam  ageret ;  sin   autem,  in  manu   «jss 


«  Uett^mem  tum  aaie  unum  aut  duoa  annes  f^imiae  ceasisae  [consUt  e&  Walafridi  canniae  ei   et. 
Maomco  ilofmaiuiu  -  ^i  . 


773  •      LIB.  DE  VISIONE  ET  OBITO  WETINI  liONAGHl.  IH 

8um  :  fadat  quod  sibi  yldetur.  Nam  patriarcbae,  A  Uter  iiiclusa  teuebatnr,  quorum  inultM  ae  If  noinsM 


propTieiaD,  et  apostoli,  omnisque  dignitas  coeleslifi 
SiTe  terresiris  pro  genere  hiunaDO  laborant.  El  vos 
niodo  magis  laborare  debetis,  quia  istis  temporibus 
fragiliores  siimus.  Tali  sermocinalione  ipsius  an^ 
geli  et  pr.xfdicii  fratris  finita  est  prior  visio  :  qmm 
ipsis  verbis  ^d  invicem  coliatis  eo  referente  scribi 
Tecimus,  niliil  ind^  dementes  aut  de  nostro  adji* 
denies,  nos  qiii  bxc  scripio  commendavimus. 

3.  Expergefactus  idem  frater  resedit ;  et  circum- 
spicieDS  si  quis  ei  adesset,  inveuit  duos,  praeposi- 
*tum  ipsius  mOnasterii  et  alterura  fratrem,  ad  soia- 
lium  cjus  derelictos,  caeleris  post  coenam  ad  repau* 
sandum  jam  dimissis.  Ipsis  ergo  con^x>catis,  expo* 
suit  eis  omnia  per  ordinem,  qus  in   tam  angusto 


fatebatur ;  ct  in  caeteris  locis,  innumeris  tormeniis 
diversi  generis  cruciatos  aspexerat :  in  quibus  plu- 
rimos  tam  minoris  quam  mtgoris  ordinis  sacerdotes 
stanles,  doi*so  slipitibus  inhxrentes,  in  igne  stricie 
loris  ligatos  viderat :  ipsas  quoque  femioas  ab  eis 
stupratas,  simili  modo  conslriclas  aate  eos,  iu  eo- 
dem  igne  usque  ad  loca  genitalium  dimersatf.  Di- 
ctumque  est  ei  ab  angelo,  quod  sine  intermissione» 
uno  die  tantum  inlerroisso,  die  tertia,  semper  in 
locis  genitalibus  virgis  caederentur.  Plures  eonim 
suoe  agnftioni  notos  dicebat.  Sacerdotmn,  inquit  an* 
gelus,  maxima  pars  raandanis  lucris  inhiando«  et 
palatinis  curis  ioservieodo,  cultu  vestium  et  pompa 
ferculorum  se  extoliendo,  quxstum  putani  esse  cl 


sibi  temporis  articulo  ostensa  fuerant,  juxU  quod  B  pictatem.  Animabus  lucrandi^  uoo  invigyant.  Deli- 


hic  scripta  tenentur,  in  tantum  jam  prxscriptae  vi- 
sionis  horrore  tremebundus,  ut  tolius  corporaUs 
molestioe  gravedinem  oblitus,  iotoierabili  aestu  timo- 
ris  vexaretur.  In  ipsa  ergo  immensitate  timoris  an- 
xius  proruit  in  terram  coram  pnedictis  fratribus, 
disteoso  omoi  corpore  in  crucis  modum  :  et  postu- 
iavit,  ut  omoi  virtute  qua  possent,  pro  peccatis 
ejus  intercederent.  Ilio  ergo  sic  prostrato,  coeperunt 
pracdicti  fratres  tam  septem  pceniientiae  psalmos, 
quam  caeteros  tantae  anxielati  aptos,  qui  sibi  ad 
mCmOriam  occurrerant,  pro  eo  decaniare, 

l.  His  Ita  tihttis  surrexit,  et  resedit  in  lectulo, 
postobos  Dialogum  beati  Gregorii  sibi  legi.  Prioci- 
pia  er^O  oUimi  libri  ejusdem  Dialogi  audieote  eo 
lecta  sulot  usque  ad  consummationem  novem  aut^ 
d^Cem  folibrum.  Finita  ergo  lectione,  horlatus  est 
praedictos  fratres,  ut  lassiiudioem  quam  pro  eo  vi- 
gilandd  cootraxeraot,  quiele  corporum  teoiperarent» 
sibi^ue  paululum  noctis  spatium  quod  superfuerat, 
ad  Yepausaodi  inducias  concederent.  iUis  ergo  rece- 
dentlbus,  et  in  parle  illius  cellae  corporibus  ad  quie- 
tem  coOocatis,  ipso  etiam  posl  tantam  lassitudinem 
tam  aoioiiae  quam  corporis  in  somnum  resoiuto,  ve- 
nit  idem  aingelus  (jui  ei  io  priori  visione  ad  pedes 
staos  purpuralus  apparuit,  caodidis  amictus  iodu- 
meniis  ad  capiit  stans,  spleudore  incredibili  fulgi- 
dus,  eumque  Mandis  alloquens  sermonibus,  laudavit 
conftigium  ejos,  quod  ad  Deum  in  angustiis  positos, 
tam  stu^llb  psalmodiae  qualn  lectionis  fecerat,  hor- 
tiAis  enm  de  caetero  sine  defectu  similiter  aucturum  ^  tudo.  £t  dictum  est  ab  tBgele  de  ^aodaai  iMMile 


clis  allduentes  in  scorta  proruunt ;  et  iia  evenit,  «i 
nec  sibi,  nec  aliis  iutercessores  esse  possini.  SiBOiiio 
enim  pcstilcniia  et  fame  iaborantisua  prece  succiir- 
rere  potuissent,  ai  lucruin  Deo  tota  virtiite  conforre 
vohiissent.  Exiileo  lalireaiunerationein  fine  damnaa- 
tur,  qula  praecedenlibus  meritis  talia  patiuntur. 

5.  ibi  se  etiam  quoddam  opusy  in  modum  caiteii 
ligno  ei  lapide  valde  ioordinate  coi^ectum  ^  et  ftili- 
gioe  deforme  vidisse  fatebatur,  fumo  ex  eo  ia  ai- 
tum  vaporaote.  Gui  interroganti  qiid  essei,  fespoa* 
sum  esL  ab  aogelo,  habitationem  fuisse  quoniii*' 
dam  monachorura  de  diversis  locis  et  rcvioiHbvs 
congregatorum  ad  purgationem  auam.  Qui  de  #o* 
dem  numero  unum  specialiier  oouinavii»  f«em 
dixit  ibidem  in  arca  plumbea  iacluiittm  pr«stoIara 
debere  diem  magni  judicii  propier  opus  peculiarev 
quod  in  Anania  et  Saphira  ad  cerr«mpeadara  mak" 
rounis  vitae  iiitegritatem  prsecesserai.  De  fuo  fralre 
daninad)iliter  incluso,  cuidam  peregmo  io  extremi- 
iata  viiae  per  excesauni  rapio  aiile  tteceami  ten|wa 
osteasuffl  foerai,  siciii  ianc  fann  vnlgavarat,  juRf 
que  diu  okiiteraium  oblivioAe  fierai»  islo  fra- 
tre  haec  ante  rainime  «udieaiei  H  ad  flMttoriam 
eamdem  causam  simili  visione  romanta.  Dnde  ap- 
paret  in  una  re  bina  iteratione  repeiita  hoc  quod 
male  puliulat,  crebrius  succkii  debere;  ne  his  qui 
monachorttm  nomine  oeoseniur,  opuspeoriiara  ibl- 
dem  vertatur  in  plnmbi  gravedioeBL 

6.  Ibi  eiiam  ostensa  eai  ei  c^JQsdam 


[Leg*^  accurdih].  Inter  caeteros  etiam  psalmum 
G^tesinJuiA  (>Ctiivum  decimum,  quia  moralis  in  eo 
describitut  viiftus,  saepe  repetendom  admonuit :  se- 
qoe  valde  delectari,  cum  aliquem  instantia  lectionis 
et  iteratiotie  psalmodiae  inienium  viderit,  Deumque 
ob  boc  placabilem  fieri  posse,  si  usus  iste  veraciier 
et  non  licte  teneatur.  ^is  igiiur  dictis,  assuropsit 
eum  Idem  angelus,  et  duxit  per  .viam  amoeniiatis 
laimensiiate  pncciaram  :  in  qua  dum  pergerent, 
ostisndft  ei  inoDtes  immeosae  altitudiois  et  iocredi- 
bilis  pulchritudinis,  qui  quasi  essent  marmorei  vi- 
debaiilur,  quos  circumibat  maximus  fluvius  igneus» 
itt  qoo  imraniatibiiit  lattltiludo  danifnalorttm  poena-» 


ante  decennium  delQiiCio,  quod  m  attmnifiiate  «911» 
essei  ad  pupgationofls  suaro  deputottts,  iion  ad  ^dam- 
naiionem  perpetuam ;  ikndenMiiie  eum  onniem  incle* 
meuiiaro  aeris  oi  venlorom  iiMNMmMNKlaiem  im- 
briuinque  pati.  AiQttnxitqtte  idem  ang^us  <de  «0 , 
qood  quidam  «piseeptts  nnpgr  iefnnoitts  ipsi  abbati 
solatio  precttaa  sHaftm  ad  inpeifandam  *veiiiam 
sttbvenire  deboiseet;  siteai  ei  in  Tlsioiie  apparens  per 
quemdam  derieBoi  c^us  maadaTerat.  Pnescriptos 
vero^isci^ua  boc  negligemer  pertradans,  <tot^» 
tis  ardore  non  condoiiiit ,  iit  ei  'oertanine  adlifb?to 
succnrreret.  Et  idcirco  nec  sibi  jam,  ait,  subvettire 
pdterit.  Et  ubi  est?  inquiens  iUe.  Eccei  aii,  oa  atora 


\ 


m 


HETTONIS  EPiSCOPI  BASILEENSIS 


776 


pane  ipsins  montis  suas  damnationis  poenas   luil.  A  «im,  inquil,  praeveniione  caecati,  pro  mercede  fo- 


7.  I>e  visioneyeroquam  paucis  praelibaTimus»ab  ipso 
qui haK!  ante  triennium  somniaverat  audivimus.  Yeni, 
inquii,  in  quoddam  habitaculum  ambilu  parietum  de- 
stitutum,  in  quo  idem  abbas  tibiis  residens  crucnta- 
tis  vocayit  me.  Yade,  inquit,  ad  episcopum,  et  dic 
ei  quod  praesens  mansio  mihi  et  alio  data  contuber- 
nali  meo  propter  hoc  sorduit,  quia  duobus  hic  co- 
miiibus  in  thermis  se  lavanlibus  intolerabiiis  fetor 
inde  consurgens,  pene  eam  nobis  inhabitabilem  red- 
didit.  Et  ideo  quoquo  modo  collectis  undique  sum- 
ptibus  patentia  daudat.  Quod  si  per  se  sumpius  ad 
concludendum  ea  non  habuerit,  legationem  dirigat 
ad  monasteria  denominata.  Inde  solatiis  gralanter 
administratis,  supplebunt  omnia  clausurae  huic  ne- 


turorum  nihil  agunt.  Sed  cum  mundanas  leges  pro 
cocrcenda  mali  audacia  adminisiraiii,  damna  lega- 
lia,  quae  debitoribus  infligunt,  absque  misericordia 
et  quasi  sibi  debita,  suae  avaritiae  reponuni,  hic 
iterum  invenienda.  Justitiam  vero  spe  fuiaromm 
nunquam  agunt :  sed  cum  eam  gratis  oflbrre  omu- 
bus  pro  aeternitatis  mercede  del^eanty  semper  eam 
venaiem ,  sicut  et  animam  suam,  poriani.  Qiiosdam 
enim  jam  judicatos  nominatim  dixerai,  sicot  Evan- 
gelium  de  incredulis  proloquitur :  Qui  auiem  tum 
credity  inquiens,  jam  judicatus  ett  {Joan.  iii,  18). 
Innumerabiles  etiam  se  vidisse  relultt,  tam  de  ple- 
beio,  quam  de  Ordine  monachico  diversorum  ceeno- 
biorum  et  regionum,  aliquos  in  gloria,  quosdara  eo- 


cessaria.  Quod  audiens  episcopus  :  Deliramento,  B  rum  in  poena  depressos. 


inquil,  somniorum  non  sunt  attendenda.  Sed  et  ipsa 
eadem  angelus  in  praesenti  visione  remonuit,  quod 
episcopus  solalia  precum  suarum  etiam  a  mortuis 
convenius  non  subminlstravit.  Ipsi  vero  fratri ,  qui 
haec  quasi  de  inferis  ad  superos  reporiabat,  praesci- 
tum  anie  non  fueral. 

8.  IUic  etiam  quemdam  principem  «,  qui  Italiae  et 
populi  Romani  sceptra  quondam  rexerat,  vidisse 
stantem  dixerai,  et  verenda  ejus  cujusdam  animalis 
morsu  kiniari,  reliquo  corpori  immuni  ab  hac  lae- 
sione  manente.  Stupore  igilur  vehementi  al|pnitus 
adfflirabatur  quomodo  tantus  vir,  qui  in  defensione 
catholicae  lidei  et  regimine  sanctaeEcciesiaemoderno 
sasculopene  inter  caeterossinguiaris  apparuit,  puniri 


10.  His  ergo  et  caeteris  innumerabilibus  conspe- 
ctis ,  quae  causa  compendii  styio  currente  exclusi- 
mus,  duxit  eum  ad  loca  pulcherrima  naturali  con- 
structione  fundata ,  cum  arcubus  quasi  aureis  et 
argenteis,  opere  anaglyfo  [In  Puteano  additur  in 
tnargine :  id  est,  caelato]  discreta  :  quae  tania  ma« 
gnitudine  et  altitudine  et  tam  pulchritudine  incre- 
dibili  claruerant ,  ut  nec  a  mente  concipi ,  nec 
ore  humano  proferri  tanti  immensitas  operis  posseL 
Tunc  processit  Rex  regum  et  Dominus  dominaji- 
iium  cum'multitudine  sanctornm,  tania  gloria  et 
majestate  fulgidus,  ut  homo  corporeis  oculis  jubar 
tanti  luminis  et  dignitatem  gloriae  sanciorum,  quae 
ibidemapparuit,  sufflerre  nequiverii.Tunc  ipse  ange- 


Untadeformitatepcenaepotuisset.Cuiabangelodu-^  i"s,  qui  ejus  duclor  ei  ostensor  foerat,  dixit  ad 


ctore  suo  protinus  responsum  est ,  quod  quamvis'multa 
miranda  et  laudabiiia  et  Deo  accepta  fecisset,  quo- 
nim  mercede  privandus  non  est,  tamen  stupri 
illecebris  resoluius,  cum  caeteris  l)onis  Deo  oblatis 
loogaevitatem  vitae  soae  in  hoc  terminare  voluit , 
quasi  prava  obscenitas  et  concessa  fragiiitatt  hu- 
manae  libertas  mole  tantorum  bonorum  obrui  et  ab- 
sumi  polaissei.  Qui  iamen,  inquit,  in  sorte  eleclo- 
rum  ad  vitam  praedestinatus  est. 

9.  Ulic  etiam  dona  praemagnifica  et  innumerabi- 
lia  pompatice  a  malignis  spiritibus  ad  proferendum 
ordinata  viderat  in  paiiiis  aureis  et  argenteis,  equis, 
et  linteaminum  subiiiitate  candeniibus.  Interrogante 


eum :  Grasiina  migrare  debebas;  sed  interim  certa- 
mus  pro  misericordia.  Tunc  praeeunte  angelo  per* 
rexit  ubi  consessus  sanctorum  sacerdotum  m  glo- 
ria  et  dignitate  inaestimabili  fulgebai.  Timc  dixit  ei : 
IsU  sunt  apud  Deum  meritis  bonorum  opentm  coro- 
nati,  quibus  vos  oflicia  ecclesiastica  iaipendiiis.  Ro- 
gemus  illos,  ut  tibi  misericordlam  apud  Deum  im- 
petrent.  His  dictis,  sup^ilices  facti,  orabant  eos  in- 
tercessores  fieri.  Sancii  vero  sacerdotes  sioe  mora 
surgentes  perrexerunt  ad  thronum;  etprosiraii  ante 
ihronum,  misericordiaro  poslulabant  pnedicto  fra- 
iri.  Ille  vero  angelus  cum  eodem  fratre,  illis  iuter- 
cedentibus ,  de  longe  in  parle  stctlt.  Quibus  ante 


autem  eo  ciijus  haec  essent,  et  quid  in  figuratione  ..  thronum  suppliciter  pro  misericordia  po^tulaniibns» 


sua  protendefeni :  Gomitum,  inquit  angeius,  diver- 
sarom  provinciarum  jara  regentium  suni  haec  :  ut 
tiuc  venientes  ea  inveniant,  ei  sciant  quia  muneribus, 
nipinis,  et  avaritia(  congesta  sunt.  Quorum  aliquos 
nominatim  exprimens,  dixit  ea  nunquam  defectura 
aut  delenda  prius  quam  ipsi  venirent,  et  ea  in  si- 
num  suum  reciperent.  Quam  terribiiem  vero  sen- 
tentiam  de  oonversatione  comitum  intulerit ,  quis 
enarrare  sufficiat?  cum  quosdam  eorum  non  vin- 
dices  crimmum  esse  dixerit,  sed  vice  diaboli  per- 
secutores  hominum,  jnstos  damnando,  et  reos  jusii- 
fleando,  furibus  et  sceleratis  communicando.  Mune- 


vox  de  ibroQO  audita  est  in  responsum  eis  data  : 
Exempia  aedificationis  aliis  facere  debuit,  sed  non 
fecit :  Nihilque  amplius  in  responsis  audilum  est.  In 
ilio  ergo  tam  praedaro  ordine  sacerdotum  sanctos 
Dionysium,  Martinum,  Annianum,  Hilariumque  se 
cognovisse  asseruit. 

il.  Tunc  iterum  cohortante  angeio  simul  perro- 
xerunl,  ubi  beatorum  martyrum  multitudo  innume- 
rabilis  inxstlmabili  gloria  fulgebat.  Isii  suni»  aii, 
quos  gloriosus  certaminis  triumphus  ad  tantam  glo- 
riam  provcxit,  quos  vos  in  Ecclesia  honore  exco* 
litis  ad  honorem  et  laudem  Dei,  quos  inter  interce»- 


*  Nempe  Carolum   Magnum,  ut  cx  carmine  Walafridi  constabit,  ubi  etiam  praedictomm  abbatis  ei 
episoopi  nomiua  reieguntur. 


777 


LIB.  DE  VISIONE  ET  OBITU  WETIM  MONACIII. 


778 


sorcs  pro  indulgentla  |>eccatorum  tuorum  quserere  A  mcJium  non  audeo,  quia  propler  \ilitatem  mea^  per' 


dcbciiius»  Quos  cum  simiii  suppltcatione  humi  pro- 
stratos  cernerent,  statim  sine  ulla  dilatione  ad  Ihro- 
uum  divinae  majcstatis  tendentes,  proslrali  vcniam 
poposcerunt.  Quibus  a  throiio  vox  ut  anic  emissa 
est  dicens  :  Si  eos  quos  male  docendo,  exemplo  suoc 
pravitalis  illexcrat,  et  a  via  veritatis  in  viam  erro- 
ris  depravando  eos  deduxerat,  correxerit,  et  ad  viam 
veritatis  reduxerit,  remissa  sunt.  IlJis  autem  ite- 
rum  interrogantibus,  quomodo  hscc  correctio  ab  co 
fieri  potuisset ,  ut  ad  remissionem  postulatam  per- 
venire  potuisset,  iterum  vox  de  throno  est  ad  eos 
facta  :  Convocet ,  inquit,  omnes  quos  suo  exemplo 
aut  doctrina  ad  illiciia  agenda  illaqucaverat,  pro- 
sternat  se  ante  eos,  et  profiteatur  se  male  egisse  aut 


sonse  ad  hoc  mc  aptum  non  sentio.  Cui  angelus  ma- 
gna  cum  indignationc  respondit :  Quod  Deus  vult  et 
per  mc  tibi  jubct,  tu  non  audes  proferre  ?  Post  hxc 
coepit  eum  admonere  modo  diverso  de  emendatione 
sua.  Ego,  inquit  angelus,  ad  custodiam  tui  deputa* 
tus  sum,  qui  quondam  Sams^ni  illi  quem  liber  Judi- 
cum  describit,  ab  cjus  ortu  a  Dco  sum  ordinalus  ,  et 
in  omni  conatu  operum  mirandorum  Deo  faventc 
cooperalor  illi  exstiti ,  usque  dum  carnis  illecebris 
emoUitus,  in  Dalila  Dei  oflcnsam  incurrens,  et  coii- 
secrationem  suam  scorto  vcndens,  a  Deo  est  dereli- 
ctus.  Tunc  autem  rccessi  ab  eo.  Tu  ergo  in  pueri- 
tia  lua  mihi  placuisli :  nunc  vero  in  mocrore  ct  poc- 
nitUainc  cordis  ad  Deum  conversus,  iterum  placcs. 


docuisse «  et  postulet  veniam  ,  ipsosque  pciat  per  B     i4.  In  coenobiis  etenim  monachorum  admonen- 


Deum  omnipotenlem  et  sanctos  omnes,  ut  haec  mala 
ulterius  ncc  agant,  nec  doceant :  illis  interim  iu  parte 
de  longe  stantibus,  sicut  in  priori  sacerdotum  in- 
tercessione.  Inter  quos  sanctos  Scbastlanum  et  Ya- 
lenlinianum  agnovisse  fatebatur. 

i%  Inde  ergo  aogelo  perduccnte  tendentes  ad  lo- 
cum,  in  quo  innumerabilis  multiludo  sanctarum  vir- 
gioum  morabatur,  incomparabiii  digniiatc  et  splcn- 
dore  corusci  luminis  fulgens.  Ilse,  inquit,  sunt  san- 
cUc  femins,  quibus  vos  famulatum  ecclesiasticum 
ad  honorem  nominis  Christi  impenditis.  Uas  ad  in- 
tercessionem  apud  Deum  pro  longiturna  vita  prse- 
mittere  debemus.  His  dictis,  ut  ante,  prostraverunt 
se  ante  eas.  Illae  staiim  sub  omni  festinalione  ad 


dum  est,  ut  vitiorum  radicibus  arcfactis,  virtutum 
possint  germina  pullulare  :  quia  majoris  numeri  fre- 
qucntia  reperitur  eorum ,  qui  mundanis  necessitati- 
bus,  quam  qui  Spiritu  Dei  ad  hxc  spirilaHa  castra  se 
conferant.  Animalis  enim  homo  non  percipit  ea  quoe 
sunt  Spiritus  Dei.  Et  idco  certandum  cst  totis  viri- 
bus,  ne  multitudine  carnalium^cpcscat  vita  spirita- 
Hum,  ne  abundante  iniquilatc  refrigcscat  charilas 
multorum.  Cavealur  avaritia  :  qua  doniinante  non 
descenditur  ad  paopertatcm  spiritus,  qua  coelorum 
aditus  obseratur.  Ciborum  et  potiis  inghivies  verta- 
tur  in  Tix  suincicntem  victus  ncccssitatcm.  Aqua, 
inquit,  valde  ad  potandum  ulilis  cst,  quia  nnturalis 
potus  est.  Nilor  vestium  mulctur  in  necessarium  ar- 


thronum  tendentes,  pro  longiturna  ejus  vita  poslu-  r  cendx  nudilaiis  et  frigoris  tcmpcramcnlura.   Supcr- 


lantes,  ipsis  intcrim  ut  prius  in  parte  stantibus.  An- 
tequam  vero  solo  ad  preces  prostemerentur,  appa- 
ruit  majestas  Domini  obviara.  Et  clevans  eas ,  dixit 
eis :  Si  bona  doceat,  et  exempla  bona  agat,  et  eos 
quibus  mala  prxbuit  corrigat,  crit  peiitio  vestra. 

i3.  Post  hacc  inde  rccedenles,  coepit  ei  angclus 
exponere  in  quanlis  viliorum  sordibus  volutatur  hu- 
manitas.  Licet  enim,  inquit,  in  divcrsas  criminum 
numerositates  ab  auctore  suo  recedat  humanum  ge- 
nus,  diabolo  se  mancipando,  in  nullo  tamen  Dcus 
magis  offenditur ,  quam  cum  conlra  naturam  pecca- 
tur.  Et  ideo  multa  vigifantia  ccrlandum  cst  omnibus 
locis,  ne  scelere  sodomitico  Dei  habitaculum  verta- 
tur  in  delubra  dxmonum.  Non  solum  enim,  inquit, 


bia^  tumor  mutandus  est  in  huinilitatcm  non  nclam. 
In  quibusdam  enim  videtur  cervicum  iiiflexio,  scd 
non  deponitur  in  eis  cordis  ercctio.  In  boc  namquo 
naxime  ipsa  vita  apostolici  ordinis  confunditur , 
quod  virlutes  vitiis  suiTocantur  [Codex  Beslii^  fuscan- 
tur].  Et  dum  culpa  quse  sub  specie  pieiatis  intravit, 
in  usu  retinetur,  jam  quasi  pro  lege  recte  vivendi 
dcfenditur.  Ideoque  in  occiduis  rcgionibus ,  Gcrma- 
nix  videlicet  et  GaUioc,  istius  ordinis  homines  ut  ad 
veram  Christi  humilitalem  et  voluntariam  paupcrta- 
tem  informentur ,  admonendi  sunt,  ne  a  janua  viljB, 
Deo  haec  per  me  terribililer  pronuntiante ,  rcpcl- 
lantur. 
15.  Quanta  etiam  in  congregationibus  feminarum 


hic  morbus  virulenta  contagione  irrepens  inficit  ani-  I)  culpa  excreverit,  et  damnum  Dco  factum  in  lucruni 


nias,  intcr  se  concubitu  masculorum  pollutas,  sed 
eliani  in  conjugatis  moltiplici  peste  concretus  invc- 
nitur,  dum  in  rabiem  vexatione  libidinis  v^rsi,  et  iu- 
slinclu  da^monum  agitati,  natura;  bonum  h  Deo  con- 
cessum  perdunt :  ita  ut  ihoro  immaculalo  in  stupri 
roaculam  verso ,  ambo  prosliluli  da^inonibus  fiant. 
Unde  praecipio  tibi  ex  auctoritale  divina,  ul  haec  pu- 
blice  pnedices  *  eliam  quantum  discrimcn  in  luxu 
concubinarnm  hxreat  non  ccles.  Quandiu  cnim  in 
illa  obscenitate  polluuntur,  regni  coeloruni  aditum 
noii  mcrentur.  Cui  ait :  Domins  ,  hoec  proferre  in 

•  ki  codice  Puteano  legilur  damnanlur.  Erit  qiii 
icgcndum  putet  dominantur,  Sed  retinendiini  puto 

Patrol.  CV. 


diaboli  profecerit  ordinatione  confusa ,  non  tacuit. 
Cum  enim,  inquit  angelus,  mortux  feminre  vivis 
prasferunlur  ( quia  vidua  vivens  in  deliciis  mortua 
cst),  mortuis  operibus  communicando ,  cx  vivis  cis 
subjecUe  mortuse  fiunt.  Et  dum  sxcularibus  dantur  ", 
incTipiebiliter  opes  lerrenas  silicntes;  in  terrenas  ct 
perituras  voluptates  ordine  confuso  vertuntur  opes, 
quae  ad  conservandam  castimoniam  coetestis  vita;  a 
fidelibus  congesta!  sunt« 

i6.  Et  ubi,  inquit,  illius  vitx  apostolicse  forinula 
incorrupta  servatur  ?  In  transinarinis,  ait,  regioni- 

danlur;  ul  sit  sensus  :  Dum  srrcularibus  viduis  dan- 
lur  regcndiv  sanclimoniales,  elc 

23 


779  JESSE  EPISCOP.  AMBIANEMSIS.  *-  NOTITIA  HISTOIUGA.  780 

has  adbuc  apostolid  Tigoris  coDstantia  viget :  quia  A  8io,  quae  pro  longitarna  vita  ad  Deam  facta  foerat. 


paupertate  spiritus  prseventiy  sine  utlius  terreni  im- 
pedimenti  obsiaculo  coelonim  regna  capessunt. 

17.  His  dictis,  iterum  atque  iterum  de  scelere  so- 
domitico  verbum  inlulit.  Cxtera  enim  vitia  vitanda 
semel  tantummodo  notavit.  Hunc  vero  pestiferum 
aniimx  morbum ,  contra  naturam  commenlo^diaboli 
suggestum,  quinquies  et  eo  amplius  vilandum  repeti- 
vit.  Interrogante  autem  eo,  cur  pestilentia  gras- 
^ante  tanta  populi  numerositas  interiret :  Imroensi- 
tale,  ait,  criminum  roundo  peccante  peccalonim  pu- 
nilio  est,  el  signum  a  Domino  est  demmtiatum,  pra:- 
sagio  stfo  demonstrans  mundi  terroinum  cito  ventu- 
runi.  Admonuit  eliam  inter  cxtera ,  quod  celebri- 
tas  operis  Dei  tota  virtute  et  diiigentia  ordine  incon- 


in  anctpili  me  positum  dereliquit,  otnimDam  pro 
longitudine  aeternae  aut  istius  temporalis  vitae  pro- 
laia  fuisset.  Si  ergo  eadem  intercessione,  qaam  pnc- 
fatas  sum,  islius  temporalis  vitae  induciae  protelals 
mihi  Don  fuerint,  omni  scrupulositate  postposila 
joxta  sponsi(mem  angeli  ductoris  mei  crastina  sum 
migratorus.  His  igitor  sermonibos  cobortati,  omaia 
per  ordinem  ab  eo  excepta  cerae  impressa  sont. 

20.  Interea  matutinalibos  finitis  hymDis,  visi- 
tandi  gratia  advenit  pater  monasterii  cum  qaibos- 
dam  fratribus.  Cui  cam  Jaeenti  assisteret,  oecretnm 
petiit.  Egressis  ergo  caeteris,  abbas  secum  reteBlis 
ibidem  quatuor  fratribus  quintas  remausit.  Prolatis 
igitur  in  medium  quae  noctumo  silentio  trepida  ve- 


fuso  sioe  alicujus  taedii  aut  negligentiae  sUbrepthme  B  locitate  tabulis  iropressa  fuerant,  verbo  et  scripto 


in  ecclesiis  ageretur. 

18.  De  Gerolto  «  vero  quodam  comite  dixit  idem 
angelus,  .quod  in  requie  esset  gloriae  roariyrum 
adaequatus.  Zelo  enim,  inqulens,  Dei  in  defensione 
sanctae  Ecclesiae  infldeliuro  turbis  congressus,  tem- 
poralis  vitae  dispendia  est  passus  :  ideo  aetemae  vi- 
tae  est  parliceps  factus. 

19.  His  igitur  el  aliis  pene  innameris  ab  eodem 
angelo  ostensis  et  auditis,  quae  huic  scripto  causa 
compendii  cxclusirous,  idem  frater  iterom  experge- 
factus  est,  aliiibus  jam  vicina  diei  concrepantibus. 
Coovocatls  isdem  fratribus  qui  in  ejus  excobiis  per- 
noctaverant,  visionis  magnitudine  permotus,  et  in- 
mlerabili  timoris  anxietate  jactatus,  per  ordinem 


recapitulavit  universa  :  et  de  leaulo  consari^eiis, 
humi  prostratns,  pro  commissis  ventam  postalaas, 
et  ut  intercessorespro  eo  ad  Deum  Gerent  exorabaL 
Quem  cum  cernerent  nec  pallore  deformem,  nec 
macie  tabescentem,  nec  dolore  membronim  qneif- 
tantem,  nec  taclu  venaer  aut  allius  lethalis  signi  lae- 
sione  praeventum,  verbis  consolatoriis  ad  spem  pne- 
Sentis  vitae  tola  (idocia  animabant.  Qoibos  eadem 
responsa  quae  supra  retolit,  in  nollo  se  dobiam  cra- 
stina  migralurum.  Totam  ergo  diem  et  noctem  sub- 
sequentem  et  spatium  totius  dlei  soccedentis  asqoe 
ad  vesperam  in  hoc  consumpserat,  metum  Toeaiio- 
nis  suae  exponendo,  gemitu  et  suspiriis  laborafldo, 
nunc  singulis  quibusque  se  commendando,  brevibos 


exposuit  secreta  visionis  suae,  cupiens  statim  ut  ve-  C  ad  diversos  destinatis,  pro  absolulione  peccatorum 


nieote  patre  monaslerii,  eo  praesente  exciperentor 
sennones  cjus.  Cui  cum  dicerent  quod  fratres  medi- 
tatione  nocturna  occupati,  claustri  sileoLia  [Cod, 
BesL^  clauslra  silenlii]  irrumpere  non  auderent : 
•  ^Tos,  ait,  inlerea  liquenti  cerae  hxc  imprimite,  ut 
aurora  illucescente  parallora  reddantur.  Tiroeo 
ciiim  ne,  lingua  torpente,  visa  et  audita  nequcant 
propalari :  quia  cum  tanto  mihi  obligationis  damno 
in  Dublicum  producenda  injuncla  sunt,  ut  reatu  si- 
i  cntii  hujus  sine  venia  feriri  timeam,  si  meo  silentio 
l'.a  depereanl,  ut  per  me  pubiicata  non  pateant. 


intercessores  quaerendo.  Ad  extremum,  creposcolo 
vespertino  subsequentis  diei  in  noctcm  jam  verso, 
fratribus  convocatis,  vitae  praeseotis  metas  in  se  de- 
cursas  esse  pronuntiavit;  et  ideo  psalmodUe  eos  in- 
sistere  omnimodis  postulavit,  antipbonas  omnes  el 
psalmorum  initia  qoasi  pnecentor  ordiens  pro  se  fe- 
cit  decantari.  His  ergo  finitis,  paulolum  re^iravH, 
fratribus  ad  sua  strata  redeuntibus,  hiic  illoeqoe 
deambulando  aestuans.  Imminente  velocilate  traDS- 
itus  sui,  decidit  in  lectulom ;  sumptoqoe  vialico,  ul- 
limam  hujus  uistabilis  vitae  dausit  horam. 


I^amque  illa  ultima  sanctarum  virginum  interces- 
•  Is  Carolo  Magno  regnante  Bajoariae  praefectus  erat,  de  quo  plura  infra  in  opere  metrico. 


ANNO    DOmNI   DGCGUXiy. 


JESSE 


EPISCOPUS    AMBIANENSIS, 


NOTITIA  EX  GALLIA  CHRISTIANA, 


Tesse,  seo  iessaeus,  allare  Sancti  Raphaelis  in  D  pae  III  ad  Carolom  Magnum  properanti,  eomdemqiie 
porta  orientali  ecclesiae  Ceiitulensis  consecravit  pri-  cum  duobus  archiepiscopis  el  tribus  episcopis  eomi- 
die  Nonas  Septembris  799.  Missus  dominicus  anno  tatus  est  Romam  repetentcm,  ubi  cum  aliis  episco- 
eodem  cum  inuitis  praesulibus  obviavit  Leoni  pa-     pis  in  papae  hostes  inquisivit  qui  ducti  sunt  in  Gal- 


7M 


EPISTOLA  DE  BmiSXO. 


7« 


lias.  Inibi  adfutt  vni  Kalendds  Janoarii,  indkt.  9,  A 
aimo  800,  inunctionl  CaroU  Mairni,  priTilegiumque 
bac  die  a  snmmo  ponlifice  pn>  Centulensi  monasle- 
rio  impetravit,  ut  totius  moiiasierii  ac  villae  circura- 
>  positae  curam  ecclesiasticam  soius  babefet  abbas, 
nec  qnidquatii  episcopus  Ambiaiiensis  de  ecclesiis 
aul  ciericis  ejusdem  ioci  posset  censtituere.  Anno 
802  miltitur  a  Carolo  Magno  iniperatore  ad  Irenem 
Augastam  Constaniinopolim  com  Helmengando  co- 
mite  pro  pace  et  conjugio  cum  ea  contrahendis,  et 
anno  sequenti  reniittitur  cum  legatis  a  Nicephoro, 
qui,  missa  in  exsilium  Irene,  imperium  invaseral. 
Misso  dominico  data  sunl  ei,  anno  805,  a  Carolo 
imperatore  capitula,  quse  securo  deferrel  omnibus 
bominibus  siguificanda.  Anno  circiter  808  a  Carolo 
Ravcnnam  mittitiir  ad  Lconem  III,  qni  de  eo  con- 
questus  est  epistola  7.  Interfuit  concilio  Aquisgra- 
nensi  anni  800,  inense  NDvembri,  ex  quo  Romam 
missum  cum  Bernario  Vormatiensi  antistite  et  Ada- 
lardo  abbate,  in  quxstione  Spiritus  sancti  cum  papa  Q 
collocuturum ,  quidam  volunt,  refragante  oplime 
Cointio.  Presensfuit  et  subscripsit  orJinationi  le- 
stamenti  Caroli  Magni  anno  811.  Abfuisse  videlur 
anno  812  com  catcchismam  ad  sacerdotes  suas  dioe- 
cesis  scripsit  epistolam,  quos  docet  quomodo  se  ge- 


rere  debeant  erga  neopbytos  et  catechumenos;  hane 
enim  scripsit  eodein  fere  tempore  quo  suas  Ainala- 
rius  et  Tneodulfus  lucubrationes  exararunt.  Edita 
csi  a  Joanne  Cordesio  post  Hincmari  opuscula  et  in 
Bibliolfaeea  Patrum.  Synodo  a  Walfano  Rhemensi 
archiepiscopo  Novioduni  habitae  anno  814  adfuit, 
sicut  et  synodo  apud  Theodonis  villam  anno  8!21, 
et  Parisiensi  anno  829  insequenti.  Cum  magnatibus 
palatii  Jesse  Ludorico,  Pio  Compendium  accedenti 
ebviavit,  ad  imperatorem  de  regno  deturbandum  ; 
ideoque  anno  eodem  particeps  conjurationis  fiiio- 
rum  Ludovici  qui  bellum  patri  indixerant,  in  con- 
ventu  Noviomagensi,  tanquam  majestatis  reus  et 
perfidus,  episcoporiim  judicio  a  dignitate  ejectus 
liiit.  Postea  tamen  in  gradum  prislinum  ab  Ebone 
Rhemcnsi  archiepiscopo  restitutns,  in  concilio  Coro- 
pendiensi  Ludovici  exauctorationi  anno  855  consen- 
sisse  videtur,  sin  minus  post  concilium  revocatus  fuit. 
At  anno  834  Ludovico  reposilo,  sccutus  Lothariuui 
a  fratribus  patris  sui  ulioribiis  in  Italiam  fugere 
compulsum,  ibidem,  immissa  initio  anni  Septembris 
856  lue,  quae  pnecipuos  Lotharii  fautores  et  amicos 
e  medio  sustulit,  exstinctus  quoque  est  Jesse,  quon- 
dam  Ambianensis  episcopus 


/^ 


nSSE  EPISTOIA  m  BAPTISHO. 


(GaUand.  Biblioth.  vet.  Patr,,  tom.  XIII,  p.  397.) 


Sacris  sacerdolibns,  et  in  Cbristo  omntbns  dioe- 
cesi  nostrae  digne  militantibus,  Jesse  humilis  epi- 
scopus  in  Domino  salutem. 

Quoniam  quidem  dubitor  me  loqui  Tobis,  cum  sse- 
pius  fore  cognosco  de  divinis  libris  ac  sacerdotalis 
oflicii  mysteriis,  quanquam  mihi  causa  impossibili- 
latis  impedial  ac  absentise.  Ideo  breviter  volis,  in 
quantum  temporum  adfuit  spatium,  qualiler  a  sacri 
baptismatis  unda  per  gradus  perveniri  debcatur, 
scribendo  perstrinxinuis.  Scio  vero  quia  multi  ex 
vobis  ejus  bene  noverunt  mysteria,  sed  propier 
eiercitaiionem  et  ignorantiam,  causam  convenien- 
lius  mihi  omnibus  scribere  videlur,  quam  aliquibus 
insciis.  Unde  et  rogo  ut  vos  qui  capaciorcs  scnsu 
estis,  instruatis  et  adhortetis  eos  qui  minoris  sunt 
ingenii,  in  spiritu  mansuetudinis  ac  lenitatis,  ut  in- 
tente  quse  In  eo  latent,  perquirant,  et  ad  fructum 
sancts  Dei  Ecclesiae,  Domino  favente,  inquisita  per- 
ducant.  Semper  culmen  beatitudinis  Tcstne  prospere 
in  Cbristo  opto  Talere. 

De  Catechumeno  primo  dicendum  est,  quia  ipse 
primus  efficitur  in  ordine. 

LcTERR.  Catcchumenus  cur  dicitur,  et  in  qua  lin- 
gua  dicitur,  et  quo  tempore  vel  ordine  efficitur  si 
necessitas  non  invenerit,  et  qoot  persouse  qualesve 
ad  iliud  ministerium  sunt  adhibend;B? 

Re8p.  Catechamennm  ab  andiendo  vel  ab  in« 
stmeodo  dictum  fore  legitar.  Audit  namque  doctri* 
nam  percipieDdae  fidei,  institaiinrque  qaaliter  ad 
sacri  baptinnatis  lavacram  pervenire  debeat;  unde 
et  aaditor  vel  instractas  inferpretatar.  Catechume- 


nns  enim  Graeoe,  Latine  aadiens,  sive  instnictiK  di- 
^itar.  Fit  enim  boc  tempore,  vel  isto  ordine. 

C  Tertia  hebdomada  in  Quadragesima,  ii  feria, 
hora  tertia  veniant  ad  ecclesiam,  et  anteqaam  ad 
ecclcsiam  introeant,  scribantur  nomina  infantum* 
et  eorum  qui  eos  snscepturi  sunt,  ab  acolythOt  et 
tanc  Tocentur  ipsi  infantes  ab  acolytho  infra  eccle- 
siam,  nominentnr  per  ordinem,  sicat  scripti  sunt, 
et  statuantar  masculi  seorsiim  ad  dexteram  partem, 
feminse  Tcro  seorsim  in  keTa  :  et  tunc  Teniens  prc- 
sbyter*  faciat  in  singulornm  frontibos  cracem  cum 
pollice,  iia  dicendo :  In  nomitie  Pairi$,  et  FHiit  et 
Spiritus  sancti,  Deinde  ponal  manum  snper  capita 
eorum,  dicens  orationem  hanc  :  Omnipoteru  sempi  - 
teme  Deus,  Pater  Domini  nostri  Jesu  Christi,  et  re- 
liqna.  Deinde  Tertens  se  ad  feminas  faeiat  similiter. 
Etposteabenedicat  salhoc  modo  :  Exorcizo  te^  crea* 

^  tura  saliSf  et  reliqua.  Benedicto  antem  sale,  mittat 
de  ipso  in  ore  infantum  per  singulos,  ita  dicendo  : 
Tu  iUe  accipe  sal  sapientite  propitiatus  in  vitam  ater' 
nom.  Hoc  expleto-  exeant  foras  ecclesiam,  exspe- 
ctantes  horam  quando  rcTOcentiir.  Interim  incipiat 
clerus  antiphonam  ad  introiium  eo  die  pertinenlem, 
qna  finita,  dicat  sacerdos :  Oremus,  Da^  qumsumus^ 
Dominey  electis  nosiris^  et  reliqua.  Finita  hac  ora- 
tione,  sedeat  in  sede  sua.  Dcinde  dicat  diaconus : 
Catechumeni  ptocedani.  Et  Tocentur  infantes  ab  aco- 
lytho  per  nomina,  et  ordinem,  ut  scripti  sant,  et 
statuantur  sicnt  prius.  Posimodum  Tcro  admoneao- 
tur  a  diacono  dicente :  Oraie^  electi^  flectite  genua. 
Et  postquam  oraTerint,  dicat :  Levate.  CompUte  oro' 
iionem  vestram  in  unum^  et  dicite  Amen ;  et  respoo* 


783 


JESSE  EPISCOPI  AMBIANENSIS 


78* 


deant  omnes,  Amen,  lla  dicat  diaconus  :  Signate  i7-  A  cit,  Signate  itlos :  stale  cum  disciplim  ei  siientlo,  et 


lo$;  accedite  ad  benediclionem,  el  signent  fpsos 
mfaDles  in  fronlibus  eorum  susceptores  viri  vel  fc- 
minse,  id  est  patrini  yeUmatrinas  de  poHice  dicendo : 
In  nomine  PatriSf  et  Filii,  et  Spiritus  sancti ;  el  im- 
ponat  primum  manum  super  viros,  postea  super  fe- 
minas,  dans  oralionem  excelsa  voce  his  verbis : 
Deus  Abraham,  et  reliqua.  Post  hacc  vertens  se  ad 
feminas  faciat  sicut  gupra  et  dicat;  Deus  cxli,  Deus 
terrce  :  ct  iterum  annuntiet  diaconus  dicens  :  Orate, 
elecii,  ct  reliqua.  Et  signent  susceptores  ut  prius, 
ct  sequatur  acolythus  alius  facicns  pcr  omnia  sicut 
ille  primus  fecit,  et  dicat :  Audi,  maledicte  Satana^ 
super  viros  primum,  deinde  super  feminas'  scpara- 
tini,  et  ilerum  dicat :  Deus  Abraham,  et  Deus  Isaac, 


legatur,  in  aurium  apertionc,  lcclio  Isaiae  propheUc : 
Ilcec  dicit  DominuSy  Audite  audientes  m^,  et  com- 
edite  bonum,  usquo,  quoniam  muUus  esl  ad  igno- 
scendnm,  Sequitur  rcsponsorium,  Yenitey  filii,  llem 
alia  leclio  ad  Colosscnscs,  Fratres,  exspotiantes  ros 
veterem  hominem  cum  acttbus  suis,  usquc,  gratias 
agentes  Deo  Patri  per  Jesum  Ckristum  Dominum 
nostrum,  Seqnilur  responsorium,  Beata  gens.  Posl 
haic  procedant  qualuor  diaconi  de  seeretario  am 
quatuor  libris  Evangeliorum,  pneccdenlibus  els  duo. 
bus  candelabris,  cum  thuribulis  ef  incenso,  et  po- 
nant  ipsa  Evangelia  in  qualuor  angulis  altaris,  et 
anlequam  aliquis  eorum  legat,  traciet  presbyrer  his 
verbis  :  Aperituri  vobis,  fiiii  charissimi,   Evangelia, 


et  reiiqua.  Iiem  dicat  diaconus  ut  orent  elecli,  el  B  td  est  gcsta  divinn,  prius  ordinem  insinuare  debemi 


Sfgnent  eos  susceptores  ut  prius.  Posthocc  lertius 
acolythus  faciat  sicut  illi  priorcs  fecerunt  dicendo 
orationem  hanc :  Exorcizo  te,  immunde  spiritus,  pri- 
mum  supcr  viros,  postquam  super  fcminas,  qua  ex^ 
pleta,  itcrum  annuntiet  diaconus,  ut  orent  ele- 
cti,  etc,  et  faciant  sicut  prius.  His  omnibus  exple- 
tts,  veniens  presbyter  faciant  crucem  in  froniibus 
singulorum,  poneitiue  manum  supra  capiia  eornm 
data  oratione  hac  :  JEternam  ac  justissimam  pieta* 
tem  tuanij  et  reliqua.  His  vcro  coosummatis,  itcrum 
admoneantur  a  diacono  ita :  Orate,  etecti;  flcclite  ge- 
nua,  et  post  pusillum  dicat:  Levate;  complele  orch 
tionem  ves.ram  in  unum,  et  dicite,  Amen.  Signate  t/- 
/os,  state  cum  disciptina  el  silcntio.  Post  hxc  rcver- 


guid  est  Evangelium,  et  unde  descendat^  ei  emjus  ia 
eo  verba  ponantur,  et  quare  quatuor  suni  qui  htrc 
gesta  scripserunt,  vcl  qui  sunt;  et  reliqua  a»!  haec  per- 
tinenlia.  Tunc  iterum  dicat  :  Ideo  pra^misimus,  ne 
sine  hujus  ord.nis  ratione  stuporem  mentibus  testrts 
relinqueremus  :  et  quia  ad  hoc  venistiSj  ut  aures  tobis 
apenantUTy  ne  sensus  vester  hebetando  oblundatur. 

Hoc  facto  iterum  annnntiet  diaconus  dicens  :  Sicte 
cum  sitentio,  el  audientes  intendite.  Tunc  accipiens 
U21US  ex  diaconibus  de  angelo  [Forte,  angulo]  allaris, 
qui  est  ad  laevam  primus,  librum  Evangelii,  pnrcc- 
dentibus  duobus  candelabris  cum  thuribulis,  ascen- 
dat  ad  legendum,  et  legat :  Initium  sancti  Evangelii 
secundum  Maithmum,  nsque,  ipse  enim  saivum  faciel 


tatur  sacerJos  aJ  selem  suam,  et  leclio  Icgatur,  et  C  populum  suuma  peccatis  eorum.  Quo  leclo  suscipiat 


psallatur  graduale  pertinens  ad  ipsum  diem.  PosleA 
vero  talilcr  a  diacono  admoneanlur,  Catechumcni 
recedant,  Si  quis  catechumenus  est,  recedat.  Omnes 
caiechumeni  recedant  foras,  et  egrediantur  elec:i 
cxspcctantes  pro  foribus  quousque  completa  fuerit 
niissa.  Dcinde  legalur  c\angernim,  et  offerantur 
oblalioncs  a  parenlibus,  vel  a  susccptoribus  ii:fan- 
tum,  et  poiiat  ipsas  sacerdos  supcr  allare,  dicatque 
orationem  hanc  secrete :  Miseratio  tua,  Dens,  ad  iiwc 
percipienda  mysteria;  etreliqua.  Atubi  dixerit,  Me- 
mento,  Domine,  famulorum  famularumque  tuarum, 
recitentur  nomina  virorum  ac  mulicrum  qui  ipsos 
infantes  suscepturi  sunt.  Item  in  fractionem  [Infra 
nclionem],  Hanc  igitur  oblationem  expteiam,^  reciten- 
tur  nomina  virorum  elcctorum,  et  postquam  recir* 
tata  fuerint,  dicat;  hos  fonte  baptismaiis  innovandoSy 
et  rcliqna.  Missa  finila  communiccnt  omnes  prxter 
ipsos  infantes.  Ilerum  dennntiet  presbyter,  ut  ipsa 
hebdomada,  feria  quali  voluerit,  veniant  omnes  ad 
ecclcsiam,  qualem  cis  denuntiaveril.  Yenientes  au- 
tem  ad  ecclesiam  condictam,  faciant  scrutinium  al- 
terum  per  ordincm,  sicut  prius  feccrunt.  Similiier 
faciendum  est  de  scrutinio  teriio,  quarlo,  vel  quin- 
to  in  illis  tribus  hcbdomadis  usquc  in  qnarta  feria 
ante  Palmas.  In  eadem  aulcm  iv  fcria  scquenle  ve- 
niant  ad  ecclesiam,  qualemcunque  dixeril,  et  lunc 
fiiciunt  scrntinium  sextum  per  omnem  ordincm , 
sicut  illa  quinque  fecerunt,  usquc  ad  lucum,  ubi  di- 


ab  co  subdiaconus  Evangelium  in  lintco,  et  deferat 
in  secretarium.  Deinde  tractet  presbyter  his  verbis: 
Fii.i  charissimi,  ne  morulam  vobis  innectamuSy  expo- 
nere  vcbis  cupimus  quam  raiionem  figuramque  unus- 
quisque  evcngetisia  in  se  contineat.  Et  exp«>Hal  siii- 
gulorum  evangelistarum  rationem,  et  cur  iia  figu- 
rcntur.  Expleta  aulem  narratione  sacerdotis,  itenim 
annuntiet  diaconus  :  State  cum  sitentio^  audientesqhe 
intendite,  et  Icgalur  Evangetium  secundum  Marcum, 
usque  ad  locum  ubi  dicit :  Ego  vos  bapti%o  aqua^ 
iile  vero  baplizabit  vos  in  Spiriiu  sancto ;  et  s.mililer 
exponat  sacerdos  de  Marco,  sicut  de  Matthxo.  Post 
hscc  iterum  annimtiet  diaconus  sicut  supra,  et  legat, 
Initium  sancii  Evangeiii  seeutuium  Lucam^  osquc, 
*^  parare  Domino  plebem  perfectam ;  et  faciat  sacerdos 
verbum  de  Luca  sicut  fecit  de  aiiis.  Iterum  autem 
annuntietur  a  diacono,  ut  supra,  et  legai,  laitium 
sancti  Evangetii  secundum  Joannem^  usque,  ptenum 
gratice  et  veritatis :  et  exponat  sacerdos  de  Joanne, 
sicut  exposuit  de  aliis. 

Post  hanc  itemm  vero  expositionem,  annnntielur 
cis  a  sacerdote  prajfatio  syniboli  his  verbis,  Difectis- 
simi  nobiSy  accepturi  sacramentum  baptismatis,  et 
reliqua.  Qiia  expleta  tuuc  accipiat  acolythus  uuam 
ex  ipsis  infantibus  masculum,  tenens  eum  in  sbii- 
stro  brachio,  pouatque  niauum  super  capot  cjus, 
dicatque  presbyter,  Annuntia  fidem  illorum,  et  qna- 
liter  confiteanlur  Dominum  Jesnm  Chrisium  :  cl  dicat 


785  EI1STCL:V  DE  BAPTiSMO.  .786 

STmlolura  dccaiilaiKiO.  Hcc  niiito  faci:U  alius  acoly-  A  sal  rationis  ac  (liscrelionls  sine  oblatione  mellis  senD- 


lhu6  super  unam  i\e  feminis.  Deiude  subsequaiur 
presbvier  bis  verbis  :  Ua'c  summa  est  fidei  nostra*^ 
dilectissimi  nobii,  et  reliqua.  Et  postea  annunlietur 
a  diacono,  u(  supra;  et  tunc  dicat  presbyier  oratio  • 
nem  Dominicam  ita  :  Dominus  et  'Salvalor  noster^  et 
reliqua.  Diximus  autcm  supcrius  quae  vel  quot  pcr- 
son9e  ad  boc  opus*dcputaUe  sunt,  scilicet  spr.cialiler : 
quatuor  sunt  pcrsonoiy  secundum  numerum  iibro- 
rum  quatuor  Evaugcliorum,  undc  paulo  superius 
inentio  facta  est,  exceplis  subdiaconibus,  reliquis* 
quc  ministris,  ac  co^teris.  Suut  enim  susceptores  in- 
fanium,  acolytbi,  subdiaconi  ac  prcs!  yteri.  Cale- 
cbumenus  enim  niystcrium  fidei  jam  accipiens,  si- 
gnaculum  crucis  in  fronte  portans,  in  Cbristum  se 


pcr  habcant.  Mco  et  ori  catecbumeni  sal  corpore 
vere  sacerdos  imponit,  ut  significet  sale  divinae  Sa- 
picntix  fluxa  ac  voluptuosa  ejus  peccata  ab  illo  de- 
pelli,  et  omnia  cjus  eloquia  condita  csse  acperorna- 
ta,  Paulo  atlestanle,  qui  ait :  Sermo  vester  in  gratia 
Dei  sale  sit  conditus^  nt  sciatis  quomodo  oporteat  vos 
unicuique  respondere,  Sal  ergo  in  igne  exsilit :  iiam 
qnamvis  sit  in  eum,  ignem  tamen  fugit,  naiuram 
cnira  sequitur;  quia  ignis  et  aqua  inimica  sunt  sibi. 
Bcnc  autcm  Laptizandis,  ct  ab  igne  xterno  elapsi3 
sal  tribuitur,  ut  relicta  vanitaie,  ex  qua  infidelesli- 
beros  suos  per  ignem  lustrantes  docmonibus  ofTere- 
bant,  ad  aquam  regeneralionis  perducti  oblatique 
Deo  ac  consccrati,  inrideliiate  rejecta  ,  eiiiciantur 


credere  profitetur,  sed  nondum  lavacri  unda  regene-  B  filii  Dei,  el  Gbristum,  qui  cst  pax  vera,  suscipiant. 


ratus,  corpus  et  sanguinem  Domini  meretur  perci- 
pere.  Unde  bene  beatus  Auguslinus  in  scrmone 
evangelico  ex  verbis  Domini  ad  Nicodemuni  ail : 
f  Amen^  amen  dico  tibi^  nisi  quis  renatus  fuerit  de- 
wwo,  non  potest  videre  regnum  Dei,  Ipsis  ergo  se  cre- 
dil  Jesus,  qui  nati  fuerinl  denuo.  Ecce  illi  qui  credi- 
derant  in  eum,  et  Jesus  non  se  crcdcbai  cis ;  laies 
sunt  omnes  catechumeni.  Ipsi  jam  crcduui  in  noniine 
Christi,  sed  Jesus  non  se  credit  illis.  Inlendal  elin- 
telligat  charilas  vestra.  Si  dixerimus  catcchumeno : 
Credis  in  Cbristum?  respondct,  Credo,  et  signat  se, 
jam  crucem  Chrisli  portans  in  fronlc,  et  non  eru- 
bescit  de  cruce  Domini  sui  :  ecce  creJit  in  nomine 
ejus.  Inlcrrogcmos  eum  :  Manducas  carnem  filii  ho- 


diccnte  ipso  :  Sal  habele  in  vobis,  id  est,  pacem.  Et : 
Vos  estis  sal  terrw.  Bene  aulem  convenit  quod  sa- 
cerdotcs  Dei,  qui  sunt  condimentuni  populi,  sal  ad 
oflicium  Christianitatis  apponant,  ut  viliis  exclusis 
IKtrvuIos  sale  Sapientioe  bona;  conditos  Deo  pacificos 
oiTcrant. 

Exorcizatury  sive  catechizatur  infans. 

Inter.  Exorcismus  cujus  lingua  est,  et  quid  in- 
terpretatur?  et  quid  catechizare? 

Resp.  Exorcismus  Grsece,  Latine  conjuratio  sive 
increpatio  dicitur.  Incrcpatio,  Nec  te  latet^  Satana^ 
immlnere  tibi  pcenas,  et  reliqua.  Conjuratio  simul  et 
increpatio  damnali  et  daranandi  :  Da  honorem  Deo 
vivo^  da  honorem  Jesu  ChristOy  da  honorem  Spiritui 


minis,  et  bibis  sanguinem  filii  bomiuis  ?  nescit  quid  ^  sancto,  et  recede  ab  hoc  et  ab  hac  famula  Dei,  in  n(h 
dicimus,  quia  Jesus  non  sc  credit  eis.  # 

De  competente, 

IxTER.  Inter  catecbumenum  et  competentcm  qux 
diffcrenlia  est? 

Resp.  De  catecbumeno,  quid  sit,  super  satis  di- 
clum  esl  :  sed  de  compclente,  quid  sil,  breviter  est 
dicendum.  Competens  est  qui  diligenter  instruclus 
de  fide,  et  attenie  de  credulitale  imbulus,  post  Ira- 
dilam  sibi  doctrinam  Cbrislianilalis,  el  niysteriura 
Symboli,  et  traditionem  orationis  DominiciC,  pelit  et 
rogat  ut  possit  conscqui  mysterium  sacri  baplisma- 
lis,  ci  gratiam  Ghristi,  et  parliccps  fieri  sancla*,  Dei 
Ecclcsiae,  et  in  servitio  cum  fidclibus  esse  Cbrisli : 
unde  a  pctendo  competens  vocatur. 

De  sate, 

I.NTER.  Cur  eatecbumenus  accipit  sal  ? 

Resp.  Adbibetur  ergo  sal,  el  millilur  in  ora  catc- 
cbumenoruui,  videlicct  sal  condimeutura  omuibos 
cibis  pr3[ibet  pulmentum,  fatuitatem  expellit,  avidi- 
talemque  excilal,  et  appetitum  in  omnibus  cibis  f;\- 
cit.  Ex  illo  enim  lotus  viclus  delectalior  ct  suavior 
efficitur  gusta  hominis.  Congruenter  auU^m  sal  ad 
oflicium  Christianitatis  assumitur,  de  roateria  enira 
aquoe  conficilur,  etundecunque  sit,  in  aqua  resolvi 
potest.  Siciit  enim  in  iege  mel  in  sacriCciis  prohi- 
betur  ofiTerri,  et  salper  omnia  jubotur;  ita  oblaiu- 
ris  DominQ,  ethostia  efTecluris  sal  tribuitur,  ut  om- 
nia  qux  ad  Cbristi  honorem  cultumque  ofrurimus, 


D 


mine  nostri  Jesu  C/irts/i,  et  reliqua.  .Est  enim  contra 
diabolum  dictum  :  ut  discedat,  et  relinquat  quem 
tenebat,  sicut  in  Zacharia  prophela  manifestatur 
dicendo  :  Ostendit  Jesum  sacerdotem  slantem  coram 
angelo  Domini^  et  Salanas  stabat  a  dextris  ejuSj  et  di- 
xit  Dominus  ad  Satan :  IncrepetDominus  in  te^  StUan, 
qui  elegit  Hierusaiem :  hoc  est,  exorcismus,  increpa- 
re  et  conjurare.  Non  enim  creatura  Dei  in  illis,  qui 
non  sunt,  exorcizaiur,  sed  malignus  spiritus,  ut  rer 
lir.quat  Dei  crcaluram.. 

De  exsufflatione. 

Lleo  enim  et  exsufOatur,  non  homo,  sed  sub  quo 
sunt  oranes  qui  sub  peccato  nascuntur,  quia  ipse  esc 
auctor  mali  et  princeps  peccatorum.  Recte  enim 
exsufllatur  et  projiciiur,  tanquam  puivis  a  facie  ven- 
ti,  confusus  in  sua  nequilia  diabolus,  ut  eo  fugato 
bomo  renovandus,  et  vivificandus,  calefuclus  flatii 
diviqo  perducatur  ad  gratiam  Cbristi,  et  in  illo  Cbri- 
slo,  Dco  nostro  dignus  patefiat  introitus.  Calechi- 
zare  euim  est  docere,  vel  casligare,  unde  et  Aposto- 
lus  :  Communicet  autcm  is  qui  catecliizatur  verbum 
ei  qui  se  catechizat  in  omnibus  bonis.  Catechi* 
zatur  qui  discit,  catecbizat  qui  docet.  Prsecipit 
enim  ut  doclori  adbasreat,  et  communicet  disci* 
pulis. 

Lnter.  Quare  de  saliva  tanguntur  nares  et  aures? 

Resp.  De  saliva  tangitur  ante  baptismnm  homo, 
ut  postca  ad  baiHisraum  perducatur;  Domlnusautcin 


787  iESSE  EPISCOn 

quando  caecum  a  Dativitate  iUuminavit,  exspuit  in  A 
ierranij  et  fecit  iutum  de  ialiva  sua^  et  unxit  oculot 
cceci^  et  mislt  illum  ad  piscinam,  et  lavit,  et  vidit. 
c  Quando  inunxit,  Augustlno  dicente,  catecbume-  . 
num  fecit.  Quando  layit,  baptizatus  est  in  Christo. 
Inunctus  erat,  et  non  videbat :  lavit,  et  vidit.  Quan- 
do  enim  in  seipso  quodammodo  baptizavit,  tunc  ii- 
luminavit  :  sputum  enim,  quod  ex  capile  suo  de- 
tcendit,  Dominus  terrse  commiscuit»  ut  divinam  ejus 
naturam,  qu»  ex  Deo  est,  atque  bumanam,  quse 
«z  hominibus  assumpta  est,  designet,  ut  Verhum 
earo  factum  ett  et  habitavit  in  nobis,  i 

Tanguntur  autem  nares  et  aures  digito,  ut  dona 
sancti  Spiritus,  hi  qui  a  via  veritatis  alierraverant, 
audiant ,  et  corde  percipiant :  et  percepta,  quara 
audierunt,  in  flde  perdurent,  ut  dicere  possint :  /n  ^ 
auditu  aurit  obedivit  miAt,  unde  el  Dominus  :  Qui 
habet  auret  audiendij  audiatf  id  est,  qui  habet  in- 
tellectum  inielligendi,  inleUigat,  Nam  et  Dominut 
turdum  et  mutum  apprehendens  de  turba  teorsum 
ndtit  digitoB  tuot  in  auriculat.  Prima  salutis  janua, 
esl  infirmum,  apprehendente  Domino,  seorsum  de 
turba  educere,  id  est,  de  conversatione  gentili  ad 
lidem  provocare.  Digitos  in  auriculas  mittit,  cum  ad 
«uscipienda  et  inteUigenda  per  dona  sancti  Spiritus 
Terba  salutis,  aures  cordis  aperit.  Nares  etiam  tan- 
guntur,  ut  per  invocationem  sancti  Spiritus  odorem 
bonorom  operum,  rejectis  operibus  scurnlibus  et  fe<- 
tidis,  percipiant,  et  delectatione  florum  virtutum« 
aspirante  Domino,  frui  mereantur.  Unde  et  catechu-  ^ 
menum  faciendum  preces  funduntur  ita  :  Aperi  ei, 
DominCt  januam  mtterieordiof  tucef  et  tigno  tapientim 
tuee  imbututj  omnium  cupiditatum  fetonbut  careat^ 
aique  ad  tuavem  odorem  prceeeftorum  tuorum  l<etut 
tibi  in  eccietia  iua  deterviat,  Et  effectis,  secnndum 
Apostolum,  Gbristo  bunus  odor  dlcamus  :  In  odore 
mnguentorum  tuorum  currimut. 

De  unctione  pectorit  et  tcapularum  ex  oleo, 
Tangitur  etiam  de  oleo  sancto  pectus,  ut  tmmun- 
do  spiritui  prohibeatur  introitus.  Scapuls  enim  eo- 
dem  signantur  oleo,  ut  undique  munitione  crucis 
flrmetur,  et  ad  gratiam  Christi  perductus,  partici- 
pare  mereatur  et  adbxrere  Christo  Domino,  qtii 
unctut  ett  oleo  Imtilia  prce  participibut  tuit.  Inler 
Bcapulas  tangitur,  ut  consecratus  humerus  cum  sca-  D 
pulis  totom  se  snbjiciat  potestati  Dei  et  dominationi, 
cujut  principatut  et  regnumtuper  humerum  esse  ejut 
Mtenditnr :  unde  et  cruoem  suam  ipse  portavit,  ha- 
bens  nomen  tuper  omne  nomen.  Namqne  et  nos  hu* 
merum  et  cervices  inclinemns,  credentes  et  adoran-r 
tes  ilium  cui  omoe  genu  flectilur.  Portemus  enm 
crucem,  et  sequarour  illum,  quiajugum  ejut  et  onut 
Muave  et  leve  ett ;  ut  audire  credentes  mereamur  : 
Vemte  ad  me,  omnet  qui  iaboratit  et  onerati  ettit, 
Perducamus  ad  orationero  opera  nostra,  ad  fldem 
cam  desiderio  currentes ;  quia  in  humero  et  scapulis 
opus,  in  pectore  ratio  inteUigitur  :  fldes  enim  quae 
capjtur  auditu,  corde  creditor,  orc  proroitiiturad 
Balutero,  secreto  mentis  est  coUocaHda,  et  ipsis  est 


AMBIANENSIS  78S 

nostri  pectoris  vitalibus  committenda.  Corde  ttiim 
ereditui  adjuttitiam,  ore  autem  confettio  fit  ad  talu^ 
tem,  Unde  et  Dominus  tetigit  Unguam  muti,  et  lo- 
quitur  ac  confitetur  mutus.  f.inguam  quippe  mnti 
Dominus  tangit,  cum  ad  confessionem  fidei  ore  cate- 
chizatomm  instruit,  dicente  ipso  :  Diiata  ot  tuum, 
et  ego  adimplebo  iilud.  Hoc  est,  dilata  confitendo,  et 
ego  niud  ipsius  confessione  replebo  sacrantento, 
sermone  mystico  ditabo,  ut  et  tu  respondere  possis : 
/n  eorde  meo  abteondi  etotpiia  tua^  ut  non  pee- 
eem  tibi. 

De  abrenuntiatione  diaboii  et  pompit  ejut, 
Praelibato  hoc  ordine  ofltcio,  perducitur  infans  ad 
baptismi  sacrapientum,  et  interrogatur  de  credolita 
te  Christi,  el  abrenuntiatione  diaboli;  pompas  aii- 
tem,  quas,  diabolo  nuntiantc  et  suadente,  siiscepe- 
rat  bomo,  abrenuntiat,  ut  rcjectis  diabolt  operibus 
et  vitiis  vetcrnosis,  renovandus  exspolietur,  qui  pan 
nis  sordidis  et  conscissis  mundatur,  Indnatur  albis 
et  novls  vestibus  currat  cum  deslJerio  ad  fontes. 
Pomp»  diaboli  sunt  vitia  mortlfera,  quae  primo  ho 
mini,  ipso  consentiente,  immisit,  id  est,  snperbfa, 
vana  ^oria,  et  caetera,  quae  ad  omnes  homlnes  per> 
venerunt,  secundum  Apostolum  :  Per  unum  ho- 
minem  peccatum  intravit  in  mundum^  ei  perpee- 
catum  mors ,  et  ita  in  omnet  hominet  pertrant- 
ivit. 

Ad  imaginem  quippe  Dei  homo  factus  est,  et  in- 
dutus  stolam  mortalitatis,  quam  consentiendo  dia- 
bolo  admisit  :  nunc  abjiciat,  imaginem  ejus  ut  ha 
beat  roundatus  coelestem.  Unde  et  Apostolns  dicit : 
Sicut  portavimut  imagrnem  terreni ,  ita  portemus 
imaginem  ccslettit,  Sicut  enim  nummus  habet  Ima 
ginem  imperatoris  mundi,  sic  qui  facit  opera  recto 
ris  tenebrarum  portat  imaginem  ejus,  qnam  reii- 
ciunt  omnes  in  Christo  baptizati,  ut  Christi  portenl 
imagiuem  vexillo  Christi  signati.  Iste  est  enini  fons 
sacri  baptismalis,  ubi  haedi  deseendunt  fetidi  et  cce- 
nosi,  et  ascendunt  agni  immaculati.  De  hoc  enim 
baptismate  Apostolus  loquitur  :  Quieunque  enim 
bapiiMti  tumut  in  Cliristo  Jesu^  in  morte  iptiut  bapti- 
»ati  sumutj  consepuiti  cum  iiio  per  baptitmum,  liori 
enii9  oportet  nos  peccato,  ut  possimus  consepdiri 
cum  Christo.  Morluo  enim  sepultura  debelur.  Qui 
enim  vivit  peccato,  consepeliri  non  potest  com  Chri- 
sto.  Extpoiianlet  ergo^  secundum  Apostolnm,  vete- 
rem  hominem  cum  aciibns  ejus^  abrenuntiando  pom- 
pis  et  operibus  maUs,  induamus  novum^  tfui  secnn» 
dum  Deum  creatus  est  in  justitia  et  sanctitate ;  tfuia 
semel  vetus  homo  noster  simut  crucifixut  ett^  ui  de^ 
ttruatur  corput  peceati,  ut  uttra  non  terviamut  pecca- 
to.  Dominus  autem  in  sepulcro  novo  sepultus,  et 
in  sindone  munda  obvolutus  est ;  et  quicunque  con- 
sepeliri  vult  Christo  per  baptismum,  abjecta  veto- 
state  et  immunditia,  mundatns  et  novus  induatur 
sindone  nova,  Apostolo  prascipiente  :  Renovamini 
tpiritu^  novitate  menlit  vettrm ;  et  induile  novwn  ho^ 
minem,  Ibi  etiam  nominatur  infans,  sicut  Joanues 
in  Apocalypsi  dicit,  et  dabo  ilti  caicntum  caHiiidum, 


789 


EPiSTOU  D£ 


id  est,  corput  baplismo  candidaiam,  et  in  resorre-  A 

ctiooe  lACorruptioDis  gloria  refulgens,  et  in  <;a/ru/o 

namen  noman  icripiumf  ut  filii  Dei  nomittemur  et  it« 

mui.  Unde  et  idem  Joannes  :  Scribam  super  eum  nor 

men  novum^  boc  estnomen  Ghrislianum,  ut  a  Christo 

Christianus  deinceps  vocetur  :  et  renatus,  novu^ 

qui  effectus,  omissis  vitiis  et  pompis  diaboli,  nomen 

Dovum»  id  est,  Christianum  portet»  et  opera  se-* 

quatur. 

De  snmboh, 

Symbolum  itaque  GRBce,  Latine  signum  vel  co- 

gnitio  interpretatur.  Discessuri  apostoli  ad  evangeli- 

candum  gentibus»  hoc  sibi  pra;dicationis  signum 

vel  indicium  posuerunt.  Gonlinet  autem  credulita* 

tem  Trinitatis,   et  unitatem  Ecclesi»,  ac  omnis 

Christiani  dogmatis  sacramentum ;  quod  symbolum  g 

iidei  et  spei  nostrx  non  scribitnr  in  charta  et  atrar 

mento,  sed  in  tahuliscordis  camalibus.  Sicut  nam- 

que  in  bono  symbolum  Ecclesia  tradit  nostra  sa- 

luti  profuturum,  ita  infideles  in  malo,  testante  in 

Apocalypsi  Joanne  apostolo  :  Qui  habet  characterem^ 

aut  nomen  bestiie^  aut  numerum  nominis  ejus^  id  est, 

mysterium  iniquitatis^  mercandi  aut  vendendi  in  uni- 

tate  malitix  licentiam  babet.  Hoc  signum  Anticbri- 

sti  est,  in  quo  totus  Satanas  habitaturus  est  corpo- 

raliter.  Aliis  enim  dicitur  non  licere  vendere  aut 

emere,  nisi  illo  charactere  signatis.  Symbolum  au- 

lem  sacramenti  divini  nobis  cominissum,  ideo  npa 

est  committendum  chartis,  non  scribendum  litteris,^ 

quia  cbartse  et  litterae  magis  curam  quam  gratiam 

proloquuntur.  UbiveroDei  gratia,  donatio  divina  G 

Gonsistit  ad  pactum,  fides  et  altitudo  cordis  sufiicit 

ad  secretum,  ut  hoc  salutis  symbolum^  hoc  in  te 

semper  pactum  tcstis  falsus  ignorct.  Symbolum  enim 

inter  duos  firmat  semper  geminata  conscriptio,  et 

in  stipulationibus  cautnm  reddit  humana  cautela, 

ne  vi  subrepat,  neque  decipiat  perfidia  contractlbus 

semper  inimica,  sed  boc  inter  bomines  inter  quos 

fraus  aut  a  quo  facta  est  lcedit :  inter  Deum  vero 

et  bomines  symbolum.  fidei  sola  fide  firmatur  :  non 

litterae,  sed spi.rituicreditur,  quia  divinum creditum 

humanam  non  indigel  cautionem.  Deus  vero  facere 

fraudem  nescit,  pati  non  potest.   Sed  forte  dicilur, 

qui  falli  non  pptest  cur  exigit  placilum  ?  quid  syui- 

botum?  Quxrit  illud  propter  te,  non  propler  se: 

oon  quia  ille  dubitat,  sed  ut  tu  credas.  QnaeritD 

symboium,  quia  te  modo  non  ad  rem  convocat, 

sed  ad  fldem ;  et  per  pncsens  placitum,  futurum 

pertrabit  ad  lucrum,  ex  fidc  in  fidem. 

De  trina  mersione* 
Abrenuntiatis  operibus  diaboU,  et  mysterio  cre- 
dulitatis  acceptOi  mergitur  infans  in  aqua,  et  bapti-e 
zatur.  Baptismus  Gnece,  Latine  linctio  interpreta* 
tur;  sub  Trinilatis  enim  designatione  fit,  id  est,  Pa- 
tris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti,  dicente  Domino  ad 
apostolos.  Jte,  docete  omnes  gentest  baptizanles  eos 
•n  nonune  Patris^  et  Ft/it,  et  Spiritus  sancti,  Conve- 
uienU  ergo  in  ratione  sub  trina  mersione  homo  ad 
imaginero  rcvocatur  sanctse  Triuilatis,  qui  ad  eam- 


BAPTiSMO.  790 

dem  Deo  cooperante  in  principio  est  creatus;  et  be- 
ne  qui  lapsus  est  in  mortem  tertio  gn^du  delicti,  id 
est  consensu,  tertio  a  lavacro  receptus  recuperetur 
ad  vitam.  Quod  a^tem  per  aquam  baptismus  datur, 
haec  ratio ;  voluit  enim  Dominus  ut  res  illa  invisi- 
bilis  per  congruens,  et  profecto  contractabile,  et  vi- 
sibile  impenderetur  elementum,  super  quod  etiam 
in  principio  ferebatur  Spiritus  sanctus.  Nam  sicut 
aqua  purgatur  eiterius  corpus,  ita  latenter  ejus  my- 
sterio  per  Spiritum  sanctum  purificatur  et  animus. 
Invocato  enim  Deo  descendit  Spiritus  sanctus  de 
ccelis,  et  medicatis  aquis  sauctificat  easdero,  ex  ipso 
accipiunt  vim  purgationis,  ut  in  eis  caro  et  anima 
delictis  coinquinata  mundetur.  t  Baptismus  enim 
talis  est  (sicut  Augustinus  dicit)  qualis  ille  est,  in 
cujus  potestate  datur ;  non  quaiis  ille  est,  per  cujus 
ministerium  datur  :  non  enim  pocet  si  aliquis  a 
malo  homine  baptizetur,  si  tamen  recte  bapii- 
setur.  • 

De  unctione  capitis^ 
Baptizato  autem  iacit  presbyter  signum  crucis  de 
chrismate  cum  poUice  jn  verticem  capitis,  Sicut 
enim  in  baptismo  peccatojam  remissio  datur,  ita 
per  uiu^tionem  sanctificatio  Spiritus  adhibetur.  Nam 
et  ia  Yeteri  Testamento  sacerdoles  et  reges  unge- 
bantur,  sicut  Aaron  a  Woyse  unctus  est,  et  David 
a  Samuete.  In  capite  ungitur  quia  ex  ipso  omnes 
sensus  procedunt,  el,  ipse  sensus  capit.  Nam  mulier 
super  caput  Jesu  unguentum  fudit  nardi  pislici,  ut 
fidem  Ecclesiae  et  gentium  ostenderet  per  unctos 
chrismate  saiutis. 

De  velamine  capitUm 

Pannusomatus  super  caput  baptizati  ponitur.  Sas- 
pe  enim  nomine  capitis  mens  solet  inlelligi.  UndA 
et  in  Apocalypsi,  circumamicti  vestimentis  albis  in 
capitibus  suis  ooronas  aureas  habere  dieuntur,  id 
est :  bonis  operibus  indoU  perenni  memoria  mentis 
gaudia  superna  quaerant.  Jam  tunc  equus  albus 
effeetus,  et  sessor  super  illnm  babens  arcum,  id 
est,  Ecclesiae,  quae  super  nivem  gratia  baptismt 
deaibata  est,  Dominus  praesidet,  vcxillum  cruds 
habens. 

De  confirmatione  episcopi, 

Post  bsec  confirmet  eum  episcopus  in  fronte  de 
chrismate,  Ideoque  manus  impositio  fit,  ut  per  be- 
nedictionem  advecatus  invitetur  Spiritus  sanctus  su- 
per  eos  descendat,  juxta  exemplum  apostolorum  : 
Cum  audivissentt  inquit,  discipuli^  qui  Hierosolymis 
erant,  quia  recepisut  Samaria  terbum  Deiy  miserunt 
ad  Ulos  Petrum  et  Joannemy  qui  cum  venissent^  ora- 
verunt  pro  ipsis,  ut  acciperent  Spiriium  sanctum ; 
nec  dum  enim  in  quemquam  iUorum  supervenerat ; 
sed  baptizati  tanium'  erant  in  nomine  Domini  no^ 
stri  Jesu  Chrisli,  Tunc  imponebant  manus  sitper 
eoSf  et  accipiebant  Spiritum  sanctum,  Sciendum 
est  quod  Philippus ,  qui  Samarix  evangeliza- 
bat,  unus  de  septem  fuerit  :  si  enim  apostolus 
esset,  ipse  manum  imponere  potuisset,  ul  accipe- 
rent  Spiritum  sanctum  :  hoc  enim.  aolum  poutifici- 


791 


JESSE  EPISCOPI  AMBIANENSIS 


bus  debetur.  Nam  presbyleri  cum  baplizanl,  cbris-  A  et  undique  muniuntnr  :  item  in  pectoris  et  scapnkc 


mate  baptizatos  ungere  licei;  sed  si  ab  episcopo 
fuerit  consecratum,  non  tamen  frontem  ex  eodem 
oldo  signare,  quod  solis  episcopis  debetur,  quo  tra- 
dant  Spiritum  paraclitum  baptizatis  :  Postquam  enim 
ascendH  Dominus  de  aquaf  vidit  ccelos  aperlos,  el 
Spiritus  sanctu*  tanquam  columba^  descendit  super 
eum,  Hoc  mysterio  expieto ,  si  scrvavorit  fldcm 
Christianns,  profecto  beatus  crit.  Beatus,  in  Apoca- 
lypsi,  qui  habet  partem  in  resurrectione  prima  (Apoc. 
XX,  6).  Resurrectio  prima  est  in  baplismo,  ut  Apo- 
stolus  dicit  :  Si  ponsurrexistis  cum  Christo,  quce  sur^ 
sum  sunt  quarite.  Non  aulem  solum  episcopis  et 
presbyteris  diclnm  est,  sed  omnes  qui  servaverinl, 
quo  renali  sunt,  cbristi  dicuntur,  propier  mysticura 


unctione  signatur  fidei  firmitas,  ct  operora  bonunim 
perseverantia ;  et  in  nomine  sanctx  Trinitatis  trina 
snbmersione  baptizatus :  ut  recte  bomo,  qui  ad  ima- 
ginem  sanctre  Trinitatis  condilus,  per  inToealionem 
^usdem  sanctss  Trinitatis,  ad  eamdem  renoTetor 
imaginem,  et  qni  tertio  peccaii  gradu,  id  est  opera- 
tione,  ceciJit  in  morlem  (cecidit  homo  per  eogitatio- 
nem,  delectationem  et  operationem)  tertio  deTatos 
de  fonte  per  gratiam  resurgat  ad  vitam.  Tonc  albis 
iniluitur  veslimenlis,  propter  gaudium  regeneratio- 
nis,  castilatem  vitac  ct.angelici  splendoris  decorem. 
Tunc  sacro  clirisniaie  capnt  perungitur,  et  myslico 
tegitur  velamine,  ut  intelligat  diadema  rcgnl,  eC  sa- 
cerdotii  dignitatom  portare,  juxla  Apostohim  -  Vos 


cbrisma,  et  sacerdotes  nominantur,  quia  membra  B  £stis  genus  rcgale^  o/ferentes  vosmetipaos  Deo  rfn). 


sunt  Chrisli,  qui  est  sacerdos  summus  et  sanctus. 
De  illis  ait  Petrus  :  Gens  sancta^  regale  saeerdotium. 
Fidelis  vero  Ghrislianus  a  Chrislo  dicitur,  si  nomen 
factis  scquatur  :  fidelis  est  qui  veraciter  credit  id 
qood  non  videt :  et  inde  dicta  est  fides  si  fiat  quod 
dictum  est  aut  promissum  inter  duos.  Inter  duos 
enim  placilum  factum,  et  ea  qux  sunt  inter  Deum  et 
hominem,  verae  fidei  sunt,  ideo  quod  promisit  bomo 
servare  debet :  quia  et  Deus  quod  promisit  homini, 
si  promiserit  servare,  non  fraudabit. 

De  confirmatione  corporis  et  sanguinis  Christi» 
Novissime  autem  corpore  et  sanguine  Christi  con- 
firmatur  iufans,  ut  ejus  possit  esse  membrum,  qui 
pro  eo  passus  est  et  resurrexit,  ipso  Doniino  atte- 


hostiam  sanctam  ei  Deo  placentem,  Sic  corpore  et 
sanguine  Dominico  eonfirmatur,  ut  iilius  sit  mem- 
brum,  qui  pro  eo  passns  esl,  et  resurrexit.  Novis- 
siroe  per  imposilionem  manus  a  summo  sacerdote 
sepliformis  gratia»  Spiritumaccopil,  ut  roborelnrper 
Spiritum  sanctum  ad  prsedicandiim  aliis,  qu/  fnix  /n 
haptismo  per  gratiam  vitae  donatus  scternx.  Yidetls 
qnam  fideliter  seu  rationabiliter  et  pnidenleT  h?e€ 
omnia  nobis  tradita  sunt  observanda.  c  «  Nemo  ca- 
tholicus  contra  Ecclesiae  auctoritatem ;  nemo  sobrios 
contra  rationalom  co:'Sueludinem ;  nemo  fiddis  cod- 
tra  pietatis  intoHi^j^entiam  cerl^re  andet,  »  et  ne 
scliismaticusinvcniatur,et  non  enlholicns.  Scqnamnr 
pro  bnptismate  sancue  Uomanse  Ecclesix  auctorita- 


stante,  qui  dixit  :  Qui  manducat  carnem  meam,  et  ^  tcro,  ut  unde  calhoiicx  fidei  initia  acccpimos,  inde 


bibil  sanguinem  meum,  in  me  manet,  et  ego  in  eo  : 
quia  caro  mea  vere  est  cibus,  et  sanguis  meus  vere  est 
potus.  Unde  et  Augustiuus  :  <  Si,  inquit,  in  Christi 
corpore  bomo  luerit,  accipiat  Chrisli  Spiritum. 
Sicut  autem  corpus  noslrum  sine  spiritu  vivere  non 
potest,  sic  non  habet  spiritum  vitse,  nisi  qui  in  Chri- 
sti  corpore  fuerit  munilus  :  ideoque  qui  vult  venire 
accedat ,  credat ,  viv9t  Deo  :  Deo  incorporetur,  ut 
vivificetur.  i 

Uem  tradilio  baptisterti, 
Primo  paganus,  postea  C9techumenus  fit.  Acce- 
dens  ad  baptismum  renuntiat  maligno  spiritui  et 
omnibus  damnosis  ejus  pompis.  Exsufflatur  etiam 


exemplaria  salutis  nostrne  semper  valeauins;  ne 
menihra  a  capile  separentur  suo,  ne  claviger  regni 
coelestis  abjiciat  quos  a  suis  diversos  intcUigit  do- 
ctrinis. 

Item  de  baplismo  olpcioqne  ejns,  auctoribus  nomtnff- 
tim  venientium  ad  fidem, 

Oratio,  quasi  oris  ratio,  eo  quod  cx  ore  et  raiione 
procedat,  super  electos^  id  est,  advoeatos,  qui  de 
gontilitate  ad  Christi  fidem  veniunt.  Catheeumtnus 
Groecnm  est,  audions  intcrpretatur  sive  docens 
IForlCt  disccns].  Omnipotens,  quia  omnia  potest,  et 
omnia  crcavit  absquc  malo  et  mendacio,  sempiterve 
Deus,  id  esl,  quia  scmpitemus  est,  nec  iniiium  ba- 


ut,   fugato  diabolo,  Domino  praeparetur.  Exorciza^  jj^  i^.^;  ^^^  n^g^.  r^^fc.r^  %nare,  id  est,  respeclum 


tur,  id  cst,  conjnratur  malignus  spirilus,  ut  exeat, 
ct  excedat,  dans  locum  Deo  vero.  Accipit  catecbu- 
raenus  salem,  ut  pulrida  ct  fluxa  ejiis  peccata  sa- 
pientijfi  salc,  divino  munere,  mundenlur.  Deinde 
symboli  apostolici  traditur  ci  tides,  ut  vacua  domus, 
et  a  prisco  habitatore  dcrelicta,  fidc  ornelur,  el 
prseparetur  babiialio  Dei.  Tunc  fiuni  scrutinia,  ut 
cxperiatur  sacpius  quam  firmitcr  posl  renuntiationcm 
Satanac,  sacra  verba  dala  fidci  ladicitus  corde  de- 
fixerit.  Tanguntur  et  nares,  ut  quandiu  spiritum  na- 
ribus  trahat  in  lide  accepta  pcrdurel.  Peclus  quoqne 
eodem  perungitur  oJeo  in  sanctae  crucis  signo,  ut 
dial>olo  claudatur  ingressus.  Signanlur  et  scapulje, 

•  S.  Aug.  de  Trin.  iv,  6. 


roisericordiae  habere;  super  hunc  famulum^  quem  ad 
rndimenta,  id  e$t,  ad  novitatcm,  fidei  vocare^  id  est, 
appellare,  dignalus,  caxilalem,  id  cst,  obscunlatero 
vel  loncbrosum ;  covdis  ex;:eUe,  projico,  disrumpe, 
frangc»  laqueos,  id  est,  capiiones  vel  mnscipularo; 
Snt  ;».r,  Graccum  csl ,  quo:]  inlerprclalur  adversariuSf 
quia  scmpor  est  advcrsum  nos  collipiatus,  id  est  con- 
strictus;  ap(?rt  ci,  Domine^  januam  pietatis  /imt,  id 
csl,  osliuni  fidci,  sicut  Veritas  in  Evangelio  ait :  Ego 
sum  ostium,  si  quis  per  me  introierit^  saivabiinr,  et 
ingredietur,  et  egredietur,  et  pascua  mvcniet,  nt  mgn» 
sapientia*.  tu(e^  id  est,  ut  signum  Christi  possit  intiJ- 
ligerc,  quomodo  incarnaius,  quomodo  naius,  quo- 


703 


tPISTOLA  DE  BAPTISMO. 


7^ 


modo  passus,  quomodo  crucifixus,  quomodo  inor-  \  quis  debcat,  Tel  qui  declinat  a  via  recta  qiiallter 


tuus,  quomodo  descendil  ad  iofema,  quomodo  sur- 
rexit,  quomodo  in  ccelum  ascendit,  imbutusj  id  est, 
instruclus  vd  doclus,  fetoribus,  id  est,  in  spurcitiis 
vei  inquiniimentis,  quae  ad  cupiditotem  sxculi  per- 
tinent,  eareaty  habere  non  velit;  preeceptorum^  id 
est,  mandatonim,  tatus,  id  cst,  liilaris,  clarus  vel 
Ixtabundus,  tibi  in  Eccle$ia  tua  deserviat,  Est  et  alia 
ecelesia  kerelicorum,  quia  non  dcbet  crcdere  in 
ccclesia  bxreticorum,  sed  in  Ecclesia  catholicorum. 
Propierea  dixi,  In  Eccleiia  tua  deserviat  et  proficiaty 
slve  crescat,  in  /ic/e,  vcl  inaogmenlum  faciat,  de  die 
tn  diem,  onini  tempore  vitae  praesentis,  ut  idoneus, 
id  est,  dignus  vel  sufliciens,  sive  purus,  efficiatur, 
id  est,  possit  acccdere,  id  est,  appropinquare,  per- 


corrigendus  sit.  Est  enim  quodammodo  lex^  legum, 

quia  omnes  pnceminet  leges  quse  boniaQO  arbitrio 
compoi>iUB  sunt. 

Post  cognitionem  fidei  canonicae,  adnotandum  est 
qualiter  iides  calliolica  et  crcdatur  et  observetur  ab 
omnibus,  id  est,  Patrem,  et  Filium,  et  Spiritum 
sanctum  tres  personas  couiiteri;  sed  Trinitas  est 
in  vocabulis  personarum ;  onitas  vero  nunquam  se- 
paretur  a  majesute,  ab  essentia  et  ab  aiternitate« 
ita  ut  sit  consubstantialis  Pater  videlicet,  et  Filius, 
et  Spiritus  sanctus  et  coacternus,  et  cooperator  se- 
cundum  fidem  quse  exposita  est  in  Nicaena  synodo  a 
cccxviii  episcopis  constituens  hunc  modum :  Cr& 
dimus  in  unum  Deum  Patrem  omnipotentcm,  omniun' 


ccpt(Uy  id  est,  reccptae,  medicinw^  id  est,  sanitali.  B  visibilium  et  invisibiliumy  factorem  cceli  et  terr(B,  e* 


Exorcizo  te,\^  est,  increpo  te,  vel  conjuro  te,  ud 
tutelam,  id  est,  ad  defensionem  vel  ad  sanitatem. 
Sal  elcmentum  est,  et  postquam  sanctificatum  est, 
(it  sacramentum,  in  nomine  Dei  Patris  omnipotentiSf 
U\  est,  per  Palrem,  et  in  charitate  Domim  nostri  Jesu 
Christi,  idest,perFiIium,el  in  virtute  Spiritus  sanctij 
iJest,  ad  comparalionem  deorum  moriuorum  ;  et  per 
Deum  verum,  id  est,  ad  comparationem  falsorum* 

a  Prima  enim  adnotationc  percunctare  curavi- 
mus,  quid  sit  canon,  vel  quid  contineatur  in  ca- 
none?  Ganon  autem  Grjece,  Latine  rcgula  nuncu- 
patur  :  regula  autem  dicta  eo  quod  recte  ducit,  nec 
aliquando  sine  rectitudine  stat.  Canoncs  tempore 
Constantiiii  imperatoris  exordium  hai>ere  cocperunt, 


rciiqua;  fldem  etiam  sancti  Atbanasii  episcopi  ir 
hoc  opere  censuimus  observandam,  et  Symbolum 
apostolorum  cum  traditionibus  et  exposilionibuF 
sanctorum  Patrum  in  his  sermonibus  adnotaiis. 

Cap.  I.  Primo  omnium  admonendi  sunt  de  recti 
tudine  iidci  suae,  ut  eam  et  ipsi  teneant,  et  intel- 
ligant,  et  sibi  subjcclis  populis,  vivo  serinone  an- 
nuntient,  et  unusquisque  eos,  quos  hal)et  in  suc 
roinisterio  cognoscat,  sive  viros,  sive  feminas  ei 
pueros,  ut  noverit  singuiorum  confessiones  et  con- 
versationem,  quia  pro  omnibus  redditurus  est  ratio- 
nem  Deo. 

Cap,  II.  Secundo,  ut  ipsi  sacerdotes  talem  osten- 
daut  suam  conversationem  subjectis  sibi  populis. 


propter  Arirm   blasphemantem  Dei  Filium,  nam  C  quse  imitabilis  sil,  videlicet,  sicut  Apostolus  dixit : 


cexlernum  Patri  esse  denegabat;  ex  qua  re  in  Ni 
c^ea  civitate  provinciae  Bithynisc  cccxviii  episcopi 
convcnerunt,  ibique  iidem  calholicam  exposuerunt 
quam  tota  complectilur  Ecclesia.  Sccunda  synodus 
Coiisiantinopoli  congregata  cst  cl  episcoponim  sub 
Theodosio  seniore  contra  Blacedonium  Spiritum 
sanclum  Dcum  esse  ncgantem.  Tcrtia  synodu& 
Ephesina  prima  cc  episcoporum  sub  juniorc  Theo- 
dosio  adversos  Nestorium,  qui  duas  personas  in 
Christo  asserebat.  Quarta  synodus  Chalcedonensis 
Dcxix  episcoporum  sub  Martiiio  iraperalore  advcr- 
sus  Eutychen  Verbi  Dei  et  carnis  unam  naluram 
pronuntiantcm.  Ista;  igilur  quatuor  synodi  principa- 
Ics,  quasi  quatuor  flumina  paradisi   cinanant,  et 


In  casiitatej  in  sobrietate;  ut  non  deserviant  gulae  el 
cnpiditatibus  hujus  sa^culi;  ut  quod  alios  monent 
observare,  in  scipsis  ostendaut;  ut  caveant  sc  ab 
omni  avaritia  et  cupiditate,  quia  nuiili  diu  noctuque 
laboranl,  ut  acquirant  temporalia,  videhcety  man- 
cipia,  vinum,  et  annonam  cum  usura ,  a  qua  et 
Deus  prohibet,  ct  omnis  Scriptura  divina,  et  sancti 
canones  :  nec  non  mulicrum  declinent  consortium, 
et  secum  habitare  noii  permittant,  ut  auctorilas  est 
canonica. 

Cap.  lil.  Tertio,  ut  orationem  Dominicam,  id  est, 
Pater  nostery  et  Credo  in  Deum  omnipotentem,  sibi 
subjectis  insinuent,  et  reddi  faciant  lain  viros  et  fe- 
minas,  quam  pucros. 


irrigant  corda  fidelium.  Si  qua  vero  alia  concilia  ^     Cap.  IV.  Quaito,  et  ipsi  presbyteri  acomessatio- 

iiibus  et  potationibus,  ut  Apostolus  monet,  se  sub- 
Irahant.  Nam  quidam  iliorum  cum  quiliiisdam  vici- 

nh  suis usquc  ad  mediam  noclem  et  eo  amplius 

cum  ipsis  bibendo  morantur,  et  qui  religiosi  et  san- 
cti  esse  videntur  non  quidem  tunc  ibi  mancnt,  sed 
tamen  salurali  vel  cbrii  revcrluntur  ad  ecclesias 
suas,  et  neque  in  dic,  ucque  in  nocte  officium  Dco 
in  ecclesia  sibi  credila  persolvunt :  noiinolli  vero  in 
eo:?cm  loco,  iiLi  ad  convivium  pergunt,  dormiunt. 

Cap.  V.  Quinio,  ut  ipsi  presbyteri  tales  schola- 
rios  hal)eant,  id  est,  ita  nutritos  et  insinualos,  ut  si 
lorte  eis  contingat  non  posse  occurrere  teinpore 


sanctorum  Pairura,pro  necessitate  causarum,  plena 
Spiritu  Dei  in  uniim  congreg^nla  saiixcrunt,  cuslo* 
dieuda  ct  recipicnda.  Synodus  Gr«i:cuni  est,  in  La- 
tinum  inlerpretatur  comilatus  vA  coelus.  Nuiic  dixi- 
miis  quid  sit  canon,  rcstat  ut  dicamus  quid  conti- 
ncaiur  in  canone.  Canon  enim  (ut  dictum  est) 
reguia  nuncupatur,  id  est,  a  recte  viveodo,  rccio 
opcrando,  rccte  in  fiilc  tcnenda  divinitatem  ct  hu- 
maiiitatcni  Domini  noslri  Jcsu  CJirisli  veraci.er 
confilcniio,  haereticorum  pravitaiem  c;dcandam,  et 
Banctorum  orthodoxorum  Patrum  normam  tenendam 
deimiiliat.  Docct  enim  canon  quomodo  justc  vivcre 


'a  Fortasse  liaec  ad  alium  auclorcm  perlineant,  qui  ante  synodum  v  vixit. 


,j5  S.  ALDRia  SENONENSIS  ARCHIEP.  796 

comDelenti  ad  eccUaiam  svam  offlcU  gralia  persol-  A  »»"■»<».  8»»«  »«<»  serrieutes  dlligentlssime  pnetidere 


Tendi,  id  est,  tertiam,  sexum,  noitam  et  vesperaro, 
ipsi  schotarii  et  signum  in  teropore  suo  pulsent,  et 
ofiicium  boneste  Deo  persolvant. 

Cap.  \I.  Sexlo,  ul  diiigenter  resciatis  post  ordina- 
tionem  unioscajusque  presbytcri,  quantum  qoisque 
prufecerit  in  suo  ministerio :  quia  qui  ante  ordina- 
lionem  pauperes  fuerunt,  post  ordinationem  vero 
de  rebus,  cum  debuerant  ecclesiis  servire,  emunt 
sibi  aiodium,  et  mancipia,  el  caeteras  facultales,  et 
jneque  in  sua  lectione  aliquid  profecerunt :  neque 
libros  congregaverunt,  aut  ea  quae  pertinent  ad  cnlr- 
tumreligionis  augmentaverunt,  sed  semperconviciis, 
el  contentionibos,  el  rapina  vivunt. 

Cap.  VU.  SepUroo,  ut  domestlcos  soos»  id  es(, 


stodeant  ab  omnibus  vitiis,  et  maxime  de  ebrietati- 
bus,  et  iuxuriis,  et  variis  immunditm  :  nam  sicut 
dicit  Apostolus  :  Qui  dometlicorum  suonm  curam 
negligit^  aliorum  non  prodesse  poterit  coDTersationi. 

Cap.  VIII.  Octavo,  ut  bospitales  sint,  quia  molli 
qui  sciunt  bo^itero  supervenire  ad  eccleslam  suam, 
fugiunt :  sed  quod  Apostolos  jubet  >t  cxtera  Scri- 
ptura  divina  sectari,  sequi  iUi  e  contrarlo  fugiunl, 
et  paupenbus  subveuire  metuunt. 

Cap.  IX.  Nono,  jubet  Apostolus  omnibns  fiddibos, 
ut  lermo  eorum  in  gratia  stf ,  semper  $ale  eondUuty  id 
est,  ut  ea  loquaiur  Ghristianus  quae  religione  con- 
veniunt,  unde  aliorum  mentem  eondire  possit,  et  a 
putredine  peccatorujn  emendare Beliqua 


eos  qui  cum  ipsis  sunt  in  sua  mansione,  sive  scho-  ])  desutU. 


'  ff 


ANNO    DOmNI  DGCCllXVI. 


SANCTUS  ALDRICUS, 


SENONENSIS  ARCHIEPISCOPUS. 


NOTITIA  EX  GALLIA  CHRISTIAiNa. 


^eremiae  defuncti  in  locum  Senonenses  clerici, 
jbtenta  ad  preces  HilJuini  abbatis  ab  imperatore  ^ 
^ligendi  licentia,  sufiecerunt  ex  suis  unum  qui  ab  ^ 
imperatore  pleniter  receptus  non  est.  Iraque  cum 
Hiiduiiio  deprecanle  alienus  eligendi  facultatem  im- 
peirassent,  elegerunt  hominem  ex  suis  a  puero  sibi 
oene  notum,  genere  et  moribus  non  infaraero,  doci- 
lem  aetate,  buic  officio  congruum,  litierarum  non 
usquequaque  ignarum,  divinae  scientiae  non  penitus 
experlem,  aliisque  etiam  artibus  leviter  tinclum, 
quem  cum  missis  dominicis  obtulissent,  plena  cum 
benevoientia  non  receperunt;  qua  de  re  conquesli, 
tres  ad  Juditbam  imperairicem  Ililduinuro  et  Egin- 
hardum  abbates  epistoias  dedit  Ecclesia  Senonensis, 
ut  ipsis  liceret  eiectum  suum  ad  iroperatorem  dedu- 
cere.  Verum  prol)atus  fuisse  nou  videtur  impera- 
tori  electus  a  Senonensibus  :  nutu  enim  divino,  in- 
quit  Clarius,  seu  jussu  Gaesaris  Ludoricijuxia  Lu- 
pum,  Aldricus  ex  abbate  Ferrariensi  factus  archi- 
episcopus  Senonensis  in  concilio  Parisiensi  an.  829 
VIII  Id.  Junii  ordinatus  est.  Statim  de  sua  electionei 
Frotario  Tuilensi  episcopo  scripsit  ad  prxsidium  jy 
preCum  ipsius  ei  amicorum  iinplorandum.  Girca  id 
tempus  Heribaldi   Anlisiodorensis  episcopi  electio- 
nem  procuravit.  Parisiensi  autem  in  concilio  cum 
mandatum  fuisset  Aldrico  et  altis,  ut  de  primaria 
mooasterii  S.  Dionysii  in  Francia  vivendi  ratioiie 
diligenter  inquirerent,  id  fecit  Aidricus,  eaque  de  re 
imperiale  dedit  praeceptum  Ludovicus  vii  Kal.  Sept. 
832 ;  subscripsit  partiiioni  bonorum  monacbis  S. 
Dionysii  ab  Hilduino  abbate  faciae  xi  Kal.  Febr. 
832.   Girca  id  tempus  cum  pro  inagnis   negotiis 
ad  urbem  Parisiorum  venisset,   Fossatensis  ino- 
nasterii  ecclesiam  novam  in  bonorem  B.  Mariae 
dedicavit  vii  Idus  Dec,  ad  preces  abbatis  Benedicti 
qui  cam  conslruxerat.  Ad  propria  reversus  Aldri- 
cus,  dum  pro  foribus  cathedralis  ecclesiae  subsiste- 
ret,  Marrymundum  civitatis  custodem  superbos  spi- 
ritns  praeseferentem  n'pressit,  nionacbumque  fieri 
persuasit.  Monasteriom  S.  Remigii  in  suburbio  ci- 
Titaiis  constnictum,   ubi  propter  importunitatem 


loci  Hegulam  S.  Benedictl  observare  minus  poterant 
monachi,  ad  Villiiias  transtutit  de  consilio  muito- 
rum  episcoporum  et  abbatum  a  se  congregatonrfu 
apud  Senonas    tempore    exauctoratioBis  Ladovid 
Pii,  qul  restilutus  hanc  ratam  habuit  translationem 
an.  ^5  :  hoc  autem  anno  adfuit  concilio  Tbeodonis 
villae  pro  causa  Ebbonis  Rheinensis  archiepiscopt. 
Ecciesiam  S.  Florentini  in  Gaslro  cognomine  ad 
Armentionem  fluvium  dedicavit  die  Dominica  Nonfs 
Maii  836.  Ludovico  Augusto  addlctissimus  semper 
ac  acceptissimns  ftiit  Aldricus,  qni  pneeeptorem 
palatinum  eum  instituerat,  nt  vitae  imperialis  aulx 
et  majora  negotia  suae  discretionis  arbitrio  deCni- 
rentur.  Hunc  quoque  miserat  cnm  aliis  ad  evitandas 
abbatem  inler  et  monachos  Flaviniacenses  de  bonis 
coenobii  discordias.  Metuens  antem  Aldricas  ne  sse- 
cularium  negotiorum  tiirbis  religionis  siiae  meritnni 
imminueretur,  pastoralis  soiiicitudiuis  curam  afaji- 
cere  decrevit  et  ad  pri.«tinae  contemplationis  qoietera 
ac  portum  reverti.  Verum  leihali  morho  eorreptos, 
quem  sibi  supremoro  fore  inteUexit»  qnod  uiinm 
sibi  reliquum  erat,  corpus  suuro  ad  coenobiam  Fer- 
rariense  deferri  prgecepit,  ibique  in  stiUicidio  ec- 
clesiae  hamari,  quod  postejus  obitum  factum  est,  qui 
contigit  VI  Idus  Oct*  836,  ut  eonstat  tora  ex  ejos  Actis, 
in  quibus  anno  775  natus  esse  dicitur  et  deces^isse 
anno  aetatis  61 ;  tuni  ex  epistolis  6  et  41  Lupi  Ferra- 
riensis,  qui  ex  academia  Fuldensi  regressus  defun- 
ctiim  Aldricum  reperi  t,  eodemqne  anno  in  pnesenllam 
iroperatoris  adductus ,  et  sequenli,  boc  est  x  KaL 
Octob.,  indictione  priroa,  quae  aniio  837  respondet, 
ad  palatium  regina  cvocanie  accessit.  Defunctus  ao- 
tem  Aldricus  statim  FerrariJs  In  stillicldio  fuxta 
oratorium  beati  Andreae  in  lapideo  lumulo  quem 
sibi  vivus  paraverat  bonorilice  sepultus  est,   dum 
sacrum  ejus  corpus  miracuiis  ad  ejus  tumulum  factis 
in  interiorem  S.  Pelri  basiiicam  illatum  est,  et  in 
exedra  sublimiori  coilocatuin,  ut  tradit  anoDymns 
scriptor  non  spernendae  auctoritatis.  Sanctus  pne- 
dicalur  ab  Odoraono  et  Glario  ante  anuos  sexcenu>>, 
coliturquc  in  ecclesia  Seuoncnsi  die  sexta  JuRit 


797 


YITA. 


79S 


Sn»  die8  ordinalionis  ejus  videtur  esse ;  at  decima  A  quam  LudovicuA  de  Blanciiefort  abbas  Ferrariensis 
«tobris  in  monasterio  Ferrariensi,  ubi  sacne  ejus     anno  1487  expensis  ad  hoc  opus  anifenteis  nummis 
reliqui»  anno  1569  a  furentibus  Caivinistis  preier     40,000  fabricari  curaverat, 
paucuias  dissipatx  sunt,  pretiosa^  theca  expilaia 


VITA  SANCTI  ALDRICI 

Auctore  Anonymo  ,  cujus  cetas  incerta, 
(Ipad  MabiU.,  Aa.  8S.  ord.  S,  Beued.  ex  ms.  LectiOQario  Senoqensi  pervetusto.  et  aiiis., 

O3SERVATI0NES  PRiEVI^. 


1.  Quo  tempore  vixerit  sequeptis  Yit»  scriptor 
anonymus,  nullo  constat  argumenlo :  eum  tamen 
sub  initium  saeculi  undecimi  vixisse  crediderim, 
quod  nulia  referat  miracula  a  sancto  Aldrico  facta 
post  id  tempus. 

2.  Aldricum  sanctum  vocant  Odorannus  et  Cia- 
rius  in  suis  Chronicis,  uterque  Senonici  motiasterii 
Sancti  Petri,  ille  sub  finem  undecimiy  hic  sub  ini- 
tium  duodecimi  monachus.  £t  certe  sancti  Aldrici 
corpus  ante  annos  sexcento^  levatum  e  terra  fuisse, 
ejusque  feslum  diem  cum  religione  observatum, 
constat  ex  \ila  subjecla.  Coliiur  iste  sanctus  in 
ecdesia  Senonensi  die  sexta  Junii,  qui  forte  dies  est 
ejus  ordiDaiionis,  n^ni  obitus  ejus  incidit  in  diem 
decimum  Octobris,  qui  dies  apud  Ferrarienses  fe- 
stive  celebratur.  Translatio  vero  trtgesimo  die  Juiii. 

3.  Ferrariense  monasterium,  cujus  monachus  et 
abbas  fuit  sancius  Aldricus,  situm  est  ad  Clareiam 
iClairy)  amnem  in  Lupani  (Jle  Loing)  influentem,  in 
Vaslinensi  pago  (le  Gdiinat»)  dioecesis  Scnonensis, 
Bethleem  antiquitus  a  condttore  dictumy  testante 
Lupo  ejus  loci  abbate  in  epislola  13.  £o  in  loco  san- 
clos  Savinianum  et  Poteniianum  Senonum  aposto- 
los  aedicujam  beatae  Marix  primitus  posuisse  ferunt. 
Monasterii  condilionem  Chlodoveo  Magno  Franco- 
rum  regi,  restitulionem  Wandeil)erto  duci  tribuunt. 
c  Buchiuus  ex  gentili  conversus,  qui  et  ipse  postea 
venerabiiis,  i  id  est  monacbus,  c  exstitit,  l  errariensi 
monasterio  pRcfuiti  sub  medium  saeeulum  septi- 
mum,  teste  Audocno  in  libro  primo  de  Vitii  sancti 
Eligii  episcopi,  cap.  10.  Ludovicus  Augustus  c  mo- 
nasterium  Sanctaa  Marise  et  Sancti  Petri  de  Ferra- 
riis,  quod  antiquitus  Bethlecm  vocabatur,  iu  cujus 
curia  pater  [Imo  avus]  cjus  Pippinus  occidit  lconein, 
et  ipsemet  a  Stephano  papa  Komano  in  regem  ho- 
noritice  consecratus  est  in  eadem  ccclesia  »  instau- 
rasse  memoratur  iu  libro  de  ipsius  Viia.  Huc  spe- 
ctat,  si  non  fallor,  id  quod  litteris  mandavit  mona- 
chus  Sancti  Gallcnsis  in  libro  sccundo  de  Vila  Caroli 
Magni,  cap.  23,  nimrrum  Pippinum,  comperto  quod 
primatcs  sui  eum  clanculo  despicerent,  ob  corporis 
lorsao  brevitaiem,  praecepisse  taurum  iiqmitti  ia 
leonem,  ei  quidem  leonem  apprehensa  tauri  cervice 
iliura  in  terram  projecisse ;  tuin  regem  dixisse  ad 
circumstaoies,  ut  oui  viribus  fldentior  esset,  leo- 
nem  a  tauro  abstraheret,  aut  certe  occideret.  Ubi 
neaio  id  aggredi  ausus  e.4,  Pippinum  ipsum  pnesti- 
tisse,  transmisso  gladio  per  jugulum  ieonis,  quod  in 
majori  Ferrariensis  ecclesiae  porta  vetustis  figuris 
lepnesentatum  hactenus  cernitur.  Verum  quod  sub- 
dit  Vitae  Ludovici  scriptor  anonymus,  cujus  verba 
superius  adducta  sunt,  Pippinum  scilicet  in  Ferra- 
/ieusi  ecclesia  consecralum  ab  Stephano  papa 
fuisse,  id  in  ecclesia  Dionysiana  contigisse  tradunt 
Ludovicus  Augustus  in  epistola  Areopagiticis  prae- 
fixa,  Anastasius  Bibliothecarius  iu  Vila  Slepbani 
pap9B,  Erkempertus  et  alii  nonnulli.  Et  fortasse 
utnMpie  in  loco  Pippinus  corouatus  cst,  uti  Carolus 


B  Magnus  ejus  filius  duobus  jn  locis,  Noviomagi  scrlT- 
cet  et  Corbanaci ;  et  Pippinus  ipse  ante  Steph*.)ni  in 
Franciam  adventum  a  Bonifacio  Moguiitiuo  archi- 
episcopo  coronam  Suessione  acceperat,  quod  etiaiu 
ab  aliis  regibus  usurpatum.  Certuni  vero  est  ex  An- 
nalibus  Bertiniania,  Ludovicum  et  Carolomannum 
Ludovici  Baibi  filios  eo  in  coenobio  coronatos  ab 
Ansegiso  archiepiscopo  fuisse  :  id  quod  agnoscit  Ca* 
rolomannus  in  capitulari  Carisiaci  ab  se  faclo,  in 
Appendice  ad  Lupum  :  ubi  Carolomaniius  ratum  ha- 
bet  scriptum  iliud,  c  quod  in  Ferrariorum  monaste- 
rio  coram  alt^ri  sancii  Petri  |^rdonavit.  i 

4.  Abbates  ejus  monaslerii  post  Bucbinum  qul 
fuerint,  aut  que.n  unus  post  aiium  ordinem  tenue- 
rint,  non  facile  est  denionstrare.  Perturbatiis  est 
eorum  ordo  in  fusiori  Gallia  Cbristiana,  ubi  Singui- 
fus  et  Adalberius,  sexius  et  septimiis  ponnntur : 
qiios  inter  Alcuitium  et  AL-lricum  coliocandos  esse 
constat  ex  epistolis  Lupi  abbalis  et  ex  Vita  sequenti. 

r  Be  Sinffulfo  seu  Sigulfo  ita  Lupus  in  epistoia  ^ : 
c  Cerie  Ferrariensis  monasterii,  cui  indignus  deser- 
vio,  quondam  nobilis  abbas  et  presbyter  Sigulfus, 
qui  usque  ad  senium  canonico  habitu  laudabiliter 
vixerat,  sponte  se  potestate  exuit,  et  nostrain,  hoc 
est  monachieam,  religionem  assumpsit,  atque  do- 
nec  diem  obiret,  suo  passus  est  subjici  discipulo, 
quem  ipsius  voluntale  ac  fratrum  consensu  impcra- 
tor  Ludovicus  memorato  loco  abbaiem  prxfecerat,  i 
id  est  Adaliierto.  Sigulfus  isie,  natione  Anqlicus  cx 
Vita  subjecla,  Alcuini  discipulus,  a  praeceptore  suo 
praefectus  esl  monasterio  Ferrariensi  anno  fere  804, 
quo  Alcuinus  discipulis  suis  abbalias  resignavil. 
Sigulfo  successit  Adalbertus  inilio  principatus  Ludo- 
vici  Augusti ;  Adalberto  autem  Aldricus  circiter 
annum  8ii.  Dein  anno  hiO  Aidrico  in  sedem  Seno- 
nicam  translato  sufTectus  est  Odo,  a  Sancia  Blarllia- 
nis  omissus  :  qui  postea,  eo  quod  Lothario  faveret, 
teste  Lupo  in  epistoia  26,  a  Caroio  Calvo  pulsus  ex 
j.  epistola  il,  successorem  sortitus  est  Lupum,  cla- 
^  rissimum  sui  temporis  virum.  Exstant  apud  Lupum 
Odonis  epistol»  quatuor,  cjus  nomine  a  Lupo  scri- 
ptx  :  cuius  Odonis  abbaiis  fit  mentio  in  libro  de  Vita 
sancti  Faronis,  cap.  118.  £x  quibus  corrigendi  ab- 
batuin  Ferrariensiuin  indices  vuigati,  in  ouibus 
Odone  praetermisso  recensctur  Wcnilo,  qui  Aldrico 
mortuo,  non  ex  abbate  Ferrariensi,  ut  putant  non- 
nuili,  Vit;B  sequentis  auctoritate  decepii,  sed  ex 
capellano  re^i»  capeilae  Caroli  Calvi  creatus  est 
archiepiscopus  Senonensis.  Elsi  porro  Singulfus 
abbas  canoiiicus  erat  ante  abdicatain  prxfccturam ; 
non  tamen  canonicis  subjacebat  monasteriuin  Fer- 
rariense,  sed  monachis,  si(]uidem  Aldricus  eo  in  leco 
ab  ineunte  9et:ite  c  monacbalis  disciplina  suscepit 
insignia  sub  Alcuino »  Singulfi  magistro  ac  prae- 
cessore, 

5.  Qualis  eo  tempore  foerit  roonachorum  Ferra- 
riensium  religio,  satis  innuit  Luous  in  epislola  25 
Odonis  ablKitis  nomine  scripta  ad  Ludovicum  abba- 


799 


S.  ALDRICl  SENONENSIS  ARCIIIEP. 


8G0 


tem,  n  iirec  verba  :  <  Namque  quia  haud  procul  a 
nobis  educati  esUs,  apud  nos  quoque  fuislis ;  qualitas 
monasierii  noslri  vos  minime  latel :  ubi.prseler  stu- 
dium  religionis,  quo  sibi  nomen  inter  alia  comoljia 
vindicavii,  non  est  quod  expelemium  sit  ei,  qui  se 
uiaffni  facit. » llildegarius,  seu  quisquis  conditor  cU 
libw  de  \'ila  sancli  Faronis,  in  cap.  ii8  ideni  lesti- 
monium  praiLet,  loquens  de  Lupo,  qui  i  pastor  mo- 
do,  I  inquit,  i  pro  religiono  sanctitatis  in  luonaste- 
rio  famosissimo  Ferrariensi »  existit,  c  ubi  coetus 
monachorum  in  Christo  cum  illo  toto  orbe  est  vene- 
randus.  »  Monachos  sepluaginta  duos  Lupo  ab- 
bate  il)i  in  magna  penuria  vixisse  legimus  in  ejus 
epislola  45,  ad  Carohtm  regem.  Istic  monachus  fuit 
Marcuvardus,  postmodum  abbas  Prumiensis,  Lupo 
maxime  familiaris.  Fuit  etiam,  ni  fallor,  Eigil  ex 
monacho  dein  Prumiensi  abbas  Flaviniacensis,  ac 
demum  archiepiscopus  Senonensis.  Quibus  adnume- 
randus  Ado  Viennensis  antisies.  Inter  abbates  proi- 
iiiT  Aicuinum,  Si^ulfum,  Adalbertum,  et  Lupum, 
maxime  claniit  religione  el  muniQcentia  Ludovicus 
de  Bianchaforli  abbas  ab  anno  1465  ad  1505,  cujus 
opera  totum  fere  monasterium  a  fundamentis  in- 
siauratum  est.  Denique  eo  loci  anno  1569,  die  18 
Augusii,  crudeli  mortis  genere  aflccti  sunt  a  Calvi- 
nistis  sex  monachi,  Joannes  Boursiet  subprior,  Lu* 
dovicus  Bouvet  cellerarius,  Jacobus  Colombet  prae- 
positus ,  Ludovicus  Galopin ,  Ludovicus  Gilles  et 
Ciaudius  Bourdin;  quorum  primus  et  secundus  fune 
adcoUum  aliigato  strangulati,  ac  per  gradus  eccic- 
six  raptati ;  tertius  et  quintus  gladiorum  et  sclope- 


A  tarum  ictibus  confossi;  quarluset  sextus  gtadio  ad 
inammillam  transverberati.  llaclenus  pcrstat  istud 
inonasierium  sub  Benedictina  sancii  Mauri  cougre- 
galione,  magno  popuioruni  concursu  frequentatum, 

2ui  in  xdem  Virginis   Deiparas   voti   causa  cud- 
uunt. 

6.  Complures  ex  monacbis  nostris  per  saeculom 
nonum  decinurmque  Scnonensi  ecclesiae  pnefecii 
snnt,  nani  prxter  sanctum  Ebonem,  qui  saeculo  sep- 
timo  eam  scdeni  tenuit,  Jeremias  cx  monacbo  On- 
tulcnsi  (ut  vulgo  creditur)  dictus  archiepiscopus  est 
ab  Ludovico  Auffuslo ;  tum  successit  Aldricus  mo- 
nachus  et  abbas  Ferrariensis;  dein  post  Weniionem 
Eigil  abbas  Flaviniacensis ;  poslea  Ansegisus  ex 
coenobio  Sancti  Michaeiis  apud  Bellovacos;  hioc 
Evrardus  monachus  et  pncpositus  abbaliae  Sancke 
Columbae  propc  Senonas.  Iiuerpositis  vero  duol>us 
Walteriis  et  Aldaldo,  sedem  accepit  Wiilclmus  mo- 
nachus;  et  post  eum  Gerlannus  monachus  Antisio- 
P  dorensis  coenobii  Sancti  Germani,  saccessorem  sor- 
''  titus  est  liildemannum  coenobilam  Dionysianum; 
cui  sufiectus  Archembaldus,  et  post  eum  Sevirious, 
iion  quidem  monachi,  sed  moiiasttci  ordinis  culiores 
et- propaffatores  eximii.  Jam  referenda  est  sancti 
Aldrici  Yita ,  cujus  tiiulus  in  ms.  codice  Ferra- 
riensi  sic  habet :  Incipit  Yita  beati  Aldrici  Seno- 
nensis  archiepiscopi,  et  hujus  abbatiw  Ferrarienm 
abbatis,  ubi  ejus  corpus  est  inhufnainm,  Quapropter 
ejusdem  transitus  fit  solemniier  decimo  die  Octo- 
bris. 


»■*  ^ 


mCIPIT  VITA. 


1.  Anno  scptingentesimo  septuagesimo  quinto  ab  C 
incarnatione  Domini,  regnanle  Carolo  Magno,  bea- 
tus  Aldricus  in  territorio  Vastinensi  (le  Gdiinais)  de 
principibus  paiatinis  exstitit  oriundus ;  qui  dum  ad- 
huc  intra  matcrni  uteri  angustias  includerelur,  vo- 
luit  Dominus  ostendere  in  nondum  nato  quod  futu- 
rum  esset  in  adulto.  Crebris  quippc  sallationibus  ita 
movebatur,  ut  ipsos  parentes  suos  stupor  vehemens 
apprehenderet :  qui  motussignum  creditur  exslitisse, 
quod  contra  hostes  spirituales  esscl  dimicaturus. 

2.  Hic  iM>stquam  in  luccm  prodiit  sacri  baptisma* 
tis  characlere  insignitus,  Aldricus  nominatus  est; 
qui  more  nobilium  in  deliciis  suayitatis  educatus, 
in  prima  pueritise  teneritudinc  operibus  maturis 
xtatem  cocpit  anticipare,  et  pra^claram  nobiiitatem 
prapclarissimis  bonorum  actuum  cxcubiis  reddere  D 
elariorem,  poerilibus  portendens  tirociniis  qualis 
quantusque  athleta  esset  futurns.  Nam  beati  Nico- 
lai  xmulus,  multo  jejunio  tcncrum  corpus  maccrabat, 
et  intempestiva  abstinentia  exiles  attenuabat  artus. 
Non  solum  autem  parenles  tanta  bonac  indolis  signa 
vehementi  slupore  africie1)ant,  verum  elinni  omnium 
contemplantium  animos  mirabiliter  reddebanl  atto-^ 
nitos. 

3.  Igitur  a  primis  pucriliaj  rudimentis  pucrilia 
devitans  obleclamenta,  suae  iugenuitalis  magniQ- 
centia,  morum  honestate  mirifice  extollebat ;  et 
Dcum  lotis  viribus.diligcndo,  in  anleriora  se  exteii- 

•  Ferrariense  scilicet,  quod  beata;  Marix  et  sancto 


dens,  operum  maturitate  perfectiores  xmulabatur. 
Tandem  a  parentibus  traditus  in  libcralibus  artibiu 
erudiendus  ,  roirabiliter  coepit  proficere,  et  juxta 
scientiae  doctrinalis  augmentum  incrcmenlum  reii- 
gionis  suscipere  :  ut  non  solum  in  liberalibus,  \e- 
rum  etiam  in  spiritualibus  disciplinis  eflicaciter  ia- 
stilueretur.  Recolens  juxta  illud  verbum  Sapieniis, 
moresex  convictii  forniari,  cum  coenobitis  deiecta- 
batur  continuare  sermonem,  et  religiosonim  collo- 
quiis  quamplurimum  demulcebatur.  Gaudcbal  cum 
illistcmporejejuniorum  communicarc,  nocturnisvi- 
giliis  intcrcssc,  et  sludio  saoctitatis  concupisccntias 
illiciias  peniius  declinare.  Secum  etiam  singulis 
momcntis  sccrciius  tractabat,  qualiler  nnmdi  'aila- 
ces  cvilaret  iliccebras,  cujus  convcrsatioae  diuiioj 
sanctitatis  propositum  impediri  verebatur.  Hdjcs 
leli  facibus  beatus  Aldricus  ardenter  acconsns,  .-ir- 
clioris  vitre  soniilara  delibcravit  arripere,  et  ui  habi- 
tum  cxtcriorcm  iuleriori  couformaret,  iMbituin  mo- 
nachalem  assumere  destinavit. 

4.  Sed  nc  parcntcs  gravius  molestarct,  vel  iis 
ignorantibus  hoc  agcrct,  naclus  opportiiiiiutein, 
eis  pium  inentis  reveiavii  arcanum  :  qui  llcei  qoa- 
dam  pietate  in  primis  non  acquiescereni ,  aticn- 
denlcs  in  eo  reluccre  ina)slimabiiem  charilalis  ar- 
dorem ,  honeslo  proposiio  noluenint  obviare ;  sed 
cum  Deo  perpctuo  scniturum  monasterio  prsescn- 
lavcrunt,  quoJ  iu  bonorc  bealae  Marix»  eral  fanda- 

Pelro  sacrum  cst  nlmirum  ccclcsia  Drimaria  iu  Lc- 


801  VITA.  80« 

lum  :  Qbi  sub  Alcuino  abbale  magistro  litterali,  cui  A  ipso  monin)  maluritatem  rcdimere  qniJquiJ  SDtatf 


jam  dicti  ccenobii  adminislratio  tunc  temporis  erat 
conimissa,  monachalis  disciplinse  suscepit  insignia. 

5.  Quo  defuncto,  ad  curalm  ejusdem  loci  geren- 
dam  substitutus  est  Singulfus,  natione  Anglicus, 
nobili  prosapia  ortus,  morum  honestate  prsBdilus,  et 
reiigiosae  conversalionis  pncrogativa  praeclarus.  Hic 
heali  Aidrici  perpendens  futuram  prxeminentiam, 
i|uam  manifesta  rciigionis  declarabant  indicia,  eura 
piis  eruditlonibus  assidue  instituebat,  et  nt  flos 
adolescentiae  in  frnctus  nberes  procederet  aetatem 
teneram  pastorali  cura  studiose  informabat. 

6.  Singulis  itaquc  diebus  in  adolescentnlo  suc- 
crescebat  bonae  operationis  induslria,  nt  eruditorem 
SQum  in  dcvotione,  silentio,  humilltate  et  concordia 


juvenilis  videbatur  invidere.  Susceptis  igitur  sacris 
ordinibus,  divinis  operibus  propeusius  insistebat,  ut 
luculentius  in  eo  clarescerent  virtutum  insignia,  et 
intentionis  chantatis  exuberarent  incremenla. 

8.  Nam  quanto  major  factus  est,  in  omnibus  tanto 
sehamiliabat  magisjuxta  verbum  Apostoli :  Humt- 
liamini  sub  potenti  manu  Dei^  ut  vos  exaltet  in  tem- 
pore  mitationis  (I  Peir,  v,  6).  Tandem  fama  cele< 
bris  viri  iliustris  longe  lateque  diffusa,  ad  regis  Lu- 
dovici  fllii  Caroli  Magni  pervenit  audientiam,  qui 
tunc  rcgni  Francorum  teuebat  monarchiaro. 

9.  Ad  cujus  monitum  quorumdam  incredulorum, 
qui  tunc  fldem  Christianam  impugnabant,  prout 
Spiritus  sanctus  dabat  eloqui  illi,  versutias  elisit  ar- 


uniformiter  asmulari  videretur,  imo  eliam  cunctis  B  g^g^g^  ^j  ruinam  periclitantis  fidei  propulsata  peni- 


pr^eponi  ut  iroitationis  excmplum.  Denique  hnjns 
beati  adolescentis  fama  ad  sanclum  ^  Jercmiam  de- 
venit,  qui  tunc  tercporis  archiprxsulatui  Senonensi 
felieiter  praesidebat. 

7.  Cum  itaqac  videndi  pio  flagraret  desiderio, 
prxcepit  eum  suis  conspectibus  pnesentarl,  ut  si 
fama  de  probitate  ipsius  vera  prxdicaret,  praescn- 
tali  visione  et  flde  probaret  occuUa;  quo  facto  tam 
admirandae  perfectionis  expcrtus  esl,  ut  pluribus 
tam  tacitis  quam  relatis  faroa  in  ejusdem  commen- 
datione  maligna  foisse  videretur.  Majori  itaque  pro- 
motione  dignum  arbilralns,  ordine  diaconii  illustrem 
insignlvit  adolescchtem ;  postea  vcro ,  delapso  bien- 
nio,  eam  ad  sacerdotalem  subiimavit  honorem.  Ac- 
cendebat  etenim  discret*  prxsulis  dispcnsatio  in  ^  coiiscientiam  favorabilis  aura  pcrcellcret.  Solel  enim 


tus  b  ambiguitate  redintegravit.  Super  quibus  ju- 
cundatus  imperator  Augustus ,  cum  pneceptorem 
c  palatinum  instituit,  ut  vita  imperialis  auke  et  ma* 
jora  negotia  suse  discretionis  arbitrio  deflnirentur, 
Tanto  itaque  patrono  gratulabatur  Francia,  qui  cum 
potestate  aeteris  prreemineret,  se  tamen  omnibus 
parem  exhibebat.  Erat  cunctis  affabilis,  verborum 
suavitate  serenus ,  pupillorum  adjutor,  viduarum 
defensor,  miserorum  consiliarius  :  et  sic  omuibus 
omnia  factus,  omnium  grali«^m  et  favorem  roeruit 
adipisci. 

10.  Cumque  vir  sanctus  ab  omnibus  scdulo  lauda- 
retur,  tamen  elaborabat  laudem  humanam  pia  sim- 
p  pUcitate  obscurare,  ne  elatione  gloriae  serenatam 

\j  •       ••       _   i» .i.»i«_ „___^ii__._*    r<_i_* «  ■  - 


norem  tancti  Peiri  et  ommum  cmterorum  apostoh' 

rum  consecrata  est,  tesle  Lupo  in  epistola  13.  Ecclc- 

sia  vero  minus  principalis  m  honorcm  saucta;  Ma-> 

rjx,  percgrinorum  concursu  hodic  quoque  celebris. 

o  Magno  Senonensi  archiepiscopo  succcssit  Jere- 

mins,   queni  monachum  et  procuratorem  coenobli 

S.  Richarii  fuisse  iradunt  Clarius  in  Chronico  luo- 

naslerii  S.  Pclri  Seiionensis,  Ilugo  inonachus  Anli- 

stodorensis  in  Chronologia  sua,  aliiquc  rccenliores. 

OmnlLJus  vcro  prxlverat  HariuHus  in  Chronici  Cen- 

tulcnsis  lib.   iii ,  cap.   20,   ubi  scribit  Jeremiam 

monachuni  et  Ihesaurariina  S.  Richarii,  regnaiili- 

bus  LiKfovico  et  Carlomanno  LiiJovici  Balbi  filiis, 

cum  Nortmanni   Ccntnlcnsi   monaslerio  inhiarcnt, 

fuga  salutem  quxsiissc,  asportalis  secum  inde  reJi- 

quiis  sacris,  quas  in  monasierio  S.  Columb.%  apud 

Scnona3  primum  recondidit ;  ubi  abbas  a  fratribiis  ]) 

elcctus  est,  ac  dcmum  Senonensis  arcbiepiscopus 

creatus,  (|uod  cliam  Ciarius  el  Hugo  referunt,  iJque 

ad   Ludovici  Pii  tempus  detorquent.   Verum  cum 

Jiiremias  nionaclii  seccssus  in  ccenobiuiu  Senorie.ise 

conligerit  sajvienlibus  in  Francos  Nortmannis,  (quod 

poit  iiiortem  Ludovici  Pii  acci  lit )  reclius  eum  Sii- 

cessiim  revocal  Hariulfus  aJ  principalum  Ludovici 

clCaiio:nanni.  Itaque  Jeremias  Centulcnsis  thesau- 

rarius   n«n  poiest  itiCui  essc  cum  Jeremia  archl- 

episcopo  Magni  successore,  qui  Ludovico  Pio  imp> 

rium  iucunle  eam  setiem  adeptus  cit.  Q>iocirca  di- 

coudum,  aui  piiedictos  auctores  nominis  siiniiiludine 

d  C('p:os,  ex  duobus  unum  conflasse;  aiit  si  Jcre- 

inijs  Cciilulcnsis  monachus  in  sedem  Scnonensem 

cvecius  sil,  duos  statuendos  csse  Jcremias,  nnuin 

qui  ten;porc  Ludovici  Pii,  alterum  qui  rcgnanlibus 

Ludovico  ei  Carlomannb,  out  cerle  panlo  post,  Sc- 

licnicani  cccleslain  SLMiiorem  assumplum  fuisse  cx 


S.  Colnmbae  coenobio ,  cui  .vivens  multa  bona  coiitu- 
lit,  ibidemque  mo)  tuus  sepeliri  voluit. 

^  Quos  hserelicos,  quibusve  roodis  impugnaverit 
Alilricus,  incertum.  Tavellus  quidem  in  Iiistoria 
episcoporum  Senoncnsium  pulat  ejus  episcopi  con- 
silio  Ludovicum  indixisse  synodum  Aquisgrani,  ubi 
luxus  vestium  dericis  interdictus  sit.  At  concilium 
istud,  in  qno  id  sancitum,  longe  ante  Aldrici  ponti- 
flcatum  celebratum  est,  anno  sciliiel  817,  testantc 
Anonymo  in  libro  de  Yita  Ludovici  Augusti,  cui 
semper  fldelissimus  adhxsit  Aldricus,  ut  constat  ex 
Annalibus  Bertinianis  ad  annum  853,  plerisqtie  ab 
irnpii?.'»iore  succcssioncm  facientihus. 

«■"  tnlerprclor  canccllarium  sen  condilorcm  regio- 
rum  diplomatum,  qosc  pleraque  prmcepta  vocantur. 
Sane  Aldricum  P>ppini  Aquitantse  regis,  Ludovici 
Augnsti  niii,  cancellarium  fuisse  invenio  in  binis 
litteris  quas  Philippus  Labbeus  refert  in  Miscella- 
neis  curiosis,  et  missum  dominicum  fuisse  Aldricum 
nostrum  jam  episcopuin,  intcltlgitur  tuin  ex  quodam 
Lotharii  imperatoris  diplomate,  conflrmantis  ordi- 
nailonem  quam  Lndovicus  paicr  per  inissos  suos, 
Haldricum  Senoncnsis  ecclesioi  vcnerabilem  quondam 
arcliiepiscopum,  Albcricnm  Lingonensem,  et  alios 
nslitueral,  propler  evitandas  discordias  inler  abba- 
tes  et  monacluis  Fiaviniacensos  de  bonis  coenobii, 
apuJ  nostrum  Georgium  VioHinm  in  apolo^ia  de 
corpore  sanclx  Uogin;c;  tnm  ex  littcris  superius  ad 
annum  80il  edilis  pro  Elnonensi  monasterio,  quo 
dircclus  est  Aldricus  ab  Ludovico  Augnslo  ari  mo- 
nasticum  ordinom  ihidem  confirmandum  :  quem  or- 
dinem  etiam  in  Dioiiysiano  rcsiituere  sategil  procu- 
rantc  Ludovico  Pioraf  e-.im  scholis  palalii  pnerectuiu 
fuisse  hlc  solum  invenio 


m  &  ALDRia  SENONENSIS  ARGHIEP.  M 

ttkitndo  meriU  BenUre  marcorem,  quoties  humanae  A  PaiQK  eonstruxit,  et  quasdam  offlciDas  nslbiis  frt- 


laudis  vana  subrepit  jocunditas.  Interea  quorumdaro 
aemuionim  rancorem  suscilavtt  maiigni  iiostis  sng* 
gesUo,  qui  Tenenosa  detractionis  invidia  in  sanctum 
I>onlilni  coeperunt  malignari,  ei  famam  iaudabilem 
profana  derogatioueincrustare  [Forf«,  incusare].  Sed 
vir  Dei,  jaciens  cogilatum  in  Domino ,  ob  amorem 
ChrisU  detrahenUum  amaritudinem  paUenter  susti^ 
nebat :  et  laetus  suavitale  serenat^  conscientiae,  do- 
losas  machinas  sola  sedabat  palientia,  innitens  iUi 
Davidico  (Imo,  Annae) :  Deut  scientiarHm  Domtitns, 
et  iUi  prceparantur  cogitationes  [I  Reg.  ii,  3).  Per 
modesUam  siquidem  miUgatur  invidia,  ubi  turpibug 
objecUs  virtus  euiteret  taciturnitatis.  Nullatenus 
eUam  armis  saevienUum  conteritur,  qui  gratiae  coe* 
lestis  tuitione  munitur. 

11.  Dum  liaec  agerentur,  Adalbertus  Ferrariensis 
ccenobii  abbas  eximius  migravit  a  saeculo,  quem 
Siiigulfus  senio  debilitatus  communi  fratrum  con- 
sensu  sibi  subsUtuerat,  maleiis  cum  Maria  ad  pedes 
Domini  sedere,  quam  cum  Martha  diuUus  circa  fre- 
quens  ministerium  satagere.  lUe  post  qnartum  an« 
num  6uae  administrationis  a  carnis  ergastulo  feiici* 
ter  absolutus  cst;  quo  sepulto,  in  Aldricum,  probatae 
religionis  virum,  omnium  unanimis  et  canonica  con- 
venit  elecUo  :  qui  licet  pia  simpUcitate  reniteretur, 
se  tanto  apice  indignum  judicans,  victus  tamen  pro* 
terva  fratrum  instanUa,  tandem  eonim  peUiioni  be* 
nigne  acquievit«  Quo  audito  venerabilis  Augustus 
praedictae  electioni  assensum  bilariter  praebuit  et  fa- 


trum  perutiles;  et  in  snbditorum  cura  tantam  ex« 
hibuit  diligenUam,  ut  quia  super  panca  fidelis  ex- 
stiUt,  super  multa  consUtui  mererelur  :  qnod  ex 
subsecuto  eventu  rei  evidentia  declaravit.  Post  mch 
dtcum  namque  temporis  intervaUmn  celebris  Jere- 
mias  memoriae  praesul  Senonensis  came  oiortall 
exutus  est «,  et  in  monasterio  beatae  Colombae  ^  ex- 
hibito  debito  humanitaUs  oiBcio,  hoaorifioe  tnmnb- 
tns  est. 

15.  Praefinito  igitur  tempore  eleelioDiSy  siciil  mos 
est  ecclesiasticus,  ne  oves  erroneas  sine  pastore  hi- 
pus  rapax  disperderet,  ad  eligendam  antistitem 
cum  humanitate  et  devotione  populus  cooyeDit  nni- 
versns :  a  quo  prios  invocata  sancti  Spiritns  gra> 
B  tia,  unanimi  concordia,  populo  acclaraante  el  faro- 
rem  praestante,  beatus  Aldricus  ordine  cnnoDico  in 
arcbipraesulem  electus  est.  Audieiis  vir  samclns  sine 
contemplatione  quietem  per  episcopalinm  admini- 
straUonem  interpellandam,  niuIUmodas  praeCeBdebat 
excusaliones ,  asserens  se  tanto  oneri  minns  tdo- 
neum  ^,  et  honore  tantae  subUmitatis  indignnm.Pri« 
vatam  tamen  tranqniUitatempubUcsnlilitali  po8l|io- 
nens,  importuna  cleri  et  popuU  vidos  inataBtia, 
vix  taiidem  acquievit  :  et  quasi  invitnft  el  reni- 
tens  a  monasterio  raptus  ad  infnias,  cnm  nniveno- 
rnm  plausn  feliciter  iBibronizatns  est.  Snslimii  ita- 
que  alier  Jacobila  dormire  cnm  Racliele,  nl  qaaBF 
doque  illius  vacaret  amplexibns. 

14.  Functus  itaque  officio  pestoraU,  coBpil  dUi- 


vorem  :  et  non  solum  privilegia  abbatiae  suae  a  prae-  ^  genter  vigilare  supra  gregem  snum,  ne  fraus  anU- 


decessoribus  suis  impetrata,  sua  peUUone  renova- 
vit;  sed  eUam  nova  eidem  monasterio  in  posterum 
profutura  concessit. 

13.  Igitur  suscepto  fratrum  regimine  SancU  Petri, 
de  die  in  diem  bona  crescebat  opinio ;  et  Ucet  oc- 
culle  vitam  agens  s«>Utariam,  miilUmodo  exaspera- 
Uone  miseriae  carnis  beUiim  indiceret,  non  tamen 
potuit  abscondi  iucerna  sub  modio,  sed  illo  invito 
sancUtaUs  opera  prodibant  in  publicum,  Patrem 
qui  in  coeUs  est,  glorificantia.  Hic  monasteriom  no- 
vum  in  honorem  beatorum  apostolorum  Petri  et 

•  Anno  828,  auctore  Odoranmo  monacho  in  chro- 
nico ;  et  quideni  vii  Idus  Decembris,  ut  legitur  apud 
Clarinm,  qui  Jeremiae  obituin  reponit  anno  sequenU, 
sed  male,  cx  annotaiione  in  nuni.  13. 

^  Monasterium  istud  situm  est  in  suburbio  civi- 
taUs  Senonicx,  a  Liidovico  Augusto  commissum 
Jeremix  episcopo,  lesie  Clario  moiiacho.  <  ut  essct 
8ub  tuilione  archiepiscopi  Senonicae  urbis.  >  Bene- 
dictns  Anianae  abbas  monasUcam  disciplinam  isUc 
resUtuit,  Jacob  abbate  canonico  ejus  loci  tum  ex- 
sistente,  ut  legilur  in  diplomate  Ludovici  AugusU  in 
appendice  ad  Lupi  abbatis  ojpera,  edilionis  Baluzia- 
nae  :  qui  Ludovicus  rogatu  Supplicii  abbads  dicto 
ccenobio  jus  eligendi  abbaUs  confirmavit.  In  his 
iitleris  laudantur  c  Aufridus  et  Donatus  nepotes 
Jeremioe  quondam  Senonicae  urbis  episcopl,  >  qui 
hospiUum  aliquod  monasterio  sanctae  Columbae  con- 
luleranl.  Exstat  in  Appendice  jam  dicu  privilegium 
CaroU  Calvi  pro  libcriate  isUus  coenobii ,  leciu  di- 
gnum. 

«  Aldricl  Utterae  hujus  rei  iodices  ad  Frothariuin 
1  uUensem  episcopum  exstant  infra  post  hanc  Vi- 


qui  hosUs  illi  oQiceret,  quia  circuit  ul  leo  mgiens 
quserens  qnem  devoret :  contra  quem  anDalnra  M 
muniri  crebris  exhortaUonibns  subdlU»  animahal. 
Intcrea  doctrinae  salutaris  informatos  illustrabat,  el 
omnia  pii  pastoris  oiBcia  provida  discretione  soUi* 
citus  exercebat.  Erat  namque  consolator  moereii- 
Uum,  adljutor  pupillorum,  defensor  viduamm,  om- 
nium  compaiiens  miseriis ,  omnium  indigentinB 
anxlatos  angustiis,  iijuriarum  corrector,  injnrian* 
tium  reprehensor,  aeqnilibrato  semper  moderamine 
recUtudinis,  ut  afllictis  et  aflligentibus  in  fovendo 

tam.  Eum  vero  primaria  elecUone  non  fuisse  crea« 
tum,  sed  alium,  ^ui  Ludovico  Au^sto  probalns  non 
est,  constat  ex  ejusdem  Frotharii  episfolls  15, 16  cl 
D  1 7 ;  porro  Aldricum  incunte  anno  829  nondnro  or» 
dinatum  fuisse,  patet,  tum  ex  capilnns  a  LudoTico 
Angusto  conditis  anno  sexto  decimo  imperii  soi  pro 
variis  conciliis  in  regno  suo  cclebranuis  :  in  qno* 
rum  capiiulorum  exordio  praecipit,  ut  Luteliae  Pa- 
risiorum  archiepiscopus  Senonis  qui  fuerit ,  cnm 
aliis  conveniat :  tuin  ex  epistola  ejusdem  imperaio- 
ris  scripta  Galliae  ac  Gernianiae  episcopis  ad  indi- 
cenda  in  provinciis  concilia,  in  bis  Parisiense,  anno 
829  celebratum  octavo  Idtis  Junii  :  qua  in  episioU 
mandat,  ut  fnturus  anUstes  Senonicus,  el  ;ilii,  in 
Parisiorum  urbem  conveuiant :  ouod  argumenlo  est, 
initio  ejus  anni,  quo  data  cpistoia,  nondum  factam, 
aut  ratam  fulsse  Aldrici  electionem ;  et  Jcremiam 
ejus  decessorem  praecedeiite  Decembri  obiisse.  Ex 
quo  corrigendus  Clarlns  ct  auctor  Chronici  Lemovi- 
cencis  in  tomo  I  Bibliothecac  LHbbcanae,  qoi  anuo 
8i9  Jeremiae  obitum  statnunt. 


m  YiTA.  ao6 

et  rcprimendo  esMt  aeqiialis  :  et  sic  patemac  pieiati  A  Remigii  conseeraium ,  a  porta  civitatiB  Seaonicae 


admisceret  oiBciqm  judicis,  ne  minus  esset  distri* 
cUo  rigida,  nec  pietas  remissa.  Ganonicos  etiam 
ecciesias  sux  patema  pietate  instraeliat,  quatenus 
simpliciores  efficereotur  affatu,  nitidiores  actu,  mi- 
tiores  eloquio,  purioj*es  animo  :  ne  simplices  exem- 
plo  suo  corrumpere  viderentur,  regulam  canonicam 
eicedere  verecundarentur.  Turpiter  enim  emarcescit 
vigor  virtutis,  cum  peccanli  non  sentitur  jactura 
pudoris.  Praeterea  a  praesenlta  secreia  propensius 
ftigabat  munuscula,  ne  per  cupiditatis  lubricum  ju- 
dicii  examen  inxqualiter  penderet,  juxta  verbum 
Aposloli :  Beatus  qui  excutit  manus  ab  omni  munere 
(ha.  xxiii ,  15).  Quippe  praedecessorem  suum  sem- 
per  sibi  proponebat  imilationis  exempluA  ,  ut  cujus 


modico  distans  intervaJlo,  ct^ns  vtcinia  quieti  mo- 
nacborum  erat  inimica.  Nam  populari  strepitu  ssepe 
compeilebantur  minore  devotione  divuits  vacare^  et 
a  fervore  contemplationis  interdum  subrepente  vaua 
meditatione  tepescere  :  occasionem  etiam  jorgionmi 
et  seditionum  saepe  loci  praestabat  anguslia  inter 
civiuteuses  et  monacbonim  contuberoales.  Diiiidle 
namque  solet  esse  aniroorum  concordia,  ubi  est 
morum  et  babitus  discrepantia.  Hujus  ergo  incom- 
modi  sancius  praesul  quscrens  remedium,  monaste- 
rium  praediclum  Yalerias  ^  transtulit  :  sed  illud 
incoeptum  saecularibus  importunitatibus  occnpatus 
non  fecit. 
17.  Post  opera  quippe  gloriosa,  post  labores  pro 


successor  cxslitit  in  apice,  et  succederel  in  humili-  B  ^„3  ecclesia  staluenda  toleralos,  suae  dignitatis  ad- 


late.  Tanto  praclato  gratulabanlur  populi,  Deo  gra- 
tesdevote  rependentes,  qui  mirincavil  misericordiam 
suam  in  eis,  virum  tantae  religiouis  et  bonestatis  suo 
pracficiendo  regimini. 

15.  Forte  dum  magnis  negotiis  tractus  ad  ttrbem 
Parisiorum  tenderet ,  prece  Fossatensis  abbatis 
lemplum ,  quod  ipse  construxerat  in  honorem 
beatae  •  Mariic,  dedicavit  :  et  inde  reversus  ad  pro' 
pria,  dum  quadam  die  pro  foribus  ecclesiae  beali 
Stephani  ^  residerct,  vidit  quemdam  praetereuntem, 
Marryinardum  «  nomine,  cujus  faciem  intuens,  cvi* 
dentia  in  eo  signa  perpendit  insolentiae.  Erat  enim 
incessus  vagus,  gestus  pomposas,  cervix  erectay 
facies  torva,  oculi  traces,  sermo  terribilis;  quo  ac- 
cersito,  quis  esset  studiose  requisivit.  Ille  ut  omnia 
in  quodam  fastu  loqni  consueverat,  se  custodem  ci- 
viiatis  respondit.  Ad  quem  praesul  :  Si  aliorum 
custos  es,  cuT  te  ipsum  custodire  contemnis?  Tu 
cum  sis  pulvis  et  cinis,  cur  immodicos  fastus  con- 
cipis?  quid  inani  jactantia  gloriaris?  Et  incipiens 
praedicare  verbum  Dei,  muic  increpando  suavitatis 
admiscuit  eloquia ,  Samaritani  vulneribus  semivivi 
vinum  et  oleum  infundens  :  nec  ante  destitit,  quin 
tumidam  eflicaciter  illius  repressit  elationem,  et 
superciliosam  humiiiavit  contumaciam*  Nam  in  cor- 
dis  sui  pcnetralibus  tam  penitus  inflxse  sunt  sagittae 
potentis  acutae,  et  ita  vulneratum  est  cor  suum 
cfaaritate,  quod  omniom  praeteritorum  gratia  incon* 


ministrationem  fastidiens,et  ad  vitaesuae  novissimae 
mentis  acumen  dirigens,  coepit  secretius  beati  Mar- 
tini  sententiam  refricare  asserentis,  quod  sibi  major 
fuerit  virtus  ante  episcopatum,  quam  in  episcopatu. 
Metuens  itaque  per  saecularium  negotiorum  per« 
plexitates  religionis  suae  meritum  minorari,  pastoralis 
sollicitudinis  curam  proposuit  exuere  « ,  et  ad  so- 
lit»  contemplalionis  tranquillttatem  devptlus  ccepit 
anbelare.  Veritus  tamen  ne  gregem  soo  pastore  \i- 
dnatum  antiquus  praedo  dispergeret,  misericordiam 
Dei  singultuosis  precibus  coepit  efflagitare^  quatenus 
ei  secune  quietis  jucunditate  perfrui  eoncederet,  eC 
sobditts  suis  idonei  pastoris  protectionem  provide- 
ret :  quam  orationem  a  Domino  exauilitam  fuisse 
ex  post  facto  evidenter  innotuit. 

48.  Gloriosus  namquc  Dei  famulns  diem  obitus 
sui  Spiritu  sancto  revelante  praenoscens,  in  quo  ad 
verse  quietis  gaudia  transmigraret,  couvocatls  discir 
pulis  diem  novissimum  sibi  inslare  pia  relatione 
propalavit»  solita  pietatis  sollicitudine  eos  monens , 
vas  proprii  corporis  mundum  et  immaculalum  pos- 
sidere;  sicque  currere,  ut  comprehenderenl ;  sic 
lalN>rare,  ut  aeteraac  beatitudinis  quieie  non  frauda* 
rentur;  sic  certare,  ut  perpetuae  jucunditatis  bravio 
praeiniarentur.  Finita  autem  praedicatione ,  locum 
idoneum  sepullurae  elegit,  scilicet  coenobium  Ferra- 
riense,  quo  corpus  suum  deferri,  ejus  et  animae  ce- 
lebralo  divortio;  et  in  stillieidio  ecclesiae  tumulari 


tinenter  se  monachum  fieri  ab  eopostularet':  et  ita  p  praecepit.  Uaec  eo  docente,  stupor  vehemens  omnes 

apprehendit»  quia  nullum  signum  invaletudinis  In 
eo  poterant  apprebendere. 

ad  Vitam  sancti  Romani  abbatis  in  saeculo  primo. 
Aldrici  litteras  hac  de  re  datas  inferius  adducam. 
Ad  haec,  Heribaldi  Antisiodorensis  episcopi  eleclio- 
uem  procuravit  Aldricus,  ul  legitur  in  libro  de  gestis 
episcoporum  AnUsiodorensiuui,  cap.  56.^ 

«  Idipsum  attestatur  Lupus  abbas  Ferrariensis 
ejus  discipulus  in  epistola  29  ad  Guenilonem  Aldrici 
successorem,  his  verbis :  c  Quin  etiam  decessor  ve- 
ster  beatae  memoriae  Aldricus,  qui  prxfati  Gacsaris 
jussu  et  uiirabili  bonorum  adnisu ,  nobis  cum  essel 
abbas  ablatus,  ecclesiae  Senonicae  pontifex  factus 
est,  ad  nos  immutabiiiter  proposuerat  regredi  epl* 
scopali  cura  omissa,  quando  banc  vitam,  ot  credi!- 
mns«  fdiciore  muuvii.  » 


factum  est. 
16.  Erat  eo  tempore  monasterium  in  honore  beali 

•  Istius  dedicationis  fit  mentio  in  libro  de  miracu- 
lis  sancti  Baboletii  abbatis  s:ecuIo  secundo.  Orato- 
rium  beatse  M:mae  etiam  nunc  exstat  in  monaslerio 
Fossatensi  ad  duas  lcucas  supra  Luteciam  Parisio- 
ram  ad  Matronam ;  quod  ab  anuis  centum'canonicis 
saecularibus  ccssit,  ut  postea  diceiur  in  historia 
traiislationis  corporis  sancti  Mauri  abbatis  in  istud 
monasterium. 

b  Ecciesia  est  cathedralis  Senonica,  sancto  Ste- 
phano  sacra. 

c  L^o  Marcuvardum,  qui  postea  factus  mona- 
chtis  rerrariensis,  dcin  abbas  Pruroiensis,  de  quo 
infra. 

d  ValiUias  alii  appellant,  vulgo  VaretHei^  auo  de 
monasterio,  uti  et  de  sancti  Reroigii,  lege  adnotata 


807  S.  ALDRICI  SEiNONENSIS  ARCHIEP.  15WJ 

iO.  Post  modicura  leioporis  interslltium  morbo- A  dem  requiem  petercnl,  ut  vinum  quo  madebani. 


rum  pulsatus  gravedine  coepit  xgrotare,  et  crebris 
doloribus  mortis  vicinas  prxambulis  intolerabiiiter 
fatigari.  Solila  tamen  vultus  serenitas  scmper  im- 
mota  perseverabat,  in  fide  et  in  cfaaritatc  Christi 
mens  devota  magis  ac  magis  solidabatur.  Sed  tamen 
ingravescente  morbo ,  debito  refectus  viatico ,  fixis 
in  coeium  ocuiis,  manibus  ad  Deum  evectis ,  viam 
univers9e  carnis  ingressus  sexagesimo  primo  vit:e 
suae  anno  «,  sexto  Idus  Octobris  ^  feliciler  migravit 
ad  Dominum  coronam  laetitiae  de  manu  Dei  acce- 
ptans.  Delatum  est  autem  corpus  ejus  ad  pra^i- 
ctum  coenobium  juxta  tenorcm  prsecepti  sui ,  cum 
magno  ejulatu  populorum  lugentium  et  gementium , 
se  tanti  tamque  benigni  pastoris  pnesidio  destitutos 


paulisper  digererent.  Usu  veru  temerario  locum  in 
quo  corpus  beati  Aldrici  quiescebat,  ebrietaiis  er- 
rore  vel  corrupti  contumacia  petierunt,  el  ibi  somno 
resoluti  repente  obdormieninf.  Sed  Dominus  loeum 
sacris  artubus  servi  sui  dedicatum  non  patiens  pro- 
fanari,  dormientes  mirabititer  subvexit ,  et  nnum 
trans  flumen  proxiroum  In  strata  pubiica  ,  duos 
sub  fago  longe  collocavit.  Tandem  aurora  rotilaole 
a  plebe  inventi  sunt,  dum  de  more  ad  sanctorum  in 
prsedicto  monaslerio  quiescentium  properaret  suf- 
fragia.  Omnihus  a  somno  excitatis  et  miraculosum 
evenlum  confitentibus,  stupor  omnes  apprebendit,  et 
nomen  sancti  confessoris  maguificatum  ad  bojioreni 
Dei  claruilfloriosius. 


et  desolatos  reliqui;  et  in  stillicidio  juxta  oratorium  B     22.  Translalum  est  autem  corpus  ejus  a  stillici- 


beati  Andrea^  in  lapideo  tumulo ,  quem  vivus  sibi 
construxerat,  honoriflce  sepultusest :  ubi  non  minus 
post  mortem  suam  quam  in  vita  sua,  quanti  meriti 
fuerit  servus  ejus,  Dominus  per  plurima  virtutum 
et  miraculorumdeclaravit  indicia. 

20.  Post  beatum  Aldricum  prxdict^e  urbis  calhe- 
dram  sorlitus  est  Ileneaulus  <^,  quem  ipse  saepe  di- 
cto  monasterio  abbatem  praefecerat.  Hic  igitur  be- 
norum  acluum  exercitiis  pervigiians,  et  mente  coe- 
lestibus  inhaerens  divinitus  comperit,  ubi  requiesce- 
rent  corpora  sanctorum  martyrum,  scilicet  Saviniani 
et  Potentiani ,  Eodaldi  et  Serotini  :  quorum  reve- 
rentia  ne  tempore  et  neglectu  obsolesceret,  corpora 
beatorum  roarlyrum  omni  pompa  solemni  in  eccle- 


dio  ecclesix  virlutum  indiciis  clarescentibus,  et  in 
sublimiori  exedra  venerabiiiter  collocatum. 

23.  Erat  eo  tempore  vir  quidam  consularis,  Mao- 
ricius  nomine  »  nobilis  quidem  genere  ,  sed  genns 
opere  denobilitans :  cujus  instinctu  satellites  pnedi- 
ctis  monachis  indebitis  exjjictionibus  cocperunt  gravi- 
ter  injnriari,  et  res  suas  suorumque  violenler  de- 
praedari-;  quod  tolies  nullo  resistenle  facere  consue- 
verant,  ut  quod  crat  iilicitum,  consuetudo  vidert^lur 
licitum  facere ,  et  usus  delinquendi  delictum  mino- 
rare.  Itaque  monachi  tantae  calamitatis  pressura 
coarctali,  nec  ab  aliquo  speranles  defensionis  pnc- 
sidium ;  communicato  consilio ,  constituerunt  locum 
tranquilliorem  pcterc,elperabsenliam  suam  bostibus 


sia  sancti   Petri    bonorabiliter  collocavit.    Corpus  ^  occasionem  malignam  ei  praiiipere  :  qui  rebus  suis 


etiam  beati  Lupi  Senonum  prsesulis,  et  beatai  Co- 
lumbae  virginis,  quae  sub  Aureliano  imperatore  passa 
est  et  altera,  transtulit,  et  in  locum  recondidit,  ubi 
usque  in  hodiemum  diem  eis  debita  exhibetur  reve- 
rentia.  Fabricae  quoque  quam  beatus  Aldricus  prae- 
decessor  suus  apnd  Vaierias  inchoaverat,  manu  con- 
summationis  finem  apposuit* 

21.  Fuerunt  autem  In  prsedlcto  cocnobio  tres 
juvenes,  GauI>erto  ^ ,  qui  ejus  curam  susceperat , 
jugi  famulatu  assistentes,  qui  obseqnii  sedulitatem 
per  vitae  lasciviam  detrabentes,  devotius  guiae  quam 
Domino  famulantes,  monachis  dormientibus ,  cibi 
potusque  crapula  se  ingurgilabant,  et  in  ridiculis 
et  carminibus  obscenis  intempestivae   noctis  horas 


plaustro  impositis,  sumploque  corpore  beati  Aldnci 
Gum  caeteris  sanctorum  pignoribus,  iter  sud  noctis 
silentio  arripuerunt.  Dum  autem  per  anfractus  via- 
rum  devios  plaustrum  ducerent,  incaute  progrediens 
bubulcus  -quidam  in  terram  provolutus  corrult :  per 
cujus  tibias  rota  plaustri  gravitcr  onusU  Iransiens, 
eum  seminecem  credebatur  rcliquisse.  Quo  infur 
tunio  omnes  perturbati,  clamoreui  tollunt  lacryma- 
bilem,  etvoce  consona  opem  sancti  Aldrici  depos- 
cunt.  Ad  quorum  devolionem  bubulcus  surrexit  iils- 
sus,  tanquam  nihii  sensisset  gravanunis  :  et  iter  ag- 
grediens  soliti  operis  oiTicium  prosecutus  est.  Igitor 
luctu  cunctorum  in  gaudium  converso,  Deo  gratlas 
reddenles,  ad  monasterium   e  Viliarense  feliciler 


producebant.  Accidit  autem  ut  sonmo  gravati  tan-      pervenerunt.  Quo  audilo  ad  sancti  confessoris 

«  imo  anno  sexagesimo  quinto,  siquidem  AlJricus 
nalus  hlc  dicitur  anno  775;  nam  ipsum  obiisse  anno 
840  patet  ex  notatione  sequenli. 

b  Et  quidem  anno  Christi  840,  ut  coiistat  tnm  ex 
epistola  Lupi  ad  Immonem  Noviomagensem  episco- 
pam ,  tum  ex  libello  proclamatlonis  Caroli  Calvi 
adversus  Wenilonem.  Lupus  siquideni  in  dicta  epi- 
«tohi  significat  se  sospitcra  ex  Fuldensl  academia 
regressum  invenisse  omnia  prosp.jra,  «  prajter  do- 
mini  ac  nutriloris  mei ,  inquit,  Aldrici,  quantum  ad 
me  atlinel,  plenum  inforlunii  obilnm.  >  Reversus 
est  autem  sub  finem  anni  841  ex  dicendis  in  elogio 
Uabarii  infra.  Carolus  vero  ail,  eo  tempore  quo  par- 
icm  regni  ciim  fralribus  divisit,  «  melropolim  Stv 
nomim  vacasse  paslore.  i  A.qui  haec  divisio  facU»  est 
Stalim  post  pugnam  Fonlanclicam ,   commissam  vii 


pa- 


Kalendas  Julii  841 ,  ac  proinde  Aldricns  OctoLri 
antecedente  ad  snperos  transierat. 

c  Imo  \Venilo,non  abbas  Ferrariensis,  sed  capelL^c 
regiic  Caroli  Calvi  capellanus,  ut  Carolus  ipse  testa- 
tur  in  synqdoapud  Saponarias  anno859qua  in  syno«Io 
conquestus  est  adversus  Wcnilonem,  cui  €  Weniloni 
tunc  clerico,  inquit,  meo  in  capella  mea  mihi  &er- 
vienli,  i  meiropolim  Senonum  ad  gubernandom 
commiserat.  Ceric  Wenilo  eadem,  qux  bic  tribuuBtur 
Ileneaulo,  prxstilisse  mcmoratur  apnd  Ciarium  mo- 
nachnm.  Fcrrariis  tum  pracerat  O.lo,  pnecessor 
Lupi,  qui  Wenlionem  Aldrici  deces$orem  vocat  in 
epistola  29. 

^  An  is,  dvi  quo  menlio  apud  Rodulfum  Torfanum 
in  libro  de  niiraculis  sancti  Bencdicti,  cap.  14. 

•  Nunc  vulgo  ViHe-momtier,  bauJ  longc  ab 


80» 


t^lSTOLiE. 


«10 


trocinla  ploriina  tttrbaTironim  aut  mQlientm  deTole  A  peccaliim  inobedientiaB  eedeBiaatiels  aese  oppoMdt 

coufluiit,  inler  quos  audito  miraculo  ivit  consul 
Mauriciusi  minaci  increpatione  in  nocturna  visione 
sibi  facta  a  beato  Aldrico  valde  perterritus  * :  qui 
aiite  reliquias  cum  lacrymis  et  geroitu  prseoedeiuis 
delicti  postulavit  indulgentiam,  in  posterum  mona- 
sierio  quoil  vioiaverat,  et  spopondit  deLitam  exhibere 
reverentiam.  Voio  igilur  ab  omnibus  coilaudalo  mu- 
nimine  roborato,  cum  reliquiis  beati  confessoris  ad 
locum  solitum  hilariter  reversi  sunt. 

24.  Erat  autem  consueludo,  quod  Ferrariensis 
e(BWjhn  congregatlo,  finita  festtvitate  Pentecostes, 
cum  solemiii  pompa  singulis  anuis  Gastrum  Nanto- 
nis  ^  peteret,  obsequia  devotionis  redditura,  et  suf- 


institutis;  quod  dum  fieret,  Tenit  ad  eam  hostis 
lignus  in  specie  canis  nigri ,  et  manum  ipeius  deglu- 
tire  moliebatur,  quem  oimixius  arcere  gestiens  non 
potuit,  sed  laesa  morsu  funeslo  labefactata  corrjit, 
manumque  labentis  fusus  proprius  perforavit,  ut 
quasi  iuanca  de  scelere  manui  iUius  solito  offieio  de- 
stitueretur. 

26.  Teinpore  procedente  contigit  hominem  quem- 
dam,  TamboMum  liomine»  aliquanJiu  propriis  pol- 
lere  divitiis  :  aed  in  senium  urgens  ad  tanlam  deve- 
nit  inopiam,  ut  nihil  ad  vitaro  suppelerel,  nisi  quod 
uxor,  nomine  Supplicia,  labore  manuum  suarum 
acquirebat.  Qui  saepe  recolens  felicitatem  praeteri- 
tam,  aerumaarum  cumulum  gravius  sustinebat,  cum 


fragia  sanctorum  petitura.  Igitnr  cum  ad  locum  prae-  «..,..,  .*_.•••.*•  ^^  ^^v^^^  r 

,.  7      .  /7..     ..  T ,.      ...    ..  n"^.  ..  B  infelicissimum  genns  inforttinii  sit  fuisse  felicem  «- 

dictum  lempore  debito  pii  cineres  Deo  dilecli  Pairis      ^    .^.  ^     .j,    •  *  .  „-,^- 

^  ^  Accidit  autem  ad  sui  doloris  augmentum ,  nt  uxor 


Aldricl  digna  veneratione  deportarentur,  ecce  puella* 
grandioscula ,  quam  in  lucem  sine  luce  malernus 
eflhderatuterus,  per  turbain  elucuta,  pannum  reli- 
quiis  superpositum  in  gestatorio  manu  injecta  corri- 
puit,  et  ei  firmiteradhaerens  per  untum  viae  spaiium 
inde  divelli  nom  potuit;  sed  semper  opem  pii  con- 
fessoris  iniimo  devotionis  affectu  feliciler  postulavit. 
Ut  tandero  ad  castrum  praedictum  pervenerunt,  in 
loco  quodam  ante  portam  facta  mora  'modica ,  dis- 
posuit  aeiemum  ]>ei  consilium  per  virtutls  opera  mi- 
rificare  sanctum  suum.  Ibi  namque  patenti  populo- 
rum  specuculo  erumpeniibus  ex  oculis  jam  diclae ' 
puellae  guttis  sanguineis,  per  merlU  sancti  confesso- ' 
ris  lux  nova  nativam  caeciUlem  illustravit.  lilico  ab  (^ 
omnibus  eoncurritory  mirfs  laudnm  praeconiis  attol- 
litur  Dei  servus ,  qui  in  suis  sanctis  semper  est  mi- 
rabilis. 

25.  Advenerat  forte  revoluto  anni  circulo  beati 
Aldrici  dies  solemnis  :  quem  cum  populus  univer- 
sus  debiu  celejritaie  veneraretur,  mulier  quaedam 
scelerosa,  quasi  in  contemptum  solemniuiis,  per 

Monte-Ar|[i ,  qno  in  vico  est  prioratus  Floriacensi 
monasteno  subjectus. 

•  Huc  noUndum  venit  id  quod  scribit  Lnpus  in 
epistola  53  ad  Garolum  regem  :  c  Serio  confirmant 
senes  nostri  experimento  se  proprio  comperisse, 
idque  sibi  pueris  a  senibus  esse  traditom,  qnod  qui- 
cunque  monasterio  nostro  insigne  alicjuod  iiilnlerit 
damnom,  nisi  cilo  resipuerit,  magnum  incurrerit  in- 


sua  soliu  corporis  valetudine  destitnU  in  diutinum 
laoguorem  incideret,  nec  solito  beneficio  viri  debili- 
UUm  poterat  refovere ,  eidem  eonsors  facta  mise- 
rift.  Rebus  igitur  adversis  graviter  afflicti,  opem 
divinam  humilicer  deposcebant,  ut  qui  dat  escam 
omni  cami,  non  sineret  eos  miserabili  pennria  de- 
perire.  Gum  autem  post  nimiaro  luctus  defatigatio- 
nero  contingeret  virom  obdormire,  ei  revebtom  est 
in  somnis,  quod  si  uior  ejus  subsidium  beati  AI- 
drid  humililer  peteret,  ei  doloris  medicinam  effica- 
clter  innueret.  ExciUtus  vero  a  somno,  pandit  uxori 
concta  quae  Tiderat ,  consolens  et  exhorUns ,  qua- 
tenus  cogitatum  jacUns  in  Domino  et  in  ejus  con- 
fessore,  llducialiter  agat.  nia  vero  consurgens,  post 
modieom  temporis  intervallum  ad  beati  Aldrici 
linien  curo  humiliutis  devotione  pervenit;  et  spiritu 
contribulato  ante  sepulcnim,  in  quo  pii  cineresquies- 
cebant ,  divinam  implorans  dementiam ,  a  languore 
penitns  liberau  pristinam  recepit  saniutero,  ipso 
adjuvante  qui  vivit  et  regnat  in  saecula  saeculorum. 
Amen. 

commodum,  aut  sanitatis  et  vitae  pertulerit  dispen- 
dium.  I 

^  Vulgo  ChAieau^Landony  oppidnm,  quod  a  Ferra- 
riis  abesl  duas  leucas ,  situm  in  ediio  monte  prope 
Lupam  amnem;  quo  de  loco  dictum  est  in  Yiu 
sancii  Severini  abbatis,  saeculo  primo. 

«  Ex  Boetio  in  libro  de  Consolatione  philosophiae* 


S.  ALDMCI  EPISTOLiE. 


EPISTOLA  PRIMA. 

kt  PROTHARIDIi  EPISCOPmr. 

Eximio,  roihique  pnedilecto  Frothario  episcopo 
Aldriciis  sempiiernam  salutem. 

Orationnro  vestrarum  opitulatione  fnldri  necesse 

habui,  sicut  ipse  vobis  earo  expetens  saepe  tesUtns 

sum.  Sed  nune  illa  usquequaque  indigeo,  curo,  ut 

vos  aestimo  audisse ,  indigno  mihi  episcopalis  cura 

Patiol.  CV. 


ii^uncu  est,  quae  me  sicut  Indignom,  iu  quoqua 
imparatimi  inTcnit.  Nam  curo  olim  monasticae  disci' 
plina  operam  dans,  fratrum  curam  ipsis  cogentibus 
susceperim,  quod  ferre  compellor,  nullalenus  potnit 
esse  suspectum.  Quam  ob  rero  excepu  Dei  clemen- 
tia  toturo  me  ad  preenin  vestramm  confero  reliqno- 
nimque  aniieoram  familiare  praesidiom,  obsecrans 
ut  viriQm  mearum  fragilitatem  earum  jugiute  ad* 

20 


tll  B.  ALDRIGI  9tl4IWfMiiaS  ARCHIEP,  8it 

Jnftlt  M^amtiii  Ml  flii  pni^tte  mt^  SduciM  A  o&  iilkbrai  bet  iit  f^lfiedtijm  ftDimag  Yiri  Ait  flegi- 

fidtilt,  siTtS  pfO  iMipi^a,  suortimque  liberoitim  ae  pft- 
r«tit«tm ,  dd  sttpradictam  cellam  beati  RemigO  per 
donatioftfa  titdlum  (telegaYil,  yel  tradidit :  ea  Tide- 
Heet  ratioiie,  ot  diTinus  ibi  ageretur  cultus ,  et  iUis 
pr»qnomm  satote  tradltum  ftierat,  augereiilr  mer- 
ce».  Yoiiimus  etiam ,  ut  loca  super  quae  aediflcalum 
hrit  sopradietum  monasteriom,  id  est  agros,  Tineas, 
prata,areil8,ttel  i)muia  qujfe  tnrra  mdros  ciTitatis  ha- 


ad  lanliim  opM  idMM  exl^queadttm  fra&aol  Mie^, 
qUMO  irt  Tcstra  saer^  iatentio  aptad  Heoiii  obtiiletf<» 
laberet,  quateDus  et  me  ipsom  sioeere  custodiam,  et 
commissorum  mihi  coram  eo  miseratlle  Teuerabili* 
ler  saliim  exerceam*  BeuignilAtem  Tesi#am  bette  eft^ 
hoc  agentem  Dominsm  perpeina  fanei^umiiaie  bealk 
ficaie  opto,  reTerentissime  praesul. 

EPISTOLA  n. 


XO  ECCLBSIAII  SBHONKHaBlC. 

Dominis  sanctissimis  el  reTerendissimis  firatrftni 
et  coepiscopis,  religiesiatlmis  qnoqUe  el  Teierabitt^ 
bus  abbaiibus  in  ditione  dottini  imperaioris  LetharH 
serenissimi  Augusti ,  consliMilis «  AMrieiia  miBimvs 


serrorum  Ghrisii  famttlnsv  sMt»  BeMwicm  eedesin  B  Testria 
archiepiscopus. 

Optime  Tcnerabilis  el  Deo  derou  saMliUs  Vestra 
DOTil  quanU  sil  cura  M  selliciMbw  eomnisBm 
nobis  pasloraie  reginen  tuendsnk  atqae  Iracla*' 
dum.  Gum  slmus  igitttr  in  speeuia  Eeelfesia  eansli» 
tuti,  et  Tiam  asteris,  per  qnam  Ingrsdi  ad  Titam  de* 
beanl^  debeamfts  esKmdere;  qnantiui  posae  et  iiiiel* 
ligere  diTina  dememia  dederil »  satagendnfll  est  ea 
quae  nobis  coBftmissa  amMi  sacuBdmnDei  TolmUUm 
prwide  prudeBterqM  Metare :  vl  non  solund  qnaD^ 
ditt  adTivimaSt  in  pfmsoMi  tempere»  noslrts  Taleant 
pTodessa  sultfestis»  Tmm  eliam  et  in  perpettrani 
iliis  prospecu  pffoAdantt  qai  in  leeto  divino  eulttti 
mancipaUs ,  noslrssvie  selerlam  ad  legendum  pro 


buit,  Tel  extra,  afosque  aticujus  dlminuGone  ac  im- 
pedimenlo  liabeaiit  raeteffes  et  monaciri,  ad  eerBm 
U808  qui  ibidem  Deo  s«b  BOrma  beoli  BsMdidl  di^ 
guerinl. 

Uujus  ilMpie  lei  causa  hane  asrieii  liballl  df|ee- 
tam  sanetissime  ecsltti  Tealre  fitLaeBiaai  i 


>eberamidm  shuii»  ((«e  sta^ 


toere  per  Testram  ttBaBimitalem  deetiti  f  «I  m 
deinceps  episcoporwi,  ^piiettiiqae  per  temi^offa  dMBt 
pne&tanie  successerini  fralia,  qttidquaai  de  hii  i«i 
bus,  quas  prsesenti  tempere  Biemon 
monachorum  aUrilMias  pessidei>  BiiB«eri»  TOi 
trabere»  tsI  aliis  usilHU  appliears»  rel 
quam«  Tei  suonim  Toi  extraBeemm  dara  pnmiimBS : 
sedt  ut  intifflatiimestf  quaMttoqtte  imnctempoiiBre* 
tinet  per  diversa  ioea  et  lerrileria «  nsihBi 
chorum  depauu»  ei  qum  a  liflaenliMis  DiiMi 
postmodum  fuerint  leeo  eottiu^  aha|Be  iHB  di 
tione  Tci  subtraetione  eoMm  el  meDaebie  IMdeoi 
conTersaoiilms  maaeant  ineonTaiii. 
Dsec  aotem  sum  hifira  seHpia  ioea  Bmaaeideim 


tmnpore  commissisr  sapemae  pieUli  serrituri  sant ;  ^  gtipeodiis  io  Bsemorau  ceiU  de^sBtiam 


qoi  dnm  de  eorporis  Bees6sitattt)os»  TieUs  dieo  ae 
Testimena,  soiiicili  bob  rttirint,  animum  tibere  fai 
diTinas  coDUmplatioBii  speeie  llfere  Taieabt;  e«i 
sttmmo  ac  sahiUri  boBB  inhmreBles»  eo  semper  soe- 
piraot  tou  spei  libeftaU  Sttspensi,  que  se  perTeBhre 
diTina  duce  graUa  «temas  Tiise  praemium  jam  eeri* 
secuti  gaudebunt.  £t  Umen  cum  sciamus  res  Eeeieo 
siae  essc  oblationes  fidelium ,  preiia  pcccatorum ,  et 
patrimonia  panpcriim;  e;tsqu^  ndbii  adminislrandas, 
procurandas,  atque  erdiuaadas  suscepisse;  harum 
rerum  admuiistmures  nes  esse  mettinisse  debemu^, 
etreddHus  expetasasque  e^nim  6is  Usibus  applicare, 
quorom  gratia  diviuU  aliaribus  aliegatae  noseuutur. 


Prinutus  VaUiculas,  ubi  asdificare  piJefiHMi 
monasterium  ;  Suticus  cum  acjljacentiis  sois,  id 
Tctus  Ferrarias  ;  et  Petra  Ursana  cum  terriuriis  et 
silVts ;  Chryttiacttb  tuiH  ^djaceht^  sibi  Hermentarla« 
cOm  ten^itoHiset  SitVts ;  PonUnicuia  cum  territoriis ; 
Latisa  Ctiin  ildfacentiis  siiis  ,  hoc  est  tico  sancti  St- 
dronii^  emh  terrttoritl^  et  siiTis  ,  et  slmnl  latione ; 
Braeeiaeui  eum  leffriUriii ;  GdlnmbariBi  oiim  ad|a- 
centiis  suis,  hoc  est  Esthiniacus^  SiftiacQs,  et  tteni- 
toria  eorum  tum  sittts ;  Tiliamesc^  oum  a^acenU 
sibi  pouU  et  Urriterio}  MisoeriaettS  eanf  idlaceBii 
sibi  TdraaaU  ;  ViibaoTi  oom  a^aedetffil  Mrfft,  hoe 
esl  Gatanariiis  ,  et  Gapotenus ;  ffoeroitts  cum  i<Qa- 


Proinde  ad  sanctiutis  vestrae  piissimam  intentio-  j^  cente  ftlbi  GaJif^Kcif^  cdni  ietriloriis  et  silris  ,  el 
neui  perducere  sutui,  qualiur  ceilas  monachorum     simul  PuteoUs.  In  «ummo  Bwnl  


eccD^tS  eptil65pii  frarVllaG  meae  commissi,  id  est 
cella  sancti  Remigii  confessoris  Ghristi  in  suburbio 
ciTiUtis  construcu,  quae  olim  pet  diribibiies  ^rifede- 
cessorum  meorun^  Umpore  fuit  disrupu  :  et  ob  hanc 
iiegligeDtiam  monachi»  qui  ibidem  Deo  degere  Tide- 
baBtur»  prspter  tBOplBm  m  iBipBrtttBiuteiB  loei  m 
gttiam  beaa  Itaediea » ttldihailhnt^  peBlMi  «hier^ 
Tare  aea  peUraat.  Idiiree  aaa  dDm  eohiilie  fratmm 
nostrorum,  eanoBiooram  rideUeel  et  monathmilif 
nec  Bon  et  ideiiam  iaieomm,  Tiaam  eit  nohli  pno- 
pter  importimiuiem  tod«  et  Bwnicheram  ihidem 
Deo  degentium,  prmfaum  eelUm  id  VallicuUs  trans- 
muure,  et  a  fundameDto  sedificam,  qiiam  BatUaun 


gtnta,  et  hospitia  deccm  et  novem.  Quidquid  itaqne 
in  sopradiclii  locis  tcI  cifia  eamdem  ceilulam  prae- 
sdhli  teihpdni  MMachi  ih  eadem  dirinae  gratiae  fa- 
muiantes  possidere  noscuntur  ,  tcI  si  qua  sont  aOa, 
quae  forte  meam  fugerunt  memoriam»  et  Umen  ea 
Suis  stipendiis  asSf^^U  re^^nnent ,  cum  Urritoriis, 
Tineis,  pratis,  sltTtK,  aquis  aquarumTo  decQTsilMis, 
et  eseteri^  a)4^t^tiis  ,  ipsis  Unthm  h\  intefro ,  ui 
praemissum  est ,  eorumque  usibus  jnr^  perpetue 
al>sque  ulla  diininutione  sub  praeUxto  meoioiaU 
episcopii  no^tri  jorC  debito  cedant. 

At  Tero  episcopus  qoi  pro  tempore  auctore  l>er 
pnefoeriti  abbatem  de  eodwfflQiia;»lm<>9  euffl.  Tid^ 


IIS  EPlSTOLie.  ti4 

lioet  quem  omDis  coDgregatto  siLl  ordiDaDdum  po-  A  ter  relegeDda  Irmataitts.  Et  ut  rata  deiDoeps  maoera 

poscerit,  et  siDceritas  moram ,  et  bonoram  adiMifli 

probitas  commendaTerit ,  si  inter  eos  talis  imFeniri 

quiverit ,  eis  orviinaiHkMi  prMQvet.  Qn$d  «i  talis 

ittter  eos  minime  invaftiH  paiueHt  |  de  en^eMi  palN>- 

chia  vel  dicecesi  SeiKAi#,  «iMeiU^iAiiUB  Dintttis 

coepiscopis  cyusdem  dicecesis,  et  circumpositis  ve- 

nerabilibus  abbatibus,  eis  praeictemJNim  atitve  orlU 

nandum  provideat  In  aggregandis  quoque  monachis 

hunc  modum  abbas  qui  praefuerit,  teneat ,  ut  trice- 

narium  numenmi  quantitatis  summa  non  6xcedat, 

doncc  rerum  copia  major   succrescat*   E^iscopus 

quoque  in  exigendis  muneribus  abbatem  ejusdem 

loei  noB  gfavei :  aed  Mfficiat  ei  ad  aDnua  dona 

eqmn  un«B,  ei  aemute  eum  faiieea.  Ouod  ai  in  et- 


acripta  sunt,  manibus  vestne  aanctitatia 
rol)oranda  expostulamus. 

Ui  6briaii  mwiiiia  AMrim  «Odesi»  Senonicae  in- 
dlKmn  an*tl|^ieQ|^Ofa  h»a  prtviil^ium  fieri  decrevi^ 

In  Ghristi  nomine  Landramnus  Turonicae  eccleaitt 
arduepiaoopua  recognoVi,  «l  subscripsi. 

Itt  Cbristi  noniine  Bartholomaeus  Narlnmensis  ec* 
desiae  archiepiscopua  raci,  et  subaeripsi. 

Jonas  Aurelianensis  fec6lesiae  indlgnus  episcopua 
huic  facto  aatipulator  subscripsi. 

Ego  Rainardus  Rolhomagensis  episcopus  subscripsi. 

Rotualdoa  Sueaalonenais  epiaoepaa  huie  f(ieio  aiib  * 
scrij^i. 


peditionem  ptiblicam  ire  jussus  fuerit»  addahtur  ei  B     Aldricas  Cenomannic»  u  bia  epiacopoa. 


de  eodem  loco  earra  4bo  ^  Hnum  viai»  alleram  fari- 
ntty  verviaoea  decmn  t  anpra  ^ utt  in  exigendis  mu- 
neribua,  cupidliatis  ,  avaritiseque  causa  gravare  eos 
httUat«Biis  pr»6ttnat,  «e  eC  flMmachi  ejttadem  cdlulae 
h^laacemMMii  n«gotio  a  suo  proposito  exorbitare ,  ec 
episcopua  cattsa  eorum  perditioais  addicttts  aempi- 
lernas  cogator  luere  poenas. 

Gorponieiiam  aaiieloram,  qn»  in  wMtra  parochia 
jam  ditta  exspeaant  sui  beatam  immutationem,  a 
pravia  et  desidiosb  cnstodibus  permaxime  negligttn- 
tur,  'm  fA  otteio  hiroinaria  ae  dehita  oareant  ciai*- 
dia.  Idelreo  ob  amorem  Deiy  cui  viventes  in  carne 
servlerttnt»  et  emolttmentttm  animae  noatraiy  per  v^ 
iunutem  et  tioefttiaiB  doimi  ae  piisaitti  Lodoviei  ae  ^ 
Caroli  regnm,  quia  «OBgnmm  ad  hoc  iecum  invesii*  ^ 
mtts,  iUo  deportanda  volumus.  Sed  quia  sacra  auc- 
toritaa  vBiatv  m  ifi  lalibiia  ot  aimiiibua  eceieaiia 
Chffteai  por  alieafw  f imtf am  aeaiidalum  inferatufy 
multorum  episcoporam  eiposcit  consensum ;  ad  ves- 
tr»  patoffttitatie  noiiltam  fnec  crnrala  perferri  volu- 
mus :  quatenus  vestra  deincepscensura  ei  locns  ipse, 
queiu  faveote  Deo  ordinandum  siabiiiraus »  et  mO" 
moratis  sanctorum  pignoribus  a  Dei  servia  tbidem 
Deo  famulantibus  digneet  laudabililer  serviatur;  et 
prodttiKiiBi  nmiri  ac  iocioa  aaocia  Dei  Cktcleside 
statu  imlefesie  vola  deMu  feraolvantur.  Quod  opua 
Deodicatom,  ut  per  temporaiabentia,  omnibus  sanc- 


OareviltBa  Bajocensis  episcopos  aobBcripaL 

h  Dei  nomine  Radulfus  Lexovieosls  episeopot 
aftlipulator  huic  facio  aubscripsi. 

Aeamradtts  PariaionuB  indigB«a  epiieepBa  iol^ 
acripsi. 

Siephanus  Bitttricensium  indlgoaa  episcopua  a«bf> 
scripai. 

Aliados  Gencvensis  episcopua  subscripsi. 

Adalbelmus  Gatalauoensis  epiacopus  sobacripal^ 

RagBerittS  Amhianensis  e piseopua  Bubacrlpsk 

Beiias  Tricassinensia  episcopua  aubscripal. 

Ilocbertus  Maldonsium  episcopua  subacripal* 

Aldirin«a  YirdoBeBaiom  epiaaoptta  aobacripai. 

l>elrienB  Easilieasla  eptacopoa  aobscripsl. 

Ego  Fulcottfnus  Warmatienaisepiscopua  iiidi|iui9» 

In  Dei  nomioe  Teugrinoa  Albensis  episcopoa. 

Atio  Namneienaistivftiitiaepiscopus. 

Gerfredus  Niveraenaia  episcopus. 

Facooa  episcopua. 

Boso  abbas  ex  monasterio  sancti  Beoedicti  aolh 
scripsi. 

Adrataldis  abbas  ex  monasterio  Noviacensi. 

Deidonus  ex  Rhemensi  coenobio  abbas 

Christianus  abbas  monasterii  sancti  GermanJ, 

Ib  Doi  Qomiae  ego  Bernoipus  C|rnateB8ls  fpisfKN 
pus  subscripsi. 

Ragnemundus  abbasdemonasterio  sancti  Garilefi. 

Ingelnonus  Sagiensis  Episcopus  subscripsi. 


lissimis  patribus  et  fratribtts  in  Dei  nomine  consen- 

lieniibus.  firmiorem  obtineat  ««ftitttdffiis  statmB,  n     F^a  CavilOBansia  ^s^pus  subscripsi'*^ 
et  mtactum  permaneatt  manu  nmHM  pattitatls  sub- 


^  In  his  litleris,  quae  solidam  Aldrici  piotaleim  ac 
religionem  spirant,  emendandum  est  vocabuuim 
uMnBMrttif  BoipaMrat  A^HNa^,  ac  pro  Novia- 
ceusiiei^endam  Fiaviniacensi :  uam  Adrevai  Jnm  tonc 
tempons  hoic  monasterio  praefuisse  docet  Hugo  ab- 
baa  FhviniaceDaia  in  CliroDico.  Deidoaua  (kmlelmo 


MarlolovidelBr  fuisse  abbas  Remlgiani  cnpnobiiapud 
Rhemos:  at  constat  Reomensero  seu  Reomaenseni 
fuisse,  id  esi  coenobii  Sancii  Joannis  in  pago  Tor- 
nodorensi ,  non  Rhemensem.  Christisnus  erat  abbas 
monasterii  sancti  Germani  apod  Antisaiodorum,  po* 
atea  e}u8dem  orbia  episcopoa. 


ANNO  POMllfl   DGGGXXXYI. 


8TIFH0SM  mLAMlIS 

PRESBYTER  METENSIS  ET  GHOREPISGOPCS. 


NOTITIA  HISTORIGA«m  SYMPHOSIUM  AMALARIUM, 

(Fai>ric.,  Bibl.  med.  et  inf.  Lat.) 


AmalariuB,    Amnlanus,    Amelarius,   Amilarius,  Ade  Dwinii  OfficiU^  quem  ndiit  ad  LudanicMM  eHo- 

Hamularius,  Amalliariitf ,  Amalliart,  (a)  Hamalart,  tharium  regei  filioi  Caroli  Magni  imperatoris^  4gmem 

chorepiscopus   Metensis,    qui    anno   8i6   concllio  librum  tranicribi  curavil  Ademarui^  etc.  Ex  illo  co- 

Aqutsgranensi    proltavit  libmm    Vitae  clerlcorum  dice  Mabillonius  supplemenlum  (b)  1.  it,  c.    48, 

[A/. ,  canoaicorum]  capitulis  113,  quibus  alia  32,  pubiicavit  de  Regula  S.  BeDedicti  praecipni  abbalis, 

et  de  Vita  sanciimonialium  capita  28,  adjuncta  sunt.  ad  quod  Uluslrandum  periinet  eliam  Mabillonii  d^ 

Yide  in  toniis  Gonciliorum  Regia  lom.  XXI,  Labbei  sertatio  de  monastica  vita  Gregorii  Mairni,  loroo  U, 

tom   Vil,  Haniuini  tom.  VI,  Coieli  tom.  IX.  Vide  et  pag.    U5,  et  editionis  novae  pag.   499.  Amalarii 

Sirmoiidi  Concili»  Galiiae,  tom.  U,  pa^.  5St9  ;  Gointii  Eclogae  de  Officio  Hlssae  in  Baluiii  CapiiuJaribus 

Annales,  tom.  VII,  pag.  317,  319,  d97  seq.  Idem  regum  Francorum,  tom.  U,  pag-  1352,  qoi  eliam 

Aipalarius  an.  823 a  synodoParisiensi  missus  Aquis-  Anonymi  Resi>onsionem  de  eorpore  et  sanguine  Do- 

grauum  ad  Ludovicum  Pium   syllogen  testimonio^  miui  a  Dacherio  toni.  XU,  pag.  39,  et  editionis  novx 

rum  X    SS.  Pairibus  adversus  imaginum  cultum  tom.  I,  pag.  149,  editam,  Amalarii  liujus  e»e  an- 

pertulit    Idem,  de  quo  Sigebertus  Gemblacensis,  noiavit.  Quatuor  libri  de  Ecclesiasticis  Ofliciis»  quos 

cap.  87  :  «  Amalarius  (ita  pro  Attulario  le^enduin  )  Uonorius  IV,  3,  de  Scripioribus  ecclesiasUcis,  epi- 

monachus  brevem  libeliiim  de  ecclesiasticis  ofliciis  sropo  Metensi.diserte  tribuit,  prodierunl  unacnm 

scripsit.  Postea  scribens  de  eadem  re  ad  Ludovicum  ejusdem  libro  de  oniine  Anliphonarii  (in  qoo  Le- 

iiiip  ratorem,  or.linem  et  causas  Ecciesiasticorum  ctionarium  etiam  et  Cantatorium,  et  Comaieouriun 

OAiciorum,  quatuor  libris  planius  digessit  :  et  de  diumalis  Oflicii  auctor  fuit  pollicitns)  in  Mekbibris 
mysteriis  missae  librum  unum.  >  In  ms.  co.iice  Eo-  n  Hittoipii  collectione  scriptorum  de  Divinis  Ofliciis, 

ciesi»  S.  Martiaiis  apud  Lemovicas,  teste  Mabil-  Coloniae  1568  fol.,  et  in  Georgii  Ferrarii,  Ronue 

lonio,  lom.  1,  pag.  419,  tom.  U,  pag.  140  (editionis  1591  fol.,  nec  non  in  untversis  Patnim  Bibiioltiecis, 

novae  pag.  100  et432),  baec  in  fme  le^tur  :  E»-  acnovissima  Lugdunensi»  tom.  XIV. 
pticit  llber  Symphotii  AmalarH  preibyteri  venerabiii$ 

(a)  Alius  Amalhart  abbas  Hombacensis,  apud  (6)  lUud  Supplementum,  sicut  et  capoti^  ec  47 

HaDiUonium  tom.  IV  Anaiect.,  pag.  643,  et  editionis  Ubri  iv,  in  suo  codice  non  legit  Bostonns  Bukasis. 
uovae  pag.  426. 


^ORMA 


INSTITUTIONIS  CANONICORUM 


ET 

SANGTIIIIONIALIUIII 

CANONICE  VIVENTIDM, 

vici  Pii  imp.  hortatu  *  m  concilio  Aqui$gn 
Stmphosio  AuALARio  Mttensx  preibytero. 

[Uaosi,  Gonc.  Ampl.  Collect.] 

PRiEFATIO   PATRUM   CONCILTI. 


ta/ci 


Gum  in  nomine  sanclas  et  individuae  Trinitatis  c  »0  munere  victor  Augustus,  anno  incamaUoiiis  Do« 
Cbristianissimus  ac  gloriosissimus  Ludovicus  super-     mini  nosirt  Jesu  Cbristi  816,  indictioue  10,  anno 

•  Condlio  Aquisgranenti.  fn  boc  concilio,  Ludo-  sxpe  haclenus  vulffata  est,  altera  sanctimonialium, 
vici  Pii  jussu,  dupiex  ubetlis  duobus,  ut  ducet  pr»-  quam  prifni  in  lucem  edidimus.  Qua  in  re  piwci- 
faiio,  coudita  est  Regula,  una  canonicorum,  qux      puam  operam  navasse  dicitur  Amalarius  Meieiisit 


o|7  EE6ULiL€iM0MIC0RTIM  ABAMALARIO  COLLECTA.  818 

siquidem  imperii  sai  tenio,  Aquisgrani  oalatio  ge- A  dio  io  eodem  opere  brevitcr  congesta  perfacile  ab 


neralem  sanctumque  convocasset  conventum  et  coe- 
pisset,  secundumardentissimamerga  divinum  cuiium 
sibi  ccelilus  inspiratam  voiunlalem,  mulu  congrua 
et  ncci^aria  de  emendaiioDe  sanct»  Ecclesiac,  iilius 
videlicet  araore,  qui  eam  suo  sancto  et  preiioso  re- 
demit  sanguine,  eique  se  adfuturum  usque  ad  con- 
summationem  poUicitus  est  s»culi,  solerter  ac  cu- 
riose  pertraciare  :  eo  usque  inter  caetera  perventum 
esty  ut  eumdem  sanctum  et  venerabilem,  Deo  aor 
nuente,  aggregatum  conventumconsuleret»  imo  con- 
sulendo  admoneret,  super  quibusdam  Ecclesiarum 
prxpositis,  qui  partim  ignorantia,  partim  desidia, 
subditorum  curam  parvipendebant,  et  hospitalitate  ju- 
sto  dillgebant,  quid  facto  opns  esset.  Adljunxit  etiam 


his  reperiri  posset :  per  quam ,  ut  praemissum  est, 
et  praRiati  recto  tramite  incedere  ,  et  subdiUs 
normam  viveudi  absque  ignorantiae  obstaculo  salu- 
briter  uossent  praebere.  \igilanti  ergo  studio  eam- 
dem  iustitutionis  formam  colligere  stoduerunt :  in 
qua  plenissime  continetnr  qualiter  et  praelati  vivere, 
et  subjectos  regere ,  eisqoe  ecclesiasticos  sumptus 
administrare,  et  in  Dei  servitio  constringere,  liene 
operantes  quoque  ad  meiiora  provocare ,  protervos 
quosque  et  neglgentes  debeant  corripere.  Cum 
igitur  hujus  institutionis  formam  coram  memorato 
glorioso  principe  prolatam  sacer  conventus  laudibus 
ectulisset ,  ct  ecclesiastica  auctoritate  fnlcitam,  laur 
deque  dlgnam,  ac  sanctae  Ecclesiae  utiliimam  atque 


monendo  ,  ut  qula  canoiiicomm  vita  sparsim  io  B  proficnam  consona  voce  prsedicaret ,  nihilque  in  ea 


sacris  canoiiibus  et  in  sanctorum  Pairum  dictis  erat 
iDdita,  propter  simpiices  quosqneminusque  capaces, 
aliquam  ex  eisdem  saciis  canonibus,  et  sanctorum 
Patrum  dictis,  institutionis  formam  pari  voto  pa- 
rique  consensu  eicerpereut ,  per  quam  patenter 
praelatorum  et  subditorum  vita  monsirarelur,  qua- 
tenus  omnes  qul  canonica  censentur  professione , 
per  vlain  propositi  sui  inoffeoso  gressu  [in  ingressu] 
incederent,  et  in  Christi  militla  devotius  unanimes 
atqiie  concordes  existerent.  Sed  ut  id  nutu  divino 
fieret,  Dominum  in  commune  humiiiter  exorandum 
praemoDuit,  ut  servorum  suorum  exorabilibus  pul- 
saius  precibus,  ejus  admonitionem  secundum  suam 
voluntatem  iieri ,  suaque  gratia  eam  praecedere  et 


reprehensiouis  ab  iis  qui  sanum  sapiuni  reperiri 
posse  profiteretur ,  ab  eodem  victoriosissimo  prin- 
cipe,  et  ab  omnibus  qui  adepnt,  Deo  gratias  accla- 
matum  est.  Nec  immerito  :  quippe  qui  et  occulta 
sua  dispensatione,  et  gratissima  inspiratione,  prae- 
fatum  principem,  ut  id  fieri  moneret,  compulii,  et 
ut  ad  effectum  perduceretur ,  miserando  adjuvit. 
Proinde  omnium  sententia  statutum  est,  ab  omni- 
bus ,  qui  in  caoonica  professione  Domino  militant , 
hanc  institutionis  formam,  toi  ecclesiasticorura  vi- 
rorum  vigilanti  studio  congestam  dignisque  praeco- 
niis  laudatam  ,  juxta  virium  possibilitatem  modis 
omnibus  observandam :  quatenus  hanc,  sive  aliaram 
sanctarum  Scripturarum  documenta,  sedula  medl- 


subsequi  digoaretur.  Ad  quam  etiam  admonitio-  G  tatione  perlegeiites  et  praelati  et  subdili,  vocatione 

uem    sacer  conventus   intimo    gaudio    repletus , 

expansis  in  coelom  manibus  creatori  omnium  gratias 

agens,  benedixit.  Quippe  qui   talem  ,  tam  pium  , 

lainquc  benigiium  Ecclesiae  su»  sanctae  principem, 

cunciisque  ejus  necessitatibus  sapientissimum  ac 

devotissimuiu  praetuierit  procuratorem.  Suscipientes 

ergo    libentissime  hilariterque  ejus   saluberrimam 

inuUis  Deo  miserante  profuturam  admonitionem , 

iicet  plerique  auxiliaiiie  Chrislo  devote  ac  religiose 

cam  bibi  subjectis  canonicam  serveiit  institutionein, 

el  in  plerisque  locis  iucm  ordo  pienissiiue  servetur, 

omuium  tameu  id  animis  sedit,  ut  secundum  ejusdem 

principis  admonitionem ,  una  diviiio  freti  auxilio  , 


qua  vocati  sunt,  ope  divina  adminiculati ,  infatiga- 
biliier  ambulent ,  ct  pro  tam  piissimo  principe,  qui 
ob  lucrum  animarum  hoc  sacrum  et  veoerabile  con- 
cilium  a  J  hanc  formam  congerendam  et  statuendam 
salutiferis  admonitionihus  excitavit ,  modecnis  Iti- 
turisqiie  temporibus  Dei  immensam  clementiam 
jugiter  exoront.  Nam  in  altero  libello  idem  sacer 
coiiventus,  eodem  religiosissimo  Augusto  monente  , 
quamdam  insiitutionis  formulam  ex  sanctorum  Pa- 
truin  dictis  studiose  excerpsit,  et  in  unum  breviter 
satisque  congruenter  congessit ,  et  sanctimonialibus 
canonice  degcntibus  tenendam  percensuit.  In  qua 
continetur  quales  eis  abbatissae  praeferendae  siot , 


ejusdem  piissimi  principis  non  modico  adjuti  juva-      qualtter  eisdein  sanctimonialibus  infra  claustra  mo- 


miiie,  ejus  videlicel  liberalissima  largilione  copiam 
libronun  prae  manibus  habentes,  ex  canonica  aucto- 
ritate  »  et  sanctorum  Patrum  dictis,  veluti  ex  diver- 
sts  pralis  quosdam  flosculos  carpentes,  hanc  insti- 
tutiouis  forinam  excerperenl ,  et  canonicis  obser- 
vandam  conferrent ;  ut  quorom  forte  hibore ,  ob 
tarditaicm  ingeiiii ,  seu  inopiam  librorum,  sparsim 
digesu    difiiciie  compreheodi  posset ,  solerti  siu- 

ecdesis  diacoous  is  cujus  exstaot  ad  eumdem  Lu- 
dovicum  Iibri  de  diviois  OIBciis.  Ab  eo  eoim  ferunt, 
facla  e  palatio  librorum  copia»  toturo  hoc  opus  ex 


nasterii  vivendum ,  quid  a  praelatis  stipendiorom 
dandum,  quibus  documentis  et  vlrtutum  instrumeu- 
tis  exornandae  sint :  quatenus  hac  formula  vivendi 
inspccta,  et  Deo  sibi  adjutorium  praebente,  humiliter 
suscepta  etefficaciter  impleta,  cum  bonorum  operum 
lampadibus  venienti  sponso  apparere,  atque  ejus 
thalamum  ingredi  mereantur. 


diversis  doctorom  sententiis  concinnatum,  condliiijDe 
judido  et  auctoriute  comprobatum,  quod  inter  abos 
tradit  Ademaros  inChronicofiDgoIismensi.iic.  Sikm. 


w 


▲MALAIULS  FAEWYm  tVTBWtS. 


SfO 


-••*• 


f^ 


I  m 


^fmmmm' 


iNPEx  CApiTuv  lijm  mm. 


mmmmmm 


n.  De  ostiariis. 
Ilf .  Be  l«etortbtt$. 

T.  De  •colylbis. 

▼I.  ue  9ttfKillCOIII089. 

Yll.  D«  4^»mil^ 
VIIJ.  Dd  preshYleris. 
IXi  De  sacerdotfbiifl. 
J.Dtepi»'^. 
aT.  De  episcopis. 
XH.  De  pastortbue. 

Jtl.  Pe  i^ailofMA ,  f«»1^  »  eedpsl»  «ii«l  d<»keMl. 
V.  De  p.astori))M.8,  iit  iii^igei  liqQe  iDipjphll  |4  fSSlO» 
mtgtsterfum  ecceder^noti  prssuDiaot. 
XV,  &»  iHHgois  i^^pORfas. 
aVI.  De  iDdoctis  prsepositls. 

XVlf.  Pe  hts  qui  iD  reginioe  prodessd  possuet,  sed 
\ritm  eflciaiB  per  quieieB  pre:  riMi  MAigiiMi. 
XYIII.  De  prappo^tis  ecclesi» 
XtK.  Quod  saccrdotes  saucti  cootemplaliv^  vHm  fierl 
pertielpM  poMOi. 

XX.  De  doetrina  et  exemplis  prsepositorum. 

XXI.  De  biimiliiaie  prrpdsiioniiii. 
XXd.  De  iHuailiute  prvpositortt». 
XXIII.  De  doetriQtf^  discretioiie. 

XXIV.Qualiter  praluti  stibjecios doceaot, scsemellpsos 
discreta  circttmspectioDH  prevkleaiii. 

XXV.  De  dociorv»  sileuiio. 

XXVI.  Qiiod  nihii  prosil  sa^erdoil  etiamsi  beue  vlvst, 
Si  nialA  vivente^  lacpndo  noii  arRu:il. 

XWII.  De  pM « rilMis  oon  re<*ie  gradieotibss. 

XXVIII.  De  ncgligeiitia  sacerioiis,  qui  docirtofle  su» 
eontrarls  sgeDde,  persoBasd  bob  potest  implere  docto- 
rom. 

XXIX.  De  his  qui  bene  dooent  et  irsle  vivoDt. 

XXX.  De  exennplis  pravonim  saeerdotum. 

XXXI.  4)e  praeposiiis  e«rBalikMis. 

XXXII.  Luctuusa  descriDiio  csrDsliter  TivepUiiiit  iSOfr^ 
detum. 

XXXIII.  De  iracuaois  doetoribos. 

NXXIV.  De  zelo  pa<uoralis  officii  erjsa  subditos. 

XXXV.  Quod  sacerdotes  niliil  proprium  habeant,  et  ee- 
clesie  (seuitiiies  umpum  eomniuoes.  Deo  rstlooem  red* 
dituri  soscipiaot. 

XXXVI.  De  disciplina  sacerdotum  in  bis  qui  delin- 
^uni. 

XXXVII.  De  colUiS  episQopis  p^estste  Ugao^i  stoio 
solvendi. 

XXXVH1.  Deepiscofiis  i|ul  pro  ordiosileoe  sscerdetn 
muuera  libenter  accipiunt. 

XXXtX.  Dcsnblniroduciis  mulieiibus. 

XL.  De  Oltriels  usuras  aeiipienllbus. 

XLJ.  Pe  prtvilef  iis  presliyti  rorau. 

XLil.  De  exrommunicaiis. 

XLUI.  <JMQd  »41  oioriest  demigrare. 

XLiy.  lioB  irsnsii^grsndum  de  civiliiie  Ip  eiviiatem. 

XLV.  De  bis  qul  is  ecciebi|s  in  quiligs  provecti  sunt 
Wisimo  povdorarnBii. 


XLYl.  Af  Aecteodo  gepni. 


De  dsniuails  et  minislrare  teotsntibus. 

XL^HI.  Pe  clerieis  dsoiBsiis. 

XLU.  De  por^egfiDoruMi  MyefStoos. 

L.  Quod  nou  Itreat  cierico  lo  duarum  civuslum  eccle* 
siis  mtolsirAre. 

LI.  Quod  000  oporiesi  perfgilQOs  elerieos  sioe  emib 
mendaruiis  min  sir»re. 

LII.  Qned  sioe  liiieris  esefo  ffliolsierio  servlentes  pre- 
Hclsci  H^»  <|f  be^iiii. 

Dll.  De  clericis  a  oommuoiooe  submotis  sb  slio  pon 
reclpieodis  epiaoopo. 

LlV.  Si  quis  excommnnicatos  anie  sententism  commii- 
Dicsre  prnsuinpserit,  ipee  io  se  diimnatiouem  protuiit. 

LV.  De  Boo  solliciiauiiis  clericiti  alieuis. 

i.VI.^De^s  qui  semel  Ugeriui  in  ecclesia,  ab  slifs  noB 

LVUrarqui  derloi  sh  epteeopis  sols  prOBMii  eotts 
terapeeriBt , oec  illie maDeant  uide  reeedere  noluerunt. 

LVIU.  Ut  nollos  alieuum  clerlcum  sollieitare  vel  teoe- 
re  prcsumat,  suo  eplscopo  ooo  prabente  consensum 

LlX.  Ut  in  eeclcsiis  convivis  minime  celebreottir. 


LX.  Onod  nttlln^  eeclestastleonim  tn  tsbemts  eoar  do: » 
4oiiesi. 

LXI.  De  avnritia. 

LXII.  Ouod  u^ur  im  non  sohim  clericl  extgere  non  tle- 
i>ei«(,  sed  n«  e  laici  ChrisliSAl. 

LXIII.  De  Iii$  qui  esum  Cfmiuro  In  dero  coosiUuti  dif- 
fbginrtt. 

tXIV.  De  iHwnero  oerto  diaeonoraai. 

LXV.  De  bis  qt^i  ab.oaii^nujr  eos  qoi  csrnUios  resno- 
tor. 

iXVI.  De  his  qul  in  osfs  psoperum  eooisruiiiar. 

i  XVII.  De  bis  qui  pro  virifiuiisiesuperbiuoi. 

LXVfll    De  U\<  qui  Domlnlco  dle  jejoasui,  tsoqoam 
«iliii  pr«  eiiierls  Mwemu. 

L\\%.  Pj3  bisqtii  fcclesiaatlQS  Ifjuf^s  sbsquo  ■occMi 
tale  dissofvunt. 

LXX.  Do  his  qoi  se  s  poroepihme  sspclm  oeiDnBootan 
svertui^i,  et  qoi  eix<r'>muuiuicaiU  per  AivvMs 
cant. 

LXXL  Die  Us^i  sb  sKo  paroaeis  psKter 
episroporoui  snorum  in  siiis  eomuiorsolHr. 

t.XXII.  1)    clericis  vel  lalcis  excoroiiiiioicatis. 

LXXIII.  De  etiisoopls  et  elericis  adoooiibus  inpersio- 
(em. 

LXXIV.  De  dan.natis  episcopts  lul  clericis  adeontibus 
Imperaturem. 

LXXV.  l'i  Qiii  io  sscrsrio  &erviiint  osaras  qob  exifiot 

LXXVI.  De  bis  qui  (lebeaot  In  p  lf>Uo  psallere 

LXXVil.  De  hon-  re  quem  presbyieris  dlsoooi,  qul  sab 
ipsi.N  suMi.  (i^bes^  exhibero. 

LXXVIII.  Oii^kJ  siit>diaconi  noo  debeant  beoedicerei 
vei  bMiedt(;iioneiii  d»re. 

LXXIX.  De  eiorcisiis^fl  900  soot  sb  eptscfsa  oidi» 
natl. 

LXXX.  In  ecelesfa  prandis  flerl  non  debere. 

LXXXI.  Qood  prsi^ierepifoepijiWBioneoicltfaGosprfr- 
ficisci  nou  dei)eat. 

LXX  \IK  Ui  sd  sacrsrinm  mofieres  non  Introesn^ 

LXXXIII.  NoB  lleero  eioricis  ludiori^  ioiorosso 
culis. 

LXXXIV.  Obt&tiooes  fn  domibvs  offlerri  000  opmere 

LXXX Y.  De  djieriois  oi  mooac)|is  ooo  BHSOfBlihoi  as  seo 
proposito. 

I.XXXVI.  Quod  noB  oporieal  derleos  hsbeBtes  tdver- 
sus  iiivieem  ne^uw  pretprium  episcopom  Toliaqoore,  el 
Sd  sapciilai  ia  judi  ia  convolare. 

LXXXVii.  ijuod  minime  derlcos  traasmigrsre  cos- 
veui^t. 

LXXXVIII.  Quod  non  Iices(  dericis  posi  morlem  asi 
episcoui  tioiis  ejus  diripero. 

LXXXIX.  Si  qiiis  clericorosa  psoper  prorooias,  iaso» 
dine  poslea  liabuerit  aliquid,  {lcclesiap  poiesisU  SMltfdal. 

XC  Ut  clerici  tabernas,  nisi  io  peregrinis,  non  logre- 
disoior. 

XCl.  Ui  alienos  clericus  miqime  suscipialqr  sk>  sllo. 

XCll.  Utclericiis  nec  suo ,  nec  alieoo  nomloe  fenos 
pxercoai. 

X(  in.  Ut  derid  nullas  nei^U^ljeilfiS  iii(|Oo$gb|^  ei 
torpia  lu(Ta  sectenior. 

XCIV.  Ue  viu  rlericoiWL 

XCV.  De  insiiiutiooe  derioprMVS.  * 

XCVL  Ex  episiols  meronymi  sd  Rosdcnm. 

XCVII.Q^d^Mftor 

XCVIII.  De  viU  dericprft% 

XCIX.  Deilericis. 

C.  De  feguljs  derieenim, 

Cl.  De  gentibus  ('lericorum. 

Cli.  Quales  6(K>rt(  st  ciericos 

CHL  Dtsu^aeiis  lioois  SMb  pMoraH 
iotis. 

CIV.Desubditls. 

CV.  Pe  ipvidis  ei  pMVtefeis  ialidltiB. 

CVI.  Quod  secoiiduin  sermooem   prophelae  cnlps 
pereant,  qui  saper<)otuip  iuc;repaiiaae§  perfer^  folpa- 
tsie  coiiteainunt. 

OV  tL  Cttm  qoe  damne  salme  som  sb  eecIesMi  a«B  psn- 
peres  Msdl  sQcipiaiA  llli  qpi  siM  de  soo  «oSeliiflL 

CVIil.  Qui  sini  qui  etisro  ciim  profeciu  soimae  saas  opi- 
bus  susteniator  eedesiae. 

CIX.  Quid  facere  debeani  derid,  qooram  ialirmJtas 
Boo  poiesl  sos  eontemoere. 


m 


REGCLA  CAMOMICOIlOlf  AB  AMALARIO  COLLKtTA.  —  LI6.  I. 


CX.  Oq»  slnt  vera  gaodto,  vel  ▼erae  diviii»,  el  qoid 
Iipi»e4i9uu«4  «ff^faR^  \^  pr«s^U»«nUUpnhi|8fumro- 
rum. 

e».  Omw4*  iMfllligalir  «iMtf  ilM  ABoMlMe .  ^ 
(n  jiomsLOiifrfliMw'  *  {Pt^  ^f  tofrario  iml  edunt. 

rxir  De  vits  et  iDoribos  clericorum. 

€XIIL  llM  4e  viu  el  MrltNis  cl«Mrtee»M|». 

CXIY.  Qu«  pr^pti  specieliter  inoQachis ,  qQ»  geQe- 
raliier  e»leris  cooveaiaQt  Chrlstianis. 

CI¥.  OMd  cenoBice  ittslliati%  erai^ct  ei  spMloliiM 
lipctorlLatB  fuii^.  eii!ieri(|>upereff4uea|  ^s^ituUonibus. 

CXVi.  Q\i'i6  nnt  reseoclesl». 

CXVIi.  4|aod  iiligeAter  nnMitiidi  lial  elavsira  eieefti- 
^ttin. 

CXVIII.  Ut  in  oeDgregaDdis  caDootcis  laodus  discreiio- 
ais  stt  tenewlQS. 

CXIX.  Pe  k>«  foi  in  coBgregatloDe  sibl  comroissa  so- 
lommodo  ex  familla  eccle^ls  dericoe  aggregaot. 

CXX.  Qui  devid  iu  eongvf  gatione  eaQonlce  eoMtlt«4i 
eeclt^stastica  aoci|iere  atmaiidia  debeanu 

<:XXI.  It  in  oongregatione  caaoDica  equaliler  dbos  et 
poius  srcipiaUir. 

CXXII.  Da  meiiSQr»  eibi  et  polus. 

CXXill.'  Quod  a  prsiaiis  gemioa  pasllo  sit  sobditis 
inpendenda. 

CXilV.  Ut  eaoonieia  siOQt  lo  caterii^  Ita  etiam  ia 
cqUu  vestium  niodum  teneant  discreiionis. 

CUV.  Ut  canoDid  ctMttllee  maoachoram  ooo  iodaaol. 


eiXiri.  Qoa  ioeiosilHe  Iiqmb  eaQ^less  eelebreotor, 
auis  scii'0  ic  religlosp  obWT*^^  canoolcos  oportet. 
^iXVII.  |)e  vespeninis. 

CXXVIU.  Re  ewMfiis. 

§M«r  '"♦''«««*• 

GXUI.  Ui  eaoooid  hoioe  iinidMi  iilitioio  olii»- 

CXXXII.  Qood  caTitaniibas  et  pialteDtibas  Donfoo  an- 
getorum  adsint  pvtteidie. 

CXXXIII.  i^lesifi  l^ndpni  «(«fnUndQQ  m  f)ccl|K*J> 
constituendi  sint. 

CXXXIV.  Qui  modossit  eorreptioali. 

(XXXV.  Ul  erga  pueros.  fMl  •Mttrtontur ,  vel  erudlOQ- 
tor  io  coiigcegaiiuD^  caDoaica,  iDS^otissima  sit  adhibenda 
CQftlodia. 

CXIXVI.  U|  o^mps  fSi^iM  4^  GaippleloriaQi  veDiaut. 

CXXXVJI.  De.  canloribus: 

CXXXVIII.  Qoales  vlee  pnriMoniBi  ia  iOttfreiiUoBO 
eeooQMi  ^tm  detieam. 

CX^XI!|[.I)e  praeposilis. 

€XL.  Uualisstt  ceHsrariiis  tooitltoeodos. 

CXi'1.  Coi  coiooiitii  Uo^eeoi  Uipeudie  paoperaoi. 

CXLlI.  De  liifirmorpm  apfenum  cnra  fralrum. 

CXLIH.  Qualiter  porto  cinovleoniifi  cuaiodiatnr. 

CXLiV.  tl  daoara  ^oewuv»  (Ul>geuter  dido 
diaoiur, 

CXLY.  EpHogui  breviieff  dlgiiloi. 


^•fmimm^m 


mtmt^imu.^.n    j  ■ 


mr^^T^^m^^^mmmmiF^wmrsrttnr 


'UBER  PRIMUS, 

Qin  BST  DE  imTITUTIONE  CANOraCORUIf, 
(QMtqr  Wiant^s  ei  m.  Vilte,  MSSI.) 


CAPUT  PRWDM, 
(Uulm  £^«t  Offic.  l.  Ti.  i?.  4.)  JqmrVi  eccle- 
giiilifi^  paui  g  Najtjirseiit  oUi  Ail|or«  ^xorius  est. 
Qpi  iiw  cr|pe  iervilo«  deniio  [diuturno]  post  ma- 
foim  vil^  piMltiiieptiaiu  devatione  completa  caput 
mlelijml,  ^  capiUos  ii^  igqe  (^cxiiicii  poaere  jube- 
bauiur«  iifiiUpet  ut.  perCecUonem  devotionis  suae  Do- 
nujlf  iQOUs^r^ent.  Quijuf  ergQ  ei^empli  ustis  ab 
apoilolis  inlrodocius  e^tt  u(  ^  qiu  iu  divinis  cul- 
libus  nnandpati  Domino  consecrantur,  quasi  Naza- 
raei ,  id  est  sancti  Dei  [Beeit  Dei] »  criiie  prxciso 
innovenfor.  Hoc  qufppe  et  EzechteH  prophei»  jobe- 
lur|  dicente  Domlno :  Tu  fHi  hominis,  tutM  tibi  gla- 
dium  *  actiftcm ,  Bt  ducei  per  eaput  tuum  et  bar^am 
{Eueh.  v).  Videlioet  quia  el  ipse  sacerdelay  ge- 
nere  Deo  in  rainisterium  sanctlllcallonii  deserriebit. 
Hoc  et  Nazaraeqs  illos,  Prlsdllam  el  Aqullam ,  In 
Actibus  apostolomm  primum  fecisse  legimus :  PiU- 
lum  quoqtie  apostolum,  et  ^uosdam  discipulonim 
Chrisiit  qui  in  htijusmodi  cultu  [De«il  cultu}  ini- 
randi  exstiterunt  (Acf.  xviii).  Esl  autem  in  clericis 
tousura  signum  quiddam,  quod  in  corpore  figura- 
lur,  ie4  In  aoiino  agilor,  adlJeei ,  ut  hoo  signo  in 
reHglmie  vllli  reioeeiiliif ,  oi  odmliilbui  ooNili  ao- 
itrae,  quad  efinfbui  exoimar,  «iqui  iadi  iunovitis 
seiislboi  ol  eonrii  ffidibai  eoiliiiimuit  exspoHanles 
nos,  iuxli  Apoilelum ,  veteTom  iMMUiaom  com  acM* 
bus  iuli  {Ejfhei.  iv),  ei  indueiilei  novum,  qtii  rioo- 
vatttf  In  agnltlone  Del  (Colo$$,  iii).  Qoam  veaova- 
tlonetti  in  mente  opoHel  ieri ,  io4  ln  oopilo  4o- 


A  monstrari,  ubi  ipia  WB/i  noficitur  habitafu.  Qaod 
vero  de^BBo  eapiie  superiiis,  ipferius  clrculi  corona 
pdiBqttitur,  sacerdotiuiu  regnumque  ecclesiae  in  eis 
exiitiiiio  Qgiir^ri.  Tiara  eoim  apud  veteres  consti- 
luebalttr  in  eapilo  sacerdouun.  Haec  ex  bysso  con- 
fecla  [confecto]  rotunda  erat,  quasi  spbacra  media, 
01  hoc  sigaiilcaiur  in  {tarte  c^piti  [capitis]  tonsa. 
Goreqa  autera  laiiituto  aurd  esi  drculi,  quae  regum 
capiia  ciagit.  Uiroroque  itaqu^  iignum  in  capite 
dericorum  oxprimi^ur»  ut  impleatur  etiam  corporis 
quadam  similiiMdine  quod  scriptum  estt  Petro  apo- 
itolo  peFdocepie :  Yo$  e^i$  §enu$  electum ,  regafe 
$aferdoi%um  (1  Petr,  ii).  Quferitur  autem  cur  sicul 
#pttd  [Def$$  ifMui]  anlifttqfi  fii^tw^Sf  non  ante  coma 
iMiiriturt  e|  sic  toiyletttr.  Sf^  qui  exquiruntt  adver- 

B  tial  qold  sii  iiiier  iX^d  pfppdetiouiu  vdamenium, 
•t  h$m  Evaagelii  vevolaljoQopiit  da  qua  dicit  Apo^ 
ilolai :  Cam  (iiiiiiiiPt>  ^  Chmtum^  mferetur  vela^ 
men  (JI  Cpr.  hi)*  QiMd  iutefa  fiigui^bat  velamen 
iatorpoillum  ialar  faeioia  llodi  el  asf^dum  populi 
Ifraal,  koo  Bigaiftcibm  illii  i#iivoribiift  alia^  eoma 
iaael^ruii.  Nam  e(  Apaaiolui  com^ffi  pro  velamenio 
Oise  dicit  (/  Cpr.  ^i).  Proiade  jim  non  oporiet  pl 
velentur  erinibus  capita  oonini  qui  Domiuo  conse- 
eraptar,  eed  taaiiim  tH  revolooiur :  quia  quod  eral 
oceulium  ia  iacrameQia  {^popbetisd,  jam  io  £?ai|gelio 
declaralum  oil. 

GAPUT  n. 
{iM.,  ihid.  e.  U.)  QiliarU  [Iiam  bitei  de  Oilia- 

^  riii.  diitavii]  aaalt  fu  \m  Vaian  Tiilifaaala  Jaui- 


»  Deeit  \^  di4iPCtio  Ul)^  ^\  \M»^  eiiam  ppHis»  cjusque  vice  pouivf  bidoit  ta  I}bn)  Qfllciorom ,  U 

loneura. 


AMALAIUUS  PRESBTTER  METENSia  9U 

«ores  templi  Tocabantur,  qui  prseerant  poriis  iera-  A  GAPUT  lY. 

saleui,  quique  [quippe]  ordinati  per  \ices  suas  omnia  i^  ordine  [Itera  Isidori  de  cxorcistis.  In  ordine]  eC 
inleriora  tempU  vel  exteriora  [Detit  vel  extcriorai  niinisterid  Ecclcsiae  decct  esse  exorcistas  secuDchim 
custodiebant.   Hi  denique  [lidemque  inter]  inter     ^^^^  ^,,^  ;„  ^^^^^  Salomonis  erar.t  disimita ; 


sanctum  et  iniquum  discementes ,  eos  tantum  in 
ecdesia  qui  sunt  fiddes  recipiunt.  Inirare  enim 
templum  nisi  per  bos  non  possumus.  Habent  enim 
potestatem  tam  bonos  recipiendi  quam  rejiciendi 
indignos. 

CAPUT  m. 
{I$id.,  ibid.  c.  11.)  Lectorum  [Item  Isidori  de  le- 
ctoribus,  Leclorum]  ordo  formam  et  initium  a  pro- 
pbetis.  Suni  igitur  iectores,  qui  verbum  I>ei  praedi- 
cant,  quibus  dicitor :  Ciama^  ne  ce$H$ :  ^unst  tuba 
exalta  vocem  tuam  {I$a,  lviii).  Isti  quippe  dum  ordi- 


qnseque  posterius  sunt  ab  Esdra  dispertita.  Et  inve- 
nimus  eos  quos  scilicet  [Dee$t  sciiicet]  Esdras  ccto- 
res  memorat  templi ,  nunc  [eos  nunc]  ease  exorci- 
stas  in  ecclesia  Dei.  Fnerunt  enim  sub  Esdra  actores 
templi,  servorum  Salomonis  filii,  qoi  actum  lempli 
toUus  sub  cura  sua  haberent ,  ac  [aut]  sacris  oMa- 
tionibus  deservirent.  Et  cum  fuissent  ex  ordine  et 
ministerio  templi ,  longe  fuerunt  olficio  [ab  offido] 
altaris  Dei :  quia  nec  psalmistis,  nec  osliariis,  nec 
sacrorum  servis  attingere  licebat  ad  munera  altaris, 
nisi  tanlummodo  levitis.  Quid  ergo  est?  Nullam 


nantur,  primum  de  eorum  conversatione  episcopus  B  ^^  ^^^^  ^^^^^^^  ^^^^  ^^^.  ^.^.  ^  ^^ 


verbum  facit  ad  populum.  Deinde  ooram  plebe  tradit 
eis  codicem  apicum  divinorum ,  ad  verbum  Dei  an- 
nuntiandum.  Qui  autem  ad  hiijusmodi  provehilur 
gradum,  iste  erit  doctrina  et  libris  imbutus,  sen^ 
suumque  ac  verborum  scientia  peromatus :  ita  ut 
distinctionibus  jententiarum  intelligat  ubi  finiatur 
junctura,  ubi  adhuc  pendeat  orialio,  ubl  sententia 
extrv^ma  daudatur.  Sicque  expeditus  vim  pronunlia- 
tionis  tenebit ,  ut  ad  inteUectum  omnium  meutes 
sensumque  promoveat ,  discendo  [discernendoj  ge- 
nera  pronunUationttm  ,  atque  exprimendo  proprios 
sententiarum  affectus :  modo  indioantis  voce,  modo 
doleniis,  modo  increpantis,  modo  exhortantis,  sive 


tecta  facienda ,  ut  [aut]  quaecunque  fuissent  vexata 
in  aedificio  [«dificatione]  tenipli,  aut  delapsa,  per 
eosdem  actores  de  thesauris  Dominids  reficereotor 
atque  excolerentur.  Ergo  actores  tempii,  exorcisfae 
sunt  in  populo  Dei.  Quomodo  enim  acior  pnideiis  ei 
bonus  scit  quis  sit  domini  sui  census  et  omnis  snb- 
stanliae  modus,  et  redigit  apud  se  toiios  poasessionis 
instmmenta  originaria  :  sic  et  exorcista  redigit  in 
suam  diligentiam  totios  regni  Domini  secrelo,  ot 
meiuoris  mandet  de  scriptorarum  sacramentis,  onde 
exerceat  [M$.  add.,  scilicel]  donum,  qood  iUi  esl  a 
Spirito  sanclo  concessom,  secundom  Aposloli  pne- 
conium.  Exorcistas  enim  memorat  Apostdos,  com 


his8imilia,secundumgenuspropria5pronuntiatioms,      ^1^^.  jSunquid  omne$  donaiione$  habeni  $anaii» 


in  quo  magis  illa  ambigua  senientiarum  adhibenda 
cognilio  est.  Multa  enim  in  Scripturis  snnt ,  quae 
nisi  proprio  modo  pronuntientur,  in  contrariam  re- 
cidunl  sententiam,  sicuti  est :  Qui$  accu$abit  adver- 
$u$  electo$  Deif  Deu$  qui  ju$tificat  {Rom.  viii)? 
Quodque  si  cofiflrmative  non  servato  genere  pro- 
nuntiationis  suae  dicatur,  magna  perversitas  oritur. 
Sic  ergo  pronuntiandum  est ,  ac  diceret :  Deusne 
qui  juslificat?  subauditiir,  Non.  Necesse  est  ergo  in 
tanlis  rebus  scienliae  ingenium,  quo  propri^  singola 
convenientcrque  pronuntientur.  Propterea  et  accen- 
tuum  vim  oporiet  lectorem  scire,  ut  noverit  in  qoa 
syllabavox  protendatur  pronunlianlis.  Piemmqoe 
enim  imperiii  lectores  iu  verborum  accentibus  er- 
rant,  et  solent  irridere  nos  imperiliae  hi  qui  videnlur 


(7  CoT.  xii)?  Hi  enim  cum  ordinaninr,  sicolait 
non  {ponc.  Carthag,  iv,  Di$t.  23.  ExorciftenMi), 
ciplunt  de  manu  episcopi  libellum,  in  qoo  tcripti  suat 
exorcismi,  accipientes  potestatem  impooen^  mairas 
super  energumenos,  sive  catechumenos,  sive  bopii- 
zatos  [Dee$t  sive  baptizatos]. 

CAPUT  V. 

{f$id.  Et^ol.  L  VII,  c.  12.)  Acolythi  [Item  Isidori 
de  acolythis.  Acolythi]  Graece,  Latine  cerofenrii  di- 
cuntur  a  deportandis  cereis ,  quando  legendum  esl 
EvangeUum,  aut  sacrificium  olferendum.  Tunc  enim 
accenduntur  luminaria  ab  eis ,  et  deportantor,  non 
ad  fugandas  tenebras,  dum  sol  eo  tempore  roiilet, 
sed  ad  signom  laetitiae  demonstrandum :  ut  sub  typo 


babere  [hanc  habere]  noliUam ,  delrahentes ,  et  jo-  ^*  luminis  corporalis,  iUa  lux  ostendator,  de  q«a  in 
•«nf^  «^nst».  «Aa  niMASwA  /.«ia<i  .iSASmiia  p^miA  v/tv     Evanffdio  leffllur  :  Erat  lux  vera  aum  itluminai  om- 


rantes  penitns  nos  nescire  quod  didmus.  Porro  vox 
lectoris  simplex  eril  et  dara,  ad  omne  pronuntiaUo- 
nis  genus  accommodata,  plena  siicco  virili,  agrestem 
et  subruslicum  efliigiens  sonnm ,  non  humilis ,  nec 
adeo  subUmis,  non  fracta,  non  tenera ,  nihilque  fe- 
miiieum  sonans ,  neqne  cnm  moto  corporis ,  sed 
tantum  cum  gravitatis^pecie.  (ifid.,  ibid.  c.  13.)  Ao- 
ribus  enim  et  cordi  consulere  debet  lector,  oon 
oculis :  ne  poUus  ex  seipso  exspectatores  magis 
quam  auditores  faciat.  Yetos  opinlo  esi,  lectores  pro- 
noniiandi  caosa  praedpuam  curam  vods  haboisse,  ot 
exaudiri  In  tomolto  possit.  Unde  et  dudum  lectores 
pnecones  vd  prodamatores  vocabantor. 


Evangdio  legilur  :  Erat  lux  vera  qua  itluminai 
nem  hominem  venieniem  in  hunc  mundum  {Joan,  i). 

CAPUT  Yl. 
{De  ofie.  l.  II,  c.  10.)  SobdiacoDi  [Iton  Iddori  de 
sobdiaeonis.  Sobdiacooi],  qoi  apod  Grasoos  bypodia- 
coni  vocantur,  in  Esdra  inveniontor»  appeUantorqoe 
ibi  Nathinaei,  id  est,  fai  homUiute  Domino  servienies 
(/  E$dr.  II  et  viii).  Ex  eorom  ordboe  foil  Ule  NaUuH 
oael,  qoi  in  evangelio  Joannis  divina  proditione 
commonitus ,  Salvatorem  memit  oonflteri.  Qoique 
etiam  ad  primom  divioitatis  indidom  fideUs  enituil, 
prolestante  [praestante]  Domino  ac  dicente  :  Ecca 
vare  leraelitaf  in  qno  tlolu$  nan  e$i  {Joan.  i).  Deidqne 


isti  oblationes  in  templo  Doroini  Buscipiont  a  popolift.  j^  Ip^  qnoque  eyaagelizant.  Sine  ipsis  sacerdos-noineii 


Isti  obediunt  offtciis  leTitarum*  Isti  quoque  vasa 
corporis  et  sanguinis  Gliristi  diaconibus  ad  altaria 
Domini  offerunt  (Conc.  Carthag,  vf^  Dtsl.  2,  Sub^ 
diaconi).  De  qnibus  quidem  placuit  patribus ,  nt 
quia  sacra  mysteria  [Forte  verius^  ministeria.  H,] 
contrectant ,  casti  et  eontinentes  sint  ab  uxoribos , 
et  ab  omni  camali  immunditia  iiberi,  juxta  qnod  illis 
propheta  dicente  Jubelur :  Mundamini  quLJertis  va$a 
Domim  (Ua.Lu).  Hi  igilor  cnm  ordinantur,  sicut 
sacerdotes  et  levitse ,  manus  impositionem  non 
suscipinnt :  sed  patenam  tantum  et  calicem  de  manu 
episcopi ,  et  archidiacono  scyphum  aquae  cam  aqua 
manili  et  manutergium  accipiunt. 

CAPUT  vn. 


habet,  officium  non  habei.  Nani  sicut  in  sacerdoiio 
oonsecralio,  ita  et  in  ministro  dispeosatio  sacraiaent& 
esi.  Uie  orare,  bic  psallere  mandat.  Ille  oblaia  san.* 
ciificat,  hic  sanciificata  dispensat.  Ipsis  etiam  sacer* 
dotibus  pn^ter  prssumptionem  non  licet  de  mensai 
Domini  tollere  caiicem,  nisi  eis  tradrtus  fuerit  a 
diaeono.  Levit»  inferunt  oblationes  in  altaria ;  le- 
vit»  mensam  Domini  componunt;  levitae  operiunt 
arcam  testamenii.  Non  enim  omnes  vident  alla  my- 
sleriorum  quse  operiuntur  a  levitis,  ne  videaai  qui 
videre  non  debent ,  et  sumant  qui  servare  non  pos^ 
sunt.  Qui  propterea  altari  albis  induti  assistunf ,,  uC 
cceiestem  vitam  babeant ,  candidique  ad  bosiias  eti 
imroaculati  accedant,  mundi  scilicet  corpore,  ei  in- 


(Ind,^  itid.  c,  8.)  Diaconorum  [Item  Isidori  de  ^  corrupii  pudore.  Tales  enim  decet  Dominum  hahere 


diaconis.  Diacohonim]   ordo  a  tribu  Levi  accepit 
exordium.  Praeccpit  enim  Dominus  Mosi,  nt  post  or« 
dinaUooem  Aaron  sacerdotis  et  filiorum  ejus,  rursus 
Levi  tribus  in  Divini  cultus  ministerio  ordinarentur 
et  consecrareniur  Domino  pro  omnibus  primogenitis^ 
et  servirent  pro  Israel  coram  Aaron,  et  filiis  ejus,  in 
tabemaculo  Dei,  excubantes  in  templo  die  ac  nocte. 
Ipsique  gestarent  arcam  et  tabemacuiuni  et  omnia 
vasa  ejus,  et  in  crcuitu  tabemacuii  castra  ipsi  rar* 
sus  {DeeU  mrsus]  consiiluerent,  ei  in  promovendo 
tabernaculo  ipsi  deponereni ,  rarsus  ipsi  compone^ 
rent.  A  viginti  quinque  annis,  et  supra,  in  iaberaa- 
culo  servire  ipsis  mandatom  esi.  Quam  Regulan 
sancti  Paires  ei  in  Novo  Testamento  constituemnt. 
In  Evangelio  aoiem  primbrdia  eoraro ,  et  in  Actibus 
Apostolorum  [discipuloram]  ita  leguntur:  Conto^ 
cantes  autem  duodedm  apostoli  multitudinem  diici- 
pulorum,  dixerunt :  Non  e$t  aquum  [Non  placet]  nos 
relinquere  verbum  Dei^  et  mimstrare  menns.  Quid 
ergo  est ,  fratres  ?  Considerate  ex  vobis  viros  boni 
testimonii  septem^  plenos  spiritu  sapientia^  quos  con^ 
siUuamus  in  hanc  rem,  Nos  vero  orationi  et  mimste^ 
rio  sermonis  instantes  erimus,  Et  plaeuit  sermo  coram 
omni  muUuudine,   Et  elegerunt  statim  Stephanum 
virum  plenum  pde  et  Spiritu  sanetp ,   Philippum , 
Prochorum^  et  Nicanorem,  et  Ttmonm  [Timolhenn], 
et  Parmenam,  et  Nicolaum  advenam  Antiochenum. 
Hi  steterunt  ante  apostolos,  Et  cum  orassent^  hn^ 
posuerunt  illis  manus.  Verbumque  Dei  crescebat,  et . 
muhiplicabatur  numerus  credentium  (Act.  vi).  Exhinc 
jam  decreverunt  apostoU ,  apostoloramqoe  [vel  apo- 
stoloraro]  successores ,  per  omnes  eeclesias  septem 
diaconos  ordinandos  esse  [Deest  ordinandos  esse] , 
qni  sublimiori  gradu  csteris  proxime  [pnelati  proxi- 
nie]  circa  aram  Christi ,  quasi  columnse  altaris  as- 
sisterent ,  ei  non  sine  aliquo  septeilarii   nunieri 
mysterio.  Hi  suni  enim,  qnos  in  Apocalypsi  l^gimus, 
septero  angeli  tubis  canentes  (Apoc.  viii  et  x).  Hi 
suni  septem  candelebra  aurea,  hi  voces  ionitruoruro. 
Ipsi  enim  dara  voce  in  modum  praeconis  admoneni 
cunctos,  sive  in  orando,  sive  in  fleciendis  genilNis, 
sive  iu  psallendo,  sive  in  leclionibus  audiendis.  Ipsi 
ctiam ,  ut  aures  habeamus  ad  Dominum ,  damaDt» 


miiiistros,  qui  nullo  carnis  corrumpaniur  conlagio, 
sed  potius  eminenti  castiiate  [eminentia  casiitaiis]^ 
splendeant.  Quales  autem  diaconi  ordinentur,  Pau- 
lus  apostolus  plenissime  scribit  ad  Timolheum.  NanD 
cum  pnemisisset  de  sacerdoium  electione,  continuo- 
subjunxit :  Diaconi  similiter  irreprehensibiles  (I  Tim. 
iii),  hoc  esi,  sine  macula  slcut  episcopi.  Pudid  uli- 
que,  idesiy  a  libidine  continentes.  Non  bilingues^ 
scilicei  ne  cohiurbent  pacem  babentes.  Non  muUo 
vino  dediti :  quia  ubi  ebrietas,  ibi  Ilbido  dominalur 
et  furor.  Non  turpe  lucrum  sectantes,  ne  de  coelesti 
ministerio  [mysierio]  lucra  terrena  sectentur.  Est 
quippe  [quoque]  et  turpis  lucri  appetilio ,  pius  de 
,  prxseniibus  quam  de  Tuturis  cogitare.   Post  haec 
'  sutiijecit :  Hi  autem  probentur  primum,  et  sic  mini- 
strent  t  nutlum  crimen  -habentes.   Hi  utique  sicut 
episcopi,  aute  ordinalionem  probari  debeut,  si  digni 
sini,  ei  sic  posiea  ministrare. 

CAPUT  m 
(Isid,,  ibid.  c,  7.)  Preshyteroram  [Item  Isidori  de 
presbyteris.  Presltyterorum  ]  ordo  exordium  sumpsit 
(ul  dictuffi  est)  a  filiis  Aaron.  Qni  enim  sacerdotes 
vocabantur  in  Yeteri  Testaroenio ,  hi  sunt  qui  nunc 
vocantur  presbyleri.  Et  qui  nuncnpabantur  principes 
sacerdoium,  nunc  episcopi  nominantur  :  presbyteri 
autem  inierpretanior  seniores,  quia  seniores  aeiaie 
Grsed  presbyteros  vocant.  His  enim,  sicut  episcopisy 
dispensaiio  mysterioram  Dei  commissa  est.  Praisunt 
enim  £cdesl£.Ghristi,  ei  in  confectione  divini  cor- 
poris  ei  sanguinis  consortes  cum  episcopis  s\int.  Simi- 
liter  et  in  doctrina  populoram  [apostolorum],  et  in 
offldo  prsedicandi,  sed  solum  propter  [ac  solum  prae-  * 
ter]  auctoritatem  sumini  sacerdotii,  dericorum  or- 
dinatio  ei  consecratio  reservata  est ,  ne  a  multis  di- 
scipiina  Ecclesiae  vindicata  concordiam  solverel, 
scandala  generaret.  Nam  Paulus  apostolus  eosdem 
presbyteros,  ni  vere  sacerdotes,  sub  [ui  veteres  sub] 
nomine  episcoporam  iia  asseverat,  loquens  ad  Titum : 
Hujus,  inquit,  rei  gratia  reliqui  te  CrettB ,  ut  ea  quce 
desunt  corrigaSy  et  constiluas  per  civitates  presbyteros^ 
quemadmodum  ego  tibi  disposui.  Si  quis  nne  cnmine 
esit  unius  uxoris  vtr,  filios  habens  fideUst  non  in  ac* 
cu$ai%one  iwmrWf  aul  non  subdHos.  Oportet  enim 


MendH,  cHam  pmbyteFOs  Mib  epiMoponiBi  Domioo  "  


taxari.  Unde  ei  ad  Timolhaam  de  ordinalkuie  epi- 
scopl  et  diaconi  scribeBS,  de  pvesl^yleria  omnino  ta- 
cuit,  quia  eos  in  episcop«nim  Bomine  comprelieiidil 
(/  Tim.  III ).  Seeuodus  enim  primo  coiQimctns  est 
gradus,  sicut  et  ad  Philippenses  episcopis  et  diaco- 
nibus  scribil,  cum  una  ctvitas  phires  episcopos  ha- 
berc  non  possll  {PhiHpp.  i),  et  in  Actibns  apostolo- 
rum  presby teros  Ecclfesia ,  Jturus  Hierosoijmam , 
congregayit,  quibus  inter  caetera  ait:  VideU  gregem 
in  quo  vos  Sjririm  $anetu$  efri$eapo9  ordinaiBii  (Act, 
XX ).  Unde  etiam  tales  in  Ecclesia  presbyteros  oon- 
stituendos  essc,  sicut  episcopos,  et  Apostblns  ad  Ti- 
tum  loquitur,  et  canones  ipsl  lestantur.  Presbyteros 
autem  merito  et  sapientia  dici,  non  setate  {Cap.  i).  ' 
Nam  et  Moysi  pnecipitur,  ot  eligat  presbyteros.  Unde 
et  in  ProTerbils  dicitur :  Cioria  $enum  eaniUe$  {Prov. 
x«).  Quae  est  hxc  canities  ?  Haud  dubium  quin  sa- 
pientia ,  de  qua  scriptum  est  :  Canitie$  hominum 
prttdentia  e$t  {Sap.  iv).  Cumque  nongentos  et  am- 
plius  anno^  ab  Adam  usque  ad  Abraham  Tixisse  bo- 
mines  legerimus,  nullus  alius  primus  [Dee$i  primu^ 
appellatns  ast  presbyter,  id  est  senior,  nisi  Abra- 
bam,  qui  multo  paucioribus  annls  vixisse  conTinci- 
tur.  Non  ergo  propter  decrepitam  senectotem,  sed 

I^ropter  sapientiam,  presbyteri  nomiiiantuT.  (^od  si 
ta  est,  mirom  cnr  Insiplentes  constitaaDtiir  {con- 
stitunntur.] 

CAPUT  II. 


qi|o4  AaxQp  ^uper  tunicfim  ^^ij^iebat  ppderem,  sto- 
l^fB  §aoct^n),  o|  (:pr<9oam  aureaiPi  ipitram  et  zonam 
amream,  et  superbpmerfile,  et  ca^ra  qo»  supra  me- 
morata  aopt.  Filii  auiem  ^aron,  super  tuoicas  lineas 
dncti  tfmtuffiinpdo  ^  tiarati  ast^bant  ^crificio  Dei. 
Sed  forsitao  quii^ritor  ^t  hoC|  cujus  figurajn  faciebat 
Ifoyses  ?  Si  epim  flUi  Aarop  pre^byterorom  figiiTam 
faciebaot,  et  Aaroo  suiomi  sacerdqiiSt  i^  esi  epi- 
$fio^i ,  Uoyses  c^jos  ?  lodubiia^ter  Christi,  et  Tcre 
per  omnia  Christi :  quooi^pi  fuit  siuiilitodo  media- 
toris  Dei ,  qui  est  iotejr  Deum  et  (loiqioem ,  jesus 
Cliristps,  qui  est  verus  du^  populorum»  Teros  prio- 
ceps  sacerdotum,  et  domioiis  pootidcum.  cui  eni  bo- 
Dor  et  gloria  io  ssBCula  saeculorpm.  Ameo. 

Bacteoqs  de  primordiis  sacerdotalibus  in  Teieri 
Testamento :  io  Novo  autem  Te$tamento,  post  Chri« 
atum,  s^cerdo^is  ordo  a  Petro  coepit.  Ipsi  enim 
primum  d^ius  est  poatificaius  io  Ecclesia  Chrisii. 
Sic  eoim  loquitur  ad  euio  DoiqiBUS :  Tu  e$f  mquii, 
Petru$ ,  et  $uper  f^anc  petram  (Pdifieah  Eceiesiam, 
meam^  et  portte  in(eri  non  pr<^1tl^tv»t  advertru  eam : 
et  Hbi  dabo  clau^  regm  cielorHm  (MaaA.  xn).  Hic 
ergo  ligaodi  solveodique  potestatem  prioios  accepit, 
primusque  ad  fidem  populum  virtu|e  %ust  praedica- 
tionis  addo^it.  Siquidem  et  c^ieri  apostoti  cum  Pe- 
tro  par  consortium  [pari  coosortio]  hoooris  et  pote- 
statis  aecepenmt.  Q^i  eti^  io  toio  orbe  di^>crsi , 
Bvaiigelium  praedieaveruot;  quibusque  deee^entibos 
SBCcesserunt  ^piscopi,  qui  suoi  coBStitutj  per  totum 


{I$id.,  ibid.  e.  5.)  Teniamus  [Item  kldori  de  sacer-  ^  muBdom  io  sedihns  aposUilorom.  Qui  bob  jam  ex 


dotibus.  ?eniamus]  ergo  nooc  ad  saeratissiioos  or- 
dlnes,  et  singulariter  demonstremus  quod  est  saeer- 
dotii  fundamentnm,  vel  quo  auctore  pontificalis  ordo 
adolevit  in  saeculo.  Initium  quidem  sacerdotii  Aaroo 
fuit,  quanquam  et  Melchisedec  prior  obtulerit  sacri- 
ficium,  et  post  bunc  Abrabam ,  Isaac  et  Jacob.  Sed 
Isti  spontanea  voluntate,  non  sacerdotali  auctoritate, 
Ista  fecerunt.  Caeterum  Aaron  primus  in  lege  sacer- 
dotale  nomen  aceepit,  primusque  stola  [pontiflcali 
stola]  Indotos  vlctimas  ohtulit,  Jubente  Domino  ae 
loquente  ad  Moysem  {Exod.  xxix) :  Acdpe,  ioqult, 
Aarofi  et  filio$  e/ics,  et  appticabi$  ad  o$iium  Ia6«fiia- 
culi  fesftmonti.  Cumque  laveri$  patrem  cum  fUii$  aqua. 


geBOre  camis  et  sanguinis  eligiuiior ,  sical  primum 
secuodum  erdinem  Aaroo,  sed  pro  anioscujusque 
merito,  quod  io  eom  gratia  divioa  cootakriu  Sicut 
Otiam  adHeli  Domiaus  prsnuoiiavit,  diceos:  Beu 
dicit  Dominu$  Deu$  Uraei :  Dtxi,  domu$  tua  ei  do- 
mu$  pairis  permanebunt  coram  me  u$que  to  eeUrmum. 
Et  nune  km  didi  Dominu$  :  Nequaquamf  $ed  glori- 
fieanie$  me  glori^abo :  Qui  me  epermt ,  $pmetuT 
(/  Reg,  ii).  Quatuor  eoim  suot  geuera  apostolonim. 
llBum  a  Deo  taoium,  ot  Moyses.  Alienuu  per  bomi- 
nem  et  Deum,  ot  Josoe.  Tertium  taBtum  per  hoini- 
aem,  sicot  hja  temporibos  molti  favore  popaliet 
potestatnm  io  sa^rdotiiim  suhrogaBtor.  (tHBrtom 


indue$  Aaron  ve$Hmenti$  i ofs,  id  e$t^  linsa  §t  iunica ,  j.  autem  geBUS  ex  se  es^  sicot  psoudoprophetanuu  et 


et  $uperhumeraHfet  rationaH,quod  con$lringe$  baiteo, 
et  pone$  [pone  super]  Uaram,  et  oieum  unctiofrie  fui^ 
de$  iuper  eaput  eju$  y  atque  hoc  ritm  con$ecrabitur. 
FUio$  quotfue  iUiu$  appHeabi$,  et  induet  tunicie  Hnei$, 
einge$que  balteOf  Aaron  eciHcet  et  Hbero$  eju$ ,  ei  im- 
pone$ei$  mflrai,  eruntque  $acerdote$mei  reHgione  per- 
petua.  Qno  loco  contemplari  qiortet,  Aaron  summum 
sacerdotem,  id  est,  episcopom  fuisse,  et  [nam]  ftliqs 
ejus,presbyterorum  figuram  prsRmonstrasse.  Fuenmt 
enlm  filii  Aaron  et  ipsl  sacerdotes ,  qulbus  merito 
astare  debulssent  leTitae,  sicot  summo  sacerdoti.  Sed 
hoc  fult  foter  Aaroo  summum  saeerdolem  et  iBl^r 


pseodoapostolorom.  QjM  esi  aa|am  bobmb  aposk»- 
lorum  ?  Aposioli  in  Latioa  UBgu^  mjpsi  iBieqpreuo- 
tor,  quia  ipsas  misit  Domioiis  ^vtogeliiara  od  illo- 
mioatioBem  omoi«m  pq>olorum.  Episcopus  Butera, 
Dt  qoidam  prodeotium  ait,  bobmb  est  operis ,  noo 
hoooris.  Cnecom  est  eoim,  aume  iodo  duclon  voca- 
hulum,  quod  ille  qui  praB(iciior  [supeieflicicur] ,  so- 
perintendit,  coram  sciUcet  sobdiiorom  geranft  ( As- 
gu$i.de  Civ.DeiJib.  xix,c.  19).  «  '£«1  quippe,  sofif r, 
awwbc  aotem,  •MfeBfie  est :  ergo  episcopopi  Latioe 
soperioteBdeBlem  possomus  dioere :  ut  ioleiligBt  oon 
se  essB  episoepim,  qoi  obb  prodeaae ,  aea  prmcsce 


•  Seqoens  periodoa  loCa  deesi  «aqwi  ad  MmMm  «sf. 


M9  REGIILA  CANOMGORUM  AB  AMALARIO  COLLKeTA.  —  LIB.  L  830 

dikx«i<l«  fl^  Two^  HiMw  hDpMilioBem  a  pm-  A  prosint,  sed  quos  vel  ipsi  amant,  Tel  qaorom  sunl 

obsequiis  deliniti,  Td  pro  quibns  majoruin  quispiam 


cessorllNM  Bei  saeerdotflitts  episeopl  orcHiiaBtHr,  an- 
tiqua  6St  lnstltBlio.  Isaac  autem  patriareha  saaetus 
poneM  Humom  svaa  auper  eapnt  Jaeob,  benadixit 
ei  (fi#n.  xxth).  flimOiter  et  Jaeob  ftlile  svis  beaedi- 
cUonem  dedK  {Ffum,  xxtii).  Sed  et  Moyaes  super 
eapnt  Joane  maDuro  soam  imponena,  dedit  ei  qiiritum 
Tiriutls  et  doeatos  in  popnio  Israel.  8ic  et  soperim- 
pletor  iefis  el  prepbetartim  Domhius  noster  Jesus 
CiiristiM  per  maMS  ImpositioBem  apostolos  bene  11- 
xit,  si«|l  iB  iTaiigeUo  Lucft  seriptum  est :  Et  per* 
duxU  ilh$  trtm  Bethaniam :  it  elemvit  tnanui  »ua$j 
et  benedixii  eei.  Faetunuiue  e$t  eum  benedixi$$et  Wi$f 
iU$6e»$H  abeh:  ei  ip$i  reverei  $nnt  in  Jeruealem  cum 
gau4i9magM{Lue.  xxit).  Et  in  Actibus  apostolo- 


rogaTertt ;  et  ot  deteriora  dicam,  <|ui  ut  ordinaren- 
tnr,  muneribus  impetrarunt.  Taceo  de  reliquis.  Alii 
successores  filios  Tel  parentes  faeiunt,  et  conantur 
posteris  prapsohtQS  relinquere  dignitatem,  com  hoc 
nec  Moyses  amicus  Dei  facere  potuit\  sed  Josoe  de 
alia  tribo  elegit,  ut  sciremus  principatum  in  popuio 
non  sangoine  defendendom  *esse ,  sed  Titae  meritis 
(iVum.  xxTii).  Interdom  aulem  et  joxta  iperitom  ple- 
biom  eligonlor  personae  rectorom :  onde  noverint 
popoli  soi  foisse  meriti,  regimen  perTer$i  soscepisse 
pontificis.  Qood  aotem  is,  qoi  post  baptisiooox  aliqoo 
mortali  peccaio  corruptos,  ad  sacerdotiom  non  pro- 
Tehator,  lex  ipsa  testalor.  Moyses  enim  in  lege  prae- 


rom,  ex  pr«cepto  saneti  Spiritos,  Paolo  et  Bamabae  "  cepit  sacerdoMbos,  ne  aliqood  Titialom  [peco^]  ad 


ab  [Dee$t  ab}  apostoiis  manos  Imposita  est  in  epi- 
scopatum,  el  sic  missi  sunt  ad  eTangelizandum  {Act, 
xiii).  Qood  aotem  a  triginta  annis  sacerdos  eilicitor, 
ab  xtate  scilicet  Ghristi  somptom  est,  ex  qoa  idem 
orsis  est  praedicare.  Haec  enim  setas  profecto  jam 
Bon  indlget  parTolorom,  sed  perfectionis  tI  plena 
est,  et  robosta,  et  ad  omne  dlsciplina^  ac  magisterii 
exercitioin  praeparata.  Qood  Tcro  unius  Tirginalis 
niatrimoiiii  sint  qoi  eligonlor  in  ordine  pontificatos, 
etin  Teterl  lege  mandatum  est,  et  plenios  scribit 
ApostoUis  dicens  :  Oniu$  uxori$  virum  { I  Tim.  iii ; 
fii.  i).  Sacerdotem  qoaeri(  Ecclesia,  aot  de  monoga- 
mia  ordinatum,  aut  de  Tirgim'tate  sanctum.  ^  Diga- 


aram  Dei  olTerant  {Levit,  i  et  ii) ;  qood  ipsom  postea 
ofTerentibos  sacerdotibos  Israel  per  Mal^chiam  im- 
properavit  Deos,  dicens  :  Vo$  $acerdote$  qui  poUui' 
$ti$  nomen  meum,  et  dixi$ti$ :  In  quo  polluimu$  eum  f 
O/ferentee  $uper  aiiare  meum  p^nem  pollutum,  el  of- 
ferebati$  ccscum  et  ianguidum  {Matach,  i).  Unde  et 
in  Nomeris  vitola  rofa,  cojus  cinis  expiatio  est  po- 
poli,  noD  aliter  jobetor  oflerri  ad  altare  Domini,  nisi 
qoai  terrena  opera  non  fecerit,  jogomque  dclicii  non 
traxerit,  nec  vincolis  peccatorom  foerit  alligata 
{Num.  xix).  Sed  qnid  plora  sobjiciamos  ?  Si  enim 
is,  qui  in  episcopatu  tcI  presbyterio  positos,  mor^le 
aliquod  peccatom  admisent,  retrabitor:  qoantoma' 


mus  enim  haod  fertor  agere  sacerdotiom.  Porro  qood  p  gis  ante  ordinationem  repodiari  peccator  inventos 

_      •  ^  •_     ..  ■      _      _*•_ __.! i_l!l ^     >«<'»».,  j»  ^      _o  r  _• ^.— _2 ^-..^^    »M.      «.<N._ 


episcopus  non  ab  uno,  sed  a  cunctis  provincialibus 
episcopis  ordinator,  ideo  institotom  est,  ne  aliquid 
confra  fldem  Ecclesiae  onios  tyrannica  aoctoritas 
moliretor.Propterea  ab  omnibos  convenientibos  con- 
fitituitor,  ac  non  minos,  qoam  a  tribos  praesentibos, 
caeteris  tamen  consentientibos  testimonio  lilterarum. 
Huic  aotem,  dom  consecrator,  d^tor  bacolos,  ut  ejos 
indicio  subditam  plebem  vel  regat,  Tel  corrigat,  Tel 
infirmilates  infirmorom  sostineat.  Pator  et  annolus, 
propter  signom  pontificalis  honoris ,  tcI  sigiiacolom 
secretorom.  Nam  molta  sunt,  qoae  carnaliom  minos- 
qne  intelligentiom  sensibos  [meniibos]  occultaute» 
sacerdotes,  qoasi  sob  signacolo  condunt,  ne  indigmd 
quibosqoe  sacramenta  Dei  aperiantur.  Jam  Tero  quod 


debet,  ot  non  ordinetur?  [si  peccatpr  inventns  est,  non 
ordinetur.]  Quapropter  qoia  lex  peccatores  a  sacer- 
doiio  removet,  consideret  se  onosqoisque:  et  sciens 
qoia  potenter  [potentes  potenter]  tormenta  paiien> 
tor,  retrahat  se  ab  hoc  non  tam  bonore  qoam  onere, 
et  aliorom  qoi  digni  sont ,  locom  non  arobiat  occo- 
pare.  Qoi  enim  in  erudiendis  atque  instruendis  de 
yirtute  populis  praeerit,  necesse  est  ut  in  [Dee$t  in] 
omnibus  sanctus  sit,  et  in  nullo  reprebensibilis  ha- 
beatur.  Qui  enim  alium  de  peccatis  argoit,  ipse  a 
peccato  debet  esse  alieuos.  Nam  qoa  froute  subje^ 
ctoa  arguere  poterit ,  cum  ilU  statiiu  possit  corre- 
>tus  ingerere  ?  Ante  doce  te  quae  recta  sunt ,  epi^ 
^cope.  Quaprc^ter  qui  negUgit  reela  facere,  desinat 


saecolares  Tiri  neqoaqoam  ad  ministeriom  Ecplesiae  j^  ^^  docere.  PriMS  qoippe  semelipsum  corrigero 


assomantur,  eadem  auctoritas  apostolica  docet  et 
dicit:  Manu$cilo  nemini  impo$ueri$  (/  ftm.  t).  ft 
ilerom :  Non  neophyium  {Ibid,  iii),  ne  in  soperbiam 
elatos,  potet  se  non  tam  ministeriom  huinilitatis 
quam  aaininistrationem  saecularis  potestalis  ade- 
ptoni;  et  in  condemnationem  soperbiae,  sicot  dia- 
bolos,  per  jactantiam  dejiciatur.  Quomodo  enim  Ta- 
lebit  saecularis  homo  sacerdotii  magisterium  adim- 
plere,  cujus  nec  ol&cium  tenoil ,  nec  disciplinam 
cogooTit  ?  aot  quid  docere  poterit ,  com  ipse  non 
didicerit  ?  Nonc  Tero  saepe  cernimos  plorimos  ordi- 
nationem  talibos  facere :  nec  e)i^ont  qui  Ecclesi^ 


tpxuopu$  ii  c(mpt<mne%al%bu$  ep%$cop%$  ora%netur. 


dd)et,  qui  alitits  ^d  bepe  vivendom  monere  stodet,  ita 
ut  io  oipnibus  «emetiinsum  (ormam  Tivendi  prji^beat, 
cunctosque  ad  boiiuip  opus  et  dQCtrina  0(  o|^re  pro- 
Tocet.  Gui  etiam  scientia  ScripMirarum  neoe^ria 
est :  quia  si  episcopi  taqtq^n  sit  ^net^  vita,  sibi  soii 
potest  prodesse  sic  vivens.  Pprro  si  et  doctrina  ftie- 
rit  eruditus,pote8t  caeteros  quosque  instroere,et  do- 
cere  aoos,  et  adversarios  repercutere.  Qui  nisi  refu- 
tati  fuerint  atqoe  convicti,  fadle  possunt  simplicium 
corda  penreriere.  Hojus  aotem  sermo  debot  esse  pa 
rus ,  simplex  el  apertus,  plenus  gravitata  €t  houe- 
fitt^^te,  plenqs  ^uaTitai^  et  gr^tia,  iraot^  4$  mj^ 

•I  pnmiiiio  tMo  sOmt^ 


831  AlfALARlDS  PRESBYTER  METEMSI& 

rio  legis,  de  doctrina  fldei ,  de  ^irtute  contineiiti» ,  A  damentum.  Qnod  autem  ait,  ui  ea  qum  deiuni  corrt- 


de  disciplina  jusiitix  :  uniimquemque  diversa  admo- 
nens  exhortatione,  juxla  professionem  [professionis] 
morumque  qualitatem :  videlicelutpernoscat,  quid, 
cui,  quando,  vel  quomodo  proferat.  Cujus  prse  ca^te- 
ris  speciaie  officium  est ,  Scripturas  iegere,  percur- 
r«re  canones,  cxempla  sanctorum  imitari.  Vigiliis, 
jejuniis,  orationilius  incumbere :  cum  frairibus  lia- 
bere  pacem,  ncc  quemquam  ex  membris  suis  discer- 
pere.  Nullum  damnare,  nisi  comprobatum  :  nulium 
excommunicare,  nisi  discussum.  Quique  ita  humili- 
tate  pariter  et  auctoritale  pra^stabit,  ut  nec  per  ni- 
miam  humilitaiem  suam,  subditorum  vitia  convale- 
scere  faciat;  Jiec  per  immoderatam  auctoritatem 
severilatis  potestatem  exerceat :  sed  tanio  cautius 


ga$  [deerant  corrigere$,  et  sic  ubiqnej,  ostendit  nee- 
dum  eos  ad  plenam  venisse  scientlam  veritaiis  :  et 
Hcet  al9  aposlolo  correcti  fuerint,  tamen  adboc  I3- 
digere  correctione.  El  eon$tUua$  per  cimtate$  pre^bf- 
tero$f  $icut  et  ego  tibi  di$po$ui.  Diilgenler  Apostoil 
atcndamus  verba,  dicentis :  C/l  con$titua$  pet  dri- 
tate$  pre$bytero$^  $icut  et  ego  tibi  di$po$tti.  Qui  qiialis 
presbyter  debeat  ordinari,  in  consequeniibus  disse- 
rens,  hoc  ait :  Si  qui$  stite  crimine  e$t,  u$nu$  uxoris 
vtr,  etc.  Postea  intuiit  :  Oportet  enim  epi$copum 
$ine  crimine  e$$e,  tanquam  Dei  dispen$atorem,  Idem 
ergo  est  presbyter,  qui  [etj  episcopus.  £(  antequam 
diaboli  instinctu  studia  et  ficbismaia  l<i€e<l  schis- 
maia]  in  religione  fierent,  ac  diceretur  in  popolis, 


erga  sibi  conimissos  agat ,  quanto  durius  a  Ghristo  B  Ego  $um  Pauli,  ego  ApoUo^  ego  dutem  Cephig^  cood- 

rouni  presbyterorum  consilio  Ecclesiae  gabemabaiH 
tur.'Postquam  vero  unusquisqne  eos  quos  haptixa- 
verat,  putabat  suos,  non  Ghristi,  in  toto  orbe  de- 
cretum  est,  ut  unus  de  presbyleris  eieclos  sopef7N>- 
neretur  caeteris,  ad  quem  omnis  cura  Ecdesi»  per- 
tineret,  ut  schismatum  semina  toUereniar.  Putat 
aliquis,  non  Scripturarum,  sed  nostram  esse  sea- 
tcntiam,  episcopum  et  presbyterum  unum  esse,  et 
aliud  xutis,  aliud  esse  nomen  oflicii  ?  Relegat  Apo- 
stoli  ad  Philippenses  verba,  dicentis :  Paulu$  et  Ttmo- 
theu$  $ervi  Chri$tiJe$u,  omnibus  $ancti$  inCkritto 
Je$u,  qui$unt  Philippi$,  cum  epi$copi$  ei  diacombut, 
gratia  vobi$  et  pax,  et  reliqua  (Philipp.  1).  Phiiippi 
una  est  urbs  Macedoni».  Et  certe  in  una  dviiale 


]udi<^ari  formidat.  Tenebit  quoque  illam  superemi- 
nentem  donis  omnibus  charilalem ,  sine  qua  omnis 
virtus  nihil  est.  Gustos  enim  sanctila  is.  charitas 
est :  locus  autem  hiyus  custodis,  humilitas  est.  Ha- 
bebit  etiam  inter  hscc  omnia  et  castitaiis  eminen- 
tiam,  ita  ut  mens  Ghristi  corpus  confectura,  ab 
omni  inquinamenlo  carnis  sit  munda  et  libera.  Inter 
haec  oportet  eum  sollicita  dispensatione  ciiram  pau- 
perum  gerere,  esurientes  pascere,  vestirc  niidos,  sus- 
scipere  peregrinos,  captivos  redimere,  viduas  ac 
pupillos  tueri,  pervigilem  in  cunctis  exhibcre  curam 
providentia  et  distributione  discreta.  In  ([uo  etiam 
et  hospitalitas  ita  erit  pnecipua ,  ut  omne.>  cum  be- 
nignitate  et  charitate  suscipiat.  Si  enim  ouines  Hde- 


o  '  r*  —    — — —   W......W 

les  illud  evangelicum  audire  desiderant,  no$pe$  fui^  ^  plures,  ut  nunc  pulatur,  episcopi  esse  nonpoterant. 


et  $u$cepi$ti$  me  {Matth,  xxv),  qnanto  ma;;is  episco- 
pus,  cujus  diversorium  cunctorum  debet  csse  rece- 
ptaculum  ?  Laicus  eniQA  unum  aut  duos  suscipiens, 
implebit  hospitalitatis  oflicium  :  episcopus  si  omnes 
non  receperit,  inhumanus  est.  In  negotiis  autem  sae- 
cularibus  dirimendis,  oportet  eum  causam  merito 
discernere,  non  gratia.  Neque  enim  sic  debet  episco- 
pus  suscipere  potentem,  ut  contristet  conlra  justi- 
tiam  pauperem  :  neque  pro  paupere,  auferre  jiisti- 
tiam  a  potente.  Non  defendat  improbum,  nec  sancta 
indigno  committenda  arbitretur :  neque  arguat  aut 
impugnet,  ciijus  crimen  non  rrprehendit.  Erit  quo- 
que  illi  eliam  juxta  Apostolum  mansuetudo,  patien- 


Sed  quia  eosdein  cpiscopos  illo  in  tempore  quos 
presbytaros  appellabant,  proptcrea  indiirerenter  de 
episcopis,  quasi  de  presbyteris  est  locuius.  Adhoc 
alicui  hoc  videatur  ambiguuro,  nisi  altero  tesiimo- 
nio  comprobetur.  In  Actibus  apostolorum  scriptun 
est,  quod  cum  venisset  apostoius  Paulos  Mileiom, 
miserit  Ephesum,  et  convocaverit  presbyteros  ejus- 
dem  ecclesiae,  quibus  postea  inter  caetera  sit  loGotos : 
Attendite  vobi$  et  uniwr$o  gregi,  in  quo  iwa  po$nt 
Spiritu$  $anctu$  epi$copo$  pa$cere  eccleiimn  Domim^ 
quam  acqui$ivit  per  $anguinem  $uum  (Aet,  x).  Et  hic 
diligentius  observate,qnomodounius  civitatls  Ephesi 
presbyteros  vocans,  postea  eosdem  episcopos  dixe- 


tia,  sobrietas,  moiieratio,  abstinentia,  sive  pudicitia,  |v  rit.  Videamus  igilur  qualis  presbyter,  sive  ^sco- 
at  non  soium  ab  opere  immundo  se  abstineat,  sed      pus  ordinandus  sit:  Si  qui$  e$t  $ine  crimine^  uum 


etiani  ab  oculi ,  oris,  et  cogitationis  errore.  Ita  ut 
dum  nullum  in  se  vitium  regnare  permiltit,  impe- 
trare  apad  Deum  veniam  pro  subditorum  facinoribus 
valeat.  Qui  enim  ista  sectaverit,  et  Dei  minister  utilis 
erit,  et  perfectum  sacerdotium  consummabit. 

GAPUT  X. 
(Hieronymi  excerptum  ex  Ep.  ad  Titum.)  Huju$ 
rei  [Excerptum  B,  Hieronymi  ex  Epi$tola  ad  Titum. 
Huju$rei,\  gratia  reliqui  teCreta:^  ut  eaquosde$unt 
corriga$  (Tit.  1).  Reliquit  Titum  discipulum  Gretae, 
ut  nidimenta  nascentis  Ecclesias  confirmaret,  et  si 
quid  videbatar  deesse,  corrigeret :  ipse  pergens  ad 
allas  nationes,  ul  rarsam  in  eis  Ghristi  jaceret  ftm- 


uxori$  vir,  fUio$  habene  fideie$y  ncn  in  accu9atione 
luxuruBy  aut  non  $ubdito$.  Oportet  enim  epUcopum 
$ine  criminee$$e  tanquam  Dei  di$pen$fitoreMu  Noa 
protervumy  non  iracundum,  non  vinoleniumy  nou 
perctt$$orem,  non  turpi$  lucri  appetitorem  (I  Tim,  ni). 
Primum  itaque  sine  crimine  sit,  quod  puto  alio 
verbo  ad  Timoiheum,  irreprclieiisibilein  nominatum. 
Non  qui  eo  tantum  tempore,  quo  ordinandus  est, 
sine  ullo  sit  crimlne,  et  practerilas  maculas  oova 
conversatione  deleverit  :  sed  ex  co  tempore,  qoo 
in  Ghrislo  renatus  est,  nulla  peccati  conseientia 
mordeatur.  Quomodo  enim  potest  praeses  Ecclesiri^ 
auferre  malum  de  medio  ejas,  qui  in  delictam  simile 


Stt  KEGUIA  CANONIGOKDU  AB  AMALARH)  CSOLLEGTA.  —  UB.  L  854 

eorraeritt  wxi  qua  libertate  corripere  peccantem,  A^^Dao>^^>  modiea  accqfHo  cum  f%$titia^  quam 


cum  tacitus  sibi  ipse  respondeat  eadem  se  adniisisse 
qux  corripit  ?  Primam  iUque  dicendom  est,  quod 
tam  sanctom  sit  nomen  sacerdotii,  ut  nobis  eiiam 
ea  qoae  extra  nos  sunt  posita,  reputentnr  :  non 
quod  propter  Tilia  noslra  episcopi  non  fiamus, 
sed  quo  1  propter  Aliorum  incontioentiam  ab  boc 
gradu  arcendi  simus.  Qua  enim  libertate  posso- 
inus  alienos  filios  corripere,  et  docere  qu»  recta 
sunt,  cum  nobis  statim  possil,  qui  fuerit  cor- 
reptus,  ingerere,  Ante  doce  filios  tuos?  Aut  qua 
fronte  extraneum  corripio  fomicantem,  cum  mihi 
conscientia  mea  ipsa  respondeat,  Eibaereda  ergo 


mtUta  genimina  cum  imquitate :  et  magiietigendum  in 
ffaupertate  nomen  bonum^  quam  in  dmtii$  namen 
peuimum  {Prov,  xti).  Episcopiis,  qui  imilator  Apo- 
stoli  esse  cupit,  habens  victum  et  vestituro,  his 
tantum  debet  esse  contentus.  Qui  altario  serviunt^ 
de  altario  vivant  (/  Tim,  vi).  Vivant,  inquit,  et  non 
divites  fiart.  Unde  et  ses  nobis  excuiitur  de  zona, 
et  una  tanlum  tonica  indoimur,  ne  de  crastino 
cogitemus.  Turpis  quoque  lucri  appetitio  est,  plus 
de  pnesentibos  quam  de  futuris  cogiiare.  Huc 
usque  quid  non  debeat  habere  episcopus,  sive  pres- 
byter,  aposioli  sermone  prxceptum  est  :  nunc  e 


filium  fomicantem,  abjice  filios  tuos  vitiis  servien- '  contrario,  quid  habere  debeat,  explicatur.  Sed  ho» 
tes?,Gum  autem  nequam  {Deeit  nequam]  filius  in'  ifntatem,  bonorum  amalorem^  caBium^  juttum^  san' 
una  tecum  convivatur  [Ai.,  communicat]  domo,  tu  ^  ctum,  continentem^  abitinentem,  obtinentem  eumj  qui 


audes  [tu  addis]  de  alterius  oculo  festncam  de- 
Irakere,  in  tuo  trabero  non  videns?  Non  itaque  ju- 
stus  polluitur  ex  vitiis  filioram,  sed  libertas  ab  apo- 
stolo  ecclesias  principi  reficrvatur,  ut  talis  fiat,  qui 
iion  tiroeat  proptcr  vitia  liberoram  extraneos  re- 
prehendere.  Oportet  enim  episcopum  sine  crimine 
esse,  tanqoam  Dei  dispensatorem.  Qoaeritor  ergo 
inter  dispensatores,  ot  fidelis  qois  inveniator :  el 
non  comedens  et  bibens  com  ebriosis,  percotiat 
sorvos  et  ancillas,  sed  incertom  Domini  exspectet 
adventom,  et  det  conservis  in  tempore  cibaria. 
loter  viilicom  aoteni  et  familiam  haec  sola  distantia 
est,  quod  conservus  pneposltus  est,  conservis  suis. 
Sciat  itaque  episcopus  el  presbyter,  sibi  popolum 


tecundum  doctrinam  e$t,  fidelem  $ermonem,  ut  poten$ 
$it  coruolari  in  doctrina  ^ana,  et  contradicentes  ar- 
guere.  Aote  omnia  hospitalilas  futiiro  episcopo  de- 
nuntiatur.  Si  enim  omnes  illud  de  Evangelio  audire 
desiderant,  Ho$pe$  fui^  et  $ti$cepi$li$  me  (Matth, 
xxv),  quanio  magis  episcopus,  ciijus  domus  omnium 
commune  (!ebet  esse  hospitium  ?  Laicus  enim  onom 
aot  paocos  soscipiens,  implevit  bospitalilalis  oflS- 
cium  :  episcopos  nisi  omnes  receperit,  inhomanus 
est.  Qnomodo  itaque  mansuetodo,  patientia,  sobrie- 
tas,  moderatio,  abstinentia  locri,  hospitalitas  qoo- 
qoe  et  benignitas  prxcipoe  esse  debent  in  episcopo, 
et  inter  cunctos  laicos  eminentia  :  sic  et  castitas 
proprie,  et,  ut  ita  dixerim,  pudicitia  sacerdotalis : 


esse  conservum,  non  servum.  Gaetera  quae  sequun-  ^  ut  non  solum  ab  opere  se  immundo  abstineat,  veram 


tur,  in  nobis  posita  sunt.  Non  protervum,  idest, 
non  tumentem  et  piacentem  sibi  quod  episcopus 
sit :  sed  quasi  bonum  villicum,  id  [esl]  requirentem 
quod  pluribus  prosit.  Non  iracundum.  Iracundus  est, 
qui  semper  irascitor,  et  ad  levem  responsiunis  ao- 
ram  atqoe  peccati,  qoasi  a  vento  foliuro  commo- 
vetur.  Neque  vero  qui  aliquando  irascitnr,  iracun- 
dus  est :  sed  ille  dicitur  iracundus,  qui  crebro  hac 
passione  superatur.  Prohibet  quoque  episcopum 
esse  vinoientum,  ne  vel  sensu  occupato  exaltet  ri- 
sum  coutra  gravitalis  [veritalis]  decorem,  et  labiis 
dlssolulis  cachinnet :  vel  si  paululum  tristis  cujus- 
dam  rei  fuerit  recordatus  inter  pocula,  in  singultus 


a  jacto  ocoli  et  cogitationis  errore  mens  Ghristi 
corpos  confectora  sit  liliera.  Jostos  quoqoe  episco- 
pos  esse  debet  et  sanctos,  ot  justitiam  in  populis 
quibus  praeest  exerceat,  reddens  unicuique  quod 
meretur,  nec  accipiat  personam  in  judicioi  Inter 
laici  autem  et  episcopi  justitiam  hoc  interest,  quod 
laicus  potest  apparere  justus  in  paucis :  episcopus 
vero  in  tot  exercere  justitiam,  quot  et  subditos 
habet. 

GAPUT  XL 
{Ex  eodem^  ep.  ad  Oceanum,)   Si  qut$  epi$copatum 
[Excerptum  ex  epi$tola  Hierongmi  ad  Oceamm,  Si 
quis  Episcopatum]  de$iderat^  bonum  opu$  de$iderat. 


prorompat  et  lacrymas.  Longom  est  ire  per  singoia,  ^  Opos,  non  dignitatem :  laborem,  non  delicias.  Opus 


et  insanias,  qoas  ebrietas  soggerit,  explicare. 
Post  viuoleuliam  etiam  hoc  praecepit,  ne  percossor 
sit.  Qood  quidem,  et  simpliciter  intellectum,  aedi- 
flcat  audientem,  ne  faciie  manum  porrigat  ad  cae- 
deudum,  ne  in  os  alterius  verlierandum  insauus 
erampat.  Melius  est  autem,  ut  non  percussorem 
illum  esse  dicamus,  qui  mansuetus  et  paliens,  sciat 
quid  in  tempore  loquendum  sit,  quid  tacendum, 
ne  sermone  inutili  conscientiam  percutiat  infirmo- 
rum.  Turpis  quoque  lucri  appetitus,  ab  eo  qui  epi- 
scopus  futuras  est,  esse  debet  alienus :  sunt  enim 
uiulti,  docentes  [dicentes]  quse  non  oportet  turpis 
lucri  gratia,  qui  totas  domos  subvertunt,  et  putaiit 
qusestum  esse  pietaiem.  MeUor  e$t  auteu,  joxta 


qoo  per  humiliutem  decrescat,  non  intumescat  fa- 
stigio.  Oporut  ergo  epi$copum  irreprehen$ibilem  e$$e 
(/Tim.  ni).  Id  ipsum  quoque  ad  Titum  :  St  qui$  e$t 
ttne  crimine  {Tit,  i).  Omnes  virtutes  iu  uuo  ser^ 
mone  comprehendit,  et  pene  rem  contra  uaturain 
exigit.  Si  enim  omne  peccatum,  etiam  in  otioso 
verbo,  reprehensione  dignum  est,  quis  ille,  qui  abs- 
que  peccato,  id  est,  sine  reprehensione,  versetur  in 
mundo?  SeJ  futuras  pastor  Ecclesiae  talis  eligitur» 
ad  c&jus  comparationem  recte  grex  cxteri  iiomi- 
nentur.  Definiont  rhetores  oratorem  qui  sit  vir  1m>- 
uus,  diceudi  peritus.  Ante  vita  quam  lingua  [sic  iin- 
goa]  irreprehensibilis  quaeritur,  ut  doctus  merito 
suscipiatur.  Perdit  enim  auctoritatem  dicendii  cujus 


8M  iMAUMSS  HUSfiBYm  liBnaiSI&  9» 

a«nM  opere  4e8tnHtar«  V»iut  umtU  vinim.  Certe  A  Teaiant,  et  «operficiem  cAnuain  uod  dUsolvMt  ani- 


de  bapUzaUs  apogtoU  serfflo  esl,  Demo  dubitet.  So^ 
brium^  pmdefUemi  orimlum^  kospitaUm^  doctorem^ 
pudicumt  etc.  Sacerdoies  qui  niiiiislraot  in  templo 
Dei,  prohibentur  vinum  et  siceram  bibere,  ne  cra- 
pula  et  ebrietate  af^raventur  corda  eorum  {Levit. 
x) :  et  ut  sensns  oiBcium  exhibens  Deo,  vigeat  sem- 
per  et  tenuis  sit.  Quod  autem  infert,  prudentemf 
exdudit  eos  qui  sub  nomine  simplicitatis  excusant 
stulUUam*sacerdotum.  Nisi  enim  eerebrum  sanum 
fuerit,  omnia  meraiMra  ki  vtUo  erunt.  OrtuUum,  Qui 
viUa  iiOA  babetf  irreprehensibilis  appellatur,  <|Ui 
Tirtutibus  poHet,  ornatus  esi;  possonius  et  aliud 
intelligere  ex  bec  verbo,  juxta  illud  Tullii :  Gaput 
est  arUs,  decere  quid  facias.  Sunt  eaim  quidam 


fici  temperamento  :  sed  ut  quod  populo  pnecepUin» 
est,  prius  a  domesticis  exigat.  FHioe  habenUm  tuh^ 
ditos  cum  omni  castitale.  Ne  scilicet  incoDUnenles 
imitentur  fiiios  Heli,  qui  in  vestibuio  iempii  com 
muiieribus  dormiebant  (/  Reg,  ii).  Non  neofluftMm^ 
ne  in  iuperbiam  elatue^  in  judidum  incidat  diaMi. 
Heri  catechumenus,  hodie  ponUfex ;  beri  in  ampliir 
theatro,  hodie  in  ecdesia ;  vespere  ia  cireo,  maiie 
in  altari ;  dudura  fautor  histrionum,  nano  viiiginnm 
coDseeraior.  Quod  aatem  aii,  ne  in  ni^^orbum  etaeut^ 
in  judidum  inddai  dMo/t,  fnis  nos  oieinple  vmn 
probet?  Ignorat  monMntaDOM  Mtrdm  himtlilMni 
et  mansuetudinem  .msUcorurot  ignorai  UnkHiilias 
GhristknaB,  uescit  seipsum  oontemBtre^  D^digni- 


— -    »     — -» n — w 1" o — 

iguorajites  menauram  suam,  ei  taot»  stoliditatia  ^  tate  transferiur  ad  dignitatem.  No*  j^niuiTil^  non 


ac  vecordiae,  ut  et  in  motu,  ei  in  inGessu,  ei  in  ba- 
bitu,  et  in  sermone  communi,  risdm  spectanUbua 
tribuani ;  ei  quaai  inteUigenteB  quid  sii  ofnaloa, 
comuni  se  vesUbns  ei  munditiis  eorporis,  et  iauiio- 
tis  mens»  epalas  parani,  cum  omnis  isUusmodi 
ornatus  et  cultus  sordibus  feedior  sit.  Qaod  autem 
doctriBa  a  saoerdolibos  expetatur^  ei  veteris  pnei» 
cepia  sttoi  l^gis,  ei  ad  Tiium  plenius  Benbitmr 
(Til.  i).  Innocens  euim  ei  absqoe  sermone  eonver* 
saUo,  quantum  exenifiio  prodest,  tantam  siientio 
nocet.  Kam  lairalu  canum,  baeuloque  paslomf  k- 
porum  rabies  deterreoda  est.  Non  vinoientumi  nem 
percustorem.  Yirtuiibus  viUa  opposnii.  Didiciaiua 
[dieimus],  quaies  ease  debeanMis  :  discamiis 
noo  esse  debeani  saeerdotes.  YinoieaUa, 
est  et  comessaionwi :  veniei^  mero  ttamans»  cio 
despumat  in  libidioes.  fa  vino  faixma,  in  hitnria  w^bs^ 
ptas,  in  vohiptate  impudiciUa  eai«  Qm  inxttrialnr,  vi* 
vens  mortuus  est :  ergo  qui  inebriaiur,  ei  Mrtims  ei 
sepultus  esi.  Noe  ad  uaitts  hons  ebrietatem  nndnvii 
femora  sua,  qu»  per  seKoenios  a«ioe  Mbrietale 
contexerat  (Geit.  ix).  Loth  per  tomulcntiam  nrfiniani 
libidini  miscet  incestum  :  ei  qnem  ^Moma  non  vt* 
cerat,  vina  vicerunt  (Gen.  xix).  Percussorem  aulei* 
episcopum  ille  condemnai,  qoi  dorsum  posuit  ad 
fla^elia,  ei  maiedictus  non  remaiedixit.  M  m#- 
deetum.  Duobus  malis  nnum  oppoauit  fcoimm^ 
ut  temuientia  et  ira  modeatia  refrmenlor.   N&n 


flevit,  non  mores  suos  aiepe  reprebendii,  el  asaidtaa 
meditatiofte  correxil.  Mon  aubstanUam  pnuperilMis 
erof  avit.  De  cathedra  quodam  modo  dueiiar  nd  ca« 
thedram,  id  est  de  superbia  ad  superiHaB.  ImlicfM 
autem  ei  ruina  diaboii  noili  dubinm  qoa  arrogantia 
sit.  Inctduni  in  eam^  qai  in  puncla  tiore,  neetaa  di- 
seifNiii,  jam  magistri  soiiL  Opartet  muem emm  n  r^ait* 
monnim  kabere  bonnm  ab  h$$  pd  /Ms  fM.  Qnale 
prineipinm,  ialia  ei  dmsuia.  Qui  irrept«hiaMcibiiis 
eait  non  solom  n  AimeaUaa»  and  oi  a^  alieaia 
conaotto  ore  laadaiur.  Alieni  ^tra  Eodcaiai  sanl 
Jadaei,  iMereUci»  atqae  fenttles.  TaUa  iifo  flli  pan- 
tifei  Ghriati,  ni  qoi  nligloai  deiffnktnl»  Tiiaa  ^os 
deirahere  non  andeani.  Hoa  ID  aaeordMiMI  «ligcn- 
dia  eanonea  observare  opertti. 

CAPUTXIk 
{8.  Amg.  l».  ad  pauotu.  )Q«i  paalbnni  [AagnsfiBi 
de  rioionvaa.  ^^ti  pasiarMi  ]  nomnia  aodife  Ycrtant, 
etpa8ioramoftcla«ikHptere«^nnl,qttid  adeosper 
prepheiam  dieainr,  ateol  leceMn  andfvimaa,  recea* 
seaom.  Audke  vos  cmfti  inMtotlone,  awdiafttas  noa 
com  tninora.  §k  faeHm  «1  m^m  BonM^  inqaii 
Etecbiel,  ad  me  dfcene  :  FUi  tkofnm^,  prophetn  sn- 
pnr  pauorei  lorme^tt  dk  ad  pa$t&m  hM  {Bteek. 
xxiiv ).  flane  ietftionem  oiodo,  cum  iegemtt^,  andi- 
vinNn  :  hinc  cnm  veatra  siAeUiaie  aliqnid  laqnl  de- 
cre^ffiua.  A^uyfthil  Ipae  tii  vern  tHcamas,  al  noa 
nostra  ^emm.  Nam  sl  nostra  dixerimus,  panores 


lutgtosum,  nan  amrum.   Nihii  enim  impadeniioa  w  erioH»  paseentes  nos,  non  oves.  Sl  «ntem  HRns  amii 
arroaanlxa  rusUcorum  I/>£««i  nifliMiMMi  «...  «<^«^  ^ ^  ^t»£_^   ^.^  _. m^.^   ,^  .     ^    ^ 


arroganlia  rusUcorum  [DeeH  rusUeoram],  qoi  f  ar* 
rulitatem  auctoriutem  putaat,  et  paraU  semper  mi 

liles,  in  siibjectum  aibi  f  regem  tamidis  sermonibas 
tonant.  AvariUam  in  sacerdoce  vilaiidam  ei  Samuel 
docel,  nibU  coram  populo  eripoisae  oe  caiqifaHi 
probans  (/  Reg.  xu)  :  ei  aposaaiorwi  panpeiiiat 
qui  refrigeria  aumptuum  a  frairihaa  aeeipiebativ 
et  praeter  victum  atque  vesiitiua^  nilHl  se  atiad  aee 
habere,  nec  veUe  «ioriabnntnr.  Qoam  «d  nmoiheom 
avariUam,  ad  TiUun  turpis  incri  eopiditatem  aper- 
Ussime  noUt  (TU.  i).  Domum  tuam  bene  regeniem. 
Non  ui  opes  angea^  wm  ui  regias  parei  epuias, 
non  ut  c»iaus  paUnas  [pateras]  atmat,  non  ui  pha- 
sidcsaves  le«*is  vaporihna  eoqnai,  ^  ad  easa  per. 


foie  dicittnsi  ftt  fttenMet  ipse  vos  paiscflp  Bxc 
dleft  BomSntts  Deas ':  Vie  pastoribns  Israel,  qai  paa- 
coM  se  aohni.  Kanqnid  otes  paseu&t  pastores  ?  id 
est  non  se  pasttmt  pasviyres,  sed  Oves.  Bae6  pcima 
ca«sa«9ft,  qnare  ai^^afnttrf  Istl  pa^res :  (Oia  aelpsos 
pascont,  nonoves.  Qoii  vunt,  qtA  sefpsos  paaeimtf 
De  qtdbos  Apofetblos  df cit :  Oiftikei  tmm  $ua  qumrumi 
non  qum  Jesu  CkriiH  { Hinpp.  ti  )•  Nos  «lim  quol 
iu  loco  isto,  de  qao  pettcotosa  ratio  reftflifor,  Domi- 
uos  secdbdtftti  dignattotiem  aoiUD,  neii  Irecundam  me- 
ritcnn  Doatrum,  coostlttllt,  habeihus  duo  qnsdaia. 
Umim,  qood  Christianl  lumus  :  alteruin,  quod  prae- 
posiU  samus.  IHud,  quod  Christiani  sumos,  propier 
nosesi ;  tpiad^prs^sldi  sufflusi  pro^r  vo^  esu  ii^ 


8S7 


REGDLA  GANOrOCORUM  AB  AIIALABIO  COLLECTA.  -  UB.  L 


m 


eo  quod  Christiani  sumas,  attendltur  utilita^  no-  A  ^^i^  ampliut  erogaverU^  in  redeundo  reddam  /tH 

(tuci).  De  his  Qrgo  qui  non  indigent  facte  gregis, 
quid  plura  dicamust  Hlsericordiores  sunt,  vel  po- 
tius  ipsius  misericordise  officiurti  largius  impendunt : 
possunt  enim,  et  quod  possunl  faciunt.  Laudentur 
hi,  nec  damnentur  illi.  Nam  et  ipse  Apostolus  datum 
non  quaerebat.  Fructuosas  tamen  oves  .suas  esse 
cupiebat,  uon  steriles,  sine  lactis  ubertate.  Itaque 
cum  esset  quodam  tempore  in  magna  indigentia, 
vinctus  in  confessione  veritatis,  missunk  est  illi  a  fra- 
tribus,  unde  necessitaii  el  indlgentiaB  ejus  ministra- 
retur.  Respondlt  autem  illis  gratias  agens,  et  dixit : 
Senefecistis  communicantes  hecetsilatibus  meis  :  ego 
enim  didici  in  quibus  $um  sufficiens  esse»  Scio  et  abun» 
darcy  novi  ei  penuriam  pati,  Omnia  possum  in  to  qul 


stra  :  in  eo  (fbod  prae)>6siti  sumus,  non  nisi  vestra. 
Et  sunt  multi,  qui  tihristiani,  et  non  prdepositi,  per- 
veiiiunt  ad  Deuth  faciliore  foriasse  itinere,  et  tanto 
forte  expeditlus  ambulantes,  quanto  minorem  sarci- 
nam  portant.  i^oi  autem,  eicepto  quod  Christiani 
sumus,  uiide  ralionem  reddemus  Deo  de  vita  nostra 
[dedispensafione],  «sumus  etiam  prsepositi,  unde 
ralioiiem  reddemus  Deo  de  dispensatione  nostra.  Ad 
hoc  Istam  difficullatem  propono,  ut  compaiientes 
Dobis,  or^tis  pr5  nobid.  Teniet  enim  dies,  quo  cun- 
cla  adducantuf  in  judicium,  et  ille  dies  si  sseculo 
longe  est,  unicuique  homini  suae  vitae  ultimus  prope 
est :  iamen  utrumque  latere  voluit  Deus,  et  quando 
veniat  litiis  sseciili,  ei  quando  sit  in  uhoquoque 
homine  hujus  vit^  finld.  Vis  rion  timefe  diem  occul-  B  me  confortat.  Verum  tamen  vos  benefecistis^  uslbut 


Uim  f  Dum  Vei^erit,  invetiiat  te  paratum.  Cum  ergo 
praepositi  aid  hoc  sitat,  ut  his  qui  subjecti  sunt,  cOn- 
sulant  :  nec  ideo  quod  praesunt,  omnino  utilitatein 
suam  attendint,  sed  eorum  quibus  ministrant :  quis- 
quis  ita  pfasposltus  est,  dt  in  eo  quod  praepositus 
est,  gaudeat,  et  honorem  suum  quaerat,  et  commoda 
stia  sola  rcs{>i(il^t,  se  pascit,  non  oves.  Ad  hoc  sermo 
dirigitur.  Audite,  tanquam  oved  Del,  et  videte  quem- 
admodum  vos  securos  fecerit  Deus.  Qualesctinque 
sint  qui  vobis  praesunt,  id  est,  qudlescuiique  iios  si- 
mus,  vobis  securitateifi  dedit,  qui  pascit  oves  Isrkel. 
Nam  si  Deus  non  deserit  oves  suas,et  mali  pastores 
debit^s  pdeuas  luent,  et  oves  promissa  percipient. 
Yideamus  ergo  quid  atioquatnr  pastores  seipsos  pas- 


mittere  meis  {Philipp.  iv).  Sed  ut  ostenderet  in  eo 
quod  illi  benefecerunl,  quld  ipse  quaereret,  ne  inter 
illos  esset,  qui  se  ipsos  pascunt,  non  ovcs  :  non  lam 
siiae  gaudet  subvenium  esse  necessitali,  quam  illo- 
rum  gratulatur  fecundilati.  Quid  ergo  ibi  quaerebal? 
Non  quia  quaero,  inquit,  datom,  sed  requiro  fructum. 
Non  ut  ego,  inquit,  explear,  sed  ne  vos  inanes  re- 
maneatis.  Qui  eirgo  non  possunt  facere  quod  Pautus, 
ut  manibus  suis  se  transigaiit,  accipiant  de  lacle 
ovium  :  sustentent  suam  necessitaieni,  sed  non  ne- 
gligant  ovlum  infirmitatem.  Non  lioc  ibi  quaer£int, 
tanquam  commodum  suum,  utex  necessitate  penu- 
riae  suae  videantur  aununtiare  evangelium,  sed  ho- 
minibus  iltumihandis  parent  lucem  verbi  veritatis. 


centes,  ndn  oves,  sehno  divinus  neminem  palpans  :  C  fiint  enim  tanquam  iucernae,  sicut  dictum  est :  Sint 


Ecce  lac  consumttiSf  et  tanis  vos  tegitiSj  et  quod  cras- 
sum  esl  interficitiSf  et  otts  meas  non  pascitit.  Quod 
infinHum  ^,  ndn  confortAstis^  et  quod  cegrotaiy  non 
cofrohoraitis :  eX  quod  contribulatum  esl^  non  colU" 
gastii  :  e(  ^ftod  etrabaty  non  tevddastit :  tt  qMd  peftit^ 
non  reffuisistii :  ei  qftbd  fofte  fuit^  confregistis :  et  di- 
sptYic^  iunt  oves  tit^o?,  eo  tfuod  non  sit  pastor  {Ezech. 
xixiv  J^.  Dicitur  ad  pastbre^  pascentes  seipsos,  non 
oves,  qtiid  diligant,  quid  negligant.  Quid  ergo  diii- 
guntf  Lae  donsumitii.  I^rbpter  quod  ec  Apostolus  di- 
cil :  Quis  planlat  vineamy  et  de  fruclu  ejus  non  su- 
mit  f  quis  pascil  gregem,  et  de  lacte  gregxs  non  percipit 
(1  Cor.  IX  )T  InVenimus  ergo  tac  esse  gregis,  quid- 
quld  a  pleblfi  disirlbuitur  praeposilis,  ad  eorum  sus- 


lumbi  vestri  pr^cinctiy  et  lucernce  ardentes  (Luc.  xii). 
Et,  Nemd  accendit  lucernamy  et  poniteam  sub  mO" 
dio :  sed  siiper  candetabrum,  ul  luceat  omnihui  qu^ 
in  domo  sunt.  Sic  iuceat  lumen  vestrum  coram  homi" 
nihuSy  ul  mdeant  opera  vestra  boAay  ei  glorificenl  pa- 
trem  veslrum  qui  in  ccRtts  est  ( Jiatth.  v  ).  Si  ergo  tibi 
iMCerna  accenderelur  in  dbmo,  nonne  adyiceresoleum 
ne  exslingueretur?  Porro  si  lucerna  accepto  oleo 
non  lucerei,  non  erat  plane  digna,  quae  in  candela- 
bro  ponerelur,  sed  qnae  continuo  frangeretur.  Unde 
ergo  vivitur,  necessitatis  esl  accipere,  chai*itaiis  est 
prsebere.  Non  tanquam  venale  sit  evangelium,  ut 
istud  sit  ^reiium  ejus  quod  sumunl  qui  ahnunliant, 
undte  vivant.  Si  enim  sic  vendunl,  magham  rem  vili 


lenlandum  viciuul  lempOralem.  Inde  enim  loqueba-  *  F"^'®  veuduht.  Aceipiant  sustenlationem  necessila- 


tuf  Apo^tolus,  eum  ha^c  diceret  quae  cominemoravi. 
£t  qdidlSM  afyostolus,  quiamquam  elegerlt  manibus 
suis  traii^lgi,  et  Aee  Ipsum  lac  quaerere  ab  ovibus,  ta- 
men  latris  peitfpiendi  potestatem  habere  se  dlxit,  et 
sic  Dbminum  dispbsuisse,  ut  qui  evangelium  annun- 
Uani,  de  eVahgelio  vivaht.  Et  dicit  alios  coapostolos 
suos  usos  fttisse  hae  jtotestate,  non  usurpata,  sed  da- 
ta.  Pfus  dle  fecit,  ui  nec  quod  del)ebatur,  acciperet* 
Ipse  eif 0  donavit  et  (iebitum,  sed  ab  aliis  non  exegit 
indebitum  [At.  ,sed  alhis  non  exegit  indebitum  ]• 
ille  plus  fecil :  fortassis  enim  ipsum  signiiicabat,  qui 
sngram  eniii  addaterel  ad  stabuiarittm,  dixit :  Si 


tis  ^  populo»  merced^tu  dispensationis  ^  Domino. 
Nbft  etiihi  est  idoneus  populus  reddere  mercedem 
illlS,  qui  sibi  in  charitate  Evangelii  serviunt.  Non 
exspectent  illi  mercedem,  nisi  unde  et  isti  salutein. 
Quid  ergo  istiis  increpatur,  mide.arguuntur?  quia 
cum  tac  sihYierent,  et  iaiiis  se  tegerent,  oves  negti- 
gehalit.  Sua  et^o  tnutum  quaerebant,  hon  qux  Jesu 
Chrlsti.  Sed  qiioniam  diximus,  quid  sit  lac  consu- 
mere  qu^ramus,  quid  sit  lanis  tegere.  Qui  prasbel 
lac,  potum  praebel;  et  qui  praebet  lanam,  bonoroiH^ 
praebet.  Isl:i  sunt  diio,  quse  a  pastoiibus  quaeruiitur, 
qui  seipses  pascuDii  oou  ova» :  comnMduai  Mlp^ 


^  AHALARIOS  PftESBTTER  HETENSIS.    '  S40 

lileodae  neeessiutis,  et  faTorem  bonoris  et  laadU  A  ba  GhrisU  dicentes,  sed  nosM ;  erimiis  pastores  pas- 


qoxrunt.  Eienim  vesiimentum  pfopterea  bene  in- 
lejligilur  in  bonore,  quia  nudiutem  contegit.  Est 
eniiu  unusquisque  homo  infirmus.  Et  quid  e4,  quis- 
quis  vobis  pracesl;  nisi  quod  vos  estis?  Carnem 
porUt,  morulls  esl,  manducat,  dormit,  surgit,  na- 
tus  esl,  morilunis  esl.  Si  ergo  cogiies  quid  sit,  se- 
cundom  seipsum  homo  est :  et  Umen  honorando 
eum  velut  angelum,  contegis  [et  tu  honorando  U- 
men  ampiius  veiut  contegis  ]  quod  infirmum  est. 
Yidete  cujusmodi  indumentum  acceperat  a  bona 
Dei  plebe  idem  Paulis,  cum  dicerel : Stcu/  angelum 
Dei  excepistit  me.  Testimomum  enim  vobi$  perhibeo^ 
quia  si  ften  possel^  oculos  veMros  eruissetis^  et  dedis- 
^elis  mihi(Galat.  ii ).  Sed  cum  tantus  iili  honor  ex- 


centes  nosmetipsos,  non  oves.  Cum  autem  dixisset 
qaaediliganl  isti  pastores,  didtet  qu»  negligiut. 
Yitia  enim  ovium  late  patent.  Sanae  atque  cra^^ 
oves  perpaucae  sunt,  id  est  solidae  in  cilK>  veritatis, 
utentes  pascuis  bene  de  munere  Dei.  Sed  mali  iili 
pastores  non  parcunt  talibus.  Parum  est  quod  ilJas 
languentes,  et  infirmas,  eterrantes,  et  perdilas  noo 
curant :  etiam  istas  fortes  et  pingaes  necant,  qaan- 
tumipsis  est;  et  illae  si  vivunt,  de  misericordia  Dei 
vivunt ;  Umen  qnantum  ad  pastores  malos  attinet, 
occidunt.  Quomodo,  inquit,  occidunt?llale  viveodo, 
maium  exemplum  pncbendo.  An  fnistra  diclam  est 
servo  Dei  eminenli  in  membris  summi  pastoris: 
Cirea  omnes  teipsum  bonorum  operum  preebens  exem- 


ihibitus  eseet,  nunquid  propter  ipsum  honorem  sibi  ^  pium :  et  forma  esto  fidelibus  ( Tit.  n) ?  Attendit  enim 


•exhibitum,  ne  forte  negaretur,  et  minus  ille  cum 
4irgueret  laudaretur,  pepercit  errantibus?  Nam  si 
hocfecisset,  essetinter  illos  qui  se  ipsos  pascunt, 
non  oves.  Diceret  apud  seipsum.  Quid  ad  me  perti- 
oet?  quisquequod  veiit,  agat.  Vicius  meussalvus  est» 
lionor  roeus  salvus  est,  et  lac  et  lana  saiis  est  mihi. 
Eat  quisque  qua  potest.  «  Ergo  integra  tibi  sunt  om- 
nia,  sieatquisque  qua  potest?  Nolo  te  praepositum 
facere  :  uuum  le  constituo  de  ipsa  plebe.  Si  patitur 
unum  membrum,  compatiuntur  omnia  membra. 
Proiride  ipse  apostolus  cum  eis  commemorat,  quaies 
fuerint  erga  ilium,  ne  quasi  oblitus  eorum  bonorifi- 
cenltae  videretur,  teslimonium  perbibet,  quod  sicut 
angelum  Dei  susceperint  eum  :  quod  si  fieri  posset. 


ovis,  etiam  fortis,  plerumqtie  praepositum  soum 
male  viventem,  si  declinet  oculos  a  regulis  Domini. 
Intendit  in  hominem,  incipit  dicere  in  corde  suo : 
Si  praepositus  meus  sic  vivit,  ego  quis  sum,  qui  non 
faciam  quod  ille  facil  ?  occidit  ovem  forlem.  Si  for- 
tem  ergo  occidit  ovem,  jam  de  ca.neris  quid  faciet, 
qui  illud,  quod  non  ipse  fructificaverat,  sed  forte 
aut  robustum  invenerat,  male  vivendo  interfecit? 
DicochariUti  vestrae  ac  iterum  dico:Elsi  vivajit 
oves,  etsi  fortes  sunt  oves  in  verlx)  Domini,  et  tenent 
illud  quod  audierunt  a  Domino  suo :  Quee  dtctua,  /«- 
cite  :  qu<B  autem  faciunt^  facere  nolite  ( Uatth.  xxiir) 
Umen  qui  in  conspectu  populi  male  vivit,  quanum 
in  iiio  est,  eum  a  quo  atteoditur,  occidit.  Non  sibi 


ocuIo4  siios  vellent  eruere,  et  iili  dare.  Et  Umen  ao-  ^  ergo  blandi^tur,  quia  iiie  non  est  mortuus  :  et  ille 


<:edit  ad  ovemlanguidam,.tdovem  putridam,  secare 
Tulnus,  non  parcere  putri^dini.  Ergo^  inquit,  tnimt^ 
€us  factus  sum  vobis  prosdicans  veritatem  f  Ecce  et 
accepit  de  iacle  ovium,  sicut  paulo  ante  commemora- 
wimus ;  et  indutus  est  hinis  ovium :  sed  tamen  oves 
inon  neglexit.  Nou  enim  sua  quaerebat,  sed  quae  Jesu 
Christi.  Absit  ergo  ut  dicamus  vobis :  Vivite  ut  vullis ; 
«ecuri  estote,  Deus  neminem  perdet.  Tantummodo 
iidem  Chrisiianam  tenete  :  uon  perdet  ille  quodre- 
ilemit;nonperdetproquibussanguinem  fudit.  £t  si 
specuculis  volueritis  o..lectare  animos  vestros,  ite; 
qtiid  maii  e8t?ei  festa  isu,  quae  celebrantur  per  uni- 
versam  civiutem  in  kelitia  convivantium,  et  publi- 


vivit,  et  iste  homicida  est.  Quoniodo  com  lascivus 
homo  intendit  in  mtdierem  ad  concupiscendom  eam, 
ecce  illa  casta  est,  et  mcechatus  est  isie.  Domini 
enim  vera  et  aperu  est  sententia  :  Quisquit  mdtrit 
mulierem  ad  concupiscendum  eam^  jam  mmehatiu  esi 
eam  in  corde  suo  ( Matth.  v  )•  Non  pervenit  ad  illios 
cubiculum,  etininteriore  jamsuo  ciibiculo  volatatur. 
Sic  omuis  qui  male  vivit  in  couspectu  eorom  quibas 
praeposituHCSt,  quantum  in  ip8oest,occiditetiam  fortes 
oves.  Qui  ergo  imiutur  pra^posiium  maiom,  mori- 
tur ;  qui  non  imiutur,  vivit :  Umen  quantum  ad  ilJom 
pertiuet,  ambos  occidit.  Et  quod  crassum  esl,  inqait, 
interfecislis,  et  oves  meas  non  pascitis.  Jam  audistis 


cis  mensis  seipsos  (ut  puiant)  jucundantium,  re  v&^  ^.  qaid  diligant,  vldete  quid  negligant.  Quod  tn/i 


ra  perdeniium,  ite,  celebrate  securi :  magna  est  Dei 
misericordia,  quae  totum  ignoscat.  Coronate  vos  ro- 
:sis,  antequam  marcescant.  In  domo  Dei  vestri, 
•quaiido  voluerilis,  convivamini :  impiemini  cibo  et 
lino  c'.i;u  veslris.  Ad  hoc  enim  dataest  isUcreatura, 
m  en  pe  rruamini.  Non  enim  paganis  et  impiis  eam 
«deait  Deus,  et  vobis  non  dedit.  Haec  si  dixerimus, 
l'orU3  coiigregabimus  turbas  ampliores.  Et  si  sunt 
quid..rn,  qui  seniiant  uos  hsec  dlcentcs  non  recle 
sapere,  paiicos  ofiendimus,  sed  multitudinem  con- 
ctllamus.  Quod  si  fecerimus  non  verba  Dei,  non  ver- 

•  Deest  ioU  lisec  periodus  usque  ad  nolo  te, 
^  In  editioiie  Siniiondi  :  infirmatur  ovis,  idest^ 
inf.'Tnum  cor  gerl,  ut  ijOssU  cedere  teMalionibus  in^ 


tum  estf  non  confortastis ;  el  quod  male  AaMl,  mam 
corroborastis ;  et  quod  contribulatum  eet,  ei  quod  com- 
fractum  est^  non  colligastis;  et  quod  errabai^  non  re- 
vocastis ;  et  quod  periitf  non  inquieistis;  eiqnod  forie 
fuit,  confregistis,  interfecistis,  occidisiis.  ^  Infirnaom 
quippe  animum  gerit  ovis,  quando  tenUtioues  sibi 
profuturas'non  credil.  Pastor  negligens,  quando  sie 
credit  Ulis  infirmus,  non  iili  dicit :  Ft7t,  accedens 
ad  servitutem  Dei,  sta  in  justitia  ettinMrCf  et  propparm 
animam  tuam  ad  tentationem  {Eccli.  ii).  Qui  enim 
haec  loquitur,  conforUt  infirmum,  et  ex.  infinno 


eauto  et  imparato  supervenientibus.  Paaor 

quando  credit  talis^  non  HH  dicit,  etc*  HiRDrLectio 

Vaticani  codicis  convenit  cum  lectione 


841  RE6ULA  CANONICORUM  AB  AMALAAIO  GOLLEGTA.  --  UB.  L  m 

facit  firmiim,  ut  non  iUe  cnm  credideril,  prosperaAne  in  folnris  tentationibus  deficiat  inflnnas,  nec 


Ihuus  saeculi  sfi&cti.  Si  enim  doctus  fuerit  Bperare 
prospera  hujus  saeculi,  ipsa  prospcritale  corrumpi- 
tur,  supenrenientibus  adTersitatibus  sauciatur,  aut 
fortassis  exstinguitur.  Non  ergo  eum  aedificat  super 
petram,  qui  sic  aedificatt  sed  super  arenam  [funda- 
mentum]  ponit.  Petra  aulem  erat  Chri$lu$  {II  Cor. 
x).  Ghristi  passiones  imilandse  sunt,  non  a  Ghristia- 
nis  deiidae  conquirendae.  Gonfortatur  inflrmus  cum 
ei  dicitur,  Spera.  Imminent  qaidem  lentatiohes  bu- 
jas  saeculi,  sed  ab  omnibus  te  eruet  Bominus,  si  ab 
iilo  non  recesserit  retro  cor  tuum.  Nam  ad  confor- 
tandum  cor  tuam  venit  ilie  pati,  yenit  ille  mori,  ye- 
nit*8piltis  illiniri,  venit  splnis  coronari,  venit  oppro- 
bria  audire,  venit  poslremo  ligno  configi.   Omnia 


falsa  s^  decipiendus  est,  nec  lerrore  frangeodus. 
Dices  ei  :  Prcepara  anmam  tuam  ad  tentationem. 
el  forte  incipit  labi,  contremiscere,  noile  accedere. 
Habes  et  idind :  Fidelis  Deus  qui  non  vo$  $inet  ten- 
tari  $upra  quam  pote$li$  ferre  (J  Cor,  x).  Illud  enim 
promittere,  et  praedicere  venturas  passiones,  infir- 
mum  confirmare  est.  Timenli  autem  nimium»  et  ex 
hoc  deterrilo,  cum  polliceris  misericordiam  Dei , 
non  quia  tenlaliones  deerunl,  sed  quia  nion  permit- 
lii  lentari  supra  qaam  ferre  potest,  fructam  colli- 
gere  es(.  Sequitur  :  Quod  in/irmalum  e$ty  inquit , 
non  conforta$ti$.  Pastoribus  malis  dicit,  pastoribus 
falsis,  pastoribus  saa  qaaerentibus,  non  quse  Jesu 
Ghristi,  et  commodo  lactis  el  lanae  gaadentibus, 


haec  ille  pro  te :  tu  nihil  pro  ilio,  sed  pro  te.  Quaies  B  oves  omnino  non  curantibus.  Et  quod  male  habuit^ 


autem  suni,  qui  limentes  hos  laedere  quibus  ioquun- 
lur,  non  soium  non  praeparant  ad  imminentes  tenta- 
liones,sed  etiam  promiitunt  feiicitatem  hqjas  saeculi 
quam  Deus  Ipsi  sxculo  non  promisit;  ille  praedicit 
iabores  super  iabores  usque  in  finem  venluros  ipsi 
saecuio,  et  lu  vis  ab  ipsis  iaboribus  exceptum  esse 
Cbrislianum?  quia  Ghrislianus  est,  aliquld  plus  pas- 
sarus  est  in  hoc  saeculo.  E|enim  aii  Apostoius  : 
Omne$  qui  tfolunt  in  Chri$to  jne  vivere,  per^eeutio- 
nempalicntur  (I  Tim.  iii).  Jam  si  libi  placet  paslor 
sua  quaerens,  non  quae  Jesu  Ghristi,  ille  dicat :  Om" 
»e$  qui  ffolmU  in  Chri$to  pie  vivere^  per$ecutionem 
patientur :  et  tu  dic,  si  in  Ghnslo  pie  vixeris,  abun- 
dabunl  libi  omnia  bona,  et  si  fllios  non  habens,  sus- 


non  corrobora$ti$.  Inter  infirmum  (id  est,  non  fir- 
mum)  et  aegrotum  (id  esl,  male  bal>entem)  boc  mihi 
videtur  interesse.£tenim  inler  ista,fratres,  quae  dis- 
tinguere  utcunque  conamur,  forte  et  nos  possu- 
mus  majori  diiigentia  melius  distinguere,  et  alius 
periiior,  vel  lumine  cordis  plenior.  Interim  ne  frau- 
demini,  quod  senlio,  loquor.  Infirroo,  ne  accidat 
tentatio,  el  eum  frangat,  limendum  est.  Languens 
autem,  jam  cupiditate  aliqua  aegrotai,  jam  cupidi- 
late  aliqua  impeditur  ab  intrauda  via  Dei,  a  satH 
eundo  jugo  Gbrisli.  Qui  ergo  videnlur  fervere  in 
operibus  l>onis ,  sed  imminentes  passiones  toierare 
noUe,  aut  non  posse,  infirmi  sunt.  Qui  vero  aliqua 
cupidilate  mala  amatores  mundi  ab  ipsis  bonis  ope- 


dpies  et  nutries  omnes,  et  nemotibi  morietur.  G  ribus  revocantur,  languidi  et  aegroti  jacent.  Quippe 


Uaeccine  est  aedificatio  taa  ?  Atlende  quid  facias, 
ubi  ponas.  Soper  arenam  esl  quod  conslituis.  Ven- 
turus  esl.unber:  influxurus  est  fluvius,  flaturus  est 
ventus,  et  impingent  in  domum  isUm,  et  cadei,  el 
fiet  ruina  ejus  magna.  Leva  de  arena,  pone  supra 
petram  :  in  Gbristo  sit,  quem  vis  esse  Ghristianum. 
Attendat  ad  passiones  Ghristi  indignas  :  attendat 
iUum  sine  uilo  peccato,  quae  non  rapuit,  exsolven- 
lem  :  atlendat  Scripturam  dicentem  sibi  :  Flagellat 
omnem  filium  quem  reeipit  (Eebr.  xxii) ,  el  para 
[quem  recipit  prorsu»  flagellat  omnem  filium  ut  et 
unicum  unicus,  et  para,  etc.1  ^^  flagellari  aut  certe 
non  quaeras  redpi.  Flagellat  autem  omnem,  inquit, 
filium  quem  redpit,et  tu  dlcis,Forte  excq>tus  eris? 


qui  hi  ipso  languore,  tanquam  [gravati  lanquam] 
sine  ullis  viribus,  nibil  boni  possent  operari.  Sequi- 
lur  :  Et  quod  errabat,  non  revoca$ti$;  et  quod  periit^ 
non  inqui$i$ti$  [requi$i$ti$].  (Ezech.  xxxiv).Hic  inter 
manuslatronum,^tdentes  luporum  furentiam,utcun- 
que  versamur :  etcontumaces  sunt  oves,  quia  quaerun- 
tur  errantes.  Alienas  se  anobis  dicunt,  errore  suo  et 
perditione  sua  :  Quid  nos  vultis ,  inquiunt,  quid  nos 
quaerilis?  Si  in  errore,  inquit,  sum,  si  in  interitu, 
quid  me  vis?  quid  me  quaeris?  Quia  in  errore  es, 
revocare  volo ;  quia  peristi,  invenire  volo.  Sic  volo 
errare,  sicvolo  perire.  Sicviserrare?  sic  vis  pe- 
rire?  Quanto  meiius  ego  nolo?  Prorsus  audeo  dicere, 
Importunus  sum.  Audio  dicentem  Apostolom  :  Pra' 


Si  exceplus  a  passione  flageUorum,  exoeplus  a  nu-  ^  ^*^^  verbum,  in$ta  opportune^  importune  (I  Tim.  iv). 
roero  filiorum.  Itane,  inquies,  fiageliat  omnem  fl« 
Uum?  Prorsus  flageUat  omnem  fiiiam,utel  unicum. 
Unicus  iUe  de  Patris  subsUntia  natus,  aequalis  Pa- 
Iri  in  forma  Dei,  Verbum  per quod  facu  sunt  omnia, 
non  habebal  unde  flagdlarelur.  Ad  hoc  carne  indu- 
tus  est,  ut  sine  flageUo  non  esset.  Qui  ergo  flageUat 
unicum  sine  peccato,  rdinquit  cum  peccato  adopta- 
lum  [eum  peccatorem  adopUtum]  ?  In  adopiionem 
vocatoa  nos  esse  Apostoius  dicit :  Adoptionem  flJio- 
rum  aocepimus,  ut  essemus  unico  cohaeredes,  esse- 
mus  etiam  haerediUs  ejus  (Galat.  rv).  Poetula  a  me, 
et  dabotibi  gent^  hcereditatem  tuam  (P$al.  ii).  Exem- 
plum  nobis  proposuit  in  passionibus  suis.  Sed  plane, 
Pathol.  CV4 


QaU)us  opportune?  quibus  importane?  Opportune 
utique  volenlibus,  importune  nolenlibus.  Prorsus, 
Importunus  sum,  audeo  dicere.  Tu  vls  errare,  tu 
vis  peru%?  Ego  nolo.  Revocabo  errantem,  requiram 
perdiUm.  Yelis  nolis,  id  agam,  eui  me  inquirentem 
laniant  vepres  silvarum  [syllabarum],  per  omnia  an- 
gusta  me  coarcUbo.  Omnes  sepes  excutiam,  quan- 
tum  mihi  virium  lerrens  Domlnus  donat.  Omnia 
peragrabo,  revocaboerrantem,  requiram  pereunlem. 
Si  me  pali  nou  vis,  noU  errare,  noli  perire.  Parum 
esl  quod  doleo  te  erranUm  atquepereuntem.  Timeo, 
ne  negligens  te,  etiam  quod  forU  ost  ocddam.  Vide 
enim  quid  sequitur  :  Et  quod  forte  fuit,  conffegi$ti$. 

27 


AMiLARlUS  PRESBTTER  M£LEN»S.  844 

8i  negleter6  emhtem  tUfvt^  peHetitttett),  et  eum  qni  A  ptnnran  dmdQiiiim.  Ibi  in^ite,  Di  mare  pascftUi, 


fbnli^  ^st,  del^ctabil  emi^  iilt)tt)e  peHre.Cupio  Ittcm 
ekteHoH;  ied  tiibeo  pliis  d4mna  interiora.  Sl  indif- 
fereutetn  habhero  errorem  tuam,  attendit  4ui  fortis 
esty  cum  ie  perdiium  noii  f^equiro  :  et  putat  nibil 
esse  ire  in  errorem  fhdtiriesim].  Ndtt  fhistra  er^, 
cam]aitt  £tis^et  superioS;  quod  trastnmt9t,  inter^ 
fecinis,  bic  iterum  in  n6Vi^Mmo  posuit,  et  iifuod  forte 
fuitf  conftegiitis.  Proinde  aadi  qoid  sequauir  de  ista 
negligenlili  malorum,  imo  felsoram  pastbnim  :  Et 
disperm  Htnt  otw«  fMiWj  eo  f  ^bd  iion  iit  va$tw  :  et 
fatta  inni  in  comesturM  omnibui  6asltts  agri.  Fd- 
ranlut  lUpi  inbidiantes;  tapiunt  ieones  fremenles, 
eom  bveft  adhaerent  pastOn.  Nam  pnesens  est  pa- 
stor :  Sed  male  agentibusnon  est  pastor,  et  inhaerenl 


«  Qaid<|uid  iode  audieritis»  ho<)  vobis.  b^  «^ial : 
qoidquid  ettra  est»  vespaite^  Ne  errelja  ia  iuebula. 
audite  Tocem  paslions  :  coUigite  Tpa.ad  mogtei.  Scri- 
ptur»  ^ncta&«  Ibi  Auot  deliciae  cordis  Te^^tTi^^ibi  ni- 
hil  tenenosum»  nihii  alienum.  Uberrima  {mcoa 
sunt»  TOS  tantom  san»  Tcnite.  saoae.  pijscpDioi  ia 
montibus  Israei»  et  in  rins,  et  in  omni  habitatiooe 
terne.  A  montibus  enim  qoos  ostendimoB  «  maDa- 
Teruiit  riTi  prsedicationis  OTangeUca^  cum  |m  901- 
nem  lerram  exiTit  sonas  eonim.  El  &cia  est  «maii 
habitatio  terrae.pascendis  OTilNis  laeta  atqoe.feciiiida. 
Inpascuis  bonis  pascam  eas»  eiinmoiitibas  aliii 
Israei :  et  eruiit  slabola  earnm  ililc»  hoc  est,  nbi 
requiescant,  ubi  dicant»  Bene  est,  Terum  esi,  et  mk- 


pastoriBus  non  pasteriltaB,  se  ipsos  Tidelicet»  noa  B  uitestum  :  noa  falUmnr.  In  gioria  D^ 


oYtif  pasceiitibas;  et  leihalis  etror  [talis  horror] 
conseqiiiiar.  Eont  in  b^stias  depraedanies  se»  et  de 
illarum  inorte  se  ftatiaie  copientes.  Tales  enim  sunt 
omnes  qui  gaudent  de  erroribus  aiienis.  Dispersas 
sant  et  (crrarant  otes  meae  in  omnem  montem,  et  in 
omneoi  coUem  ahom,  hoc-est»  in  omnem  tumorem 
terrenae  duperfoiae.  Mons  enim  et  CoUis)  tamor  ter« 
rietius  ti  superbia  saecuU  intelligitnr.  Sunt  enim  el 
montes  boni,  de  qaibas  Prophieta  dieit :  Lewi  ocu- 
los  yiieoi  In  fnontes^  unH  \}eMet  auxilium  mihi  (PsaL 
ci).  In  omiieih  monteAI;  m  In  omnem  collem»  et  in 
ftiiitthin  Ik<iieiti  terr^  luctiht,  et  itt  omiieih  faciem 
teitde  dii(^krsae  sunt,  (Nnnhk  terrena  sebtantes.  Ea 
^ifti  ih  ftibrem  terrae  iiibeht;  ipsa  amant  [emunt], 


tanquam  in  stabafis  ilUsv  et  dormienl,  hoc  est  re- 
qoiescent  in  deUcti^  [requiescenl  et  reqalescent  in 
delicUs,  etc.]  suii  lM>nis,  et  in  pascuis  pingnONis  pa- 
scentur  saper  montes  Israel.  Seqaiiar.:j|iiod  eoua 
priffium  curaTit,  iterum  dicit :  Bwc  didt  ikmimu 
Deus :  quod  periit^  inquiramt  et  quod  ermtt,  revo- 
cabo;  et  quod  imminutum  eil,  cqUiquktt;  et  qnod  ca»* 
anime  est^  confortabo  :  et  quod .  ptn^ne  est  et  fofte, 
ciM(o</taiii.  jQuod  non  Aiciebant  mali  paslom,  aei' 
paos  pascentes,  non  OTes.  Non  ait  Domiona,  Con- 
stitvam  aUos  bonos  pastores  qui  fadani  fajec,  sed» 
Ego,  inqui^  faciam,  otcs  meas  btilU  oommiiito. 
Securi  tos  fratres,  secarae  tos  otcs.  Nobia  Tidelnt 
timendiun  quasi  desit  lionas  pastor.  Et  addil  sic : 


ip^k  dl[i|hnt:  Nolunt  mori,  ut  abscondatur  Tita  eo-     Et  p^cam  eas  eum  judieio.  Vide  iftiia  aiilas 


riittt  fn  Ghri^to.  Propterea,  pastores;  audite  set-mo- 
nem  Doihihi  :  YtvD  e^b;  dicH  Dominus  Deus  :  Ecce 
'e§o  {pse  re^tttrbtti  oves  meas^  ei  tniitabb  eai  iiciit  H- 
Htat  paStor  gregem  suum,  Non  curaTeront  mali  pa- 
stores,  non  ^nim  suo  sdnguitie  i-ediemerunt.  Sicut 
risitat,  ihqoit,  pdstor  gr^geni  saum  iii  die.  Ih  quall 
die?  Gum  faerit  nimbus  et  hubes;  id  est,  in  pluTia 
et  ih  nebilla.  Pluvla  et  nebula,  errob  saecuU  hu]us, 
caligb  mslgn;! ;  sargens  de  t:upiditatibus  hominum; 
ei  nelmfa  ttilidd  coiitereus  [Foriei  coniegens]  terram. 
Et  difficiiis  est  dt  non  ferrent  oVes  in  ista  ncbola  : 
sed  pastor  non  deserit  bas,  inquirlt  eas,  penetrat 


cum  judicip  pascit.  Quis  eium  lionio  oettam  jadical 
dehomine?  Temerariis  judicUs  pleoa  sanl  omiiia. 
De  qao  de^raTimus ,  snbito  cooT^tilDr,  ei  tl  o^ 
timus;  de  quo  praDsumpsimas,  sabilo  deficil,  et  il 
pessimos.  Nec.  timor  ergo  noster  certasesl  [Bem 
media  lusc  periodtti] ,  nec  amor  host^r  cenna  tgL 
Qoid  sil  hodie  quisque  hofio,  Tix  noTil  ipte 
tamen  ntcnnqne  ipse,  quid.  hodie;  qtiid  milci 
necipse.  Pascit  ergo  iUe  cnm  jadicio;.dS^perlic9S 
propria  propnis.  NoTit  enim  quid  agj^u  Gnn  jodicio 
pascit,  qoos  judicaturas  redemiu  Sequilar.  Afastt 
ut  desint  modo  boni  pastores.  Absit  a  nobts  m  de- 


nebulaim  bcdlls  Taiidii  et  [Deipst  taliiirs  et]  acutissi-     sint.  Absit  a  miseriioordia  ipsias,  al  non  eoa  gignat 
ihis,  iton  ihipeditur  caligine  nabium:  Tidet  tindique,  jj  atque  constituat.  Utique  si  sunt  bonse  eres,  soni  et 

erranteni  i-cTc^cat,  tantum  ut  fi^t  qtiod  dicit  in  Evan-      •     ' «       .  .     .       ..^  _«    .^     •^_- 

gelio  :  Off^  sunt  bnes  inecey  audiunt  vocefHt  Aiedm,  et 
sequuhtur  ihe  {^loan.  x),  In  medio  oviunl  dlspersa- 
rtiih  :  liic  ihquilram  otes'  theas ,  et  redacam  eas  aK 
omrti  l(M  quo  dtSpersx  sunt  illic  [Deest  IHic].  Iti 
die  nubis  et  ninibi;  quando  difficile  cst  inveniri  eas, 
tonc  ego  inteitiadi,  crassa  est  nebula,  pinguis  nim- 
bu^  est,  oculos  cjus  nihil  latet.  Et  educani  eas  de 
getttffoud,  et  coliigam  Isai^  de  regionlbus,  et  inducam 
las  in  tei-ratn  earum,  et  pascam  eds  super  montes 
Israel.  Constitttit  ^uper  mohteS  Israel  ^uctorcs  Scri- 


.  •  Deest  tota  liaec  periodus  usque  ad  quidquid  ex^ 
tra, 

^  Hic  in  cod.  Vaiic  numerari  capitula  iucipiunt. 


l)Oni  paslores.  Nam  de  bonis  OTibos  fiunl  Immi!  paslo- 
res.  Sed  omnes  boni  paslores  in  tmo  sant; 
sunt.  lUi  pascant,  Christus  pascit.  Sint  ergo 
in  pastore  uno,  et  diqiiit  Tocempastorii  onaoi, 
andiant  otcs,  et  sequantur  pKStordm  stiaili»  el 
iUum,  anl  iUum.,  sed  unnm.  El  emnes  hs  illo 
Tocem  dicant,  diTcrsaa.Toces  npn  habeanl; 

CAPUT  XUI 

(GretjroWt  Pastor.  p.  1,  inpromHioJ^  ^  Cam 

necessitas  exposcit»  pensamlam  TaldOMly  ad  col' 

men  qoltqae  regimhiis  qualiter  Tenial  :  ttqM  mi 

et  respondenteditis.  Hic  vero  tuih  tituiu^  praeTigtliir: 
Gregorii  de  pastoribus  animarumf  quates  in  Ecde^im 
etigi  debeant.  Cum  rerum^  etc. 


$45  REGULA  CANOMCOBUM  AB  AUALARIO  CdLLfiCtA.  —  LIB.  L  84^ 

hoc  riie  pervenieos,  qualiter  vivat,  et  bene  viyens,  A  nieri.   {Greg.  Pditor,  ^.  ii,  c.  i6.)  Ciiti^ti  (jiil  prae- 


qualiter  dooeaiff  et  recte  doeens»  iuGrmitatem  suam 
quotidie  quanta  eonsideratione  cngnoscat :  ne  aut 
humllitas  ^ecessom  fugjat ,  autperventioni  vita  con- 
tradicatffiaat  vitam  4e<#rina  destituat,  aut  doctrinam 
praesampUo  ex^>Uat>  Prius  ergo  appetituin  timor 
tcmperet  :  post  stutem  magisterium,  quod  non  a 
quaerente  suscipitur,  vita  commendet,  Ac  deinde 
necesse  est  ut  pastoris  bonum,  quod  vivendo  osten- 
ditur»  loquendo  propagetur.  Ad  extremum  vero  su- 
perest  ut  perfecta  guaeque  opera  consideratiooe 
propr^  infirmitatis  d^rimat^  ne  hxc  aiite  occulti 
arbitri  oculos  tumor  elatioois  exstinguat.  Isaias  quo- 
que  ait :  Clamaf  n$  cesses  :  sicut  tuba  exalta  vocem 


sunt,  non  ih  se  jploteslatem  debent  oi^dlnU,  ^ed  aequ^- 
litatem  pensare  cdhditionis.  Ndni  ^icdt  {)racfati  su- 
mus,  antiqui  pattes  nbstri,  pastores  (iebdrom,  et  nod 
reges  bbnlinum,  fuisse  memorantor.  Necesse  est 
ergo  ut  rectores  a  ^obditis  timcatitdi',  qtiatido  flh 
eisdem  Deum  iiiinihie  tiiiieri  deprehehdtiilt :  Ut  hu- 
mana  saliem  fdrihidijle  {)^^ccare  ih^ldhiit,  qjdi  dititis 
judicianon  formidahl.  NeiioaqUdifl  pfxpdMtl  eistib- 
jectoi*iim  timoi^e  ^iipcrbiant,  in  qud  hon  Itiiam  ^lo- 
riam,  sed  subditoram  justitiam  quaehiiit.  Iti  eo  ati- 
(em  quod  metuhi  sibi  a  perverse  titentibus  exi^ht, 
quasi  hon  hominibus,  sed  animalibuS  [bestii^]  d6- 
minantur  :  qiiia  vidclicet  exqua  pdrte  bestialed  sunt 


/uam  (/sa.  LViii).  Pneconis  naroqueofTiciura.suscipit,     subdili  ex  ea  debent  etiam  (brmidini  jacer^  kfoih 

quisquis  ad  sacerdotium  accedit,  ut  ante  adventun  B  strati  :  facies  sancto)  Ecclesiae  sunt  bi,  (jtil,  Ih  lods 

judicis,   qui  terribiliter  sequitur,  ipse  scilicet  cJa-  '""'  '*'  "*'        '*       *""   "*  ""'  ""        '"''' 

mando  gradiatur.  (Cre^.  Pastor.  p.  ii,  c.  il.j  Sa- 

cerdos  ergo  si  praedicationis  est  nescius ,  quam  cla- 

moris  vocem  daturus  est  praeco  mutus  1  Fortes  per- 

severanlcsque    cfoclores    velut^  iinputribiiia    iigna 

quxrendi  sunt,  qui  instructioni  sacroruih  volumi- 

Dum  semper  inhserentes,  sanctx  Ecdesiae  unitatem 

denuntient,  et  quasi   intromissi  circuli  arcam  Do- 

mini  porteni.    Veclibus  arcam  testamenti  portare , 

est  bonis  doctoribus  sanctam  Ecclesiam  ad.rudes 

ipndelium    mentes  prxdicando    deduci.  Oui  auro 

quoque  jubentur   operiri ,  ut  cuni   sermohe  aliis 

iosonant,  ipsi  etiam  viiie  splendore  rulgescant.    Ne- 

cesse  est  igitur  ut  qui  ad  bfGcium  pnedicationi^ 


regiminum  positi,  at)pareilt  primi,  ut  ex  eorum  spe> 
cie  horiof  ^il  fidelis  popnll,  eiiahi  ii  ^tlid  ih  fcbi-iiore 
laiet  deforme.  Qui  iiimirutii  prsclatl  pleblbns,  plan- 
giidl  cutpas  ihGm&antiumy  seque  Sic  de  alidhi^  laj)^- 
bus,  ac  si  de  prbpriis ,  aflligutit.  Stfipe  rectores 
boni,  diim  qudSdam  vident  id  tfeniam  pdSt  culpas 
redire,  quosdam  t^it^  ih  ioiquitate  persliterd  dcbtilt:) 
omnipdlchtis  fclei  judlda  mirantur ,  s^d  pcrietrare 
liequeunt.  (Pastor.  ttb.  i,  cap.  lU.)  Obstapescuht 
eniiii  (tu^  hoii  liilelllgunt.  \l\6  mddis  omhibus  debet 
^d  eiemplum  tivdhdl  pertrabl,  ^oi  cdnctii  carnis 
pa^sidnibus  ihorien^,  Jam  spiritalitef  titit^  ^til  pros- 
pera  moudl  ^stt^oshit,  ^ui  nulla  aldvertfa  i)ej*tlme- 
scit,  qui  sbld  a^teiiia  con^tipi^it  [interuaiie^idbfat]. 


cxcubant,  a  sacri  leciionis  studio  non  recedant :  tl  cujiis  Ifatentibhi  fteilfe  Cbnginens,   hec  onmino  per 


ad  boc  namque  vectes  esse  in  circulis  arca^  semper 
iul>enturt  ut  cum  portari  arcam  opporluniias  exigit, 
de  intromittendis  vectibui  portandi  tarditas  nuila 
generelur  :  quia  videlicet  cum  spirliale  aliqiiid  a 
subditis  pasidr  ihquiritur,  ignominio^uhi  valde  est, 
si  iunc  quaerat  discefe^  cuni  quxstiohem  debet  eno- 
dare.  Circulis  arcse  loederls  vectes  inhsereant,  ut 
doctores  semper  in  suis  cordibus  eloquia  sacfa  ihe- 
dilantes,  testamenti  arcam  sine  mora  elevent ,  ki 
quidquid  necesse  est,  prdlinus  doceht.  Uhde  behe 
primus  pastof  )£cclesix  pasiores  cseterbs  admonet, 
dicchs  :  Paratt  'semper  estote  ad  satisfaclidnerh  de 
ea,  quas  %n  mhis  est,  spe  (1  Petr.  iii).  Ac  Sl  apertfe 


tmbeeillitatehi  bofpdg  [Deest  corpusj ,  nec  valdif  per 
contumaciam  r^^ugtidl  ^piHtus  [6orpus].  tpse  iiiUll- 
ominus  ad  digntlsiteth  jiastoralis  ofQclI  debet  ptt>- 
tehi,  qui  ad  ali^n;t  tapibiidd  iioil  ducitur,  seJ!  pro- 
pfia  liirgitur;  l}ui  t>ef  pieldtis  tisc&ra  cJtiU^  ad  igno- 
scendumfl^ctitur,  sed  non  t^lu^qoanidecet  Igrioscens, 
ab  arCe  rectitudinls  ihcUtiatur :  qui  htilli  iUiclia  pef- 
petrat,  sed  perpetfata  ab  aliis,  ut  pf6t)ria,  deplorat ; 
Qdi  ex  affectu  cordl^  dllenae:  irtflfmitati  t^inpaiitdr, 
sicque  in  bonld  prdxinll,  sicnt  Ih  suis  t)fov(ietibus, 
IxUtur.  Ad  dlgUitsttehi  pOhtiflt^alid  exceneiiti^  feicte 
i^ervehit ,  qui  ila  se  imitabilem  cait^ris  tn  (mnctis 
qiisfe  agit,  ihslhhitt,  tit  Ihtsr  eds  non  hab^i  quod 


dical,  ut  ad  portaridaih  drcani  mora  hulla  pr^t^^diat,      Saltem  de  trthsdbtt^  mehs  [Oeeit  htenSj  efubfescat  : 
vccles  a  circulis  hunctiiam  fecedant.  [Gireg,  Mor,  I.  ^  qul  sic  studet  vivere,  ut  jiroxiihoruhi  quoqud  fcbfda 


XXI,  cap.  10.)  Sahcti  viri  dum  phBSunt,  non  id  se 
potestatem  ofdiiiis,  s^d  aeqUalitateih  condltiohis  at- 
tendaiil ;  heb  praeess^  gdddeaht  bdminibus ,  S{>d 
prodesSe.  ^iant  enini  quod  intiqui  patres  riOstri 
hon  t-tadi  Fege^  bdminum  quatii  pastores  pecorhtti 
fuisse  memor^htuf.  Chm  Noe  Dbminus  filiisqtie 
ejus  post  dtluviumdiceriel:  trescite  etfnUtlipticafiUnif 
et  imptete  terramf  subdituf  :  Et  tertor  testet  ac  trie- 
mor  sit  super  cuncta  animatia  terrS  (Cen.  ix).  ttohio 
quippe  ahimafibus  if fationalibus,  uon  auteni  l:^teris 
bominibus  n^tura,  praelatus  est.  Idcirco  ei  dicitur, 
ut  ab  animalibuft,  non  ab  homine  timeatur ,  qula 
cohtra  naturam  superbif^  eSi,  ab  ^uall  velle  ti- 


arentia  doctrihae  tdleat  (tueriiis  irrigare :  quf  df aUo- 
Uis  usu  expefitaento  Jam  didicit,  qdod  dbtiiiefe  a 
I>omIno,  quaecunque  popdscerit;  possit :  t;Ul  prophe- 
tlca  toce  jam  qna  specialiter  [tiui  ^d  cfflbbiiis  sui  vo- 
Cem  ]am  quasi  specialiter,  etc.]  dicituf  :  Adhuc  to- 
ifuente  le,  dicam^  ecct  ddium  [Isa.  i).  Si  foftasse 
^uisquam  veniat,  Ut  pho  s^  ad  ihlercedehdurn  nds 
dpiid  pbtentehi  queih|)iaiii  tirum,  qui  sibi  iratus» 
nobis  verd  esi  thcognitus,  ducat,  protinus  responde- 
hius  :  Ad  tntercedendum  venire  ndn  possumus, 
quia  Camiliarit^lis  ejus  notitiam  nou  hab^Aius.  iA 
ergo  homo  apud  hoihiuem,  dii  qud  ihintm^  praeau 
mity  fieri  Intettessot  erubescit,  4ud  hiente  iipud  Do 


S47  AlfAlARIUS  PR£SBYT£R  MELENSIS.  848 

minam  inierGesstonis  locnm  pro  populo  arripit,  qui  A  Dominus  detestaiur,  dicens  :  Et  tenentet  le^em^  ne- 


familiarem  se  ejus  gratiae  esse  per  Tiiae  meritum  ne- 
Bcit  ?  Aut  ab  eo  quomodo  aliis  veniam  postulat,  qui, 
utrum  sibi  sit  placalus  ignorat  f  Qua  in  re  est  ad- 
huc  aliud  soUicilius  formidandum,  ne  qui  placare 
iram  posse  creditur,  hanc  ipse  ex  proprio  reatu  me- 
reatur.  Guncti  liquido  novimus  quia  cum  is  qui  dis- 
plicet  ad  intercedendum  mittitur,  irati  animusad 
deteriora  prOTOcatur.  Qui  adhuc  terrenis  desideriis 
astringitur,  caveat  ne  districti  iram  judicis  gravius 
accendens,  dum  loco  deiectatur  gloria^,  ilat  subdilis 
auctor  ruinse.  Solerter  ergo  se  quisque  metiatur, 
ne  locum  regimiuis  assumere  audeat,  si  adhuc  in  se 
vitium  damnabiliter  regnat :  ne  is,  quem  crimen 
depravat  proprium,  intercessor  fieri  appetat  pro  cul- 
pis  alionim. 

CAPUT  XIV. 
(Greg.  in  prol,  Pastoralis.)  Sunt  plerique  [Grego- 
rius.  Ut  indigni  atque  imperiti  ad  pastorale  magi- 
sterium  accedere  non  praesumant.  Sunt  pierique, 
etc.]  pastorum,  qui  dum  metiri  se  nesciunt ,  quae 
non  didicerunt,  docere  concupiscunt.  Qui  pondus 
magisterii  tanto  levius  aestimant,  quanto  vim  magni- 
tudinis  illius  ignorant.  Ut  quia  indocti  ac  praecipi- 
tes  doctrinae  arcem  tenere  appetunt,  a  praecipitatio- 
nis  suae  ausibus  in  ipsa  locutionis  janua  repellantur. 
NuUa  ars  doceri  praesumitur,  nisi  intenta  prius  me- 
ditatione  discalur.  AL  imperitis  ergo  pastorale  ma- 
gisterium  qua  temeritate  suscipitur,  quando  ars  est 
artium  re^imen  animarum  ?  Qui9  autem  cogitatio- 


tcierunt  me  (Jer.  ii).    Et  nesciri  ergo  se  ab  eis  Veri- 
tas  conqueritur,  et  nescire  se  principatum  nescieo- 
tium  se  protestatur  :  quia  profecto  hi  qui  ea  qoae 
sunt  Domini,  nesciunt,  a  Domino  nesciuntur,  Paulo 
attestante  qui  ait :  Si  quie  autem  ignorat^  ignorabi' 
tur  (/  Cor.  xiv).  Plerumque  pastorum  imperiiia  me- 
ritis  congruit  subjectorum  :  quia  quamvis   Iiunen 
scientiae,  sua  culpa  exigente,  non  habeant ,  dislricio 
tamen  judicio  agitur,  ut  per  eorum  ignoraniiam  hi 
etiam  qui  sequuntur,  offendant.    Hinc  namque  in 
Evangelio  per  semetipsam  Veritas  dicit  :  Si  caau 
cmco  ducatum  prmbeat^    ambo  in  foveam   caduM 
(Matth,  xv).  Hinc  Psalmista,  non  optantis  smimo, 
sed  propbetantis  mysterio,  denuntiat  dicens :  Ote»- 
B  rentur  oculi  eorum  ne  videantf  et  dor$um  eorum  sem- 
per  incurva  {Ptal.  lxxviii).    Oculi  quippe  sunl,  qui 
in  ipsa  honoris  summa  facie  posiU,  providendi  ilioe- 
ris  officium  susceperunt.    Quibus  hi  riimiram  qoi 
subsequenter  inhaerent,  dorsa  nominantur.   Obsco- 
ratis  ergo  oculis,  dorsum  flectitur ;  quia  com  hmen 
scientiae  perdunt  qui  praseunt,  profecto  td  portanda 
peccatorum  onera  curvantur  qui  sequonlur.  Indigni 
quippe  tanti  reatus  pondera  fugerunt,   si  Veritalis 
sententiam  sollicita  cordis  aure  pensareiit,  quae  ait : 
Qui  tcandalizaverit  unum  de  pusillis  ittit  qui  in  me 
credunt^  expedit  ei  ut  tutpendatur  mola  annaria  » 
collo  ejuttCtdemergatur  inprofundum  marit  (Mattk, 
xviii).  Netemerare  sacra  regimina,  quisquts  his  im- 
par  est,  audeat :  et  per  concupisceuliam  cuiniinis, 


nnm  vulnera  occultiora  esse  nesciat,  vuberibus  G  ducatum  susclpiat  perditionis.  Hinc  enim  pie  Jaco- 


viacenim  ?  Et  tamen  saepe  qui  nequaquam  spirita- 
lia  praecqita  cognoverunt,  cordis  se  medicos  profi- 
teri  non  metuunt :  dum  qui  pigmentorum  vim  ne- 
sciunt»  videri  medici  carnis  erubescunt.  Sunt  non- 
nuUiy  qoi  intra  sanctam  Ecclesiam,  per  speciem  re- 
giminiSy  gloriam  affectant  honoris.  Videri  doctores 
appetont,  transcendere  caeteros  concupiscunt,  atte- 
stante  Veritate  :  Primot  recubilut  in  ccenit^  primat 
incontemtikut  cathedrat  qwerunt  {Matth.  xxiii);  qui 
soscqMom  corae  pastoralis  officium  ministrare  digne 
ttnto  magis  neqoeont,  quauto  ad  humilitatis  magi- 
steriom  ex  sola  elatione  pervenerunt.  Ipsa  quippe 
in  magisterio  lingoa  confunditur»  quando  aliud  disci- 
tor,  et  aliud  dooetur.    Gontra  mdignos  pastores 


bus  prohibet,  dicens  :  Nolite  pluret  magittri  /ien, 
fratrei  mei  (Jac,  iii).  Hinc  ipse  Dei  hominumqoe 
mediator,  regnum  percipere  vitavit  in  terris  :  qoi 
supernorum  quoque  spirituum  scientiam  sensomque 
transcendens,  ante  saecula  regnat  in  coelis.  Plerum- 
que  adversitatis  magisterio  sub  disciplina  cor  pr«- 
mitur  :  quod  siad  regiminis  culmen  eniperit,  ineia- 
tionem  protinus  usu  gloriae  permutatur.  Sic  Saul, 
qui  indignum  se  prius  considerans,  fugerat,  mox 
ut  regni  gubemacuio  suscepit,  intumuit.  Honorari 
namque  coram  populo  cupiens,  [dum  reprehendi  pt- 
blice  noluit,  ipsum  tamen  qui  in  regem  se  onxenl, 
abscidit.  David  propheta,  auctoris  soi  jodicio  pene 
in  cunctis  actibus  placens,  mox  ut  pressurae  poa- 


DorainuB  per  prophetam  quaeritur :  Ipti  regnaverunt^  "^  dere  caruit,  in  tumorem  vulneris  erupit :  factusqoe 


et  non  ex  me  ;  principet  exttiteruntf  et  non  cognovi 
(Ote.  viu).  Ex  se  namque,  et  non  ex  arbitrio  summi 
rectoris,  regnant,  qui  nuiiis  fulti  virtutibus,  nequa- 
quam  divinitus  vocati,  sed  sua  cupidiute  accensi, 
culmen  regiminis  rapiunt  potius  quam  assequuntur. 
Inutiles  sacerdotes  ihternus  judex  et  provehit,  et 
non  cognoscit :  quia  quos  permiitendo  toierat ,  pro- 
fecto  per  judicium  reprobationis  ignorat.  Unde  ad 
se  quibosdam,  et  post  miracula  venientlbus,  dicit  : 
Recediu  a  me,  operarii  iniquitatit :  netcio  qui  ettit 
{Lue.  xiii).  Pastorum  imperitia  voce  Veritatis  iii- 
crepatur,  com  per  prophetam  dicitur  :  Ipti  pattoret 
ignoraverunt  intsttigentiam  (Ita,  lvi).    Quos  nirsus 


est  in  morte  Uriae  cnideliter  rigidus,  qui  in  appeiia 
feminae  enerviter  fuerat  flexus.  Et  qui  malis  aaie 
pie  noverat  parcere,  in  bonorum  quoqoe  neoe  post 
didicit  sine  obstaculo  retractationis  anhelare.  Frios 
quippe  ferire  deprehensum  persecutorem  noloit,  et 
post  cum  damno  desudantis  exercituSy  ettam  devo- 
tum  militem  extinxit.  Quem  profecto  ab  electoniin 
numero  culpa  longius  raperet,  nisi  hunc  ad  veniaii 
flagelia  revocassent.  [Greg.  Patt.  c.  9.]  Plerufflqse 
qoi  subire  magisterium  pastorale  cupiunt,  nonnufia 
quoque  bona  opera  animo  proponunt.  Et  qoamvi» 
hoc  daUonis  intentione  appetant,  operatoros  tamei 
se  magna  pertractant.    Fitque  ut  nliud  in  imis  in- 


I 


849  REGULA  GANOMIGORUM  AB  AMALARIO  GOLLEGTA.  —  LIB.  L  8S0 

tentio  Bopprimat  [subrepat],  aliud  tracUDtis  animo  A  norem  dacatassuscipere,  qui  nescit  subjectis  tramite 


superftcies  cogitationis  ostendat.  Nam  sibi  ipsa  de  se 
mens  ssBpementitur,  et  fingit  de  se  bono  opere  amare 
quod  Don  amat,  de  mundi  autem  gloria  non  amare 
quod  amat.  Saepe  mens  principari  appetens,  fit  ad 
hoc  pavida,  cum  quaerit;  audax,  cum  pervenerit. 
Tendens  enim,  ne  non  perveniat,  trepidat;  sed  re-* 
pente  perveniens,  jure  sibi  hoc  debitum,  ad  quod 
pervenerit,  putat.  Gumque  percepto  principatus  of- 
ficio  perfrui  saeculariter  cceperit,  libenter  oblivisci- 
tur  quidqnid  religiose  cogitavit.  Necessc  est  enim 
ut  cum  cogitatio  extra  usum  ducitur,  proiinus  men- 
tis  oculus  ad  opera  transacta  revocetur,  ac  penset 
qui<:que  quid  subjectus  egerit.  Et  repente  cognoscit 
si  pnelatns  l)ona  agere,  qnaeproposuerit,  possit,  quia 


vitaemeliorispraeire.  Neque  enim  quisquead  hocpr3&- 
ficitur,  ut  8ul>ditorum  culpas  corrigat,  et  ipse  vittis 
serviat.  Qui  se  indignum  ad  episcopatum  cxistimat, 
locum  ejus  qui  dignus  est  occupare  [D^est  occupare] 
non  praesumat.  Nam  tam  sanctom  est  sacerdotii  do* 
men,  ut  nulla  vitiorum  DOta  macolari  se  sinat.  Gra- 
vius  enim  condemnabitur,  qui  indignus  suscipit  quod 
non  meretur.  Quiregimensaoerdotii  conlendit  appe- 
tere,  ante  in  se  disculiat,  si  vila  honori  sit  congrua. 
Quod  si  non  discrepat,  humiiiter  ad  id  ad  quod  vocatur 
accedat.  Reatumquippe  calpae  geminat,  si  quiscum 
culpa  ad  sacerdotale  culmen  aspirat.  Uniascujus- 
que  casus  tanto  majoris  est  criminis,  quanto,  prius- 
quam  caderet,  majoris  erat  virtutis.  Praecedentium 


nequaqnam  valet  in  culmine  humilitatem  discere,  ^  namque  magnitudovirtutum  cresdt  ad  cumalom  se- 


qui  in  imis  positus  non  desiit  supert)ire.  Nescit  lan- 
dem  cum  suppetit,  fugere,  qui  ad  hanc  didicit,  cum 
deesset,  anhelare.  Nequaquam  vincere  avaritiam 
potest,  quando  ad  niultorum  sustentationem  tendit 
is  cui  suffieere  propria  nec  soli  potuerunt.  Ex  ante 
acta  ergo  vita  se  quisque  inveniat,  ne  in  appetitu 
se  culminis  imago  cogitationis  illudat.  Plerumque  in 
occupatione  regiminis,  ipse  quoque  boni  operis  usus 
perditur,qui  in  tranquillitate  tenebatur:  quia  quieto 
mari  recte  navem  et  imperitus  nauta  dirigit,  tar- 
bato  aatem  tempestatum  fluctibus  eliam  peritus  se 
nauta  confundit.  Quid  estpotestas  culminis,  nisi 
tempesias  mentis,  in  qua  dum  cogitationum  semper 
procellis  navis  cordis  quatitur,  huc  illucque  inces* 
santer  impcllitur,  ut  per  repentinos  excessas  oris  et  ^ 
operis,  quasi  per  obviantia  saia  frangaturf  Inter 
haec  itaque  quae  protulimus ,  quid  sequendom  est, 
quld  tenendum,  nisi  ut  virtutibas  pollens,  coactusad 
regimen  veniat ;  virtutibus  vacuas,  nec  coactus  ac- 
cedat?  Ule  si  onmino  renititur,  caveat  neaccepum 
pecuniam  in  sudario  ligans ,  «  de  ejus  occultatione 
judicetur.  Pecuniam  quippe  in  sudario  ligarct  ^» 
percepta  dona  sub  otio  lenti  torporis  abscondere. 
At  conira  iste,  cum  regimen  appetit ,  attendat  ne 
per  exemplum  pravi  operis,  pharisa^orum  more,  ad 
ingressum  regni  tendentibus  obstaculum  fiat.  Qui 
juxu  vocem  Magistri,  nec  ipsi  intrant,  nec  alios 
intrare  permittunt  (Matth.  xxiii).    Gonsiderandum 


quentium  delictorum.  Plerique  sacerdotes,  suae  mt* 
gis  otiiiutis  causa  quam  gregis,  praeesse  desiderant : 
nec  ut  prosint,  praesules  fleri  cupiunt :  sed  magi8« 
ut  divites  fiant  et  honorentur.  Suscipiunt  enim  sub- 
limitatis  culmen,  non  pro  pastorali  regiminet  sed 
pro  solius  regiminis  vel  [Dee$t  regimmis  vel]  honq- 
ris  ambitione :  atque  abjecto  opere  digniutis,  so- 
lam  nominis  appetunt  digniutem.  Dum  mali  sacer- 
dotes  Deo  ignorante  dod  fiaat,  tamen  igDoraatar 
a  Deo,  ipso  per  propheUm  tesUnte :  Prindpes  e»- 
Hiterunt^  $ed  non  cognovi(0$ef  viii).  Sed  hic  Descire 
Dei,  reprobare  est,  aam  Deos  omDia  novit. 

CAPUT  XTI. 
{hid.,  ibid,,  c,  55.)  Sicut  iniqui  [Item  Isidori  de 
praepositis  indoctis,  Sicut  iniqui,  etc.],  et  peccato- 
res  ministerium  saoerdoUle  assequi  prohibentor, 
iU  indocti  et  imperiti  a  tali  olBcio  retrahuntur.  illi 
enim  exemplis  suis  vitam  bonoram  corrompunt,  isti 
saa  ignavia  iniquos  corrigere  nesciunt.  Qui  [Quid] 
enim  docere  poterunt,  qnod  ipsi  non  didicerant? 
Desinat  locum  ducendi  suscipere,  qui  nescit  docere. 
Ignorantia  quippe  praesnlum  vitae  non  congruit  8Ub- 
jectorum.  C(ecu$  enim  $i  cceco  ducatum  prwbeai, 
ambo  in  foveam  cadunt  (Matth,  xv).  Sacerdotes  in- 
doctos  per  Isaiam  prophetam  lu  Dominas  impro- 
bat :  /p<t,  inquit,  pa$tore$  ignoraverunt  inteiligentiam 
{I$a.  Lvi).  Et  iterum  :  Speculatore$  eju$  coBci  omne$^ 


quoque  esl,  quia  cum  causam  populi  elecUis  praesul  •.  *^'  ®*^'  >mi>«"^«epi8Copi.  Neecierunt,  inquit,  univern 
suscipit,  quasi  ad  aegrum  medicus  accedit.    Si  ergo      ^^^^^  .'""''»   "^"  valente$  latrare :  hoc  est,  i^ebes 


adbuc  in  ejus  opere  passiones  vivunt,  qua  praesum- 
piione  percassum  mederi  properat,  qui  in  facie  vul- 
nus  porUt. 

GAPUT  XV. 

(I$idori  iib.  iii,  Sentent.,  c.  54.)  Non  sunt  [Isidori 
ile  dignis  praepositis,  non  sunt,  etc.]  promovendi  ad 
regimen  ecclesi»,  qui  adhuc  vitiis  sutjacenl.  Hinc 
est  qood  praeceptom  est  David  non  aedificare  visibile 
lemplum,  quia  sanguinum  vir  l)elli  frequentia  esset. 
Qua  flgura  ilU  spiriuliier  admonentur,  qui  vitiorum 
adhuc  corruptioni  sunt  dediii,  ne  templum  aedificent, 
hocest,  ecclesiam  docere  praesumant.  Nondebetho- 

*  DoMt  media  haec  periodus  asqao  ad  veeuniam. 


commissas  non  valentes,  resistendo  roalis,  per  ver» 
bam  doctrinae  defendere. 

GAPUT  XVII. 

{Gregoriu$  Pa$tor.,  lib,  i,  cap.  5.)  Sunt  'dodduIU 
fGregorius  de  his  qui  in  regimiDe  prodesse  possaot» 
i;ed  idem  offlcium  pro  quiete  propria  refugiuDt,  Sonl 
nonnulli,  etc.],  qui  nimia  virtutum  dona  perdpiont» 
et  pro  exerciutione  caeterorum,  inagDis  mimeribot 
exaluntur.  Qui  studio  castiutis  mundi,  abstinen* 
tiae  robore  validi,  doctrinae  dapibus  referti ,  patien» 
tiae  longnnimiute  humiles,  auctoriutis  fortitudtne 
erecti  districti  [Dee$t  districti]  saot.  Qui  niroinrm 


m  my^m  fvmm^  H»mm'  m 


•ibi  plmmque  doi^a  adimuqt »  qm  uftp  pro  s^  m^r 
tnmmodQ,  sad  atiam  pro  alijs  acc^p^ernf^t.  Cuiuqu^ 
sua  ei  Dou  aliorum  (ucr^  cogitan^,  jp^is  se,  quoQ 
Qrivsfa  babere  appelun^*  bonis  privan^.  Hipp  iUquq 
a4  discipulos  YeriUfi  4iPit  5  iVoft  PP^«f*  ci^U^  «^?- 

Hinc  Petrp  Dqmif^lis  ^U  ;  Stf»pr»  igamih  ^"na^  n^^  ^ 
{Joan*  miu)  Qui  cum  se  am^rp  ppo^if^if^  r^spondisr 
set  f  W^mi  :  Si  (HiifH  pt^,  paf  ^«  ms  Wg9'  ^i  ergg 
dilep^iouis  est  teslifnpiHum »  cur g  p^isUpni^  :  quis()ui9 
Yirtqt^l)US  polleos ,  gr^g^m  Qpi  ri^uit  p^sii^re,  pa- 
storism  Siimmum  convinciuir  Qpq  ailt^re*  Si  nostri 


Q^i  yplunute  piOYeperit»  nolens  quid^m*  led  bit- 
i)(|i!is,  gubernandam  sqsdpiat.  Multis  pitercipit 
^^fapas  fraudi|)us  m  m  ^\\»  et  «eqiffs  M^iliUlt^ 
Pl^estantes  pppe^f  et  prpdp^^  alfis  polupt ;  pt  4^9 
ejs  rpgimep  animajrmi)  |mppnit|ir,  r^quupt,  cpnsui- 
tii^s  afbitrantes  olip^am  vMaip  degere  qqam  |ocris 
{ip|)9)arum  ins|i|feFe.  guod  taipen  dpcepti  agnnt  per 
argpiq^Pfum  ^iaboli,  f^lleptis  pqs  pef  speciisiii  bpni ; 
nt  dUfP  illq^  a  pastoriili  q|I|cio  retrabit,  p^q^quam 
proilci{int  qui  eorum  yerbis  ef  i^xeiqplis  ipslfui  po- 
If^m^'  Ym  §^i)PM  PPqVi^quam  opcuiQlipi^qm  f^U' 
\s^f\^Vk  cj^as  appefppl,  ^ed  opcqlto  Qf4iqe  ^  super- 
IWPOWW?  gpiftui|t,  El  qu^ipyis  \ih^  per  meUor^ 
in|ept|pp^ip  A|gjs|n(^  f?mep  p^  ^MiUiP  »eni^m 


^ ,  ,__^___,   ^. ,.      .     ^        por^ant.  Qu^s  quidem  summopere,  si  Uceal,  Titare 


dem  per  calceamenium  muulmus.  Qui  verq  su^  co- 

gitspft,  utiliutem  provimQrum  q^gligil»  (m^i  ^m 

Ifftf^  C9{^aamokf0l  K^um  dedei^ure  au^iHif-  Sqpf 

minpqlUqui,  iqftgpis  muneribus  ditati  >  4um  soliu^ 

liontemplatipnis  studii^  ingrdescupt»  parece  utili- 

tati  proKimorum  iq  praedicatione  neAjgiifp^,  «ecretupi 

quieUs  diUgi^t,  secessuni  specqlationis  appetun^ ; 

de  qHP  si  dis^ricte  judifcentpr,  e^^  t^qtjs  prPPUl  4MbiP 

i^  ^ifnf,   fluapfift  vpsientps  ad  ptfWlp^im  pro4|$^$p 

pptuerifn^.  Qp^  ^m  meute  is  gui  ^rp^mi^  prpfMfu.-; 

ms  eoiieijperef ,  i^fiiitati  ca^lerf^rpm  #epi«tupi  prj^r 

ponit  suum ;  qu^Adp  ipsp  Sffmmi  Patris  DpigQpir 

tus ,  ut  mullis  prodesset,  de  sinu  Palris  egressus 

est  ad  publicum  iiostrum  ?  Sunt  nonnulU  qui  ex  ^  perfecti 

sola  buiiiilitate  refugiunt;  ne  )iis  quibus  se  impares  ^  princip< 

a!stimaii't,  praeferantur  :  qnorum  prorecto  bumilitas, 

fii  caeleris  quoque   yirtutibus  cingilur,  tunc  ante 

Oculos  Dci  vera  est,  cum  ad  respuendum  hoc  quod 

utiUter  subire  praeclpitur,  pertinax  non  est.  Ncque 

enim  vere  est  bumijis,  qni  superni  nutus  arbitrio, 

ul  debeat  prxesse,  intelligit,  et  tamen  contemnit. 

Bivinis  disposilionibus  subditus ,  atque  a  vitio  obsli- 

lti'-f  ■!  *  li  ••«•t>»« 

nationis  alienus,  cum  sibi  regiminis  culmen  imponi- 
tur,  si  jam  donis  pra^vqntus  ^st^  quibus  et  aliis 
prosit,  et  ex  corde  debet  fugere,  et  invitus  obe- 
dir.e. 

CAPUT  jvin. 

{htdori  lib,  iii,  Sent.^  c.  33.)  Vir  ecclesiasticus 


festiqspt  :  sed  timeptes  occuU^p)  dispeps^tionem 
Q^i,  spi^pipiuu^  quo4  fiigiunf,  exercenf  quo4  viure 
npscuntur.  Intr9pt  enio^  a4  cor,  etibi  cqvsiiiunt 
quid  yelit  occulta  volpni^s  Dei :  sesequ^»  999if/Utaa  de- 
bere  esse  summis  qrdinatiofiibu^  coguwoeMXea,  I19- 
milianf  cervicein  ^rdis  jngp  diyiq^  i||f|)»M%? 
tionif. 

OkWT  m. 

{ <S.  Brqfperi  4e  ¥Ua  contmpi.  itk.  1,  cap.  13.) 
Qtti  diligenter[<^Prosperi  quodsacMdok»  gancM  cqd- 
templativas  fleri  participes  possup|»  Qui  itiUgeiiier, 
etc.]  de  Vita  contempiativa  €oqM<i^rai,  ei  suAicienr 
ter  iBStructus  inteUigit  qu^odii  etiitii  piQS^itijiis 
perfectio  comprehendi,  noq  dubitabit  ccdesianni 
principes  vitx  contemp)ativ»  posse  et  debere  fiect 
sectatbres.  Quia  sive,  secundum  opiniouem  quocuiR- 
dam,  nihil  al|ud  sit  vita  contempiativa  quam  renim 
latenUum  futurarpmque  notitia,  sive  9a<^tio  ab  oni- 
nibus  occupationibus  mundi  slve  divioanim  stndipra 
Utteraruro,  sive  (quqd  hts  probatur  esse  perfiectto^ 
ipsa  .yisio  Dei,  non  video  qp'id  impedimeDli  safifiti^ 
jAcerdotibus  possit  afierriy  quo  liiinas  ad  baec  qnar 
tuor  quae  commeinorayi  pervtoiaiit.  Duo  eniiq,  |ffir 
mum  et  uUimnm ,  id  est,  renin  latentiom  fininnr 
nimque  notitia,  et  ip^a  visiq  Dei,  inoomparabilsier 
prsBSlantiora  erunt  in  tUa  vita  beata,  quam  in  i^U 
diversis  erroribus  iqiplicata.  Qiiaddoquidem  ta^ 
rcrum  omnium  notitia,  quam  ipsa  Dei  sqbsunlia. 


» > »•-»•■  -« •• . 


llsidori  de  pneposiiis.  Vir  ecclesiasticus,  etc.]  et  n  plene  ac  perfecte  yidebitur.   Duor  autem  media,  ya- 
cruciGgi  mundo  per  mortiricalionem  proprix  carnis     cationem    videlicet    ab    omnibus    occupatioiiltas 

•  Prosperi.  Jam  tum  videllcet  Prospero  tribuefoan- 
tur  Ubri  tres  de  Vila  pqntemplatjva  ,  qui  inter  ejus 
Opera  edi  solent,  efascfue  hdmihe  a  Gratiano  passim 
^  ab  aliis  cltari  splent ;  re  aiitem  vera  Prospcri 
J?ft»  yj^pntur.  Vt\m  quj.a  Geqn^^jiis  Prosperi  ppera 
recensens  borumlibrorum  non  memjnit.  Deinile  quja 
inorum  auctor  liD.  11,  cap.  9,  de  Ifilario  Arelatensi, 
4ui  9equalisfmt  PrOsperi,  sic  loqnitur,  utseiate  sua 
«laperiofum  Aiisse  significet.  Denique  ut  aliis  argu- 
ipenffs  supprsedcauf,  iu  aptiqua  CoUj^ciiqne  canpr 
num  eodicis  AndeffavensissanctoPomerib  (sicenim 
appellat)  ut'  aiicton  Irjbuiihtur^  loco  citato ,  qui  apud 
Prosperum  exstat  iib.  11,  cap.  7,  et  in  codice  sancti 
Saivatoris  Vicecomitis,  q^ii  iiunc  esf  id  blbliotbeca 
reverendtssimi  archiepiscopi  Tolosani,  ejusdemi  loci 
ibbatis,  auclor  his  Ubris  ascriptus  est  Julianus  Po-* 


meriufi  :  ef  Jq|ianp  Pomprio  eqsdem  p^Hl  #«grit 
Isidorus  de  ecclesiaslicis  Scriptoribus  cap.  2  :  c  Anos 
quoque,  inqoit,  tres  libros  edidit,  de  futifdb  ritx 
contemplalione,  vel  actualt'  cohversatione,  nec  doo 
pi\m  dp  .vilii^  el  yirtutibus.  9   Qqlbuf  vertiis  li- 


fibros  oclo,  qnorhm  etfam'  lemMatli  ib^.di^  singiUa- 
tim  expUcat  Isidonis,  qttorumqtm  tealii|iowir  fre- 
quenler  usus  ei^t  Jplianqs  ajfjef ;  Tpl/etonus  ^^(fs, 
m  Prognosticis  fuluri  sapcuii  fiiil  porro  roiheHps  mc 
Afer  MauhisquetiaiHa;  sedqliHd  ^^if  Vifa  G^arll  e^ 
0x  Ruricii  ad  Qomftrium  ipsum  epistolip*  tnteUigi  U* 
cef,  ifi  Gallia  wriWHmTbeior,  miq  prefby»erpf  ;^ 
bas  floruit  Arelate.  Pomerio  eidem,  ut  videtur.  Bcn- 
bit  etiam £nnodUis  Ub.  11,  lepiBtAla  S«'   *       ''* 


89 


RE6I3LA  CAI^ONICP^UH  A6  IVAUI^p^  COLLEj^lTA.  —  LIB.  L 


»4 


Tivat.  Per  qualitatem  igitur  metani,  doctriha ;  per 
Hgurain,  similitudo  patfum  ;  pef  pondas,  'hamilitas 
designaturl  Qui  ergo  ab*"Mis^  '£ribas"d£scivepaverit, 
DOD  metallam,  sed  terra  eriiV*^ 


^i;.. 


•   i»t 


_■•*##•      « 


mundi,  et  divinarum  atudium  litterarum,  etiam  hic  a  ecclesiastico,  quid  sequatur,  gaid  doceat,  qaomodo 

possunl  habere  fitontifices.  Sed  iUi  qu^  se  ab  omn(-  *  """•    ^'^" ""«':*"•-«  •-•• ^-•-™    j^-.-s —   -^- 

bas  implicamentis  pegotiorum  saecularium  remo^ 
yentes,  non  tqcpent  olio^  ^d  mslstunt  perfectionis 
sii»  negotio,  et  ab  stullilia  sapientiae  saecularis 
aversi,  verbo  Dei  infatigabiliter,  vacant,  sapientes 
veraciter  fiunt,  coeleslia  sapiupt,  ^rrena  despiciunt, 
contradioentes  san^  (|o9trinai  redarguunt,  obedien- 
tes  instituunt,  sanciis  virtutibus,  quibusin  die^sin- 
gulos  flant  Deo  propinquiQres,  incumbunt :  et  tam 
suis  quam  omniiim  gui  per  eos  eruuiuntur,  provecti- 

,     <.  1  .   ■1,'i.i<i  }      .tMii<4'  «t;  »  f^/*  »    •  »        I  ••i«T'  ;  I    V        *'•»  »* 

bus  clarj,  6jc  quidem  velu|  guslum  anemdam  con^ 
templativx  vit^e,   quo  ad  eam  ferventius  provoceo- 

••1'H»<'     t,  ..4         ,  '•••  ■   (»       I       (  |«,|  ||t'  f_  •  J« 

tur,  accipiunt :  sed  ibi  jam  in  aeternum  feiices  ede- 

cti,  d^  ejus  petfeclione  gaudcbunt.  Proinde  Ron  in- 

flantur ;  *  duia  hic '  omnium  fideliui;!  catllolicorum  »  ^  ^^^^ ''  «*  ^  ^°o  »»  n«l»o ««  pn^t.  et  cam 

honoranluTitcaplta-sedtetanlurp^^^^^^^^^  "^^  "^^'     iiat««t.ii««   ««.lin™  ^ 

thristi,  qui  est  sacerdotum  ac  omhium  iidelium  ca- 

put,  clariora  membra  ruiuri  sunt.  At  si  (quod  absit) 

sxculanbus  ne^oui^  ii^plicati,  fundorum  term\iips 

^ine  termido  cupiditatis  extendant  ac'  se  pas^im  ex- 

quisjlis  dpliciis  addicant  [dit^nt],"qu5e  animura  cor- 

pusquQ  debiliiant  -^  si  clonam  non  ffl"s}»»  sed  suam, 

flecepti  yul^i  adulantls  honoribus,  fuaerant :  plusqi^ip 

3e  se  alienae  lingucc,  qiiaip  suae  conscientiae  cre- 

(lant;  si  omne  gaudium  syum,  non  in  futurorum 

remuneratjone»  nec  in  sanctitate  vitx,  sed  in  sua 

tantum  dignitate   CQnstituant :  et  dum  tales  esse, 

qu^les  credunt,  amantur  rcreduntur  amantl,  nun- 

quam  si^i  displiceant:  acplacentes  §ibi,  non  siqt  de 

sua  cprrectione  solljciti :  quis  iion  inteUigat  tiles'  Q  *"*™  ^^^^  ^*P**  ^'«»»  «^it  et 

si  in  tiiibus  persevereni,  nec  se  ante  iinem  pnfiseii:     «1«»^^^*«  componi.  Quam  Ume 

tis  V4tx  emendent,  cqntemplatiyae  viUe  pariicjpes 

'      •       ••♦•      I      »|l    !•»♦    *•♦       »1      »:'«IM»      •«t«»'».«  •llill    f  .f»«i» 

esse  non  fjos^e  ?  Ad  quam  pon  perveuiunt,  nisi  q\ii 
studucrin^  esse  cjuod  facti  simt,  nec  affectant  videri^ 
sed  esse  ^uod  sunt,  Qon  alienis  iaudibus',*  sed  mo-^ 
ribus  suis  eximii :  nec  splum  de"$ua  dignitale,  sed 
P«^'"?  ^?  ?sVr<J?f^!'Ty'HS  {lf>i^i!ita(e'c9iispicuj :  qi,i 
suni  nop  apfiellaiione  ten\is,  sed  yirlute  ponlifices, 
vitae  conieraplaiiyaB  caj)ac^s,  et  '^audiorum  coele- 
stiun}  col^aejrg^s. 

(/«^prf  Ub.  in,  Sen(e^t.^  cqp.  35.)  fjjn^  doc^rin^ 
llsidorj  ^<^  doctrina  et  e^epplis  praepositqrum,  J aifl 

doctrjn^,  etc.](jui^mYit3flj|feredebelecck^^^^  

docior.  rjai»  (}(,p(ftfjf,  gjpe  y|ia  ^rroKsntem  r.^ddit,  »  P'^^^*'  "^  «^^»  ^"^"«  mmistenis  in  amore 

Tjia  s\pf  docjriq^  |n»ij|?m>cit.  SacerdpS  nridi:     ^7** '  "*  prteimoium  »ahi,  com  corrigere  no^ 

<^^M8  Wf ribH^  PflndnwOa  est,  ita  «  aV(|  d^f     '''''''  "I^^r-  ^  «°^"»<I««  «>"««i  Npeodo  poi. 

yerlja  ipplrHjij  exemplo.  yera  enim  est  illa  docfriii;!     *!*^'  "*^"**""*  cooseiiBum  esse  periimeeeat. 

quafp  yivfifl^j  spquitur  fprp^a.  Nam  nihil  turpius  epf, 

9f 3in  fl  i^pnqtn  guqtl  sefmone  [fl^e|(  serqjone]  quis- 

^ue  prajijfcsf,  pj^pjpre  Qperc  pfg|i«t.  Tunicenim 

pfaB.^ic^lio  u&i{jf^te  [utijiter]  profefiur,  .qpan(jo  fiflii- 

cacitec  f^^ipl^tiMp.  Un^sq|iisqi)e  dpctor,  et  ftona; 

»c^¥J1»  f *  teWf  pr?|jdij(:^>jpni^  tf^bp^  deijel  stu- 

Jiuin ;  9^m  alterHfii  sia^  Jiltefp  poyi  fjic|f  perfe- 

:ium  :  a^  pnp^d^t  ju#)if  b^n^  ag^r^»  »t  seq^enter 

>oW^  ^«  ^?*-  S|cfj|  iq  numispi^te  metal|ijpi, 

NS9»  «t  C<>9<(W  ittflHirifJIK ;  »^  jo  oippi  .d9<;)prf 


{€regorU  Patior.  Ub.  ii,  Mp.  4,  46.)  fiUt  reotor 
Pirregarius  de  hQmllitato  ptasposiiDruin.  8it  reetor] 
discr^fds  in  silentlo,  utliisln  vetho :  neaut  Uceo^a 
proferai,  aut  proferenda  reiicescat.  Nam  ticut  io- 
cauta  locutio  in  errorem  perirahit,  ita  indiscretum 
•ilentium  hos,  qui  erudtri  pot^aBt,*fai  error6de- 
relii^quit.  Sitrector  hene  agentibus  per  humilitatem 
socius,  contra  delinqueotkun  vitla  per  zdum  justi- 
tlae  erectus :  ut  et  bonls  in  nuUo  te  praeferat,  et  cniii 
pravorum  culpa  exlgit,  potestalem  pifotinua  toi 
prloratus  agnoscat,  quaienus  ^t  honort  snppre^ai» 
aqualem'  se  subdltis*  beoe  viventlbus  de|>utet ,  eft 
erga  perversos  jura  [viam]  rectitudiois  etercere  bob 
lorinidet.  Omnes  homineft  iiatura^  sMiuales  genuU : 
sed  Variante  toeritorum  ordl^  aiios  itlila  culpa  poat- 
ponit.  Ipsa  autem  diversitas,  quaa  siooessit  ex  vUio, 
diVino  Jodicio  dispensatur' :  yi  qula  omnis  l|omo 
seque  staire  non  valet,  alter  rqgalur  ab  ^terp.  pode 
cuocti  qui  praesunt,  non  io  le  potestateo  debeut 
ordinis,  aed  ae<iualitatem  peBsare  eqndi^oi^is  :  oec 
prasesse  homtnibus  gau(|eant,  sed  prodease.  Quam 
?idelicet  potentiam  bene  reglt,  qul'  et  teoere  iUafn 
Boverit,  et  Impugoare.  Beoe  h^Qc  reglt,  qol  scit  per 

cum  jUa  caeteris 
tameo  potestatqm  recte 
dispeosat,  qui  soilicite  ooTcrit ,  et  sumere  ex  iUa 
quod  a^uvat,  et  eipiigoare  qood  teotat :  et  aequa- 
lem  se  cum  iUa  casteris  cerpeve,  et  tameo  se  peccau- 
tibus  xelo  uUioois  antelerre.  Braedicator  qulsque  stu- 
deat  ut  minas  poteutium  ratiocldatiooe  miiiget ;  et 
oppressorum  aogpstias,  quantum  praevalet,  ope  le- 
vet :  ut  forls  resistentibus  opponat  patieotiatn,  et 
intus  superblentibus  exhibeat  cnm  patientia  discl- 
plinam ;  ut  erga  errata  subditorum  sic  mansuetudo 
zelum  lemperet,  quatenus  a  jnsUtiae  studio  non 
enervel :  sic  ad  ultionem  zelu«  ferveat,  n^  tameB 
pletatis  limitem  fervendo  transcendat.  Rectoris  offi- 
cium  esse  debet,  ut  iqgratos  i>eneficils  ad  amorem 


CAPUT  xxn. 


Ihidofi  /ift.  ii|,  ^n^etit.,  e.  42.)  Qqi  pfa^cituf 
[item  (sidori  de  l»UB)iUi4tpp^pps|ton||Q,  Qui  ^r!l^c|- 
mr,  etc.]  ad  regimeo,  ^liter  9m  ffisciplJPWn  VA>r 
ditpnuQ  praestare  se  dehet,  M  im>P  ^Mm  iPPiori- 
^^,  imvi  eti^m  hnmiliiM  ^reacaf.  I$ed  mpep 
i^  PPt  iq  ep  yirtus  hqmilit^^lfl,  i|e  fljs|j()Iyatpr  y\W 
subditorupi  \^  yiMis  :  atque  i^  9^ctorit^§  a^rit  pp- 
test^tis,  ne  per  (pmorieDai  cordis  seTerii^is  ^xisut  im- 
mp4ec:|^opif.  }|aec  est  m  Dpl  «ac^ftotibus  veni  dit- 


m 


AMALARIUS  PRESBYTER  MELENSIS. 


creiio,  qua  nec  per  libcrlatem  superbi,  nec  per  hu-  A  cupit,  sicut  Apostolus  ad  Corintbios  facil,  quos  a 


miiitatem  fiunt  remissi.  Hinc  est  quod  sancti  cum 
multa  constantia  redarguerunt  etiam  principum  vi- 
tia :  in  quibus  cum  summa  esset  humilitas,  loco  ta- 
men  necessario  libere.transgressores  justitiae  incre- 
pabant.  Aliquando  etiam  subdiUs  nos  oportet  animo 
esse  hunliliores,  quoniam  facta  subditorum  judi- 
cantur  a  nobis,  nostra  yero  Deus  judicat.  Agnoscat 
episcopus  servum  se  esse  plebis,  non  dominum.  Ve- 
rum  liaec  charitas,  non  conditio  exigit. 

CAPUT  xxm. 

{Ejiudemlib.  iii,  SetU.capA^,)  Non  omnibus  [Item 
Isidori  de  doctrinsB  discreiione ,  Non  omnil)us]  una 
eademque  doctrina  est  adbibenda,  sed  pro  qualitate 
morum,  diversa  exhortatio  erit  doctorum.  Nam  quos 


laudibus  inchoat,  et  increpationibns  probat.  Sed 
erant  apud  Gorintbios  qui  et  laude  et  incr«patione 
digni  essent  [/  Cor.  i].  Ule  yero  indiscrete  loquitur, 
qui  sic  utraque  omnibus  loquitur  [sic  discrete  sic 
utraque  omnibus  loquitur,  etc.],  ut  omnibus  utn- 
que  conyenire  videantur. 

CAPUT  XXIV. 
{Gregorn  in  prologo  l,  iii  Pastor,)  Quia  igitnr 
[Gregorius  qualiter  praelati  subfectos  doceant,ac 
semetipsos  discreta  circonspectione  praeTideaiit, 
Quia  igitur,  etc.],  qualis  esse-debeat  pastor,  snpe- 
rius  ostendimus  :  nunc  qualiter  doceat,  demonstre- 
rous.  Ut  enim  longe  ante  nos  rcTerendae  memorise 
Gregorius  Nazianzenus  edocuit  [ut  enim .  •  •  edocoit 


dam  increpatio  dura ,  quosdam  yero  exhortatio  cor-  ^  Detunt  hcec  omnm],  non  una  eademque  cunctts  ex- 


rigit  blanda.  Sicut  periti  medici  ad  yarios  corporis 
morbos  diyersomedicamine  senriunt,  ita  utjuxtayul- 
nefum  yarietates,  medicina  diyersa  sit :  sic  et  do- 
ctor  Ecclesiae  singulis  quibusque  congruum  doctrinae 
remedium  adhibebit,  et  quid  cuique  oporteatpro  aetate, 
pro  sexu  ac  professione ,  annuntiabit.  Non  omnibus 
ea  quae  sunt  clausa,  aperienda  sunt.  Multi  sunt  enim 
qui  [ea]  capere  non  possunt :  quibus  si  indiscrete 
manifestentur,  statim  aut  detrahunt,  aut  negligunt. 
Prima  quippe  prudentiae  yirtus  esl ,  eam  quam  do- 
cere  oporteat,  existimare  personam,  Rudibus  popu- 
lis,  seu  carnalibus,  plana  atque  communia,  non 
summaatqueardua,praedicandasunt,  ne  immensitate 
doctrinae  opprimantur  potius  quam  erudiantur.  Un 


hortatio  congruit^  quia  nec  cunctos  par  moroin 
qualilas  astringit.  Saepe  namque  aliis  offidQot,  qme 
aliis  prosnnt.  Quia  et  plerumque  herlMeqaae  baec  ani- 
malia  nutriunt,  alia  occidunt.  £t  lenis  sibilos  eqaag 
mltigat,  catulos  instigat :  et  medicamentum  quod 
hunc  morbum  imminuit,  alteri  yires  junf^t ;  ei  pa- 
nis  qui  yitam  fortiom  roborat,  paryuloram  necat. 
Pro  qnalitate  igilur  audientium,  formari  debetser- 
mo  doctorum  :  ut  et  ad  sua  singulis  oonfruat,  et 
tamen  a  communis  aedificaiionis  arte  nanqoam  re- 
cedat.  Quid  cnim  sunt  intcntae  mentes  aoditomiD, 
nisi  (ut  ita  dixerim)  quaedam  citharae  tensiones  tra- 
ctae  chordarum.  Quas  tangendi  artifex,  ut  non  sibi- 
metipsi  dissimile  canticum  faiciat,  dissimiliter  pul- 


de  et  apostoius  Paulus  ait :  Non  potui  vobis  loqui  G  sat :  et  idcirco  chordae   consonam  modulaiionem 


guati  tpiritualibut^  sedguoii  eamalibut;  tanguam 
partmli»  in  Chrteto^  lac  vobis  potum  dedi,  non  escam 
{I  Cor.  iii).  Camalibus  quippe  animis,  nec  alta  ni- 
mis  de  coelestibus,  nec  terrena  convenit  praedicare : 
sed  mediocriter,  ut  initia  eorum  moresque  deside- 
rant,  edoceri.  Gonrus  dum  suos  puUos  yiderit  albi 
coloris,  nullis  eos  cibis  alit :  sed  tantumdem  atten- 
dit»  donec  paterno  colore  nigrescant,  et  sic  ilios 
frequenti  cibo  refidt.  Ita  et  ficcJesiae  doctor  stre- 
nuus,  nisi  eos  quos  docet  yiderit  ad  suam  simiiitu* 
dinem  pcenilenti»  confessione  nigrescere,  et  nitore 
saeculari  deposito,  lamentationis  habitum  de  pec- 
catirecordaiione  induere,  ut  pote  adhuc  exterioribus, 
hoc  est  camalibus,  uon  aperit  inteiligentiae  spiritalis 


reddunt,  quia  uno  quidera  plectro,  sed  noo  uno  im- 
pulsu,  feriuntnr.  Doctor  quisque,  ut  in  ooa  Tirtnte 
charitatis  cunctos  sedificet,  ex  una  doctrina,  non 
una  eademque  exhorlatione,  tangere  corda  aadieo- 
tiumdebet.  (PattorJ,  ii,  cap.  3.)Doctor  etenim,  qni 
loci  sui  necessitate  exigitur  snmma  dioere,  hoc  ea- 
dem  necessitate  coropeilitur  summa  roonstrare.  Ilbi 
namque  yox  libentius  auditorom  cor  penetrat,  quam 
dicentis  yita  commendat,  quia  quod  loquendo  im- 
perat  ostendendo  a<]|juyat  ut  flat.  Hinc  eidm  per 
prophetam  Dominus  dicit :  Super  montem  exceUmm 
atcende  tu  gui  evangelixas  Sion  {Ita.  xl).  Ui  yide- 
licet  qui  coelesti  praedicatione  utitur,  ima  terreno- 
rum  Qperum  deserens,  in  rerum  culmine  stare  yi- 


profundiora  mysteria  :  ne,  dum  audita  non  capiunt,      deatur,  tantoque  facillus  subditos  ad  melioni  per- 


pnus  incipiant  cootemnere  quam  yenerari  man* 
data  coelestia.  Aliter  est  agendum  circa  eos  qui 
Qostro  committuutur  regimini,  si  [sed]  offendunt, 
atque  aliter  cum  his  qui  nobis  commissi  non  sunt^ 
Qui  si  justi  sunt,  yenerandi  sunt ;  si  yero  deiin- 
quunt,  pro  sola  cbaritate,  ut  locus  est,  corripiendi 
sunt,  non  umen  cum  seyeritate,  sicut  hi  qui  nobis 
regendi  sunt  commissi.  Prius  docendi  sunt  seniores 
plebis,  ut  per  eos  infra  poslti  facilius  doceantur. 
Unde  et  Apostolus  :  Bffc,  inquit,  commenda  fideii-' 
but  hominibut^  gui  idonei  tunt  et  aliot  docere  (II 
Tim.  ii).  Ingenium  boni  doctoris  est  incipere  a  lau- 
dibus  eorum  quos  salubriter  objurgatos  corripere 


trahat,  quanto  per  yiae  meritnm  de  supernis  daiiiat. 
Recte  etiam  sacerdos  superhumerale  ex  anro,  h^ra- 
cintho,  et  purpura,  etcocco  bis  tincto,  et  bjsso 
retorta  factum  habere  praecipttur,  ut  quanta  Tirtu- 
tum  diyersitate  clarescere  debeat,  demonstTetor.  In 
sacerdotis  quippe  habitu  ante  omnia  anrum  falget, 
ut  in  eo  intellectus  sapientiae  principaliter  emicec. 
Gui  hyacinthus,  qui  aethereo  colore  resplendet,  ad- 
jungitur,  ut  per  omne  quod  intelligendo  penetrat. 
non  ad  fayores  infimos,  sed  ad  amorem  cceiesthim 
surgat :  ne,  dum  suis  incautus  laudibas  capitur 
[canitur],  ipso  etiam  yeritatis  intellecttt  yacnetar. 
Auro  qooque  et  hyacintho»  ac  purpurae,  bis  tinctns 


657 


REGULA  GANONIGORUM  AB  AMALARIO  GOLLECTA.  —  LIB.  I. 


858 


coccus  ftdiongilur,  nt  ante  intenii  Jiidicis  ocolos  A  los  revocemus  ;  quac  si  omnino  nulla  sunt,'  ad  oc- 


omnia  Tirtutum  bona  ex  charitate  decorentur,  et 
concta  quae  eoram  hominibus  rutilant,  baec  in  con- 
speclu  occulti  arbitri  flamma  intimi  amoris  accen- 
dat.  Qo»  scilicet  cbaritas,  quia  Deum  simul  ac  pro- 
xlmam  diligit,  quasi  ex  duplici  tinctura  fulgescit. 
Qui  igitur  sic  ad  auctoris  spedem  anbelat,  ut  pro- 
ximomm  curam  negligat ;  tel  sic  proximorum  cu- 
ram  exsequitur,  ut  a  divino  amore  torpescat :  qui 
unum  borum  quodlibet  negUgit,  in  superhumeralis 
omamento  habere  coccum  bis  tinctum  nescit.  Cae- 
tenim  cum  rector  se  ad  loquendum  pracparat,  sub 
quanto  cauteLe  studio  loquatur,  attendat ;  ne,  si  in- 
ordinate  ad  loquenduro  rapitur,  erroris  vulnere  au- 
diealium  corda  feriantur :  et  cum  fortasse  sapicns 


cuUa  Dei  judicia  recurramus.  Quia  sicut  nos  nuUis 

meritishoc  ipsum  bonum  quod  habemus,  accipi- 

mus  :  ita  illis  quoque  potest  gratia  supernae  virtutis 

infundere,  ut  excitati  posterius,  etiam  possint  ipsa 

bona  quae  nos  ante    accepimus,  praevenire.  Quis 

enim  crederet  quod  per  apo^tolatus  meritum  Saulus 

lapidatum   Slephanum   praecursurus   eral,   qui  in 

morte  ejus  lapidaotium  vestimenta   servabat  ?  His 

ergo  primum  cogitationibus  humiliari  cor  debet, 

et  tunc  demum   delinquentium  iniquitaies  incre-> 

pare. 

CAPUT  XXV. 

{liidori  L  iii,  Sent.,  c.  ii.)  [Isidori  de  doctorum 
silentio.]  Pro  malo  roerito  plebis,  aufertur  doctrina 


Tideri  desiderat,  nniutis  compagem  insipienter  abs-  ^  praedicaiiionis ;  pro  bono  merito  audientis,  tribuitur 

cindat.  Hinc   namque  in  Evangelio    Veriras  ait : 

Hmbete  sal  in  vobis^  ei  pacem  habete  inter  vos  (Metth. 

ix).  Per  sal  quippe  verbi  saj^entia  designatur.  Qui 

igitnr  loqui  sapienter  nititur,  magnopere  roetuat  ne 

in  ejus  eloquio  audientinm  unitas  confundatur.  Hinc 

Paulus  ait :  Non  pius  sapere  quam  oportet  sapere^ 

sed  sapere  ad  sobrietatem  (Rom,  xii).^  Me  igilur  re- 

clor  incautus  aa  Joquendum  proruat,  hoc  quod  jam 

praemisimus,  per  semetipsam  discipuli  Veritas  cla- 

mat :  Babete  sal  in  vobis,  et  pacem  habete  intei^vos 

(Mare,  ix),  ac  si  figurate  per  habitum  sacerdotis 

dicat:  Mala  ponica   tintinnabulis  jungite,  utper 

omoia  quae  dicitis,  unitatem  fldei  cauta  observa- 

tione  teneatis.  Sacerdos  semper  vocem  praedicatio- 


sermo  doctoris.  In  potestate  divina  consisiit,  cui  ve- 
lit  Deus  doctrinae  verbum  dare,  vel  cui  auferre  :  et 
hoc  aut  pro  dicentis,  aut  pro  audientis  fit  merito, 
ut  modo  pro  culpa  plebis  auferatur  sermo  doctoris, 
modo  pro  utititate  rectoris  tribuatur.  Nam  et  bonus 
docet  bonum,  et  malus  maluni ;  et  bonus  malum, 
et  malus  bonum  ;  quod  tamen  fit  juxta  meritum  po- 
pulorum.  Non  omnia  teropora  congruunt  doctrinae» 
secundum  Salomonis  seutentiam  dicentis  :  Tempus 
tacendi  et  tempus  loquendi  (EccL  iii).  Non  quidem 
per  timorem,  sed  per  discretionem,  propter  roalo- 
rum  incorrigibilem  iniquitatem,  nonnunquam  ele- 
ctos  oportet  a  doctrina  cessare.  Interdum  doctores 
Ecclesi»  calore  charitatis  ardentes,  conticescunt  a 


nisbabeat,  ne  superni  specutoris  judicium  ex  si- ^  docendo,  quia  non  est  qui  audiat,  testante  pro- 


lentio  ostendat  <^  Scriptum  quippe  esi :  Audiatur 
sonituSf  quando  ingrediiury  aut  egreditur  sanctua' 
rium  in  conspectu  Domini^  et  non  moriatur  (Exod» 
xxviii).  Sacerdos  in  tabemaculum  ingrediens  vel 
egredlens  raoritur,  si  de  eo  sonitus  non  auditur  : 
quia  iram  contra  se  occulti  Judicis  exigit,  si  sine 
pnedicationis  sonitu  incedit.  Apte  autem  tintinna- 
bula  vestimentis  pontificis  describuntur  inserta.  Ve- 
stimenta  etenim  sacerdotis  quid  aliud  quam  recta 
opera  debemus  accipere,  Propheta  attestante  qui 
ait :  Sacerdotestuiinduanturjustitiam  (P<a/.  cxxxi) ; 
vestimentis  itaque  illius  tintinnabula  inhaerent,  vitas 
viam,  cum  Itnguae  sonito,  ipsa  quoque  bona  opera 


pheta  :  Civitates  Austri  clausce  sunty  et  non  est  qui 
aperiat  (Jer.  xiii).  Qui  docendi  accipit  offioium,  iii- 
terdum  ad  tempus  facta  proxime  taceat,  quae  sta- 
tim  corrigere  nequaquam  exislimat.  Nam  si  corri- 
gere  potest  et  dissimulat,  veram  est  quod  consen- 
sum  erroris  alieni  habeat.  Plerique  sancti  doctores 
pro  mali  pertinacia,  quia  iniquos  emendare  ne- 
queunt,  his  tacere  disponunt :  sed  calorem  spiritus 
quo  aguntur,  ferre  non  sustinentes,  iteram  in  in- 
crepationem  prosiliunt  impiorum. 

CAPUT  XXVI. 

(Prosperif  de  Vita  contemplat.  /.  i,  c.  20.;  Quod 
vero  [Prosperi  quod  nibil  prosit  sacerdoti,  etiamsi 


sacerdotis  dament.  Nos  quia  infirmi  homines  so-  j^  bene  vivat,  si  male  viventes  tacendo  non  arguit, 


mus,  com  Deo  de  hominibus  loquimur,  debemus 

primum  meminisse  quid  sumus  :  ut  ex  propria  in- 

firmitale  pensemns,  quo  docendi  ordine  infirmos 

fratres  consolemur.  Consideremus  igitur,  qnia  aut 

taies  sumus,  quales  nonnuUos  corrigimus  :  aut  tales 

aliquando  fuimus,  etsi  jam  divina  gratia  operante 

non  sumus  :  ut  tanto  eos  temperantius  corde  hu- 

miii  corrigamus,  quauto  nosmetipsos  verius  in  his 

quos  emendamus,   agnoscimus.   Si  nos  sacerdotes 

taies  nec  snmus,  nec  fuimus  quales  adhuc  illi  sunt 

quos  emendare  curamus  :  ne  cor  nostrum  forte  su- 

perbiat,  et  de  ipsa  innocentia  in  pejus  raat,  quorum 

mala  corrigimus,  alia  eoram  bona  nobis  ante  ocu- 


Quod  vero,  etc.]  dicit  Apostolus  (II  Theu,  iii) ,  ut 
nos  formam  debeamus  exhibere  fidelibus,  quid  va- 
lebit  si  is  cui  vel  exhortandi  bonos,  vel  castigandi 
malos,  cura  commissa  est,  bene  vivendo  se  imitan- 
dum  bouis  exhibeat,  et  malos  tacendo  non  arguat  ? 
Ad  hoc  enim  (nisi  me  fallit  opinio)  sancte  viven- 
dum  est  sacerdoti,  ne  dicta  sua  repugnantibus  fa- 
ctis  evacuet.  Si  quod  praedicat  fieri  debere,  non 
fadat,  aut  si  qnod  non  facit,  praedicare  pncsunH 
pserit ,  nihil  apud  eos  qui  ejus  vitam  novere,  pro- 
ficiet.  Quia  ad  hoc  est  Ecclesiae  Dei  praeposilus,  ut 
non  solum  bene  vivendo  alios  exemplo  suae  conver- 
sationis  instituat,  sed  etiam  fiducialiter  pnedicando 


•  Tou  sequens  periodug  usque  ad  sacetdos^  etc«»  deest. 


«m  AM4UWP9  CR  W^?»  MELENSK 

^i^fMK^  W(f  9V^  R^^^  ^"^  ^<)°^!^^^^f  *  9"?  4  "^^"^^  conculcant.  Repente  doeent  qnae  non  opere, 
l^n^  qune^l  ^P^Mr  9"!i^  {loria  obedientibus,  psten-     sed  nieditatione  didK^erunt,  et  quod  Terbis  pne- 
djf,  pijilii|§  palq(ism  djp^erf)|[ido  conlemnat,  animas     ^'^*-***  "-'^-:i-.»  :«t«.i«»«.»*    fT-.jw  «•  ..♦  -. —  «- 
^inei?rtarj  np^fl|iqp  plaR^f^f,  imitalus  Apostolum 
<}«♦  ?>f  •  V\  iW^V  ^^^^^^  f^  '>'?  ?^i  ^^?'^  p«ccaiY- 

'*l|fl?  •  OmM  jP/JrP^i»*''^  *^  ^^^'  »^'*  infirmor  )  Quis 
<(f  1((a/t2a|tf f,  el  ego  npn  uror  {II  Cor,  w)  ?  Qua- 
proptep  spi^nj  qupd  si  (juibusnbel  divitibus  ac  po- 
tentibus  jpale  yiyentibus  parcat,  aut  foveat  eos, 
percjat  sjmMl  e(  pereat ,  et  sancle  dcbet  vivere  pro- 
pter  eiemplum,  et  pie  docere  propier  suae  admini- 
stralionis  oflicium  ;  f§fH'^  Q*^P4  ^^  "^^^'  ^"^  justilia 
SHffra|[eH|r  :  <1^  cujhs  p^pu  aoima  pereMnjis  exi^i- 

tpf.  Quandq  auicunqu^  aljus  perierit^  au^m  nulja  .  ,  

<|pcendi  peas^sjfas  manet,  solus  poenas  sui  sceleris  ^  subje^ti  quique  non  seclantdr  verba  qa»aadiunt,sed 
/ia!»if  iMo  oiiiom  ^•11  Hicnonciiin  vorhi  nnmnrticco  Aci       gola'  qu»  conspiciunt  eKcmpla  privitatis  imitaniiir. 

Qui  cum  dicta  sitiunt,  etper  operl  perverUiDtur,  qoasi 
corruptis  fontibus,  inpotibus  lutum  suniaat.  Itoo 
amplitis  nocei  m  Ecclesia  qiiamqul  peyvevse  agens, 
nomen  vel  ordinem  sanctitatis  'hab^.  B^iiiiqaefi 
iem  namque  hunc  redarguere  nullus  pnenumi :  et 
in  exemplum  culpa  vebementer  extenditar,  quaiido 
pro  reverentia  ordinis  peccator  bonoratur.  Qoi  ad 
knclitatis  speciem  deductus ,  vel  verbo  caetem 
deslruit,  vel  exemplo,  melias  profecta  fuent,  nf 
huiR  ad  mortem  sub  exteriori  habita  terrena  acu 
constringerent,  quam  [quem]  i^aera  efficiai  in  caipa 
caeteris  imitabilem  demonsfrkrent :  qai  nimimm  si 


dicant  morihus  impugnant.  Unde  flt  at  cam  pa- 
stor  per  abrupta  gfaditur,  ad  praecipitium  grex  se- 
quatur.  Per  prophetam  Dominus  contra  coeieiiiptl- 
bilem  nastonim  scientiam  qiieritur  diceos  :  Ciiai 
ipfl  timpidmmam  aqnam  hiberitH,  reliquam  pedikut 
vestrit  conculcabatis  [turbabatis] ;  et  ove$  mM,  qu(g 
conculcatoe  pedibus  vestris  fuerMf  ptueebautury  et 
quw  pedes  veslri  turbaverant,  hae  bibebanf  {Ezeek, 
iii).  Aquam  neitipe  limpidissimam  pastores  bibum, 
cum  fliienla  veritatis  recte  intelligentes  haariant. 
Sed  eaindem  aquam  pet turbare,  est  sanctas  luedita- 
tionis  studia  male  vivendo  corrumpere.  Aquam  sct- 
llcet  pastorum  turbatam  pedibus  oves  bibontcoo 


dfil^if.  |IIe  ^uleni  cui  dispen^aljo  verbi  commissa  est, 
^).iam$i  ^ancte  vivat,  et  ^mcn  perdite  yiventes  ar- 
gifpre  ^ul  ^rubescat,  aut  n^etuai,  cum  omiiibus  quj 
ep  tapeqt^  pppj^rjnt,  perit.  Et  quid  ei  proderit  non 
|^^f)iri  ^uQ^  fpi  puniend^s  est  alieno  ppccaio?  ^en- 
tiprj  /ijsi  ^pp  Dopninq^  j|>^r  j^zephielem  prophgtai^ 

Wh  ^m^m  fWw^  ^^PunljaUpne  Ipqujiiiri  djr 
?«tt§  J4  am  •  f!f  {[*;  /flf  *flfl?'»H»  mculgtorem  dedi 
If  rfp«P  im^l  iEmli'  Jl»)r  PiP9  )|0P  ^ranseunier 
jfgfepfpiis  fipdif.^,  fliiQcj   napefdptem  spfculatorenj 

IHpeUat }  ||^  ficut  spfpfl|?|»r^  ^^  ^e  \o^,  ediiipre 
prASBlffFP,  eHrfps  omb^^  gpptefppjari,  ita  ^acer- 
Ipg  debet  p^  mm\\\  m^Mm  <^elsipr  cupcij^ 


I?  SMJfJ^ll  SeJ®»M$  liahprg  jfpijaip,  fji^;^  po$si|  fuj^  ^  solus  caderet;  utcunqye  hutid  tolerabilior  ijifenii 
Ip  yiveplgj  j jstcijprp.  Yf^aigps  jgm  qijjd  jJiyjfiM?  ^  pana  cruciaret.  {Gre},,ibid,  e.  A.)  &epe  sascepu 
«...«./.  ^^„.!«^«.    A..^:..    .__....  cnra  regiminis,  cor  per  div^a  Irituendo  diverbe- 

irat ;  et  inipar  quisqne  invenitar  ad  singula,  dnm 
confusa  mente  'dividitup  ad  multa.' Undl  qitidam 
sapiens  pi^ovide  admonet,  dicens :  FUi^  ne  in  mvfits 
sini  actus  tui  (EccH,  xi).  Quia  videlicei  nequaquam 
plene  in  uniuscujusque  operis  ratioDe  coHigitqr, 
Hum  ifiens  per  diversa  sparsk  [Deest  sparsa]  partitut: 
cumque  foi^as  per  insolenlem  curam  trahitur.  a  ti- 
moris  intimi  soiiditate  vacuatur.  Dum  etiam  meos 
in  exteriorum  fit  dispositioiie  sbiiicita,  sul  esl  so- 
lummodo  ienara,  et  scit  multa  cogitare,  se  nesciens. 
Nam  cum  plus  quam  necesse  est  se  extferioribus  im- 
plicat,  quasi  occupata  in  itlnere,  obliviscitur  qoo 


w>  t(  sw^niiftHf  m  a  wt  (Py^^ ;«)  j  ^\  ft»g 
m^.  »*fl  JisH^  'mmw^i  m^  m^  pwB^uippiiQfje 

h»m»i  SPflf"J  inwerit:  AmtHWbis  ps,  inqml, 

ff  WP  %  M'  f.*  W»  Pl  ff I  ffea  yer^a  foqqeris 

$lf ;  m  m  fl"91»  PJ  pis  .mffluapi  de  (uis  ipfletj^  : 

Si  mt  m\\h  «»s  annuslia.  §e()  Jas  quid  m?mr 

.V«tp    au<J«fpus.  §i  ^fi  ^icp^te  ^^  |m;,i,*^,  |„,p,f, 

morte  mortens,  not^  f|«|j^-,   lf^f^t}fs,  ^t  ^f  g^fi^iiflj 

mpius  a  via  sua,  jj^s^  jf^Ui^f  in  iniquitate  sua  mo- 

rietur :  sanguinem  yero  ejus  de  mpnv^  tua  requijam. 

5"!.^  ®'^prfssius,  (jujd  anierliu^  .  .   ,  .  ,     ,- 

pio,  inquit,  iocutus  non  /u«ris,*pt  se  ab  impietaie  Diendebaf:  ila  ul  ab  studio  su»  inquisitionis  alie- 

cuslodial,  ^t  ilje  peri^rit^s;}n|[m^^  niaaii  '  natai,  ne  Ipsa  qiiidem,  qua  patitur',  damna  consi- 

tua  requiram.' flpc  esl  dicere':  Si'pi  peccala  sua      deret,  et  per  quanta  delinquat,  ignoret.  Ezechias 

rex  peccare  se*  minime  creclidit,  cum  venieDlibos 
ad  se  alienigenis,  celJas  aromisitam  ostendit :  sed  in 
damnationem  secuturx  prolis,  ex  eo  iram  jiidiCES 
pertulit,  quod  se  licenter  facere  exislimavit  (/«r. 
ixxix).  Saepe  enim  dum  multa  suppetunt,  damque 
agi  possunt,  subjecti  quae  acla  sunt  admii^ntur,  in 
cogitatione  se  animus  elevat,  et  plene  in  se  iram 
Judicis  provocat,  cpiamvis  per  iniqua  foras  bpera  non 
crumpat.  Intus  quippe  est  qui  Judicat,  in6is  quod 
Judicatur.  Cum  ergo  in  corde  delinqnimus,  latet 
liomines  qupd  apud  nos  agiiiius :  sed  tamen  ipso 
Judice  leste  peccamus.  Hiec  proferenteSp  non  pote- 


pon  anhuntiaveris,  si'  pum  iioif*  argueris,  ut  ab  im- 
pielate  sua  conyertatur  et  Vivat :  et  ie  oui  non  in- 
crepasti,'e?  ipsumquite  iacente  neccavit',*  flammis 
perfennibus  perdam.  Ou|S,  rOgo;  tam  saxei  pectoris, 
q?»»  lam  lerreus  eril,  quem  sententia  ista  non  ter- 
reail'  quis  tamalieniisa  flde,  qui  sententiae  isti  non 
tredalf  "    *"^  ^        s    ..      1  • 

c^PUT  xxvir. 

(firegorfi  Pfistor.l]  i,'c.  2^)  feunt  nonnulH  [Gre- 
gofius  ^e  pastoribus  non  recle  gradienlibus,  Sunt 
honniilli,  Ac.j|*  qiirsblerti  cufa  'spirilalia  praecepta 
perscruianluf,  iei  qu«  intelligendo  pene^rant  vi- 


Mt  RE6ULA  CANOiXICQRmi  4P  ilMfl^m  mmi^^  -  ^^-  I-  B6| 

slttM  MfiillWs  wpctbeiwUiDu»,  9e4  9b  fippeiMn  4  o^itipnem  iqfiio^  pf^Ulfis  9ppre])q)dit ;  gi  ^^Xfi\f^ 

cao<loref«  sibj  jqs(iti{e,  ^jv^  s^pienfiq^  |f if)PM»  ^  i«cfi 
$(&  ^iipismx  cogni^onis  ex(4udit,e|  eg  cl^^rUat^m  v^ri 
laf9|Qi9  nequaquan^  p^netr^l  q^p  s^  ^po^  §e  pep  hft 


iUiiu  fioMift  i<»|nt)iUtem  wiipiinii»,  |ie  inH^fecti 
Qoippe  fittlnen  anipe»  regiounts  audepiit ;  et  qui 
in  planis  ataatea  titubant,  io  praBcipiti  pedem  ppnant^ 
IGreg.^ibid.  c.  il.)  Cxci|S  pastoc  est  qui  supern^ 
lunien  contmplatiopis  ignotat,  qui  pnmentis  vitoi 
tenebris  presMia,  Hum  yenturam  luoem  nequaquam 
dirigeQdo  cooipicit,  qqo  grcssum  operis  [Deest  ope- 
ris]  pooat,  neseit.  Claudus  >ero  reclQr  est  qui  qiii- 
dem,  quo  pergere  debeat,  aspicit,  sed  per  jofirmi- 
tatem  meniis,  vitae  vi^m  perrecte  nou  yalet  teuere 
quam  yidet ;  quia  ad  virintis  statum  dum  flu^a  coq- 
sueiudioe  noo  erigituri  qup  per  desiderium  ioDilitur, 
iliuc  gres$n8  operis  etticaciter  non  5eqi|untur.  Parvo 
fiuiem  na^  est,  qui  ad  teoendam  meQJHiraip  djscre- 


iQgfintJam  e$aitat;  sipiif  de  quibnsd^  f]iQitur :  Dt- 
c^nh^  enim  44  ene  ^aj^et^fis^  s|)f|(f  factt  itfnl  {Rm* 
})•  Jug^m  vero  b^b^t  ^cabiem  jp  pqrppre,  cul  carpj^ 
petMiant';!  «ine  pessaiipDjS  ^oipifiailir  iq  mente*  ln 
spabie  etenim  fervpr  visperf^m  ^  ^tem  tr^hjlur, 
pef  qiiam  repte  (uiuriji  design^fur,  quia  *si  cordis 
(i^nMlMo  psque  ^d  operatipneiq  prp^jlit,  nimirum  fer- 
VOF  ififimns  usque  ad  cuti^  $ca|)iem  prprumpit.  Et 
(brif  jam  corpus  [scdi)ie$]  s^pcjat,  quia  ()Lim  in  co- 
gifHtiope  voluntf^s  npp  rf^primj^iir»  eiiam  in  aptione 
dofnin^tpr.  Quasi  enixp  pqtis  prprjgiqefp  Paulus 


tionis  idoqeua  nou  est.  {Daso  quippe  pdprps  fetores-  9  cprabat  ab^ergerf»,  cum  «^ipeb^f :  TfHt^iio  vps  non 


qpe  discerpimus.  Recte  ergoper  nasum  discretio 
exprimitur,  pcr  qoam  virbjtes  eUgimus,  deiicta  re- 
prpbamqs.  Sed  suut  nonnuUi  qui  dup)  «stimari  se 
Jiebetea  nolunty  saepe  ae  in  quil^usdam  ioquisitipr 
nibus,  phis  quain  necesse  est,  exercenles,  ex  nimia 
subtilitate  falluntur.  |Jn^  l)ic  quoque  subditur : 
Yel  gjrandi  ft  fpjlo  naso  (Leyit,  x^f).  ]!jasus  etenim 
grandis  et  lorlus,  est  discretionis  sublilitas  immo- 
derata.  Quae  diim  plus  quam  decet  excreverit . 
aclionis  suae  rectiludinem  ip^a  confundit.  FractO 
autem  pcde  vel  manu  est  qui  viam  Dei  pergere  pm- 

nino  nop  valet,  aique  a  bonis  actibus  funditus  exsors 

•  t<       ..«■)>•••     •»♦*     »1  ■•##••••«•    •■'»«»i"«.    «••, 

Tacat :  qiiatenus  bxc  non  ut  ctaudus  saltem  cum 

*AK.  «  __'Xk  .  .  ». 


afijfrfihfttdat,  ui§i  huma^a  (/  Qor,  ^).  j^p  ^i  aperte 

dicer^ :  Hqm^fttfm  t^'4m  esf  >W  corjl^  (gntaliopein 
perpeti ;  dsemoniacum  vero  est  tentatip/jis  certa* 
mine  in  operatioi^  spperari.  Iippetigiuem  qiioque 
b9})ip|  IP  cprpore  quisqqjg  s^nv^^  vasIf|H|r  jf}  pjpifte. 
Quae  Si  (P  parvis  f)pp  poippp^it^r,  iMipfppf  SJPf 
menwire  ditePiMir.  Jmp^^igp  gpippr,  «n?  ijplpr^  copr 
pus  |«jcup:^^,  et  a))^ue  occupaf}  \i^  ^ i^regf pn^; 

membi^rum  ftefipirem  to*W  •  m^  Pi  m^W^^  ^J^ 
vam  nniroam,  dim  qq^^i  de^epiaf,  jcxuicerj»^ ;  ^um 
adipiM^da  qqii^e  cogi^atiopi  p))ji£{t,  ^  t9WPl' 
tias  accendit,  et  dpl^rem  in  yulnpr^  npg  fjtfft,  qnj^ 
«stufnii  animp  pi^  (culpa  ^bun({§p|ifiHi  prPffllf^'^' 


jjWlrniitaie  tenefft^   sefj  ab  bis  omnimodp  aljeri)]s  q  Oepor  membrprufn  per  imPPfi{;|i^ea)  Pfr^iOfF,  quifi 
^xistat.  <6il)b)is  vero  est,  queo^  terrepdc  ^ollicitur  *  aliarMm  qpoqqe  vir^utum  ppr  av^ritiam  pplc^ritiidp 


dinis  pondus  deprimit,  ne  unquam  ad  superna  res- 

piciat,  sed  solis  his  qu?e  in  infimis  calcantur  inten- 

f  -    »•  '    < «  f. ♦  -.  »..•    *  »    • «        »>ii(*     »»•■.• 

dat.  Qui  etsi  aliqiiando  aliquid  ex  bono  patriaQ  coe- 
lestis  audieril,  au  bqc  nimfrijm  perversae  consuetu- 
dinis  pondere  prxgravalus,  cordis  faciem  iion  at- 
tollil :  quia  cogitationis  statum  erigere  non  valet. 

•       ••»  »f         -  »p     n    •     t  »>»il         il     V  t'    •»  •    '       i' 

quem  terrenx  sollicitudinis  usus  curvum  tenel.  Lip- 
pus  namque  est,  cujus  quidem  ingenipm  ad  agiij- 
iionem  veiilatis  emicati  sed  tamen  boc  carualja 
bpeVa*  obscurjjnt.  In  lippis  jjujppe  'oculi^  pHpH!? 
saniB  sunt,  sed  humore  deiluente  infirmala  paipebrae 
^rosscsciint.  Qua>  jjiiia  infusione  crebra  ^Uierunfu}', 


depravatur.  Et  quasi  totum  porpuf  (^x^pefat^  quia 
per  iiniversa  viti^  ^pimqm  WPPifPi^^  ^tiio  atfe- 
8t;iinte  qui  aij :  Hadi^  omnivv^  ^qh^m  f*^  cupid^- 
tM  (/  Tim*  vrt.  Pond^rftW»  ^h  «"»  .t»irpitHdineip 
UQU  pxercet  opere,  ^^  t^m^P  ?^  fePP  W>f?4on<* 
eontiupa  sine  moderamine  grayatffr  iif  meo^.  Qpl 
nequaqoam  usque  a<|  ppiis  qiiidem  ppfariqm  m\' 
iur,  sejl  iejiw  animq»  ypl^pt^t^  lnxqri»,  siue  pUo 
repugnationi9pbstftpn)o  [stimqlp],  fj^le^JrtMir.  Yiiium 

quippe  fi»t  popderifl,  cum  bumpr  yii^eerPW  *.4  yi 
rilia  Idbitur,  qn»  profol^to  pqm  n^Pl^H^  <|p(}ppori9 
intumescuut.  Pooderpsu^  ergp  psi,  q«fi  Ml^  Rgjt)- 
tioni(>u»  gd  )e»piviam  A^flifpps,  fipm{pf  turpffpdinis 


S"!f!  f -irP^^i?  >i^  9P^r.?.^'9  s?Vf  >at,  q}|i  yidere  recia  p  «eatat  ii»  cojpde*  EJ  fl>|a«vM  ways  n»n  exerce^t 

"•*^'""' rp?r  lflS?{|»ofn  P9!^^aRh  ?J^f|  «?u  Pr^yfinijp     <«»»»  ^  •»•*  WPen  pon  evelljnir  ffe^fe?  n^c  ^d 
...1: — i    4. ...j^.  •  ^^^  boni  operi»  ip  apertq  yglp)  asfurgpre,  qnia 

grayat  bune  ip  ab^itis  ppndua  furp§.  Q^i^qpis  ergo 
quo(ibet  borvw  vitip  «nbjgitur,  9^m  Umm  pf- 
ferre  prohibetifv,  ue  prprectp  i\bi^  ^lien?  fielicta 
non  «raieatis,  «uero  adb^p  mmm  ^^^f^M^-  [¥^^9^^ 
XI,  p.  8, 10).  Cum  sacerdos  pon  agif  bp^^  qn^  |q- 
quitur,  ei  etia»  aermQ  pbtr^bi^Mr,  pe  ipqu|  s^nififi 
quod  non  opetntuc,  eicu(  PPK  Pnppb^m  AipiMlF  ^ 

Peccatori  autem  dixit  Deus,  Quare  t^  nnnrtaf  jtff//- 
tias  meas^  et  assumii  t4$tQinetttum  meum  per  os  tuum 
{PsaL  XLix)?  Uttde  etiam  [et  P»abn|»f|i]  4epSf^tur, 
4iceD8  :  Bt  ne  aufetas  da  qre  m€9  HXlmn  m^{ts 
fuquifsaque  {P$qi.  Gxyni}.  BecpenAl  MHMP^  Vi^ 


acjuuna  caljgant.  LjpRUf  jta<ju(;  p^i,  qijji^  sensqj^i 
palura  C^acujt,  scfj  conyers^ljfjpi^  pravilas  cpnfup- 
dil.  Cuj  ben^  per  ^njfeium  ()j,ci{ur  j  ^o^l^^m  inun^e 

?*=^!9f •  H,^  rMSSWH?»  iRHflSfi^^?.  m  ^^  P»«Poscsn- 
dam  veri  Ijjiniijij  glarifaipp,  jjjfejjedus  ppst(r|  ac)^p 

medicamiue  bonae  operationis  adjuvamus.  Albugi- 

nem  tolerans,  nihil  \i  Jet :  albuginem  habet  sacerdos 

in  ocuto,  qiii*  veritatis  lucem  *  videre  non'sinitur, 

quia   arrbgantia  sapientiaej  sive  Justitis  cxcatur. 

PupiHa  nainque  oculi  nigra',  Vkiet !  albuginem  tofe- 

rans,  nihir  videt :  quia  videllcet  sensus  humanae  co- 

gitationis,  si  stultum  se  peccatoremque  inteHIgit, 


t65 


AMALARIUS  PRESBYTER  MELENSIS. 


864 


omnipotens  Dens  Teriiatis  verbum  facientibus  tri- A  docet,  ipsam,  quam  prsedicat,  yeriCatem  contempti- 


buit»  et  non  facientibus  tollit.  Qui  ergo  hoc  de  ore 
suo  non  auferri  petiit,  quid  aliud  quam  gratiam 
boniB  operationis  qu3Bsivit?Ac  si  aperte  diceret : 
{MoraL  xi,  e.  10.)  A  bofto  opere  errare  me  non  si- 
nas,  ne,  dum  amitto  ordinem  bene  vivendi,  recti- 
tudinem  perdam  loquendi.  Plenimque  doclor  qui 
docere  audet  quod  negligit  agere,  cum  desierit  bona 
loqui  quse  operari  contempsit,  docere  subjectos  in- 
cipit  prava  quae  agit :  ut  justo  omnipotentis  Dei  ju- 
dicio,  in  bono  jam  nec  linguam  habeat,  qui  habere 
bonam  vitam  recusat :  quatenus  dum  mens  ejus  ter- 
reno  amore  incenditur,  de  terrenis  rebus  semper 
loquatur.  Unde  in  Evangelio  Veritas  dicit :  Ex  abun- 
danlla  enim  cordis  os  loquitur,  Bonus  homo  de  bono 


bilem  facit.  Arcus  perversus  est  lingua  magistrorum 
docentium  bene,  et  viventium  male  :  et  ideo  quasi 
ex  perverso  arcu  sagittam  emittunt,  dum  soam 
pravam  vitam  propriSe  iinguae  ictu  confodiont.  Qui 
bene  docet,  et  male  vivit,  tanquam  »8,  aut  cym- 
balum,  soniinm  facit  aliis,  ipse  tamen  sibi  maoet 
insensualis.  Qui  bene  docet,  et  maie  vivit,  quod 
docet,  bene  viventibus  proficit :  quod  vero  male  vi- 
vit,  seipsum  occidit.  Sicut  sacerdos  qoi,  si  digne 
se  agit  ut  sacerdotem  decet,  ministerium  ejns  et 
ipsi  et  aliis  ntile  est.  Indigne  autem  vivens,  aliis 
quidem  ulilis  est  loquendo,  se  autem  interficit  prave 
vivendo.  Ac  per  hoc  quod  in  illo  mortuum  est,  pro- 
prium  ejus  est ;  quod  vero  vivit  in  eo,  id  est  sacnim 


thesauro  profert  bona,  et  malus  homo  de  malo  the-  B  ministerium,  alienum  est.  Qui  bene  docet,  et  male 

•  _  _  .  • ■«      ;  j«*_ . -_      ^      •    _!••_  i_         _  •_   • 


$auro  profert  maia  {Matth,  xii).  Hinc  et  Joannes  ait : 
Ipsi   de   mundo   »unt ,   ideo  de  mundo  loquuntur 

(/  Joan,  iv). 

CAPUT  XXVIU. 
{Prosperi  de  Vita  contempL  /.  1,  c.  43.)  Recolite 
ergo  [Prosperi  de  negligcntia  sacerdotis,  qui  doctri- 
nai  suae  negligens  personam  implere  non  potest  do- 
ctoris,  Recolite  <^rgo,  etc.]  quanta  et  qualia,  me  au- 
diente  atque  probante,  dicere  solebatis  de  admini- 
stratione  pontificis,  qui,  populi  sibi  commissi  cura 
posthabita,  ardentius  bona  prsesentia  desiderat, 
quam  futura  ;  et  oblitus  quod  non  solum  de  se,  sed 
etiam  de  grege  sibi  credito,  rationem  pastori  pasto- 


rum 


vivit,  vidctur  ut  cereus,  qui  aliis  bonam  novit  lucem 
prsestare,  se  vero  in  malis  snis  cousumere  atqae 
exstinguere.  Qni  bene  docet,  et  male  vivit,  videior 
bonum  malo  conjungere,  lucem  tenebris  miscera, 
veriiatem  mendacio  mutate. 

CAPUT  XXX. 
{Ibid.  c.  38.)  Sxpe  per  quos  justitia  [Item  Itidori 
de  exemplis  malorum  sacerdotum,  Ssepe  per  quos 
justitia,  etc.]  docetur,  per  ipsos  peccaii  morbos  ir- 
repit,  et  mors  ad  plebes  periransit :  scilicet  vei  dun 
mala  docent,  vel  dum  faciunt  prava.  Plerique  sacer- 
dotes  et  clerici  prave  viventes,  forma  cseteris  in  ma- 
lum  existunt,  qui  in  bonis  exemplum  esse  debuenmL 


1  omnium  reddet,  sua  suorumque  delrimenta  non  ^  hj  ^„.^  quoscunque  exemplo  malas  conven»tionb 


cogitat.  Quein  non  deiinquentium  peccata  contri- 
stant,  nec  proficientium  bona  Iselnficant,  sed  de  se 
tantum,  plerumque,  autem  nec  de  se  omnino  solli- 
citus,  quid  a  suis  boni  malive  geratur,  ignorat.  Qui 
non  pnedicat  perseverantiam  juslis,  pcenitentiam 
pravis,  contemptum  mundi  conversis,  futuras  pmnu 
aversis.  Qui  non  potest  dicere  contemptoribus  ad- 
monitionis  suae,  Futurum  cogitate  judicium,  quod 
ipse  forte  non  cogitat.  Amatoribus  mundi,  Nolite 
diligere  mundum,  si  eum  mundi  amor  oblectat. 
Ambitiosis,  Ambitioni  jam  finem  imponite,  si  eum 
ambitio  ruinosa  praecipitaL  Ebriosis,  Ebrietatem 
cavete,  si  se  mero  usque  ad  alienationem  mentis  in- 
gurgitat.  Sumptuosis  dapibus  gravidus,  non  potest 


suae  perdunt,  de  illis  rationem  sine  dubio  reddilari 
sunt.  Ex  carnalium  prxpositonim  exemplo,  plerum- 
que  fit  vita  deterior  subditomm ;  et  plebis  raerilo 
fiunt  tales  sacerdotes,  qui  exemplo  deteriore  popu- 
lura  destruant,  non  aedificent.  Ex  merito  enim  plebis 
nonnunquam  episcopi  depravantur,  quatenns  prodi- 
viis  corruant  qui  sequuntur.  Capite  languesceniey 
csetera  corporis  membra  inficiuntur.  Unde  et  scri- 
ptum  est :  Omne  caput  languidum,  et  omnecor  me^ 
rem,  a  piantapedis  usque  ad  verticem  non  est  in  eo 
sanitas  {Isa.  i).  Caput  enim  languidum  doctor  est 
agens  peccatum  ;  cujus  malum  ad  corpus  pervenit, 
dum  eo  vei  peccante,  vel  prave  docenle,  pestif<^ 


,        „. .         .       languor  ad  plebes  subditas  transiL  Deteriores  snot 

SU.S  absiinenuain  laudare,  quam  calcat.  V.uo  cupi-  p     .  ^.^^  j^,^„.,^  ^.^^  ^^^^^^.^^  ,.l,„  ^,^ 

dititis  addictus.  cupidis  amorem  iton  potest  dissua-     ^^^^  comimpant,  his  qui  subsUntias  alionim 


dere  pecuniae.  Inimicitiarum  tenax,  non  valebit  ani- 
mos  dissidentium  sacerdotali  tranquillitate  compo- 
nere.  Justiiiam  pra^dicare  judicibus  erubescit,  quam 
ipse  personae  potentis  favore  oorrumpit :  iiec  defen- 
dit  oppressos,  si  personas  aut  honorat,  aut  despicit : 
et  quidquid  boni  non  facit,  aiit  maii  committit,  nec 
jubebit  fieri,  nec  vetabit :  quia  necessariam  doeendi 
auctoritatem,  confrarietate  suae  actionis,  aut  amit- 
tit  aut  minuit. 

CAPUT  XXIX 
{Isidofi  L  ui,  Sent,,  c.  37.)  [Isidori  de  his  qui  bene 
docent  et  male  vivunL]  Interdum  doctoris  vita  etiam 
ipaa  verax  doctrina  vilescit ;  et  qui  non  vivit  sicut 


praediaque  diripiunt.  Hi  enim  ea  quse  extra  nos,  sed 
tamen  quae  nostra  sunt,  auferunt.  Corniplores  vero 
morum  proprie  non  ipsos  diripiunt,  quontam  diviiis 
hominum  justorum  mores  eonim  sunt.  Multam  ergo 
distant  damna  morum  a  damnis  temporaliom  renun, 
dum  ista  extra  nos  sint,  mores  vero  in  nobis. 

CAPUT  XXXI. 
{Isid.  ibid.  c.  39.)  Providentia  [Item  Isidori  de 
praepositis  carnalibus,  Providentia,  etc.]  pleramque 
divini  consilii  ordinanlur  praepositi,  mundana  ei  ex- 
teriora  sectantes,  ut  dum  temporalibus  rebas  se  to- 
tos  impendunt,  spiritales  tutiorem  vitam  coatempla- 


865  REGULA  CANONICORUM  AB  AMALARIO  COLLECTA.  —  LIB.  I.  M6 

tioiil8excrceanl.Quiadur3e-8untquieieviverevolen.Aideo  minaciier  superbiam  nostram  divinus  sermo 


tibus  sarcinae  curarum  episcopalium,  providet  ssepe 
Deus  curis  deditos  ssecularibus  ad  susceptionem  regi- 
minis :  ut  dum  hi  exteriora  sine  taedio  procurant, 
spiritales  rebus  interioribus  sine  impedimento  re- 
rum  terrenarum  deserviant.  Dei  ergo  ordinem  ac- 
cusant,  a  quo  instituuntur,  qui  episcopos  condem- 
nant ,  dum  minus  spiriluaiia,  sed  magis  terrena 
sectantur.  Ex  divina  enim  constat  tabernaculi  dispo- 
sitione,  ob  injurias  mundi  ferendas»  et  turbines 
quosdam  institui  episcopos,  ssecuiaribus  curis  insi- 
stenles  :  ut  bi  qui  interius  superna  desiderant,  nullo 
terreno  obsistenle  uegotio,  liberius  boc  quod  amant, 
intendant.  Non  est  itaque  judicandus  a  plebe  rector 
inordinatus,  dum  magis  noverinl  populi,  sui  fuisse 


contundit,sednoster  auditusnihil,  unde  proftciamus, 
admillit;  quia  praesentis  vitae  capti  dulcedine,  qu» 
pcena  negligentiam  nostram  maneat  in  aetemum, 
nolumus  cogitare.  In  pastores  ergo  ista  dicnntur,  de 
quorum  nobis  inani  appcUatione  blandimur :  flflrc  rft- 
cit  Dominui  Deus  :  Vai  jmtoribus  hrael,  qui  pasce- 
hant  temetipsos,   Nonne  greges  pascuntur  a  pastori- 
bus  ?  Lac  comedebatis,  et  lanis  operiebamini.  Quod 
crassum    erat^  oceidebatisy    gregem   autem    meum 
non  pascebatis  :  quod  infirmum  fuity  non  consolida" 
stis  :  et  quod  mgrotum,  non  sanastis  :  quod  fmctum 
est,  non  aUigastis  :  et  quod  abjectum,  non  reduxistis : 
quod  perierat,  non  quasistis  :  sed  cum  austeritate 
imperabatis  cm,  et  cum  potentia  :  ei  dispersa  sunt 


menii,  perversi  regimen  suscepisse  ponlificis.  Nam  «  ^_'_  *"  _._  .  ...  i^  „,,. ,««,..  „„v^ 


pro  meritis  plebium,  disponitur  a  Deo  vita  recto- 
rum.  Exemplo  David  peccant  [David  peccantis],  ad 
comparalionem  principum,  qui  ex  merito  plebis 
praevaricantur.  Sententia  damnantur  Cham  filii  Noe, 
qui  suorum  praepositorum  culpas  in  publico  produnt, 
sicul  Cham  qui  patris  pudenda  non  operuit,  sed  de- 
ridenda  monstravit.  Habituri  sunt  Sem  meritum  et 
Japhet ,  qui  reverenter  operiunt  qyae  palres  suos 
excessisse  cognoscunt,  si  tamen  patrum  facta  non 
diligant,  sed  tantum  operiant,  ncc  imitentur.  Nam 
ftunt  qui  praeposilos  suos  pervcrse  judicant,  dum 
ierrenis  studiis  eos  plus  viderint  esse  intentos,  si  vel 
parum  jam  ipsi  de  spiritalibus  cognoverint.  Rectores 


de^orationiem  omrdum  bestiarum  agri  {Exech.  xxiiv). 
Et  paulo  post  :  Propterea  pastores^  audite  verbum 
Domini :  Vivo  ego,  dicit  Dominus  Deus,  quia  pro  eo 
quod  facti  suni  greges  mei  inrapinam^  et  oves  mete 
in  devorationem  omnium  beitiarum  agri^  eo  quod  non 
esset  pastor  :  neque  enim  qwssierunt  pastores  gregem 
meum,  sed  pascebant  pastores  semetipsos,  et  gregem 
meum  non  pascebant.  Propterea,  pastores,  audite  ver- 
bum  Domini.  Hcec  dicit  Dominus  Deus  :  Ecce  ego 
ipse  super  pastores  requiram  gregem  meum  de  manu 
eorum,  et  cessare  faciam  eos,  ut  ultra  non  pascant 
gregem,  nec  pascant  ampUus  pastores  semetipsos 
(Ibid.).  Quis  ad  haec  non  contremiscal?  Quis  ista  si- 
ne  inlolerabili  metu  futurae  examinationis  accipit, 


ergo  judicandi  a  Deo  sunt,  a  suis  autem  subditis  ^  ^.^.      .  ^^^  ^^^  jnteliigit,  aut  futura  non  credit?  Sed 


nequaquam  judicandi  sunt,  exemplo  Domini,  qui  per 
se  vendentes  columbas  et  nummulariorum  mensas 
proprio  evertit  flagello  {Joan.  ii),  et  projecit  a  templo 
vei  etiam  sicut  dicit  Psalmista  :  Deus  stetit  in  syna- 
goga  deorum^  in  medio  autem  deos  discernit  (Psal. 
Lxxxi).  Quod  si  a  tide  exorbitaverit  rector,  tunc 
eirit  arguendus  a  subditis.  Pro  moribus  vero  reprobis 
tolerandus  magis  quam  distringendus  a  plebe  est. 

CAPUT  XXXII. 

(Prosperi  de  Vila  contempl.  /.  i,  c.  21.)  Sed  nos 

praesenlibus  [Prosperi  luctuosa  descriptio  carnaliter 
"viventium  sacerdotum,  Sed  nos  praesenlibus,  etc.]  de- 
lectali,  dum  in  hac  vita  commoda  nostra  et  honores 
inquirimus,  non  ut  meliores,  sed  ut  ditiores,  nec  ut 


quia  omnia  quae  Deus  observari  voluit,  tam  aperta 
posuit,  et  ita  sui  nominis  auctoritate  firmavit,  ut  ea 
faciiius  (quod  dictu  quoque  nefas  est)  conlemna- 
mus,  quam  nos  non  intelligere,  vel  non  credere,  tam 
aperta  et  divina  fingamus,  quando  audimus,  Hasc 
dicit  Dominus,  quis  non  futurum  esse  credat  quod 
dicit  Dominus,  nisi  qui  Deo  non  credit?  Quod  autem 
dicit,  vce  pastoribus^  istud  v(s  pro  maiedicto  poni,  et 
pastorum  nomine  nos  significari,  quis  non  intelli- 
gat,  nisi  qui  futurum  non  cogitat  ?  Greges  Domini 
pascendos  pastores  facli  suscipimus,  et  nos  ipsos 
pascimus,  quando  non  gregum  utiiitati  prospicimus, 
sed  quid  foveat  et  augeat  nostras  voluptates,  atlen- 
dimus.  Lac  et  lanas  ovium  Christi,  videlicet  obla- 


sanctiores,seduthonoratioressimus,caeterispraeesseD  tiones  quotidianas  ac  decimas  fideiium,  gauden- 


festinamus.  Necgregem  Domini,  qui  nobispascendus 

tuendusque  commissus  est,  sed  nostras  voluptates, 

dominationem,  divitias,  et  caeiera  biandimenta  car- 

naliter  cogitamus.  Pastores  dici  volumus,  nec  tamen 

essecontendimus.  Oflicii  nostri  vitamuslaborem,  ap- 

petimus  dignitatem.  Immundorum  spirituum  feras  a 

grege  dilacerando  non  pellimus  :  et  quod  eis  reman- 

serit,  ipsi  consumimus,  quando  peccantes  divites 

vei  potentes,  non  solum  non  arguimus,  sed  etiam 

veneramur,  ne  nobis  aut  munera  soiita  ofiensi  non 

dirigant,  aut  obsequia  desiderata  subducant.  Ac  si 

muneribus  eorum  et  obsequiis  capti,  imo  per  liaec 

illis  addicti  [imo...  addicti,  desunt] ,  loqui  eis  de 

peccato  suo,  aut  de  futuro  judicio  formidamus.  Et 


tes  accipimus,  et  curam  pascendorum  gregum  ac 
reficiendorum,  a  quibus  perverso  ordine  volumus 
pasci,  deponimus  [negligimus].  [Non  sanamus  spiri- 
tali  consilio  peccatis  infirmum,  non  sacerdotali  ope 
consolidamus  aut  reficimus  diversis  tribulationibus 
fractum ;  non  ad  viam  salutis  revocamus  errantem» 
non  requirimus  sollicitudine  pastorali  veniae  despe- 
ratione  jam  perdilum  :  ad  hoc  tantum  potenles  ef- 
fecti,  ut  nobis  in  subjectos  dominationem  tyranni- 
cam  vindicemus,  non  aflUctos  contra  vioientiam 
potentum,  qui  in  eos  ferarum  more  saeviunt,  defen- 
damus.  Inde  est  quod  non  Um  a  potentibus  hujus 
mundi  quam  a  nobis  (quod  pejns  est)  Aonnulli  gra- 
viter  fatigati  depereunt,  quos  se  de  manu  nosira 


M7 


AkALARIUS  PRESBYTl^k  ktlJL^NSli^. 


m 


DoioiBQf:  re^^isitunim  terribiiiter  comminatur,  di-  A  spiritali  zelo  agitiir,  omhipoiehti  Ddo  placeat,  aperte 

■*  •     j        '  \  ■  •  •  ■•»■    '  M^         i     *     »  <   «  •  ''     •■•       ••   >     »  -.t.       1  j. 


ceus  :  Bwiwram  ove$  nieas  de  manu  pastorumj  et 
C€$sare  eos  faci^m^  ut  ultra  jam  non  pascant  greges 
W€os.  Quod  quid  est  aliudi  quam  pastores  qui  se- 
metipsos,  DOD  greges  meos,  pascunt,  subiimitatesuaD 
dignitatis  etspoliabo^  et  inter  reprobos^  quia  hono- 
rem  suum  noluerunt  custodire,  projiciam?  Horum 
et  hii  simiiium  eonsideratione  perterritiis  Propheta 
[Dent  Propbeta] :  Timor  et  tremor^  inquit,  venerunt 
super  mti  et  eontexerunt  me  peccatorum  meorum  te- 
uebrm,  Et  dixi;  Quis  dabit  mihi  pennas  sicut  coium^ 
bm;  et  volaboj  et  requiescam  (Psal.  Liv)  ?  £t  hoc  est 
totum  propter  quod  impelritia^  me»  ac  futuri  finis 
fecordatus  Ingemui;  ei  volui,  sarcina  episcopalud 
nei  deposita,  elongare  fugiens,  et  manere  in  soliiu- 


oslendituir,  cum  otferri  per  legem  simila  in  sacrifi- 
ciiim  jiibelur.  Scriplum  qiiijipe  est  :  lii  iartagine 
oleo  conspersd  frigetury  o/ferelque  eain  'caHdam  in 
odorem  suavissimum  domino  sacerdbs,  qu\  patri  jim 
successerity  et  tota  cremabitur  in  allari  [LeviL  ti). 
Tuhc  simila  in  sartagine  frigitiir,  cum  nluiidai  meos 
jiisli  pcr  zeli  sancti  ardorem  crematur.  Quae  con- 
spergi  oleo  praecipilur,  id  est  cliariiatis  misericordia 
ihisceri,  quae  ih  cohspectti  oihnipotetiiis  Dei  ardet 
et  lucei.  Conspergatur  ergo  oleo  ihehs,  qiiae  ih  sar- 
tagine  frigitur,  quia  sancti  zeli  districiio  hecesse  est 
lit  ex  hnisericordix  virtute  et  ardeat  e(  clarescai. 
Amat  eniin  euindem  ipsuih  qiieni  ihsequi  Tidetur. 
tJnde  et  calida  ih  odorcm  susivissiihiini  tbhaino  of- 


dine)  et  ibi  exspeciare  Dominum,  qui  salvum  me  fa-  ^  ferri  prascipilur^  quia  si  amorem  telus  non  iiabet,  ea 


eeret  a  pusillanimitate  mea,  et  ab  ipsa  intolerabi* 
ttum  mlhi  soliiciludinum  tempestate. 

tAPUT  IXXIII. 

{liidM  l  iii,  SiBhi.,  c.  40.)  Iracuttdi  ddbtores 
(Uidbri  d8  ii^acuhdt^  doctdHbus;  Iiicufldl  doctd- 
i^es;  etc.],  per  Hbieih  furoris,  (lisciptlnae  moduiti  ad 
immaiiiiatehi  criideiitatis  cdnv^rtunt :  et  unde  emen- 
ilafe  subdilos  poteraiit,  irtde  pbtius  vulnerslht.  Ided 
sihe  niehsura  ulciScitur  ciilpas  prcepbSituS  Iracuu- 
dus  :  (iuia  cor  ejus  dispersuhi  in  rerum  curl^,  hdU 
cbiiigitur  in  amorem  iinius  deitatis.  Meh^  eniiii  so- 
luia  ih  diversis,  caieiia  chaiiialis  non  astringilur  : 
sed  maie  laxata,  male  ad  omneni  occasibnem  mo-^ 
vetur. 

CAPUT  XXXIT. 

{GregoHi  l:  i  siiper  Ezeth;;  hom.  42.)  Omnis  spl- 
riuHs  [De  tfelo  jpastoris  bfflfcil  Gregorios,  Omnii 
spiHtilis,  cic.]  ielus  doctoris,  anihiuta  frigii :  ^ula 
Vahie  criiclatur,  dum  ihflrmoS  quosque  abterna  de- 
«fei-ete,  el  rebus  tetnpoi-dUbus  delectari  conspicit. 
Wiiiliihi  quippe  omnipotenll  Ded  tale  est  satriBciutn, 
ijhale  eSi  zelus  animarum,  sicot  Psalmlsla  ait :  Zeius 
domui  tuk  comedit  hie  [PsaL  Lttiii).  Paulus  apbsto- 
!us  2eio  animaruitt  feniciatus,  dicebat  :  Qikis  tn/lr- 
ma/ter,  fef  ego  non  injlrfnorf  Quis  scdndatizatur,  et 
et  ejo  Mh  Uror  {II  Cor.  xi)?  Ipsutn  suum  cor,  quod 
animarvinl  lelo  succfehderat,  quid  diliud  quam  quasl 
sariagineiii  fecehat,  ih  qua  amofre  tirtulutn  coritra 


quse  de  sartagine  ofreriur,  caloreih  simila  amisil. 
Notandum  valde  est  quis  similam  ofierre  pra^cjpitur, 
videlicet  sacerdos  qiii  patri  jure  successeflt.  llle 
enim  sacerdos  patri  jure  succedit,  qui  se  esse  omni- 
potentis  Domini  filiuni  nioribus  dembnstrat,  atqne  a 
nobilitate  intima  operum  subfum  ignobiuiaie  i\on 
discrepai.  Qua;  in  aiiafi  tota  crejnafi  praectpitur,  ut 
videlicet  bolocShstiim  Mi.  Similaitaqiie  iii  sarta- 
gine,  est  munda  mens  justi  in  zeli  spifitalis  aOli- 
ctione,  quae  per  sollicitudineih  ahiinafuin  fFigilur  : 
et  noh  solum  sacrificium,  sed  etiam  licnoc^usiuin 
omiiio  esse  depulatiif.  Sumahius  igitur  sarlaginem 
ierream,  et  ponamns  eam  niurum  ferreuni  Ibter  dos 
a  et  civiiatcm,  id  est,  assumamiis  zeluin  fof  teih,  Ui  inter 
hbd  el  auditoris  hostri  ahimum  ihvediaihiis  hanc 
postmodiini  fortero  muhilibhem.  tuhc  eniiu  faunc 
inhrum  tef feum  inventuri  sumus,  si  hunc  eum  /brti- 
ter  iehemus,  videlicei  docendo,  ciistodiehdo,  sua- 
dendo,  increpando,  mulcehdo,  terrchdd,  aliquando 
leniter,  aliquando  vero  et  severius  ageodd.  De  qna 
severitate  per  fezechielehi  recle  sul)dituf  :  tli  ohser- 
vabis  faciem  tuani  dd  eam,  et  eirii  tn  obsidionem 
{Ezech.  iv).  Quid  est,  obfirhilfc  faciemad  Jerusalem 
in  latere  desci-iptaui,  hisi  ut  ei  ahinde,  cui  coelestis 
pacis  visionem  doctor  denuhlial,  ^i  adhuc  eam  infir- 
mari  in  suis  aciibus  cdnspicit,  i^emissidfem  ci  cle- 
nientioreih  se  minimebst^hdai?  Uhde  scfiptani  est: 
Filice  tihi  sun^  ?  servd  corpus  iltdrum,  et  rion  osiendas 


tilia  ardebai  (Cflp.  I)  ?  (Jliod  fenlitt  urebAlur,  safla- D  ^''«'•«w*  faciem  iuani  ad  illds  {EccL  yu).  Infirmx 
^o  erai;  iriardescebal  enim  ei  coqnebaiur,  (jilla  In-      quippe  ahimae,  atqhe  appetilui  mundi  dediiS,   ali- 


fendebatur  amdritudine,  feed  vlrtuthra  allmerlia  prae^ 
^arabat  et  shii  dtnicta  febgilatlone;  Scd  quid  est  qubet 
Ezechiel  proj^hetii  eamdern  sartaglnem  inter  se  el 
civilalglil  ihurdHl  fefreuni  poriit,  nisi  qubci  JJem 
forliS  zelhs,  ^ii  fauhc  Ih  riienle  dociorU  agilur,  in 
3ie  extreihi  judicii  irileif  euni  et  ahimarii  quahi  i  vi- 
tiis  zelaiuf,  lestiS  iest?  ilt  el  si  iudire  is  dui  docetur 
noriienl,  dbclof  lamen  ^rb  zelb  queiil  exhibel,  de 
aiictoriS  hegligehlia  fedS  hon  ftU?  Murum  ergo  fef- 
rcjurti  ptopheta  iutef  se  et  civiuiem  Iwnil,  quia  in 
WbdiiiS  tempofe,  Iride  doctOr  a  damhitlonis  periculo 
muniluf,  ttttdfe  iidnc  pef  ieliim  cUstodi*  cbrdis 
trillifam  patitof .  Quattlum  vero  friiufi  cofdis,  quae 


i}uando  melius  ex  severilaie  servahiuf ,  ut  6l)finnata 
facles,  id  esl,  ^et  severitaliS  cusiodiam  ab  ofnhi  spe 
frivblx  feihissionis  abducta,  incohsiahieih  animam 
t^frdai,  atque  d  delectaiione  viiiofum,  distiiclionis 
tigore  constringai.  Qudd  cum  a  dbctdfe  aigitur,  sent- 
pef  hece^se  esi,  ut  dulcedb  iet  humilitas  in  cbrcfe  te- 
heaiiif;  quatenus  et  multiihi  aroet,  et  iiunquara 
cbnlra  eum  per  elatiohem  supefbiat  :  cui  tamen 
ahioreih  §uum  ei  tiumilitateih  pfo  utititate  ejus  pro- 
defe  recusat.  Sequitur  :  £l  circumdabis  eam.  Cir- 
'cumdat  doctor  auditoris  animahi,  cum  ih  omue 
qubd  in  Hac  tita  agltur,  tentationuhi  laqiieos  apponi 
tibsse  denUutiat;  ut  duin  ubique  fit  ihehs  paviJa, 


869 


REGULA  GAlibNtCOkCM  Ati  AMAUktO  COlL^H.  -^  L1B.  1. 


ubique  circuikispecta»  quanto  timidiot,  tanlo  Vigi- 

laoiior  vivat.  {iioraL  /.  lix,  c.  53.)  Ipse  namque 

zelus  rectltudinid,  aum  inquietudine  roenlem  agital, 

^us  mox  aciem  obscurat,  ut  alUora  In  coihmotiohe 

Don  videat,  quds  bene  prius  tranquilta  cerbebat.  Sed 

iude  subtilius  ad  alta  reducitur,  unde  ad  tempus,  ne 

videat,  reverberalur.  Nam  ipsa  recti  semulatio,  seter- 

na  [internaj  |)ost  pululum  m  tranquillilate  l^rgius 

aperitj  bic  intprim  per  commptionem  ciaiidit  :  et 

unde  mcns  turbatur  ne  videat,  inde  proficit,  ut  ad 

videndum  verius  clarescaU  Sicut  inOrmanti  oculo 

cum  collyrium  immittitur,  lux  penitus  negatur  ;  sed 

mde  eam  post  paululum  veraciter  recipit,  unde  hanc 

ad  tempus  salubriter  amiitit.  Nunquam  vero  com- 

motiuni  contemplatio  jungitnr ;  hec  prsevalet  mens 

perturbata  conspicere^  ad  quod  vix  tranquiiia  vaiet 

inhiare  :  quia  nec  soiis  radius  cernitur,  cum  com- 

mot^e  nubes  coeii  faciem  obducunt,  nec  tiirbatus 

fons  respicientis  imaginem  reddit,  quam  tradquilius 

prpprie    [propriaro]  ostendit,  quia  pro  ejus  unda 

palpitak,  eo  in  se  speciem  similitudinis  obscurat. 

Sed  cura  per  zeluih  aniihus   movetur,  curandum 

summopere  est,  ne  hxc  eadeni,  qux  ihstrumento 

virlutis  assumitur,  menti  ira  doroinetur  :  nec  quasi 

domina  prseeat,  sed  telut  ancilla  ad  obsequium  pa- 

rata,  a  rationis  teirgo  hunqdam  receaat.  tunc  enim 

robuslius  cohtra  iritia  erigitur,  cum  subdila  rationi 

famulatur.  )Nam  quantumlibet  ira  cx  zelo  rectiludi- 

ois  surgat»  si  immoderata  mentem  vicerit,  rationi 

protinus  senrire  contemnit.  £t  tanto  se  impuden- 

tius  dilaUt,  quanto  impalienliae  vitium  virtutem  pu- 

tat.  Unde  necesse  est  ut  hoc  anie  omnia,  qiii  zelo 

rectiludinis  movelur,  attendat,  ne  ira  extra  mentis 

dominium  transeat,  sed  iu  ultione  peccati  tempus 

modunique  considerans,  surgentem  animi  perlurba- 

tionem^subtiiius  retractandb  restringat,  animosita- 

tem  reppimat,  etmotus  fervidos  sub  aequitate  dispo- 

nat  :  ut  ^oo  fiat  justior  ultor  alienus,  quo  prius 

exstitit  victor  suus.  Qui  zelo  rectitudinis  moveiur. 

sic  culpas  delinquentium  corrigat,  ut  ante  ipse  qui 

corrigit,  per  patientiam  crescal,  ut  fei*vorem  suum 

transccndendo   dijudicet,  ne  intemperanler  exci- 

tatiis,    ipso  zelo  recUtudinis  longe  a  rectitudine 

abefret. 

CAPUT  XXXV. 

(PT09peT%  de  Vita  contempl.  /.  ii,  c,  9.)  Expedit 
facultates  [Pro^peri  quod  sacerdotes  nihi]  proprium 
habeant,  et  eeclesi«  facullates,  tanquam  communes» 
ut  pote  Deo  raiionemreddituri,  8ervaredebeant,Exr 
pedlt  facultates,  etc.]  ecclesiae  possideri  et  proprias 
perfeclionis  amore  conteqini.jSon  enim  propriae  sunt, 
seJ  comibunes,  ecclesix.facultates  :  et  ideo  quisquif 
omnilibs.  qux  luibuit,  dimissis  aut  venditis,  fit  rei 
su2e  cohtemptor,  cum  prxpositus  fuerit  factus  eccle- 
siae,  oninlum  quse  habet  ecclesia  eOicilur  dispensator». 
Denlque  sanctus  Pauiinus  (ut  ipsi  meiius  nosti&y) 
ingentia  praedia  quae  fuerant  sua^  vendita  pauperibus 
erogavit.  Sed  cum  jpostea  factus  fuisset  episcci^s, 
nofi  ccmtempsit  ecclesiae  facultatesy  sed  fiddissime 


87ft 

A  dispensavit.  Qiio  faclo  satis  osteiidit,  %i  propfia  de- 
bei^e  propter  perfectiohem  conteitiiii,  el  sihiii  litipedi- 
mehto  perrecliohis ,  posse  quae  siint  coihRiunia  ec- 
clesiae  possideri.  Quid  sanclu^  ttjiariiis?  Nohtie  et 
ipse  omnia  sua,  aiit  pafehtii)u$  r6ii(}\iil,  aiit  vehdita 
paiiperibus  'ei*ogavitt  is  tameh ,  ciihi  iheritS  per- 
feclionis  [suae  lieiret  ecclesiae  Afelalehsis  bpiscopus, 
quod  lllk  tuhc  hal)ebal  ecctesiS  hoti  sotum  pdssedil, 
sed  etiahi  accepiis  bdelium  huhierosis  hxreaitaiibus 
ampliavit.  isii  efgd  iani  sahcli ,  tam(|u6  {^erfecii 
poniifices,  factis  eviciiehlilius  'claiiiahl,  hosse  el  de- 
bere  fiefi  quod  fecefunt.  Oui  ulique  nomihes  l^m 
sxculartiim ,  qiiahi  dtviharuih  litlerafuih  sihe  ihii)i- 
guitate  doctissimi,  si  scireni  res  ecclesi^  debefS 

^  cohteihhi,  huhquam  eas  habefeht  qui  oitihia  sua  re- 

fi  iiquefaht.  tlhde  datuf  intelligi ,  quod  tales  ac  tanli 
viri,  qui  voiehtes  lieri  Chfisli  aiklpuli,  rehunlia- 
veruht  ohtnibus  qux  babebant ,  hoh  ut  possiessof e^, 
sied  ut  pfocufatores,  lacuiiates  ecclesiae  possidebanl. 
i£t  idcifco  sciehtes  nihil  aliuJ  esse  fes  ecclesiae,  hisi 
vota  fideiium  ,  pf eiia  peccatbfUm  ^  et  paif imohii 
pauperum ,  non  eas  vehdicaveruut  In  usus  suos,  ul 
proprias;  sed  ut  commendaias,  paut>eril)us  divis^- 
runt.  tloc  est  ehim  i^ossidencio  contemnefe,  hoh  sibi,^ 
sed  aliis  possidere ,  fiec  i)al)ehdi  cdpiditate  ecdesiao 
facultates  ambire,  se^  eas  pietate  subvehiendi  susci- 
pere.  Quod  habet  ecclesia ,  cum  omnibus  nihil  lia- 
bentibus  habet  commune.  Nec  aiiquid  ihde  eis,  qui 
sibi  <fe  suo  sufficiunt,  erogat :  quando  hihii  aliud  sii 

p  habentibus  dare,  quaih  perdere. 

^  cAPUt  ixivi, 

(Uidon  i.  \n  &r(.,  c.  46.)  ^acerdoles  [De  /cllsci- 
plina  sacerdotum ,  de  his  qui  delinquunt.  Sacefdb^ 
tes,  etc.]  pro  popuiotnD^  iniquitate  daihhahtuf,  si 
eos  aut  ignorantes  non  erudiaht,  aut  peccantes  non 
arguant,  testante  Domino  ad  prophetam  :  SpeculaiO' 
rem  domui  Israel  dedi  te.  St  non  fuerh  locutuSy  »( 
$e  custodiat  impius  a  via  $ua^  ille  in  imquiiate  sua 
morietur;  sanfjuinem  vero  ejus  de  manu  tua  requiram 
(Ezech*  iii).  Sic  ehim  Heli  sacerdos  pro  filiorum  ini- 
quitate  damnatus  est ,  licet  eos  delinquentes  admo- 
nuit ,  sed  iamen  non  ut  oportebal  redarguit  (/  Reg. 
11  et  iv).  Sacerdotes  exquirere  debent.peccata  popu- 
lorum,  et  sagaci  sollicitudine  unumquemque  probare 
j^  Juxia  tesUmonium  Domini  ad  Jeremiam  loquentis  : 
Probatorem^  inquit,  dedi  te  in  poj^ulo  meo  robustum  : 
et  scieSf  et  probabis  vias  eorum  (/er.  vi).  Sacerdoles 
studio  corrigendi  facta  perscrutari  debent  subjecto- 
rum,  ut  emendatos  jucrifacere  ppsiinl,  Sicut  autem 
peccatorem  convenil  argui^  i^i  jpitum  non  i^piuice: 
rari.  Sacerdote^  curam  debent  habere  de  his  qui 
pereunt»  ut  sacerdotaii  redargutiQoe  aiU  oorrigantur 
a  peccstis»  aut  si  incorri^bile^  e|.ififi9il«  ab  ecclesia 
separontqr.  Atroeiter  arguQatur«,qui  deqpiendo  pec; 
ci^tes»  Qon  soluiii  noa  aigaant  pro  pe^cato»  sof) 
etiam  adulanter  dedpiunt»  dicente  prwheU  :  £f 
€r^nt  qui^  beatificant  populum^  tntcmi  s^tfceniftt :  et 
qui  beatificantur,  pracipitati  (/fa.  .^).  .^t}:Q.4Ki'  i^Ci 
rum  arguuntur,  qui  peccantem  non  recipiunt,  sed 


m  AMALARIUS  PRESBYTER  MELENSIS.  S7i 

d6spi€iu&t  et  spernant»  nec  alterius  delictum»  Un-  A  Quotidie  namque  omnes  delinquimns  {Jacah  in),  et 


quam  proprium,  ingemiscunt.  De  talibus  per  Isaiam 

Dominus  comminans,  dicit :  Qui  dicunt,  Recede  a  me : 

mn  appropinquei  mihi^  quia  immundu$  e$,  isti  fumus 

eruiU  in  (urore  meo,  ignis  ardens  iota  die  {ha.  lxv). 

Inde  est  quod  et  Apostolus  omnibus  omnia  factus  est 

(/  Cor.  ix),  non  imitatione  erroris,  sed  compassionis 

miseratione,  scilicet  ut  ita  vitia  adiena  fleret,  quem- 

admodum  si  tali  et  ipse  impUcaretur  errore.  Boni 

pastores  populi  debent  delicta  deflere,  et  lotos  se 

planclibus  tradere,  imitantes  Jeremiam  propbetam 

dicentem  :  Quis  dabit  capiti  meo  aquam ,  et  oculis 

meis  fontem  lacrymarum^  et  plorabo  die  ac  nocte  in- 

terfectos  populi  fnei  {Jer.  ix)  ?  Tanquam  propria  igi- 

tur  delicla,  plebis  peccata  sacerdos  flere  debet :  sed 

afleclu  compatiendi,  non  actione  commissi.  Monnulli  ^  perscrutamur. 

praesules  gregis,  quosdam  pro  peccato  a  communione 

^iciunt,  ut  poeniteant  :  sed  quali  sorte  vivere  de- 

beant,  ad  melius  exhortando  uon  visitant.  Quibus 

congrue  increpans  sermo  divinus  comminatur  :  JPo- 

stores  qui  pascunt  populum  meumy  vos  dispersistis 

gregem  meum  :  ejecistis,  et  non  visitastis  eos,  Ecce 

ego  visitabo  super  vos  malitiam  studiorum  vestrorum 

{Ibid,).  Bonorura  studia  sacerdotum ,  multa  diligen- 

tia  etiam  parva  plebium  facla  perquirunt  :  ut  dum 

in  minimis  subditorura  peccatis  se  acerrimos  prx- 

stant,  de  raajoribus  malis  cautos  sibi  subditos,  ac 

solttcitos  faciant.  Sicut  medicl  morbos  iinminentes 

curandos  suscipiunt,  futuros  vero,  ne  irrepant,  me- 

dicinae  objectu  quadam  praescientia  antecedunt :  ita 

et  doctores  boni  sic  ea,  quse  male  acta  sunt ,  rese- 

cant,  ut  ea  quae  adniilti  possunt,  ne  perpetrentur, 

doclrina  sua  succurrenle  prscveniant.  Qui  blando 

sermone  casligatus  non  corrigitur,  acrius  nece^se 

est  ut  arguatur.  Gum  dolore  eiiim  abscindenda  sunt, 

quse  leniter  sanari  non  possunt.  Admonitus  secretim 

81  corrigi  de  peccato  negligit,  ut  vulnus  quod  occulte 

sanari  nescit,  manifeste  debeat  emendari.  Manifesta 

peccata   non    sunt  occulta  correqtione  purganda. 

Palam  enim  sunt  arguendi,  qui  palam  nocent,  ut 

dum  aperta  objurgatione  sanantur,  hi  qui  eos  imi- 

lando  deliquerant ,  corrigantur.  Dum  unus  corripi- 

tur,  plurimi  emendanlur.  Necesse  est  enim ,  ut  pro 

multoruni  salvatione  unus  condemnetur,  quam  pro 


in  multis  erroribus  labimur.  Qui  enim  in  uostris  de- 
iictis  clementes  sumus,  in  aileno  peccato  rigorem 
tenere  nequaquam  debemus.  Hulti  aliorum  Titia  cer- 
nunt,  suanon  aspiciunt,  el  cum  ipsi  maximis  crimi- 
nibus  obnoxii  teueantur,  minora  peccata  fratribus 
non  dimittunt.  Hypocrilx  trabem  in  oculo  suo  con- 
sistentem  non  sentiunt»  et  hserentem  festncam  in 
lumine  fratris  intendunt.  Facilius  reprehendiroos 
vitia  aliena  quam  nostra.  Nam  ssepe  quae  perver$a 
in  aiiis  judicamus,  in  hobis  nocibilia  esse  minos 
sentimus  :  et  quod  in  aliis  reprehendimus,  agere 
ipsi  non  erubescimns.  Facilins  vitia  uniuscujasque, 
quam  virtuies,  intendimus  :  nec  quid  bAni  quisque 
gesserit  cupimus  agnoscere,  sed  quid  mali  ^erit. 


CAPUT  xxxm 

{Gregorii  homil.  26,  tR  Joan.  xx.)  Praedicatores 
sancti  [Gregorius  de  coilata  Episcopis  potestaie  li- 
gandi  atque  solvendi,  Praedicatores  sancti,  elc.],  qui 
districtum  Dei  judiciiun  metuunt,  animaram  judices 
fiunt :  et  alios  damnant  et  liberant,  qui  semeiipsos 
damnari  metuebant.  Horum  profectq  nunc  in  ecde- 
sia  episcopi  locum  tenent  :  solvendi  atque  ligandi 
auctoritatem  suscipiunt,  qui  gradum  regiminis  sor- 
tiuntur.  Grandis  honor  pontificalis,  sed  gravepon- 
dus  islius  est  honoris.  Durum  quippe  esi,  ut  qni 
nescit  tenere  moderamina  viue  siiae » judex  Titae  fiat 
alienx.  Plcrumque  conlingit,  ut  ipse  jndicii  locnm 
teneat,  cui  ad  locum  vita  roinime  concordat.  Ac 
proinde  saepe  agitur,  ut  vel  damnet  immeritos,  vel 
aiios  ipse  ligatus  solvat.^aepe  in  solvendis  ac  ligaii- 
dis  subditis  suae  voluntatis  molus,  non  antem  caus- 
sarnm  merita  sequitur.  Unde  fit,  ut  ipsa  et  figandi  ef 
solvendi  potestale  se  privet ,  qni  banc  pro  s.ms  to- 
luntatibus  [voluptatibus],  et  non  pro  subjectonira 
nieritis,  exercet.  Saepe  fit ,  ut  erga  quemiibet  pn>- 
ximum  odio  vel  gratia  moveatur  paslor.  Judicare 
antem  digne  de  subdilis  nequeunt,  qui  in  sulKlito- 
rum  causis  sua  vel  odia ,  vel  gratiam  seqaaniur. 
Unde  recte  per  prophetam  dicitur  :  Muriilieahani 
animas  quoB  non  moriunturj  et  vivificabant  amm^s 
qum  non  vivunt  {Ezech.  xxiii).  Non  morientem  quippe 
mortiflcat,  qui  justum  damnat :  et  non  victunim  vi- 


unius  licentia  muUi  periclitentur.  Ita  erga  delin-  r^  vificare  nititur,  qui  reum  a  supplido  absolvere  co- 
quentem  sermo  est  proferendus,  sicul  ejus  qui  cor-  /-'      *  . .  .  ^ 

ripitur  expostulat  salus.  Quod  si  opus  est  aliquam 
medicamenti  salutem  verbo  increpationis  aspergere, 
.  lenitatem  tamen  corde  opus  est  retincre.  Doctores 
nonnunquam  duris  feriunt  increpationibus  subditos, 
qui  tamen  a  charitate  eorum  quos  corripiunt,  non  re- 
cedunt.  Saepe  ecclesiae  censura  arrogantibus  videtur 
esse  superbia  [superba]  :  et  quod  a  bonis  pie  fit, 
crudeliter  fieri  putatur  a  pravis  :  quia  non  discer- 
nunt  recto  ocuio,  quod  a  bonis  reclo  flt  animo.  No- 
tandum  ab  omni  pontifice  vehementer,  ut  Unto  cau- 
tius  erga  commissos  agat,  quanto  durlus  a  Ghristo 
judicari  formidat.  Nam  sicut  scriptum  est,  m  qua 
mensura  mensi  fumlii^  remetietur  vobis  {Matth.  vii). 


natur.  {Moral*  xix,  c.  14.)  Deus  omnipoteDS,  ut 
apraecipitatasententiaeprolatione  oompescerei« 
omnia  nuda  et  aperta  sint  oculis  cjus,  mabi 
Sodomae  noluit  audita  judicare,  qui  ait :  CUanor  5o- 
domorum  et  Gomorrhcs  muUipiicatus  est^  ei  peecmtum 
eomm  aggravatum  est  nimis.  Detcendam  ei  vkUb0f 
utrum  clamorem  qui  venit  ad  me,  opere  comp/epmitf, 
an  non  est  ita^  ut  sciam  {Gen.  xvin).  Omnipoleos 
itaque  Dominus,  et  omnia  sciens,  cur  amte  proboH 
tionem  quasi  dubitat ,  nisi  ut  gravitatis  nobis  exen- 
plum  proponat»  ne  mala  hominum  ante  praesmnat- 
mus  credere,  quam  probare.  Quid  hoc  exemplo  lusi 
nos  admonemur,  ne  ad  proferendam  sententiam  un- 
quam  praedpites  esse  debearous,  ne  temere  umI»- 


87S  REGDLA  GANiKNlCOliDli  AB  AMALARiO  COLLArtA*  —  lAB.  l  8t4 

CQiia  jadicemus,  ne  quadibet  mdla  audiu  dos  mo-  A  aacros  ordines  tribuit,  ivhc  ab  omni  munere  mani» 


mat,  ne  passim  dicta  sine  probatione  credamus? 
{Bm,  86  tfi  Joan.  xx.)  Causs  ergo  pensandae  sunt, 
et  IDBC  iigandi  fttfpie  solvendi  potestas  exercenda. 
Videndum  est  qa»  co^  prsecessit,  aut  qu»  sit  poe- 
nitentia  secota  post  oulpam  :  ut  quos  omnipotens 
Deas  per  conqMinciioois  gratiam  visitat ,  illos  pasio- 
ris  sententia  absoivai.  Tonc  enim  vera  est  absolutio 
praesidentls,  cum  ioterni  arlHtrium  scquitur  Judicis. 
Quod  bene  quatridnani  mortui  resuscilatio  illa  si- 
gpifieat :  quae  videiicet  demoostrat,  quia  prius  mor- 
tuam  Dominus  vocavit  et  viviflcavit,  dicens  :  Lazare^ 
tm  (orat  {Joan.  xi);  et  postinodum  is,  qui  vivus 
egressus  foerat»  a  discipalis  est  sdutos,  sicot  scri- 
ptum  est  :  Cwnque  egreuus  euel  qui  fuerat  tigatut 


excutit,  qoando  in  divinis  nbuB  non  solum  nullam 
pecuniam,  sedetiam  bumanam  gratiam  non  requirit. 
Pierumque  At,  ut  quisqui"  eorom  vel  bona  corporalia 
ab  hominibos  accipere  contemnat :  sed  quia  baec  non 
accipit,  msgores  ab  eis  recipere  laudes  quaerat;  et 
fortasse  munus  se  accepisse  non  aesiiroat,  qui  bona 
corporalla  accipere  recusat.  Sicut  scriptum  esl  su- 
perius,  aliquando  raunos  a  mann,  aliquando  vero  ab 
ore  porrigitur.  Nam  qui  nummum  tribuit,  munus  ex 
manu  dedit  :  qui  autem  verbuni  landis  impendit, 
munus  ab  ore  protulit.  Plenimque  sacerdos,  etsi 
exteriora  dona,  qus  terreme  forsitan  necessitaii  con- 
gruunt,  pro  impositione  manuum  acdpere  recusat» 
plus  est  quod  sibi  retribui  appetit,  cum  uUra  meri- 


inuilU^  tune  dixit  tUtdfndit  suis :  Solviu  eum^  et  si-  B  tum  laodari  desidefans»  monus  ab  ore  quxrit. 


niu  afnre  (/6td.),  sciiicet  ut  pastores  Ecclesi»  ei 
pcenam  dd)eant  amovere  quam  meruit,  qui  non  eru- 
buit  confiteri  quod  fecit.  Sub  magno  moderamioe 
pastores  Ecclesiae,  vel  solvere  studeant»  vel  ligare. 
Sed  utrom  juste  an  injuste  obliget  pastor,  pastoris 
tamen  sententia  gregi  timenda  est,  ne  is  qui  sobesti 
et  com  ii)()U8te  forsitan  bgatur,  ipsam  obligationis 
suae  sententiam  ex  alia  culpa  mereatur.  Pastor  itaque 
quisque  vei  alisolvere  indiscrete  timeat,  vel  ligare. 
Is  autem  qui  sob  manu  pastoris  est,  ligari  timeat  vel 
injoste»  nec  pastoris  sui  judicinm  temere  repr^ien- 
dat,  ne  etsi  ii^aste  ligatus  est,  ex  ipsa  tomidae  re* 
prehen|ioiU3  snperbia,  culpa  qnae  non  erat,  fiat. 

CAPUT  xxxm 

(EjuideM  homU.  4,  in  Evang,  MaUh.  x,  Misit  Do^ 

tnimis.  Atfl/viii.)  Nonnulli  episcoporum  [Gcegorios  de 

episcopis  qui  pro  ordinatiooe  sacerdotis  monera  li- 

benter  accipiunt.  Nonnuili  episcopomm ,  etc.]»  do- 

num  accepti  Spiritus  in  osom  solent  negotiationis 

inflectere»  et  miracolorum  sigfia  ad  avaritiae  obso- 

quium  decUnare.  Qinc  est  enim  quod  Simon  per  im- 

positionem  manus  edita  miracula  eoospiciens»  per- 

cipere  donum  Spiritus  sancti  per  peoooiam  vduit : 

scilicet  ut  deterius  venderet,  quod  male  comparasset. 

Hinc  redemptor  noster  flagello  de  reeticulis  facto, 

de  templo  turbas  ejecit,  cathedras  vendeotiom  cO- 

lombas  evertit  {Joan.  ii).  GolumlMis  quippe  vendere, 

esl  imposltionem  maous,  qua  Spiriius  sanctos  aod- 


GAPUT  XXilX. 

{Ex  concilio  Niemo^  can.  5,  diti>  52.)  Interdixit 
per  omnia  llncipit  canon  ex  Nicaeno  condlio  de  sub- 
introdoctis  moiieribus,  Interdixit  per  omnia,  etc.] 
magna  synodus,  non  episcopo,  non  presbytcro,  non 
diacono,  nec  alicui  omniAo  qni  in  clero  est,  licere 
subiBtrodoclam  babjsre  mulierem  :  nisi  forte  aut 
matrem,  aut  soroffom,  aot  amitam,  vel  eas  tantum 
personas,  quae  sospiciones  effagiunt. 

GAPUT  XL. 

{E»  eodem  coneiiio^  can.  17,  li,  ifu.  4,  et  di$t.  47.) 
Qoooiam  molti  [Item  in  eodem  codc.,  cap.  17,  de 
clericis  osoras  aceipientibos,  Qaoniam  moiti ,  etc.] 
sub  regola  eonstitali,  avaritiam  et  torpia  loera  se- 
ctaotor,  oUitiqoe  divioae  Scriptorae,  dicentis  :  Qui 
ftecunUtm  mam  non  dedU  ad  tcitiram ,  mutuum  daii* 
tes,  ceoleaimas  exignnt  :  jusie  ceosoit  sancta  et 
magna  synodus,  ol  si  qois  inveotos  fuerit  post  haoc 
definitionem  osuras  aodpiens,  aut  ex  adinventione 
aliqua,  vei  quolibel  modo  oegotium  transigens,  aut 
beouolta,  id  esl  sescopla,  exigenSt  vd  aliquid  ule 
prorsua  excogitaos  turpis  lucri  (^tia,  dgiciatur  a 
clero,  el  aiieoos  existat  a  regola. 

GAPUT  XU. 

(£«  eodem  eondHOf  can.  48,  di$t.  93.)  Pervenit  ad 
sanctom  [Item  de  priviiegils  presbyterorom,  Ut. 
xvui,  Perveoit  ad  saoctum,  etc]  magoomqoe  oooci- 
liom,  qood  in  qoilNisdam  loois  el  civitatilNis  presby- 


piiar,  noo  ad  vitae  meritom ,  sed  ad  praeroiom  dare.  j)  teris  gratiam  sacne  commooioois  diaoooi  porrifaot» 


Sed  sunl  noooulii,  qui  nummorum  quidem  praemia 

ex  ordinatione  oon  acoipinnt,  et  tamen  sacm  ordi- 

nes  pro  homana  gratia  largiuotor,  atqoe  de  largitato 

eadena  laodis  solummodo  reliibationem  qoaemnt.  Bi 

niDDlram,  quod  gratis  acceptum  est,  graiisoon  tri- 

buimt :  qoia  de  impenso  oificio  sanctitatis,  nufflmom 

favoris  expetunt.  Unde  bene,  cum  justum  virum  de- 

scriberot  Isaias  propheta,  ait  :  Qui  excutit  manue 

suas  ab  omtd  munere  {ha.  xxxiu).  Neqoe  enim  dicil, 

Qui  excutit  manus  suas  a  munere,  sed  acQunxit,  ab 

omni  :  quia  aliud  esl  munus  ab  obsequio,  aliud  mn* 

nus  a  nnann,  aliud  muous  a  lingua.  Munus  quippe  ab 

obsequio,  est  subjectio  indebiie  impensa.  Munus  a 

maiiUy  pecunia  est.  Munus  a  lingua,  favor.  Qui  ergo 


qood  nec  regola,  nec  eoosaetada  tmdidit,  ol  .ab  his 
qoi  potestatem  oon  habeot  offoModi,  ilJi  qui  offo- 
ront,  Ghrisii  corpos  aecipiant.  Necnon  el  illod  inno- 
toit,  qood  qoidam  diaeooi  anle  episoopos  sacraoblata 
continganu  H«ec  igilor  omnia  reseeentor,  et  io  sna 
dlaconi  mensura  permaoeant,  scienles  qood  epi$co- 
porum  quidem  mioislrisiot,inferioresaatem  presby- 
leris  habeaotiur.  Per  ordinem  ergo,  posl  presbyie- 
ros  graliam  sacne  ooaemooioDis  acdpiaoi,  aul 
episcopo  eis,  aol  presbyiero  porrigeoie.  Sed  nec 
sedere  iomedio  presbyterorum  diaconis  liceal :  quia 
si  hoc  fiat,  praeter  regulam  el  ordidem  probator 
existere.  Si  qois  aotem  etiam  post  has  definitiooef 
obedire  noluerit,  a  ministerio  ccssare  debebit, 

28 


cQ«in>iiQH)ne  [De  ^w^mmuMJ^  Uk  %0»iiMH  ^om^ 
tit.  V.  D^  bis  qui  c»nManiiiin«ffw  «U^  )  piiYaftHir,  9e» 
e\  dero,  seu  e&  laico  ocdine  ab  epiiea^»  per 
unamqnainque  provinciam  tcaAenlia  legolAri^  olHir^ 
neat,  ut  hi  qui  abjiciunlur,  ah  Aiiis  ooa  veeipioBtiir. 
Requiralnr  autcin,  oe  pu^iJi^kniloili^ »  ANl  ceitf«n  . 
(ioue,  vel  alio  quolibeli  epiacepi  xitio  •  \ideamr  « 
congregaiioiie  seclu^o»*.  Uitbocergo^decentlo»  ioqui-* 
ralur,  bcue  placuit  aooia  aingulia  pQt.ipn|inM|ii%nw|o^ 
provinciam  ki»  in  anno  «iMiciJia  eok^rMi,  Ult  eoaoK 
miuuicr  omuvbua  siMl  epiacopii  pr^nriBois^  ooogro^ 
galis  discutiantor  ktUMunodt  (putotloBOS  :  ol  si^  iftl 
siu)  pe^^caveruAi  evideiM|ys«  episcopa,  ejbcoafl^unkaii 


11}  ^^  eow^io^  <i^  iMl^iHiagoiMk  ttt  u, 

niam  soat»  et^]  ^wdom  ia  dio  Pomloioa 
cteniieai,,  ei  iii  dteboo  PiroKymton,  «%  oi— io  Ir  wi* 
Torsia  looio  conmoaler  oiMfSrfenlof ,  phmii  oukio 
coaeilio»  OMu^lM  BoniioO  ym  ponolifpok 

QUm  XLYIL 

quM»  efHWpw  [  hi  AnliockeoQ  ooadlio  de  dttmooilt 
ei  oMoiilir^  teoraitfilwia»  M.  n»  Slquioopisoopos» 
el^  )  doQinaim  0  syoodo,  \ol  jwoahyter  oot  #wo— 
a  SMO».  epiocopo  »  ausi  fiiorioi  ^liqiiid  do  miaiolciio 
saovckeootlogoio»  sivo  proshplov^  aut  dlawMma»  mHo 
niodoUeeotoi  noo  io  aiio  ag(oo4pk  lo^iitoiioiiio  opa», 


rationabitiieraboinoabiiOMti(OOBl«r>uaquoquaTcliBau|  locum  bafcoio  aalidhctionia*  Sed  ol 


in  communi,  vel  episcopa  plaeeoi  humaniorem  pro 
taVbus  fiprre  seDteoiiam.  Goociiio  veio  oeiabaaoluri 
unufvi  quidem  aole  quadiageainaat  paadMB,  ut  omni 
diiisensiofl^  sublala  munus  otbr^iuf  Afi0.porisatautti : 
secuodum  veio  circi^  lempoo  auluiooL 

CAVUT  SUiL 
{Ex  e^dem  eoncili^  «oo«  iS»  "Z»  f-  !•)  PaaplermMt. 
tam  [la^odem  oopcilwb qoodtooo  opoHeot damiiHiii» 
Propler  multam,  etfiO  poiiurhalio^fMa  et  pdjtfoaoi 
quae  fiunt,  placuit  conaaotudioom  omnimodis  ampu- 
tari .  auai  ocaeler  ipiayaa^  bk  onihiiidaBa  pitnibail 
vidotar  adoiksiia»  iia  ot  do  cvrilato  ad  cinlaaeM  aa» 
eplaoQpqa^aoa  pgoahpairf  noai  diaeyiiii  loaaaiiratai. 
Si  ottia  iMiirm  naot  df  ftaitinaom  nianti  ol  maaa&oaa« 
cilii,  ^lo  4«id  age^oiooimii^oaio 
gotiomaacipanMiociaoaam  paoiiai 
tu^  el  Boalitualai  ocdaaiii  r  o^OP  ftul  apiioopaar, 
aul  piosl^r,  aal  diaooanooidiaatiio 

{Ex  cmeUio.Chakedan^.)  Bio  hio  qa|  OfMiim» 
graai  [Ift  coaciio  Chaliedinaaii  Hl.  n^  non  laiai 
migraiidiua  do  ciwt^  haelvliimm -^Hk  ib  doluaqai 
transmigrant,  etc.]  de  oivi|ale  iu  ciwilaiiat,  cpiaoopio 
aut  dericis,  placuit  ut  oaaoneo  qai  de  bac  re  a  sanctis 
Pairiboa  alaloii  aani,  haboonl  propiiam  fiimlhitom , 

(fi^eoiieMo  AfipiMii,.  cm^  Ml>  7,f.  1«)  Qaicuiiqiio 
tem^ffo  ai3ipoiioiilDao[ia  ooaciliaNteMO,  de.ltfiiiqoi 
in  ecolaaiia  ip  qaibiio  pioOMll  «aai  ialaiom>  peidoppo^ 


caitfeaoioaaoea  aliici  de  occleaia,  oi  miiwi  ii 
poatoa  quana  didioenai  adiqraiMi  maaioraiia  pioiaiam 
fuiaao  aoBleaiiiim,  oiadom  eoauBunioare  laalavotfial. 

GAFUT  XLVRI. 
{Ea  loqdiiaiMHMao,  «o».  «i.)  £i  iiiad|niiiailim 
iQb  AlneaBO  eottcilia  db  oloiicoi  daBmaim«    iii» 
xxmu  fii  ittud  polandHaai,  otc  }  ai  ntiHBiiB 
tur  [dignoauBi],  ul  li  «^a  o^ualibel 
'  cusL  iiaiif'io  euiaoaBonflii  mmciaMBiO 
rii  daamalia,  aoia  IjBoai  ouaa,  aivo  ah 
buo  pwrtiiia,  iwm  a  qaoiifcil  liwwino 
poiiia  pmaa  daa^Lpe^aoiaa  oKpio  bOBoiils»  qaOBio 
aeutem»  biq aoMiaa oxeoanndam  oaao  pimoiplBBt 

CJUm  XL». 

€     ^Bs  oaaoi/iocAalioiJbioPs  ioa.  t.)  NaMai  pinifilBi» 

rum  ^iaAalioilioao  eoaoiil»  de  poroyiBOPam  ioa- 

ceplioBO  Itl.  ^  Muliao  porogiiBOHim,  ele.}  ane 

paoiiciii  M  eal^  oommiadiilili»  laieipialB^  ephlalis. 

€AfOT  L. 
(JEiaioadliaClofaMAMiNij^iOiiw  l^,M,f;  t.)ltai 
ticoio  elifioam  f la  ChaliodoneBsi'  eoBclfio,  quod  aoa 
licool  clomoo  tB  daarom  oivitaiom  eeelesiia  mlnl- 
,  strava»  lil.  a,  Noo  tteera  derioum ,  ece.  J  m  daamm 
civiNlam  ooaacffihi  shnul  ecclesHs,  sed  in  quiab 
inilio  oidiBOlBO  oii,  Boa  ad  quam  eonfogil,  quasi  ad 
potioieia»  oh  laaBia  glarim  copidilatem..  Hoc  aulem 
facioaieo  re?ooari  debere  ad  soam  ecdosiam,  m  qaa 
primHi»  ofdiBoil  aaBi,  el  'M  lantummodD  i^ni- 
alraio.  Sl  voro  quii'  jam  iranshios  est  ex  afia  fai 


runt»  lii.  xvi,  ftuioMBquo  iemoro  ac  porieBlgpe»  mo.  ],  ft  aliam  ooifciiom^  prlorlieeeleii»,  vel  tnartxriornm 


neqooiimifem  Oai  pom  ocolii  imboalea,  aao  agap-. 
aceaiaa  aoeJaiiaotioam  iagolaiB,  dJacodqai  aL  ieoieoia 
aibi  oommiiia  |JNil  alM  oommiiia),  pooil94pcii 
aui  diaoaiil ,  fai  qBlOBBqao  aab  Mfula  pooroaa  eain 
stuni^  fcl  Bifaaqaam  daboai  in  aHMii  iiaimiam  ra- 
cipr,  lod  omaom  BOoaMhaHifc  eaanroBil  iliia  impoBl, 
ui  adaoao  porMilaoaoioiaoBlafw  Qaodal  bob  fbee^ 
rini,opofiei  ooo  oommaBioao  piivafi.  9lquioaBiem 
ad  aHaia  peiitaenlem  audaeiePiBilidlan,  ol  in^  aoa 
eccle^a  ovdlBOro  [avdaeler. .  * .  oodioaro  diiioBi) 
ienuiverit,  ooa  ooaaoBiiooto  opiaoopo,  a  ^uo»  dlBceo- 
sit  is  qui  regulae  mancipalar^  ordlaalio  liujuieemodl 
irriu  coniprobeiur. 


qum  iBb  oa  MOil»  a«l  ploebodoclikmim  f  ptocholro- 
phioiada}^  aal  aeaodoehlorum  rehos  ia  noHo  eom- 
muBicOk  loo  vero ,  qirt  ausl  feerml,  post  deftnitio- 
nem  mafa»  ol  Oniversolio  h^h»  iTBodi,  qaidqoam 
ex  hloqBmiuBiprohiMla  perpetrare,  decrevH  ibmu 
synodao^  a  proprlo  ho|uimodr  gradu  exd^mt. 

€APOT  tr. 
(il»iidiMieoaiMo,  ioii.  i5.)  ^regrtnoa  dericoa 
[Itemuieodem  qood  aon  oporteatperegrinos  dericos 
aineeommeBdolHlis  minfstrare,  tit.  xnii^  Peregrinoa 
clerileos  ,  elc.  ]  et  lectores  In  atta  civltate ,  praeter 
'commendititias  litteras  sui  episcopt,,nasquam  pcQiiiia 
T^^nistrare  debcre. 


»1 


REGOLA  CANOmOMiai  AB  UULM  COIiJef  A.  -  LIB.  L 
<Ukm  Ltt.  A  GAPVT  LYin. 


»1 


(iS«  MifMi  Aaniikim»,  ««i.  41.)  Qaod  iM»  opor- 
teai  [  iii  Laodleeiicl  emioiH»  ^uinI  imni  ftiwa  lillerift 
sacro  minislerio  servieiites  proficisel  debeMit,  tH. 
xYi,  Quod  non  oporieat,  eie.|  sacerdotem,  Tei  deri- 
cam,  sine^litlefl»  profieisol  eanonioia. 

€APUT  Lm. 

{E»  eoneUio  SardieeiitH^  ean.  46.)  Oftins  episcopns 
[In  cottciNo  Sardicensi  da  dericis  a  eomnranione 
submovendis  ab  allo  non  recipiendis  episcopo ,  tit. 
XT,  Osiiis  epiaeopfis,eic.]  dixil:  Hoc  <[Qoqae  omni- 
bas  plaeel,  iii  fttre  diaconiiSi  ftite  presbyter,  sive  qnis 
clericomtt  ab  episeopo  siio  eomrainiione  ftierit  prn 
Tatoa,  et  ad  altervm  perrexil  eptseopum,  et  sderit 
illo  ad  que»  coliAigit  eum  ab  episcopo  ftuo  Iblsfte 


{Ex  Leenk  pmpm  itpkL  %%  ai  AimUu^m  fheu.^ 
c.  9,.  10,  f .  S.)  AiieaQm  elericttm ,  iarvtto  episcopo 
ipsiin,  nemo  •osdpiat,  nomo  soliteftel,  nisi  forte  ex 
placito  cbariiatis  id  inter  dantem  aeeipientemque 
conTenial.  Naro  graTift  injuriae  reus  est,  qui  de  fra- 
tria  ecdesia  id,  qaod  est  atiyuft  aut  pre^ius,  audei 
Td  aUicere,  toI  tenoire.  Itaquo  sl  inM  provineiam 
rea  agatitr,  tranafbgam  dericum  adsuaraecdesiam, 
metropolitanus  redlre  eompdlet.  St  autem  longius 
recessit,  sui  praecepli  aucloritate  revocabitur ,  ut 
noe  eaplditali,  nee  ambitioni  oceasio  rdbiquator. 

CAPUT  LIX. 

{Ex  eoneiHe  AfrieanOy  ean.  9.)  Vt  nulN  [In  AM- 
cano  eondHo,  tft.  9,  Ut  nulli ,  etc.]  episcopi  Tel  cterid 


abjectmD ,  non  epofiel  ol  ei  eonmonionem  Indol-  Bin  ecclesia  conTiTentur,  ntsi  forte  transeuntes  bospi- 


geat.  (i«od  si-  Mcerit ,  seiaf  se  eonToeatls  episcopfs 
causas  esse  dicturum.  UniTersi  dlxermil :  loe  statiH 
tum  et  pacem  serTaOit»  el  eoiioordlam  custodiet. 
CAPUT  UY. 

(&a  emnl^  CoffibfMmi ,  can.  2lk)  Uena  pkcpi 
[  Li  CwltagHiepai  eottulio»  lik  xxu^  •  Item  iMMail, 
etc  \  ooiMwso  oaodUo,  ul  <|ai  exoQAMiuMioaAiii  Ai^ 
riiiMO  aiio  p^iteciii  •  aivo  epiaco^ »  sito  qotfttMi 
cleriQaa»  oi  iom[^e  oj^^onouiaieailtoiua  soIb  o»lft 
audientim  oiBHftantooeBfc  pjnisiimpaeeU »  ipee  hi 
ae  daBftHi^iorti  ia4ieetar  pioftaiiaso  MoleiHiawK 

GA9UT  L\w 

{Sa  mmH^  Saulkem^  ««%  18«)  fawariat  ept- 
scopus  [In  conciiio  Sardicensi  de  non  flQHirilandi% 


tiorum  necessitate  illic  reflctant.  Populi  etiam  ab  bn 
juamodieoBTiTlis,  qaantum  lleri  potest,  probibeantur. 

CAPUT  LX. 

(Aft  etmeUh  Lao4ieen$l,  4i$i.  44.)  Quod  non  opor- 
teal  [In  Laodioeno  concHio,  lit.  24,  Quod  non 
oporleat,  etc.  ]  sacro  ministerio  deditos  a  presbyteris 
udqoo  ad  dtaeonos,  el  refiquum  eedesiasticum  or- 
dinoini,  i<l  esl,  nsque  ad  subdlaeonos,  lectores,  ean- 
tores,  exorelslaa,  ei  ostiarios,  ex  iMmero  eontbieii- 
tium  01  monacfaorom,  ingredi  tabemas. 

«  GAPUT  LXI. 

"fffar  eondlio  Cttrtha^nemi ,  ean*  8.)  AareUua 
episcopaadlxit :  ATariti»  copidltaa,  qoam  remm 
omnium  malarum  matrem  esse  nemo  est  qui  dubi- 


clericis  alienis,  tit.  tib,  lanoariiia  qpiscopus,  etc.]  ^  tet,  pnrfkide  inbibenda  esl,  et  ae  quis  aRenoft  flnea 


divit  :  llbi^  qooqoe  autaol  BaBetltaft  Tostra ,  ot 
nulH  eplfteopo  Moeai  aHofflaa  ej^seopi  dTiftatis  mbil- 
stniffieedealaslleumaoRiieliare,  ei  !n  suia  parodiila  ' 
ordinare.  Uairersi  dlierant :  Plaeet ,  quia  ex  bis 
contentionibus  solet  nasei  discordlaj  et  ideo  probibet 
ooftiiiani  seoientia  [et  ideo^...  seoientia  4eium]^ 
ne  qula  boc  Iboeao  aadsai. 

€APUT  LVi. 

{Ex  eoncilio  AfricanOy  can.  57.)  liem  plaeull  [In 
concilio  Africano,  de  biaqal  semel  legerint  in  eccle- 
sia,  ab  aKls  ooii  posso  promoreri,  lil.  57,  Item 
placailyOlo.],  ui  qaieoDquo  i»  ecdesia  Td  semel 
legerti,  ab  alia  eedesia  ad  dericatam  oon  leDeatur. 
£l  sabfteripeonml.  Aaffeiios  episcopos  Ecdesiae  Gar-  *> 
ihaginensis,  buic  decrelo  eonsensf,  et  praelecto  sub- 
scripsi.  Similiter  et  oeteri  epiaeopi  subscripserunt 

GAPUT  LyiHi 

(£»  coNdNo  CafHuufimmi,  eam.  51.)  Ilem  placult 
[In  concilio  Gartbagin^nsi  qui  ex  dericis  ab  episco- 
pis  sois  promoti  contempserint,  nec  iliic  maneant 
undo  recedaea  nokieranti  Ht.  5f ,  Hem  placult,  etc.  ], 
iit  qnicQnqaederidTel  diaconi,  pro  necessitatlbus 
«cclesiarum,  non  obtemperaTerint  episcopis  suis  to- 
lentibus  eos  ad  bonorem  ampiiorem  in  soa  ecclesia 
jiromoTom,  neo  ilHo  miaistfenitin  gradu  suo,  unde 
jrecedere  noioeraiil. 

«  I>eincepli  In  cod.  Yalic.  desunt  tituli  capitulo- 
SOiu  et  adaolanHur  solammodo  numeri  canonumy  qoi 


oaarpet,  aut  per  praemfum  terminos  Patrum  statutoa 
tranaeendat.  Nec  omnlno  colqQam  dericorum  liceat 
de  quaKbet  re  Ibenus  aecipere.  Quod  si  et  sanctiutl 
tuae,  et  buic  concilio  Tideatur,  praesenU  pladto  do- 
signetur.  {Carth*  cont.  4,  e.  15.)  Gratns  episcopus 
dixll !  Hordte  soggestloneft,  quae  Td  obscurae  sunt^ 
Td  sub  genere  latent,  inspeot»  a  nobts  formam  ac- 
cipient.  Gteterum  de  quibus  apertissime  dlTina  Scri- 
ptura  sanxit,  non  esi  differenda  sententia  ,  sed  po* 
tius  exsequenda.  Proinde  quod  in  laicls  reprebendi* 
tur,  id  multo  magis  debet  in  clerids  praedamnari. 
UniTersum  condlium  dixit :  Nemo  contra  propbetas» 
nemo  contra  ETangdia  focit  sine  pericolo. 

GAPUT  LXU. 

(Ex  decretoH  1  Leonit  papte,  44 ,  f .  4.)  Nec  boo 
quoque  pneloreundam  esse  daximus,  qatndam  lucri 
turpls  cupidiute  captos ,  usQrarlaiii  exercere  pecu- 
niam,et  ftenore  Tdle  dftescere,  qaod  nos,  non  dicam 
in  eos  qui  siint  In  dericali  oflQdo  constituti,  sed  in 
laicos  cadere,  qui  Gbristianos  se  dtci  copiUnt,  con^ 
dolemus.  Quod  Tindleari  acrius  in  eoa  qni  fberint 
coiiftatatr  decernimus,  ut  omnis  peccandl  qiportunl- 
tas  adimatur. 

CAPUT  LXUL 

(Ex  eonciiio  Ancyritano^  can.  15.)  De  bis,  qui  hk 
clero  sunt  presbyteri  Ot  diaconi,  et  a  camibus 

in  bis  adnotationibus  exhil)ebuQtur  tunc  tantunmiOilQ 
eum  discrepant  ab  editis« 


879  AMALARIUS  PR£SBTTER  METENaiS.  W 

abstinent,  placoit  eaa  quidem  ootittnKere,  et  ita  si  A  propno  episcopo  comniiinioiie  privatns  eat,iioii  anie 
volnerint,  contineie.  Quod  si  in  tanliun  eas  abomi- 
nantur,  ut  nec  otera,  qu»  cum  eis  coquuntur,  exisii- 
meni  comedenda.tanqaam  non  consentientes  regulae» 


ab  ordine  cessare  debebiint. 

CAPUT  LXIY. 
{Ex  concUio  Neocasarietm^  tit.  xiii ,  can.  14,  dist, 
93.)  Diaconi   sepiem  esse  debent  juxta  reguiam , 
licet  et  valde  magoa  sit  civitas.  Idipsum  autem  et 
Actuum  apobtolomm  liber  insinuat. 

CAPUT  LXV. 
(Ex  concilio  GangrenMf  ean,  2,  ditt.  30.)  Si  quis 
cames  edeotem,  praeier  sanguincm  et  idolis  immo- 
latum  et  suffocatum  (Act.  vi),  cum  religione  et  flde 
condemnat,  velut  spem  propter  hiqusmodi  perceplio- 
nem  non  habentem,  anaihema  sit. 

CAPUT  LXVL 

(Ex  eodem  concUio^  can.  8.)  Si  quis  dederit  vel 

acceperit  oblata ,  prsler  episcopum  ,  vei  eum  qui 

consiiiutus  est  ab  eo  ad  dispensandam  miserieordiam 

pauperiims,  et  qui  dat ,  et  qni  accipit,  anatbema  sit. 

CAPUT  LXVH. 
(Ex  eodem  eoncmo,  can.  10,  dUt.  30.)  Si  quis  er 
bis  qui  virginitaiem  propter  Doroinnm  servaat»  ex- 
toUitur  adverstts  coBJugatos,  anathema  sit. 

,   LXVIIi. 

« 

(Ex  eodem  eoneilio^  tit.  19<  can*  18,  dist.  30.)  Sl 
quis  propter  continentiam  qoae  patatur^  aut  coatOf- 
maciam,  in  die  Dimiinico  jejunat,  anatJiema  siu 

CAPUT  LXIX. 

(Ex  eodem  condlio^  diit.  30.)  Si  quis  eoram  qoi  C 
ccolioentiaB  student ,  absque  necessitate  corporea, 
tradita  in  commune  jejunia  et  ab  Ecdeaia  custodita, 
superbiendo  dissoivit  siimulo  su»  cogitationis  im- 
pulsus,  anatbema  sit. 

CAPUTLXX. 

(  |Cx  concilio  Antioduno^  can.  2. )  Omnes  qui  in- 
grediuntnr  ecciesiam  Dei ,  et  Scripturas  sacras  au-  , 
diunt,  nec  communicant  in  oratione  cum  populo , 
sed  pro  quadam  intemperantia  se  a  percepiione 
sancts  communionis  avertunt :  bi  de  ecclesia  reino- 
veanlur,quandiu  per  confessionem  poem;entiae  f  ruclus 
osiendaut,  et  precibus  lAduig.mtiam  cousequantur. 

CAPUT  LXXI. 


susciptatur  ab  aliis,  quam  suo  reoondlietarepiaeopo: 
.   aut  certe  ad  synodum,  quse  congregatiir»  occarrens» 
pro  se  sati&faciat. 

CAPUT  LXXIII. 
(  Ex  eodem  eoncilio ,  can.  11 ,  15,  q.  8. )  Si  qnU 
episcopus,  aut  presbyter,  aut  quiiibet  regalae  sub- 
jectus  Ecclesiae,  praDter  consibam  et  litteras  episco- 
porum  provinciae,  etprsecipue  metn^litani,  adierit 
imperatorem,  hunc  reprobari  et  abjici  oportere,  non 
soium  a  communione,  veram  et  ab  honore  cqos 
particeps  videtur  existere,  quia  venerandi  principis 
auribus  raolestiam  tenUvit  inrerre  oontra  leges  Ec- 
desiae.  Si  igitiir  adire  principem  necessaria  eaosa 
deposcit,  hoc  agatur  cum  tractalu  et  consilio  me- 
B  tiopoliuni,  et  caeteroram  episcoporum  qoi  in  eadem 
provinda  commorantur.  Qui  etiam  profidsoenlem 
suis  {Nrosequantar  epistdls* 

CAPUT  LXXIV 

( Ex  eodem  eonciliOf  can,  12, 21,  q.  5. )  Si  qois  a 

proprio  episcopo  presbyter  aut  diaoonos,  aot  a  sy- 

.  nodo  fuerit  episcopus  forte  damnatus,  et  imperaixH 

ris  auribus  mdestos  exstiterit,  oporiet  ad  raajos 

episcoporum  converii  conciiiuro  :  et  qiuR  pnUverint 

habere  jusu ,  plurimis  episcopis  su(^erant,  eonmh- 

que  discussiones  ac  judicia  prsestolentar.  Si  vero 

haec  parvipenitentes,  molesti  fuerint  lmperalori,hes 

nulla  venia  dignos  esse,  nec  locum  satibfactionis  ha- 

bere,  nec  spem  futurae  restitutionis  penitos  opperiri 

dijodicamos. 

CAPUT  LXXV. 

(Ex  conciiio  Laodiumi^  tit.  v,  can^  6,  ^.  46.) 
Quod  non  oporteat  sacerdotes  et  dericos  teeranies 
usoras,  vd  qoae  dicontur  seseopla,  id  est,  et  sma* 
mam  caipitis  et  dimidium  summae,  perdpere. 

CAPUT  LXXVI. 

(Ex  eodem  conct/io,  can.  15.)  Quod  non  oporleai 
amplius  praeter  eos  qui  regulai  iter  canlores  esisuint, 
qui  et  de  codice  canunt,  alios  in  pulpitum  conseen- 
dere,  et  in  ecclesia  psallere.   . 

CAPUT  LXXVIF. 

(Ex  eodem  concilio^  can.  20 ,  dist.  93.)  Quod  non 
oporteat  disconom  coram  presbytero  sedere ,  sed 
jussione  presby teri  sedeat.  Similiter  autem  et  dia 


(Ex  eodem  condlio ,  caa.  3,  7,  q.  1.)  Si  quis  pre-  conus  in  booore  babeaUir  ab  obsequeniibus,  id  est, 
abyter,  aot  diaconus,  et  omnino  quilibet  ex  dero»  subdiaconis,  et  omnibus  dericis. 
parochiam  propriam  deserens,  ad  aliam  properavit, 
ddn  omnino  dernigrans,  iu  alia  parocbia  per  muiu 
tempora  niiitur  immorari,  ulterius  ibidem  non  mi- 
nisiret :  maximc  si  vocaiiti  suo  episcopo,  et  regredi 
ad  propriam  parodiiam  commonenti,  obedire  con- 
tempserit.  Quod  si  in  huc  indisciplinaiione  perdurat, 
a  rainisterio  piodis  omnibus  removeatur ,  iu  ut  ne- 
quaquam  locum  resiitutionis  inveniat.  Si  vero  pro 
hac  causa  damnatum  alter  episcopus  suscipiat,  hic 
etiam  a  communi  coerceatur  synodo ,  veiot  qui  ec- 
desiastica  coostitou  dissolvat. 

CAPUT  LXXU. 

(Ex  eodem  conciUo.  can.  6, 11,  q.  3.)  Si  quis  ^ 


CAPUT  LXXVIIL 

(Ex  eodem  concilio^  ean.  25,  4t«l.  93.)  Qood  noa 

oporteat  sobdiaconos  panem  dare»  vd  calioem  bene* 

dicere. 

CAPDT  LXXIX. 

(Ex  eodem  concilio^can.  26,  di$t.  60.)  Qood  hi  qoi 
non  sunt  ab  episcopis  ordinati,  Um  in  ecdeaiis, 
quam  in  domil)us,  exordzare  non  possint 

CAPUT  LXXX. 

(Ex  eodem  eoneitio,  can.  28»  disi.  At)  Qood  M» 
oporieat  in  domiciliis  divinis,  id  est,in  Doinini  ec- 
clesiis  convivia,  quae  vocantur  agapac,  fleri,  nec  intm 
domum  Dci  comedere,  vd  accubitus  sternere. 


m 


REGULA  CANONICORTJM  AB  AMALARIO  COLLECTA.  —  LIB.  I.  883 

CAPUT  LXXXI.  A  scopatus  vel  clericatas  sui  agros,  vel  qusecunque 


(Ex  ^idm  conciliOf  can.  42.)  Quod  non  opor- 
ieat  sacerdotemy  yei  ciericQm  praeter  jussionera  sui 
pontificis  proAcisci. 

CAPUT.LXXXn. 
{Ex  eodem  conciUo,  can.  44.)  Quod  non  oporteart 
ingredi  muiieres  ad  altare. 

CAPUT  LXXXUI. 
( Ex  eodem  concUio,  ean.  54,  di$t,  5. )  Quod  non 
oporteat  saeerdotes*  ant  dericos,  quibuscunque 
spectaculis  in  scenis,  aut  in  nuptiis  interesse  :  sed 
antequam  thymelici  ingrediantur,  exsurgere  eos  con- 
Tenit,  atque  inde  discedere.  Nec  oporteat  sacerdotes, 
aut  clericos,  ex  collatis  vel  comessationihus  convivia 
eelebrare.  Hoc  autcm  nec  laicis  posse  congruere. 

CAPUT  LXXXIV.  * 

(Ex  eodem  eoncilio,  can,  S4,  diit.  44.)  Quod  non 
oporteat  in  domibus  oblationes  ceiebrari  ab  ei^sco* 
pis  vel  presbyteris. 

CAPUT  LXXXV. 
{Excondlio  ChalcedoneMi,tit.  lvii, can.  7,  qu.Z.) 
Qui  semel  in  clero  deputati  sunt,  aut  monachorum 
vitam  expeliverunt,  statuimus,  neqne  ad  militiam 
neque  ad  dignitalem  aiiquam  venire  mundanam  : 
aut  hoc  tentantes,  et  non  agentes  pceniteniiaro,  quo 
minus  redeant  ad  hoc  quod  propter  Dominnm  pri- 
mittts  elegerunt,  anathematizari. 

CAPUT  LXXXVI. 
{Ex  eodem  concUio^  tU.  ix,  ean.  9,  H,  qu.  I.)  Sl 


prsedia,  nomine  suo  coraparant,  tanquam  rerum 
Dominicarum  invasionis  crimine  teneantur,  nisi  ad- 
moniti  in  ecclesia  eatfem  ipsa  contulerint.  Si  autem 
ipsis  proprie  aliquid  liberalilate  alicujus,  ve!  succes- 
sione  cognationis  obvenerit,  faciant  inde  quod  eonim 
proposito  congruit.  Qued  si  a  suo  proposito  r^tror- 
sum  exorbitavennt ,  honore  ecclesiastico  indignr, 
tanquam  rq>robi  judicentur. 

CAPUT  XC. 
{Ex  ameilio  Afrieanoy  can.  7,  diit.  44.)  Ut  clericl 
edendi  vel  bibendi  cansa  tabemas  non  ingrediantor, 
nisi  peregrinationis  necessitate  compulsi. 

CAPUT  xa. 

{Ex  eodem  concilio,  can.  2i.)  Epigonius  episcopus 
dixit :  in  mullis  conciliisbocsiatutuni  est,  etiam  nunc 
hocconfirmandum  est  a  vestra  prudentia,  beatissimi 
fratres,  ut  clericum  alienum  nullus  sibi  praeripiat 
episcopus,  prsier  ejns  arbitrium  cujus  fuerit  clericus* 

CAPUT  xcn. 

{Ex  decreiaU  Leouii  papas ,  epi$t.  i ,  c.  4.)  Illud 
etiam  duximns  pr^monendum»  nt  sicut  non  suo,  ita 
nec  alieno  nonune  aliqois  dericomm  exercerc  feaus 
atientet.  Indecens  eoim  est  crimen  soum  eomoiodia 
alienis  impendere,  Fenns  autem  hoc  solum  aspicere 
^  eiercere  debcmus»  ut  quod  hic  miaeiioorditer 
tribuimos,  ab  eo  DQmino»qoi  muUipliGiter  et  in  per-» 
petoum  manflofa  retriboet,  rectpere  valeamoa. 


quis  clericus  adversus  clericum  habet  oegotium,  non  ^  CAPUT  XCUI. 

deserat  episcopom  proprium,  ei  ad  saccolaria  per-         (^*  decretati  GehiH  papce  epiet.  1,0.18^  di$t.  88.) 


currat  jodicia  :  sed  prios  actio  ventileiur  apod  epi- 
scopum  proprium ,  vel  certe  consilio  ejosdem  epi- 
scopi,  apud  quos  utrsequc  partes  voluerinl ,  judicium 
obtinebont.  Si  quis  autem  praeter  haec  fecerit,  cano- 
nicis  correptionibus  subjaccbit.  Quod  si  clericus 
habel  ciiisaro  aifversus  episcopum  propriun,  vel 
ailversus  al.eruro,  apu<J  synodum  provinci»  jndice- 
tur.  QooJ  si  ailversos  ejusdem  provinci;e  metropoli- 
tanum  episcopus  vel  eiericos  liabet  querelam,  peiat 
aut  primatera  dioeceseos,  aut  se  'em  regiae  urbis 
Constantinopolilanae,  et  apud  ipsum  judicetur. 

CAPUT  LXXXVn. 
{Ex  eodem  coneUio.ean.  20,  diet.  7i.)  Clericos  in 


Conseqoens  foit  ot  iUa  qooqoe  qoae  de  Piceni  pani^ 
bos  nnper  ad  nos  niissa  relatio  nonttavit,  nec  none 
prxtereonda  putaremos,  id  est,  plurimos  elericomm 
negotiationibus  iuhonestis  et  lucris  torplbos  immi-^ 
ncre»  nullo  pudore  ceroentes  evangelicam  lectionem, 
qna  ipse  Dominos  nosler  iiegotiatores  e  templo  ver- 
beraios  fliigellis  asseritor  expuKsse  {Mattk.  21),  nec 
AposlMli  verba  recolciites,  quibus  ait  :  Nemo  mt/t- 
tan^iDeo^  implicat  $e  negotiie  $osculoribu$  {11  Tim.  n) ; 
PsaUoistam  qiioque  David  surda  dissimulantes  auro 
cantantem  :  Quoniam  non  cognovi  negotiatione$^  in» 
troibo  adpotentiae  Domini  {P$at.  lxx)^  Proiade  hu» 
joscemodl  aut  ab  indignis  pi>st  haec  qoaestibos  nove* 


ecclesia  ministrantes ,  sicut  jam  constituimos,  in  al-  D  ""^  absfmendum,  et  ab  omnibos  ciqosUbet  oegotia* 


terios  civiiatis  ecclesiam  statotos  fieri  non  oportet, 
sed  conlentos  eese,  iu  qoibosab  initio  ministrareme- 
ruemnt ,  exceptis  iilis,  qoi  proprias  amittentes  pro- 
viocias,  exnecessitateadaliam  ecclesiam  transierunt. 

CAPUT  LXXXVIIi. 

(Exeodem  concUio.can.  22, 12,  q.  2.)  Non  licere 
clericis  post  obitom  soi  episcopi,  res  ad  eoro  perti- 
oentes  diripere,  sicut  antiqnis  quo<(ue  est  canoni^ 
bus  oonstilolum  Quod  si  hoc  facere  tenUverint, 
graduum  suorom  pericolo  solqacebont. 

,  CAPUT  LXXXIX. 

( Ex  eoneilio  Carthag.  can. .  52. )  Item  placoit 
ot  episcopi,  presbyteri,  diaconi,  vel  qoiconqoe  cle- 
rici,  qui  nihH  habentes  ordtnantor,  et  tempore  epi« 


tionis  ingeniis  eopiditaleqoe  cessaudom,  aot  in.quo* 
conqoe  grado  sint  postti,  mox  a  clericalibos  ofilciia 
abstinere  cogantor,  qooniam  domos  Dei  domus  ora- 
tionis  et  esse  debet  et  dici ,  ne  oflicina  negotiaiionis 
el  speUinca  potios  sit  latronom  (Matth.  xxi).    . 

CAPUT  XCIV. 
.  (Excerptum  ex  epietola  S.  Bieron.  ad  Nepotianum 
de  Viia  clericorum.)  Pelis  a  me ,  Nepotiane  eharis* 
sime,  litteris  trajismarinis,  et  crebro  petis,  ot  tibi 
brevi  volomine  digeraro  praecepta  bene  vivendi;  e€ 
qua  ratione  is  qui,  saecoli  mililia  derelicta,  vei  mo- 
uachos  coeperit  esse  vel  clericos,  rectom  CiurisCi 
tramitem  teneat,  ne  ad  diversa  vitiorom  diverticola 
rapiator.  {iind.  poH  multa.)  Sdoqoidem  ab  avuncolo 


«83  AMALARIUS  PREBBYTER  MfiTBNSld. 

tuo  B.  Heliodoroy  qui  dudc  pontifex  Ghristi  est » te  A.  solus  introeas,  talesque  harbelo  socios,  quomin  con- 


et  didicisse  qux  sancta  sunt,  et  quotidie  discere, 
BoruMUDque  yit«  ejus  eikemflttm  iMbere  virtutum. 
Sed  et  nostray  qualiacunque  euot,  f  uecipe ;  et  libel- 
Jnm  huDC  libello  iUius  oopulato,  ut  eum  ille  te  mo- 
^chum  erudierit,  hic  clericum  doceat  eaae  perfe- 
ctum.  IgiUir  dericus  qui  GMeti  8er?it  i£coioel»y  ii»- 
terpreteiur  primo  Yocabulum  sunm»  et  DomiBis  de»- 
liniiione  prolata,  niiaturesee  quod  diciCiur.  6i  enim 
deros  Graece,  Latine  eors  appelialur ,  propterea  vo- 
canlur  cferiei»  yei  qnia  de  eorte  eunc  Oomlnl,  Tel 
(quia  DominuB  ipee  sofSt  id  eai  pars  cieHeortiii  eek 
Qui  autem  ¥ei  ipae  pars  DouiiDi  est«  yoI  ik>miiliin 
partem  habet,  lalem  se  ezhibere  debet,  ut  ipse  pos- 
sideat  Boroinum,  et  ipse  possideatur  a  Domino.  Qoi 


tnhemio  ooa  infameris.  8i  lector,  si  «eolytiit,  si 
peattes  te  eequitur ,  Doa  orneutur  Yoite,  eed  mort- 
bus;  nec  calamistro  crispent  comaa»  led  pndititiam 
habitii  polHceantttr.SolUI  oam  sola  secrete  etabsqne 
•rhitro  vel  teate  uon  aedoae.  Si  fiimiliarliift  est  ali* 
quid  loquendum,  habet  nutncem  majorem  domua, 
Tirginem,  yiduam,  marltatam  :  bOn  est  tam  inhu- 
mana,  nt  nultum  prsdter  te  halieat  cui  oe  audeat 
mdere.  Caveto  oimies  snspicloiiea :  et  qaidqutd 
probabiliter  ingi  potest,  ne  fingator,  ante  devita. 
<4robra  nramMeula,  et  andariola,  et  ftiiolDlas,  et  j^ 
«tes  ori  applicUts ,  tt  obhitos  ae  de^ustauis  dboi, 
blandaBque  ac  dulces  Ktterttlas  saactus  raor  aoa 
habot.  Hol  meum,  lomen  meutt,  meomqve  desid»' 


possidet  DominuiH,  el  cum  Prophela  diuil,  Pars  mea  •  rium,  Gbristus  cst.  Natbs  In  pSupere  doroo,  et  in 


Dominus  (Psal,  lxxii),  nihil  extra  Doroiuum  habere 
potest.  Qiiod  si  quippiaro  aliud  habuerit  pnet^r  Do- 
mldum ,  pars  ejus  non  erit  Doroinus.  Verbi  gratla  : 
Si  aurum ,  si  argenturo,  si  possessiones,  si  variam 
supelleclilem,  cum  istis  partibus  Dominus  pars  cjus 
iReri  noii  dtgnatur.  Si  autem  ego  pars  Dorolni  sutn , 
et  Ainlcolus  haE^redlutfs  ejas :  nec  accipio  partem 
inter  caeteras  tribus,  sed  quasi  tevlta  et  Sacerdo^, 
vivo  de  decimis ;  et  altari  serviens,  altaris  oblatione 
lustentor*,  habens  victuro  et  vestituro,  his  contentus 
ero,  et  nndam  crucem  nudns  sequar.  Obsecro  iuque 
te,  et  repetens  tterum  iterumque  monebo,  ne  olB- 
cium  dericatus ,  genns  antiquae  mftltls  putes  t  id 


ntgurio  rusticano,  qui^vix  millo  et  eib*rlo  pane  tu- 
glentem  latlavo  ventrem  poteram,  nunc  siinlfam  et 
mella  fastidio.  Novi  et  genera  el  iMMitina  ptecnrm,  it 
quo  littore  conohse  lectae  sitlt  calleo,  saporibus 
hvlum  diseomo  provincias,  et  cit)oruln  me  rsiriiK  ac 
ttovlislme  daifma  ipsa  delectant.  Tu  quidem  Avinas 
Borlpturai  saeplut  lege,  tmo  nuoquam  do  mafifbiis 
tuis  iftera  leotio  deponauir.  Dtice  qtfod  doceas,  obtlne 
eum,  qul  seOttiidiim  dootrinsm  esi,  (Idelem  sermo' 
nem,iit  pOssil  exhortsri  In  doctriha  satts,  e(  oontn» 
dicentes  revincere.  PerifMmo  Iti  hls  quft  dldlcistl  ut 
credita  sunl  tibi,  scielil  i  qud  didlceris,  pamtus  sem- 
pervad  aaUifei^llonom  omal  posoeitti  to  mthMiem 


est,  ne  lucra  saecult  in  Cbrilti  qtaaeras  militia;  i^  ^  de  eai  qu»  in  to  est^  spe«  Non  eonfmidafft  open 


plui  habeal  quam  quando  clericus  esle  etepistl,  et 
dicatur  tibi :  C^msormn  icor  pr&ditttM  ei#  (Jgrtxn). 
Mensulam  tuam  pauperei  et  peregrlni ,  et  cum  illls 
Christusoonviva  noverit.  Negotiatorem  olericum,  et 
ex  inope  dlvitem,  ex  ignoblll  gloriosum,  qoasl  quam- 
dam  pestem  fuge.  Corrumpitnt  moret  tonos  CQnfa-- 
Mationes  pessinuB  (II  Cor,  xv).  Tu  aurum  Cnntem- 
nis,  allus  dilint.  Tn  calcas  opes,  llle  leciatur.  Tibl 
cordi  est  mansuetndo,  lilentinm,  secretum  :  llll  I<k 
quacltas,  attrita  ft^ns,  fora  placent,  et  platese,  et 
medlcorum  tabem%.  In  tanta  montm  dlscordla  qme 
poteit  eue  eAoeordia?  Hospiilolum  tuum  aut  riro, 
ant  nunqoam  muHerum  pedes  terarit.  Omnes  puelfas 
et  Hfglnei  Christl,  aut  iftquallter  igoera ,  ant  fequa* 


sormonem  tunm,  ne  cum  in  ecolesla  loqoeris,  tn- 
cittts  quiltbet  respondeat :  Gor  ergo  iraee  qu»  dfeis, 
Ipse  non  fhcis  f  Delicatus  magister  est,  qul  pleno 
ventre  de  jcjumis  dispiitat.  Accusara  avaritiam  et 
latro  potest.  SacOrdotis  Ghristi  os,  mens,  manns- 
que  odncordeni.  Esto  suljectus  pontlid  tno,  et 
quasi  aitim»  parentem  suspioe.  Amare,  filionim; 
timere,  servorum  est.  8i  pater  fum,  inqnit,  nH  eH 
honor  meus  ?  Si  Dominus  ego  luin,  «^'  ftmor  meM 
ett  (MaUch.  i)  ?  Melios  est,  cfaairissliBe,  m»  hnbem 
quod  triboas,  quam  impudenter  petere  qood  dei. 
Sed  et  gonus  arrogantite  est  clementiorem  lo  vdle 
videri  quam  pontilait  Chrlsti  est.  Non  omnia  possn- 
mbs  otnileBi   Alius  in  Eodesia  oenlos  est,  idius 


HterdHige.  Ne  siib  eodem  tecto  manserls,  nec  in|^Iingua,  alins  manusi  alios  pes,  aoris,  veiifet  ct 


prttteflta  castllate  confldas.  Nec  Dlvtd  sanector,  nec 
Salomone  poies  esle  sapietatlor.  Memento  lempcr 
qnod  piradisi  colonum  de  possesilone  sua  mulier 
^ecertt  {Gen,  tii).  ^^tanti  tibi  sancttts  qulllbet 
frater  asitslat,  et  gOrmana,  vel  mater,  aut  probatae 
qu3elii>et  apud  omnes  fidei.  Qtiod  si  hujusmodi  non 
iherint  consanguinitatls  castimonlxque  personae , 
muHaiamis  nutrit  ecclesia,  quae  et  ofBcium  prs»- 
beant,  et  beneAcium  acciplant  ministrando ,  ut  io* 
flrroitas  quoque  tua  fructum  haboat  eleemosyn»* 
Sdo  qnosdam  convaluisse  eorpore,  et  animo  segro- 
tare  cc^iiie.  PerieuU>se  tibi  miniitrat,  cojus  vultum 
ftfnqoenier  attendit.  Sl  propter  ofllcium  clorlcatus, 
ant  vidoa  vislutnn  tnt  triff o ,  nonqnam  dornnm 


C^tera.  Lege  Pauli  Epistolam  «dCortntliiQt  (1  Csr, 
iii),  qnomodo  diversa  mehihra  unmn  oofpns  eft- 
oinnt.  Nec  ruBiicos  lamen  ot  aimplet  frnier  ideo  se 
aanotnni  puiet  si  iiihil  noveril ,  nec  peritns  m  <^ 
quens  lingua  aestimet  sanctitatim :  multoque  melios 
est  e  duobus  Imperi^eclli  rustieitatmn  hnbere  san- 
otam  quam  eloquentiam  peocatricem.  Huki  SMillleant 
plrietes,  et  columnas  ecdeaiae  sobstninnt,  mannora 
nitent,  auro  spiendent  laqnearia,  temmls  aHare  db- 
tinguitur ,  et  miniitromm  Chrisli  nnlla  oleetio  est. 
Nunc  vero  portemoi  crue^m  ChrisU,  et  divitins  lo- 
tnm  putabimus.  Qoid  miramnr  qOod  Chrtstiis  ro- 
cat  iniqnum  biairimopia  (fae.  kvi)?  qnid 
et  amamus,  quod  PMrus  m  non  hahM  Isslntnr  (i 


MS 


RE6ULA  Ci 


AB  AHALARK)  CXMJLBGTA.  —  LIB.  1. 


^ 


tfi)?  tkMfitlft  tfM  iMertuidavBii  Mteniariiim»  vit-A^  <lwm  ntA  bom  wrH^einii  «e««e  JHiMifer  nooim. 


xine  taeroitt  q«i  iKMiiMita  trtmL  Tii#pe  eti  anle 
1^9  ««MHlocSe  GMsii  ennliii  et  paaperti,  ^  ^ 
dbo  qtMMfiie  vesoeMuir  a1ieno>  IfeMm  eoiriBeimi'et 
niHles  ^ciAaM :  ]tiikMD^  fiiwrliicte  iMKva  «|Ml 
«e  {maAm  <pfam  ia  |Mila#o.  i^ood  ai  «iMentait  Ai^ 
4cefe  le  bteos  ot  fo(^  ^  mlMila  aiqoe  aiAleetii, 
Jedes  meiM  flttftdeliM  ^erleo  teatfneiitl  <qo«m  iM- 
TiA,  n  ns^  eaimitaiem  toam  fieneiablmf  i^joam 
epeb.  Aol  ^  lalls  -m  tft^  -«en  aoilat  eteribea  tthi 
iMifr^plilall^  HlMMiiier  wuelio  Infmpcdaodl  fteiieliclOf 
et  GhrfeMiii  votfabo  pvo  jodio^  qui  nttfglaptfMt^t 
^iitlas  viA^iiAiii^*  fleliiA  %iM  enlm  confldere  io  i^ 
mini»  ifom  cewM«re  in  homlne.  Meliiil  M  epeNdre 
in  Domino  ipmm  %^rai%  ki  frta^pilMA»  NiAi^iaaiii 
vinum  redoleas,  ne  ^dias  illad  phtlosophi :  Hoc  non  B  nibH  hacfonMiiaaram  liwrieiat^  diitiftotina.  Cx  omai 


^MelDaa^aiatelnmigoiisjilaieaffinn,  ne  reeuim  iter 
'fmom  toafmn  fra«gat«iim>pepo|apis«  Mok>  le  dila- 
«lare  tohnaar,  «t '<ialeMi  haherefilvlaeleria»  et  co^ 
<acieiia  «ifligeaolei»  pharlsaiea  'anihMaoe  circom- 
-AvB.  Me^det£t%ngellom,tiidelesfftppophei«. 
^Melis  am^  leolOT  nnMUfia  fold  ihoaam  et  qoid 
taeamlQ  laf«ar.  Tot  te  rdgolm,  fliot  flftoeies 
f^rasioiii.  QtmBla  mAlts  ^rat  iinc  non 
4n  ciMporh,  feeri  in  «arde  festitfe  I  DsbmMlBceffsa- 
.lafem«  mm  snpecftus  homimiml  ^ifeve  foales  Da- 
minus  quaerat  oriuitug  ?  Habeto  justitiam,  pniden- 
tlam,  lemperantiaYif),  ibrttCQdiHeim.  His  coeli  pbgis 
1iickidare«  fom  te  q^mdr iga  ¥ehit  euijfam  €hifsii, 
admeimoeafailafcifl»  NliHlMiaoMmilipr^liosiuf, 


«si  'osealam  ym^gi»u,  sed  ¥liiam  praphia^.  l/lno- 
^ertias  meordwen  et  ApoMoMs  damnat  {iTim.  Y)>.et 
vetus  leK  ptoHRtec  Qoi  ^aric  $ervitM^  mmcm  »  «'- 
etfram  non  ^Hpara  (Leeir.  t).  ^cera ,  liehraso  eer- 
«none,  «mmls^io  Vmncopator  fuce  hicMare  peaest, 
fijive  ifla  fuie  firamenio  cieii#eiti#»  aive  pomoram 
miec6,  Mt  cum  fM  decef^aunfurin  diiflciem  «t  hathh- 
ram  poliofaem  ^  aai  p^Aimiiiftm  iVtictos  Mtprfnmntnr 
in  flfnoi^m,  cMl^a^ue  fragltms,  ai^ue  t^inguletr  ^ 
loraiear.  Quid^fMd  hiebriat,  et  stalom  menlls  ever- 
tit,  fhge  shnrliier  ot  vhiM.  ^ec  hoc  dico  fuod  0ei 
^^reaiofa  a  nohls  daifflheuir.  Si  f  uideih  et  Domhras 
vini  ^poihUfr  tsl  a^^pefllsias  {Mtmh.  m) :  et  Timotheo 
diilenti  Momachom  vmi  modios  sorhitiio  relaaata  est 


parie  deOoMis,  teittfsris  «tf«a  pnaisferis  c  et  oma- 
meoto  tihi  aont  et  oHmiroiiii :  feasmm  ▼ertuBtnr  in 
sentab  Gavf  qoofue^  M  iia(;oam^  aM  aurea  haheas 
prorifltotea,  hl  est,  ne  «ot  ipae  aJKia  delrohas,  aot 
aUoa  oodlos  dslPBhnotei.  Sedeiu^  io^iit,  odvfrsas 
fratrem  tmm  lofoalrom :  «e  «dwmo»  ^i^tiim  ouilns 
fte  poneimt  wcandalum  {P^aLtMf^v^  Paroo  a  de- 
tracMoiW  iulga»k  onstodi  aennonea  toos,  et  actto 
f uia  ooiKU  f«e  do  aiiis  hiqiieria,  loa  aentcutia  ja- 
dmaris :  et  in  hls  ipse  deprebeudeiidos  eiis,  foae  In 
aliia  aignehas.  Ne^oe  vero  itts  joata  est  excusatio : 
ReferentlhiiaaliSs  in}uriamfaoei«  iion  possum.  Nemo 
kivito  aodHm^i  lihenier  re/kri.  Offidi  ergo  mi  sit, 
eharisslme»  non  aohmi  «colos  castos  servare,  sed  ct 
<l  Hm.  V).  Sed  wodum  pro  i^talis  et  vateladinls,  etC  fingoam.  Nunfuam  de  inulieruiu  foimis  disputes, 


<e6rp«^i«n  qniillllaie  exigknos  In  potando.  Quod  si 
abs^  vtso  OfMo  adoleaceaiia ,  et  inflammoir  calore 
aaiigoiidia,  ^  «ocealeiito  Validofim  sum  corpore » li- 
henter  canelm  po<9oAo,  tn  quor  sospielo  voMenl  elt. 
PnlcAre  dkStor  !sp«d  GrsBeos,  aed  nescio  otrom  apud 
nos  ftfoe  reoo^iet :  Ffng«te  venler  non  gignit  sensiim 
tenoem.  Tainmn  tlhl  JcjontorM  Impone ,  quaiimm 
ferre  poies.  Blnt  tihi  ffonia  pora,  eaeta,  shBptlda, 
modeiata,  et  iwn  supersHtleaa.  Quid  prodeat  oleo  non 
vesd,  et  molesHas  quasdam  dlfficnitatesque  eiho- 
rtim  foierere,  earicas,  piper,  )inoes,  palmarum  fru- 
ctus,  simnam,  md,  plsmcia  ?  Tot  horiorum  euttora 
vexatur,  ut  cibarlo  mm  loaeamur  pane.  Audio  prm- 


nec  quld  in  cii|uaquaTn  domo  agator,  alia  doinus  pcr 
te  noverit.  Omnium  chrlstianoruin  donios  quasi 
proprias  ama.  Facilios  contemhitiir  clcricus,  qui 
saepe  Toeatur  ad  prlttdium  ei  noB  recusat.  Nun- 
quam  petentefs ,  raro  accipiamus  rogatS.  BeaHus 
enhn  est  magi^  dlire  qeAm  heeipere.  Nescio  enim 
quomodb  etiam  ipSe  fol  depfeeatur  ut  tribual , 
cum  acceperis,  viliorem  Ih  Jadicat  Et  minim  in 
moduni,  si  eum  rogantem  coniempseris,  plus  tt^  po- 
sleriul  venetamr.  fVoeuMm^es  aifae  ^Kspeusatores 
domdrum  aliettaram  htque  vfllaiMi,  qnomodo  esse 
p6munt  clerid,  qul  proprias  xuhentor  conlemnere 
raenHates  ?  Amico  rapere  quipplhm  Itartom  est,  ec^ 


terea  q aosdanl  eontr^  n»om  homihomfo^  namram»  jj  desiam  rhudare  sacritegium  est.   AcceMie  pau- 


aqoam  hOn  hihere,  imc  ^Kead  puie,  osd  sothMoimu- 
Sas  deiiealas ,  m  eontrim  clera ,  heurumqoe  Moeum 
non  «aliee  abrhifere,  aed  iMacha.  Fortlashimm  j€ju- 
nium  eat  aqoa  et  panis.  Sed  qoia  (;loriam  non  ha- 
bel,  et  omnes  pane  et  aqoa  vivimoa,  pablicum  et 
commane  Jejonium  non  putamr.  Gav«  oe  hominuin 
rumuiscutos  aucuperis,  ne  in  offeosam  bd  popolo- 
rum  laudem  commutes.  Si  adhnCf  infuit  Apostolus, 
hemmibue  ^aetremt  Chri$H  eetfnu  mH  e$iem  {€0- 
lai.  1).  lyesiit  placere  hominibus,  et  servus  factus  est 
Ghristl.  Perboaam  et  malam  fomam,  a  dextris  et  a 
sfaiistris  Ghristi  miles  graditur :  iiec  iande  exiotliUir, 
nec  vltuperatlone  frangitur  :  non  dlvilils  Himet,  ikm 
fODtrabitur  paupertate :  ei  laeta  contemnlt  et  triatia. 


peribos  erogandom,  et  esurientibns  plurimls,  Vd 
vautdm  esse  vdie  vtel  timidom,  aat  (quod  aperiimimi 
iceleris  esi)  aliqnid  otinde  soblrahere,  omninm  prae- 
donum  crudelitatem  superat.  Aller  fame  toft}uetur, 
et  m  Judtcas,  quanmm  venlri  qjus  satis  slu  Aut  di- 
vide  Slatim  qnod  acceperis  :  aut,  si  timidus  dispen- 
sator  es,  dimltte  largiiorem,  ul  sua  ipse  dlHrihaat. 
Nolo,  sub  occasione  mea,  sacculus  tuus  plenus  sit. 
Nemo  mea  mdius  me  servare  potest.  Ipse  est  opti- 
mus  dispensator,  qui  nlhil  sibi  reservat  Goegistl 
me,  Nepotiane  ehariminie»  talii  scrihendo  confo- 
diendum  m^  omnium  lingols  prodero.  Aut  eoim  nl- 
hil  acribendom  Ihit ,  im  homlnom  Judielum  auhiro- 
mtta,  qMI  10  UMtt  yHMboiati  t  aot  aiflMltea 


887 


AMALARIUS  PRBSBYTER  METEKSIS. 


8S8 


00086,  adveranm  bos  canelonmi  midediconiin  teh  ATmro»bhonl»nlmiaitKiSMiisne<|iietrgTavnref>i: 


esse  torqnenda.  Ooob  olMecro  nl  quiescant  el  desi- 
nantmaledicere.  NonenimntadveraariiSyaed  ut  ami- 
eis  scripsinn»^  Mec  finrecti  smnns  in  eosqui  peccant» 
sed  ne  peccenC,  roonuimus :  neque  in  iUos  tantum, 
sed  in  nosipsosseveri  judices  fuimus,  voientesque  fe- 
stucam  de  oculo  allerius  tollere,  nostram  prias  trabem 
«jecimas.  Nallam  Jasi ,  nalGus  aomen  mea  scriptura 
designatam  est.  Neminem  specialiter  meos  sermo  pal- 
aaTit.  Generaiis  de  viliis  dispulalioest.  Qui  milii  ira* 
idTolnerit,priusipsedese,quodtaUssti,eonfitebiliir. 

CAPUT  XCV. 

■ 

(Exufptum  kMi  Hiiromfmi  de  ifuUiutione  c(erj- 
earam.  Ex  epi&ialu  ad  Pattlitmm  pmkpmtmJ)  Ob« 
seoro^e,  eharissime^  ul  fnultltadines  bominum,  eiB 
oAiela,  el  sabicatlones,  el  conviria,  velali  quasdam 
catenaafofias  volaptatom.  Sil  vilis  ttbi  et  veaper- 
linus  etbos.  Olora  et  legumina,  inlerdumque  pisci- 
eulos,  pro  snminis  dncas  deliciis.  Qai  Christom  de- 
siderai,  et  illo  pane  vescitur,  non  queril  magnopm, 
de  ijpiam  pretiosis  cibis  stercus  oonAdat.  Quidquid 
posl  gttlam  Don  sentHur,  idem  libi  sil  quod  pams'et 
kgumina»  Semper  in  manu  lua  sacra  leciio  sit  Fre- 
quenler  oeaniiam,  et  flexo  oarporc  mens  erigenda  ad 
Domiaam.  Grobus  vigilis,  et  ventre  vacuo  saepius 
dormiendam.  ..Rnmuscuios  et  glorioUs,  et  palpantes 
adulalores  quasi  bostes  foge.  Pauperibus  et  frairibcis 
refrigeria  suioptuum  manu  propria  distribue.  Hu- 
milit^m  vestiiim  tumenii  aoimo  non  appetas.  Sas- 
cularium  et  maxime  polenibim  consortium  devita.  ^  curis  ponitur  ad  radicem,  si  munus  ad  alure  non 


ei  allis  Iribaebant  tefrigeria,  quonim  pro  spini  tall- 
bas  debebant  meler6  ciHmalia  {Cor,  ix).  lia  ergo  age, 
et  vive  in  monasleriQ,  ut  clericus  esse  merearis ,  ui 
adoiesceniiam  loam  nidla  sorde  cemmacules,  ol  ad 
allare  Cbrisii  quasi  de  thalamo  vii|[o  procedas,  el 
habeas  deforis  bonnm  leslimonium.  Feninae  qnae 
nomen  tuum  noverinl,  vuUum  iiesdant.  Ciiiii  ad 
perf«clam  «tatem  veneris,  si  tamen  viia  comes  fne- 
ril,  el  te  vel  populos  vel  pontilex  civitatis  ad  deri- 
€um  adlegerinl,  agllo  quae  derid  sunl,  el  lAler  ipsos 
seclare  meliores,  quia  in  omni  eondilione  el  gradn 
optifflis  mixta  sunt  pessima.  Multo  terapore  disoe 
quod  doceas.  Ne  credas  laudatoribus  tuis,  imoirri- 
soribos  aurem  ne  Ubenter  accommodes. 

CAPUT  XCYU. 
{Ejuidmf  e%  efnnola  ad  Heliodonmi,  Quid  dkiei 
itUer  eterieum  et  moHachum.)  Moiiacbum  anlem 
perfectttm  esse  noUe,  delinquere  est.  Sed  de  boc 
gradu  pulsvs,  provocabls  ad  dericos.  Aa  de  Ms  ali- 
quid  audeam  dicere,  qui  certe  in  suis  urlHbQS  eooa- 
moranlur  ?  Absll  aulem  ut  quidqoam  de  bis  iini- 
strum  loquar,  qui  apostolico  gradui  succedentes, 
Cbristi  corpus  sacro  ore  conGdant:per  quos  nos 
etiam  Christiani  sumus :  qui  daves  regni  oodorum 
habentes,  ante  judicii  diem  judicanl,  qni  sponsam 
Doroini  sobria  castilate  conservanL  Sed  et  alia,  ut 
anle  perstrinxi,  monacborom  causa  esi,  alia  deri- 
corum.  Clerid  pascuqt  oves,  ego  pascor.  lUi  de 
altario  vivuni :  roihi  quasi  infractuos»  arboris 


Habeio  simpUeitalem  columbae,  ne  cuiquam  macbi- 
neris  dolos,  et  serpentis  astutiaro,  ne  aliorum  sup- 
planleris  'nsidiis.  Non  multum  distat  in  vitio,  vel 
dedpere  posse,  vel  dedpi  posse  Christiaiuiro.  Tem- 
plum  vemm  Chrisli,  aniuia  credenlis  est  :  illam 
exoma,  iUaio  vesti,  illi  offer  donaria,  in  illa  Cbri- 
slwn  suscipe.  Nesclo  enim  quomodo  plus  placeat 
mundo,  qqi  Chrisio  displicet. 

CAPUT  XCYI. 

{Ejuedeinf  eu  ejin$toia  ad  Butticum ,  tit,  xvi.)  Dico 

aotem,  si^dericatus  titillat  la  desiderium,  disce  quod 

possis  docerei,  et  rationalem  bostiam  offer  Christo. 

Ne  sis  miles  anteqoam  tiro :  ne  prius  magister  sis 


defero  (Matth,  xvi  et  xviii).  Nec  possum  ebteiidere 
panpertatem,  caro  in  Evangdio  anum  vjilDam  diio« 
quse  sibi  sola  supereranl,  aera  mittentem  landaverii 
Dominus  {Deut.  xvii).  Mibi  anle  presbjterum  sedere 
non  licel;  illi,  si  peccavero,  lioet  Iradere  me  Sataiue 
in  interitum  carnis,  ut  qHritussalvus  sit  in  die  Do- 
mini  Jesu.  Et  in  veteri  quidem  lege,  quicunque  sa 
cerdotibus  non  obtemperasset ,  aol  extra  castra  po- 
siios  lapidabator  a  popalo,  aut  gladio  cervice  sobje- 
cta,  contemptom  expiabat  craore.  Nunc  vero  ioobe- 
diens,  spiritali  mucrone  truncatur :  aut  ejectas  de 
ecdosia,  rabido  dflemonuro  ore  discerpitor. 

CAPUT  xcvra. 


aDtequam  discipulus.  Non  est  humilitatis  roeae  ne-  -^     {Ejuedem^  ex  efnetola  ad  Oceanum^  de  Vila  cUn- 


que  mensurae  judicare  de  dericis,  el  de  roinistris  ec- 
desiarum.sinistruro  quippiaro  dicere.  Habeant  illi 
ordinem  et  gradum  suum.  Quem  si  tenueris,  quo- 
modo  iibi  in  eo  vivendum  sit,  editus  ad  Nepotianum 
liber  docere  poteriu  Volo  ergo  ut  sine  iotermissiooe 
oraUo,  et  vigif  tibi  sit  sensus,  nec  vagis  cogitationi* 
bvs  palens,  corpus  pariter  et  animus  tendatur  ad 
DoiniDum.  Iram  vince  patientia.  Aroa  scientiam 
Scripturarum,  ei  cannis  vitia  non  amabis.  Nec  vacet 
meos  tua  variis  perturbataonibus :  quae  si  peclori 
insederint,  dorolnabunlur  tui,  ct  te  deduc(^nt  ad  de- 
licturo  inaxioium.  Fadto  aliquid  operis,  ut  seroper 
le  diabolus  invenial  occupalum.  Memeoto  quia  et 
apostoli  Chrisii,  habentes  potestaiem  de  Evangelio 


coTum.)  Deprccatus  es ,  ut  libi  breviter  expooem, 
qitaliter  clerid  victitare  debeant.  Hinc  me  i^riqae 
e  Dialedictis  asmulis  pnestolantur ,  quia  non  siieo 
veritaiero.  Priroa  quidero  tentamenla  sunt  deri- 
corum,  feminarani  frequentes  accessus.  Isle  aexus 
reprebensiblies  exbibet  ciericos.  Quid  libi  revera 
curo  feminis,  qui  ad  altare  cum  Domino  fabularis  ? 
Te  cuncti  in  publico,  te  in  agro  rastid  aratores  ac 
vinitores  quotidie  graviter  lacerabunt»  si  contra  dis* 
positum  Adei  cum  feminis  habitare  coniendis.  El 
quia  (ut  arbUror)  concupiscis  irreprehensibilis  inTe* 
niri,  testiroonio  bono  rounire.  Nunquid  in  choro 
apostoloruro  feroinx  affuerant?  Probibe  virgines  le- 
curo  Qoromorari,  etiam  qu£  de  genere  tuo  sunl*  Di- 


REGULA  CANWncaUJM  AB  AHALARIO  COLUKTA.  ^  LIB.  t. 

Iigi8  eat?  exterins  ordiaa,  freqneiiter  Tisila  juncu»  A  dos,  pavca  de  reliqida  Apostdi 

obseqoio  dericorum,  ne  dani  secrelaliter  ac  soltw 

iogredens,  macoks  lesiimoniimi  toum.  Aliter  nam- 

qne  coi^nsati,  aliter  continentes  edooentur  eocle- 

siastlcum  sublre  miuiateriom  et  oous.  Feminarum 

cuin  clericis  nuUo  pacto  conjuncta  praMq[>iiur  con- 

Tersalio.  Janna  diaboli,  yia  iniquitatia,  scorpionis 

percussio,  nocivumque  genus  est  femina.  Com  pro- 

ximat  stipula ,  incendit  igiiem.   Flammigero  igne 

percutit   femina  cooscieniiam  pariter  habitantis» 

exuritque  fundamenta  montium.  Ego  judico»  si  cum 

Tiris  feminae  habitent,  viscarium  non  deerit  diaboli, 

qui  ex  eis  aucupatos  est  ab  inilio  peccatum.  Ferreas 

mentes  iibido  domat :  si  alligaverit  quis  ignem  in 

sinu  suo,  vestimenta  ejus  non  comburentur?  Aut  si 

quis  umbulaverit  super  carbones  ignis,  pedes  suos  B  gnmos,  vel  concubinarom  catenia  inaertos,  ^deeol 


8M 

quan» 

tam  Dominus  donat,  exponam.  Suffldant  soperiores 
caosae,  qoae  dieta^  sont.  Venim  ne  aliqQia  miiimi 
inteliigens  ad  episcopoa  sentiat  Apoetolum  fuisse 
loeutnm,  quid  de  diaconlbus  ad  Timotheum  praei^ 
cepium  esi,  qoid  de  presbyteris  ad  Titum,  comme*» 
morare  delectat.  Sed  prastereondum  non  est  sope^ 
riorem  expbnare  aeutenliam.  Unius  uxoris  virum 
et  nova  et  vetus  praeceplio  saeerdotem  censuit  eli* 
gendum.  Qoia  digamos  ad  ministerinm  plerique 
epiaeopi  applicoerunt,  aic  asaeroomnt :  Coocubina 
fuit  illa,  haec  oxor.  Qoasi  non  haec  eadem  siot  com* 
mercia  foeditatis  io  iila,  quae  in  hac  exercentur, 
qoae  uxor  asseritur,  aut  quia  conJQf^i  tabulos  non 
fedt,  concopiscentia  alia  non  foit.  NoUo  paclo  di« 


noa  coruburet?  Blibi  crede,  non  potest  toto  corde 
babiiare  cuni  Doruino ,  qui  feminarum  accessibus 
copulatur.  Sed  dicit :  Qui  ambulat^  inquit,  «tmp/t- 
dtcTj  ambuiat  eonpdenter  (Prov,  x).  Bene  et  argute ; 
sed  oportct  testimonium  bonum  habere  ab  his  qui  fo- 
ris  sunt.  Licet  coram  Domino  incedas,  tamen  co- 
ram  hominibus  bona  providenda  sunt :  quia  astutio* 
res  sunt  filii  tenebrarum  super  iilios  lucis.  Cum  a 
te  boc  genos  non  amputatur,  das  reprehendentibus  te 
locum.  Ipse  te  detrahentium  morsibus  tradidisti ,  si 
agapeUnim  consortium  non  dimiseris.  Benignus 
es  ?  gaudeo.  Pudicus  ?  falsum  est.  Si  pudiciiiam 
quxris,  feminam,  quam  videris  bene  conversantem, 
meute  dilige,  non  corporali  frequentes  ornatu.  Non 


Bubire  sacerdoti;  miniaterium.  In  Levitlco  scriplom 
est  ac  praefinilum,  quales  digi  debeant  sacerdoiosw 
Si  ergo  dencus  mooogamus  fiaerit,  et  oxor  ^us  ^ 
gama,  noli  eum  ad  ministerium  applicare  (Cop.  xxi)» 
Haec  Tito  praecepta  Idem  Apostolus  de  ordioandls 
dericis  dedit  ( Tit,  i ).  Et  quia  liber  finem  exapectat, 
ad  id  rodeamus  unde  digressi  Birani8«  Mec  si  diiae 
aut  tres  pariter  Dei  anciUae  merentmr,  aolum  ad 
eas  decet  ingrflidi  saeerdotem.  6i  qoia  hflec  prao- 
cepta  non  observaveril,  hoslis  es4  animaB  8«ae.  Quod 
si  post  nootra  momla  aUquia  dorieua  agapetas  am" 
pliu&  quaesierit  amare  qoam  Christum,  secnadum 
ojrnodalem  regulam  conveniatur,  et  praecepta  Pa« 
Inun  in  Nicaea  definila  (Conct/ti  Nieanti  cau.  3)  ei 


vesiis  tenera  clericum  facit,  aut  sacerdoiem,  sed  G  leganUir.  Jam  vero  si  conventus  praedicta  fugerit  et 


casta  mentis  intentio.  Haec  enim  devotionem  hono- 

ris  in  te  custodit.  Honorem  quidem  gloriosius  l)oni 

operis  fama  couservat.  Sacerdoles  quippe  decet,  vel 

co^ieros  quidem  clericorum  gradus,  ul  supra  dictum 

est,  a  feminis  segregari.  Si  igitur  generis  gralia  ju- 

dicas  cjsdem  nuUo  pacto  dimiitere ,  memento  quod 

Tbamar  ab  Amnon  fratre  suo  corrupta  sit  (  i  Reg, 

xiii).  Idipsum  persequor,  dilectissime  :  ubi  unius 

est  tabernacuU  conversaiio,  carnis  non  faule  lolU- 

tur  deiectaiio.  De  duobus  enim ,  quod  unus  deside- 

rat,  si  loqui  aon  poiest»  vd  teotatur.  Remotio  igiuir 

viri  castitatis  coUocat  arma,  constmit  in  ineUoribus 

castra,  pudoris  honorem  consolatur.  Potuit  enim  et 

Uaria  maier  Domini  de  choro  apostolorom  non 

discedere,  si  liceret.  Thecla  post  tentationem  pas- 

sionis  Antiochi»  a  Paulo  prohibetur  pariter  pergere. 

Nemo  miies  cum  uxore  pergit  ad  beUum.  Non  invi- 

deo  chacilati :  sit  tibi  cum  castis  virginibus  longaeva 

dilectio,  tunc  in  bono  meritum  coUocabis,  et  famam 

meliorabis.  Sed  de  congregatione  pudlarum  pulchre 

censeo,  in  hebdomada  secunda  visltatione  ad  bene- 

dicendam  coogregalionem  convenias,  sed  non  solus, 

ne  rumigeroU  linguis  te  lacerantibus  macerent.  AHe- 

nam  enim  cupiunt  vicini  discutere  vitam,  non  suam. 

Propterea  digne  accipe  nostrorum  praecepta  verbo- 

mm,  et  monita  humiUtatis,  quae  fratemo  afllectu 

calamo  imperante  expressimus,  dulciter  lege.  Jam 

vero  ut  reprehensibilis  divioi  altaris  non  sit  sacer- 


iidiquerit,  cooaecuti  sumus  maximum  lucrum.  AUo- 
quio  (aiis  ab  Ecclesia  analhematizandus  est.  Ger- 
minant  enim  feminae  spinas  cum  viris  babitantes,  et 
arcana  mentium  acuto  mucrooe  percutiunU  Proh 
nefas !  doior  est  dicere,  sed  praeterire  non  deceU 
Christo  istae  noverunt  nubere,  non  dericis.  Cleri- 
cum  soliludo  facii,  non  pubUcum.  Lege  quia  talis 
debel  esse  soUtarius  quaiem  Jeremias  descripsit : 
Sedebit  iolUariut,  et  tacebit  {Thren.  ni).  Et  quia 
Jesus,  relictis  apostolis,  solus  ibat  orare  (Matth. 
XIV  ).  Mariam  in  penetraiU>us  aogcius  soiam  inve- 
nit,  non  cum  agapeta  loquentem,  et  illa  virilem  in- 
troitum  trepidavit.  Hospiulem  praecepit  Ap  «lolus 
clericum  ordinandum  {Tit,  i).  Hoc  praecepto  pater 
Abraham  et  Loth  angelos  susceperunt,  quia  hospites 
dilexeruot  (Ceii.  xviii) ;  sicet  Onesipborus  Paulum 
doctrinae  footem  suscepit.  ilsec  imitationes  sint 
vestrae,  et  ne  sinatis  incolam  praeterire,  qui  apud 
vos  non  comederit  panem.  Sequitur  :  Non  percu$- 
iorem.  Non  enim  pugilem  describit  Apostolus,  sed 
qni  conscientias  non  percutia^  siiigulorum.  SU  mo- 
destus,  non  infletur,  non  inebrietur,  suae  domui 
bene  praesit :  perquam  erit  horribile,  si  domui  clo- 
rici  detrahatur.  Lsedit  sacerdotis  opinionem  in 
plebe,  quando  dc  proximis  ejus  male  loquilur  popu- 
lus.  Super  omnia  haec,  praecipit  Apostolus  boni  testi- 
monu  clerico  .fundamcnta  componere ,  ut  bonorum 
operum  testificatio  casto  confiroietur  aifectu. 


t»" 


UfiLILRIUS  PBBWTnR  aBfENm. 


GIlPUT  X(B1. 


AwplMi^a  yluplttid  «te  lieMtiam  ioai^bcumur, 


qiii  tt  eedeiiMtilSi  mtMterii  grabiil^us  onli* 
nsiti  sunt»  gemhJittr  derioi  a^iiMitar*  €l«ro| 
•Mrtvnt  Tel  tfertoos  liiic  «npeyMw  dM;t»r^  HQitif 
^dieniit^  qota  Bhttiiiftli  «oi1«  tdoetiM  est*  \um  pri* 
«nm  ^  iposlnloi  te^iiMs  oMliiaiHni  {Att.  i).  Stc 
•I  onraes,  qnDS  iliis  lemporiln»  eootesiaraiB  priod<^ 
pes  onNnobttiU  nonn  «AitiBbaBt.  Ni«i  cteros  oors 
Interphetaiur.  iJiMte  et  lierodilns  Grsiee  deronomia 
•ppelbitnr,  m  inem  dnrsboinosk  italn^e  ekfo  ^ 
ilcos  mari  ainntY  co  qiwd  In  aorte  Mer^tatil 
Mmtni  tlent«s  if«l  prn  eo  <|«od  ipte  IkMitnnl  aors 
«onim  sli,  «lcnt  dn  m  acriptum  eat,  loqnanle  Do^ 
mimiEgo  MtreikMi  «omii  {Nvm*  iviu).  Uade 


^naai  animniia  Imita^  iilMimto  ac  daaldario  m  I»- 
«milur,  habentea  sipnom  vdifiottia»  nmi  reliponii 
4rflci«ni#  liippooonlanria  aiauicai  aec  «fol»  mc  Im- 
minea,  mlrdHnfae,  ul  ait  poeka  {jEmmd^  ^  K  9«^ 
mit ,  proimfna  Mformif  ;  ifnmmm  fniriem 
•tque  inlimi  nnmerositate»  aatili  anpnrqoa 
fOffa  occldua  poUAt  [AL  poUnianr]. 

capot  cn. 

(CregoriU  Qualei  oporteal  es$e  cfenVoi.)  Qericii^ 
'adiQonendus  est ,  qnaienos  sic  vivat ,  ut  twnmn 
lexemplum  vlts  suae  saecularibus  pra&beat.  Et  in  de- 
rico,  81  quid  juste  reprehenditur,  ex  ejus  viiio  ipsa 
Teligionis  nostrae  aestimatio  gravatur.  Clerici  discant, 
ut  quae  a  senioribus  suis  jubentur,  impleant,  at  hii- 


^Bportet,  ilt «ini  Dmim iMereditate  posaidchit,  abaqiie %    ... .     ^^  ,     •«««^  ••      v:    .    •     «  ■•     ^ 


pmipem  splriui  esse  oonliBBdaQt  (Ifetir.  xvin),  ut 
nongfte  ilhid  PsalmialflB  dicera  poaaiit :  DominM 
nara  Aan^imiit  mne  {Ptid,  xv). 

CAPUT  C. 
{Efmdm,  Da  o||ktii  Ub.  ii,  cap.  ^)  Uis  igitnr 
libft  Fairmn  na^Hur^  ut  a  vulgari  vita  aocluid,  a 
wundl  voluputttwa  aeae  absiineailt.  Non  speotaculis. 
non  pompla  fntefsint,  convivia  publica  fugtante 
privata  non  tantnna  pudiGa«  aod  et  aobria  cohinu 
Usttria  «ofBaqttam  iocumbaiit,  ncqne  tttrpium  oceu^ 
pattMMMt  lucrcmim^  fmttdtsvo  myusquam  BtudiulD 
iippetant.  Aittorem  peconi^  quaal  materlam  tun^ 


eos  conterat,  nec  locus  superior  extoliat.  Clerid 
discant  quomodo  ante  occulii  Arbitri  oculos  ptsr  hn- 
mititatem  et  obedientiam  Sba  interiora  componant, 
quatenus  non  cum  reprobis  puniantor,  sed  cnm 
eleclis  aeterna  pnemia  sortiantur.  Admonen^  sunt 
clerici,  ut  tanto  circa  se  soUicitius  vivant,  quanto 
eos  aliena  cura  non  implicat.  Dicendum  est  dericii 
ne  prseposilorum  suomm  vitam  temere  judicent,  a 
quid  eos  fortasse  agerc  reprehensibiCter  vident :  ne 
uilde  recte  mala  redarguunt,  inde  per  dalionis 
impulsum  in  profundiora  mcrgantur.  Admonendi  sunt 
clerici,  ne  cum  culpam  suorum  pra^positorum  consi- 
derant,  conira  eos  audaciores  flant  :  sed  sic  eorum 


^orurti  critoinnm  fVimmit,  sftcnlaria  offloia  negotia^  .         .».,••  j.      ...     ^    ...     .• 

^      i.te  .    M    ..  ..  ^      I_  •     ^^     .^»-».-^^- .  p  pravaapud  semelipsosduudiccnt,  ut  lamendivmoli- 

tjtie  aWlciant,  tN>ttomm  gradus  por  ambitiones  noo  u  *^  .  •  ..  /        V   •   • 

^       ^  D    .      r  more  constncli,  ferre  sub  eis  jugum  rcvereniiaenoo 


recusent :  quia  facla  pr;i'posiiorum,  oris  gladio  fe- 
rienda  non  sunt,  etiam  cura  recte  reprebendenda  ju- 
dicantur.  Plerosque  clericos,  impiideniiae  vilio,  non 
nisi  increpalio  dura  compescit :  quia  dum  ae  ddii»- 
quere  nesciunt,  necesseestuta  plurimis  increpentnr. 

CAPUT  Clil. 

( Ejudem  Paaor.  Ub.  m,  adinoii.  5.)  4dmoiimidi 
aunl  ettbditi,  ne  prmposiioram  Ottorum  viuim  lemcfe 
Judicent^  ai  quid  eos  lartaaae  agtft^  ropreheiimbiliicr 
vident,  ne  onde  rocte  mala  radaifttunt,  inde  per 
elationis  impolsom  In  profiibdiora  morgantnr.  Ad- 
tnonondi  auni  sobditi,  wt  cttm  cnlpaa 


aubeant,  pm  benettcliis  medicinae  Del,  munara  non 
acclpiant.  Dolos  et  conjuraiiones  caveant,  odium  et 
lemulalloncm,  obtrectationem  atque  Invidiani  f\i- 
giant :  non  vagis  oculfs,  non  infVaeni  lingua  aiit 
peinlaiitl  tuinidoque  gestu  incedant,  sed  padorem 
ac  verecnndlam  mentis  simplici  habitu  incessuque 
ostendant,  obscenitaiem  ettam  vert>omm,  slcui  et 
operom,  penitns  eksecrentuir :  viduaram  ac  vlrginum 
Visitatlones  frequentissimas  f^giaut.  Conuibernia 
exiranearum  feminarum  nullatenua  appeiani.  CasU- 
moniam  quoque  Inviolati  corporis  perpetuo  conser- 
vare  studeant,  aut  certe  unius  matrimonii  vincuk) 
foBderentur.  Seniorlbus  quoque  debitam  praeboaAt 
obedientiam,  neque  ollo  jactantiie  sutdio  semetlpsos     oonsiderttttt,  contra  eos  audador^a  fUmt :  BtA  aac, 

attollant.  Postremo  in  doctrina,  in  lectionibtts,  psal-  ^  ti  qaa  valdeaant  eorum  pliiva«  apml ^ -^ 

mis,  hymnis,  cantrcis,  exercitio  Jogi  Incumbant. 
Tales  enim  esse  debent  ^uicunque  divtnis  cuUlims 
sese  mancipandos  istudent,  scilicet  ut  dum  oclentiae 
operam  dant,  doctrinae  gratiam  populia  admlniatrmn. 

CAPUT  €1. 
{ Eju$dmy  ^  ofieiiB  Hh.  II,  t.  3.)  Dtto  sont  ge- 
nera  clericorum ,  unum  eeclesiastlcoiiim  snb  regi- 
mine  episcopali  degentlum ,  alt«ram  acephilorum , 
id  esl  sine  capite ,  qui  quem  seqnantttr  Ignorattt. 
Hos  neque  Inter  laicos  sascularium  offlcioram  stu- 
dla,  neque  tnter  clericos  rellgio  retentit  divlna : 
sed  solutos  atque  ot^errantei  sola  turpls  vita  com- 
plectitur  et  vaga  :  qulque  dum  nullum  metuent^s, 


iQdioaot»  ttt  umen  divino  amore  cttnatrieii»  fentt 
4ttb  els  jugum  nevttrentiai  mm  teettiem.  Qiwd  aae- 
iitt»  oatendimna,  si  Davidia  ftictum  ad  amdiam  de- 
dttcamtts.  Saul  quippe  pemtoaior,  com  ad  pQrgan- 
dum  ventrefttk  speluhcam  fMsset  ingressas,  ilKc 
cum  viria  auia  David  inerat,  qui  jnm  tam  loi^  lem- 
pore  peraecuiionii  «jua  mala  aoierttbaL  GBnqtte 
eum  viri  sul  ad  feriendiim  Saul  accendereAt,  firqpt 
eos  reprehenaionibus,  qnia  manum  mittere  te  dDi- 
atum  Domlni  non  dobetont.  Qui  umen  oocttfae  sor- 
rexit,  et  oram  dhlamydia  cjua  abacidit  (  i/  B4§. 
xxiv).  Quid  per  Saul,  nial  mali  recmitta!  qvid  per 
Davld,  nlai  boni  subditl  deaignannr!  Savlttin 


m  REGULA  GAWHaGmUM  hB  AIMLARid  COLUBCTA.  -  LIB.  l  fM 

vefitrem  liuiiKaM  est,  pmos  pnpposilos  coocepiam  A  lii^tAtem,  his  miMiieoiilhis  ftfogfet  setTitvtem.  Et 


in  corde  maliUam  usque  ad  opera  miaeri  odoris 
ostendere,  et  oogitala  apud  se  noxia  factis  exierio- 
ribus  exsequeodo  monstrare.  David  namque  Saulem 
ferire  metuit,  quia  pi»  subditomm  menies,  ab  omnl 
se  pesle  obtrectttionis  ^stinentes»  praeposttonim 
vitam  nullo  linguae  gladio  percutiont,  etiam  cum  de 
imperfeciione  reprehendunt.  Boni  subditi,  quaaido 
pro  infirmitate  sese  abstinere  vix  possunt,  oC  ei;- 
trema  quaedam  atque  oxteriora  praepositorum  mali, 
sed  tamen  humiliter,  Ioquantur>  quasi  oram  cbla- 
mydls  silenter  incidunt.  Quia  videlicet  dum  prttlate 
dignilati,  saltem  ionoxie  et  latenter,  derogant,  qua^i 
regis  superp6siti  vestem  secant.  Sed  tamen  ad  se- 
nietipsos  redeunt,  seque  vebementissime  vel  de  te- 


lieel  peccatnm  humanaa  originis,  perhaptfsmi  grti- 
liam  Cttodis  AdeKbus  dimtssum  ^t,  tamen  aequus 
Deiis  ideo  diucrevit  hominlbus  vitam,  aRos  servos 
conaliUnBa,  alioa  dominoa ,  ut  lleetktfa  tnale  agendi 
ienfomm  poleecace  domin!antim«i  restringainr.  Nam 
•i  omBes  sifew  meta  fhisseni,  quls  esset  qui  a  malis 
qpcmpiam  prohiberMt  Indift  et  fn  gentibus  reges 
prineiposqoe  eiooii  sunt,  M  tenrore  suo  popolos  a 
malo  ooeroereot  atquo  ud  reote  vivendum  tegibos 
attbdoreu.  Quantom  aftlnot  ad  rallOtfem,  ti<yn  est 
peraonarum  aceoptlo  apdd  Aomn;  qui  mundi  elegit 
ignobiiia  «i  eont«HpMMIIa«  el  quafe  noti  smit,  ut  ea 
qms  sunt  descnwnet,  ne  ^Hetur  omiils  caro,  boc 
•II,  oamalispoieBlio  eoram  illo.  Unus  enlm  Domi- 


buissima  verbi  laceraUone  reprebendunt.  faade  bene  B  bus  «qualiter,  ot  dominis  fert  eonsuitom,  et  servis. 

et  illic  scriptum  est :  Po$t  hac  David  percus$U  cor 

«titim,  eo  quod  ab$cidis$et  oram  chlamffdis  Saul  (  / 

Beg.  xxiv).  Facta  quippe  praepositorum  oris  gladio 

ferienda  non  sunt,  etiam  cum  reprehendeoda  judi- 

cantur.  Si  quando  vero  contra  eos  vei  lu  "m"'™'» 

lingua  labitur,  necesse  est  ut  per  aiOiciionem  pmni- 

tentiae  cor  prema(ur»  quatenus  ad  semelipsum  ro- 

deat.  Et  cum  quis  praepositae  potestati  deliquerit, 

^us  contra  se  judiduin,  a  qoo  aibi  praelata  est,  per- 

horresoal.  Nam  cum  in  praepositos  delioquis,  <yus 

ordinailoni,  qui  eos  nobis  prastuiit,  obviamus.  Unde 

Hoses,  cum  contra  se,  elAaron  conqueri  populum 

cognovissel,  ait :  No$  enim  qwd  $$mu$  t  Nec.oomru 

no$  eei    murmur  ve$trumt   $ed  eonirm   Ikmnnum 


{ Exod.  xvi).  Admooendi  suni  benevoli  subdlti,  ul^  eredilBr,  inde  titftto 


est  subfocia  wrrltus  quam  elala  Ilbertas. 
ifailii  enim  inveBimiittr  l^  Mbere  servfenies,  sub 
dominis  eonstiluli  Ihgiliosfft :  qul  etsl  «ubiecti  sunt 
ittbcoffpore,  prselail  maien  «unt  menio. 

CAPtJTCV. 
(Qregorii  Pmeior.  p.  iii,  kdimn.  0.)  Pierumque 
■obditi  sob  pastoraH  roglBaiiie  teonstitoti,  dum  valde 
de  oe  dati  pipmiimiiil>  «iprbbrando  eaeleros  decfi- 
fnattlnr,  dum  fingaiariiior  Bttmma  existimant  eunda 
quae  agant.  Bublittler  iia<pie  ttb  argnente  discuttenda 
iant  opera  protervttram,  ut  in  quo  sibi  piacent , 
oaleBdantur  fuia  Deo  dlsplicent.  Tunc  protervos 
melius  oorrigimtts,  eum  ea  qda»  bene  eglsse  se.cre- 
dmt  male  ttcla  ittonsiramos  c  m  und^  adepta  gloria 

subseqttatur.  Nonnun- 


sic  alieois  bonis  oongaudoant,  quatenus  habere  et 
propria  concopiscant ;  sic  proximorom  fiicu  dili>- 
gendo  iaudent,  ut  oa  eiisim  imitaiido  miiIti|^cont ! 
ne  SL  in  hoc  praesentis  viiae  s&adio  ad  certamen  alium 
devQii  fauloces,  sed  pigri  spectatores,  adsistant,  el 
post  certamen  sine  Jbravao  remanoant,  qui  ounc  itt 
certamine  non  laborant :  et  tunc  eorum  paimas  aP 
flicti  respiciant,  in  quorum  nuoc  laboribus  otioai 
perduranl.  Yalde  quippe  poccamtto,  ai  aliena  bene 
gesta  Qon  diligimiift  :  sed  nihil  mercedis  agtmus,  ti 
ea  quae  diligimiia,  in  quantum  possumust  non  imilaf* 
mur.  Dicendom  est  bOBttvoiis  subditis,  quia  si  imi<- 
tari  iMHia  minime  fostiaant,  qttse  luttdaBles  appro^ 


quttm  subdlsi,  eom  ae  \ii1um  proiervfoe  minime  per- 
petrttre  cogttoaettiit,  oompeodioaliis  ad  eorrecHoiicm 
Tcniunt,  si  aiterius  culpae  manlfeslioris,  Ut  ex  lalere 
requisitae,  improperio  conkndantur,  ut  ex  eo  quod 
daf^ndere  ncqueuiit,  cognoscaiit  se  tenere  improbe 
quod  defcBdunt.  Gum  proterve  PaultiS  Gorinthhys 
ttdversnm  so  temore  invieem;  videret  inflatos,  ut 
ttliua  Apoiio,  «litttt  Pault,  alius  Cepte,  alius  ChrisA 
ee  esBedioeret  t  ittcestus  culpam  in  medlum  deduxil^ 
q«B  apud  eos  el  perpdrata,  et  incorrepta  temane* 
bttt,  dicens :  Auihnf  inter  90$  fomiciMfo,  eftuUi 
fomkmio,  pmH$  nee  iHtit  genle$j  Hu  «1  morem 
pqtrU  ^ui$  habetu.  Bt  9o$  inflttH  e$ti$  et  nan  magh 


bant ,  aic  eis  virtntnm  sanotitas  sicot  stuilis  spedtt-*  ^  tuctum  koMetU,  ui  tMleretur  de  medlo  ve$trvm  qul 
toribus  kidicrarum  artiom  vanilaB  placel.  lili  ttttte-     hoe  ofu$  feeit   {i  t:or.  v). .  Ae  si  aperto  dicat : 

Qttid  voi  per  proierviam  hulvis  vel  ifllus  dicitis, 
qui  per  dissohitionem  negligentiae  nullius  vos 
esse  monslratis  ?  Admonendi  sunt  inviti  subditi , 
ut  perpettdant  quantae  caecitatis  sfaftt,  qui  alieno 
profectu  deflciunt,  atiena  exalutione  conube- 
acunt  :  quante  inibn^itiilis  sint ,  qui  meUoratione 
proximi  deieriores  flunt :  domque  augmenta  alieftae 
presperitatls  as|MciQnt,  apud  semetipsos  anxie  aifli- 
cti,  cordis  sui  peste  moriuntur.  Quid  invidis  infeli- 
cius,  quos  dnm  eonspecta  felicitas  alBcit,  p<fena  ne- 
quioi^  reddit?  Aliorum  vero  bona,  quae  habere  non 
pessunt,  sl  dHlgerent,  sna  fedssent  {tM.  ii  Mbrai. 
L  VI,  e.  4).  Aosirtt  itimiiNnil  sunt  bona  altorom. 


que  aarigarum  ac  bistrioBum  festa  Ihvoribos 
runt :  jnec  lamen  tales  esse  desidmnt,  qunles  iHoa 
conspiciuBl  esse  quos  laudant.  Mirantar  cos  pltteita 
egisse,  aed  tttmen  devilaol  Bhniliter  piaoere.  Dieen'- 
duffl  esl  benevoiis  subditis',  utcvm  prottimorum 
facta  CDn^iciont,  ad  smutt  eor  tedeadt :  etde  aii^ 
nis  acUbttS  bod  pnesomaot,  iie  bona  laudeat  et 
agere  recBaent.  Graviua  quipj^  extiema  uiiione  fe* 
rieudi  auol»  quibus  piacuit  quttd  fanilttri  noluerunt. 

CAPUTCnr. 
{ieid9ti  lib.  111  Sentent.^  c.  il.^pnspxet  peccatum 
priiDi  bominis  hmnaBo  generi  poBBa  divinilaa  illaia 
aat  ttmnrimiis^  ila  ut  quibns  «spidi  ndn  congniere 


m  AHALARIUS  mSBTTER  METENSiS. 

qu»  etsl  imitaii  non  possamiis,  amamus  in  aliis  :  A  evidentius  alio  loco  prosequitur,  dlcens :  ^Speculaior 


et  amantlum  iiunt ,  quaecunque  amantur  in  nobis. 
Uinc  ergo  pensent  invidi,  cbaritas  quantx  yirtutis 
e&U  qu»  alieni  laboris  opera,  noslra  sine  labore 
fucit.  Dum  se  iuvidi  a  livore  minime  eustodiunt,  in 
antiquam  vcrsuii  bostis  nequiliam  demerguntur.  De 
iUo  namque  scriptum  est :  Invidia  diojboli  mon  iti'' 
travit  in  orbem  terrarum  (Sap.  ii).  Quia  enim  ipse 
ccelum  perdidit,  condito  boc  bomini  invidit,  et  dam- 
nationem  suam  perdilus  adlivc  alios  perdendo  cu- 
mulavit.  Gognosoant  invidi  quantis  lapsibus  sub-' 
crescentis  ruind&  subjaceant :  quia  dum  iivorem  a 
corde  non  projiciunt,  ad  aperlas  operum  nequitias 
devolvuntur.  Nisi  enim  Gain  invidisset  acceptam 
fratris  bosliam,  minime  pervenisset  ad  ejus  exstin- 


cum  viderit  gladium  venienlem  super  ttrram  et  ced- 
nerit  buecina^  et  annuntiaveril  populo  :  audieus  aa- 
l0tft,  quisquis  ille  est^  $oniium  buccineB,  et  non  te 
ob^ervaverity  veneritque  gladius  et  tulerit  eum^  m»- 
gui$  ipiiuM  super  caput  ejus  erit.  Sonum  buccime  as- 
divit,  et  non  se  ob$enarit  ,  $angvi$  ejus  in  ip§e 
erit.  Si  autem  se  cu$todierit ,  animum  su.im  m/m- 
bit  {E»ech.  xixiii).  Hic  qiioque  quiJ  ag^re  cfebeatf 
qui  fungiiur  speculatoris  ofltcio,  divinrs  senoosa- 
tls  oslendit  :  scilicet  ut  quando  viderit  Yenieniem 
gladium  super  terram,  boc  est  iram  Dei  super  pec- 
catores,  operibus  terrenis  addictos,  omnino  non 
taceat ,  atque  eis,  quandiu  inbaeserint  iniqnitali- 
bns  suis,  imminere  divin»  indlgnationis  interitnm 


guendam  vitam.  Unde  scriplnm  est  :  Et  re$pexit  ^  denuntiare  non  desinat,  sed  clare  ac  publioe  ar- 


Dominu$  ttd  Abel  et  ad  munera  eju$,  ad  Cain  vero  et 
ad  munera  ejti$  non  re$peKit.  4ratu$que  est  Cain  vehe- 
menter,  et  concidit  vultus  eju$  {Gen.  iv).  Itaqiie  livor 
sacrificii,  fratricidii  seminarium  fuit.  Nam  quem 
meliorem  se  esse  doiuit,  ne  utcunque  esset,  ampu- 
tavil.  Dicendum  est  invidis ,  quia  dom  se  ista  in- 
trinsecus.  peste  consuDiiint,  etiam  quidqnid  in  se 
aliud  boni  habere  videntur  interimnnt.  Unde  scri- 
ptum  est :  Vita  carnium  $anita$  cardi^  :  putredo  os- 
$ium  invidia  {Prov.  iiv).  Per  livoris  vitium  ante  Dei 
oculos  pereunt,  etiam  qu^e  bumanis  oculis  fortia  vi- 
dentur.  Ossa  quippe  per  invidiam  putrescere  est, 
qusdam  etiam  robusta  deperire.  lUe  est  vere  bumi- 
lis  subjectus  in  bonis»  qni  non  est  defensor  in  ma- 


guat :  quia  boc  buccinx  nomen  insinnat,  nt  se  a  snis 
criminibtts  emendantes,  suppliciumfutarae  damnatio- 
nis  effugiant.  Quod  si  corripientem,  si  iram  fotnram, 
quae  coiitemptoribus  jam  imminet,  nuntianlem  ho- 
mines  terreni  despiciunt,  sanguis  eorom  in  Ipsis 
erit,  et  sacerdos,  qui  eis  peccata  eorom  non  tacoit, 
poena^,  quae  eos  exspectat,  partlcepsesse  non  noteriu 

CAPUT  CYII. 

(Ejuedem^  de  Vita  contempL,  /.  ii,  c.  10.)  Nee  illi, 
qui  sua  possidentes,  dari  sibi  aliquid  Tolant ,  sine 
grandi  peccato  suo,  imde  pauper  victos  erai,  acci- 
piunt..  De  clericis  qiiidem  Spiritus  sanctos  <ficit  : 
Peccaia  populi  mei  comedunt  {0$eey  iv).  Sed  slcat 


lis.  Nam  dum  de  malis  suis  subjectus  arguitor,  et     i^^hjl  habentes  propriom,  non  )>eccaia,  sed  alimenu. 


omtra  verba  arguentis  accenditur,  quando  de  bonis 
suis  quasi  bumiliter  litubat,  per  bamiliUUs  vocem 
ornari  appetit,  non  doceri. 

CAPUT  CVI. 
{Pro$perij  de  Vita  contemplat.y  L  i,  e.  44.)  Ad 
lucc  qus  praedieta  sunt,  ego  tunc :  Sic,  inqnam, 
ista  invidiosis  questibus  jactas,  et  in  snggilIatio<> 
nem  ponliiicum,  vel  cerle  ipsius  pontiflcatos  exag- 
geras,  quasi  non  ubi  ista  legisti,  quibiis  rationa- 
biliier  permoveris,  ibi  eiiam  illa  sint,  quae  a  vobis 
^raetermissa,  breviler  in  excusationem  officii  sa- 
cerdotalis  attingemus.  Post  illa  verba^  quilms  negU- 
gcntinm  Hnis  sacerdotum  oslenditur,  de  pontifice 


quibus  indigere  videntur,  accipiunt,  iia  possesso- 
res  noo  alimenta  quibus  abundant,  sed  alieoa  pec- 
cata  soscipiant.  Ipsi  quoqoe  panperes  si  se  possinl 
suis  artlflciis,  aut  laboribus  expedire,  non  prxsn- 
mant  quod  debet  debtlis  et  inflrmos  accipere :  ne 
forte  Ecclesia,  quae  potest  omni  solallo  destitotls 
nec^saria  minlstrare,  sl  omnes  eliam  nihil  imG- 
gentes  accipiant,  gravata,  illis  quibas  debet  sobve- 
nire  non  valeat.  Qui  autem  Ecclesiae  serviont,  et  la- 
bori  soo  Telot  delrita  reddi  oportere  credentes,  ea 
qolbas  opns  non  babent,  ant  acelptunt  Ubenier, 
aut  exigunt,  nimis  carnaliter  saplnnt,  st  polant 
qood  Ecclesiae  fldeliter  servientes ,   stipendia  ter- 


orTicium  sunm  curante,  Propbeta  sic  loqoitur :  St  |>  rena  ac  non  potlns  praemla  aetema  percipiant.  S^ 


autem  annuntianie  te  ad  impium^  ut  aviie  $ui$  c«i- 
vertalurj  non  fuerit  conver$u$  a  via  4im,  ip$e  impiu$ 
in  iniquilate  $ua  morielur,  et  tu  animam  tuam  Ubero' 
$ti  {Exech.  xxxjx).  Hic  certe  satis  evidenter  osten- 
ditur,  quod  sive  proficiant,  sive  non  proficiant 
auditores,  tacere  eis  non  debeant  saoerdoies  :  nec 
ideo  rei  sint,  si  forte  eorum  verba  populi  non  au- 
diuut,  vel  audita  contemnunt,  sed  si  ab  eis  coiti- 
gendis  absistunt.  Quia  si  nec  exemplo  vitae  praepo- 
silorum  suorum,  nec  >erbo  doctrinae  populi  con- 
Uimaces  cmendati  proficiunt ,  ipsi  sibi  causa  suae 
perditionis  exislunt,  et  doctores  suos  quorum  exem- 
pla  simul  ac  verba  despiciunt,  invoivere  criminibus 
Sttis  omnino  non  poterunt.  Quod  idcm  propbeta 


cntoris  quippe  milltia,  quae  coelestia  non  habet,  te^ 
rena  strenue  mllitantibns  praestat.  Unde  satis  indt* 
gnom  est,  si  fldelis  et  opfsrosa  devotlo  denconiD , 
propcer  stipendinm  temporale  praemia  sempitema 
contemnat.  Qood  sl  qnilibet  mlnister  Ecdesiae  noo 
babeat  unde  vivat ,  non  el  reddat  hle,  sed  aeces- 
saria  praestet  Ecclesia,  ot  in  feturo  praemlum  laboris 
recipiat,  quod  m  bac  vita  ]am  spe  Dominicae  pro- 
missienis  exspectat.  Uti  qiioque,  qni  Telot  idonet, 
nibil  sibi  quidem  dari  velut  debitum  poociint ,  sed 
tamen  Ecclesiae  snmptlbus  vivunt ;  non  est  naeom 
dioere,  quali  peccato  cibos  panperum  pnBsaaiendo 
suscipiant,  qoi  Eeelesiam,  quam  jorare  de  propriis 
lacultatibus  d^uerant,  suis  expensis  Ihsoper  gra- 


M1  KEGULA  GANONIGORUM  AB  AMALARIO  COLLEGTA.  —  LIB.  I.  898 

Yant :  propter  lioc  fortiassis  in  congregatSones  Tiyen-  A  gaudere  quldem  bonum  est :  sed  qui  gaudet,  si  non 


tes,  ne  aliquos  pauperes  pascant,  ne  advenientes 
eicipiant,  aut  ne  suum  censum  expensis  quotidia- 
nis  imminuant.  Quod  sl  aliquid  de  fructibus  suis 
Ecclesi»  velut  pro  ipsa  expensa  sua  contulerint, 
non  se  praeferant  inani  jactantia  illis  quos  nibil 
habentes  pascif  et  Testit  Ecclesia :  quia  perfeetior 
est  ilie  qui  se  mundi  rebus  exspoUat,  aut  qui  cnm 
nilut  htbuerit,  nec  habere  desiderat,  quam  ille 
qui  ex  muitis  quae  possidet ,  ficclesias  aliquid  prae- 
stat,  ac  se  de  eo  quod  pnBstiterit,  forsiian  jactat. 
Dura  sunt  quae  dico,  nec  ego  dtfiiteor;  dura  sunt, 
sed  observare  noleniibus.  Gaeierum  si  fiant  ista,  quae 
difficilia  non  facieniibus  sunt,  statim  facilia  facienti- 
bus  iiunt.  Non  ergo  ea  qux  nolumus  observare,  im- 


inde  gaudet  unde  debet,  non  potest  bonum  esse 
quod  gaudet.  Siquidem  gaudel  et  raptor,  cum  desi- 
derata  rapuerit :  gaudet  et  ebriosus,  cum  exoput» 
occasionem  potationis  invenerit :  gandel  et  adulter, 
cum  ad  delectationem  fruendi  corporis  concupiti 
pervenerit.  Sed  cum  sit  gaudere  bonum,  de  his  at- 
que  de  hujuseemodi  gaudere,  grande  est  maium. 
Hsc  et  his  similia  sunt,  unde  nos  gaudere  vult  mun- 
dos,  cum  suis  amatoribus  periturus.  Haec  sunt  qnae 
repudiare  debemus,  ut  de  bona  conscientia,  sancti- 
tate  moruni,  de  acqnisitione  viriutum,  de  dono  Dei 
et  de  pronri issione  iiituri  regni ,  ineffabillter  gau- 
deamus.  Diiari  quoque  dividis,  grande  est  bonum. 
Sed  inde  ditari  unde  non  debeas,  non  est  habenda 


possibiiitas  nobis  facit  dura,  sed  noviias.  In  usum  B  facultas,  scd  detestanda  calamitas.  Nthil  est  enlm 


veniant,  et  neminem  frequentata  conturbabunt.  Nam 
qu3cro  quid  sit  eorum  qu»  dixi  dilBcilet  ut  homo 
id  quod  opus  non  hal)et,  ab  Ecdesia  non  accipiat : 
an,  ul  quod  opus  non  habet,  sine  causa  contemnat? 
Si  propter  hoc  non  vuit  sua  quisque  relinquere,  ut 
habeat  unde  vivat ;  ut  quid  accipit,  unde  rationem 
reddat?  ut  quld  peccatls  alienis  sua  multiplicat? 

GAPUT  GVUr. 

{Ejusdem,  de  Vita  eoiUempl.t  ^ib.  ii,  c.  il.)  liaque 
sacerdos,  cui  disoensationis  cura  commissa  est,  non 
solum  sine  copidiiaie,  sed  etiam  cum  iaude  pielatis, 
accipit  a  populo  dispensanda,  et  fideliier  dispensat 
accepia,  qui  omnia  sua  aut  reliquit,  aut  Ecclesiai 


calamitosins,  nihilque  miserius  eo  qui  iniquis  acqui- 
sitionibus  crescit ,  qnem  locupletem  fraudes  faciunc 
ac  raplnae.  Illae  nobis  sunt  amblendse  diviiiae,  quae 
nos  ornare  possunt  pariter  et  munire  ,  quas  nec 
acquirere  possumus  inviti,  nec  perdere  :  quse  nos 
contra  imjietus  hostiies  armant,  a  mundo  disier- 
minant,  Deo  commendanl,  ditant  anin&os  nostros  at- 
que  nobilitant  :  nobiscum  sunt ,  intra  nos  sunt. 
Divitiae  nostRe  credendae  sunt,  pudiciiia,  quoe  nos 
pudicos;  justitia,  quae  jusios ;  pietas,  quae  pios;  hu- 
militas,  quoR  humiles ;  mansuetudo,  quae  mansuetos ; 
innocentia,  quse  innooentes;  puritas,  qiiae  puros; 
prudeniia,  quae  pmdenies;  temperaniia,  quae  tem- 
perantes;  et  eharitas,  quae  nos  facit  Deo  et  homini 


rebus  a:iiunxit,  et  se  m  numero  pauperum  pau-  ri  f       ,  .^.  .    .^  !•  i    *  ^  .^ 

.  ..    '  ...  M  .^        ^    ^  bns  charos,  virtuturo  potentes,  saeculi  contempto 

pertaijs  amore  corsUluit,  ita  ni  unde  pauperibus  sub- 


minlstrai,  in  le  ct  ipse  lanquam  pauper  voiuntarius 
vivat.  Cicr:ci  q  loqae,  quos  pauperes  aut  voluntas, 
aut  naiivitas  fecii,  cum  perfectione  virtuiis,  vitae  ne- 
cessaria,  sive  in  doniibus  suis,  sive  in  congregatione 
viventes,  accipiunt  :  quia  ad  ea  accipienda  non  eos 
habendi  cupiditas  ducit,  sed  cogit  vivendinecessitas. 

GAPUT  ax. 

{Ejuedem^de  Vita  contempl,^  /i^.ii,  c.  12.)11li  au- 
tem,  qul  tam  inflrmi  sunt,  ut  possessionibus  suis 
rennntiare  non  possint,  si  ea  quae  acoepiuri  erant , 
dispensatori  reHnquanl,  nihil  habentibus  conferenda, 
sine  peccato  possident  sua  (/  Cor.  n)  :  quia  et  ipsi 


res,  ac  bonorum  omnium  sectatores.  Hasc  sunt  non 
omnium,  sed  wnetorum  sancts  virtnles  :  non  divi  • 
tum  superl)orum,  sed  humHium  pauperum  faculta* 
tes  :  patrimonium  cordium,  dtvili»  incomiptibiles 
morum  :  quibus  non  aboodant,  nisi  qui  illis  carna- 
libus  ex  corde  renuntiant.  Qnae  quamvis  et  ipsa  sint 
bona,  uipote  a  bono  Deo  creata,  tamen  quia  sunt 
bonis  maiisqne  commnnia,  student  ea  spiritales  vfri 
contemnere,  quo  possint  ad  illa  inoomparabiliter 
meliora,  quaeLSUOl  bonomm  omnium  propria,  perve- 
nire.  Quoniam  non  est  lale  bonum  quod  habenl  et 
maK,  qnale  illud  esl  quod  non  babent  nisi  boni. 
Gorporale  bonum  quando  habent  iniqoi,  ipsorum 


quodammodo  sua  relinqiranl,  qvando  propriis  coii-_  est  praemium  :  quando  habent  justi,  non  est  eorum 
tenti  rebos,  nihU  eontm  quae  labori  vel  ordini  suo  ^  pnemium,  sed  temporale  solatium.  Item  boni  tem- 

poralis  amissio  fit  exercltium  jusii,  et  injusii  suppli- 
cium:  quia  et  jnstus  desiderio  ceelestium  captus, 
omnia  temporalia,  sive  habeat,  sive  amittal,  omnino 
non  sentit:  el  iniquus  id  quod  cum  deledatione 
habuit,  sine  dolore  non  perdit.  Propterea  igitur  eis 
qui  militant  Dco,  fugiendas  suni  ex  toto  corde  divi- 
iiae.  Quas  qni  habere  volunt,  sine  labore  non  qwB- 
ront,  sine  difficultate  non  Inveniunt,  sine  cura  non  • 
servant,  sine  anxia  delectalipne  non  possident,  «4«» 
dolore  non  perdunl.  Apostolus  autcm  Ghfistimiii- 
tibus  dicit :  Voh  vo$  «iw  soltieitmiine  eeee  (/  Cot.  • 
Yii) :  el,  Radix  ommum  malorum  avaritia ,  quem  , 
quidam  appetentes  erraverunt  a  fide^et  tneeruerunt  H 


deberi  arbimniur,  acetpiont.  'Qood  si  poianl  ideo 
aceipi  debere  eorom  qoae  conferuntur  Eeclesiae,  por- 
tionem,  ne  ean  videaniur  abjicere,  se  vero  jmhi 
posse  8oa  rdinqoeie,  qood  eis  deforme  sil  int^  sooa 
pauperes  reddi»  novervii  esse  deformius  posseseoires 
de  eleemoajnis  paoperom  pasci* 

GAPUT  GX. 

{Ejuidemf  de  Vita  contempl.,  lib.  ii,  e.  13.)  Heu 
qnam  subtiliter  nos  ille  decipiendi  artifex  fallit ! 
qoanta  caecitate  oculos  nostrae  meniis  obducit ,  ne 
discemamus  gaudendi  avidi,  unde  Jnstius  gaudea- 
mus :  aut  ne  cupientes  augeri  divitiis ,  noverimus 
quas  quibus  incomparabiliter  praeferamus  t  Nam 


AmuRi\;§  BRmnsf^  nsitsNst^  m 


renuft  eis,  a  quilHi^  vitiose  diKiptur,  noa  est  voki- 
ptttun  matem,  se4  dolorum.  Quaprppier  expedit 
faeaitato)  Eeelegi»  posaideri,  ut  iude  v^vaut»  qui  aoii 
sseeulo,  ci^Qs  gaudia  fugitiva  repudiant,  s^  Deo 
deaerviuAt»  eajua  kiefflibiiia  boiia  deaideraut 

GIL 
(Proi^pert.)  De  taUbua  ^eere  videtur  Aposlolus : 
Qm  m  Mftram  oparoatury  qu^  de  aocrarto  $uni , 
e(iiMl  ;  H  qui  fdtafio  4aiervtiiji<,  PUtu  aUari  par/tci- 
pani.  Qui  oiai  lioc  de  oonleDpptoribua  facuUaiuiu 
suaruHi  veUet  iu^eliigi*  nunquam  securus  a^iunge^ 
ret :  /<«  al  Ikitutiittf  ^rcftnotp*!!  hit  qui  Evou^/ium 
afijiutii4at<<»  de  Ewan^o  uivere,  D9  EvangeUo  vi- 
vunt,  qui  nibii  proprium  babere  volui^t :  qui  neo  ba- 


domo«  qua  dicitur  domus  episcopii,  ul»qu^tam 
ppsaumua,  imiiemur  eos  sanctos,  de  quibui  loqoi* 
tur  iiber  Actuum  apostolorum :  Nemo  dicebal  aUgmid 
pfQprium ,  sed,  erani  iUi$  omnia  comtmuiio  {Cap.  q 
et  iv).  Quia  forte  aliqui  vestrum  noo  suut  tam  diii* 
gentes  vitae  oostrse  scrutatores,  ut  buc  sic  noYerint, 
quomodo  volo  vos  nosse :  dico  quid  sit,  quod  brevi- 
ter  dini.  Ego,  quem  I>eo  propitio  videtis  episcopam 
ve^^rum,  juvenis  veni  ad  istam  civitatem,  ui  muki 
vestrum  noveruot.  Qua^reluon  ubi  constiluerem  mo- 
nasierium ,  ei  viverem  cum  frs^tribus  meia.  Spem 
quippe  omn^  si^uU  reliqperam»  et  quod  esse  po- 
tui^  i\(4ui  :  aon  qu^sivi  tamen  quod  aunu  Elqgi  in 
domp  Vfii  al^ectus  esse  magis  quam  bnbitara  ia 
boBl,  nee  baliore  attquid  coacupiscunt ,  noii  aoo-  ^  tabemaculis  peccatorum.  Ab  eis  qfi\  diliguia  «aaca- 


rum ,  sed  oommuauun  possessores.  Quid  est 
altud  de  EvangeUo  vivere»  oisi  laborantem  iude, 
ubi  iaborat,  naoes^ria  vitse  percipere?  Aposi^us 
tamen^  qui  sic  Evangeiium  pr^cavit,  ut  nec  de 
Evaageiio  viveret,  sed  necessaria  sibi  suis  mantbus 
mioistrarel,  de  se  confidenter  eloquitur  ;  Ego  autem 
nuUo  korutaik  tMtfMf  wm*  Et  quare  tioc  dixerit,  securus 
aptruit,  dkce^fk ;  ExpodU  milii  mort,  masie  fttatf  tii 
gloriflm  meam  qtita  evaniuet^  Evacuari  dicit  gioriam 
suaip,  ai  ab  eis,  quibus  prmdicabat,  vokuseei  aoci"> 
pero  vitm  temporalis  eapeasaoK  Nolebat  quippe  |a 
praeainy  laboria  sui  fifuctum,  sed  ia  fuiw>i,9ecipeFa. 
Si  ergo  iUe  qui  nibil  babebat,  i^oM^  de  Evaagelio, 
ubi  lahorabai,  sed  aoia  nsaaibus  vivefe»  ne  gioi»am 
suas  meroodis  amitterel :  quid  uoe,  qui  propria  ni^  ^  byler  factus  sum,  et  per  hunc  gradum  ad  episcopa- 


lum,  aecrevi  me  ;  sed  eia  qui  praesuni  populi^  noa 
n\e  Goaequavi ;  nec  in  convivio  Oomiai  mei  siipe- 
rioiem  iocum  elegi,  sed  laferkNrem  ei  atilecloai.  £t 
placuit  iUi  dicere  mihi  .-  Aacende  sursom.  ll^oe 
adeo  anl^m  timebam  ^iscopatum ,  ui  quooiam  co&- 
perat  esse  jam  momenti  inter  Dei  servos  brn^  miea, 
in  quo  kico  sciebami  uoa  esse  epiacopum,  noa  ilki 
accederem.  Gavebam  boc  ei  agebam ,  quantnm  po- 
teram,  ut  in  loco  huinili  salvarer,  ne  in  alto  peridi- 
tarer.  Sed,  ut  dixl,  Domino  servns  contrainoefe 
non  debet.  Yeni  ad  islam  civitalem,  propter  vlden- 
dum  aniteum,  qoem  putabam  me  hicrari  posse  Heo, 
ut  nobiscum  esset  in  monasterio  :  quasi  secnras, 
qnia  locus  hahebat  episcopum.  Apprehenans, 


lamas,  amore  pqaaideadi,  ooa  vivendi  neoessitate , 
reKnquere  ei  a/DC»pero  uiai^r  voluama,  upa  imdo 
vivamusi  aad  uad^  oeafiim  noatrum  iocrementia 
damaahiUbaa  augeamus? 

(Atcgtuitoi,  4o  Vilta  et  morihu^  ^/#rtconMa,)Propter 
quod  vokii  e|  rqg^i  besl^rno  4e,  m  hodie  (^equen- 
tins  coovqaiGetia».  i|^  ^l  q^Qid  dicturus  sum»  Vobis- 
com  bio  viiitaua,  ei  in^a^  xotumque  aosinim^ 
esl,  ui  ^Mi^Ghriitum  vobi«fiam  sioa  9«^  viyaomi» 

Gredo  autem  ania  aoiiloa  vqairQia  ea^  coovf  rsari 
tioBom  ooairam,  ul  eiooa  dieeie  {oitasaia  audpaPQim 
qoaasvia  mutoum  iiii  knpir^  qjOMMl  dixii  Apoalolua; 
ImiMarm  «tm  at(oi« ,  st^iii  et  sfo  Chriui  (i  Co^,  \\ 
etu>*  SiiAM^aplo,  ul  aiiqtiia  de  nobis  ipveniai 
mola  we»di  o^asmaevn.  ^rowi^swuu  emm  konn, 
ai^  idem  Apast^m^  uaa  ao^t^a^  corata  D^^  eai  etim, 
eofom  hmMm  (^m-  lu).  P^^oi^er  nos  conscien- 
tia  aeaiPi^  loffimi  nobia :  pivpter  vos  fama  nostra 
noa  pqttai,  sqd  Hi^tefq  dliibei  in  vohi^  Tenete  quod 
diu,  al%ae  dgHiagiailis.  Duie  res  suui,  coni«ieut«9i 
el^fMtA*  ftMWgieati»  iibi,  faoo^  proi^imo  tuo  esl  ne- 
ceaaoria*  Qufc|idea«i  coi>s^iMW9  sOfas  aegjitgii  famam 
aaami,  Cf«4aUa  eatk  atiaiAiWi^  io  toco  iato  positui^,  da 
qoa  dmii  ApostolMa  acBibeaa  ad  discipulum  suum ; 
Ctrea  oatnM  t«  t|Mam  ^oiiortmi  ojtartim  prtebe  exem- 
plum  {It»  u).  Ui  eigo  ooa  vos  diu  teaeaai,  praeser- 
tlj»  faia  effa  aedens  bqiior,  voa  siando  iaboratis ; 


Di 


tum  perveni.  Non  attuU  aHquid ,  non  veni  ad  hanc 
eccleeiam  nisi  cum  his  indumentis  quibus  iffo  tem- 
pore  vestiei>ar.  Et  quia  hoe  dispondiam,  esse  in 
monasterio  cum  fratribus,  cognfto  institulo  et  to- 
luntate  mea ,  beaue  memoriae  senex  Talerius  dedlt 
mihi  hortum  ilhim ,  In  qoo  nnnc  esl  monaslertiuu. 
G(epi  boni  propositi  fhitres  colligere  compares  meos, 
nihii  hal)entes,  sicut  nihil  habobam,  ei  imitantes 
nie,  al  quomwio  ego  teoiiam  aaaperuuikaa meam 
veOiMi,  ei  pauperibai  efefsvi„  4o  faMoeai et  ilii 
qui  moaiua  eiao  w>liiii|Kal>  ui  da  eoOTmaQi  vlwa^ 
nmn:  eammua#aiiM»aahiae8aeimagiHsmalabeF> 
rimom  pwadium  ipaa  Deoa.  PervmM  a<l  ifianspa 
tuaa:  ei  nidi  aaoemo  hahaeae^iieopMan,  wryhata 
humaaikaiam  afraidaati^  wiihaacaacm# 
8ii»traaaaaat>ua- ;  quoiiBiaoB 
inha^uaaa  dieeaiatta.  Si  aulim  iala 
maaaotwia  parmiMa  easeft,  iadaeeat 
veM.hahoro-  ia  daai»  laia  apiiQopll 
storll  eisricarwmiw  Beae  qaomiMla* 
llcet  in  societate  noalra  hahoM 
Sed  forie  aiiqui  habeqt :.  mHk  Kqet.  Si  qni  haimat, 
faciuai  quod  non  licei.  Qeo^  autom  %^nUo  de  In- 
tribus  mels^  et  semper  bene  credena ,.  ab  hoc  inqui- 
sitione  dissimolavi,  quia  et  ista  quserere,  qua^i  inale 
sentire  videbatur.  Noveram  euim  et  no.vi»  onuies 
qui  mecum  viverent,  noase  propositum  noslnim^ 
nqssa  iegem  vitis  noatrae^  Yenit  ad  noa  eliam  ^it^ 


m  RECtJLA  CANONICQItUlt  AE  AHAUBIQ  COLLecn.  -  UB.  L  m 

byter  Janiiarhis,  qui  videbatar  sua  boneste  erogando  A  m^nium  habet.    Venit  /i/tiM  hominii  tfianduean»  el 
qiiasi  coosunipsisse,  sed  non  consumpsU,   Remansit 


illi  quxdam  pecunia,  id  est,  argentum  quod  diceret 
esse  filiae  suae.  Fiiia  ipsius,  Deo  propiiio,  io  mona- 
$uYio  feminarum^  et  bonae  spei  est :  gubernet  illam 
Dominus,  ut  impleat  quod  de  illa  speramus,  in  illius 
misericordia,  non  in  e|us  merilis.  Et  quia  infra  an- 
nos  erat,  et  de  sun  pecunia  nibil  facere  potera^  : 
quamyis  enim  videreuius  fulgorem  professionis ,  ta- 
mien  lubricum  timebamus  aetatis  :  factum  est  ut 
ipsom  argentum  quasi  puell»  servare^^i*,  ut  cun\  ad 
lcgitimos  aniiOs  veniret,  faceret  inde  quod  virginem 
Cnristl  decerel ,  quando  optimc  jam  facere  posset. 
Diim  b.^ec  exspeclantur,  coppit  ille  morti  propin- 
quare.  Oui  dia  tanquam  de  suo  vivens,  quia  ipsius 


bibens^  et  dicunt :  Ecce  homo  vora^f  potator  vini^  H 
amicus  publicanorum  (Matih,  xi).  ([\iid  ergo  facio 
inter  illos,  qui  parant  nqe  reprehenjere,  et  denles 
inmeducere,  si  suscepero  bs^redilates  eorum  qui 
filios  suos  irali  exhaeredant?  Ilenim  quid  siun  fa- 
clurus  els,  quibus  canto ,  et  noluiU  salUre  ?  qui  di- 
cunt,  Ecce  quare  nemo  donat  Ecolesue  Hipponeuai 
aiiquid  :  Ecce  quare  non  eam  faciunt ,  qui  moriun- 
tur,  bxredem  :  quia  episcopus  Augu&tinus  de  boni« 
tate  sua  (laudando  enim  mprdent,  U!b\i%  mulcent, 
et  dentem  iigunt)  donat  totum,  no^  «ascipiu  Plaoe 
suscipio,  profiteor  ne  suscipere  oblationes  bana8« 
oblationes  Sj^nctas.  Si  quis  aulem  ira4citur  in  fiiio 
8U0,  et  monens  ^sbaaredat  eam;  ai  viveret,  non 


erai,  non  fili»,  testamentum  fecit.  Testamentum,  9  eumplacarem?  non  ei  Glium  reconciliure^deberei^? 


inquam,  fecit  presbyter  socius  nosier,  nobiscum 
mancns,  de  Ecclesia  vivens,  communem  vitam  pro- 
fitens.  Testamentum  fecit,  bsRredes  instituit,  0  do- 
lor  illius  societalis,  o  fructus  natus  non  de  arbore 
quam  plantavit  Pominus !  Sed  Ecclesiam  ^ripsit 
hseredem.  Nolo  munera  ista,  non  amo  amaritudinis 
fructum.  Ego  ilhim  Deo  quairebam,  societatem  pro- 
fessus  erat,  hanc  teneret,  lianc  exhiberet.  Nihil  bi|- 
bebat?  testamentum  non  faceret.  Habcbat  aliquid  ? 
non  se  nostrum  socium ,  quasi  Dei  pauperem  finge- 
ret.  Magnasmihi  inde  dolor  est,  fratres.  Dico cha- 
ritati  vestr^  :  propter  hunc  dolorem  statui  hxredi- 
tatem  Ipsam  in  Ecclesia  non  susclpere.  Filiorum 
ipsiQS  sit  quod  rellqult.  Ypsi  inde  faciant  <^uod  V9- 


Qgomodo  ergocvn»  filio  suq  vola  ut  b;^!  ea^  pacem, 
cu|gs  appeto  bxr^ditatem?  Sed  pljum  si  f^ci^t  quod 
saepe  hortatus  suna.  Uoumi  fiUum  bab^?  iMitel  Ckri- 
stum  alierum :  duos  habet?  putetChci^tuvi  tertium; 
decein  habot?  Chri&tmii  undeeimum  iaciat,  «t  aua 
cipio^  Quia  ergo  feci  hoc  in  qui>)U8dam  rebus,  jasa 
voluol  bonitatem  oa^Qt  vei  ooaupendatA^iBe^  finv^ 
me^  in  aUud  vert^re,  u4  aUo  mpdo  m  r^rehe»- 
daat »  quij^  <44aitionea  deieoVorum  hmUjiuw  boIo 
suscipere.  Consi(Wnt  quam  m\i^  wmperim. 
Quid  opua  est  ea  numerarel  Scce  mm  di^o,  filii 
Jullani  h^eredit^^tem  avscepi.  Qu|ire?  «nia  aine  filiia 
de{unctu8  eat.  Bonifs^ci»  haofiedit^iem  8ii8«ipere  no- 
luit  nom  mi&ericordia  %  if d  tknar^,  !<avicu^riaia 


luerint.  t idetur  enim  mfhi,  quia  si  eam  suscepero,  C  npl^i  f8$e  ^Qciesiam  ^Haii.   Maiiii  ml  quiif^llit 


in  isto  facto ,  quod  mihi  displicet,  et  quod  dpleo, 
ejus  particeps  ero.  Hoc  volui  non  latere  charitatem 
vestram.  Fiiia  ipsiiis  in  mooasterio  et  feminarumt 
et  flHus  ipsius  in  monasterio  virornm  est :  ambos 
exhseredavit :  illam  cum  iaude,  istum  cum  ^h^gto,^  id 
est,  cum  vUuperatione,  Commendavi  autem  Eccle- 
Bi£,  ut  nou  accipiant  ipsas  portiunculas,  qus&per- 
tinent  ad  exhaaredatos ,  nisi  cum  ad  legitim.a(n  aela- 
lem  pervenerint.  Hoc  eis  reservat  Ecclesia.  Deinde 
liiem  drmisK  inter  filios  suos,  in  qua  la^ro.  PueU^ 
dicit,  Meum  est,  nostis  quia  boc  dicebat  se(pper  pa- 
ter  meus.  Pner  dicit,  Credatur  patri  meo,  quia  mo- 
riens  mentiri  non  potuit.  Et  ista  coi^teotiQ  quaie 
mahim  est?  Sed  si  pueri  ipsi  servi  Pei  sunt,  Utem 


qui  etiam  de  ni^vihvs  acqairaat.  f^^mn  m  teoia- 
tio  si  easet,  siii^^  Bavia»  ^  Mofrafarei*  iMuniuea 
ad  tonni^ata  da^wi  eiamua :  at  de  attknBMmioiio  navia 
secondam  W8tte|a<|iamq««a9rer«tarfe&lfir4tteM<> 
t<tr  s^i^^.Qttiwawtdaflaitito  l^noftaQa 

dareouia,  aui(o  paoU>  enim  h90  face^e  decer^l  Eocle- 
siam.  Qaoa  erga  fiaoale  persolvefet ,  iiod  Qpde  persoi* 
vere^?  eathecam  aobia  habere  non  iicet.  Non  eat  epi* 
scopiservare  aamm^elrevocareasemoadlcaaliama- 
nuio.  Qiwtidi^  lam  mttlti  petuot,  lam  molii  geirant, 
tanx  ro^lti  noa  inopes  interpeUant »  ul  iilttrea  liistts 
relLnquamttai  ^ia  ul  possimms  daro  omaibiii  noa 
hal^fimui^.  Vm  kabepiua  ergo  eolhecam.  Proptet 
naufragiuvt  erf a  hoo  viundum  ieoi ,  boq  dttDaiida 


hanc  inler  iHos  cito  finimus.  Auciip  illons  ut.  paier,  el     Nenio  ibi  ma  iaudel»  sed  nemo  ei  viiupeMi.  Pkne» 


forte  i^eUttjB  qnam  pater  ipsorum.  Vid^hbo  quid  ai^ 
juris.  Sicut  Donu^ius  voluerit,  CMm^pauci;»  fratjriv^us 
fidelibus  honoraUSi  Deo  propitio»  denuQierQ  vestro« 
id  est,  de  plebe  isia »  audio  iuter  illo^  oausi^m ,  e^ 
sicut  Dominus  donavent^  fipio.  Tamen  rgf  0  vosr 
nemoQ^e  re|irebendat ,  quia  eius  h^redit%tei9  pciia 
suscipiat  Ecdesia.  Primo,  quia  factum  iilius  detestor, 
Deinde,  qttia  inslitutttm  meum  esL  Multilaudant  quod 
dicturus  sum ,  sed  aliqiu  et  reprebendunt :  utrisq^e 
facere  satis  valde  difilciie  est.  ^udistis  modo  cun^ 
Evangelium  legeretur :  Cantavimus  vobis^  ei  ^oa,  sat' 
tauis :  planj^mus^  et  nQulujcistis.  Yenit  Joannes  Ba^ 
^ina  n»ik  ttiottdi^aiM  it^gue  b^eM^  e(  df^m ;  l^ 


quando  dc^x^  fiiio  qvf^d  iratua  pater  inorittia  abo«« 
tulit|  bk^ne  (eci*  Lattdeqt ,  qui  voiaal  2  paicaiit,  qnl 
lau^ru  noittttl.  (Md  piuiibtta ,  firalrea  nei?  Q«^ 
cunque  yuM  %  eitoredalQ  fili%*  httiodem  faeere  Eo- 
clesiam ,  quaii^  aMefaai  fai  aosoipial,  mmi  Augtt* 
stiiMun ;  1^0,9^  luraittlia,  ooiBinam  Mmniat.  Quau 
laad$^)4)e  (aetvw  aancU  el  venerattdi  epieoQpi  Au^ 
relii  Carih^gioensla,  quoittoda  impievit  os  omimuii 
qui  sciMnt  iattdibtta  Dei)  Qiiidaai  Ottm  Alios  non  ha^ 
berei,  oe^tte  sperarel,  res  suaa  osnca,  leteuta  aiU 
usufruau,  donavil  Eccieaiae.  Nali  attttl  iHi  Am,  el 
reddidit  episcopus  nee  opinanti,  4|oae  iUi  donaveraU 
In  poteatate  babebal  episcopna  aoa  raditoia  s  a^ 


903  AMALARIUS  PRESBTTER  METENSIS  904 

jure  fori ,  non  jure  coBli.  Sane  eliam  hoc  noverit  A  sed  aut  erogare  pauperibus,  dui  in  commune  init- 


cbaritas  vestra ,  dixisse  me  fralribus  meis,  qui  me- 
cum  manent,  ut  qnicunque  babet  aliqnid,  aut  ven- 
dat ,  aut  eroget,  aut  donet,  aut  commune  iliud  fa- 
ciat.  Ecclesiam  habet,  per  quam  nos  Deus  pascit. 
Et  dedi  dilaiionem  usque  ad  epiphaniam ,  propler 
eosqui  vei  cum  frairibus  suis  non  diviserunt,  et  di- 
miserunt  quod  habent  apud  fraires  suos  :  vel  non- 
<3um  de  re  sua  aliquid  egerunt,  quia  exspeclabatur 
aelas  legitima.  Faciant  inde  quod  volunt,  dum  tamen 
sint  pauperes  mecum ,  simul  exspectemus  miseri- 
cordiam  Dei.  Si  autem  nolunt ,  qui  forte  nolunt, 
certe  ego  sum,  qui  statueram,  sicut  nostis,  nuilum 
ordinare  clericum,  nisi  qui  mecum  vellet  manere, 
ul  si  vellet  discedcre  a  proposito,  recte  illi  toUerem 


tere,  maneat  mecum.  Qui  hoc  non  ^HiIl,  habeat  U- 
bertatem  :  sed  videat,  utrum  habere  possil  felicila- 
tis  aeternitatem.  SufBciant  haec  nunc  interim  charitati 
vestne  :  quod  egero  cum  fratribus  mcis,  annuntiabo 
vobis.  Spero  enim  bona ,  quod  omnes  milii  libenter 
obediant,  nec  inventurus  sum  aliquos  habere  ali- 
quid ,  nisi  aliqua  necessitate  religionis ,  non  occa- 
sione  cupiditalis.  Quod  ergo  egero,  post  epipha- 
niam  chariuti  vestrae  in  Domini  voiuntate  DUDtiabo. 
Et  quomodo  lilem  finiero  inter  duos  fratres,  filk» 
presbyleri  Januarii ,  non  vobis  tacebo.  Malta  loco- 
tus  sum,  date  veniam  loquaci  senectuti ,  sed  timidae 
infirmitati.  Ego,  sicut  videtis ,  per  aetatem  modo 
senui :  sed  pcr  inflrmilatem  corporis,  olim  seoex 


clericatum,  qiiia  desereret  sanctae  societatis  promis-  3  fui,  tamen  si  Deo  placet  quod  dixi,  modo  ipse  det 


sum ,  coeptumque  consortium.  Ecce  in  conspectu 
Dei  et  vestro ,  muto  consilium.  Qui  volunt  habere 
aliquid  proprium,  quibus  non  sufficit  Deus  et  Eccle- 
sia  ^us ,  maneant  ubi  volunt ,  et  ubi  possunt  ,*  non 
eis  aufero  clericatum.  Nolo  habere  hypocritas.  Ma- 
lom  est,  quis  nesciat?  maium  est,  cadere  a  propo- 
sito :  sed  pejos  est,  simulare  propositum.  Ecce  dico, 
audite :  Qui  socictatem  commonis  vitse  jam  sosce- 
ptam,  qoae  biodator  in  apostolorom  Actibos  {Cap,  11 
et  IV),  deserit,  a  voto  suo  cadit,  a  professione  sancta 
decidit.  Observet  Judicem,  sed  Deum,  non  me  : 
ergo  ei  non  aufero  clericatom ;  quantum  sit  perico- 
lum,  ante  oculos  ejus  posui,  faciat  qood  volt.  Novi 
enim,  qoia  si  aliqoem  hoc  facientem  degradare  vo- 


vires,  non  vos  desero.  Orate  pro  me ,  ot  quantom 
inest  anima  iu  hoc  corpore,,ei  qoalesconqoe  rires 
soppetont,  in  verbo  Dei  serviatn  vobis.  Ameo. 

CAPUT  CXIH. 

{Efusdem  sermo  2,  de  Viia  et  moribus  dericontm.) 

Charitati  vestrae  hodie  de  nobis  ipsis  senno  red- 
dendus  esf.  Quia  enim  ,  ot  ait  Apostolus ,  Sfiectacu- 
lum  facti  sumus  mundo,  et  angelis^  et  komimbvs  (/ 
Cor.  IV ),  qoi  nos  amant,  qoseront  quo  i  laodeat  in 
nobis  :  qui  autem  nos  oderunt ,  detrahuut  iiobis. 
Nos  autem  in  olroqoe  medio  constitoii ,  adjuvaole 
Domino  Deo  nostro ,  et  vitam  noslram ,  el  famam 
nostram  sic  costodire  debemos ,  ot  non  embescani 
de  detractoribos  laodatores.  Qiiomodo  autem  riveie 


!."^lT.  !^.!?^™"'  ?^^}'  "^"  ^'  ?^™"!  ^"5?:  ^  ^^''"^"^'  quomodo  Deo  propitio  jam  vivaroos,  qoam- 

vis  de  Scriptura  sancta  multi  noveritis ,  tameo  ad 
commemorandos  vos,  ipsa  de  libro  Actuom  aposlo- 
lorum  vobis  lectio  recitabitur,  ot  videatis  obi  de&cri- 
pta  sit  forma,  quam  desideramos  implere.  Dom 
ergo  recitator,  vos  intentissimos  esse  volo ,  ot  post 
ejos  recitationem ,  qood  constitoi  loqoar,  Domino  do- 
nante ,  intentioni  vestrse.  Cumqoe  diaconus  Lazanis 
legeret :  Cum  orassent,  motus  est  locus  in  ^o  erusd 
congregati ,  et  impleli  sunt  omnes  Spiritu  sancto ,  ei 
loquebantur  verbum  Dei  cum  ftduda  omni  votentL 
Multitudinis  autem  credentium  erat  aruma  una  et  c&r 
unnm  :  et  nemo  eorum  quw  possidebat ,  dicebai  ff/t- 
quid  suum  es$e,  sed  erant  iliis  omnia  eommuma,  Et 
virtute  magna  reddebant  testimonium  aposioli  resur- 


gatores,  et  hic,  et  apod  episcopos,  qoi  dicant :  Quid 
mali  fecit?  non  potest  tecum  tolerare  vitam  isiam, 
extra  episcopum  volt  manere,  de  proprio  vivere  : 
ideone  debet  perdere  dericatom  t  Ego  scio,  qoao- 
tum  mali  sit ,  profiteri  sanctom  aliqoid,  nec  imple- 
re.  Vovete,  inqoit,  et  reddite  Domino  Deo  vestro 
{Psal,  Lxxiii) :  et,  Metius  est  non  vovere^  quam  vo- 
vere  et  non  reddere  {Eccl,  v).  Virgo  et  si  nonqoam 
fuerit  in  monasterio ,  et  virgo  sacra  est ;  nubere  illi 
nonlicet,  esse  in  monasterio  non  compellitor.  Si 
aotem  coepit  esse  in  monasterio,  et  deseroit,  et  ta- 
men  virgo  est,  dimidia  roit.  Sic  et  clericos  doas  res 
professos  est,  et  sanctitatem,  et  clericaiom ;  interlus 
sanctitatem.  Nam  ciericatom  propter  populum  soom 


Deos  imposoH  cervicibus  ipsios.    Magis  onos  m,  D  rectionis  Domini  Jesu,  gratiaque  magna  erai  super 


quam  bonor.  Sed  qois  sapiens ,  et  intelllgit  haec  ? 
Ergo  professQS  est  sanotitatem  ,  professos  est  com- 
moniter  vivendi  societatem :  profesftos  est,  qoam 
bonr.m  et  qoam  jocnndom  habitare  fratres  in  onom. 
S:  al  hoc  proposilo  ceciderit  et  extra  manens  cleri- 
cos  fuerlt,  dimldhis  et  ipse  oecidil.  Qoid  ad  me  ? 
noa  eum  judi<;p.  Si  foris  servat  sanctiutem ,  dimi- 
diuscecidit.  Si  intos  haboerit  simulationem ,  totos 
cecidit.  Nolo  habeat  necessitatem  simolandi.  Scio 
qoomodu  homines  ament  clericatom.  Nemini  eom 
tollo  noienti  mecom  commonitcrvivere :  habelDeom 
qui  mecom  manere  vuit.  Si  paratos  est  pasci  a  Deo 
per  ecclesiam  ipsios,  iion  haUre  aliqoid  proprioroy 


omnes  illos.  Neque  enim  agens  quisquam  fuit  inier 
illos.  Quotquot  enim  possessores  prandiorum  vei  do- 
morum  erani ,  vendentes  afferebani  pretia  illorum^  ef 
ponebani  ante  pedes  apostolorum ,  distribuebaiur  av- 
tem  singuiiSf  prout  cuique  opus  erat  {Act.  iv).  Coro- 
qoe  Lazaros  diaconos  recitaret ,  et  episcopo  codi- 
cem  tradidisset ,  Angust.  episcopus  dixit  :  Et  ego 
legere  volo  :  plus  enim  me  delectat  hi^os  verlri  esse 
lectorem ,  qoam  vcrbi  mei  dispotatorem.  Cum  onu- 
sent ,  motus  est  locus  in  quo  erant  congregati^  ei  fi»- 
pleii  omnes  Spiritu  saneto,  loquebaniur  verbum  Dei 
cum  fiducia  omni  volenti,  Multitudims  autem  ere- 
dentium  erant  amma  una  ei  cor  vnum :  Et  nemo 


905  REGULA  GANONICORUM  AB  AMALARia  tULLLGlA.  —  tib.  ..  ^g 

rm  quw  postidebat ,  dicebat  aliquid  $uum  e«<e,  sed  X  dum  est,  ul  illi  servuli  divldantur,  et  manumiitan* 


erant  illis  omnia  communia,  Et  virtute  magna  redde- 
bant  lestimonium  aposloli  rcsurrectionis  Domini  Jesu, 
gratiaque  magna  erat  super  omnes  illos.  Neque  enim 
egens  quisqnam  fuit  inter  illos,  Quolquot  enim  posses- 
sores  prwdiorum  vel  domorum  erant ,  vendentes  a/fe- 
rebant  preiia  eorum ,  et  ponebant  ante  pedes  aposto- 
iorum ,  distribuebatur  autem  singulisy  prout  cuique 
opus  erat,  Gumque  episcopus  legisset ,  dixit :  Audi- 
stlg  quid  velimos,  orale  ut  possimus.  Contlgit  autem 
quaedam  necessitas,  ot  iisec  diligcniius  agerem.  Quo- 
niam  sicut  jam  nostis,  presbyter  in  nostra  societate 
conslitutns,  quali  societali  perhibet  testimoniom 
lectlo,  quam  modo  cum  recitarcmus,  audistis ;  mo- 
riens  (estamentum  fecit ,  quia  habuit  unde  faceret. 


tur,  et  sic  det  Ecclesise,  ut  eorum  excipiat  alimen- 
tum.  Nepos  aulem  meus,  ex  quo  conversus  est,  et 
mecum  esse  cocpit ,  impeiliebatur  et  ipse  aliquid  de 
agellulis  suis  agere  invita  usufructuaria  matre  sua , 
quae  hoc  anno  defuncta  est.  Inter  ipsum  et  sorores 
ejus  sunt  qusedam ,  in  Christi  adjutorio  cito  finicnda, 
ut  ct  ipse  faciat  qood  Dei  servum  decet ,  et  quod  ipsa 
profcssio  et  ista  exigit  leciio.  Diaconus  Fauslinus 
(sicut  pene  omnes  nostis)  hic  de  miliiia  sseculi  ad 
monasterium  conversus  esi,  hic  baptizatus,  inde 
diaconus  ordinatur.  Sed  quia  exiguum  est  quod  vi- 
dctur  possidcre ,  sicut  juris  periti  loquuntur,  jure  , 
non  corpore,  reiiqnerat  illud,  et  ab  ejus  fratribus 
tenebatur.  Nunquam  inde  cogitavit,  ex  quo  conver- 


Erat  quod  diceret  suum ,  cum  in  ea  socictate  vive-  B  sus  est ,  ncc  ipse  aliquid  quaesivit  a  fratribus  suis , 


ret ,  ubi  nemini  llcebat  dicere  aliqnid  suum ,  sed 
esse  illis  omnia  communia.  Si  quis  dileclor  et  lau- 
daior  nosier  apud  detractorem  riostium  praedicaret 
istam  societatem ,  el  diceret ,  Gum  episcopo  Augu- 
stino  sic  vivunt  omnes  cohabiiatores  ejus ,  quomodo 
scriplum  est  in  Actibus  apostolorum ,  conlinuo  ille 
delractor  caput  movcns,  dentem  promovens,  dice- 
ret :  lia  vero,  slc  ibi  vivitur  quomodo  diris  ?  Quare 
mentlris?  qu»re  falsa  laude  honoras  indignos?  Nonne 
ibi  modo  in  eorum  societate  positifs  presbytcr  testa- 
menium  fecit,  et  quod  habnit,  qnomodo  voloit,  dis- 
posuit  ei  reliquit  ?  Gerte  omnia  ibi  sunt  communia , 
certe  neroo  dieit  aliquid  snum.  Sub  his  verbis  quid 
ageret  iaudator  meus  ?  Nonne  os  ejos  qoasi  plumbo 


nec  ab  illo  aliquid  est  quaesitum.  Modo  quia  ventum 
est  ad  hunc  articulum  temporis ,  cum  cousilio  meo 
divisit  ipsam  rem  :  et  dimidiam  donavit  fratribus 
suis,  dimidiam  Ecclesi»  pauperi  in  loco  eodem  con- 
stitutae.  Diaconus  Severus  sub  qiia  Dei  disciplina  et 
flageilo  sit ,  nostis  :  lumen  tamen  non  perdidit  men- 
tis.  Unam  domum  hic  emerat  propter  matrem  et 
sororem  suam ,  quas  de  sua  patria  huc  desiderabat 
adduccre.  Emerat  autem ,  non  sua  pecunia ,  quam 
non  habebat ,  sed  ex  consoiatione  religiosorum  vi- 
rorum ,  quos  mibi  quaerenti  etiam  nomlnans  indi- 
cavit.  De  ipsa  non  possum  dicere  quid  fecerit,  aut 
quid  disponet ,  nisi  quia  ipse  totum  in  mea  posult 
Toluniate ,  ut  quidquid  ipse  vellem ,  hoc  inde  fieret. 


oppilaret  ille  detractor?  nonne  illum  laudasse  poeni-  C  Sed  habet  quasdam  causas  cum  matre  sua,  quarum 


teret  ?  nonne  reverentia  perfusus ,  et  illius  sermone 
confnsus,  vel  nobis,  vel  testatori  illi  malediceret? 
Haec  foit  necessitas,  ut  ad  istam  diligentiam  venire- 
mus.  Nuntio  ergo  vobis  unde  gaudeatis.  Omnes  fra- 
tres  et  clerlcos  meos,  qui  niecum  habitant ,  presbj- 
teros,  diaconos,  subdlacoiios,  et  Patricium  nepotem 
meuro ,  taTes  inveni ,  quales  desideravi.  Sed  sunt  qui 
de  sua  qualiconqoe  paupertate  quod  statuerant, 
nondum  fecerunt.  Hi  sunt,  Valens  subdiacouus,  ct 
paulo  ante  dictus  nepos  meus  subdiaconus,  ct  ma- 
tris  vita  impcdiebat ,  qiiia  inde  vivebat.  Exspeciaba- 
tiir  in  iilo  eiiam  legltimae  aetatls  accessus,  ut  quod 
faceret  firroissime  facerei.  Nondum  autem  fecit, 
quia  ipsos  agellos  habet  cum  suo  fratre  communes, 
et  subindivisos  eos  possident.  Sic  aotem  eos  copit 
Ecclesiae  conferre,  ot  inde  alantur  qui  sunt  in  propo- 
slto  sanctitatis ,  quousque  in  hac  viu  degunt.  Scri- 
ptum  est  enim,  et  hoc  Apostolos  loqoitur  :  Quisquis 
QUtem  Muis ,  et  maxime  domesticis ,  non  providet^  fi* 
dem  denegat ,  et  est  infideli  deterior  (/  Tim.  v).  Adhuc 
autem  mancipia  sunt  ei  similiter  cnm  fratre  commu- 
nia,  nonduin  divisa.  Disponit  ea  manumittere  :  non 
poiest  aniequam  dividantur.  Quid  enim  ad  se  perti- 
neat,  adhuc  ignorat.  Ad  ipsuni  sane,  quia  major 
est,  periinet  divisio  et  ad  fratrem  ejus  electio :  et 
ipse  frater  ejus  Deo  servit,  et  subdiaconus  est  cum 
sancto  fratre  roeo ,  et  coepiscopo  Severo  in  ecclesia 
Milevitana.  Hoc  agitor,  hoc  sine  dilatione  peragen- 
Patrol.  CV. 


causarum  me  judicem  poscit .  cum  illae  causae  fue- 
rint  terminatae,  fiat  de  ipsa  domo  quod  ego  voluero. 
Quid  autem  velle  potero,  Deo  regente ,  nisi  quod 
justitia  jubet  et  pieias  postulat  ?  Habet  etiam  in  pa- 
tria  sua  aliquos  agellos  :  disponit  eos  sic  distribue- 
re,  ut  etiam  iilic  in  ipso  loco  positae  pauperi  largia- 
tor  ecclesioe.  Diaconus  Ulpponensis  homo  pauper 
est :  quid  alicui  conferat ,  non  hibei :  tamen  de  la- 
boribus  suis ,  anlequam  esset  clericus ,  eroerat  ali- 
quos  servolos »  hodie  illos  in  conspecto  vestro  roa- 
numissurus  est  episcopalibus  gestis.  Diaconus  Era- 
dius  ante  vestros  oculos  versatur ;  opera  ejus  lucent 
coram  oculis  nostris  :  de  opere  ejus  et  expensa  pe- 
cunia  memoriaro  sancti  roartyris  haberoos.  De  pecu- 
nia  sua  emit  etiam  possessionem  ex  consiiio  meo. 
Nam  ipsam  pecuniam  volebat  per  manus  roeas  ero- 
gari ,  sicut  roihi  placeret :  ego  si  pecuniae  avidos 
esscro,  aut  necessitates  ipsas  meas,  quas  pro  pao- 
peribus  babeo ,  in  hac  causa  plus  curarem ,  pecu- 
nlam  acciperem.  Quare  ?  dicit  aliquis  :  quia  posses- 
sio  iila,  quae  ab  ilio  empta,  et  cccleslae  donata  est, 
adhuc  nihii  praestat  ecclesiae.  Minus  eoim  habebat 
ad  preiium.  Et  quia  mutualus  fuerat » hoc  de  ejus 
adhuc  fructibus  redditur.  Homo  sum  senex  :  qoate- 
nus  mihi  de  illa  possessione  potest  rructus  accedere? 
Nunqnid  promitto  mihi  tot  annos  esse  victururo, 
donec  souro  pretlum  illa  persolvat?  Quod  ergo  vix 
dlu  partibus  reddit,  de  oroximo  haberem  totuni,  si 

29 


•     •    •   • 


907  AMALARIDS  PRESBYTER  METENSIS 9(» 

accipere  voluissem.  Non  feci ,  aliud  attendi.  Faleor  A  sseculo  euerit.  Nunquid  enim  Cttm  obierit  ipee,  illis 


enim  vobis ,  et  ipsa  suspecta  mihi  adhuc  ejus  aetas 
fuit :  ac  verebar,  ne  forte,  ut  sunt  homines,  matri 
ejus  h6c  dispiiceret ,  et  diceret  inductum  a  roe  fuisse 
adolescentem ,  ut  l>ona  ejus  paterna  consumerem ,  et 
eum  egentem  relinquerem.  Ideo  volui  ^us  pecuniam 
in  illa  possessione  servari ,  ut  si  aiiquid  ( quod  Deus 
avertat )  aliter  quam  volunms  evenisset ,  redderetor 
villa ,  ne  culparetur  episcopi  fama.  Scio  enim  quan- 
tum  vobis  sit  necessaria  fama  mea.  Nam  mihi  suifi- 
cit  conscientiamea.  Emit  etiam  spatiiim  ab  ista  po- 
stea  ecclesia,  notum  vobis;  et  sua  pecunia  aedificavk 
domum,  et  Wc  nostis.Ante  paucos  dies,  priusquam 
sermonem  de  hac  re  hal>erem  vobiscumf  eam  dona<* 


dispeBsaturus  est  aliquid  ?  Melius  est  ut  videat  iiios 
bene  versantes,  et  regente  Deo,  in  disciplina  Cbrtsti 
viventes,  ut  de  iliis  tantummodo  gaodeat,  non  eo- 
rum  necessitatibus  occupetur.  Pecnniam  non  babet, 
qvam  suam  dicere  posslt.  Habebat  xenodochioai 
flddificandum,  qpod^modo  videtis  xdiiiesiUim.  Ega 
ilii  iiqunii-{  ego  jussi :  ol^temperavit  «aihi  libeDlissi-' 
me<y  el  sicut  videtis ,  operatus  est.  QttaraodD^eiini 
meogussu  basiiieamad  oetoTnaTtyfes^CabriQavm  dt 
bift  quse  pei^  vos  Deus^donavit^  Ga»pit  enim  -de  pee»- 
nia-, .  qu2b  <l»ta  erai  ecclesi^e'.  proptec  •  xenododiiuD» 
Elcum  coepisset^ifioare ,  ut.sunt  cjslieiosi  d^side^ 
raAtes^opera  9ua  Li  cmlo  seribi ,  ad^oveniBt  pHMl 


vit  ecclesiisf.  Exspectabat  enim  ut  eam  perliceret,  et  ^  quisquevoluit  et  fabricavit.  Opus  >ante:Ociilos  babe» 

perfectam donaret.  Fabricandi  autemdomum  nece^  B  mus.  «Omnis' liomo  quid.facUuft.«H ,  videt:  de. 

sitas  iili  nulla  erat ,  nisi  quia  cogitavit  matrem  suam 

buc  esse  venturam.  Si  ante  venisset,  in  re  filii-sui 

babitaret :  modo  si  venerit ,  in  opere  filii  sui  babitar' 

bit.  Testimonium  ei  perhibeo  :  pauper  ricmansit,  sed 

in  cliaritatis  possessione  permansit.  Aiiqui  servuli  ei^ 

relicfui  fueraivt ,  jam  quidem  in  monasterio  vivente&^ 

quos  tamen  gestis  ecclesiasiicis  manumissurus  est 

hodic.  Nemo  ejrgo  dicat,  Dives  est,  nemoemtimet» 

nemo  male  loquatur,  nemo  seipsum  et  animam  suam 

suis  dentilHis  laniet.  Pccuniam  nullam  habet  serva* 

tam ,  ulinam  quam  debet  resUtuat.  Caeteri ,  id  est 

subdiacones,  pauperes  sunt^Deo  propitio,  miseri- 

cordiam  Dei  exspectant.  Unde  ipsi  faciant ,  non  ha- 

bent:  nullas  habentes  facultates,  iinierunt  mundi 

cupiditates.  YivuQt  nobiscum  in  sodetate  conununi.  G  em  inter-illOS  foerat*  oonlrirrarfia -pccwriiria  :  sed 


nia^  quta  uon  babet,;inihi;  credjuit  :,4&aigm 
scajntif  aer/raagant*  Emeratxle  ipsa  pocunia^xeaedo» 
obii  qu^mdam  doiiuim  ki-Aarraria,  quam-^ibt-OTirti' 
mabat  propter  lapides p«>futuraaw#Miapi4tt  ctfo» 
domu»  ,•  fabric^necessarii  noi»  fuejraat^, 
aliunde  provisi  suuU  Domus  ergo  .ipsa^^ie 
Pensioiieai  praestat,  sed  eoeksii»  ^  boo  piesbylef^. 
Nemo^amplui»  dicai ;  In^d^muiii  p9e$by4erTV'«d  de* 
mum  pmbytori  ,iaDfe  dooHim  preabyienii  Soee  «bi 
esl  d(pam  pvesbytefi.  Aitb^floii  |iabetidottiiim,«ed 
ubieunque  habei  tDeum<  Quidiampitequaeniisv ni 
qoia  me  illud'?me«lini  etiam^pi^misis^;  «i^^d  m 
perferrem  •quid-egieBem  ii)Cer^dttos,*'fratram  ^Me» 
lieet  et  «on>rei»v  Aiios  Jantnirii'?  pfesbyteti-:  qoii 


Nemo  eos  dislinguit  ab  eis  qui  aliquid  attuleruot. 
Charitatis  unitas  praeponenda  est  tecrenae  commodo 
baereditatls.  Restant  presbyteri :  si&enim  ad  eos  gra* 
datim  ascendere  volui.  Cito  dkxerim,  panperes  Dei 
sunt^  oihil  ad  domum  so«ietaUsnostRe-altuIenint, 
uisi  ipsam»qua  niiul  est.cbarius>charitatem»'¥erunF 
Umen  quoniam  sciOinaiosfuisseFHmomde^divitiis 
ipsorum,  non  a  mcadaiiquid  compellenda^  se^^fi^ 
bis  meo  sermone  purgamti  /ujnt.  Yobis  dicos  qui  forte 
nesdtis;  nam  et,vestrumpbjkrimi.sciunt.  Pradiyter 
Tum  Leporium ,  quamvis  saecuiJAatalibus  olarom>  et 
apud  suos  honestissimo  loco  iiatum « taraen  jamtDeo 
servientem,  cunctis  qusn  habebat  relictis^^ifiopem 
suscepiirNon  quia  nihil  rhabuit ,  sedquia  jau^^feoe 


tamensieuliinl^i'  fratres  v  sMra  Dto^propilio  chsiri^ 
tat8?'Promi8eMii>evgO(endii>e,iit4nleriIlM  qM- 
qoiil  eflsetJudisaMlua  ilnfvem.-PQmvomhitrt  jvd»- 
e6m^,'9ed  ama^uiiir  judMarom^^siF^  ^faoil  }uditaiiii- 
iDs  ersmr  fiiiietuAti«i NomiirvMf(«Bde  ^mearen^ 
sei  ifliie  Maren  Aoqutef  eHnint  dmii^eottm^vtf 
voioncasi  lBe^iet*colftMia'mo^>Wfikire9  <es8«iit  fn 
pecutrias  qoMBr  tfihkpAi .  pirterr^ranf ,  *te«Bbletia  te- 
Buntiantev  tpost^iMvnawiem^^Vffiiim.-^feocfftMi  «ant 
boddiiKs.  Sdd  otiqvodHbA  homin«»'lo^Mftiir,  (iiia- 
Ifeunqoe  aunr  flante^perdu^t^^  iM^e'*tfll9iticf 'a#  air* 
i^  mea»t:<  et  BiiM0^erttv»iit  sft  R^Mili  n^mse 
nos  purgire ,  respond^bo  maMfds ,  ^eiipoBNKbo'  dh^ 
tmetoribussTaspondebeitiniihiMlrlfVm^n  tioMrt^re- 


rat.quod  lectio  ista  persuadet  Hic  uon  fecitr^ed  ne»  ^  dentibos  prrops8iii*»Bu«fe^;  R«»[^«^V'«^i  poicro, 


scimus  et  uUi  fecii.  Unitas  Chrisli  ttt;,  eoolesia  umi 
est.  Ubicuoque  fedt  opus  l)onmB|' pertinet  ot<«Ad 
noSy  si  congaudeamus.  Hortus  est  unus^  ubi  nostb? 
ibi  monasterium  suis  constituit,  qraa et^ipslDso^sstft 
viunt.  Ule  bortus  ad  ecclesiam  noa  partiuet » nee  s4 
ipsum.  Et  ad  quem*?  dixerit  aliquis  :<od  iUo^,  ^uod 
ibi  est»  monasterium.  Sed  quod  ^rum  est^,  usque  ad 
boc  lempus  curam  pro  iliis  iia!  gei^at^^<  suwpcl* 
cbIos»  quibus  suslentantur ,  apud  se  bBberetvet  eis 
ipse  (ut  videbatur)  impenderst.  Sed  ne  pvoiiter  hoe 
daretur  locus  hominibus  suapiciones  suas  rodemi^ 
bns,  et  ventrem  Boa  impieatibosk  boc  plaemt  et-mihi 
et  Ipsiy  ut  jdc  se  iUi  transiganty  quasi  iste  jam  de 


q«o4'Domina!5  d^derit'.  liitcrim'  m^do  nofi  est^  neces- 
m\  qota  nihil  forte  diet«iri*^iilV.>»Q4i  «os  ^Hht;  li- 
b€t6 faudolmirt':  qnl^hos^runlv  tkdte  'Mebnni : 
tammi  sitiHgu^s  itwctsietini^Fm^frdieTtisettteritiX, 
Bmdi]\i  9fid\^t  Deo  prepitid  veM^nm-^T^Spdnsio^ 
nem  BWHMvv  iMnn  litem^meam.  Non'enim  libmfne^ 
n^mlnalnirbs  «nm  H  dSctufns,  Ilie  'bob  dlxil,  i>te 
slefdeiraiKtt :  enm  foitassb  etiam  ad^  falsa,  quib  et 
Usic  potb^'  fleri,  perferantor.  Temmtanien  qosecun- 
qn^  peH^t^fuerint,  si  -  oportere  videbitur,  loqua^ 
iivdedTdrflati vestrse^j^Ante  octilosv^siro^  volo  sit 
viis^^n^tra^.^^Mo  qnia '^UsfenKiS  4tccnliam  male 
faciendiy  quserunt  sibi  exempla  male  viventiom  et 


l»nit09  hi/liiHUiKiK<soeioaiiiYepi(|86<vtdeQiiAur.  UeoAsuiD,  iUe^emns^sBeiianpoBSlt/- <Av4lstis?^tklie-- 


iiaodiMlriMiiestllBN^imHS/  plut  q«idliKiamo8>in(fti 
.^abeBMU^  •  Atter'ye8lfe8:/Oculoft  ''svmutif  mUIiib  tii- 
ijmd  deiidenuiinft,«ni9i«  bona^openiveAM^;  Qtuf^s 
•eshcwter»  IraAi^smel,^  ««aliqvidvullis^dertcis^dM^, 
eoiatia^qnia  noiv  daiietis  vilia  eonrm  fovere '  oontra 
me.  Omoe  offiBtte  qeed  volti»,  effeHtf  de*rolUDtate 
.vedtaa.-  Qnod  eemainne  eiity  di^baetiir.UBidnfqHe 
protttcuiqae  opnB  erit.  ^Gezoplijrlaeiam  atteftdit^;  et 
onnes  labeiHinaB.  >V«ide  me  delectat,  si  Spsum  ftie- 
lit  pnaB*pe  naBtvum,  nt  Aos  eimus  jumenta'  Bei,  "fos 
«gertMj*  Nenio  det  birrum;  vef  iineftm  tunicarttr, 
eeu*aliqiiid,inisi  in  cenitmine;''De  Commi^ni' ded- 
piem  niilir  ipsi,  cum  sehim'  oommBHie  mte  ^le^b»- 


runt.  Sed  spero  in  Deum  nostrum  ef  misericordiftta 
ejus,  quia  sicut  disposHioiiem  meam  istam  liilariter 
«ceepenmij  lelc-veam  ynret  fid^ietH(«ie  serrahunt. 
Kxi>aliifMd  iomn  noBthabere^  pi^esliljrt^s^cofhafoita- 
toies atoM''4niev  quos-^tei  preflbyter  BarnalKiB. 
<9ed>et  deiMo  aadivi  quaedam  fnisse-jflctfita.  Ante 
omBid,  qoia  emit  vilbm  a  dilecU)r«t  bo^orabili  filio 
«leo  Eieusino;  Hoc  falsumest.  Monasterio  donavit 
Mle,  noB  vettMit.  'Ego  siim^lestig:  QoidempliQs 
qnamtis  ignoro;  Ego  sBinf  teiftife.'  Dontivit  file,  mm 
^WMididlt.  Sed  dmn  non  ereditur  doB&re  petnisse, 
-eredito»  -est^^vendidlsse.  Beatns  Immo  qtii  tam  b^ 
««»•  op«s--feclt,  m  non  credereiur.    Tamcn  tel 


.  beM- qnidquid  habcoi.''Nolo.'Uilia^i^ra>ti5Sndti(lis  ^  4n0do^edHe,etdctractores^audirelibenter  desimte. 
yestra;  qiiibus  ego.solne  qoifBi^^fec^tias  Btar.  'Oflb-  B  ftfffi>di«i,  efo  mm  testfis:  Dictom"est  de  illo,  quod 


ntur  militi  verbi  gratia,  blrmm  preiiodum.  Fbrte 
decet  episeepum,  quamvi»  nen  deeeat  AugustinBm, 
lA  est,  liominem  pauperem  de  pauperibus  natotfr. 
lMo*diotmii  sunt  homlm,  qui^  inveni  ptetiosas 
vestes,  4|ua8*  non*  potuissem  habere  vel  in  domo 
patrif  mei,  vel  in  iUa  saecuiari  professione  mea. 
Non  decet.  Tolem  debeo  haberej  qnalem  possum ", 
81  noB  hnitaerlt^  iVatriraeo  dare;  qualem  potest  faa'* 
bere  pBesbyter,qualem  potest^habere  decenter  dia^ 
eonuset  Mibdl«cenils,  tidemVeio  accipere,  qoia''iil 
eommuoe«aeciplo<  Siqui9^melR)Tem4ed<erit,vend^ 
fuodet  >lkcere  soleo^  nt  quando  non  potest  vestla 
tsse  eomHiunfle,'  pretium  veMis  sH  cemnHme,  vende 


^hnO  praepesitorse  Su»per*hidttstrfii1l  debita  fecerit, 
vt'  dMfl^  M3lo  ego  reddi  debifa;  dari^  llii  licentiam 
poscendi  Amdom  fietorianensem,  tanquam  dixisset 
nihi,  Ut  reddam  debita  mea,  da  mihi  in  decem  an* 
nos  fundum  Victoriaiien^m :  et  hoc  falsum  est ;  sed 
fhit  otMle  Tomor  nascerettfr.  Fecit  debita  reddenda, 
a  nobis  reddita  sunt  partim,  unde  potuerunt.  Re- 
mansit  aliqutd  quod  tion  debebatur  etiam  rtionasterio 
ili,  qued  per*'ipstim'Deu8  htstitolt.  €um  ergo  re- 
ihaBsissft,  ccepimusr  quserere  Mh&e  debltom  reddere- 
Mbs.  Ad  condnctionem  fpsros  fundi  nullos  accessit, 
iklSti|ti*dragfnta  solidorBm  ofiferens  pensionem.  Sed 
vfditnus^flmdnm  ampliQs  posse  dare,  nt  celerius  de- 


elerogapiJuperiiMi8.^\Si*  boe  eum  deiedat,  otego     bMtfm  redderetur,''etcommlsf  fldef  ejusyut  de  ipsa 
habeam;4alem'des,  d^^qua  BMm  enibescam;'  Fateof  ^  cDndofctlonel  ladn  noH  requirerent  firatres  r  sedquid- 


enim  voivis^  4fo  pretioBa  veste  «rubesco,  quia  non 
deoel  haMprofessionem)  BOn  Hlecet  hane  iidmonis 
tioiiem,  BOB  deeet  Ikbc  membhr,  non  deoetiios*  ca- 
B6S»  'fitiam  IHoddlco,  si^rtein  nostra  domo,  in 
neetra  societarte  aeiger  esl^aliqois,svel  post  'aegritadi- 
nem,  Ht  Beoesse  sftt  eumante  horam prandil refl- 
cercy  non  probibeo  rei!gi0s6s  velreligiosas mliter^ 
eis  qnod  videtnr  ot  mittsmt.  Prandium  tamen  et 
ccenam  extra  nemo  babebh;  Ecee  dico  auditls? 
aodiunt.  Qui  habere  voluerit  propriom  ct  de  proprio 
vivere  et  oontra  teta  pr«cepta  nostra  facere,  parum 
est  utdicara,  non  mecom  manebit,  sed  nec  dericus 


qufd  Viaret'Y\]ndus,  de  ipsis  fhictilms  itttpot^rent  ad 
debitum.  Fide  agitdr.  l^ar^tuSest  prcsbyter,  01 
atiomconstituam  qui  de  fyuctibus  tlratribus  debltum 
reddat.  E^  numeiro  ve^ro  sit  aliquis  cui  hoc  com- 
mittdm,  ex  numero  ipsornm  qui  ad  nos  talia  pertu- 
lerunt.  Suntehim  in  vobishomihes  religiosi,  sfqui 
eum  rumorem  falso  reprehehsum  esse  doluerunt,  et 
tamen  crediderunt  factum.  Et  ipsis  ergo  aliquis  ve- 
niat  ad  nos,  ^scipiat  possessioneni,  omnes  fruclus 
pretiis  suis  fldeliter  vendat,  ut  reddi  possil  facilius 
quod  debetur;  et  hodle  recedat  inde  cura  presbyteri. 
Locus  etiam  ipse,  ubi  monasterium  constitutum  est 


erk.irDixeramenlm,et8ciomedixisse,  ut  si  noUent  Ci  a   memorato  honorabili   fllio  meo  Eleusino,  ipsi 
snsc^pe-fiochilem  viiammecnmvnon  illlstollerera  jv  presbylero  fe.amabse  donatus  est.  Antequam ordi- 


eiericatam  :  sed  seorsum  ibanerent,  et  se<)rsum  vl- 
verent,  q«omodo  nossent;'''Deo  vlverent,  el  tameh 
anteoculos  posui,  quantom  mali^sit  a  proposito 
eaderclfaiui  eiiim  bal)ere  caecos  vel  ciaudos,  quam 
piangere  roortuo»:  Qui  •Cnim  bypocrita  est,  mortuua 
esl.  Qnonodo  erg(j  iquicunque  volursset  extra  ma- 
nere,  oi  de^^BO  vivere,  non  eilollerem  clericalum  i 
ita  modo,  qui*"placuit  illfe,  Deo  propitio,  socialis 
hiecvita,  qilfequts  cunthypocrisi  vixeril,  qiiisquis 
iBventns  ftieHt  habens  proprium,  noh  iin  permitto, 
ut  inde  fSMSiat  lestamemum;  '^d  del^bo  eum  de  ta- 
hula  deticonim.  Interpellet  contra  me  mille  conci- 
Ma;navife<ft*ranttame  quo  voluerit,  sit  certeubipo^ 
toerit.  A<yHvabit  me  Dominus,  ut  ubi  ego  episcopus 


naretur  presbyter,  in  ipso  loco  monasterium  insti- 
tuit.  Sed  tamen  quia  nomine  ipsius  donatus  erat  lo- 
cus,  mutavit  instrumenta,ut  nomine  monasterii  po8- 
sideatur.  De  fuudo  Victorianeusi  ego  rogo,  ego  hor» 
tor,  ego  peto,  ut  si  quls  reiigiosoa  est,  fide  agat,  et 
exhibeat  ecclesiae  Istam  operam,  ut  dto  debitum 
reddam.  Quod  si  nemo  de  laicls  fherit  inveiitos^ 
egd  propbno  alium,  iste  illuc  non  accedet.  Quid 
yultis  amplius  ?  Nemo  laceret  servos  Dei,  quia  non 
expedillacerantibus.  Servis  Dei  quidem  merces  fal- 
8is  detraciidnibus  crescit,  sed  crescit  etiam  poena 
detrahentibus.  Non  sine  causa  dictum  est :  Gaudeie 
et  exsultaUyqaSindo  lctrahuut  de  vobisdicentesfaUa, 
^iiia  meree$  mtra  magna  e9i  incor/tf  {Matth,  v).  No« 


9n  AMALARIUS  PR£SBYTER  METENSIS.  913 

lumos  cam  detrimento  testro  raagnam  habere  mer-  A  (Matih.  vi).  Item  :  Thesaurizate  vobi$  tke$aurcs  in 


cedein.  Miniis  ibi  habeamus,  et  taroen  vobiscum  ibi 
r^aemos.  Auien. 

Expticit, 
Qoia  ergo  constat,  sanctam  Ecclesiam  pra^ictorom 
Patrum  exempia  sequi  debere,  quoruin  noscitur  do- 
<!umentispostapostolica  instituta  ubertim  coruscare, 
det)ent  non  solum  praelati  jmil.indo,  verum  etiam 
subditi  obsequendo,  usquequaque  sludere,  qualiter 
eorum  exempiis  et  doctrinis  parenies,  ad  felicitatis 
gaudia,  quo  iiii  praecesserunl,  vaieant  pervenire. 
Quouiam  sicut  bi  qui  eorum  doclrinis  et  exempiis 
summa  devotioue  obediunt,  xternis  gaudiis  inferun- 
tur,  ita  nimirum  ea  sectari  uolentes  aeternis  suppli- 
eiis  mancipantur.  Memoratas  itaque  Banctoruin  Pa- 


ccbIo,  ubi  nee  terugo^  nec  tinea  demolitur  {Mattk,  vi), 
Item  :  Aitendite  vobis^  ne  forte  graveniur  cordMveein 
in  crapula  et  ebrietate,  et  curis  hujus  vitar  {Luc.  xxi). 
Item  :  IHcoautem  vobis :  Nolite  resisUre  malo  ;  et : 
DUigite  inimicos  vestros  :  benefacite  his  qui  vom  ode- 
runt,  et  orate  pro  persequentibus  et  catummaniibus 
vos^  Item  :  Omnis  qui  irascilur  fratri  nco,  reus  erit 
judicio,  Qui  autem  dixerit  Racha^  reus  erit  conelio. 
Qui  dixerit  FatuCy  reus  erit  gehennm  ignis.  liem  : 
Nolite  jurare^  neque  per  ceelum^  neque  per  terrem. 
Sit  autem  sermo  vester,  Esl  est,  Non  non  (Matik.  t). 
Ilem  :  Omne  verbum  otiosum  quod  locuti  fuarint  ke^ 
mines,  reddent  de  eo  rationem  in  die  judicii  (Mauk. 
xn).    Itein  :  Si  quis  te  percusserit  in  dextera  maxilia. 


irum   senteutias,    quibus  ciehcalis   ordo  ad  heiie^  prosbe  illiet  atteram  {Luc.  vi).   Item  :  Esiote 


vivendum  insiruitur,  sedule  perlegat  et  diligenter 

pertractet,  quisquis  canonicaro  professusest  vitam. 

Quas  cum  bene  perscrntatus  fuerit ,  patenter  in- 

veniet,  quod  iili  noa  enervate,  sed  religiose  viveii- 

dum  sii. 

CAPUT  CXIV. 

Qum  praeepta  specialiter  monachis ,  qu(jB  generaliter 
cosieris  conveniniH  Christianis, 

Propter  quorumdam  simplicinm  verlja,  qui  reli- 
|[iosis  ct  eruditis  viris  sese  admonentibos  ac  redar- 
guentibus  plerumque  objicero  solent,  solos  mona- 
chos  Scripturarum  sanctarum  pneocpta  observare 
debere,  operae  pretiuro  duximus  qo^dam  evangelica 
atque  apostolica  quam  brcvissime  ad  medium  dedo- 


ricordes^  sicut  et  Pater  vesier  misericors  eei  {Mattk. 
XVI  li).  Item  :  Si  peccaverit  in  te  frater  tuus^  dimitie 
ei  septies  :  et  non  solum  septies^  sed  usque  septuagies 
septies.  Item  :  6't  non  remiseritis  hominibus  de  cordi- 
bus  vestris,  nec  Pater  vester  ccelestis  dimiiiei  vobit 
peccala  vestra  Item  :  Quarite  primum  regnum  Det  el 
JHSliiiam  ejus  :  et  hasc  omnia  adjicientur  vobis  (Maith. 
vi).  £t  cuidam  diviti :  iSi,  inquit,  vis  ad  vitam  ui- 
gredi^  serva  mandata,  id  esK  itofi  homicidium  faaes^ 
non  adulterabis^  non  furtum  facies^  non  falsmm  feili- 
monium  dices^  non  concupisees  rem  prosimi  tui ;  kth 
nora  patrem  tuum  et  matrem  iuam^  et  diiiges  proji' 
mum  tuum  sicut  teipsum  {Matth.  xix).  El  cuidam 
legis  doctori,  se  interroganii,  quod  esset  mandatom 


cere  pracepta,  ut  haec  hujuscemodi  imperiti  homi-  ^  magnum  in  lege,  ait :  Diiiges  Dominum  Deum 

nes  audientes,  hisque  aureni  corilis  accommodantes, 

inteiligantqux  sibi,  quse  inonachisconveniant  obser- 

vare  praecepta.    Qui  enim   meiite  et  corpore  vult 

contemnere  saecuiuin,  et  pauperem  sequi  Christuin, 

audiat  ipsom  diceiitem  in  Evangelio :  Si  vis  per- 

fectus  esse^  vade  et  vende  omnia  quos  hubes^  et  da 

pauperibus :  et  vent,  sequere  me.  Et  ilerum  :  Omnis 

qui  reliquerit  domum^  aut  fratres,  aul  palremj  aut 

matrem^  avd  agros  propler  me,  ceuiuplum  accipiet^  et 

vitam  atemam  possidebit.    Ad    discipulos   autein  : 

Yo5j  inqnil,  qui  reliquisiis  omnioy  et  secuti  estis  me, 

sedebiiis  super  sedes  duodecim^  judicantes  duodecim 

tribus  Israel  {Matth.  xix).    Usec  et  bujusmodi  prse- 

coplasolisspeciaiitercongruuntmonachis:  etquanto      l/<pc  enim  est  voluntas  Dei.   Omnia  autem  probme^ 


team 

ex  toto  cordetuoj  et  extota  anintatua^et  ex  tota  mente 
tua  :  hoc  esl  maximum  et  primum  mandatum.  Secuu- 
dum  autem  simile  est  huiCy  Diliges  proximum  tuuns 
sicut  leipsum.  In  his  duobus  mandatis  tota  lex  pendet 
et  propheta:  (Matth.  xxii).  Paulus  qiioque  apostuhss 
dicit :  Qui  diigit  proximum,  legem  impletit.  Nam^ 
Non  uduiterabist  non  occidesy  non  furaberis,  aon/ai- 
sum  testimonium  dices,  non  concupisces  rem  proximi 
tuif  et  si  quod  est  aliud  mandatumf  in  hoc  verbo  m* 
stauratur  :  Ditiges  proximum  tuum  sicul  teipsMm 
{P.om.  xiiO-  Item  idein  :  Pattentes  esioie  ad  omnes, 
videte  ne  quis  malum  pro  malo  aiicui  reddat^  eed 
per  quod  bonum  est  sectamini  invicem  ei  in 


singuiaria,  tanlo  etprxcipua.  Dicit  etiaro  idemSal- 
vator  generaliter  omnibus  :  Omnis  qui  venitad  me^ 
et  non  odit  patrem  suum,  et  malremt  et  nxorem^  et 
fitiosj  et  fratreSf  et  sorores,  adhuc  autem  et  animam 
suanif  non  potest  meus  esse  discipulus  {Luc.  xiv).  Et 
leruin  :  Qui  amat  filium  aut  filiam  super  me,  non  est 
me  dignus.  Et :  Qui  non  accipit  crucem  suamt  et  se- 
quitur  me,  non  est  me  dignus  {Hatth,  x).  Et  iteruro  : 
Q((t  non  renuntiaverit  omnibus  qux  possidet^  non  po^ 
test  meus  esie  discipulus  {Matth.  vii).  Et  iteriim  : 
Omnia  qucecunque  vultis  ut  faciant  vobis  homines^  et 
vos  facite  ilUs,  Et  iterom  :  Attetuiite  nejustitiam  m» 
stram  faciatis  coram  hominibus,  et  videamini  ab  eis  : 
alioquin  mercedem  non  habebitis  apud  Patrem  vestrum 


quod  bonum  est  tenete^  ab  omni  epecie  mala  absAweie 
vos  {i  Thess.  \).  Item  idem  :  Morii/icaiememkra 
stra^  qu<e  sunt  super  terram  :  fornicationem^  ti 
dt(tam,  (ibidinem^  concupiscentiam  malam,  ei  avari- 
tiam  {Coloss.  iii).  Item  idem  :  Nunc  autem  depomte 
et  vos  iram.indignationemymalitiam^biasphemiamtet 
turpis  sermo  de  ore  vestro  non  procedat.  Ilem  idem  : 
Induite  vos  viscera  miserieordite^  benignitatem^  humi 
litatemf  modestiam^  patientiam^  supportantesinvicem, 
liem  idem  :  Nolite  mentiri  invicem.  Item  idem  :  S* 
consurrexistis  cum  ChristOf  qucs  sunum  $unl  quagrite 
Item  idem  :  Estote  invicem  benignif  mi$ericorde$y  d» 
nanies  invicem,  sicut  et  Deus  in  Christo  donavii  oob» 
{Ephes,  iv).  Item  idem  :  Omnis  amarUudo^  ei  t>«,  u 


M  kEGULA  CANONlCORtlM  AB  AMALARIO  GOLLECTA.  —  UB.  1.  M4 

tndignatioy  et  ciamoTt  et  blaiphemia  toiiatur  a  vobii,  A  Uam  peccatorum  sordidatur  illecebris,   eademque 


cum  omm'  maiitia  (/6td.«  v.  31).  Iletn  idem  :  For^ 

nicatiOt  et  omnis  immunditiaf  aut  avaritiaj  nec  nomi- 

neiur  in  vobis,  $icut  deeet  sanctoSj  aut  turpiludo,  aut 

stuitiloquium,  aut  scurriiilas  (Ephes.  v)«  Ilem  iilem  : 

An  nesciiis  quia  iniqui  regnnm  Dei  iion  possidebunt  ? 

Nolite  errare,  Deus  non  irridetur  :  quia  neque  forni- 

earii,  neque  idoiis  tervientes,  neqne  aduiteri,  neque 

moiles,  neque  mascuiorum  concubitores^  neque  (ureSt 

neque  avari^  neque  ebriosi^  neque  maiedici,  neque  ra- 

paces  regnum  Dei  possidebunt  (I  Cor,  vi).  llem  idem : 

Omnis  fomicator,  aut  immunduSf  aut  avarus^  non  ha- 

bet  ha^reditutetn  in  regno  Christi  et  Dei  (Eph,\'),  Item 

idem  :  Jmitatores  mei  estote^  sicut  et  ego  Christi  (J 

Cor,  iv).    Item  idem  :  Pacem  sequimini  cum  omni- 

bus^  et  sanctimoniam^  sine  qua  nemo  videbit  Domi-  B 

num  (Deb,  xii).    item  idem  ad  Timotheum  :  Disce- 

dat,  inquit,  omnis  ab  iniquitatef  qui  nominat  nomen 

Domini  (JJ  Tim,  ii).  Apostolus  quoque  Joannesait: 

Noiite  diiigere  mundum^   neque  ea  quce  in  mundo 

sunt :  quia  si  quis  diiigit  mundum,  non  est  charitas 

Patris  in  eo  (J  Joan.  ii).    Ilem  idem  :  Qui  dicit  se 

in  Christo  manere,  debet  sicut  iiie  ambuiavit  et  ipse 

ambuiare  (Jdem,^  v.  6).  Item  ipse :  Omnis  qui  odit 

fratrem  «tiuffi,  homicida  est :  et  omnis  homicida  non 

habet  vitam  a:ternam  in  se  manentem  (J  Joan.  iii). 

Jacobus    autem  apostolus  ait  :  Quieunque  voiuerit 

amicus  esse  sffcuii  hujus,  inimicus  Dei  constitui:ur 

(Jac,  IV.)   Mulla  quidem  et  innumera   legalia  pro- 

pheiica,  et  evangelica,  atqueapostolica  poteranl  pro^ 


peccata  baptismalis  iteratione  nequaquam  deleri 
possunt :  necesse  est  ut  poenilentise  lamentis,  et 
eleen.osynarum  largitionibus,  et  caeleris  bonorum 
operum  exseculiouibus,  quam  cclcrrime  deleri  pro- 
curentur.  Et  quia  unus  cst  pater  noster,  et  magister 
et  Dominns,  una  fides,  unum  baplisma,  una  mater 
sancta  Ecclesia,  instanler  et  vigilanter  ab  omnihus 
cert.ndum  est ,  quanquam  diversnrum  dunorum 
modis  curratur,  qualiter  una  ad  sanctam  ei  siiper- 
nam  Jerusalem  matrem  noslram  lendamus,  quo  si- 
ne  fine  cum  Domino  vivere  mereamur.  Hlnd  quoquo 
sciendum  quia  quanto  quisque  se  in  prassenli  sieculo 
pro  Cbrisli  amore  aljectiorem  rcccrit,  tanto  magis 
in  futuro  feliciorem  remunerationem  percipiet. 

CAPUT  CXV. 

Quod  canonica  instituliOy  evanyeHca  et  apoUoiica  au^ 
ctoritate  fuita,  C(vteris  superemineat  instiituionibus, 

Quia  evidenti  auctoritate  liquet  canonicam  instt-- 

tutionem  coiteris  prxslare  insiitutionibus,  debent» 

necesse  est,  qui  bujus  professionis  censerlur  nomine^ 

procurare,  qualiter  in  semetipsis  eamdem  institutlo- 

nem  vita  et  roorihus  exornent  potius  qnam  deho- 

nestent.  Quouiam  qui  tantx  auctorilatis  institutionc 

poiiei)t,  et  se  aliis  imitabiles  praebere  debent,  ve- 

rendum  est  ne  si  (quod  absit)  a  proposito  exorbita- 

veiint,  regiio  Dei  indigni  fiant.  Quanquam  cnim  ca<« 

iioulcis,  quia  in  sacris  canonibus   illis  prohiijituat 

non  legitur,  liceat  iinum  induere,  carnibus  vesci» 

dare  et  ar.cipere,  proprias  res  et  ecclesise  cum  hu« 


ferri  documenta,  quibus  infatigabiliter   atque  inex-  Q  iniliiaie  et  justitia  habere,  quod  monachis,  qul  se  • 


cusabiliter  devotio  famulari  debet  Cbrisliana  :  sed 
propler  eos  quos  supra  memoravimus,  ha:c  pauca 
breviler  annumerare  studuimus,  qui  insipienter  as- 
serunt  solos  monachos  arctain  sectarl  dei)ere  viam, 
cuin  utique  Dominus  arctam  et  angustam  viam  dicat 
esse  qux  ducit  advitam,  etnemo  nisi  per  eamin  vi- 
tam  iogredi  possit  aetemam.  Non  solum  igiturmoua- 
chis  et  elericis,  venim  etiam  omnlbus  qui  Christiaiio 
censenturvocabulo,  per  hancarctam  et  anguslam  in- 
trandum  est  viam.  Quid  ergo  arctius,  quam  id  quod 
pnecipitur.  Diiigite  inimicos  vestros^  et,  noiite  resi' 
stere  ma/o,  et,^iit  irascitur  fratri  suo,  reus  eritjudicio, 
et,  qui  viderit  muiierem  ad  concupiscendum  eam^jam 
moechatus  est  eam  in  corde  suo  (Matth,  v),  et  c;elera 


cunuum  regularem  insliiutionem  arcliorem  dncunt 
vitam,  penitus  inhibitum  est,  non  tamen  in  caveu- 
dis  viiiis  et  amplectendis  virtutibus,  eorum  a  inona- 
chorum  distare  debet  vita.  Monachi  namque,  qui 
evangelicum  prapceptum  sequentes,  distractis  atque 
renun;iatis  patrimoniis,  sua  Christo  dedere,  merito 
de  faculutibiis  Ecclesio!  subsidiura  accipiunt  tem- 
porale :  ut  quia  toto  mentis  desiderio  ccelestia  at^ 
petun?,  sic  in  hac  peregrinationis  via  snmptfbut 
Dominicis  sustententur,  quatenus  ad  ea  quo;  con- 
temp»erunt  minime  redire  qualibet  necessitatis  cau- 
sa  coinpellantur.  Et  ^uia  nihil  sibi  proprium  reli- 
querunt,  manifestum  est  illos  copiosioribus  Ecclesi» 
sumptibus  quam  'canonicos,  qui  suis  et  Ecclesiae 


talia  ?  Haec  qnippe  arcta  sant,  sed  saluberrima  :  et  ^  Hcite  utuntur  rebus,  indigere.  Vnusquisque  enim» 

quanto  arctiora,  tanlo  p«tiora  et  eminentiora.  Opor- 

tet  itaque  omnes  qui  juxta  Apostolum  (Rom,  vi)  in 

Christo  baptizati  sumus,  Christumque  induimus,  in 

novitate  vitae  ambulare,  semperque  ante  oculos  po- 

nere  pactum  quod  cum  Deo  in  baptismate  fecimus, 

ubi  abrenontiavlmus   Satanse,   et  omnibus  pompis 

ejus,  et  omnlbus  operibus  ejus.  Quod  pactum  tunc 

irritum  flt,  cum  in  fide  quis  permanendo,  vitiis,  aut 

a  fide  exorbitando,  idolorum  cultibus,  aut  baeresum 

erroribus^implicatur.  Quia  ergo,  sicut  scnptnm  est 

(Sap,  ix),  coppus,  quod  corruinpitur,  aggravat  ani- 

main,  et  depriDilt  terrena  inhabitatio  sensum  multa 

cogilantem,  et  fragilitas  hamana  posi  baptismi  gra- 


ut   ait  Apostolus  ,  proprium  donum  habet  a  Dea 
(/  Cor,  vii). 

CAPUT  CXVI. 
Quid  sint  res  Ecciena. 
Res  Ecclesiae,  sicut  a  sanctis  Patrlbus  traditur,  et 
in  superioribus  capitulis  contlnetur,  vota  sunt  fide- 
lium,  pretia  peccatorum,  et  patrimonia  pauperum. 
Fideles  namque  fidei  ardore  et  Christi  amore  sue^ 
censi  ob  animarum  suarum  remedium  et  coelestis 
patriae  desiderium,  suis  propriis  facultatibus  san« 
ctam  locupletem  fecerunt  Ecclesiam,  ui  hjs  ct  mi- 
lites  Christi  alerentur  et  ecclesiae  exornarentur, 
pauperes  rccrearentur  et  capiivi  pro  temporum  op- 


015  AMALARIUS  PRESBYTER  METENSIS.  916 

portunitate  redimerentur.  Qoapropter  vigilanti  ac  A  ciis  iusistunt  :  claustra  societatein^ie  caeteroriMi 


solerti  cura  proyidendum  estv  his  qui  ejus  racultates 
administrant,  ne  eas  in  suos  solummodo  usus  'con- 
vertant;  sed  magis,  juxta  possibilitatem  rerum, 
Cbristo  famulantium,  imo  eorum  in  quibus  Gbristus 
pascttur  et  Yestitur,  curam  gerere  penitus  non  ne- 
gligant.  Sed  et  sententia  beati  Hieronymi^  non  so» 
lum  praelatis,  sed  etiam  caeieris,  qui  rebns  utuntur 
Ecdesiae,  vigilanter  perpendenda  est,  qui  ita  in 
commentario  Matthsei  evangelistae  ait .-  Omnes  igi- 
tur  qui  stipendiis  templi,  et  hts  qiise  conferuntur 
ad  usus  ecclesiae,  abutunlur  in  aliis  rebus,  quibus 
suam  expleant  voluntatcm,  similes  sunt  scribarum 
et  sacerdotum  redimeutium  mendacium  et  Salvato- 
ris  sanguinem.  Ergo  res  Ecclesix  pauperibus  et 


rellnquentes,  efficiuntur  vagi  et  lascivi,  gube  et 
ebrietati  ei  caeteris  sois  voluptatibus  dediti ;  qaid- 
quid  sibi  libitum  est,  licitum  faciunt.  Proinde  prae- 
posiiis  solerter  providendum  est,  ilt  in  hoc  negotio 
modum  discretionis  teneant,  scilicet  ut  nec  plusquam 
oportet  el  possibilitas  ecclesi;e  suppeiit  in  congrega- 
tionera  admittant,  nec  eos  quos  rationabiliter  gaber- 
nare  possunt  causa  avariti:e  abjiciant. 

CAPUT  cm. 

De  his  qui  in  congregalione  sibi  commis$a  solummodo 

,  ex  fafnilia  ecciesios  clericos  aggr^gant. 

Sunt  nonnulli  qui  tantum  ex  familia  ecclesiastica 
clericos  in  sibi  commissis  congregant  ecclesiis,  et 
hoc  ideo  facere  videntur  ut  si  quando  eis  aliquid  in- 


militibus  Christi  stipendiariae  debent  intelligi.  Cnde  B  commodum  fecerint,  aut  stipendia  opportuna  sob- 


totis  nisibus  praelatis  satagendum  est  ut  sanctorum 
Patrum  diclis  et  exemplis  obsequentes,  de  rebus 
sibi  commissis  (ut  praemissum  esi)  et  subditos  {gn- 
berneot,  et  pauperes  foveant,.  cunctisque  utilitatibus 
ac  necessitaiibus  Ecclesiae  Adeliter  .administrando 
consulant ,  qualenus  de  fideii  administratione  ah 
ipso,  cujus  mmistri  esse  noscuntut,.ineffabiIiterre- 
munerari  mereantur. 

CAPUT  cxvn. 

Quod  diltgeBter  munkndat  sint  claustra 
canomcorum.       .    ^ 

Praepositorum  offlcii  est  ut  subditorum  mentes 

sanctarum  Scripturarum  leciionibus  -assidiie  mu- 

niant,  ne  lupus  ipvisibilis  adilum  laveniat,  quo  a\'ile 


traxennt,  nihii  querimoniae  contra  se  objicere  prae- 
sumant ;  timentes  scilicet,  ne  aut  severissimis  .veiv 
beribus  afficiantur,  aut  humanac  servituti  deoM 
crudeliter  addicantur.  Hoc  autem  non  idea  dicitur, 
ut  ex  familia  ecclesiae  probabilis  vitae  in  coogreg^ 
tione  non  sint  admitlendi,  pnesertim  com  apud 
Deum  non  sit  personarum  acceptio,  sed  pollus  ui 
propter  quam  intulimus  occasionem,  nuUus  praelal»- 
rum,  sedusis  nobilibus,  viles  tantom  in  sua  congre- 
gatione  admittant  personas. 

CAPUT  CXX. 

Qui  clerici  in  eon§Tefatione'  cauonica  constiiutif  ec- 

clesiasticai  acctp^re  debeant.stipendia,  ,. 

Quia  sanctorum  Palrum  supra  notalaa  sententiae 


Domini  ingjredi  et  aliquam  ovium  subripere  valeat.  C  docenl»  clericos  oan  divitiarum  seclatores  esse,  nee 


Et  quanqu^im  ab  his  |^oc  instantissime,  spiritaliler 
fieri  oporteat,  oecesse  est  tamen,  uti  cl^stra.  in 
quibu^  cloro  sibi  commisso  canonice.viYendum.e&t^ 
firmis  undique  drcumdet  munitionibus,  ul  nuUi  om- 
niuo  intrandi  aut-  exeuodi^  Bisi.p^r  pnrtam,  paleat 
aditus.  Sint  ettam  interius  douuitqria,  refeqtoria, 
ceUaria,  et  caeterae  hahiiatione9,..u&iLus  fratruxn  m 
uua  societate  viventium  necesftauaeL*  Qui  .vero  haec 
quae  praemissa  sunt,  juxta  quod  pQssibi)iias.&upp«tit, 
agere  renuerit,.  impar  nunusque  idoBeus  ad  c;etera 
ecclesiastica  offici;»-  peragenda  iiaiieBdus  est.  Et 
quanquam  divina.  uUiopw)  «it  dignug,  tsynoitoli  tamen 
est  sententia  feriendus»«i  t  .  o.    m    -   ^.  i  « 

CAPUT   CXVIIL 

Vt  in  congregandis  eanonieis  ^nMus  diuretionis  sit 

Cavendum  summopera  piwpositis  ecclesianim  est, 
ut  in  ecdesiis  sibi  commissis  non  plure&t  ndmiitsnt 
dericos  quam  ratio  siojt  et  fecuUas  ecclesiae  sup- 
petit :  ne  si  uidiscrete  et  ^Oraovdinurie  plures 
Aggregaveriat,  neo  ipsos  gubernare,  nec oaeteriaec- 
deaie  Becessitatibuay  ut  oportet,  valeant-adnMnieu- 
larL  Sunt  uamqoe  Bonnulii  vanam  gloriam  :ah.hoini- 
nibus  captantes^qoi  numerosam  cleri  «ongsegstio- 
nem  votunt  faabefdt  cui  nee  aBimae,  oec  OMporisou- 
rant  solatia  ejJiibere.  Ui  namque  taiiter  aggregati, 
dinu  a  praelatifi  stipendia  neeessaria  non  accipiunt, 
neque  canonicttiu  servant  ardinem»  nec  divinis  ofii- 


res  ecclesiarum  inoffidose  accipere  dcbere,  non  afas 
re.puiavimus  nonnuUa  capUt4ai  libriProsperi  ad 
medium  {De  VitA  canUmpL  <.  ^i ,  c.  20)  et  exemptli 
causa  deduceroi  iu quibu2i  ita  legitur  :.i  QuiecGlesu& 
serviunt,  et  ea  quibus  opusnou  habent,  auilibenter 
aecipiunt,  aut  exigimt«  nimis  carnaUter  sapiunt,  i 
Itom  ibi  :.c  Satis  quippe  indignum  est,  si  fiJelis  ei 
opefiosa  devotio  deriqorum  pjropter*  stipendiuin  sae- 
c^iare  prjemia  sempilerna  contenmat.  »  Iteni  ilit : 
c  Si  propter  hoc  uon  vuU  sua  quisque  reUnquere, 
ttt  habeai  unde  vivat :  ut  -quid  acdpity  unde  xacio- 
nem  reddat?  ut  quid  pcccatis  alienis  sua  .inullipli- 
cat:2 1  Uis  igitur  et  c;eterorum  sanctonun  Patnun 
-.  dictis  daiigenter  animadversis,  studeant  necesse  esl 
clerid  in  ^ccipiendis  ecdesiasticia  sumptihussttUBt 
'  vitare  pericuium.  Proinde  qui  et  sua&  et  ecdeus 
haheat  facuitates,  ,et.utUitatem  ecdesiae,  aut  iute- 
rius(  autexterius  conferuat,  accipiant  ia  congregB- 
tkme  dtMun  etpotumi  et  partes  eieenosynarum»  «t 
his  cottCeati  sint,  neplus  accipieBte69.pa«perefrsrft* 
vare  videantur  :  perpeudenlt s  seuleatiaBi  Proqperi 
(Ibid.r^*  lt)i  qua  diciUir  ;»i  Oui .jmar  pofisidmt»  Bi 
dari  sibi  aUquid  volunt»  sine  grandL.  peG«atOk  sntt^ 
unde  pauper.viaurusecatv  non,acdpiunt.  »;Hi  ven» 
qui  nec  sfiis  rebus  abundant,<.nec  eodesiae  faal>«Bi 
possessiones,  et  magaaB^  utiUtatem  eooieaae  eonle* 
ruat,  accipiant  in  canonicak-  cOBgregatione  victani  ei 
vestitum,  et  deemosyaaran  paiiea,  ^wa  de  uUlMtt 


■jir 


>.  ♦  ; 


I*  ••• 


917  REGULA  GANONICORUM  AB  AHAURIO  GOLLEGTA.  -»  LIB.  I.  m 

itA  \n  libro  Proqieri  scribitur  {ItHX^^xt  "Vt)  ^  c  i3e-'X  'dies  qQidque  libras  vini,  8i  tamen  sterilius  impedi- 
Hcii^plot  «TefaM^aiiUiMlHrilas!piiupertB:lecit,''iii«  mefito  noiv  fuefrit< tetnporis.  Si ^ero "vliiifera' pleile 


eongyefatkKie  "ViTeiitea,  KR^oeseariac^t»'  ■^acctpiant, 
^a.  ad  ea  accipienda  non^oM  4ial»eftdl  dncit^eapidi- 
tas,  sed^eofit •  :m«Bidi>.fieoe6silaSi'>>>'>PorM}  siAiates 
fuerint,  ^i'Oeo  suasv  neii  eoelesiae  ineHnt  •faabere 
posseesioiMB^  honun  necessiUrtibiiBpiie^idenllssiiiia 
gubenMUone  ie^CMultalibiis^oeciesiaadebeiii^siilm- 
Dire  pr8elaliva^<leiidentes^ilUdPro0pirir^6idi,.4»*:^ : 
i-quod  iiabet,i4iM|uitvt4cclesia^'  cmfttomaibus^  nibil 
babenlibus  eomwmelMbet^^Sed  et  i|lorum  xuram 
DihiiomiwisflttBereidebsl^qaoa.aiitdniniiitas  aut  fHb- 
neclusiafgBaTaSi  i|ooreliiim  «onetai  oiim  •ftatilila- 
tibufttCoeiesieBt^desodasse;  «»  •«-r*  «*  ^tixn,  ir.  »0  <'f  1 

'•       t«P!JT  <3XXI. 


non  foerit/^  Iros*  libms  vhw  et '- tres  •ceti%ifi&.  Btsi 
ponitus  ^ini^ieMx.non'-  Aaerity-  aoeipianfflbranrtfni 
ot  qoinquQ^ibns^^cervisiesi'*^  medi0cribuireiiifn  lo- 
m^  •nMtte>  ant^iiMlle-iiuiif^entOSf «««k  -eerfe  -duo  'miHfa 
manson  babenlilMSf  «si  Mfgl^MfutiMGMMssunyest)  vlni 
fSsnn<^fui9*ity>4«Milnor  libm  'vinipet  si  plene  Tini 
ferpx  non^  fueril^duas-  iibrastiA],  el  tres^  potus  ex 
diversis  materiis  oonfecti.  Qoo4  sl  etiaffl  ^ini  -  ferax 
miuiine  fci^it^  •  qnafoor  libras^  memorati  polus,  et 
libram  vioi  a^ipiant.  •  Ponro  10  minonbus  locis,  do- 
centos  aoi  treeentos  mansos  habentibus,  'accipiant 
dnns  libras  vini.  Qood  et-si  eadem  regio  (ot  jam 
dictumest)  vinds caruerit,  tribuamur  eis  tres  iibrse 
Vtmcongregatione  e<monleA'\FiifialUercibu9etpotu%^^v^ds^yH^  fecoltas  suppciit,  libra  vini.  Licet 
'     •  acdfnatut,..  .»..»»..  .   ^  enim  i»  nonnullis  provinciis  copia  desit  vini,  sat- 


i>  > 


Solet  in  plerisque  oanonioorum  congregationibus 
irrationabililtnr'  alque«ifMiiscrele>^fieriv'Ul^  nenntoHi 
eierict^  qui<et*di^itiia  afflounl,  "crMt  pammaot 
Dlbil  otiliiatJs«eclesiseeonlerunt,  majorem e»teris» 
dlvinom  strenue  popagenlibiis  oiBcium,  "annonam 
accipiant;  cnm  boeita  iieri  debere  nusquam  aec  in 
aucKmiate  Seriplararam^  nee  in  traditionibos  san- 
eloffom  Patram  possit  quoqiio  modo  sanoitnm  repo- 
riri.  Sed  qoia  bH|oscemodi<faclam  nofla  aocterilale 
fDlcitur,^ sed  magisf^leBvMmo' avaritlse  eaosaeo»- 
•liaesse  inolitomr  restat  ol^laio»jostitiae''resecelar, 
ot  seqoiiatis  censura  ab  'eisdetti  Ideis  in  qoaN»'  fit 
ptDfsus  abdicetor.  Est  1ief!f»p(B  ratkmiibilo  jostomqub 


agend#m  esttamen  prselatis  ut  ex  circumjacentibus 
viniferia  provindis  vinufn  habeant.  Qooniam  quan- 
qoaminpierisqueiregienibdsvinese  non>sint,  abun- 
dat  tamen^HMMieia  Dei-  fieolesia,  Dominoattribuente, 
aliamm  rerom  copiis,  e  quibes  industria  prselatorum 
etx  aliis  provinciis  vinom  adipiscl  sibique  sid>ditis, 
juKta' faottllalem  pocohi  conferre  possunt.  Inr  locis 
Igitor  Qbi  permodictt  ^nt  res  -  ecdesise,  aut  forte 
qaovomdain  abstraeto  valde  atfentatse,  paucino- 
mero^^Mgni  tamen^eonslhaanHir,  officio,  quibus 
salftem  ^pnemissa  minor^fiiensura  siiM  difBcultate 
daripossk.  Diebus  Vero  festis,*weut  moris'est  Ec- 
dosise,  juxta  quodnielius  f^raelati  possont,  fratribus 


eoram  Deo  et  horoirtibus,  ut  in  unaqiiaqoe  canonica  C  cibum  potiunque^tminhirent.'  In^bis  itaqoe  iocis nbi 


Oongreitatione,  aminimousque  admaximom,  cibom 
6t  «pottfm  omnes  «equaf iter  accipiant,  hi  videlioet 
^i  propter  atiqoam  otilltatem  in  numero  canonfco^ 
Mm^foerint  admissi;  Qeranqaam  enim  pieriqne  sub- 
ditorum  a  praelatis,  rebus  quibosltbet  aliis  plus  tst- 
teris  merito  soleant  iionorari^iahac  tamen  socie- 
tate^  8(^osa,personarw4Mee|>li0iie^iaiiatdebet.oibi 
et  potus^sqoaiKasesse-.'  •••  "•*'••    *-     * 

-t     (    ,  ..   -oAP€T  cxxn. 

De  vmeuYtt' dbi 'et  potue. 

Illud   quoqoe  -eongroentissime   et  rationabiliter 

tenenAim  esse  censaknus,  utin  singaiis  locis  in 

qfoilmdeocialiler-eanoniee^Domino  miIitator,panem, 

«t  palnientumi*'el  deemo^arom  panes  aeqoaliter 


forte  nonnolli  praelati,  piorom  prldalomm  ihiiiantes 
exemplum,  magis.tttkdills  dflre/^soUti  sunt,  nullate- 
«uetbDnam  qM>d»faoiaBi«oaMltanl«  Sed^^lv^si^cal  *ob 
aeternam  retributionemmagis  subditis  supererogare 
libaerit')  hilariler  qood  potoerit  tribtratj  Sin  aotem» 
nollatenos  mensaram  praedictam-al^sqoe'  inevitabill 
eattsaeis  sobtrahatv  Quando  igittr  tempus  sterl- 
^iatis  Tlni  •exstiidrii,  sicol-^erd^ro  peccatis  pncpe» 
^iimtibas-  evenife  solet]  et  pndaii,-iioaDeani  -de* 
lieAt,J||are  vltfom  -dmonleisn^qolverint,  id  qood 
tederintvsit^dfscrelet^ertemperaie  distriboant  ot 
^nea  'H^iftmuniter^eo  otantor.  -  Nou  aotem  id 
BOriBuraotes ,-  •sed  •  magis  - tnm  gratbram  actioney 
qao4'dari'>potest,  accipiant,*  et  sodaliter  in  san- 


«nnoand aetipiant.  Etqoanquam-decentissimom  fcK  D  etopropo^to-perseVerent, idcirco  prospicere  sibi do- 

l^teaoemei>otMmnoaut  quemlibet alium  potum 
lB«ieemosyna  sibi  datum,  in  communf  recondant 
tseilariorqoatenos  imminente  bojoscemodi  sterilita- 
Hs  temporev^sois'  eo  soffragentor  communiter  ne- 
eessitaHbue :  <ion  tamen-bis  propter  hoc  a  praelatis 
potus^debitus^penitttS  subtrafaatur,  si  est  unde  de- 
tor^  Qur^^ro  et*  stiis  et  ecdesi»  abundant  rebos, 
inetanie  sterilitatis' tempore,  ds,  qooa  pauperea 
paseit-ecclesia'  sois  facohatibos' ;  com  charitate  et 
komflitate  soflragari  procorent,  ot,  joxta  Aposio- 
lum  i  Fraier  fralrem  adjuvet^  et  amho  eonsolentur 
{R&m.  xv)%  Non  tamen  ob  id  se  soperbiendo  exiol- 
lant :  qoia,  slcot  in  libro  Prosperi  l^tur,  non  se 


ulfslinililerttquepotam  accip^lrent,  non  tamen 
iddeqaaliterinonMiibos  iocis,  nec^HeecIesiaram'  di- 
wnisslaHe  faeohatesvnec  terraranrqoftlitates,  nec 
weatunnwslkiaiit^fieri  posse^varieeites'.  Undeneces* 
MriBm-doximos^vi  in  hoc  negolio^odUmdlscrelio* 
ala  tflnendom  desorlberemuB.  Quapropier  comnHfni 
wio,  oommoniqueconBefisu,  saero*  eonventui-sta 
taere plaeuk  at  in  omnlbosloeis, majoribos sdlice 
•t  ■rinoitbos,  accipiantelngoli'eanonieiper  singulos 
^M  qnatuor  iibras  vinl.  In  lods*  vero  ubi  majores 
tefCnUatefraaiiteodesiae^  verbi  gratia,  trla  aot  qo»- 
loorv  ant  eeiseocto,  et  eo  amplioB  millia  mansi,  si 
#ftiBB»iegio  vins  Israz  Awril,  acdplant  persingolos 


•^'    <      fi   l^U^l/ 


L.. 


9!0  AMALARIUS  PRESBTTER  METENSIS. 

debent   hujoscemodi  inani  jactantia  praeferre  his  A  devolissime  eipleant,  intus,  forisqiie  non  soliim  ha- 


quos  nibil  babenles  pascit  ac  vesiit  ecclesia.  lllad 
interea  semper  caveant  pnelali,  ne  id  quod  dare 
debent  aut  possunt,  qualibet  dissimulaiione  aut  te- 
nacitate  subditis  subtrahant,  ne  paupcrtaiis  occa- 
sione  compulsi,  per  diversa  vagari  ac  turpibus  se 
implicare  negotiis  cogantur :  rdicloque  eeclesiastico 
officio,  incipiant  indisciplinate  vivere,  et  propriis 
volupiatibus  deservirc;  et  praelati,  qui  eis  necessa- 
ria  largiendo,  a  Domino  remtuierari  poterant,  di- 
stricte  et  severe  judicentur.  Dent  quippe  eis  pul- 
mentum,  juxta  quod  vires  suppetunt ,  et  loca  eis 
congrua  attribuant  :  in  quibus  nutrimina  fiant, 
uude  necessaria  pulmenta  liabeant,  exceplis  his 
quae  de  ecclesiae  viliis  vel  oblationibus  fldelium  ac- 


bitu  et  actu,  se  i  etiam  ipso  incessu  irreprefaenslbiles 
existant  Ut  non  otio  vacent,  non  vaniloquiis  inser- 
viant,  non  detractionibus  et  caeteris  vitiomm  ilte- 
cebris  incnmbant,  sed  potius  aut  orationl,  aui  l^ 
ctioni,  aut  quibnslibct  ecclesiae ,  aut  certe  propriis 
utilitatibus  vacent,  aut  eiiam  doctrinis  saiiis  et  di- 
versarum  artium  erudiautur  disciplinis  :  ila  vide- 
licet,  ut  nulliis  in  congregationc  inutilis.  aai  oiiosss 
exislens,  stipendia  ecclcsts  inofllciose  accipiat.  Ut 
qiiotidie  ad  collationem  veniant,  ubi  et  banc  insU- 
tutionem  et  aliarum  Scripiurarum  sanctarum  lectio- 
nes  perlegant,  et  pro  admissis  veniam  postulent,  et 
senteni^am  pro  qualitate  admissi  suscipiant  :  ubi 
eiiam  de  comnjuui  profeciu  et  utiliute  Ecclcsce 


cipiunt.  Habeant  iiaque  iidem  canonici  hortos  ol*»-  ^  pertractent.  Ut  omnes  in  dormiiorio,  nisi  qurm  in- 


rum,  unde  cum  cxleris  adiiitamentis  aliquod  pul- 
mentum  quotidie  in  refectorio  siM  vicissim  mini- 
streni.  Propier  diversiiates  nanique  et  inxqualitates 
mensiirarum,  quse  apud  plerosque  non  aeque  secun- 
diim  Domini  legem ,  scd  sccundum  uniuscujusque 
provincioe  usum  habentur,  mensuram  cibi  et  potus 
ponderis  raiione  canonicis  dandam  esse  censuimus, 
et  hoc  ideo,  quia  cum  hujiiscemodi  mensi.rae  diver- 
sissimse  et  inxquales soleant  haberi,publicum  tamen 
pondus  provinciis,  civiiaiibus,  roetallisqiie  inditum, 
nibil  diversitatis  aut  insequalitatis  pati  debet,  qua- 
tenussicut  idem  pondus  sequum  permanet,  iia  etiam 
eadem  mensura  aeque  illis  iribuaiur.  Noverint  iamen 
generaliier  omnes  iibrain  non  amplius  quam  duode- 
dm  unciis  constare  debere. 

GAPUT  GXXin. 

Quod  a  preBlatU  gemina  pastio  sit  subditii  impen- 

denda 

Solerter  pnclatis  satagendum  est,  ut  eos  quibus 

prsesunt,  verbis  et  exemplis  ad  l>ene  vivendum  In- 

forment  :  fixoque  corde  teneudum  ne  eos  quasi 

proprios,  sed  ut  Domini  sui  gregem,  tractare  nie- 

minerint,  juxta  illud  quod  Petro  dicitur :  Si  diligit 

me,  patee  ovee  meas  (Joan.  xxi).  Meas,  inquit,  non 

tuas.  Et  boc  Ideo  dicimus,  quia  sunt  nonnulli,  qui 

oves  Ghrisii,  non  amore  Ghristi,  sed  suae  vel  glorise, 

vei  dominationis,  vel  quaestus  gratia  pascunt.  Sed 

et  hoc  vigilanter  perpendere  debent ,  quod  eadem 


firmiias  aut  senccius  id  facere  prohibiierit,  dor- 
miani :  in  refectorio  quotidie  una  reficiantur  :  nisi 
forte  quem  necesbitas  abesse  compulerit,  ei  boc  non 
sine  liceiiiia  magistri  fiat.  Iliis  quoque  oomedeotilNis 
et  sileiuium  religiose  lenentlbus,  contiuuaiim  le- 
gatur  leciio,  etab  bis  intentissimeaudiaiur,  vicis- 
sim  in  refectorio  et  cxteris  communibiis  nccessita- 
tibus  sibi  fraiernitails  ofiicio  serviant.  Ut  nullos 
foras,  nisi  per  liccntiam  egrediatur,  cgressui  qoo- 
qiie  nullum  de  se  detraciioni  locum  det,  sed  roai^ 
imiiahilem  se  cunclis  exhibeat.  Hanc  igitur  geminajn 
pastionem  prxlati  sibi  commissis  ovibns  impendfre 
instanter  procurent,  uipote  pro  animabus  eorum 
Domino  ralionem  reddituri  :  quatenus  videlicct  eas 
C  pasiori  omnium  Ghri.>to ,  suinmo  pontifici,  secum  i& 
tremendi  exaininis  die  ilUesas  praesentanles ,  noo 
cum  reprobis  et  divina  ultione  feriendls  damDenlor, 
sed  potius  cum  electis  pasioribus  peipctua  fdicitau 
a  Domino  remunerentur. 

GAPUT  GXXIV. 

Vi  eanomei^  sicut  in  arterit ,  ita  etiam  in  cultu  «r- 
itium  modum  teneant  ditcrelionis, 

Quaerere  potius  Deum  cultum  cordis  qoam  cor- 

poris,  evidentibus  Scripturae  sanctse  patet  inJlciis. 

Proinde  canonicis  lotis  viribus  elaboraDdum  esi,  ut 

et  indumcnta  virtulum  habeiot  ioterius,  ei  ptr  im- 

moderatum  cultnm  caveanl  dehonestare  religioim 

digiiitatem  exterius.  Qoanium   etiam  a  soperilM 


pasiio  gregis  Dominici,  non  uniformi,  sed  multimoda  -^  et  immoderato  cultu  ve»tlum   se  compescere  de- 


est  sollicitudine  gerenda  :  scilicet  quia  et  terrena 
subsidia  diligenter  illis  praebere,  et  exempla  viriutis 
simul  ciim  verbo  pnedicationis  debent  sollicite  im- 
pendere.  Quapropter  studeat  unusquisque  praelatus, 
ut  familix  Ghristi  annonam  spiritalem,  carnalemque 
fideliter  subministret ,  ut  effici  mereatur  evangeli- 
cus  servus ,  de  quo  dicitur  :  Fidelis  servus  et  pru^ 
den$,  quem  constituit  dominus  super  familiam  suam^ 
ut  det  illis  in  tempore  tritici  mensuram  {Matth,  xxiv ; 
Lmc,  xii).  Ergo,  sicot  subditis  necessaria  corporis 
tribuunt,  Ita  nihilominus  siudere  debent,  ul  iidem 
religiosissime  ordinem  canonicum  servent,  et  pnela- 
iis  suis  ac  inagislris  honorein  debitum  humiliter 
impendant.   Ut  boris   canonicis  divinum  ofiicium 


beanl,  multis  sanclorum  Palrum  docnmeolis  perdo- 
ceri  potest.  Dicil  enim  liealus  Hieronymos  io  epi- 
stola  ad  Eustochium  :  Sunt  qoidam  mei  onfr* 
nis  quibus  omnis  cura  est  de  vesiibus, 
oleant,  si  pes  laxa  pelle  non  folleal :  crines 
lamistri  vesiigio  rolanlur,  diglti  de  anoulis 
diant,  el  ne  plaiitas  hnmidior  via  spargai,  vix  im- 
primunt  sumroa  vestigia  :  tales,  inqull,  com  videris» 
sponsos  magis  .nestiroaio,  quam  clericos.  Ei  beataa 
Gregorius  (HomiL  6  in  Evang.)  :  Nemo ,  inqoit » 
sestimel  in  luxu  atque  In  studio  pretiosarum  vesttm 
peccatum  deesse  :  quia  si  hoc  culpa  non  essel,  ooHo 
modo  Joannem  Doiuinus  de  vestimenii  soi  asperiiala 
laudasset.  Si  cuiius  vestium  culpa  non  essel. 


921  REGULA  CANONIGORUM  AlfALARlO  GOLLECTA.  —  LIB.  L  9H 

quaqaam  Pautiis  apostolus  per  epistolam  feminas  a  A  usus  nnlla  aucloritale  approbatur,  sed  potius  tb  his 

qai  sanum  sapiunt,  merito  reprehenditur  et  repii- 


pretiosarum  Testium  appetitu  compesceret,  dicens  : 
Non  in  veihe  vretioita  (/  Tim.  ii).  Pensandum  nobis 
sumroopere  est  de  ciiltu  vestinm ,  qux  culpa  sit, 
hoc  etiam  viros  appetere,  a  qiio  curavit  pastor  ec- 
clesiae  et  feminas  prohibere.  Quapropter  oportei  ca- 
nonicos  sanclaruin  Scriptnrarum  auctoritali  parere, 
sanctorumqne  Palrnm  (iocumenla  vigilanter  porpcn- 
dere,  iit  humilitate,  qnam  corde  gesiant,  actu,  ha- 
bitn,  incessn,  ipsa  eliam  equitatione,  religiosissime 
demonstrent,  plusque  veiint  sancta  conversatione, 
eximiisque  moribus,  qiiam  ornatu  vestium  fulgere. 
Si  enim  more  conjngatonim  in  se  or.iinandis  ni- 
tore  vestium,  phalerls  equornm,  co^lerisque  humame 
vanilatis  rebus  abusi  f-jeiiiit,  scilicet  ut  se  simili- 


diatur,  oportet  ut  abbinc,  ne  fiat  penilus,  inbU>i« 

tuiu  sit* 

CAPUT  CXXVI. 

Qua  auctaritate  horw   cnnonicm  ce'ebrentur^  quas 
scire  ae  religiose  observare  canonicos  oportet, 

(Excerptun^  ex  tibro  Ogiciorum  Isidori ,  /.  i,  c.  9.) 
Horam  teriiam,  seitam,  et  nonam,  Daniel  et  tres 
pneri  snpplicationibnsdevovenint  (D/in.  vi) ,  scilioet 
ut  ab  oftu  diei  in  tempus  snpplicatlonis  tres  borae 
porrecUe,  Trinil»tis  nobis  rcverenliam  dcclararent : 
pariterque  a  tertia  et  sexta,  usqne  inde  ad  nonam, 
per  lucis  intervalla  latis  dimensionibns  temiiiiata, 
Trinilas  ler  in  die  rogata  coleretiir.  Illiid  etiam  oc 


bus  uti   debere  contendant,  in  qno  eorum  conver-  ^  currit  ad  probationem  venerabilis  Trinitatis,  quod 

^^A^^   ^    1-.:.^ J!_. —•j_U?* o     rv * —^  «••.  .  .  «-•.__       __^      I »A 


satio  a  laicorum  disiare  vi.lebitnr?  Decel  porro  ut 
eonim  talis  sit  vestinm  cuiliis,  qni  occasione  vani- 
tatis  careat,  et  nihil  novitatis,  nihii  superfliiiia- 
tis  redoleat,  nihilque  reprebensioiiis,  aut  detra- 
ctionis  habeat.  Nou  eniin  specialiler  prresumi  de- 
bet  ab  aliqiio,  qnoi  non  generaliter  leneatur  ab  om- 
nibus,  id  est,  nec  plns  justo  cultior  vestis,  nec  in- 
solita  atque  deformis  :  quia  in  utroque  illorum,  aut 
elalionis,  aut  certe  siinulationis  noxa  patescet.  Inter 
utmmque  enim  virtus  discretionis  moderatissimc 
tenenda  est.  Quae  plenissime  in  Vita  beati  Augustini 
(Cap.  21),  in  inudem  illius  prolaa,  ita  legitur  : 
Yestis  ejus  et  calceamenta,  vel  leciualia,  ex   mo- 


Spiritus  sanctus  bora  terlia,  boc  est,  suo  loco  et 
numero  et  tempore  descendit  ad  terras,  implelurus 
gratiam  quam  Cbristus  promihit.  Nam  et  seita  bora 
Cbristns  passus,  in  nonam  patihuli  cruciamenta 
porrexit.  Tali  enim  sacramento  legitimis  ad  precem 
temporibns  per  ternas  horas  Trinitatis  perfectio , 
aut  landatur  celehritalibus,  aut  precibus  impetra- 
tur.  Licet  et  si  compotelur  dinrna  celebritas,  per 
Vf^ernarium  usqnein  vespertimim  ofliciiim,bocest 
qualer  ternis  signiflcitnr,  qnia  mundus  qnadrifario 
dlvisns,  in  Trinilaf»  salvalus.  Siquidem  et  in  noctc 
stationes  vigiliae  militaris  in  qnatuor  partes  divisae. 


tornis  horarnm  spatiis  secernunlur,  nt  et  in   ipsis 
derato  ei  competenti  ha  itu  erant ,  nec  nitida  ni-  p  noctiirnis  mundialibusque  ofliciis  Trinitatis  myste- 
mium,  nec  abjecLi  plnrimnm  :  quia  his  pleriiiue      num  venereiur. 
vei  jaclare  sese  insolenter  bomines  solent,  vel  abji-  CAPUT   CXXV1I. 

cere,  ex  utroque  non  qua^  Jesu  Christi ,  sed  quse  De  vespertinis, 

sua  sunt,  quicrentes.  At  iste,  ut  dixi,  medium  te-         Vespertinum  diumi  finis  oflicium,  et  altemae  lu- 
nebat,  neque  ad  dexteram ,  neque  ad  sinistram  de-      eis  occasus  cst,ciijus  ex  Veteri  Testamento  solemnis 


clinans^ 

CAPUT  CXXV. 

Ul  canonici  cucuUas  monachorum  non  induant. 

Reprehensibilem  et  eeclesiastica  emendatione  di- 
gniim  apnd  pierosque  canonicos  inolevisse  compe- 
rimus  usum,  eo  quod  contra  morem  ecclesiasticum» 
cuciillas,  qiiibus  solis  mooachis  utendum  ^t,  iu- 
duant :  cum  utique  illorum  babitum  penitus  usur- 
pare  noii  debeant ,  a  quorum  proposito  quodani 


est  celebratio.  {Isid,  iWrf.,c.20.)  Denique  hoc  lem- 
pore  veicrom  sacrificia  offerri,  adolerique  altario 
aromata  et  thura  mos  erat.  Teslis  est  hymnidicus 
ille,  regio  ac  sacerdouli  perfbnctns  officio,  dicens  : 
Diiigatur  oratio  mea  sicut  incensum  in  conspectu  tuo; 
elevatio  manuum  mearum  sacrificium  vespertinum 
(Exod,  XX ;  Psal.  cxl).  In  Novo  qnoqne  Teslamento 
eo  tempore  Dominus  et  Salvator  noster,  coenan 
tibus  apostolis,  myslerium  sui  corporis  et  sangiiinig 


mo.io  disunl:qnia  sicut  indecens  est,  ut  arma  D  »n>l»<>  iradidit,  ut  tempus  ipsiim  sacrificii,  vcsppnim 


militaria  more  1  icoram  gestent,  ita  nimirum  in- 
honestum  et  valde  indecorum  est,  ut  alterius  pro- 
positi  initumenta  sibi  imponant.  Habitus  namque 
singulorum  ordinum  idcirco  in  ecclesia  ab  invicem 
discreti  sunt,  ut  his  visis,  cnjus  propositi  sit  gestans, 
vel  iu  qua  professione  Doinino  militet,  liquido  co- 
gnoscatur.  Nam  et  Domini  lege  {Deut.  xxii)  vir  mu- 
liebrem,  et  mulier  virilem  prohibetur  induere  ve- 
%Wm,  scilicet  ut  uterque  sexus  sibi  convenienti 
veste  indutus  incedat.  Sicut  enim  turpe  est  virum 
restem  muliebrem,  el  mnlierem  veslein  virilem  in- 
ducre,  iia  vaUe  indecorum  est  canonicum  vesiein 
moiiasticam  indu  re,  nisi  lamen  cnm  veste  etiam 
proposilnm  voluerit  assumere.  Et  quia  hujuscemodi 


ostenderet  saeoili.  Proinde  in  honore  ac  memorla 
tantorum  sacramentorum ,  his  temporibns  adesse 
nos  decet  Dei  conspeclibus,  et  personare  in  ejus 
culiibus,  orationnm  nostrarum  illi  sacrificinm  off^e- 
rentes,  atqne  in  ejus  laudibus  pariter  exsultanles. 
Vesperiim  aut«*m  nominatum  a  sidrre  quod  Vespcr 
vocatur,  et  decidenle  soie  exoritur.  De  quo  propheta 
dicit  :  Et  vesperum  super  filios  hominum  prodir^ 
facis  {Job.  xxxviii). 

CAPUT  cxxvm 

(/sfd.  ibid.,  c.  21 .)  De Completis  autem  celebrandis, 
id  etiam  in  Patrum  invenitur  exemplis,  David  pro- 
pheta  dicente  :  Si  ascendero  in  lectum  strali  meu  si 
dedero  somnum  oculis  meis^  et  palvebris  meis  dorm^ 


iUilALARIUS  PRESBYTER  METENSIS.  994 

iSianm^  et  requiem  temporibui  meti;  tfonV^inventam^  A^^leitiporeinstilulum,  primitugin  Bethleemmonasterio» 


(iIMik(mDm#i#s  '  #aMlllisi«liim-  3eo  •  iacob  (  PmL 
mki).  Q«ie'Aon  stqpeat-^anliHn  in  Dei  amdre  animi 
divaiioiMMi^  nt  scMnmMn  sibii  ^iiie  qilo  utiqae  eor- 
pora  humana  deficiunt,  penitus  interdixerit,  donec 
locum  ac  templam  Domino  fahricandum  in  pectore 
•uo  re9etipM>j[iiieta'reperiret? Quae  res  nos  debet 
fortiter  admonere,  ut  si  ipsi  locUs  Domini  esse  vo- 
lumiiii  et  tabemacutam  e|u6  aut'  templunt  cupimus 
hab«n,'tii  ^nuim^^fossunMivcx^i*!^  "^^n^Ma 
MMemuv^  aa-.  denobia^dieatur  qwid^legitufM&oiv 
muruaf^toinnttf»  mnm  etmh%L\nvw»funt^4mne$  mi 
dMiamm*  in^mMtAlm  Mtt  {BsaU»  lxxy) 

•  ciif^Vt  cim. 


*.'  *  / 


J   'f.iU'1' 


•a» 


ubi  Dominns  noster  lesus  ChriHu^  pro' redemptlone 
bumana  salutis  ^  Virgine  nasci  dign^tos  est :  sic- 
que-  exnllo  per  unhrersnm  mundum  ejnsdem  cde- 
brationisinvaiuii  consuetudo.  Diluculo  aatem  proinde 
oratur,  quod  Tesurrectio  Chrfsli  celebretur.  Mato- 
tina  antem  lute  eadiante,  Dominos  et  Salvator  no- 
sier  ab  inferls  resurrexit,  quando  coBpiloriri  fidelOws 
hiXj  quae  'moriente  Christo  occiderat  peccatoribus. 
Siquidem  eteodem  tempore  cunctis  spes  fatune 
resorrectionis  Oreditar»  cum  omnesjnsti  ab  hac 
(emporali  morte,  quasi  a  sopore  somnf  resurgentes, 
eyif^abnnt. 

CAPUT  CXXXI. 


Antiqua  est  vigiUarura  devfttio.  familiare  bonum  ^   .  ?.'"^f  ".*  summoperef  cAboblci  pnedictas  bom 
omnibuA  sancUs  XIM.  ibid..  c.  22).  Isaias  denique  ?  ^"^f  «^!™*  cura  c^iodire,  et  in  his  diTinum  offi- 

prophata  exdamat  ad  Dominum,  dicens  :  De.nocte     '  ™  ^7*'"'  ''  ^'"^';  r^^*"''^-  ^?  ^^"  "^ 

1  ./  ,    .  ..  j.    n  •    #  .   .         auditum  fuent  signtim,  festmalo  omnes  ad  ecclesiam 

figilaUipinttu  meu*  ad te, Deus,quta  lux  pripcepta  tua  o       »  "  c*,Lic3«aui 

iunt  super  terratn^  (hai,  (XYi)<.lVeoi  Dayid,  ei  regio 

ei.  propheUcor  ^ncUricatus.  uoguento  , .  ita  canit ; 

Me(^ia,jnccle.iur^sbavfi.  ad  cmfktejulum  tibi  super  jur 

diciaJustitim.tU€e{Pial,  cxyi;i)...Hoc  namqu,e  lem- 

pojce  V/aataicir  angelus  trajasienSf  ppLmogenita  i£gy- 

ftiorump^eulsit  {Ezod..  xu)*  Uqde  et.npsvigiiare 

pportot,,  jiO'rpericulo,  .^gy,ptiorum  admisceamur, 

lisdem  pUam  Jioris  venturu^  se  esse  in.£Yaji^elio 

;SaIyator  «assei^uit*   Unde  ad.  vigilandum  audilores 

auo6.:exsuscitana*  dicit  ;Beati  servi  iili^  quos  cum 

Sfenerit  Dominus^  invenerit  vigitanies.  Et  si  vespertinat 

inquit,  Mr^.iii^neriti,^  si  medMk  nocte^  et^si  gaUi  G 

canlu^  et  invenerit  eos  vigilantes,  beati.sunt  servi  ilil;  ^* 

itaque  et  vos  estote-  f^atiy  quia  nescitis  qua  hora 

Filius  hominis  venturm  est  (Matih.  xxiv;  Luc.  xii). 

SiquidemiJDOC  verbis  solum  docuit.vigilias,  sed  eUam 

miunoavii,«xemplo.  Nam  testatur  EYaogeiium,qiua 

mU  J^s^  pm:m>etanA  ip  oratione  Dei  ,(Ua,  \i'), 

3aulas  qiio^^^t  Silas  in  custodia  publica»  cicca 

laedinmfMocUs  orantes,  hymmun  audjentibus  cuat 

cUa<iiBus90..memoraiitur«4ihi  xepeote  terrax  motu 

faaov^t^^QGMS^i»  .<;iar.ceris,Jiyidamenti$,  pt  jafiuas 

«Honte..api8rti^,,;.«t  omuium^vincula  sjint  jsqluta 

(M"^ilb),?Undp  oporiet/hia  horis  psallendi,  oiBan4i- 


qniA   frequ«nUam.|,no8.iQ  «anctis.  habere.  officii^, 

lMnuii^ni)SiMvip,\eIsladveaerit.  fiubtaliaOiJLO^Cr  ,   , 

iP^c^Ui  seqwi,£§t.aul^m.qiiQiWam  «enu*Iwr«iiieo-  D  P<>»<«*»«<>«*^' •g^»anifti  afctlobes  pro  . 

^m  super(hiaa.:)psiimaDUmpj.safras  vigUias^et.spU  ^  nHniBuS'/  pro  regibns  et  omnibus  qui  i 

xitali  opficti.iafnictuQsas,  .dicenUum  jura  temowi 

ilivina,)qui  QOQiem.  (^it,  ad  reiiuiem ,  sicut  di«m  M 

labor^;,Qui  .hsQretici  Craect^  sermone  Nyctages» 

boe  681,  somnieiilosi  vQGQAUir.  .   ^    . 


t  > 


'  »1» 


^      'CAPUTCXXX. 

(/wrf.,  ibid.,c.  25)  De  matutinorum  anUqnitate  et 
auctoritatfe^tesUsWidem  Davidprophetai  diceny: 
in  maiutinis  meditabor  in  te,  quia  fuisti  ^tdjutor 
meus  (Psal.  lxii)  :  et  alibi  :  Pra*venerunt  oculi  mei 
6d  te  dituculo^  ut  meditarer  eloqnia  tua  {Psal.  ctviii). 
Gassianus  autem  dlcit  {De  institut.  cmob.,  1.  iii, 
^v.  4),  matuthite  c(olemnitatis  onidum,  novo  adhuc 


conveniant,  quam  non  pompatice,  aut  inhoneste, 
vel  incomposTte,  sed  cum  reverentia  et  Dei  timore 
ingrediantur.  Nec  cum  bacutis  in  choro,  exceptjs 
dehilibus,  sed  Migiosissime  illis  standum  et  psal- 
lendum  est.  Sunt  etenim  quidam  dericoram,  qui  in 
Bsecularibns  negotiis  et  disceptaUonibos  pene  loUim 
infaUgabiliter  deducunt  diem,  et  mox  ut  ecdesiam 
ad  ditinum  ofiBciUm  peragendum  intraverint,  ita 
faligaU  videntur,  ut  nec  orationi  vacdre;  uec  adpsal 
lenfdum  stare  queant :  sed  potius  sedentes,  non  di- 
Viiifs,  «ed  vanis  solent  instare  loqaelis,  ac  saBcnZa- 
ria  verba,  et  (quod  dictu  nefas  est)  turpia  et  ob- 
scena  invicem  proftsrunt.  Opoiiet  itaqne  at  ab  his 
qui  faciunt ,  et  ab  iflis  qu^'eos  Ibrte  imltarf  voiunt, 
istc  exsecrabiiis  usiisr  radicitos  evellatdr  :'qaja  secun 
dum  Dominl  sententiam,  domus  ejds  domos  orationi? 
tocanda  esx  (Mntth.  ni).   Omnes  igliarab  oliosis 
sermocinaUonibus  ^udStum  pariler  bastigent,  et  lia 
guam,  et  in  ecdesia^^uw^jmace.et  veneraUone  stan 
tes,  aut  orent,  aut  cantent,  aut  legant,  aut  audiaat. 
Vcrba  vero  tuipia,  er  livida,  'ac  soccularia  nee  ipsl 
proferant,-  ne&«iios  proCBnA»  siflan^.-Q^Sno  hodes 
De«  in>  eoimnunis^  peroolvefttea,  pro  siiis  pofwlomi' 
que,  qnorai^^laUombAs-WvanVyd^iis  MnhiaD 
enore^l.  Debefln^^ioq»^  juyfa  Aposu^m  (/  rim:  vfi; 
primo  emiiite  nb  'his^^iefY  obsecrationes,  of^Uooes, 

omnttviis  ho- 
in  ^Mimilatr 
sunt  consUUUi,  ut^^etam*  et  tranqniltanf'  vltam 
agamus  in  omni  pietateet  castitate.  Hoc  emm,  in- 
qnit  Apostolus,  bonum  est  et  acceptum  dOram  siihttHfre 
noffro  />eo/  Cateant  etiam,  ne  pro  reqale^SEbi  int<^- 
oisififvino  cultni  mancipatis  concessi),  otio  tdkpeant : 
sed  magis  in  petsolvendis  divinis  hmdibos  prMnplio- 
res  ac'  devotiores  ^xistant :  ut  per  hanc-  qnieteni 
bene  operantes,  ad  eam  quae  One  caret,  perveiiife 
valeant-.'  Qui  vero  has  horas-  ff^quenure»  el  is  hls, 
ut  dignum  -  est,  coeleste  neglexerit  ofllchun 
vere,  digna  inveciione  corripiatur,  nt  et  ipse  emi 
detar,'et  caeteri  Umorem  habentes  hiqaseeiiMMil 
gligenUam  caveant.  Sed  quoniam  alnid  est  ex 


925  HEGULA  CANONIGORUM  AB  AMALARIO  GOLLEGTA.  —  LIB.  I.  m 

pmittere,  aliud  pigre  occurrere';  qai' scgniter  aut  A ^  debitas  Domrno  kudes  persolyant ;  et  suavi^o^ 
tarde  ad  maldtimim,  aut  aliud  quodtibet  diTinom  A  lectidmsac^melodke^doeto^ileiiittldeant^  «•aimii 


obsequium  peragendum  occiirrerit,  dignom,  ut  non 
cam  aliis  in  choro,  sed  onmiura  ultimus,  aut^rte, 
nt  enthescere  discat/  in  loco  hujuscemodi  negligen- 
libus  a  praehitis  comtitnto  stet  r  foris  yero  nuihrte* 
pus  Temaniere  prsesumat,  ne  otio  ct  fabulis  vacet,  et 
H  Dei  landibns '  penitus  alienus  existat.  Gustodes 
prrterea  ecciesix  hamm  horaram  distinctiones  be« 
jie  uorintyUt  sciifcet  signa  certistemporibus  pulsent. 
Luiuinaria  vero  cum  omiii  diligentia  concinnanda 
proviileant,  sitque  corum  studii,  ut  nihil  de  sibi 
pommissis  rebus  ecclcsiae  pereat. 

CAPUT  CXXXII. 

Quod  cantantibus  et  psalleniibut  Domino,  angelorum 

aasit  prwsentia. 

Psallentium  in  ecclesia  Domino  mens  concordare 

(lel)ei  cum  voce,  utjimpleatilhid  Apostoli :  Psallamspi-^ 

ri:u,  psaHam  et  mente(J  Cor,  tiv).  Quoniam  quam- 

vis  ubiqiie  Dominum  per  poteiitiam  divinitatis  nove- 

rtmus  essc,  pnecipue  tamen  euni,  cum  divino  assi- 

stimus  offlcio,  per  graiiam  nobis  credinms  adesse. 

|)e  qua  f€  Beda  Venerabllis  presby ter;  ln  exposltione 

ETangelii  LuC^  \\z  dicit ':  Non  latet  angelos  ciiebro 

flectis  inVisibTli  adcsse  pracsentia,  ut  eos  ab  hostis 

pnliidf  defendhnt  insidiis,  vel  majori  coelestis  desi-' 

fieHi, gratia  sustollant,  AposloloatCeslante,  qui ait : 

Nonneomnessnntadministratorii  spititus,  in  mfm- 

sterimn  mmi  proptet  eos  qui  ha^reditatem  capiunt 

safutisf  Maximc  tamen  angelici  nobis  spiritus  adesse 


dodos  erudiant;  plasqae  veiint  in*  leetione  v«4  caMi 
popnli  seeliOcationem,  quam  popoiarem  faiiissimMi 
aduiationem.  Qui  vero  hsc  *dooto  perageve  iie^ 
quennt,  enidiantar  prius  a  magistrisf :  «l»  instnH 
cti,  haec  adhnpiere  s(odeant,*ii^  «udienM  aadii^ 
cent.  •  •  •  '      •     .»   •-  -i  -.  :-   1     M 

GAPUT  GXXXIV. 
Qui  fnoius  $rt  torPepiionis, 
Quanquam  t^ontemptores  canomcamm  institutio^ 
num  eptscopalt  praeeiptte  judicie  pleoteiidi  siiit;>^flNi 
pcena  (ut  ait  beatns  Attgustinus)  in  fioetesta'  naHi 
major  iesse  potest^dcmonstrandum  tameDestqualeBi 
.  cxteri  prselati,  qui  illis  dignitate  inferiorescsse  no^ 
B  scuntur,  in  locis  sibi  commissis,  in  quibus  canonice 
vivitnr,  erga  subjectos  quosqtie  delinqheBtes,  et  ear 
quae  proprie  ad  eorum  propoititHmpertinent\'Obser- 
vare  nolentes,  adbibere  debeant  corrcptiOnismo<lum« 
Sed  quia  omnis  a^tas,  vel  unittscujttsquc-iiileUigeii- 
tiae  eapacitas,  propriasdebet  habercmeiksaraSiet 
juxta  inodum  cuiparnm  mensura  cxt«ndeRda  esl  cor» 
reptionum,ct  haecomniajure  iu  prseiatortmi-pe»- 
dent  judieio,  qtio  et  ^scretissime  temperanda  s«»l : 
neeesseest  ut iidem  <praelati eirea  deliirquentes^me* 
diei  peritissimi  ifnilentur  factdm  :  A^IKcet  tttadhi'> 
bita  magn6B'discretfofris  eura;  quid  cuiique  oongrmit» 
^uidve  conveniat,  adhibeant-:  hoc*  sammopere  pei^ 
pendentes  ut,  juxbi  quantilatem  valiieruaay  eihi^ 
beanl  fomenta  cftHrationttm,»  qmtenus  nec  alieri  denl 


rredendi  snnt,  cam  divinis  specialiter  mancipamur  C  quod  noceat,'nec  aker^sabtrahaiitqaod^vat.Onn»* 


obseqnfis,  id  est;  com  ecclesiam  ingressi,  vel  lectio- 
jiibas  sacris  aurem  accommodamus, 'Tel  psalmodise 
pperam'  damos,  vel  orationi  incumbimus,  vel  eti^m 
inissarnm  sotemnia  celebramus.  Unde  ait  Ptopheta  : 
/n  eanspectu  angeiomm  psallam  tibi  {Psal,  cxxtvii). 
Nec  dtthitan4  Kcet,  ubi  cortJoris  ei  sangiiinis  Domi- 
pid  gcniAtur  mysteria/snpernonim  civtum  adesse 
conventtts.  Und»  Sludendum  soierter  'est;  ut  'cum 
ecdesiam  Vet  ad  dhlhae  laudis  debita  solvenda,  vel 
^d  agenda  missaram  soiemhla  intramus,  s^iper 
angelic»'pResentfae  memores,  cnmtimore  et  vene- 
ratione '  competentf ,  etsteste  compleamus  ofllcium  : 
ne  si  (quod'  ab^ity  id 'negligenter,  ant  inboneste, 
tel  tcplde^expteverimus,  et  ad  perflciendum  pigri 


D 


sis  igitar  his,  quonMi  letati  delinfquenti  parcen>hiin 
noaest,sed  potiuo^  juxia  Sarlomoneitfy  e<mmiki^ 
lera,  ne  in^rescant,  Virgisassidae-laiideirfa-suM; 
qaaiiter  erga"C8eteros  •deiinquenles ,  'jaxla  •  «uelori^ 
latem  divHiam,  ^li  saBctbram  Pafrom  evemphi  'inH 
ditione^ue  id  fieri  operteat,?siriGtim'  hveviteriiie 
estendstari  Si'  qnis  fraier  in  congregtatTOiv»  eatioinefli' 
eenstitttius,  horas  <^notri4!as'  freqttieiMare  oeglexe- 
rit,  ecclesiaihque  non  rcKgio^,  sed^pompatiee^vel 
kicompositeintrftvervt,  etopiie4)ei  negligenter  exse^ 
etttos  fuerit,  adxoHatfonem-vehiigpo  ^^tulerit,  obe* 
dieniiam  ar  mngistris  sibi  yijonctam  'kf^r^  necasa- 
verit,  in  legentlo  vel  cantando^Tclin  oseteris  eeele*- 
siasticis  disctpHnis,  juxta  vires  studlum  non  exfaibulft- 


advenerimus,  in seutentiam  qua  dicilur,  Jfa/ei/rV/iif^^rifvadmehsam  nonnecessitsrte,Sed  vitfo^tardebcenr^ 


homo  qui  opu$  DeiifeC^^nggHgenter^  miserabiliter 
labamur.  Ergo  solerti  industria  nobis  observandum 
est,  ne  quid  in  ecdcsia  Dei  lne{^tum,  ne  quid  per- 
versnm,  iie  quid  indecens,  aut  cogilatione,  aut  ver- 
bis,  aut  actibus  perpetrenuis,  quatenus,  et  coospectu 
angeiorttm  digni  efliciamur,  et  Dominus  ad  nos  ve- 
^ieos,  non  quod  condeainet  iu  nobis,  sed  potius  quod 
remuneret,  inveniaLi  .  . 

GAP13T  GXXXni. 

QHales  ad  legendum  «l  canUndum  in  eccletia  consti^ 

,  tuendi  sint,  .    . 

Tales  ad  legendum,  cantandum  et  psallendum  in 
eccleua  constitaantiir^  qui  non  suoerbe,  sed  humill- 


rerit,  e  claustris  sine  Hcentia  exicrfr^^per  Hcentiam 
vero  egressus,  contra  constitutdm  -  eibr  pla^itum 
moras  feccritj  in  plateas  iT^,''atit  iti  Mvlis-rtsidere 
teniaverit ,  in  dormitorio  aliqnid  indecens,"tat 
inbonestum,  vcrbfs  aut  aciibus  perpetraVerit,  aHahl 
nisi  in  dormitorio  cum  c^eHs  absque  causa'  in^svf^ 
tabili  dormire  praesumps^rft,  flratribus  charitotfs 
oIBcio  obeJienter  servire  negleterit,  discordiaatfc' 
quam,  dicente  Scriptura  {Prov,  vi),  Dei  dnimra' de^ 
testatur,  inter  fratres  seminaverit,  efbuic  bdStittF* 
tioni  contumax,  aut  superbus,  seu  murmurans,'  aut 
in  aliquo  contrarius  exstiterit,  et  csetera  ht4ttseemodi 
agere  tenuverity  hic  primo  scfcmnlam'  Detfnece* 


027 


AMALARIUS  PRESBYtER  METENSIS. 


im 


ptom,  noD  solum  semel,  et  secundo  ac  teriio,  qiiin-  A  ^st,  diligant  quod  Dei  boniiate  creatum  est.  Teneaut 


imo  crebrius  admoneator  :  et  si  his  admoniiioni- 
bus  non  cesseril,  publica  objurgatione  corripiatur. 
Quod  si  et  his  renisus  fueril,  CTteris  sibi  alimentis 
interdictis,  pane  tantum  usque  ad  dignam  satisfa- 
ctionem  utalur  et  aqua.  Si  vero  nec  slc  se  correxe- 
rit,  separetur  a  mensa,  el  a  societale  fratrum  in 
choro  psallentium  removeatur,  et  seorsum,  in  loco 
hujiiscemodi  negligenlibus  a  pnaelatis  consfitulo, 
stare  cogator,  ut  saltem  rubore  sequestrationis 
emendetur.  Dein  si  his  modis  correptus  incorrigibi- 
lis  exstiterit,  et  aetas  permiserit,  quia  juxta  Salomo* 
nis  vocem  (Prov»  xviii),  sloltus  verbis  non  corrigi' 
tur,  congrua  ei  verberum  adhibeatur  c»stigatio, 
quibus  utpote  filius  verberelur,  quatenus  secundum 
beati  Gregorii  sententiam ,  qui  jubentis  verba  non  ^  civa  aetas,  et  ad  peccandum  valJe  procJivis,  duIIuhi 


in  manu  bacuium  et  virgam ;  bacuiuin  Ttdelicet, 
quo  aliorum  virium  imbecillitates  spiralitf^r  susten- 
tent  :  virgam  vero,  qua  vitia  dtlinquentium  zelo 
reclitudinis  feriant.  Delinquentibus  iuterea  et  ei- 
communicatis  fratribus,  nequaquam  cseteri  fralr» 
dcbeiit  favere,  aut  eos  suis  aduLitionibus  decipeit, 
aut  eorum  errata  defeniere,  sed  polius  opem  ferre, 
ut  aequitalis  censura  districte  corriganlur. 

CAPUT  CXXXV. 

Solerter  rectores  ecclesianim  vigilare  oportet, 
ut  pueri  et  adolescentes,  qui  in  congregaliooe  sibi 
commissa  nutriuntur  vel  erudiuntur,  ita  jngibiis  ec- 
clesiasli^is  disciplinis  constringnntur,  ut  eoram  las- 


audiunt,  verberibus  admoneantur,  ut  ad  bona  deside- 
ria  poenae  Irahant  quos  praemia  non  invitant.  Caete- 
rum  si  talis  fuerit,  quem  nut  a^tas,  aut  qualitas  per- 
sonae  verberari  non  siverit,  publica  oVjurg -lione, 
et  jejuniorum  continua  alllictione,  el  sequestrationis 
rubore  bujusmodi  corripiatur,  usque  dum  digna  poe- 
nitenliae  satisfactione  veniam  consequatur.  Si  vcro 
uterque,  et  qui  flagellatur,  et  quem  flagellari  aetas, 
aut  qualitas  personae  prohibent,  adhuc  incorrigibiles 
exstiterint ,  si  locus  intra  claustra  canonicorum, 
sicut  mullis  in  locis  nosciiur  esse,  quo  ad  teiupus 
retrudantur,  et  secundum  modum  ciilpae  castigen- 
tur,  ut  juxta  Apostolum  traditi  Satanae  in  interitum 


possit  reperire  locum,  quo  in  peccati  facinus  pro- 
ruat.  Quapropter  in  hujuscemoH  cuslodiendis ,  et 
spiraliter  erudiendis ,  taiis  a  praelalis  coostiluendas 
esl  vitae  probabilis  frater,  qui  eorum  curam  sammi 
geral  iniiustria ,  eosque  ita  arctissime  constringat, 
qualiter  ecclesiasticis  doctrinis  imbuti,  ei  arniia  spi- 
ritalihus  induti,  et  ecclesiae  utilitatibus  decenter  pa- 
rere ,  et  ad  gradus  ccclesiaslicos  quandoque  digne 
pos.^int  promoveri.  Libuit  praeterea,  ob  aedilicaiio- 
neiu  congri>am ,  et  iustructionem  negotii  dc  qoo 
agitur,  quamdam  sanctorum  Palrum  senteiitiam  hoie 
operi  inserere,  quae  ita  se  habet  :  Prona  est  oisnts 
aetas  ab  adolescentia   in    malum.    Nihil   iiicertiQs 


carnis,  spiritus  salvus  sit  in  die  Domini  (//  Cor,  v).  ^  quam  vita  adolescentium  (Cen.  viii).  Oli  hoc  constt- 


Quod  si  etiam  lot  saUiberrimis  admonitionibus  et 
castlgationibus   necduni  paruerint ,  fiat  pro  eis  ab 
omni  congregatione  communis  oratio,  ut  a  Domino 
sanentur.  Postremo,  si  prorsus   inemendabiles  et 
incorrigibiles  apparuerint,  ne  per  plures  eorum  dira 
serpant  contagia,  necesse  est  ut  a  caeterorum  socie- 
tate,  utpote  oves  morbida^,  secreti,  ante  praesentiam 
deducantur  episcopi,  ut  ab  eo  canouica  aucto  itate 
publice  damnentur.  Si  vero  quis  in  collegio  cano- 
nicorum  culpam  criminalem  adiniserit,  huic  nulla 
esl  danda  dilatio ,  quin  aiit  sponte  poenitentiam  pro 
admisso  crlmine  gerat,  aut  si  id  agere  refutaverit, 
corani  episcopo  deducatur,  ut  ab  eo  publica  mulcte- 
tur  pcenilentia.   Meminisse  enim  oportet  rectores, 
quia  columba  est  in  divinis  Scripturis  Ecdesia  ap-  ry  excitet 
pellata,  quae  non  unguihus  lacerat,  sed  alis  pie  per- 
cutit  (Cant,  vi).  Unde  etiam  illis  summopere  obser- 
vandum  est,  ut  sicut  praemissum  est,  juxta  modom 
colparom,  et  j[>ersonarum  alque  aetatum,  omniuo 
ipsa  temperata  sit  correptio,  ut  nec  vitium  desidiae 
inolescat,  nec  correptio  mansuetudinis  modum  ex- 
cedat,  ne,  ut  ait  beatus  Maximus,  aut  solutior  leni« 
tas  conniventiam  proebeat  peccanti,  aut  immoderata 
severitas  a  lapsu  non  revocet  deliuquenteni.  Sed  et 
hoc  iilis   nihilominus  cavendum  est,  ne  erraia  de- 
linquentium  alicujus  rei  livore  feriant ,  sed  potius, 
ut  ait  bealus  Augustinus,  sint  criminum  persecuio- 
res  ct  hominum  liberalores.  O.ierint  vilia ,  diligHOt 
bomines.  Oderint  quod  instinctu  diaboii  ingestum 


toendum  oportuit,  ul  si  quis  iii  dero  poer  esl,  aut 
adoiescentes  existunt,  omnes  in  uno  cooclavi  atiii 
commorentur,  ut  iubricae  aetatis  annos,  ooa  lo  Juxo- 
ria,  sed  in  disciplinis  ecclesiasticis  agaiii,  depuUli 
probatissimo  seniuri,  quem  et  magislruin  doctrime, 
et  testem  vitae  habeant ,  etc.  His  iu  praemissis : 
oporiet  ut  probatissimo  seniori  piieri  ad  cosiodiah 
dum,  licet  ab  alio  erudiantur ,  deputentur.  Fnler 
vero,  cui  haec  cura  committitur,  si  eorom  coram 
parvipenderit,  et  aliiid  qoam  oportet  docoerit,  aot 
eis  iii  aliquo  cujuslibet  luesionis  maculam  ingesserit, 
severissime  correptos  ab  oOicio  amoveaCar,  ei  fralri 
alii  id  committatur,  qui  eos  et  imioceoUs  viiae 
exemplis  informet ,  ei  ad  opus  [)ODum  pengendnB 


^CAPIJT  CXXXVI. 

Expletis,  religiosissimo  obsequio  horis  compc- 
tentibus,  diurnis  ofliciis,  ab  omnibus  caoonids»  dau» 
signo,  devotissime  ad  completorium  celebranduai 
veiiiendum  est.  Quo  completo,  oportet  ot  non  epnlis 
et  potationibus,  vaiiisque  inserviant  loquelis,  sed 
his  penitus  poslpositis,  humililer  et  houeste  donnl- 
torium  pelant :  et  nequaquam  doo  in  uno,  sefi  sin- 
giili  in  singMlis  lec  is  quiescant.  Lucerna  quoquein 
eodem  dormilorio  iioctis  tempore  jugiter  arJeat.  Xi- 
hil  dcnique  inhonestana,  aut  itideccns  in  doraiitorio 
geratur  ab  aliquo,  nec  quispiain  aliquem  ir.quieiare 
praesumat,  nec  ad  verba  inutiiia  et  otiosa  pronzm* 


m 


REGULA  GAMONIGORUM  AB  AMALARIO  GOLLECTA.  —  LIB.  I. 


950 


pere  cogat.  Hujus  vero  capliuli  coniemptor  specia-  A  alios  praecedunt  m-jgisterio,  ita  nlroirum  innocentis 


liter  a  praBlatis  et  magisiris  severissime  corripiatur. 

GAPUT  CXXXVII. 

Stndendnm  summopere  cantoribtis  est,  ne  donum 
sibi  divinitus  coilatum  vitiis  foBdent,  sed  potius  illud 
bumililate,  caslitate,  et  sobrielate,  et  cxteris  saii« 
clarum  virtutum  ornamentis  exoment :  qiiorum  me- 
lodia  animos  populi  circumstantis  ad  memoriam 
amoremque  coelestium,  non  soluni  sublimitate  ver« 
borum,  sed  etiam  suavitate  tonorum,  qux  dicuntur, 
crigat.  Caniorem  antem,  sicut  traditum  esl  a  sanctis 
Patribus,  et  voce  et  arie  praeclarum,  illustremque 
esse  oportet,  ita  ut  per  oblectamenta  didcedinis, 
anlmos  incitet  audientium,  etc.  Cantores  itaque  non 
prnpt**r  donum  sibi  coilatum  se  csteris  superbiendo 


vit»  informent  exempto,  ut  juxta  Apostolum,  exem- 
plo  sint  ca*teris  in  verbo,  in  conversatione,  in  cbari* 
tate,  iu  flde,  in  castitate.  Qui  etiam,  si  prioratus 
sui  causa  intumescere  coeperinl,  et  curam  fratrum 
nihili  penderint,  si  crebro  admoniti  incorrigibiles 
exstiterint,  a  ministerio  propellantur,  aliique  in 
loco  illorum,  qui  id  strenue  peragere  possint,  sub- 
stituantur. 

CAPUT  CXXX1X. 
Quamvis  omnes  qui  pra»unt  prapposltis  rite  di- 
cantur,  usus  tamen  obtinuit  eos  vocari  praepositos» 
qui  quamdam  prioratus  curam  sub  ^aliis  pnelatis 
gcrunt.  Hi  tamen  qui  juxta  bnnc  morem  praepositi 
vocaniur,  tales  et  lam  strenui  constituendi  suut,  qul 


praeferaut,  sed  humiliter  socios  exhibeant.  Etprovi-  ®  «1^»^»  probabilis  sint,  etea  quae  sibi  injuncU  sunt. 


dendum  est  iilis,  quaiido  temperate,  qnandoque 
8ubiniss<'  divinum  agalur  officium  :  scilicct  ut  se- 
cundum  uunierum  clericorum,  et  olBcii  qiialitatem, 
et  temporis  prolixilalem,  c^intum  prolendant,  et 
voce  n^odcrentur  cxterorum.  Sonum  etiam  vocalium 
Ijllerarum  bene  atque  ornaie  perstrepaut.  His  vero, 
qui  bujus  artis  minus  capaces  sunt,  donec  erndiau- 
tur,  melius  convenit  ut  siteant,  quam  caniare  vo- 
lendo  quod  nesciunt,  aliorum  voces  dissonare  com- 
peliant.  Psalmi  namque  in  ecclesia  non  cursim,  et 
excelbis  atque  inordinatis,  seu  intemperatis  vocibus, 
sed  plane  ac  dilucide,  et  cum  compunctione  cordis 
recitentur :  ut  et  recilantium  mens  illorum  dulcedine 
pascatur,  et  audientium  aures  illorum  proncntia-  Q 
tione  demuiceantur,  quooiam.  qiiamvis  cantilenae 
sonus  in  aliis  officiis  excelsa  soleal  edi  vocf ,  in  reci- 
tandis  tamen  psalmis  bujusmodi  vitanda  est  vox. 
Conslituantur  interea  seniores  fratrcS,  probabilioris 
scilicet  vitae,  qui  tempore  slatuto  vicissim  cum  can 
torum  scliula  sint,  ne  bi  qui  discere  debenf,  aut 
otio  vaceut,  aut  inaiiibus  et  supervacnis  HibuJis  in- 
slent.  Si  vero  cantores  superbi  exsliierint,  et  arlem, 
quam  diviniius  acljuti  didicerint,  aliis  insinuare  re- 
nuerint,  graviter  &c  ^cvere  judicentur,  ut  emendali 
atque  correcti,  Ulentum  sibi  a  Deo  collatum  alils 
erogare  procurent.  Hujuscemodi  autcm  correpttonis 
modus  erga  eos  qui  qnanimlibet  arlium  disciplinis 
eruditi  sunt,   et  de  talento  sibi  divinitus  collato, 


fideltter  humiliterque  expleant,  et  pro  eo  quod  alils 
praelati  sunt,  nequaquam  parvipendant  canonica  in- 
stiiiita  ;  sed  quanio  plus  implicantur  in  fratrum 
curis,  tanto  magis  studeant  coelestibus  obtemperare 
monilis.  Debent  igitnr  cunctae  congregationi  utiies 
esse,  et  de  ministerio  sibi  commlsbo  fideliter  pro- 
dcsse.  Ca  vero  quae  fratribus  dare  debent,  cum  cha- 
riiate  tempore  opportuno  incuncUnter  praebeant, 
quatenus  a  Domiiio  de  fideli  administratione  gradum 
boiium  acquirant.  Erga  hujuscemodi  vero  delin- 
quentes  et  obedientiam  sibi  commissam  non  bene 
administrantes,  modus  superius  comprehensus  te*» 
nendus  est. 

CAPUT  CXL. 
Debet  procurare  praelatus,  ut  fratribus  cellara- 
rium,  non  vinolentum,  non  superbum»  non  Urdum, 
Don  prodigum,  sed  moribus  bonestum  ac  Deum  ti- 
mpntem  constituat,  qui  et  stipendia  fratrum  fideliter 
servet,  et  diligenti  cura  administrando  nullalenus 
fratres  contristet.  Cui  etiam  pistrinum  fratrum  com- 
inittendum  est,  ut  illud  ita  vigilantissima  cura  cu- 
stodiat,  ne  ministri  ibidem  depuUli,  annonam  fra- 
irum  aut  furtim  subripiendo,  aut  alio  quolibet  modo 
negligenter  vivendo  dissipent.  Hi  vero  famuH  eli- 
gantur  de  fidelissima  ecclesix  familia,  et  his  officiis 
diligenler  erudiantur,  ut  siulicet  et  pisloria  arte,  et 
lldei  puriuie  necessiUlibus  fratrum  opportunissime 
valeant  suffragari.  Eadem  quoque  forma  de  cocis 


magis  se  aUis  superbiendo  praferre,  quaro  id  cum  D  servanda  est.  Inutiles  deiiique  atque  inobedientes 


chariute  insinuare  gestiunt,  a  praelatis  obnixe  te- 

neiidus  est. 

CAPUT  CXXXVIfl, 

Oportet  ecclesiae  prxlatos,  ut  de  congregatione 

sibi  commissa  Ules  eligant  boni  testimonii  fratres, 

in  quibus  onera  reginiinis  seciire  possint  partiri. 

Qnibus  eiiam  Ulem  conferant  potes:atem,  utvice 

illorum  fungentes,  et  inobedientes  canonica  censura 

corripere,  et  obedientes  hortando  ad  meliora  vaieant 

provoeare.  Non  enim  constituendi  sunt  personaliter, 

aut  eo  ordine,  quo  in  collegio  fratrum  admissi  sunt, 

sed  secnndum  vitx  meritum,  et  spiriulium  dooorum 

praerogativam,  qui  et  in  congregatione  assidui  sint, 

et  fratrum  curam  pervigili  stodio  gerant :  et  sicut 


celiararii  secunduro  supcrius  comprehensam  senten- 
tiam  judlcentur. 

CAPUT  CXU. 
Evangelicis  aique  apostolicis  inBtniimur  docn* 
mentis,  in  coUigendis  Iiospiiibus  ante  omnia  ope- 
ram  dare  debere,  ut  nierito  de  nobis  dicatur  a  Do- 
mino  :  Hotpe$  (uij  et  coUegistis  tne  (Matth,  xiv),  etc 
Proinde  oportet,  ul  prjekiti  ecclesiae  praecedentium 
Patrum  exempla  sectantes,  aliquod  praeparent  re- 
cepuculum,  ubi  pauperes  colligantur,  et  de  rebus 
tcclesiae  tantum  ibidein  deputent,  unde  sumptus  ne- 
cessarios  juxu  possibiliutem  rerum  habere  vaieani, 
excepiis  decimis,  quae  de  ecclesiae  villis  Ibldem  coo- 
feruntur.  Sed  et  canonici,  tam  de  fru^ibus,  qfnm 


eiiaii^de,oianibuf  ele^mofiyBaffum  oUatioaams,  in  A comptelori»  offioio  »   obsemtisqiie^pMb  l"  daw^ 


usus^paiq^ecum  deeiouis  lii)eaU&sime  ad  ipsumcou- 
fapaut  bospitale.  Et  boni  tes^imoiMi  .de  ipsa.eoBgr»- 
gatioae  frater  ooDstimatur,  qui  iiospitas  el  peregri- 
im  adv^ntaotes,  utpoie  Cliristum  injmembri$  6uis, 
suseipia^  eisqueaeaessaria-libenter-pffo^jributK  ad- 
miDistrei;  qui>etjafl^'^  qu»  «iiiusus  pauperum  ce- 
deise  debeot^  Aeq«aquam.in.6iios  usus  refiectat»  ae 
cum  Juda  loculos  Domini  furante  sententiam  damna- 
tionis  eicipiat.  Sediet^^rs^IaUmim^debet  vigilare  in- 
4«istria>  i)6.emn-oui  bodpiiale  pauperom  Goramhti- 
Mir,  «resi  paiq^eribHS^de^^tas  rin  faliquo  mimieffo, 
imt  bis-quasi>  bonef^;!^  munece  cottcessis  ^inaac 
lli&>'ituod  ^«fkpasiatis  «quftbtisdam^  euram  paiipeium 


earom-idem-iMPiarias  ei  qm  ^fkma  pnBlati  tenet, 

ferat,  ut  nulii  boris  mcompetentibus  intraiidj  aul 
exeundi  maneat  faculus :  quas.eliam  ab  eoJen  ia 
craslinum  tempore  accipiat  coittiituta.  Si  woi»' 
obediens  atque  protQr^-us  idem  i:e|isrtus  khmii^  por« 
tariu$«  sicut.dealiis  miuistris  negiigeutibus  superim 
dictum  est,  judice^tif,  ,  . 

CAPUT  CXLIV.  . 
'  Oporlet  daustra  •  oationioonim  iU  diligenier  tt- 
eto<iiri,*«t  grex  Domimca6<'frai«rmi  eoDcordiifr 
fhMtim  pdoe  :  et  siquemliiMt  pradutiis,  aut  qui  qos 
vlce  foA^tur,  aut  forte  qoilfbet  aiius  spiriuns  fr»- 
4«r,  intm  daustra'  quempiam  iiriioBeste  agentea. 


i0rYipe»<kMlms^  fien  oompenimm.  Gienci  namqiie     aute.tiw.in.  hfmh^  plntel»  otio  yanisqoe  eeiif^ 
aiialiia  temponboa  nequeunt,  «dcem  quadreffe^imae  *  hiA^muJK„«.^a^*4^  .*^.>.-^.   -..^.  „  __  .     . 


aiiTaiiia  temporiboa  nequeunt,  •«dcem  quadrege^imse 
lampove  pedes»  paupenira  in  eorapetenti  lavent  hospi- 
lai,f:quita'!illiid  e¥«igelic«m't  Si.090  Dominus  et 
ma§iiiir  htvi  roM»  fBie$,  quanlo^muqis  vo$  det^ii^ 
mUer  akefiiu.lavttm^pedM  {JMn.  tmyi  eia  Ouapro- 
plw»»  tipedit;*  m  1n  t  mnpetenlti '  loeo»  hospitale  sH 
panpeniiti,:'ilbi  pevfooitis  tad  illod  venieiidi  conven^ 
4aa^p«8nt.«erittfra«rttm.  ^uod  8l.>is;'cui  hospitale 
a»miman'Ost^^t««ipam  pnuperum  m»gle*erif^  e6- 
niiiqti»9Q9  la'itMms»«sus3'retorser]t,  quanqtiam^diJ^ 
•Maultiotie  digmf»  oH,  eeverius  tamen>quam  caetetl 
daliliqwMitefe^prtPpogilifr  judicandus,  et  aministeiio 
rameveMriK  est.  Neeimmerito  ^qiiippequl.efpretfa 
peccatorum,  et  alimenta  pauperum,  el  «besaurom 


butatioHibus-iraeaiitemj  •repererfi,  primo  eecreta  ad- 
Rioaitione  eumcofripiat,  e»post,  sl  necesse  fnerH, 
eoi-am.fratrtbus  idem  negllg^ns  aerios  ju^icetor,  af 
deim)eps^emendalQ$.4tt>meHfrs  profiti«:  ^^inis 
naaiqiieinon  iolmiifrniafisioniba»  «{ "dmtris  «t- 
nonicorUm  prandendum- ant  t^qOrescmdQm  non  est, 
qnm  potiusnee  In  i&a  intratidi,  teirceptoln  ecdesiam, 
utTa  tribuenda  fabuUas,  quHi  valdc  hoca  sanctis  pi- 
tribos  legitur  inWbitum.  Si  qnidirero  cfaaritatis  of- 
^cio  iiris  ottribueiidum  est,  erira-  chrastra.  consti- 
tnator  loeus,  In  qoo  Id  aceipiant ;  huHus  tanfen  i^^ 
tnmi  cttm^ipsis,  nidi  tesles  «enin**fuerfnt;  ioquatar. 
Qai  Terei  secus»  quam  praeftiissuA  esi,  agere  len^ 
iaverit/ita  «reveriter  a  pnslatis  et  magistri^ coni^ 


ccelo  recondendum,  suis  (quod  fas  non  fuit)  aptavit     ZZ  ^7.^,2  *^^  aL  ^''"^  "^"^ 

^sibus  .    ^.  . .       """*""^  apwvii  ^  gaigr,  ut*  cajteris,  ae  quid  tate ' ageref  perttnteni, 

e»e*iplo  correptionis  sibi  exhibitae  terrorcm  inaP 

tiant.  M  ' 

'  •  CAPUTGXLV-  -  •-.  'ci 
Qoanquam  a  sancti»  PatribusMiiraapeMvilMi 
hujus  HbeHi  partibua  aatis  «it  dilueidatintt,  ^nBifi 
plerici  vivere  dabeantt  ade^utdqui^hmcf  qaast- 
perius  wnprebeim  sunt,  sedola  madltaiMM  •perlo- 
gerit,  perspieue  in  hia  reperifv  vaioat^ilQ^  «jos 
debeat  esse  fidei  devoiio»  aetuuM  roofniiiiqDe  ex«r- 
patio»  ac  diviaorum  cuiiuum  -exseeutio:  propter 
plerosquetamen  simplices,  nriikiisque  eapaces,  bar^ 
strictim  breviterque  replieanda  penieeeBsariiim  dn* 
xitnus :  ut  qui  baH;  aut  Jegere,  aut.ferte  ab  i^ 
lecia,  pleue  intelligere  neqniverint/  vtawmr  Mn$  de* 


CAPPT,CXLIL 
^;«QuamTis  canonicla  «proprias  lieitom  aii  habere 
mansionesr-debet  tameo  la  prselato  mansio  infir- 
mocumiet  senum  intraclaustra  aanonicorum  fievl; 
Ut  qui  suamforte  non  babent,  in  eademsttam  apiis^ 
8imQ.possit  (olfivare^imbeeilliMerar  qufttenusf  ibidem 
ct  aubsidiis  eccle&iastieis  quibas  indigent,  et  fratmm 
adminicuiis  misericorditer  sostententur.  Erga  quos 
opoctet  ut  cateri  fratrcs  magnam  exhibeant  cbari. 
Utem ;  scilicet  ut  els  compatiendo  subveiiiantv  et 
assiduis  visiutionibus,  et  Soriptorarum  sanctarum 
consolationibus,  nec  aon  et  propriam  renim  facui- 
latibus, »  admiaicula ,  neQesflafin  praebemii,  nt  iin- 


pteatur  iq  qis  iUud  evaagelicum  :  Infirmus  fui  evi^     Z\^Z      Z^'  ^^^rini^umm  ^  i^ 
9ita,tis  me  (MaHh.iJs.  .  D  floratluneula.,  .«tpotei.calatho-.dtferaoniiii  flomm 


9ita$tis  me  {Matth^  «iv). :,  ,  , 

CAPUTCXLIIL     » 

Eligatur  necesse  ost  a  prteUto,  ex  congregalio- 
»0  sibi  oiimmssa>  frater  pn)babllls  vit»,  cui  officii 
sil.iK)i>tom  canonicomm  cum  somma  obedientia  et 
hmniliuu  oompetent|i'tempore  claudere  ac  rese- 
ja*e,.ui  nuilt  per  eam -«isi  per  lK5etiiiam  aditus 
pateair^imraDdi  atar  OWBumfi.  Col  ctlam  obseKan- 
dttmestisne^eis-  q«ibus  cdrdlest  plos  oiiisvacare 
<I«am.  dlvinis  obsequlis  incubare,  foras  evagandi 
locom  pneb^at,  eteonim  nugamm,qnod  nefas  esi, 
P*#tieeps  fiat.  Debet  praelerea  advenientes  quosque 
cmnciiariute  susclpefe,  et  priori- aavenimn  eonim 
«ausamque  nuntiare.  Expleto  namque  vespertino  et 


vernanlMtm  nocure  ^reibrto,  %i  discant  quld  iKs 
agendum,  quidve  vitandum  sit.  Legaiibas  ittterea 
institutis  et  evangdids^saluberrhnis  menemur  pra- 
eepiis,  utDominiimDeum  nostrura  totis  praecordiis 
diligamus,'ei'pWx!mtirh  eanquam  nosmetipsos,  eic. 
Sifgiiurab  omDfbnSfiJHibus,  his  saluUferis  prx- 
ceptis  totis  nisibus'est  faiTcndum,  quamo  magis  ab 
his  qu!  divinis  cullibuy  mancipali  suni  er  aliis  exem- 
plo  ^irtuium  'edndftoemum  essc  debfent.  Proinde 
oportct,  ut  primo  omninm  Dorainum  Dcura  oiligant 
ex  1oto  corde,  ex  tola  anima,  tou  virtoie,  et  proxi- 
mostanquam  seipsos:  et  nosse  qula  tohls  diiobu? 
praeceptis  tou  lex  pendet  et  propheta.  'Non  o^idantf 
nequc  fratrem  oderint,  quia  (ut  ait  Aposiolus)  qtil 


955 


REGULA  CANOMCORUM  AB  AMALARIO  COLLECTA.  —  LIB.  I. 


d5i 


fralrem  8u%m  odil,  homicida  e$t  (I  Joan.  111).  Non  A  slent,  vaniloquiis  nequaquam  insistant ,  sed  cum 


adulterent,  non  furtum  faciant,  non  eoncupiscant 
rem  allenam,  non  falsum  testimonlum  dicant,  et 
nuod  sibi  noiunt  fieri,  alteri  ne  faciant.  T^on  ^lnt 
riiperbia  tuniidi,  non  detractionibus  assueti;*  mm 
(airteiati'stElrvifenies;  trt>n  laxfrria  'inervatf,  titetf 'irj^ 
etiadfa  Ifarbidi,' noTtqufbu^iiifel  afils-THils  sdbstfati, 
itmi  Taniicrqm/noninTldi,  m)ti'9omtiOlefiti,  n^^^ri^ 
rton  malrmuratores,  liiotf  snsnrrotie^j^nmi-viDotefitli 
non  multum  eifeves.^Prbude^  erdolo^iff^s  eav^imtj 
usuris  /nequa^m  rinserviantyi  m^  J vent,  ne  fwttA 
peiyvrentij  maftQtn  pro  inalo  Boiv«044antuCuiit>iD'M 
aliquid  l)oni  viderint,  Deo ;  et  maluiJbr  cdnrviderfM; 
8ibi-d6pttient«--Di6GordiaiB-fugMMit,  et  qiMw--dis€»p- 
dantes  invenerint,  ad  charitatis  concordiam  revo^ 


^mni  devf^iDne  et  veneratione  divinae  servitutis 
opu^.  peragaut ,  ..scientes  angelorum  praesentiam 
seinper  illic  adesse.  E  claustris  non  nisi  per  licen- 
tiam  egredianlur  :  egressi ,  irrepreKensibi!iter..vi- 
YShf^ift  att  hfeifnf*fdrfs  stint.-btem^teslimoiuum 
H^btlji*!;  WTCligfdneiW  ac  ptopoSitAm  suum  aclibus 
iffltftti^i  iie(Jaaqtiaiit'Miftcuteiit;"sed^poiius  omnes 
qtiibttip  sfc  Ttortjnnxtertfft;  salfe  SJi^reniiaB  et  bdnorum 
tfpMmr 'ex^mplis ' !cotld!an(.'tlontubernia  feminarum 
piaitfOMs  aM>etanlrao«  vaiiisiQcctfs^-jiiautttMiAtanti 
tmii^iie^igeMti ,  •a€'«s#Kji«fA^r^Mlm*f  iffccdanfj 
non  stjmaculh  ,  Mti  poinpls  s^cularibus  intersiiit, 
aeft-atefle-y-B^i-  qtttbttsW)et  Teuatlonttns  sefvrant. 
Apostoli  namque   instructi   documeiito ,  quo  ait : 


cent,  et  juxia  vocem  Psalmistae  {Pfat:  xxiiin),*  dc-  B  ff\m'inyfette  'pretio$a  (1  Tim.  viii),  nequaquam  pre- 


ciinent  a  inalo  et  faciant  bonum.  Attendant^t^ApO" 
aloliMB'  prohibenieiii  c  -^iViMii  taaqui^  'in  noma$mfO' 
nibu$  et  ebrietatibu$^  non  in  eil^ibm*ei^"hnf^mHeim$^, 
nmin  oonUniiane^et  mmuiaii4^»Ps'  ^  induimiur0o- 
minum  Je$um  Christum,  Animadvertant  etiam,  -cj^iMl 
ab  his  vitiis  ab  Apostolo  prbliiUtis  omAMim  vltiovuui 
seges  em^iffg^C  r-et^qubd  'hi^ftfm  vnofbonimr  mtiter 
Miperbia  sit.  Oportet  utaniniam^GOFpusque  'suiim  ab 
omni  inquiuamento  cartfis^eV^iyirittn^mtiidiahf^trt 
juxta  Apostolum,  inleger'spirilus.  a^rihu  et  aiHiiia 
M'  corpud,"siBe  *  quer^la^Mn  *  'adventa'  Demkii'  noaitri 
Jesu  Christi  servetvr.i-Sobrii^.jii6te  et  pie  vivaut, 
ssecularia  negotia*  pTdff^*  «Itjieiairt  ,"qu]a  jdxta 
eHaMtem-Apestoluiny' ^iVemt^  miliians.,i>eOy  impHfat 
se  negotiisstedidaribwisyii  ei*phem-*eu4*$e*fr0bafitL  G  t«tis'*bfftio  serrlarft  ,'qtribilS^'«ttamin'  r^fedUirie 


tiosts-ddectentnr  vestibus.  Caveant  summopere , 
neeMratelMlMHfneiatifacisM-JM^niiiQpiViut^^^^b!  a 
priore  constitdtliiti  ^erit ,  .€(t  dpportniiita&r  temporis 
diot»reria«'Iiiilra'elau$trai>pesili, -non  olio^oent , 
S^d  .aul  divinis  ofiiciis  ,  aut-  propriis  uiilitatibvs  , 
aut  certe  magistrorum  jussionibus  pareant :  Hfe  ^fo 
torpentes ,  ab  ApOstolo  atidiatit;  (lui,,nom  vnU^npe" 
rari^  nec  manducet  {II  The$,  iii).  Seniores  spfrlfdlf^ 
t^r^juntdlt^dlifgdntrluiiiores  ^eiiiOrlbus.  ebsequivm 
dignum  exhibeant.  Doctiores  miniis  #Mi^  H^ld 
qtiatofi'  s6  'p¥st;feratit,"is6d  m^^^'  eoV  cum  charita^e 
aMlifieentfirneqiiebi  quip>soUliiatetf|||eBer4sv  *ijit><^r- 
tutum  doni^'  polhsrft VCiSstlsrftf  sd^titkriai!  sdj[>er6itoI- 
laiit.  Omnes  in  congregalioii».  miesimJsiiri'- chtt^ 


Jejuniuin  amenl,  hospites  colligant,  paupejres  re- 
creent,  nudos  vestiant,  iufirmosvisitent,  mortuos  se- 

consolentur.  Amori  Chrisli  nihil  pneponant,  charita- 
tem  non  derelinquakii  :  i^acem^si  fieri  potest,  cum 
9ihnil»e9  iMS^iiiffefns^iiaheatt^  ^iem' judfeii  timeant, 
Vitam  aetefDSlm  ^pirilairter  concupiscant.  Spetesuam 
Iteo  commiiUaDty  proprierepi6cepo"ln>  omoibus  ee- 
eoadvm'  eaioiiicam>in9iit««k>nei»ebtemperent,  m&'^ 
^istros  sucis  non  temere  reprehdhdant.Postrenlo  in 
doctrinis  spiritalibus  opcram  dent.  Lectionibus  , 
psalmls»  bymnis,  canticis ,  et  cs^terorum  bonorum 
operum  exercitiis  jugiter  incumbant.  In  dormitorio, 
aisi  quem  infirmitas  detinuerit ,  omnes  dormlant : 


comedentiJbu» ,.  «t>iieUgiese--eiieii*hMa!  teneiitttliie 
continuatim  legatur  lectio.  Delinquentes  tt\6'  ri^cti- 
IttdiBiSr  pariter-Afgttant  ^et:  eastigcjniripwero»  et  ad9 
lescentes  ^egligentes   yerborjim  disciplinis   corri 
piant.  Sihgiili  juxta  capacitaiem^  suam  diyersarpm 
artimr-eriidiafnttirtfiM^linrs ,  ttt^iiunu^itfcblli^Q 
eanonko  inutilis  appareat*  tiecvota.flildMiin  ^otiQsiPi 
comedatj  Talesq«ipp«(essia^(fDM  et  laiil^leoiiveK 
sari-dccet  omnes;qufi  ditinii^offltffs  se  mdrtdpSrt^rft; 
Quapropter  studeanl  hxc  breviter  coUe<SU  .sedul^ 
meditatione  perlegere,  et  memoriae  comraendare  9 
et  divina  adjuvante  gwtiftT^ittxta  vires  adimpler^\ 
quo  fadlias  et  liberius  «11^^»'«  sapctif/falribus 
edtta  exse(|ui  vaieant^i  Yocatione  .-erga..qua  ^vti^ti 


10  refecloric^  pariter  reficia^ilur,  quotidiead  colla- ^^  sunt ;  nec  ad  dexteranit  nee  ad  fixkisiram;deGtiaai 
tiouem  veniaot ;  mox  ut  signum  ilatum  fuerit »  ad  tes,  ambulent :  quateous,  divi^s  jussionibus  obteDi* 
fcclesiam  omnes  festinato  veniant ,  et  horas  cano-  perantes,  ad  Christum,  in  ci4us.sQrte:ease>^^ua* 
njcas  non  aegligenter,  sed  Qum  .oiuni  religioae  pa«  tur,  qui  via,  veritas  et  vita  est,  eo  opitulante»  perve- 
riter  celeb:;ent  EccIesiam^rBou  pompatjce,  sed  re-  nire  mereantur* 
verenter  ingrediantur.  In  choro  non  cum  baculis 


«.!•     lf| 


Coi 


tt5 


AMALARIUS  PRESBTTER  METENSIS. 


LIBER  SECUNDUS. 

QUI  EST  D£  INSTITUTIONE  SANGTIMONIALIUM  •• 


Hanc  constUutionem  sacer  conventus  anno  mcar-  A 
nationis  Domini  816,  indiclione  10,  annosiquidem 
gloriosfssimi  Ludovlci  imperatoris  terlio,  in  Aqais- 
grani  palatio ,  eodem  monente  principe,  ob  anima- 
rum  sanctimonialium  canonice  degenlium  saiulem, 

•  Hujus  libri  corfex  ms.  nnnc  est  in  bibliolheca 
Colbert.,  olim  in  Tbuana.  Hard.  —  Poslcrioris  bu- 
Jus  Reguix  uuicum  nobis  videre  codicem  licuil  M- 


divina  inspirante  gratiaet  sanctorum  Patnim  aocto- 
ritatibus,  velut  ex  proiis  vernantibus ,  quosdait 
flosciilos  collegit  et  in  unum  congessit »  alqae  conh 
muni  voto,  communique  consensu  ,  sanclioDonialUns 
tenendam  observandamque  percensuiL 

colai  Fabri,  qui  nunc  habeinr  in  bibUotheca  Thuaaa» 
sed  alteruni  exsure  audio  in  ecdesia  Aiitlskid»- 
rensi.  Jac.  Sirm. 


INDEX  CAPITUM  LIBRI  H. 


I  Exr^rpluin  «t  epistols  Hteronyml  td  Eustocliinm. 
IT.  Kiusdem  ad  Demeiria>1em  excprpnim. 
IM  Iiem  pjusdem  ex  eiiisiola  ad  Kuriani. 

)V.  Excerpiuui  ex  ei»islola  CyprUui  de  habitu  ?irgi- 
num. 

y  8x  sermoQe  ssncii  Caesarii  episcopi  saociimoDialilius 
direrto. 

VI.  S«ncii  Athaaasii  »d  Sftonm  Clirisii. 

VII.  Quales  in  rooDjsteriis  piiellaribus  debeant  esse  ab- 
baLifss^e. 

VIII.  De  congregandis  in  monasl«Tiis8anrUmon{alibus.  £ 
IX  Qaallter  tils,  qu»  moDasierium  expetunt,  de  rebus 

propriis  ageoilum  sil. 

A.  Qualiler  iu  mouaslerio  sanctimonlaUbos  coaversao- 
dum  8 1. 

XI.  Ui  monaiiteri^  poenarQm  undique  miininntur ,  et 
Decfssaris  liabiiaiionKS  iuierius  prepareiiiur. 

XII  UL  sanciimouial(»4  in  una  sociciaie  ▼iveolftsaiqaa* 
lit^r  cibiim  » i  iKitoiu  acciptani. 

Xill.  Qiialiier  sauclimouiaies  slipeadia  accipere  de- 
beant  necKssa^ia. 

XIV.  Ouodifeminaabbaiissis  sanclimoDialibus  impeu- 
deiidji  811  iiasuo. 


XV.  Ui  8d  hora^  e»nonieas  celebrandas  incaDclaBlflr 

cofiveniaiit  «aiiciinioulii  es. 
XVi.  De  iiMilafllis  oraiinolS. 

XVII.  Ui  coiiiplelurluiu  puriter   sancitBODiilea  eele* 
breiit. 

XVIII.  Qui  m  )du«  rorrp|jlioDis  erga  saiciiBioniites d»- 
lioqiieule.^  a<ihil)  •n<ius  s\i. 

XI  \.  Lt  aiiiiaiisMe  virorum  frcqii<*niias  viieiii. 

XX.  Ui  saiic  iiihiiiiat(*b  viroruni  ca^eaui  fiequentiaa. 

XXI.  Ut  sancumoulal  s  erK^  fatnulas  sibi  serTieolOi 
pcvigilein  adh  beant  ru<(iod  :im. 

XXII.  t't  ert;.i  pneilas  iu  motiasieriis  erndlendas 
adbitteaiur  itiligeuiia. 

XXIII  Ul  iu  uiouasterils  puellaribas  donus 
aoo^  tft  inlirmas  tit. 
XXiV.  gualtis  slni  prsposiiae  conaitiaeDdae. 

XXV.  Qiiitlis  co  siiiiif  iida  s  i  ceilarsria. 

XXVI.  \)e  |iurtaria  nioiiUHierii  < oumiiiieoda* 
XXVIt.  Ut  iion  iiisi  stituto  icmpore  prebbjieri 

que  mi'*i8trl  moiia.steria  puf*lhriiiu  ingrediauiiir. 

XXMll.  Ul  buspiiale  pau(!e> om  extra  uouasierittaiiil 
pueliarum. 


MANSI  IN  SEQUENTEM  MONIALIUM  REGULAM  PRiEMONITIO. 

Concilii  Aquisgranfnsis  Regula  pro  sanciimonialibus  cxstat  in  vetusiissinio  co  tice  merobranaceo 
culo  IX,  eodem  sciilcet  quo  ei  concilium  v>i  haliiiuin  scripto,  qui  sane  Codex  servalur  Romse  in  bibliotbeca 
PP.  Gisterciensiuin  nioiiaslerii  Sanciae  (imcis  in  Hieriisaiein.  Iii  eo  vero  omnia  cnm  iniitis  concnrilare  monuil 
meperlitleras  P.  D.  Daritis  Martnoiii  ejusdeni  ordinis  monacbiis  erudiius  etejusdem  monasterii  bibiiolbe» 
caniis,  nisi  quod  anteexordium  capilis  priini  pro^miiti  animadverlii  sernionem  qupmilam  S.  Augu^tino  irt- 
buturo,  cujus  apograpbiiro  ad  nie  hiiiiiariissime  traiisit.  Hunc  igilur  sermonem  ex  Codicis  bujus  aacloritaie 
Regulae  sanctimouialibus  daue  hic  ego  primus  prxinitio. 


INCIP1T 
SERMO  S.  AUGUSTINI  AD  YIRGINES. 
Dilige  Dominum  ,  et  ainabit  te ;  sen  i  illi ,  et 
illaminabit  cor  iuuro.  Honora  mairenri  tuaro,  sicut 
Matrem  Cbristi,  et  nedespexeris  caniiiem  ejns,  quae 
peperit  te.  Dilige  sorores  tuas,  sicut  filias  mairis 
tu£,  et  non  derelinquas  vias  pacis.  Oriens  sol  videat 
codicem  in  maiiu  tua,  ci  post  secnndam  horam  ope- 
rare  opus  toum.  Ora  sine  iniermissione ,  et  ine- 
roento  Cbristi,  qui  genuit  te.  Conventus  virorum 
dcviia,  ut  non  fiat  idolum  in  tua  anima  ,  et  erit  libi 
oflendiculuro  in  tcmpore  oraiionis.  Christum  habes 
dilecturo  ;  projice  vtros  orones,  et  non  vives  expro- 
brabilero  vitaro.  Animositatem  etiam  longe  faciio  a 
te,  et  roerooria  malitiae  non  derooretur  apud  te.  Ne 
dicas  bodie  Coroedo,  et  cras  non  comedam»  quooiam 


non  in  sapicntia  facis  boc;  erit  enim  noceOa 
pori  luo,  et  cruciatns  stomacho  tuo.  Edere  camem 
non  est  boniim  ,  et  bibere  vinum  non  est  qMiniom; 
ofierri  autem  oportet  infirmantibus.  Virgo  toibiH 
lenta  non  salvabiiur ,  et  qux  in  deliciis  e»t  non 
videbit  sponsum  suum.   Ne  dicas,  CoiitristaTit  me 
famula,  ei  retribuam  illi  propler  quod  ncin  est  ser- 
vitus  in  filiabus  Dei.  Non  des  audituro  tuam  vcrbis 
vanis,  et  narrationes  maloruro  fuge.  CircamTenien- 
tium  ferias  ebriosas  fuge  ,  et  ad  nuptias  alieoas  ne 
ieris ;  immiinda  enim  virgo  facicns  hscc.   Aperi  os 
tuiim  verbo  Dei,  et  cobibe  a  muUiloquio   lingaam 
tuam.  Coram  Domino  buroilia  te  Ipsaro ,  et  exalubit 
te  de  terra  ejus.  Ne  averiaris  a  paupere  in  teni- 
pore  tribulationis  ,  et  non  deflclet  oleum  lnnipadi 
tuae.  Omnia  fac  oropter  Dominum,  et  noU  Qoaeieie 


957  RE61IL4  SANCTIMONULICM  AB  AMALARIO  COLLEGTA*  -*  LIB.  II.  938 

ab  hominibus  gloriam  ,  quoniam   gloria  hominis  Areturyidentibusoculissuis,  ettabeseentibusmibas 


sicut  flos  feni ;  gloria  autem  Domini  manet  in  xter- 
nnm ;  Tirginem  mansuetam  diligit  Dominus»  Tirgo 
autem  iraconda  odibilis  erit;  obediens  yirgo  mise^ 
ricordiam  consequetur,  contradicens  autem  yalde 
insipiens  est.  Murmuratricem  virginem  disperdit 
Domiuus,  graliosam  autem  liberat  a  morte ;  turpis 
risuSy  et  exprobrabiiis  impudentia  ;  omnis  enim  in- 
sipiens  talibus  implicabitur ;  quae  exornat  vesti* 
menta  sua,  et  castitate  extrinsecus  erit.  Non  commo- 
reris  saecularibus  ,  et  avertent  luum  cor ,  et  irrita 
facieut  consiiia  justa  ;  iacrymis  in  nocte  roga  Do- 
minum ,  et  nemo  sentiat  rogantem  te »  et  invenies 
gratiam.  Concupiscentiam  deambulationum  aliena- 
rum  ne  imiteris ;  donum,  et  desiderium  avertit  sta- 


suis;  super  impossibilitatemanimi  gravis  abstinentla, 
et  vix  dirigibilis  castitas.  Nihil  dulcius  coelesti 
Sponso;  animae  virginum  illuminabuntur,  anims 
autem  immundorum  videbunt  tenebras.  Yidi  viros 
corrumpenies  virgines  in  doctrinis  suis,  et  vanam 
facientes  virginitatem  earum.  Tu  autem  audi ,  fi- 
lia,  doctrinas  Ecdesiae  Dei ,  et  nemo  alienus  persua- 
deat  tibi.  Deus  fundavit  ccelum  et  terram,  et  laetatnr 
in  eis.  Non  est  angelus  non  capax  malitiae  • ,  non 
est  daemon  natura  malus.  Utrumque  enim  liberl 
arbitrii  sicut  homo ,  et  corpore  corruptibili ,  et 
anima  substitit  rationali;  sic  et  Dominus  noster 
natus  est  sine  peccato ;  manducavit  et  cruciiixus  est, 
et  non  erat  visio  ficta  in  oculis  hominum :  sic  erit 


tum  animi,  et  corrumpit  promptam  voluntatem  ejus.  B  resorrectio  mortuorum.  Mundus  transit  iste,  et  nos 


Fidelis  virgo  non  formidabit ,  quae  autem  infideiis 
est,  fugiet  etiam  umbram  suam.  Invidia  consumit 
animam,  et  livor  devorat  eam.  Quae  contemnit  so- 
rorcm  infirmam,  a  Christo  longe  erit;  ne  dicas 
meum  est  hoc,  et  illud  est  tuum;  in  Christo  enim 
Jesu  omnia  communia  sunt.  Non  inquiras  vitam  al- 
terius ,  et  in  ruina  sororis  tuae  ne  congaudeas.  Sub- 
ministra  autem  diligeutibus  virginibus ,  et  m  nobi- 
litate  tua  ne  extollaris  ;  non  proferas  verbum  de 
ore  tuo  in  ecclesia  Domini,  et  non  extollas  oculos 
tuos ;  Dominus  enim  cognoscit  tuum  cor  et  omnes 
eogitationes  tuas  inspicit ;  omnem  malam  concupi- 
sceniiam  repelie  a  te,  et  non  contristabunt  te  inl- 
mici  tui.  Psaile  de  corde  puro,  et  non  tantum  mo- 


spolia  accipiemus.  Corpora  justorum  haereditabunt 
lumen ,  impii  autem  habltabunt  in  tenebris.  Virgi- 
nis  o«uii  videbunt  Dominum ,  et  aures  virginis  au- 
dient  recte.  Amen. 

CAPUT  PRIMUM. 
(Excerptum  ex  epist.  21  Hieronymi  ad  Euito^ 
chium.)  Audiy  filia,  et  vide,  et  inclina  aurem  tuam^ 
et  obHviicere  populum  tuum^  et  domum  patri$  /ut,  et 
concupi$cet  rex  deeorem  tuum^  in  quadragesimo 
quarto  psalmo  Deus  ad  animam  loquitur  bumanam, 
utsecundum  exemplum  Abrahae  exiens  de  tenra 
sua  et  de  cognatione  sua,  relinquat  Chaldaeos,  qui 
quasi  daemonia  interpretantur,  et  habitet  in  regioue 
viventium,  quam  alibi  Propheta  suspirat  dicens  : 


veas  linguam  in  ore  tuo ;  iusipiens  Virgo  amavit  ^  Credo  videre  bona  Domini  in  terra  viventium  (Psal. 


argentum,  ppidens  autem  apponii  et  panem  suum ; 
sicut  impetus  .gni  difficiie  compescitur ,  sic  annona 
virginis  vix  sanabilis  ;  ne  dederis  animam  cogiu- 
tionibus  maiis ,  ut  non  poilnant  tuum  cor,  et  im- 
mundam  orationem  louge  facito  a  te.  Gravis  tri- 
stitia ,  et  intolerabilis  accidia,  lacrymae  autem  a 
Domino  validiores  utroque;  fames  et  silis  mar- 
cescere  facit  concupisceniias  malas,  vigiiia  aulem 
l)ona  purificat  sensum.  Iram  et  animositatem  ma- 
liliae  confundunt  munera ;  quae  detrahit  occulte 
sorori  suae,  foris  stabit  a  thalamo  Sponsi,  et  damabit 
ad  januas  ejus,  et  non  exaudietur;  virginis  im- 
misericordis  exstinguetur  iampada  ,  et  non  videbit 
advenieniem  sponsum  suum ;  vitrum  cadens  saxo 
comminuitur ,  et  virgo  ac|juncta  viro  innocens  non 
erit.  Melior  mulier  mansueta,  quam  virgo  animosa 
ei  iracunda.  Quae  attrahit  in  risu  sermones  viri 
similis  est  circummittenti  laqueum  in  collo  suo ; 
sicut  margarita  in  fundibuio  aureo  ,  sic  virginitas 
cooperta  reverentia.  Cantica  daemonum  et  tibiae 
resoivunt  animam  et  disperdunt  fortitudinem  ejus, 
quaui  custodi  per  omnia,  ut  non  exprobrabiiis  fias; 
non  delecteris  in  risu ,  et  in  vituperantibus  non  lae- 
teris,  quoniam  Dominus  derelinquit  eas.  Noa  ex- 
probrabis  sororem  tuam  edentem ,  et  in  abstinentia 
tua  ne  exalteris ;  non  enim  scis  quid  cogitabit  Do- 
niiuus,  aut  quis  stabit  in  conspectu  ejus.  Quae  mise- 
*  Qno  tempore  scilicel  crealus  fuit. 
Pateoi.  CV. 


xxvi).  Verum  non  sufficit  tibi  exire  de  patria  tua, 
nisi  et  obliviscaris  populi  et  domus  patris  tui.  Item 
iBi.  Non  expedit,  apprehenso  aratro,  respicere 
post  tergum,  nec  de  agro  reverti  domum ;  nec  post 
Chrisli  tunicam  ad  toiiendum  aliud  vestimentum 
tecta  descendere.  Grande  miraculum.  Pater  filiam 
cohortatur,  ne  meminerii  patris.  Vo$  de  patre  dia^ 
bolo  e$ti$y  et  de$ideria  patri$  ve$tri  vulli$  faeere 
{Joan.  vni),  dicitor  ad  Judaeos  :  ei  alibi :  Qui  facit 
peccatum^  ex  diabolo  e$t  (I  Joan.  iii).  Taii  primum 
parente  generati  nigri  sumus,  et  post  pcenitentiam 
nec  dum  cuimine  virtuils  ascenso  dicimus  :  Nigra 
$um^  $ed  et  formo$a^  fUiw  Jeru$alem  (Cant.  i).  Ex- 
ivi  de  domo  infaniix  meae,  oblitus  sum  patris,  re- 
nascor  in  Christo.  Quid  pro  hoc  meicedls  accipio  ? 
Sequitur  :  Et  concupi$cet  rex  decorem  tuum  (P$al. 
xuv).  Hoc  ergo  iilud  magnum  est  sacramentum. 
Propter  hoc  reiinquet  homo  patrem  et  matrem,  et 
adhaereblt  uxori  suae,  et  erunt  ambo,  jam  non,  ut 
ibi,  in  una  came,  sed  in  uno  spiritu.  Non  est 
sponsustuus  arrogan8,non  supertMJS,  iEthiopissam 
duxit  uxorem.  Statim  ut  volueris  sapientiam  veri 
audire  Salomonis,  et  ad  eum  veneris,  confitebitur 
tibi  cuncta  quae  novit ;  et  inducet  te  rex  in  cublca- 
lum  suum :  et  mirum  in  modum,  colore  mutato, 
sermo  tibi  ille  conveniet :  Quw  e$t  i$ta  qua  a^cen" 
dU  dealbata  t  Item  luu  Nolo  tibi  venife  superbiam 


30 


939  AMALARIUS  PRESBYTER  METENSIS.  MO 

dt  pnH^tof  Md  limofeiii.  OnusU  iacedis  auro,  A  *n  i€rrap  non  est  thronui  ^iia  Chaldwomm :  tion  vo- 


lalra  Yitandoft  oot.  Stadium  est  hao  tita  mortali- 
b«i }  bic  oottteAdimos,  ut  alibi  corouemur.  Nemo 
inter  serpentes  et  ecorpiones  securu»  iogreditur. 
Ki  mMhiatu9  eK,  ioquit  I>omiDUS,  gladius  meus  in 
cmU)  (Im.  xxxiv)  ;  et  tu  pacem  arbitraris  iu  terrat 
qu«  tribulos  generat  et  spinas,  quam  serpens  co- 
medit  ?  Non  est  nobis  coUuctalio  adversus  caroem, 
et  sanguinem»  sed  adversus  principatus,  et  potesta- 
les  hujus  mundi,  et  rectores  tenebrarum  harum. 
adversus  spiritalia  nequitiae  in  coelestibus.  Maguis 
inimicorum  circumdamur  agminibus  :  hostium  plena 
sunt  omnia.  Caro  fragilis,  et  cinis  fulura  post  mo- 
dicum ;  pugnat  sola  cum  pluribus :  cum  auienl 
fuerit  dissoiuta,  et  venerit  princeps  inundi  istius, 


caberis  uUra  mollis  ei  delicata  (/sa.  xlvu).  Rectios 
fuerat  subiisse  eoojugium,  ambulasse  per  plana, 
qaam  ad  altiora  tendentem  in  profundum  infemi  ca- 
dere.  Item  post  pauci.  Non  solvatur  fascia  pecto- 
ralis,  sed  slatiiH  ut  libido  iitillaverit  sensum,  eC 
blandum  voluptaiis  incendium  dulci  nos  Calore  per- 
fuderit,  erumpamils  in  vocem  :  Dominus  auxillator 
meus,  non  timebo  quid  faciat  rofhi  caro.  El  cum 
paululum  interior  homo  inter  vitia  atque  ¥irtiites 
coeperit  fluctuare,  dicito  :  Quaire  ifistiis  es,  aniina 
mea,  etquare  conturbas  me?  ^pera  ih  Deo,  quia 
confilebor  illi  salutare  vultiis  mei  et  t)eus  fiteii^. 
Nolo  sinas  cogitationem  crescere  :  nihil  iii  te  Baby- 
lonium,  nihil  confusionis  adolescat.  t)um   parms 


et  mvenerit  in  ea  nihil,  tunc  seciira    audiet  per  B  ^^^  hostis,  ihterfice  :  nequitia,  ne  zizania  crescant, 


Prophetam  ;  Non  timehi$  a  itmore  nocturnOf  et  a  sa- 
gitta  volante  per  diem^  et  a  negotio  perambulante  in 
Unebris,  ab  incur$u  et  dcemonio  meridiano.  Cadent 
a  latere  tuo  miUe^  et  decem  millia  d  dextri$  /ut<,  ad 
te  autem  non  appropinquabunt  {P$al.  xc).  Quod 
si  eorum  te  multitudo  turbaverlt,  et  ad  singula  in- 
citamenta  viliorum  coeperis  iaestuare,  et  dixerit  tibi 
cogitatio  tua,  Quid  faciemus  ?  respondebit  tibi  Eli- 
saeus  :  iVo/t  timere^  quoniaiin  plure$  nobi$cum  $unty 
quam  cum  illi$  {IV  Reg,  vi),  Seqditur  in  cadem. 
Quandiu  boc  fragiii  corpUScUlo  detinemur,  quaudiu 
habemus  thesaurum  i^toM  in  vasis  fictilibus,  et 
concnpiscit  spiritus  adversUs  carnem,  el  caro  a(!h 
versiis  spirltum,  nulla  est  ceria  victoria.  Adversa- 


elidatur  in  semine.  Audi  Psalmistam  loqoeniem : 
Ft7fa  Bahyloni$  mi^erOf  beatu$  qui  retribmei  UH  re- 
tributionem  tuam,  qUam  retribui$ti  nobi$!  Beaiu*  gui 
tenebit  et  atlidet  parvuto$  iuo$  ad  petram  (PsaL 
cxxxvi) !  Quia  enim  impossibile  esl  in  seosum  ho- 
mihis  iton  irruere  innatum  medutlaiiim  calorem, 
nie  laudatur,  ille  praedicatur  beabis,  qui  staiim  ut 
cteperit  cogitare  sordida ,  statini  ihterficit  cogitatus, 
eteltdit  eos  sid  petrfliil  :  petra  aulem^erat  Chri- 
Stus.  Iteit  tBi.  Sl  autem  haec  susiinent  iHi,  qui  exeso 
corpofe  solis  cogitationibus  oppugnantur,  quid  pa- 
titur  puella,  quse  delicils  fruitur  ?  Nerope  illud  apo- 
stoti :  Ylven$  mortua  e$l  {I  Tim.  v).  Si  qnid  itaque 
in  me  potest  esse  eonsilil,  sl  expertd  creditur  ;  hoc 


rius  ndste^  diabolus,  tabquam  leo  rugiens,  aliquem  C  primum  moneo,  hoc  oblestbr,  ut  sponsa  Cliristi  vi- 


devorare  quaerens  circuit.  Non  quaerit  diabolus  ho- 
inines  ibfldeles,  non  eos  qili  fbris  sUnt,  et  qUorum 
carnes  rex  Assyrihs  in  olla  succendit ;  ied  de  Eccle- 
sla  Ghrisci  rapere  fbstinat.  Non  venit  Salvator  pa- 
liem  mittere  supet  terram,  sed  gladium.  Item  post 
PAtCA.  Si  pOst  nUditatem,  jejunia,  famem^  carce- 
rem,  flagelld,  suppUcia,  in  semel  reVcrsus  Aposto- 
luS  etclamat :  Infelix  ego  honio,  qui$  me  liberabit 
de  cotpore  moirti$  huju$  {Rom,  vii)  ?  tu  te  putas  se- 
curam  esse  debere  ?  CaVe,  quseso,  ne  quando  de  te 
dicat  Deus  *  Virgo  hrdel  cecidlt,  et  non  est  qui  sus- 
citet  eam  {Amo$.  v).  Audenler  loquar.  Cum  omnia 
possit  Deus,  susCitare  virgincm  non  polest  post  rui- 
nam.  Valet  quidem  iiberare  de  poena,  sed  non  vult 


num  ibgiat  pro  veneno.  Hsc  adv^fsu^  irfolescen- 
tiam  prima  arma  subt  daemoniitb.  N^  sic  avaritia 
quatit,  inflat  stlperbia,  delectat  ambitio,  FacUe  aliis 
caremos  vitiis,  hic  hostiS  intds  fnclbsiis  esi :  quo- 
mnque  pergimus,  nobisiium  pdiHaiiins  iniinicum. 
finum  et  adolescenila,  dupiex  mcendium  volapta- 
lis.  Qditf  af denft  cotpuscuh)  fbmehta  Ignium  mini- 
siramus  ?  Paulus  ad  Tintdltheum  :  Jdm  ito/i,  inquit, 
'aqnam  tibefe,  $ed  HnO  modico  utere^  propter  Uo- 
machum  et  frequente$  tua$  infirmi(ate$  (thidem), 
Vide  quibus  causfs  tini  potio  (ioncedatur  :  nt  ex  boc 
Stomarchi  dolor,  et  freqtfens  medeatilr  inrirniiUs.  Et 
ne  nobis  forsitan  de  atfgrotatiohibus  blandiremar, 
inodictfm  praecepit  esse  Suthenduin ,  roedici  poiius 


cofooare  corruptam.  Timeamus  illarri  prophetiam,  ^' consil}o,qoamApdstoll.AIioquinidemApostolusaIibi 


ne  in  n<rt)is  ctlam  cOmpleatQr  :  Virgiue$  bonw  de/i- 
iieni.  Observa  quid  dieat :  Virgine$  bon(B  deficient 
{hiai  viM),  qula  sunt  et  virgines  malre.  Qid  viderit, 
ioqtfit,  muUerem  &d  eoncupi$cendum  eam,  jam  inoe- 
ikam  e$t  eam  rn  corde  $»o  {Matth.  v).  Perit  ergo 
#1  meBte  virgtinta».  Ist^  srnit  virglnes  malae,  vlr- 
giiies  eatne,  non  spiritu,  vlrgines  stult»,  qu« 
okwmiion  habentes  exehtdimtur  a  sponso.  ii  auiofti 
H  ttiflfty  qo90  vlif  im^  sunt,  ob  alias  lamen  culpas 
wirglflllate  eofporvm  noo  salvantur,  quid  flet  illis, 
qm  pfosliuieHinl  membra  Ghrtstl,  et  mutaverunt 
imphm  saoetft  Splriluain  4upanar  ?  Ulico  audient : 
Di$cendef  ude  in  torra,  virgo  filia  Babytom$  :  nde 


se  dlxisse  meminefat :  Et  vinum  in  quo  est  luxum 
{Ephe$,  V) :  et,  Bonum  e$t  homini  vinum  non  bibere^ 
et  carntm  nan  manthenre  {Rom.  xivj.  lide  vinuiB 
bfbiC  et  faiebriatb^  est  {Oen.  ix)  :  riidi  adhuc  sx- 
<;ah),  tunc  primo  plaritata  tinea,  inebriare  Timim 
forsitatl  nesciebat.  Et  ut  intelligas  Scripiune  ia 
•mnibus  sacramentom  (margafitqm  quippe  est  ser- 
mo  Del,  et  ex  omni  pa(rt(<  fdr^ri  potestj  post  ebrie- 
tatem  liudatio  femoitim  subsecuta  est,  tibidd  juncta 
hxttriae :  prtus  enlm  tenter  extenditur,  ei  sic  cae- 
lera  membrd  concitatitUf .  Manducavit  enim  populus, 
et  bH>it,  ec  surrexerunt  hidere  {Exod.  xxxii).  Loth 
amious  Dei  in  ma^tttnm^  el  de  KH  flfllibuipo- 


M  REGULA  SANGTimmiUUll  M  AMALARIO  GOLLfiCTA.  —  LIB.  U.  m 

puli  .floHfi  jMtas  hmAtM,  iil^iilir  a  filhiki»  A  gilayeriii^  ^rieuti  sacrilegiiuD  coykidanieft,  aiunt : 
iah  (Ginm.  iit).  Bi  bcet  illsfe  pdtoient  gemn  bu* 
mmm  <telMsse,  ei  heo  feoerenl  Hb^romm  magls 
deMdef i«  qaefli  HliidtaU,  ttnien  scielrani  Tiram  jur 
sMA  iMe  Biai  ebHoin  «on  esse  ftKtnrDni.  Deniqno 
qutd  ^rit  igiioraTtli  fit  qoaiHfod»  T^^nlas  achii 
ftil  b)  erlniine^  error  in  culpa  esl.  Itbm  in  EAua. 
InmiflierabDlil  hint  do  scripmris  responsa  dirida, 
qoft  gnlam  danlfent,  et  siropdleee  dbos  pnDbeanl. 
Tennn  qiiia  nuiio  HOA  est  proposiiom  de  Mnniia 
dispotatt^f  et  milferM  Msequi  soi  est  titoH  ei  tolu« 
mmsf  hflse  soffielani  pavea  de  phiribosi  Alioquin 
adesemflhim  hdrmii  poteriotibi  Ipsa  coUlgere,  qw^ 
modo  et  prhmift  do  paradlao  horao,  tentri  raagia 
qoatD  Deoi  m  hanc  lacrymarom  dc|o* 


Abait  ut  ego  a  Ghristi  sanguine  w  absUnoam.  Hae 
sunt,  qoae  per  publicum  notabiliter  ioceduut,  et  fur- 
tivis  ocnloruffl  nulibus  adoiescentium  greges  post 
se  trahunt :  quae  semper  audiunt  per  prophetam  ; 
Fack$  mereifieU  facia  eu  iibi  (Jer.  iii).  Nok)  habeaa 
eonsortium  matronarum ;  nolo  ad  nobilium  domoa 
aecedas;  nolo  tefrequentervidere^quodeontemnena 
Tirgo  esse  voluisti.  Neque  vero  earum  te  tantum  cu- 
pio  declinare  coogressus ,  quae  maritorum  inflantur 
honoribus ;  quas  eunoehorum  greges  sepiuDt*  et  in 
quarum  vestibus  attenuata  in  filum  auii  metalla  te- 
xuntur  :  sed  etiam  eas  fuge,  quas  viduas  necessitas 
fecit.  Sint  tibi  socisai  quas  jejunia  tenuant,  quibua 
pallor  in  facio  est,  quas  probavit  et  vita ;  qu» 
etos  eet  fallem  :  et  ipaum  Domlnom  Satanas  Ihme  B  quotidie  in  eordibus  suis  eanunt :  Uhi  pascls,  ubi 


tenuverit  in  deaorto ;  ot  ApoeiohM  damitel  t  Ehu 
ventfi,  et  tetitaf  afata :  Beru  wmem  ei  hunei  et  ittue 
detlru9t  (i  C9ti  vi)  t  ol  do  loxinriMsis  :  Quvrum 
Deut  venter  est  (Philipp,  ttt).  Id  enim  colit  unusquis- 
qoe  quod  diliglt;  Ex  qto  sOlHeile  pmidelidttiO  est, 
ot  quos  salorilaa  do  paradiso  expoHt»  redocat  esUr 
ries.  Quod  ai  voloeris  respoodere»  to  nehili  slirpo 
fenoratam^  aompor  in  deUeiis,  seraper  io  plomis, 
noD  posso  a  vlno  el  eaeoleotioriboa  cihiB  ahotiBere» 
Boe  his  k^gihos  ¥if  ore  diatriclua,  respondebo  :  Vivo 
ergo  lego  tua^  qme  Det  oon  potoa:  Noii  qood  Deos 
imivorsitatis  crealor  ei  Dos^bos,  iolealfaiorom  nch- 
atrorom  rogiio^  ol  iiUMlitalo  feDtria^  polmooumqoe 
deleotetor  ardoio  i  sed  qood  alitor  podioitia  lola 


eubas  in  meridle  }  qu»  ex  affeeto  dieuot :  Gupio 
disaolvi  et  eese  eoin  Ghristo.  Sit  itaque  tibi  mode- 
ratus  cibus,  et  nunquam  venter  expietus.  Plures 
quippe  sunt,  qu»  eum  vino  sint  aobria^»  eiborum 
largitate  sunt  ebriae.  Ad  orationem  iibi  nocle  sur-i 
genti  non  indigestio  ructum  faeiat,  aed  inaniias* 
Grebrius  lege*,  disce  quamplurima.  Tenenti  eodicem 
aomnus  obrepat^  et  cadentem  faciem  pagina  sancta 
suseipiat.  Sint  tibi  quotidiana  Jejunia,  et  refecUo 
aatietatem  fugiens.  Nihii  prodest  biduo,  triduoquo 
transmisso  vaeuum  portare  ventrem,  &i  pariter 
obruatur,  si  compensetur  saturilate  jejunium.  IUico 
mens  repleta  torpescit,  et  irrigata  humua  i^naa  U- 
bidinuffl  genninat.  Si  qoando  senseris  eiteriorem 


0860  000  posait,  Job  Doo  oinroaj  ot  tealimtedo  ipiiioa  ^  hominom  florem  adoleacenti»  auq^irare,  et  aoeepto 

Oibo,  cum  le  in  loetulo  compositam  dulcia  libidinuin 
poropa  coneoseerit,  arripe  seotum  fldei,  in  quo  ifoitjo 
diaboli  exstinguontttr  saiitt».  Omaes  adultc^anleai 
qoasi  eiibanus  eorda  eorum.  SKooirea  in  iaobm* 
Diflleilo  est  httmaoam  animaai  aliquid  non  omaro ; 
et  aeeesae  est  ot  io  quoaeunque  mens  Moati^  traha- 
tur  aABctua)  carnia  aaaor  i^ritus  aioor^  su{>eretnr. 
Deaiderium  desiderio  restinguttur»  quidquid  indo 
minoitur,  hic  crescit*  Quin  potius  semper  ingemina : 
Super  leeiulumuMum  in  neeti^uequativi  quemdilexit 
ummameo  (Canl.  iii).  MartificM  ipturf  aitApo- 
atoltts,  memhra  teetra  qum  sunt  eupet  terram  {Calaee. 
ni) ;  unde  ot  ipse  eonfidenter  aiehat :  Yivo  oafem, 
jam  non  e^^  mit  vero  in  n^  Chrietut  (Galal.  ii). 


immacuiatuaot  simplea,  aodi  qoid  do  diidiolo  an- 
apieetur :  VtrliM  i»|ica  tn  himhitf  et  peteekts  H  «mM^ 
iico  (^p^.  xl).  Omnis  igitur  adve^oa  virea  diaboH 
Yirtoa  io  lumhis  eat :  omnis  iii  omhilico  eOBtio  lo* 
Hiinaa  forlitiido*  Yia  adre  iti|  osso  ot  dieimos  ?  Ar^ 
ripe  oxeiDpia.  Samson  ieoAo  farliorf  ol  aaxo  dMor, 
et  qoi  unos  el  nudus  miUe  peraoeuttia  esl  atmatoa, 
ln  Daliho  moHeseii  amplexiboa  (Judie*  xvi).  fiaom* 
■rfiR  posT  PAoex.  Piget  dlcere  qoot  qnotidie  virg i^ 
nes  ruanti  quonlaa  de  suo  gremio  mater  perdot  £o<- 
clesia,  super  quot  sidera  superbua  inimieus  ponot 
thronum  suum,  quot  petras  oxeavet^  et  habliet  ed^ 
luber  in  foraminibus  ^earum.  Videas  plerasquo  vi- 
doas,   antequam   iiuptasi  infelicom   cooscientiam 


mentita  taotum  veste  protegere,  quas  nisi  tumor  ^  Esto  cicada  noctium.  Lava  per  singulas  uoetes  le^ 


uteri,  et  infantum  prodiderit  vagitus,  sanetas  et  ca- 
stas  ao  esse  gloriantur,  et  erecia  cervice,  et  lodeo- 
tibus  pedibu^  incedunt.  Aiio^  vero  sieriliiaiem  prao- 
bibuni,  et  necdum  sati  hominis  homicidtum  faciunt* 
NonnuUae  cum  se  senserint  concepisse  de  sceiere, 
abortii  venena  meditantur,  et  frequenter  etiam 
ipsae  commortuae  trium  criminum  reae  ad  inferos 
perducuntur,  homicidse  sui,  Ghristi  aduUerse,  nec 
dum  nati  flUi  parricidae.  Istae  sunt  quae  soieut  dicere ; 
Oinuia  munda  mundis,  suflicit  mibi  conscientia  mea. 
Cor  luunduffl  desiderat  Deus :  cur  me  abstineam  4i 
cibis,  quos  creavit  Deus  ad  utendum  ?  £t  si  quando 
lepide  et  festive  volunt  vivere^  ubi  se  mero  iogur- 


ctum  tuum,  l^erymis  stratum  tuum  riga.  Y^ild,  et 
fias  sicut  passer  in  solitudine.  Psalie  spiritu,  psaUe 
et  sensu.  Benedic,  aniroa,  Domino  ;  et  ne  ubUvisca- 
ris  omnes  retribuliones  ejus  qui  propitiatqr  cun- 
cUs  iuiquitatibus  tuis,  qui  sanat  omnes  inOrmila- 
tes  tuas,  et  redimit  ex  corruptione  viUm  tuam. 
iUud  quoque  tibt  vitandum  est  cautius,  ne  vanae 
gloriae  ardore  capiaria.  QuomodOj  inquit  Jesus,  po- 
tettis  credere  ghriam  ab  homtnibut  aceipientet 
{Joan,  v)  1  Yide  quale  malum  sit,  quod  qui  habue^ 
rit,  non  potost  credere.  Nos  vero  dicaioua  :  Qua- 
niam  s^ariatio  mea  tu  et  (Ptal.  in) ;  ot,  Qot  gioriu- 
tur,  inDomino  §lorietur{Jl  Cor.  x);  et|  SiQdhuc  ho- 


94S 


ftU 


_  AMALARIUS  PRESBITl»  IIETENMS. 

TTlm  «am  «*«<  jlomri.  «i«  w  ctuce  Do-     an  famesT  an  nndiusT  an  pencalamT  an  gtodias? 


mini  nottn  Jeiu  Chmti,  per  quem  mihi  mundus  cru- 
eifixus  est,  et  eqo  mnndo  (Galat.  vi)  ;  et  illad,  In 
te  laudabimur  tota  die  ;  In  Domino  laudabitur  cni- 
ma  mea  [Psal.  xliii).  Cum  facis  eleemosynam,  Deus 
solas  videat,  cum  jejunas  lata  sil  facies  lua.  Vestis 
nec  satis  munda,  nec  sordida.  Et  mox.  Nec  sa- 
tis  religiosa  velis  videri,  nec  plus  humilis  quam 
necesse  est,  ne  gloriam  fugiendo  quaeras.  Plu- 
res  enim  paupertalis,  misericordia  atque  jejunii 
arbilros  declinanles,  hoc  ipso  cupiunt  placere, 
quod  placere  contemnunt,  et  mirum  in  modum  laus 
dum  viuttir  appetitur.  Sunt  quippe  nonnulljB  exter- 
minanles  facies  suas,  ut  pareanl  hominibus  jejunan- 


Et  iterum  :  Gertus  sum  quia  neque  mon ,  neqae 
vita,  neque  angelus,  neque  principatus,  neque  po- 
teslates,  neque  instantia,  neque  futura»  ueqae  forli- 
tudo,  neque  exceisuro,  neque  profundum,  neque  alia 
creatura  poterit  nos  separare  a  chariute  Dei ,  quae 
est  in  Gbristo  Jesu  Domino  nostro.  Habelo  in  nente 
quomodo  in  Apocalypsi  in  virginitate  permanenies 
laudantur.  Virginet^  inquit  loannes,  pemunuemni. 
Hi  iunt  qui  iequunlur  agnum  quecunque  9adii  {Apoe. 
iv).  Quotiescnnque  te  vana  saeculi  delectaTerii  am- 
bitio,  qiioties  in  mundo  aliquid  videris  gloriosom, 
ad  paradisura  mente  transgredere.  Esse  iocipe  qood 
fdtura  es,  et  audies  a  sponso  too :  Pone  me  sicui 


tes,  qua  statim  ut  aliquem  viderint,  ingemiscunt,  de-  B  umbraeulumin  corde  tuo ,  ticui  «^iiacic/iHii  t»  ^a- 


mittunt  supercilium,  eioperta  facie,  vix  unum  ocu- 
lum  liberant  ad  videndum :  vestis  pulla,  cingulum  sac- 
ceumet  sordidis  manibus  pedibusque,  venier  solus, 
quia  viderinonpotesl,  aestuat  cibo.  Hisquotidie  psal- 
mus  ille  canitur  :  Dominu$  disiipabit  o$sa  hominum 
sibi  placentium  (Psal.  ui).  Item  ibi.  Post  hoec 
quanquam  Apostolus  semper  orare  nosjubeat,  et 
sanctis  etiam  ipse  somnus  oratio  sit,  tamcn  diversas 
orandi  boras  debemus  habere ,  ut  si  forte  aliquo 
fuerimus  opere  detenti,  ipsum  nos  ad  officium  tem- 
pus  admoneat.  Horam  tertiam ,  sextam,  nonam , 
diluculum  quoque  el  vesperam,  nemo  est .  qui  ne- 
sciat.  Nec  cibi  sumantur ,  nisi  oratione  praemissa  : 
nec  recedatur  a  mensa,  nisi  referatur  Greatori  gra- 


chio  tuo,  et  opere  pariter ,  ac  menle  munila,  dama- 
bis  et  dices  :  Aqwe  nmlta  non  poluerunt  exitinfuen 
charitaiem^  et  fiumina  non  operiant  iUam  {CanS.  vm). 

GAPUT  n. 
.  {Ejusdem  Hieronymi  ad  Demetriadem.)  Cnom 
illud  tibi,  nata  D^,  praeque  omnibns  Qimm  pradi- 
cam,  et  repetens  iterumque,  iterumque  monebo,  at 
animura  tuum  sacrae  iectionls  amore  occupes,  nec  ia 
bona  terra  pectoris  tui  seroentem  lolli»  avenaramque 
suscipias,  ne  dormiente  patrefamilias,  inimtcos  hiiaio 
zizaniasuperseminet;  sed  semper  loqoaris  :  In  nocti- 
bosquaesivi  qoem  diligit  anima  mea;  et,adlnesltpo8t 
te  anima  mea,  me  suscepit  dextera  toa«  Qiiando  eras 
iu  saeculo,  ea  quae  erant  saeculi  diligebas :  nmBC  aotem 


tia.  Noctibus  bis  terque  surgenduro ,  revolvenda  qu»  G  qaia  saecolum  Feliquisti,  et  secundo  post  bapiismom 


de   Scripturis   memoriter  relinemus.  Ad    omnem 
actum,  ad  omnem  incessum  manus  pingat  crucem. 
Nulli  detrahas,  nec  adversus  filium  matris  tuas  ponas 
scandalum.  Nec  si  biduo  j^unavcris,  putes  te  non 
jejunantibos  esse  meliorem.  Tu  jejunas  et  irasceris : 
iUe  comedit ,  et  fronte  blanditor.  Tu  vexatlonem 
menUs,  et  ventris  esuriem  rixando  digeris  :  ille  mo- 
deratius  alitur,  et  Deo  gratias  agit.  Unde  quolidie 
clamat  Isaias  :  Non  tale  jejunium  elegit,  dicit  Domi- 
nu8.  In  diebus  jejumorum  vestrorum  inveniuntur  »o- 
luntates  vestrcs  (Isa.  lvih).  Nec  illarum  tibi  exempla 
proponas,  quae  camis  curam  facientes,  possessionum 
rediius  el  quolidianas  domus   impensas  supputant. 
Nec  dicas.  Illa  et  illa  suis  rebus  fruitur,  honoratur  ab 
hominibus;  fratres  ad  eam  conveniunt,  et  sorores  : 
nunquid  ideo  virgo  esse  desiit?  Primum  dubium 
est  an  virgo  sit  talis :  non  enim  quomodo  videt 
homo,  videt  Deus :  homo  videt  in  facie ;  Deus  au- 
tem  in  corde.  Dehinc  etiamsl  corpore  virgo  est ,  an 
spiritu  virgo  sit  nescio.  Apostolus  autem  ita  virgi- 
nem  deflnivit,  ut  sit  sancla  corpore  et  spiritu  (I  Cor. 
vn).  Haec  omnia,  quae  digessimus,  dura  videbuntur 
ei,  quae  non  amal  Ghristum.  Qui  autem  omnem  sae- 
culi  pompam  pro  purgamenlo  habuerit,  et  vana  du- 
xerit  uuiversa  sub  sole,  ut  Ghristum  lucrifaciat,  qui 
commortuus  est  Domino  suo ,  et  consurrexit ,  et 
crijciflxit  carnem  cum  vitiis,  et  concupiscentiis , 
libere  prodama&it :  Quis  nos  separabit  a  charilate 


D 


gradu  inisti  pactom  cum  adversario  tuo,  dicens  ei, 
Renuntio  tibi,  diabole,et  saeculo  tuo,  el  pomine  toae, 
eloperibus  tuis  :  serva  foedos  quod  pepig\8U«  el  esto 
consentiens,  pactomqoe  cuslodieos  com  adversario 
too,  dum  es  in  via  hujus  saeculi,  ue  forte  trad^t  le 
judici,  tradarisqoe  ministro;  et  non  inde  exeas, 
nisi  solvas  novissimum  qoadrantem,id  est  minimam 
qoodqoe  delictom :  qoia  et  pro  otioso  yerho  reJdi- 
tori  sumus  rationem  in  dle  judicii.  Haec  di^  siBt 
non  infaoftlo  contra  te  vaticinio,  sed  pavidi,  caotjqae 
inonitoris  oflicio,  ea  qooque  in  te,  quae  tata  sonl, 
formidantis.  Si  spiritos ,  inquit,  potestatera  babeo- 
tis  ascenderit  super  te  ,  locom  luum  ne  dimiseris. 
Yult  nos  loco  movere  hostis,  et  de  gradu  excedere  : 
sed  solidanda  sunt  vestigia,  et  dicendom  :  Staioit 
sopra  pelram  pedes  meos ,  etc.  Si  in  cogttaiioBes 
toas  coluber  ascenderit,  serva  cor  toum  ,  et  cao 
David  canito  :  Ab  occuUis  meis  mnnda  mr ,  et  eb 
alienis  parce  servo  tuo.  Claude  cnbiculum  peCtori», 
et  crebro  signaculo  crucis  munias  frontem  tuam ,  ne 
exterminator  iOgypU  in  te  lociun  reperial.  Post  co- 
gitalionum  diligentissimam  cauUonem  ,  jejunionim 
tibi  arma  sumenda  sunt,  et  canendum  ciim  Davi J : 
Humiliavi  in  jejunio  animam  meam^  et  cinerem  Iffii- 
quam  panem  manducapi  :  et ,  Cum  mo(esti  essent 
mt/it,  induebar  cilido  (Psat.  xxxiv).  Salvalor  generis 
humani,  qui  virtutum  et  conversalionis  siue  nobis 
reliquit  exemplom,  post  bapUsmum  statim 


M5 


REGCLA  SANCTIMONIALIUM  AB  AMALARIO  GOLLGCTA.  —  UB;  n. 


M 


tnr  a  spiritu,  utpugnet  contra  diabolum;  et  oppres-  A  pretiosius,  nisi  quod  manibus  tuis  Ipsa  confeeeris, 


guni  euni  atque  contrilum  tradidit  discipnlis  concul- 
candum.  Unde  et  Apostolus  loquitur :  Deus  autem 
eonterei  Satanam  tub  pedibus  ve$tm  velociter  {Rom* 
X¥i).  Et  tamen  hostis  antiquus  post  quadraginta 
dierum  jejunlum,  per  cibum  molitur  insidias,  et  di- 
cil :  Si  Filius  Dei  es  ,  dic  ut  lapides  isti  panes  fiant 
{Matth.  iy).  In  Job  scriplum  est  de  dracone :  Virtus 
ejus  in  lumbis  ejus ,  et  fortitudo  itlius  super  umbili' 
cum  ventris  ejus  (iob  iv).  Adyersum  juTcnes  et 
puellas  aetatis  ardore  hostis  noster  abutilur,  et  in- 
ilammat  rotam  nativitatis  nostrse;  et  implet  iliud 
Oseae :  Omnes  adulterantes ,  quasi  clibanus  corda 
eorum  {Osece  tii)  :  quae  Dei  misericordia  et  jejunio- 
rum  frigore  restinguuntur.   Haec  sunt  ignita  djaboli 


vei  in  usuB  proprios ,  vel  in  exeinplum  Yirginum 
caeterarum.  Bonum  esl  igitur  obedire  majoribus, 
parere  perfectis;  et  post  regulas  Scripturarum,  Titae 
suae  tramitem  ab  aliis  discere,  nec  praeceptore  utl 
pessimo,  scilieet  praesumptione  sua.  Matronarum 
maritis  ac  saeculo  servientium  tibi  consortia  decli- 
nentur,  ne  sollicitetur  animus ,  et  audias  quid  Tel 
maritus  uxori,  tcI  uxor  locuta  sit  viro.  Yenenatae 
sunt  bujusmodi  confabulationes,  super  quarum  dam- 
natione  saecularem  versum  assumens  Apostolus,  facit 
ecclesiasticum  :  Corrumpunt  mores  bonos  confabula^ 
tiones  mala  (/  Cor»  xv).  Graves  feminac  tibi  comites 
eligantur,  quarum  probau  est  conversatio,  sermo 
moderatus,  sancta  verecundia.  Fuge  lasciviam  puel- 


jacula,  qu»  simul  et  vulnerant,  et  inflammanl.  Sic  ^  larum,  quae  ornantcapita,  crines  a  fronte  demittunt. 


quoque  delies  jejunare,  ut  fracto  corporis  appetitu, 
nec  in  lectione,  nec  in  psalmis,  nec  in  vigiliis  solito 
qnid  mlnus  facias.  Jejunlum  non  perfecta  virtus,  sed 
eaeteranim  virtutum  fundamentum  est :  et  sancti- 
ficalio  atqne  pudicitia,  sine  qua  nemo  videbit  Deum, 
gradus  praebet  ad  summa  scandentibus.  Legamus 
evangelium  sapienlum  et  stultarum  virginum  {Matth, 
xxv)  ,  quarum  aliae  cubiculum  ingrediuntur  sponsl, 
aliae  bonorum  operum  oleum  non  habentes,  exstin- 
ctis  lampadibus  excluduntur.  Disce  quid  boni  habeat 
coniinentia  »•  et  quid  e  contrario  mali  saturitas. 
Scurrilitas  atque  lascivia  te  praesente  non  habeant 
locum.  Nunquam  verbum  inhonestum  audias,  aut  sl 
audieris,  non  inesceris.  Perditae  mentis  homines  uno 
frequenter,  levique  sennone  tentant  claustra  pudici* 
tiae.  Ridere  et  rideri  saecularibus  derelinque,  gravi- 
tas  tuam  personam  decet.  Superfluum  reor  te  mo- 
nere  contra  avaritiam,  cum  Apostolus  doceat  avari- 
liam  esse  idolorum  cuUum  {Ephes.  v).  Laudent  te 
esurientium  viscera,  non  ructantlum  opulenta  con- 
vivia.  •  Cbristum  vestire  in  pauperibus »  pascere 
in  esurienlibuSy  et  praeter  psalmorum,  et  orationis 
ordinem,  quod  tibi  hora  tertia,  sexta,  nona,  ad  ve- 
sperom,  media  nocte,  et  mane  semper  est  exercen- 
dum,  statne  quol  horis  sacram  Scripturam  ediscere 
debeas,  quanto  tempore  legere,  non  ad  Iaborem,sed 
ad  delectationem  et  instructionem  animae.  Cumque 
haf^c  finieris  spatia,  et  frequenter  te  ad  figenda  genua 


Ula  sit  tibi  pulchra,  ilia  amabilis,  illa  habenda  inter 
sodas,  quae  se  nesdt  esse  pulchram.  Feiix  flla  con- 
scientia,  et  beata  virginilas,  in  cujus  oorde  praeter 
amorem  Christi ,  qui  est  sapientia,  castitas ,  pa- 
tientia,  atque  Jnstitia,  caeteraeque  virtutes ,  nnllug 
alius  versatur  amor,  nec  ad  recordatlonem  hominls 
aliquando  suspirat,  nec  videre  desiderat,  quem  cum 
viderit,  nolit  dimittere.  Sanctarum  virginum  pro* 
positum  et  coelestium  consimilem  gloriam  quarum- 
dam  non  bene  se  agentium  nomen  infamat.  Finem 
jungo  principio,  nec  semel  monuisse  contentus  sum. 
Ama  scripturas  sanctas ,  et  aroabit  te  sapientia ; 
dilige  eam,  et  servabit  te  :  honora  illam ,  et  ample- 
xabitur  te.  Haec  monilia  in  pectore  et  in  auribus 
tuis  haereant.  Nihil  aliud  noverit  lingna  nisi  Chri* 
stum,  nihil  possit  sonare  nisi  quod  sanctum  est. 

CAPUT  ni. 

(Ejusdem,  ex  epistola  ad  Furiam.)  Arripe,  quaeso, 
occasionem ,  et  fac  de  necessitate  virtutem.  Non 
quaeruntur  in  Christianls  initia ,  sed  finis.  Paulus 
male  coepit,  sed  bene  finivit.  Judae  laudantur  exor- 
dia,  sed  fiuis  proditione  damnatur.  Meretrix  iUa  in 
Evangelio  baptizala ,  lacrymis  suis  et  crine ,  quo 
mullos  ante  deceperat,  pedes  Domini  tergens  sal- 
vata  est.  Non  habuit  cri^antes  mitras,  nec  strlden- 
tes  calceolos ,  nec  orbes  stibio  fuligiuatos,  quanto 
foedior,  tanto  pulchrior.  Yidua  quae  marito  placere 
desivit,  el  juxta  Apostolum  vere  vidua  est ,  nihil 


solUcitudo  animaesuscitaverit;  habetolanam  semper«^habet  necessarium,  nisi  perseverantiam.  Ardentes 


m  manibus,  vel  staminis  pollice  fila  deducito,  vel  ad 
tor(pienda  subtegmina  in  alveolis  fusa  vertantur, 
aliarumque  neta,  aut  in  globum  collige,  aut  texenda 
compone.  Si  tantis  operum  varietatibus  fueris  occu- 
pata ,  nunquam  tibi  dies  longi  erunt.  Haec  obser* 
vans,  et  te  ipsam  salvabis,  et  alias,  et  eris  magistra 
sanctae  conversationis,  multammque  castitatem  lu- 
cnim  tnum  facies,  Scriptura  dicenle :  In  desiderHs 
ett  omnis  anima  otiosi,  Ideo  enim  tibi  cum  omnibus 
laborandum  est,  ut  per  occasionem  operis  nihil  aliud 
cogites ,  nisi  quod  ad  Domini  pertinet  servitutem. 
Simpliciter  loquar.  Quamvis  omnem  censum  tuum 
in  pauperes  distribuas ,  nihil  apud  Christum  erit 


diaboli  sagittae  jejuniorum  et  vigiliamm  rigore  re- 
stinguendae  sunt.  Aut  loquendum  nobis  est  ut  vestiti 
sumus,  autvestiendum  ut  loquimur.  Quidaliudpolli- 
cemur,  et  aliud  ostendimus?  Lingua  personat  casti- 
tatem,  et  totum  corpus  profert  impudicitiam.  Hoc 
quantum  ad  habitum  pertinet  et  ornatnm.  Caeteram 
vidoa  qucB  in  deliciis  est  (non  est  meum  ,  sed  Apo* 
Btoli),  vivens  mortua  est  (/  7tm.  v).  Qnid  sibi  vult 
hoc  quod  ait,  vivens  mortua  est  f  Yivere  quidem  vide- 
tur  ignoraniibus,  et  non  esse  peccato  mortna:  sed 
Christo,  quem  secreta  non  fallunt,  mortna  est. 
Apostolus  macerat  corpus  suum,  et  animae  subjicit 
imperio,  ne  quod  aliis  praecipity  ipse  non  servet :  et 


*  Hlc  desont  quaedam,  sunolenda  ex  epistola  VD.  Hieron.  ad  Demetriadem.  Hard. 


Sil  mUMUS  niE»TTER  METEIffliS.  9M 

adylifCipMU  '^ArTenta  cibis  eorpore »  de  ctatiute  A  ci  iMmrto  opus  iotagnim  et  iocom^m.Dei  Imago 


peiwt  f»t1  Me^  vero  liaec  djeeDg  eondemeo  eiboe » 
guoe  DonAiDua  cieaYit  ad  alCDdum  cnn  gratianun 
ectiODO  ,  «ed  juvonJtHw,  et  puelli^  ineeoiiva  assero 
ease  voluptal^m.  fiion  i£toaei  igDos ,  ood  yulcaoia 
leUua ,  noD  Yeauviu^  et  Olympus  tantis  ardohbus 
aasivani,  ut  juveniles  meduli»  vioo  pleiUB,  et  dapibus 
iDflammatft.  (^randi^  eigo  virUitie  es^  et  sollicitae 
diligeoti^  superaM  giwd  Date  sis,  in  carjm  non  car- 
naliter  viverp,  leeuiq  fugnare  quoiidie,  e|  jnclusum 
hoslem  Argi,  ul  UM»  ferunt,  «eentum  ocuiis  ob- 
servarie..  PrimNm  igilDv,  si  stomacbi  firmitas  patitur, 
denec  fmeUaree  aDaos  transeas ,  aquam  in  pota 
sume,  qutt  atluisa  frigidissima  esl :  aut  si  boc  im^ 
bedllites  pvobtbely  andi  cum  Timotiieo :  Vimo  modico 


respondeDS  ad  sandimoniam  Domini,  illustrior  por- 
tio  gregislChristi.  Gaudet  per  jllas,  atque  in  illis  lar- 
giter  floret  ecclesi»  iqatTfS  glorias^  fiecimdit^s :  qnan- 
toque  plus  copiosa  yirgifii^sniifnero  suo  ^ddit,  tanio 
plMsgaudium  matrl^^uigescit.  Ad  bfisloqpi^iqr,  bas  ad- 
IprtamurafTectJOQe  pQtiusquam  potpstate.  Ut  quzse 
Cbristo  dicaverint,  ei  a  carnali  concupisceniia  reee- 
dentes»  tam  came  quam  meote  se  Pep  voverint, 
eonsumment  opus  Mi^m  magno  Pfaeipip  4.estinatam: 
nec  ornari  jam  aul  placere  cniquam  nis)  QQmiDO  suo 
studeant,  a  quo  et  mer(:edem  virginitatis  exspectant. 
SsQiJiTUR.  Quod  si  Cl^fistufn  coniinentia  seqiiiiar,  ei 
reguo  Dei  virginita^  desiinaiur,  qi|id  es(  \W}%  cuiu 
terreno  cullu,  et  cum  ornameniis,  quibus  Jiim  ho- 


uteM  prepfer  st^madbnm,  a  freqtunUt  tuat  t»/irmi-  ^  Ufinibus  placcre  gestiunt,  Deum  offeiidunt,  nop  co- 

gitanles  esse  prxdictum  :  Qui  hominilfp^  placcni, 
fpnfusi  $unlj  quoniam  Deus  nihili  [edt  ilio^  (Piol, 
ui)?  ^t  Pauhim  qnoque  gloriose  ei  subliDMter  prae- 
dicasse  :  Si  bominibui  placere  vellem,  CAriffi  serrus 
non  mem  {Galat*  i)?  Con^neiitja  ?erp  el  yiidiciiit 
qon  in  sola  camis  integrita^  popsistiiy  seA  pX^%^  \n 
cMltus  et  pra9(ps  bopore  p^nii^r  ^c  pndor^y  i|t  se- 
cuj^um  Apostolym  s  qy^  innupia  est',  sancta  sit  et 
CQrppre ,  et  ^iritu.  Sequithh.  Yirgo  npp  esse  tan- 
iui(}  I  se<)  et  in(el|igi  debet,  et  cre()i|  ut  nemp  cum 
virjS[ioem  videt,  dubitet  an  yirgo  ^it.  ParefQ  se  iote- 
gritas  in  omnibus  prse^t^l,  npc  {Mmum  porporis  col- 
lus  jpfamet.  Quid  orn-^ta ,  qufii  copftpta  procedii, 
quasi  inarituqn  aut  hafie^t,  au(  quqpri^^  Timeat  po- 


toiec  (/  Tim.  v).  DeiDde  in  ipsis  cibis  calidt  quseqne 
devita.  ham  solum  de  carDibue  ioquor,  super  tpiflms 
vas  eleclioms  pi^eri  seoieDtiam  :  Hokh»  e$t  non 
manduMte  ^arnm^  et  non  kibera  vinum  (Rom,  xiv) : 
•ed  eliam  ia  ipsts  legsminibis  inflattlia  quasque 
ei  gctvidt  dedintndt  sunl.  Biibi|  ilt  scias  eoDducere 
Ghrislitnis  tdolesceniibiis,  ui  esiim  oUrum.  Uade 
eiiD  tUo  loeo  :  Qm  tn/imittc  eu^  ti^,  oU^  mandH" 
cet  (Bem.  xiv)  :  trAor^  corporum  frigidioribus 
epulis  mmpertndus  esi.  Mibi|  sie  iuAammat  cor- 
pmrt,  toft  iilillai  DMdbra  genilalit,  ^aai  iDdigeflus 
cUmis  mctosqDe  codvhIsus.  Ualo  tpud  te ,  fUia  > 
^erecuodia  ptnunper,  ^am  cttsa  peridiiari.  Q^id- 
^id  teminarium  voluplalisest  veueuum  putt.  Parcus 


dbui  el  ve»ler  semper  esuiiens  liiduaDis  jguniis     tius  placere  si  Yirgo  j&§( ,  nep  peric|ilu|n  sui  appeut. 


pra^fertlur.  Elmullo  niKlius  esl  quoiidie  parum» 
quam  raro  satis  suioere.  Pluvia  illa  opiima  est  qu» 
sensin  desconditifi  lecrini  •  subiius  ei  nimiusimber 
in  prqecfi^  trva  subveriii.  Quandq  comedis ,  cogiia 
quod  ^&iatim  iibi  oraiidttm,  jliico  ei  iegendum  sit.  De 
Scriptuvis  stfl^is  btbeM)  fi|Lum  versuura  numerum  : 
istud  pp9sum  Domiuo  iuo  redde.  Mec  ante  quieli 
membra  ooncedas,  quam  calatbum  pectoris  lui  boc 
tDbtegniine  impleveris.  Posl  SiaiiitJiras  stnctts,  do- 
donim  hmDioum  trtctaliis  lege  etrum  duDlaxal,  quo- 
«iim  #des  iiola  ^sl.  Amorom  amnilium,  atque  gemmar 
rom,  serictnimqu^  vestium  transfer  ad  sdeolitm 
£criptunrum.Fac  iiiii  amicos  de  inimicomammont, 


qux  a,d  m^liora  et  (livina  se  seryat.  Quae  virum  non 
b^nf  cui  pla^e  sp  ^iipulen^^  int^gr»  f^  V^^^  '^PP 
tanlMin  porpore ,  sed  e{im  ^pirjtu  pprseyerei(\.  Np- 
que  enim  fas  est  virgfnem  td  sp^den)  Ibnnx  sux 
comi,  aut  de  carne,  e(  ^  ejps  pulcbrit||dine  glorian, 
ci^m  nuUa  sii  iUi  mj^gis  qti;^!))  (i4vef sus  ptrnem  cd- 
IttctJitio,  e|  vinpen()i  corpQris  ac  dpmtodi  obslinata 
perutio.  SEQui^ua.  Nemjnem  (Jhristiaoum  dfpet,  f  t 
maxime  viigineif^  poo  decet,  cl^rj^alem  nllam  com- 
putare  carois  et  honorem ,  sed  ^lum  appetere  ser- 
inonem  Oei ,  bpiiji  in  fjcternum  mtnsjif^  complecil. 
SEOuiTpR.  Scriptiim  esl,  ei  legiti|r,  ^t  iii  exemplum 
nostri  ecdesiaB  pre  cel^bplur  :  fiui  4icU  %e  tn  Chn- 


qu  lemcipitDlioaeiema  ^abemacula.  Juvenum  fege  ^  eto  manere,  debet  q^pmfidq  ille  aiu4if/ai7tl  et  ipu 


consortft :  eomtliilos,  oorapios  ttque  lascivos  dotuis 
l«m  lecla  aod  videtDl.  Caolor  pelJtlur,  ul  Doxiut. 
fWijDinas,elpsaliitts,  H  isiiusmodi  cborum  ditMi, 
4uasi  «RfartiABra  sinenamm  carmina  prolurbt  et 
ledibQ»  4uis.  Noii  jn  pnblicuin  subiDde  procedere.  Pes- 
tinue  fionsueludims  (e6t,  cum  fragilis  sexus  ei  imbe- 
isiU^  aet4is  suo  abuiijUir  arbitrio,  ei  putat  licere  q^ 
libei.  Omnia  quidemliceni,  sed  nonomnit  eipediuiii* 

CAPUT  lY. 
(Exeerptum  ex  epUioia  Catdlii  Cyprhm,  de  Makiiu 
nrgimtm.)  Nunc  nobis ,  inquii»  td  virgines  sermo 
es^^  qoaifuD  quo  sublimior  gloria  esi,  major  el  cura 
^i.  Flos  esi  ille  ecdesiastid  germtnis,  decus  aique 
omamenium  gratiae  sj^iritalis  ,  l«u  ;pilples,  laudis 


bulare  (/  Joan.  u).  Ambulandum  est  ves^ij^  pari- 
jiwSv  fWlfi^  i<tif^W«e  nUendum  esi.  Tuoc  ii^sppa- 
Hfti  eA  fidem  npfoinis  sect^io  veritatis,  fX  credenii 
pr^inm  datiir,  si  ji|aod  creditur  et  geraiiir.  pocu- 
plelem  le  dici»,  el  divitem ,  sed  dlviiils  iuls  Paulas 
Pfscurrii,  ei  ^d  piltum  atque  oro^um  tuum  jasto  fioe 
ipoderandura  suia  yoce  proe^cri)^)!.  ^ifU^  iMpit.  m«* 
^res  cum  verecuudifi  et  pudicitifi  cqpipimenief  te,  nom 
intortis  crinibus^  neque  auro ,  neg^  mitrionti^ ,  euf 
ve$te  pretio$a,  $ed  ut  dfc^t  mu(ieff$  prpp^iftefti^  ceutir 
tatem  per  bonami  conver$ationem  (/  7^*  V)*  f  ^^0*  Pe- 
irus  ad  b^c  eadem  pfxcepta  consentif  ei  ^^14^  :  Sit 
in  m^liere  n^  ^terior  omamnti,  ^ti  ^^  gmf  m- 
fft^  ctt/;tf«^  $ed  c^ltu^  ^ordi$  (/  Petr,  m).  QuQt!^  fti  Uli 


m  MSGCLA  SANCnVONULrcM  ABt  AlttUIUD  GttiLEGTA.  -  UB.  U.  »80 

millims  (pMoe  admODent  coarMMKIf  ot  %A  eooto-  A^  «ni  iM  liBia  «tl,  p$rUmM9  et  imaginmn  e/ui  qni  de 


ml«i  eu  (/  Cor^  u).  liaac  iuuigiiieiii  virg initas  por- 
tat.  portot  intai^itM,  sigMttUa  iM>rUi  et  verius  : 
porum  diaoipul»  Oei  amioMia  luatiiiam  cum  kH- 
giPto  fotiaeoua ,  ataUka  in  Ade,  humiiea  in  timore, 
M  omoem  tolenuitiaia  fortoit  ad  aoatinendanu  injtt- 
mm  miUa,  ad  CacioAdavi  aaiaerieordiam  Ikcifea,  fnK 
teroo  paco  uMnimea,  atque  eoBoordea.  Quaa  Toe 
aiogula,  o  homm  viigiBoa,  okaenrare,  dirigero,  im* 
iriere  d^tU ,  40«  Qeo  et  Gkrialo  vacantea,  ad  Do- 
mioom*  eot  Yoa  diootia ,  ot  luajore  el  melioro  paru 
praaoodslii.  PfOTtsotaa  mutia  junioribua  fooiu  magi* 
aurium>  Minorea  noto  prelmu  majoribua  HHiiiate- 
npmt  oomporiliua  incilamentum.  Uortamontia  voa 
mut^ii  exciUU;  flnnuiia  de  virtuU  docnmenlla  a4 


fii^ticnni  ^i^piplinam  r^ligio^a  obaonratione  mode- 

nu)4m>  Qil^  ^eu${|re  cultii^  <uoa  «oloant  per  mari- 

)uWi  QU^n^  id  magi9  pi)Sprvaro  virgioeni  &g  e|t, 

cui  Rdllg  orDatu^  sui  cooipeut  venia»  neoderivari  ip 

alierum  possi^  moodacium  cuipse,  ^d  sola  ip$a  po- 

m^nea^  in  crimjnel  |»cupietem  te  dicia  et  divium  : 

i^cd  i)0Q  ppine  quod  pql^tf  del^tet  fieri;  cum opri- 

p^um  9it :  Qmift  licent*  ^  "f>it  mw^  qsfi$^utu : 

amm  lififut ,  h4  n^  opmu  (cdifie^^  (i  G«f .  vi). 

Cq^t^rmo  ^  Mi  te  sumpi^Pi^tts  como^»  et  por  puiiii* 

cum  Qpubiliter  iocedaar  oi^loa  iu  40  juyenUli*  iUi^ 

cias,  suspiria  adpiescentium  ppst  u  tralias ,  conco- 

piscepdi  IilMdiii,em  nutrias,  apera^di  fQmeQM^iuecoOT 

das ,  ut  etsi  ip^  non  pereas,  alios  ^men  pordas,  pl 

▼eliii  |[liidiHm  (e>  e^  venenum  yidepM))Ms  pneliea§;  ^  gipriiun  provocau ;  durou  fortiter, 

escqs^ri  ppp  poj^,  qu^si  mentp  P9SUI  Cii^  pt  p^dien ;     gito,  ponreniu  feiiciter 

redarguit  U  ^ uImis  improl^us,  c(  in^pudiPUs  arpAtus ; 

nep  cpmpjitari  im  pp^n^  ifiter  pueUai  «t  yifgipeii 
GbrisM ,  qu^  ^p  vivj^  m  possis  ^dw^n*  OrpamefH 
UrtJm  ao  vefttjiKQ  ipsigni^  et  lenociniii  formanim 
noq  ni^i  prpstitmii  et  impudieia  fpmjnls  congTimnt. 
FugioiU  C9S(;e  virgipes  et  pudic^  in^pj^rom  cultnia 
b;ibit||§  impuiiicarum,  lupauafiHm  jjl^ipiof  ori^yh 
m^n^,^  f^erplri^Hfn.  Hpp  Deuft  pulpat,  boc  depqtat* 
Sericu^  e(  (^urfiuram  JAdutse,  Clirjiitum  io4oero  noo 
V^^M  ;  dtirp  ^i  OKtrgaritis,  pi  jff^wiiJm  ^doro^t^ 
orn^menU  pprdis  i^  pectorii  ppf4JdeiMi|t.  Virgipea 
ceiUf  giiibus  |)ic  ^rm^  nunc  p^o^Miit^  gux  se  fjus 


CAPUT  Y. 
{De  $€m0nf  $ancti  Cmurii  «piafiepi  faneHmoaMi* 
Aoi  dirffiik^)  GomloU  ot  oxaullato  ia  I>omino,  vtno- 
valiilea  filiip,  et  gratiaa  iili  JogiUr  nheiea  agiu,  i|n| 
ypa  de  Un^rosa  sieculi  liujua  oonvoiaationo  ad  por- 
tiHO  quietia  et  roiigionia  attralieve  et  provocare  dl- 
gnatus  eat*  CogiUte  jugiUr  unde  eiilatia,  et  ubi  pefr 
yopire  mofpiatis.  Jt^aiatis  AdeliUr  ipondi  uoebna» 
et  buom  Gbristi  felieiur  videro  cmpiatis.  Contmn^ 
9stis  iibidinia  ineondiiim,  ot  ad  caatitaiis  relUgeviiHa 
pervpnislia.  Reapmitia  gulam ,  et  abstinentiam  d^ 
gistis.  Eespaiitii  avarilij^m  atqoe  luxnaiam ,  et  oa-r 


roodj  artitws  cpmp$.er|n(,  jDier  yirgipes  se  noi|  pi|r_  stiutem  yel  puseriooodiom  tenuistia.  Et  quamvia 


tent  i)e|)ere  i|ufpcrafif  Andite  itaqup  virgipei  i|t  pa- 
reDleni|  audite,  ^uaeso  vos,  dppenUm  p^riipr  ac 
mpneijtif m ,  fiudit^  u|ii|t^ibH$  pl  ^nuppdis  vestfi^ 
fideli^er  <pp$u)^Um«  £s|pU  (filpa ,  (|u^  ypa  Oeiii^ 
artifex  f$pit  :  fifU^  i^lfis  q^f^\$^  yo^  (paou^  p^itris 
insUluit.  tfaneol  iq  yoljift  fa.cies  ipcprrwpta ,  cenrix 

P^^  I  &n8%  ^np«nf •  yiwo  yesleiH »  ^Hf  >  JrgQ  e«, 

qua  l)eo  §^ryii;  vjij^p  ^nrjiip,  <ju^jpi»rupm  vifM?i^, 
et  wecujujn.  Ai-^J^  e^  nnfmsU  esl  yia ,  qu<e  dUJCiJl  ad 

vi^^m  ;  dufjjs  ^i  ^pm§  ^i  nmpi,  qiii  uodU  ad  gloT 

riafn*  {^atj^  et  ^patip^  iijoefa  vi(2e  le(balis  :  Ulic 
illeccl^npf  pt  mof(ifppp  yolMpuus;  i^ic  diabolus 
bianditpf  ut  (all^t,  arride|  nt  poceat,  illi^it  ut  occi- 
dfitf  SeryaU  vifgine^,  sery^U  quod  ps^  coepistis, 


vobis  uaquo  ad  oxitum  ¥tt^  oon  desit  pugno,  UmoB» 
Deo  dooanlo,  seeuri  samna  de  vestra  vietoria.  Bed 
n>go  yfte ,.  yenoraWlea  fiiim ,  ut  quanu  eatia  aeeni» 
de  BrmtPfttift,  tanto  aitia  afdliciuo  de  futuria.  Omnla 
enim  primina  vel  peeeaU  ciU  ad  noa  revertontnrt 
81  non  quotidie  bonis  pperiboi  oipqgnentur.  AudiU 
i^uittm  Pptrom  dicentom  :  So^run  «suu,  M  frigif 
Lap^  fPU  (i4mwrin$  %e$tfr  diakoiui^  $anqnam  ifo 
ryfitffiii,  fUiqnid  devorar^  qumrem  ehrcuU  {l  Petr*  v). 
Quaqdio  in  boo  corpore  vivimus,  die  nocleque,  Cbri- 
s^  adjqUre  vc;!  duce,  eontra  diabolom  repognemaa. 
Supt  enim  aiiqu» ,  quod  pejus  est ,  negiigenUa  et 
Upid»,  qme  de  selo  Gbristianiutis  vocabule  glorian- 
tur,  et  puunt  qood  iliis  suOiciat  vestem  mutosae,  et 


servaU  q.uQd  oriiis*  Mafpfi  vo^  mcfces  m^t,  prx-  q  reiigiqnis  tj^ntum  faabitura  suscepissp  :  nescieotea 


miuo)  gfsipdfi  Ifirtnfi^»  mi|{))}^  roaximum  <^$iitatis. 
Uuod  futufi  $umuSf  iaqn  yps  esse  c^epis^i^  :  yos  Ee- 
surrej^tij}!}!^  K}qri»m  \^  istp  ^culo  jam  tepeti^  :  ppr 
ssqpli^i^  siqp  sa^culi  cpn|s|gione  transitis  :  cum  pa- 
st«  pef^^y^r^tif  e|  yirgipps ,  angelis  Dei  estis  ^qua^ 
les.  TanJupi  maaea)  pf  4n^t  solid^  e|  il^sa  virgini- 
Us,  et  ut  cc^^it  fof titef,  jugiter  perseyeret,  nec  fno- 
nilium  aut  vesUum  <}uaefat  orpamep|a,  sed  loofmut 
Deum  ^pectet  et  coelum  :  pequp  oculos  ad  sublime 
porreplps  ad  ^rpjs  et  rpunili  coi»qipi§cpptiaii|  deprir 
mat,  aut  aifi  tefr.eDa  dcpQn^t,  etc.  f^rimut  fiomOf  ii|- 
quit,  (fe  tfiTX^  liv^o ;  f^ecuniu^  hQmp,  (ie  cwlg.  Quali$ 
ilLfi  ffe  /ifj|(>,  f/x/j^  §t  g^i  (fe  Hm  :  et  gualie  cceletlis, 

<?<«  H  i¥(f^  Qi^nei»  fifipfmvf  imm^  H9i 


iilucl  propbeticqm  :  Fiiiy  acced$m  ad  tervitutem  Pe$, 
sig  in  justUia  et  timor^,  et  prispnr^  ammam  tuam,  ad 
tentationem  {ficcli,  11).  Nec  septentiam  PsaUnistm 
consideranUs  :  Propter  verba  labiorum  tuomm  egg 
cuModivi  vias  dura$  (Pf^.  xvi).  ]£t  illifd  quod  Apo- 
s^ius  disit  :  Per  mutfas  tribuigtiones  q^ortet  noe 
intT^are  in  regnum  coUorum  {^ct.  xiv).  Vestes  enim 
sa^iares  depoper^  et  religlosas  asaumere  uniua 
borae  mpmepip  possumus;  mqrps  yero  bonos  jugiter 
retinef e ,  vel  contra  malas  di||ce^tte  voluplates  ssf^ 
culi  liigus,  quandlu  vivimus,  Cbristp  «(yulpre,  Igbo- 
r^re  d^mus  :  quia  non  qui  cc^perit,  sed  qui  perse- 
veraverit  usque  io  fineni  hic  salyus  erit.  In  primia 
eigp  1^91013  anima  p  quae  rfligjonoip  servare  i|eside- 


m  Atf ALAMm  PRESBTTER  ltE;TBN»& 

rat,  gnlae  ooncapiscentUim  vSoeere,  et  ebrietatem  A  siioram  familtarititem  oabere  non  debet.  Si  enim 


vitare ,  tota  fidei  virtute  contendat :  et  ita  tempera- 
tum  conviviom,  mensamque  mediocrem  habere  stn- 
deat  y  ut  caro  iUios  nec  nimietate  abstinentiae  debili- 
tetor,  nec  per  deliciarom  abnndantiam  ad  ibxoriam 
provocetur.  Deinde  aljecta  superbia ,  cui  Deus  re- 
sislit,  profund»  humilitatis  jaciat  fundamentum  :  in- 
vidiam  velut  vipereum  venenum  detestetur  ac  fugiat, 
linguam  refraenet,  detractionem  quasi  venenum  re- 
spuat,  verba  otiosa  nec  ipsa  proferat»  uec  ab  aliis 
prolata  auribus  suis  libenter  admitiat.  Yestimento- 
rom  habitum  nec  nimis  abjectum,  nec  notabiiiter 
pomposum,  aut  periculose  elegantem  habere  consue- 
Bcat.  Lectionem  aut  ipsa  frequentius  legat,  aut  le- 
geniis  verba  tota  pectoris  aviditate  suscipiat.  Dc 


vasa ,  quae  ecclesiae  offerontur,  ut  in  Bacrosanclii 
altaribus  ponantur,  sancta  ab  omnibus  appeilantur» 
et  nefas  est  ut  de  ecclesia  postmodum  in  domum 
laicam  revocentur,  aut  usibus  humanis  apleDtor: 
putas  qualero  dignitaiem  apud  Deum  babet  aDtma 
ad  ejus  imaginem  procreata  ?  Sicut  ergo  vasa  sancu 
homanis  osibus  servltura  nec  possunt,  nec  debent 
de  ecclesia  revocari ,  sic  religiosam  quampiam  dob 
oportet,  non  decet,  non  expedit,  parentom  suonrai 
muHis  obiigationibus  implicari ,  aot  qnoramcnnque 
extraneorom  pemiciosa  familiaritate  constringi.  D- 
lud  ante  omnia  admoneo,  ut  aemolationis  malom, 
quasi  venenum  vipereum  (bgiatis,  et  ita  intervos 
charitatis  dulcedinem  conservetis,  ut  vobis  invicem 


divinis  Scripturarum  fontibus-jugiter  aquam  salutis  B  per  sancta  coUoqnia  medicamenta  spiritalia  pnepa- 


hauriat :  iUam  utique,  de  qua  Dominus  didt  :  Qm 
eredit  in  me,  fiumina  de  ventr^  ejm  fluent  aquw  viwB 
{Joan.  vii).  De  paradisi  etiam  floribus ,  hoc  est  san^ 
etarum  Scriptiurarum  sensibus,  anima  sancta  se  ju« 
giter  omare  contendat.  Ex  ipsis  pretiosas  margaritas 
auribus  suis  indesinenter  appendat :  ex  ipsis  annulos, 
et  dextraiia ,  dum  exercet  opera  bona ,  sibi  compo* 
nat.  Ibi  vubierum  medicamenta ,  ibi  castitatis  aro- 
mata,  ibi  compuActionis  bolocausta  requiral.  Quse 
vero  religionem  immaculato  corde  et  puro  corpore 
oonservare  desiderat,  aut  nunquam  in  publicom,  aut 
oerte  non  nisi  pro  grandi  et  ineffabUi  necessitate 
procedat.  Nolite,  quaeso  vos,noUte  quilNiscunque  aut 
occaslonem  dare,  aut  famitiaritatem  tribuere.  Quse 


relis.  Sunt  enim,  quod  pejus  est,  aliquae  qnae  qaando 
se  pariter  Jungunt,  magis  sibi  detrafaendo  vei  eontra 
praepositas  murmurando,  vulnera  fadant,  qaam  spi- 
ritalia  medicamenta  coroponunt.  Vos  vero,  sancfae 
ac  vcnerabiles  filiae,  si  aliquam  videtis  pnttllanimem, 
consolationem  impendite :  si  8upert>ieniem,  bftmili- 
tatis  medicamentnm  apponlte :  si  iracandam  vide- 
ritfs,  refrigerium  patientiae  ministrate.  Si  nohUes 
natae  estts,  magis  de  religionis  humililale,  qoam  de 
saecttli  dignitate  gaudete.  Tenete  ergb  finniler  ma 
nus  in  aratro,  et  noiite  respicere  retro.  Memenlo 
te  uxoris  JjOth,  quae  retro  respldens  versa  est  in 
statuam  salis.  Nunquam  juramentnm ,  oonqiiam 
maledictum  de  virginis  ore  procedat.  Non  sohun 


vero  iibidlneni,  Ghristo  a^juvante,  deslderat  vincere,  ^  enim  corpora ,  sed  etiam  corda  vestra  omni  iottid- 


famitiarilatem  debet  refugere  :  et  quae  indignam  fa- 
mUiaritatem  non  spreverit,  aut  se  aut  alium  cito 
perdet.  Sed  forte  dicit  aliqiia,  ideo  famUiaritatem 
non  fugio,  quia  volo  habere  qood  vincam ,  et  adver** 
sarium  meum  cupio  tenere  captivum.  Yide  ne  contra 
te  adversarius  incipiat  rel>eUare ,  vide  ne  te  ducat 
captivitas  ista  captivam.  Audi  Apostolom  dicentem  : 
Fugite  fornicationem  (/  Cor.  v).  Gontra  reUqua  vi- 
tla  oportet  nos  omni  virtute  resistere  :  contra  Ubi- 
dinem  vero,  non  expedit  repugnare,  sed  fugere. 
Esto  ergo  libidinis  fugitiva,  si  vis  esse  castitatis 
pugnatrix  egregia.  Sed  quod  dixi  diUgenter  atten- 
dile.  Quando  sola  aliqua  libidinis  stimulis  incitatur. 


tudine  custodite,  propter  iUud  quod  scriptom  est: 
Omnt  cu$todia  serva  cor  tuum  {Prov.  iv).  Et  iUoil 
quod  Dominus  in  Evangelio  dixit :  Jh  cordt  cxeiur 
cogitationet  malm  {Matth.  xv).  Sl  enim  in  eorde 
nihU  roale  cogitatnr,  quidquid  sanctum  est ,  ex  ore 
profertur,  quia  sicut  scriptnm  est :  Ex  aHmdantia 
cordis  ot  loquitur  {Matth.  xii).  Hoc  enim  lingoa  pio- 
ferre  consuevit,  quod  ex  officlna  cordis  coosdentidi 
ministraverit.  Et  ideo  si  ex  ore  voltis  bona  proferre, 
semper  in  corde  quae  sancta  sunt  cogitate.  Sic  1e- 
ctionl  et  orationi  debetis  Incumbere,  ut  anie  omnia 
etiam  manUius  possitis  aliquid  exercere,  secoBdmn 
iUud  qiiod  Apostolus  ait:  Qui  non  operaiur^  mtc 


Christo  adjuvante,  repugnet  quantum  praevalet  con-  «.  manducet  (//  The$.  ni).  Meliorem  quoqoe  diei 


tra  se,  quia  non  babet  quo  possit  fugere.  Quando 
vero  per  alterius  sodalltatero,  opportunilatem  volu- 
ptatis  diabolus  subministrat,  ipsam  famiUaritatem, 
quantum  praevalet,  ut  diximos,  anima  sancta  refd* 
giat.  Sed  ut  haec  omnia  servare  possimus,  abstinen- 
tiam  rationabilero  teneamus ,  quia  vera  est  UUus 
sanctissimi  viri  sententia  :  Prout  continueris  ven- 
trem,  ita  et  venenosos  motus  ejus.  HumiUtatem 
eUam  veram  quantum  possumus  conservemus.  Non 
enim  diu  camis  integritas  servatur,  ubi  animus  su- 
perbiae  tumore  corrampitur,  praecipue  si  iracundiae 
flamma  frequentius  surgit ,  castiutis  et  virginitatis 
flores  cito  consumit.  Casta  enim  et  Deo  devota  ani- 
ma,  non  solum  extraneorum,  sed  etlam  parentom 


tem  sancto  operi  dedicate :  lectioni  vacare  consoe- 
sclte.  Oratio  vestra  Ita  cum  silentio  procedot  ex 
corde,  nt  vix  audlatur  in  ore.  Nam  qni  alta  voeeorare 
voluerit,  et  sibi,  et  alteri  multum  nocet,  dom  per 
suam  garraUtatem  alterius  mentem  ab  oratione  tao- 
cta  et  secreta  suspendit.  Pomposa  indomento ,  qoae 
non  utilitati,  sed  vanitati  serviont,  fastidite  atqiie 
omnia  contemnite.  Multae  enim  quod  in  moribos 
dUlgunt,  hoc  etiam  in  operibus  suis  oslendunl,  pr«- 
parant  sibi  oraamenta  saecularia  saeculom  diligeii- 
tes,  et  voluputi  servlentes  vel  luxuriae.  Volrfs  vero 
nihU  sit  commune  cum  ulibus,  sed  omnia  oma- 
menu,  quibus  ad  luxuriam  caro  componitur,  Tdol 
inimica  et  cootraria  a  vestfv  propoiiw 


REG1JLA  SANCTmOMALnill  AB  AMALAftlO  GOLLECTA.  —  LIB.  n.  «4 

Sunt  ealm»  qnod  pejin  esl,  qu»  pro  Tuiiute  Mecoli  A  Jesa  Christo,  qoi  Yivit  et  legnftt  in  Meult  8Secolo« 
igtiusplns  studentterreDis  copidiutibosoperamdare. 


qusm  lectioni  divinae  justitis,  dum  volunt  stnigul» 
pialchra,  et  picta  tapetia,  piumaria  etiam  et  reliqua 
his  similia,  cum  ingenli  sumptu  et  superflua  ex- 
pensa,  ad  oculorum  libiJinem  praeparare,  nescienles 
iUud  quod  Doniinus  per  Joannem  Evangelistam  cia* 
mat,  et  dicH :  NoHte  dUigere  mundum^  nequt  ea  qua 
in  mundo  sunt;  quoniam  omne  quod  in  mundo  ettf 
eoncu]^sceniia  carms^  et  concupiscentia  oculorum^  et 
ambitto  eteculi  est  (II  Joan.  ii).  Quid  prodest  vii^ini 
Iniegritaiem  corporis  custodire,  si  ocolorum  coucu- 
piscentias  noluerit  evilare?  Yos  vero,  sanctae  et  Deo 
digiiae  animae,  toium  spiritaliter  agiie.  Sequimini 
Christum  tenendo  perseveranter  quod  voluistis  ar- 


rom,  Amen« 

CAP13T  VI. 

(S.  Athanesii  ad  sponsas  Christi*)  •  Quanla  in 
coelestilNis  beatitudinem  virginitas  sancta  possideat, 
praeter  Scriplurarum  testimonia,  Ecclesiae  etiam 
consuetudine  edocemnr,  qua  addiscimus  pecuiiare 
iili  subsisiere  merilum,  cujus  speciaiis  est  conse* 
cratio.  Nam  cum  unlversa  turba  credentium  paria 
gratiae  dona  percipiat,  et  iisdem  omnes  sacramen- 
torum  benedictionibus  glorientur,  ista  ad  proprium 
aliquid  pnc  caeteris  babendum,  de  iilo  sancto  et 
immaculato  Ecclesiae  grege,  quasi  sanctiores,  purio* 
resque  hostiae,  et  pro  voluntatis  suae  meritis  a  san* 
cto  Spiritu  eliguntur,  et  per  sunimum  sacerdotem 


denter.  Itemm  atque  ilerum,  sanctae  et  Deo  dicatae  B  Dei  ofTeruntur  alUrio.  Fossidet  ergo  virginitas,  et 


animae,  rogo,  et  cum  omni  humiliute  pro  conser- 
vando  virginiutis  praemio  consilium  do,  ut  famiila- 
riutem  incongruam  a  vobis  vel  a  vestris  animis  totis 
vinbas  repeilere  laboretis.  Nam  ad  conservandam 
sanctae  religionis  dignitatem  singularius  tesiis  san- 
ctis&ima  est.  FamiliariUs  enim  cujuslibet  si  fre- 
quens  esse  coeperit,  non  nisi  corruptionem  seminat, 
vitia  puliulat,  iibidinem  concipit,  ignominiam  parit, 
rabicm  conciut,  lasciviam  pascit,  petulantiam  nu- 
trit,  casos  exallat,  niinas  aediflcat,  confosionem 
mercatur,  thesaurizat  opprobrium,  criminationes 
cxaggerat,  excosationes  inflammat,  et  catervatim 
limul  in  fascem  conglomerat.  Nam  si  anima  sancta 
secretum  sunm  custodire  voluerit,  et  assiduae  fami- 


quod  alii  habeut,  et  quod  alii  non  habent,  dum 
communem,  et  peculiarein  obtinet  graliam,  et  pro« 
prio,  ut  ita  dixerim,  consecrstionis  privilegio  gau« 
det.  Nam  et  Christi  sponsas  virgines  dicere  eccle- 
siastica  nobis  permittit  auctoritas,  dum  in  sponsa* 
rum  modum  quas  consecrat  Domino  velat,  osten- 
dens  eas  vel  maxime  habituras  spiritale  connubium, 
quse  subterfugerint  camale  consorthim.  Et  digne 
Deo  per  matrimonii  comparalionem  spiriuliter  co- 
pulantur,  quae  ejus'  dilectionis  causa  humana  oon- 
nubia  sprevemnt.  In  his  quam  maxime  illud  imple- 
tur  Apostoli :  Qui  autem  adkosret  Domino,  unus  sjn- 
ritus  est  (II  Cor,  vi).  Et  quoniam  mulu  sunt  quae 
bono  proprio  carent,  nisi  aliamm  remm  juventur 


liaritatis  maium  tota  animi  virtute  fugerit ,  ipsa  G  auxilio,  attentius  praevidendum  est  ne  forte  et  vir- 


sancu  singularius  munimen  ilii  invictum  est  sancti- 
moniae,  expugnatio  fortis  infamiae,  exercitium  con- 
tinentiae,  evacuatio  luxurlae,  pax  secura  virtutum, 
et  ioipitgnatio  inquieU  beiiomm ,  puriutis  culmen 
et  liludinis  carcer,  honesutis  portus  et  ignominiae 
uaufragtum,  virginitatis  mater  et  hostis  iromundi- 
tiae,  integriutis  dignitas  et  foraicationis  abdicatio, 
vdluntas  bonoram  opemm  et  afllictio  vitiomm,  r&- 
frigerium  pudicitiae  et  poena  petulantiae,  acquisitio 
triumphorum  et  facinomm  detrimentum,  requies 
saiotis  et  penlitionis  exsilium,  viu  spiritus  et  car- 
nis  interitus.  Haec  omnia  mala  fortiter,  Deo  adju- 
vante,  repellentur,  et  illa  quae  diximus  bona  feli- 
citer  acquirentur,  si  ab  animabus  sanctis  familia- 


giniuti  aliqua  sint  necessaria,  sine  quibus  nequa- 
quam  fructum  afierre  sulOciat :  et  Untus  nibil  pn^ 
derit  lal)or,  dum  vane  prodesse  creditur,  quod  abSF 
que  rebus  necessariis  possidetur.  ^teraam  vero 
vitam  non  nisi  per  omnem  divinomm  praeceptomm 
cnstodiaro  promereri  posse  Scriptura  tesUlur.  Si 
VM,  inquit,  ad  vitam  ingredi,  serva  mandata  (Mattk* 
xix).  Vitam  ergo  non  habet,  nisi  qui  legis  mandaU 
servaverit ;  et  qui  vium  non  habuerit,  coelestig 
regni  non  potest  esse  possessor.  Ergo  pudicitiam 
integriutemque  servantibus,  et  ejus  remuneratio- 
nem  a  Dei  aequitate  speranlibus,  anu  omnia  inan- 
datomm  sunt  custodienda  praecepta,  ne  gioriostt 
castitatis  et  continentiae  lal)or  in  irritum  deducaiur. 


riUs  inordinau  respuatur.  Attendite  vos,  o  animae  ^  Cupiens  divinum   implere  consillum ,  ante  omnia 


sanctae,  quia  iuter  omnia  cerumina,  quibus  sem- 
per  comes  est  Christiana  miiitia,  sola  duriora 
sunt  praelia  castiutis,  ubi  quotidiana  pogna  est  et 
rara  yictoria.  CastiUtis  dura  sunt  praella,  sed  ma- 
jora  smnt  praemia.  Castitatls  palmam  nerao  secu- 
rus  accipit,  cui  quantum  duri  sunt  exitus,  Un- 
tum  gloriosi  sunt  fmctus.  Ut  ergo  castitatis  prae- 
mia,  et  virginiutis  comnam  feliciter,  Deo  remune- 
rante,  possitis  accipere,  periculosam  familiariiatem 
a  vobis  semper  excludite.  Currite  Adeliter,  ut  pos« 
sitis  pervenire  feliciter,  a^yuvante  Domino  nostro 


serva  mandatum  :  voleos  virginiutis  prasmium  con- 
sequi,  vitae  amplectere  meriu,  ul  sit  cujus  remu- 
nerari  castitas  possit,  Nam  ut  vitam  praesUt  obser- 
vaUo  mandatoruin,  iu  eomm  e  contrario  generat 
praevaricatio  mortem.  Et  qui  per  praevaricationem 
in  morte  fuerit,  virginitalis  coronam  sperare  non 
poterit,  neque  pudicitiae  praemium  exspecUre  con- 
stitutus  in  poena.  Nolo  enim  putes  in  hoc  consUre 
justitiam  ut  malum  non  facias,  cum  et  bonum  non 
facere  malum  sit,  et  in  utroque  legis  praevaricatio 
commitutur,  quoniam  qni  dixit :  Recede  a  malo^ 


•  Haec  paraenesis  multo  integrior  ,ediU  in  appendice  Codicis  Regularam ,  pag.  9,  edit.  Rom.  ann. 
4661,operaLiieteHolstenU  "^  ^  *^ 


AIULARIUS  «illMTm  WlWm 
ffwe  dlKlt,  9t  fae  bmmm  (P$ai.  wxm).  Si  k  inaio  A  q»iMin«Mo  m^  4|Bi«  crimea  ««t,  inad  fm  0liri% 


recesseris,  et  non  feceris  bonuin,  transgressor  le- 
gis,  qiiae  non  tantum  In  malorom  actuum  abomina- 
tione«  804  eiiam  tn  bonorum  operam  perfectione 
cpmpletor.  2Mo  eoim  libi  in  lioc  Uandiaris,  si  aU- 
t|ua  non  feeerls,  cum  scriptum  sit  *  Qui  univenam 
legem  urvaverii ,  offendat  aiaem  iu  unoy  factue  est 
omnium  reu$  (Jaeob  li).  Adam  enim  seipel  pecca- 
vit,  et  morUi«8  est,  et  tu  te  vivere  posse  existimas, 
illud  saepe  comniKens.  quod  alium,  dum  semel  per- 
petrasset,  occidit?  Memento  Adam  et  Evara  virgin^s 
deliqoisse,  nee  integriutem  corporis  profuisse  pec- 
cantibus.  Licitiim  quippe  est  malrimonii  inire  con- 
sortium,  nam  qu«  ooooabla  deserunt,  non  illieita, 
sed  licita  spernont.  Ejiismodi  iiutem  si  jureut ,  si 


matis  sanctifieationeriiy  cujuslibet  pigmeBtf  liifiOp 
Td  polvere  sordidarit  aut  auro,  vel  gemmiSy  vol  qua- 
libet  aiia  terrena  specie  componi.  Muqd^  freoleai. 
ut  buroaoa,  non  diyjoa  op^ra  eruboscat,  el  iliaa 
confusioneni  recipiat,  quas  non  poccatum,  sed  Det 
gloriam  parit.  Munda  coUum,  ut  nop  sumd  09  c^ 
piUis  porlet  suspensa  pioi||iio,  sod  iUa  potius  prpub* 
qFoUi  circumreral«  de  quibus  Scriptura  dj^f :  Jf t- 
micordia  et  veritu^  mm  deficiatU  a  te  :  $$ttptMde 
autem  illa  in  cotlo  tuo  (frov.  111  )•  Mimda  oculos, 
duB)  eos  ab  omoi  concupiscentia  relrabis«  et  ab  in- 
tujlu  paupermn  ouoquom  avertis.  Munda  lifigyam  a 
mondacio,  quia,  Os  qipod  mentitur  occidit  animam, 
a  detractiope,  ;i  iuraaaento,  9  peijurio :  GohiLo  iio- 


maledicant,  si  detrsbant,  si  delralientes  patiantur  9  guam  tuam  fi  malo,  el  hbia  tua  pe  loquantar  do- 


audire,  si  malum  pro  nialo  rcddant,  si  cupiditalis  ia 
aiienis,  aut  avariliaB  io  propriis  crimen  incurrant; 
si  seii  sut  iivoris  venena  possideant,  si  contra  le- 
gaila  et  apostolica  instituta  indecens  aiiquid  aut  io- 
quaotur,  aut  oogitent ;  si  in  carne  placendi  studio 
cooiptae  et  ornat»  procedaut,  si  alia  ut  assolet  illi- 
pita  facianl,  quid  proderit  ei«  sprevisse  quod  iicuit, 
04  exeroere  quod  uon  licet  ?  Si  vis  prodesse  tibi 
qood  liciia  oontempsisti ,  vide  no  quid  eorum  qu» 
Aon  licant  facias.  Stuitum.est  enim  tio^iiisse  quod 
minus  est»  et  j^oo  timere  qfiod  majus  est.  Di^it  enim 
Apostolifs :  Imupta  co§ita^  fitt(e  Domini  $unt ,  quo^ 
modo  placeai  Deo^  ut  $U  sancta  corpore^  et  epiritu : 
qum  autem  nupta  «|/,  cogitat  qua  iunt  mundiy  quo' 
modo  pliteeat  mrti  (J  Cor.  vii).  Dicat  ergo  mibi  qua^ 
virum  noo  h^bet,  et  tamen  quae  muudi  sunt  cogitat, 
€ui  placere  dosidorat?  oonpe  ineipiat  ijii  nup(a  pra^ 
poni?Qui9  illa  cogitaAdo  q^ae  mundi  sunt,  coropla- 
cet  vfti  majritQ :  ista  TOro  aee  marito,  quem  noi| 
habot,  potisst  plaoere,  nec  Deo.  Sed  nec  illud  silen- 
tio  pnslortre  nos  coovenit,  qiiod  dixerit :  Jnnupta 
fogitat  quiB  Dm  $untf  quomodo  placeat  Deo^  ut  $it 
$a^(t  corp^re,  et  $pxriJtu.  Qos  sunt  ergo  Domini,  dicat 
4postolu§ :  Q^wcunqus  $unt  sancta^  qucecunque  $unt 
juttay  qutecunque  amabilia^  quaicunque  bonai  famcB : 
9%  qua  tnrtus,  $i  qua  lau$  diicipiince.  {sta  sancUe, 
verae,  et  aposfolic»  virgines  diu  noctuque  sine  ullo 
^^OHP^s  intervallo  oieditaMtur.  Sequitur  qt^  Dei 


bim.  f,i  memor  osto  Apostoliim  dicenteo) :  Benedi- 
cite,  et  nolite  maledifere  (^oni.  xii).  Nei^  oot  ooin 
ut  iabia  iJIa  quibus  Dominum  confitoris*  nvas,  bo 
nedicis,  et  laudas,  aliisujus  po)luaiitur  sardo  peccaii, 
Nescio  qua  oonscientia  ea  liiigua  qois  Oomioaoi 
rogat,  qua  aut  mentitur,  aut  detrahiu  Labia  enmi 
sancta  exaudit  Deus,  et  ipsis  annoit  eilo  prccibus, 
quas  Jingua  immaculata  pronuntiat.  Munda  aures,  01 
non  oisi  sermonibus  sanctis  aiiditum  pneb^t :  |it 
nunqiiam  obscona  aut  turpia,  aut  sspcularia  ▼erba 
suscipiant,  aut  aliquem  da  altero  aiidiaqt  derogan- 
tera ,  propter  illud  quod  scriptunt  fi$t  :  Sepi  anrcs 
tuas  $pini$f  et  noli  pudire  lingt^  ttftP^fHn  {Eccli. 
xvtii).  Manus  nec  porrectap  ad  accipi^pdiioi  sint, 
nec  ad  fcriendum  paratge,  sed  a4  omuii^  misericor- 
disB  el  pietatis  opera  satis  proropt^.  Muoda  pedes, 
ne  latapi  et  spatiosam  p^Jipt  ▼iaiPf  ^  ducii  aJ 
splcadida  sxculi  et  pretiosj^  conviviat  sed  aTduum 
magis,  et  angustum  gradiantur  iter  quod  ^dit  $J 
coelqin.  Agnosce  tibi  a  Deo  artiQce  noi|  ad  viiia, 
sed  ad  yirlutem  membra  fj6rroata;  et  cum  unlvtu^ 
arti^s  mundaveris  ab  omni  sorde  pecc^ti ,  et  toui 
fueris  sanctificata  corpore,  tunc  tibi  cftsliiaten;  in- 
telligas  profuturam,  et  cum  omni  fiducia  palmam 
virginitatis  exspccta.  0  virgo,  serva  propositom  tilM 
magno  pr»mio  destjnatum  :  agno^  atatum  tmiiD, 
agnosce  locuo^,  agnosce  propositum*  Ghristi  sponsa 
dicaris,  yide  ae  qui^  indignum  ep  cui  d^spopsata 


stuii,  quomodo  plqceqt  Deo.  Deo,  inquam,  non  homi-  n  videris,  ^diqitus.  Cbri^tum  spopsum  babes,  a  do- 


pibos,  tii  sit  sancta  corpore,  et  spiriiu;  non  dixit,  ut 
sit  saacla  moipbrQ,  aut  corpore  Untum,  sed,  ut  sit 
$ancta  corpore^  et  $piritu.  Membrum  enim  una 
Gorporis  par^  est,  corpus  vero  omnium  compago 
mowbronim  ts^.  Gum  ergo  dicit  ut  $it  ^ancta  cor- 
ppr^,  pmnibus  membris  eam  debere  sanclificari  te- 
^tatur.  Qj^a  non  proderit  caeterorum  sanctificatio 
loem|)rorumf  ^i  inveuiatur  vel  in  uno  corniplio;  et 
Jam  noD  erit  sancta  corpore,  quod  ex  omuibus  con- 
i^tat  meinbris,  quae  vel  unius  fucrit  coinquinatioiie 
polluta.  Unde,  qu»so  te,  virgo,  neque  in  sola  tibi 
pudicitia  hlandiaris,  ne  in  unius  membrj  integritale 
coufuudaris,  sed  sccundum  Apostolum  soli  Deo 
eoDserva  corporis  oaneautem.  Monda  ab  omni  ia* 


me^ticis  et  familiaribus  ejns  jjll^rryig^,  et  strepoe 
ac  solerler  inquire  ip  quibqs  p.raecjppe  delecietur : 
qiialem  compositionem  in  te  vestiom  4'^i^(f  cujps- 
modi  concupiscat  ornatun).  Dic^t  tibi  ejus  fi^milia- 
rissimus  Petriis,  qui  ncp  nuptis  quideip  corpor^ra 
pcrmittit  ornalum,  sicul  in  Epistola  ^ua  ^rip^it : 
Muiiere$  similiter  subjectcB  sint  suis  viri§^  pt  et  » 
qui  non  credunt  verbo,  per  mulierum  copver^ionm 
^ine  verbo  lucrifiantj  cQnsiderantes  in  fimQT^  J^ 
castam  conversalionen^  vestram.  Quarum  i?l  nofi  ejt 
trinsecus  capi7/a/ura,  aut  circumdatio  quri^  aut  in^ 
dumenii  vestimetitorum  cultus,  sed  qtd  abscondiiu$ 
est  cordis  homOf  in  incorruptibilitate  quieti  et  mo- 
desti  spiri9u$f  qui  e$t  in  eoH$j)e€tu  Dei  locuples  {! 


957  RE6DLA  SANGTIMOMALniM  AB 

p^f,  m).  Dicat  et  alins  apostolns  beatas  Paulos  : 

Muliem  gimiliter  in  habUu  omato  ctcm  verecundia 

et  iobrietale  omantet  te,  non   in    tortis   crinibus^ 

aut  aurOy  aut  margariiis,  vet  veste  pretioia,  $ed  quod 

decet  muHereBf  promittentes  cauitatem  per  bonam 

conversationem  (I  Tim.  11).  Sed  tu  forsitan  dicis  : 

Cnr  lisec  iidem  aposloli  non  jnsserunt?  Qnia  non 

necessarioro  jndicabanr,  ne  talis  virginibus  comroo- 

nitio  potius  injuria  quam  emendatio  videreiur.  Sed 

neceas  unqnam  tantx  temeritatis  fore  credidiisent, 

ut  nec  Duptsc  concessa  carnalia  ornamenta  et  ter- 

rena  pnesumerent.  Revera  omare  se  et  componere 

virgo  debet :  nam  quomodo  sponso  suo  placere  po- 

terit,  nisi  composita,  et  ornata  processeril?  Orne- 

tur  plane,  sed  interioribus  ornamentis,  et  spirita- 

liter,  non  camaliter  componatur,  quia  Deus  non 

corporis,  sed  animne  decprem  in  illa  considerat. 

Ergo  et  lu ,  quaecunque  animam  tuam  a  Deo  diligi , 

et  inbabitari  concupiscis,  .omni  eam  diligentia  com- 

pone,  et  spiritalibus  indumentis  exorna.  Ninil  iu  ea 

dedecorum ,   nibi)    focdum    apparcat.   Resplendeat 

auro  justitlae,  gemmis  refulgeat  sanctitatis,  ac  pre- 

tiosissimo  pudicitiae  margarito  coruscet.  Pro  bysso 

et  serico,  misericordiae  et  pietalis  tunica  vestiatur, 

secundum   ^uod  scriptum  est  :  InduUe  ergo  vos, 

sicut  etecti  Dct,  sancti  et  dilecli^  viscera  misericor' 

diw,  benignilatem y  humiliiatemj  etc.  {Coloss.  lu). 

Hnjusmodi  Deus  quderit  ornamentum,  et  animam 

taliter  compositam  concupiscit.  Memento  te  Dei  fi- 

Kamdiei,  secundnm  quod  ait:  Ati</i,  fiHa,et  vide 

{Psal,  XLiv).  Sed  et  tn  ipsa,  quotiescunque  Domi- 

num  Patrem  nominas,  Dei  te  filiam  esse  testaris. 

Ergo  si  Bci  filia  es,  vide  ne  quid  eornni  facias  qu» 

Beo  Patri  incongma   sunt;  sed  age  omnia  quasi 

fllia  Dei.  Originem  tuam  respice,  genus   intuere, 

g^oriam   nobiliiatis  idverte.  Agnosce  le  non  homi- 

nibos,  sed  Dei  divinitatis  nobiiitate  decoratam.  Ita 

te  exhttie,  ut  in  te  cqelestis  nativitas  pareat,  ut  in- 

genuitas  divina  clarescat.  Sit  m  te  nova  gravitas, 

honestas  admirabilis,  siupenda    verecundia,  mira 

patientia,  yirginalis  incessus,  ei  vere  pudicitioe  ha- 

bitus,  et  sermo  semper  modestns,  et  suo  in  tempore 

profereadas,  ut  quisquis  te  viderit  admiretur,  et 

dicatiQu»  h»c  nov»  inter  homines  gravitatis  pa- 

tientia  est?  qnae  pudoris  verecundia?  quae  honestatis 

modestia?  qo«  maturitas  sapientiae?  Non  est  ista 

humana  institntio,  nec  disciplina  mortalis  :  coeleste 

mihi  aliquid  in  terreno  corpope  redolet.  Piito  enim 

<Iuod  habitat  in  guibosdam  hominibus  Deus.  £t  cum 

le  Cliristi  famulam  esse    cognoverit,  majore  stu- 

Pore  teneatar,  et  cogitet  qualis  sit  ille   Dominus 

pujus  Uilis  et  ancilla  est.  Si  vi^  esse  cnm  Ghristo^ 

^t  cum  Ghristo  partem  habere,  Ghrisii  tibi  exemplo 

^veTidum  est,  qui  ab  omni  malitia  fuit  extraneus. 

^emo  te  circumveniat ;  nemo  te  fallaci  sermone 

seducat.  Non  nisi  sanctos,  et  simpliccs,  et  inno- 

<^ntes,  et  poros  coelestis  aula  suscipit,  et  nnllum 

dpud  Deum  habet  malitia  locom.  Ab  omni  nequitia 

^  dolo  roundum  esse  neoesse  est ,  qui  cupis  re- 


AMALARIO  G6LLKCTA.  -  LIB.  n. 

A  gnare  cum  Ghristo.  Nolo  enlm  illas  respiolas ,  qm 
saeciili,  nwt  Ghristi  sant  virgines  :  quae  propositi 
sni,  et  professionis  immemores,  gaudent  in  delidiSt 
in  opibus  delectantur.  Tu  aatem ,  quxcunque  Gbri- 
sti,  non  saeculi  virgo  es,  omnem  pr»seniis  vitae  gio- 
riam  fiige,  ut  eam ,  quae  in  futuro  promittitiir,  con- 
gequaris.  Gontentionum  verba  ,  et  animositatis  cati- 
sas,  et  Ktium  occasiones  subterfuge.  Nam  si  juxta 
Apostoli  doctrinam  (//  Tim,  11)  servum  Domini 
litigare  non  oportet ,  quanto  magis  Dei  aDcillam, 
cujus  quo  verecundior  est  sexus,  animus  del)et  esse 
modesttor?  Linguam  a  maliloquio  cohibe,  et  ori 
tuo  frenum  legis  impone;  ut  tunc  forte  ioquaris, 
qoando  tacere  peccatura  sit,  secundum  id  quod 
Apostolus  dicit :  Omnis  sermo  malus  ex  ore  vestro 

B  fion  procedat  ( Ephes,  iv ).  Semper  linguam  tuam 
de  bonis  loqui  assuesoe,  et  auditum  tuum  ad 
laudem  bonorum  magis,  quam  ad  malornm  vitupe* 
rationem  commoda.  Vide  ut  oinnia  quaecunque  bene 
facjs  propter  Dominum  facias ,  sciens  ejus  rei  tan- 
tum  te  a  Domino  recepturam  esse  rpercedis ,  quan- 
tum  ejus  timoris  et  dilectionis  causa  pcrfeceris. 
Sancta  magis  esse  quam  videri  stude.  In  jejuniis 
vero  fnagis  quam  in  epulis  delectare ,  illius  viduae 
mejnor  quae  non  discedebat  de  templo ,  jejunii^  et 
obsecrationibus  serviens  Domipo  noc^e  ac  die.  Di- 
viqf£  magis  lecllonis  convivium  dili^e,  et  spiritali- 
bus  te  saturari  dapibus  concupisce  :  let  illos  potius 
qurere  cibos  quibus  anima  quam  cprpus  reiiciatur. 
Garnis  et  vini  species,  quasi  caloris  fomenta  et  libi- 

^  dinis  incitamenta  fuge.  Iracundiam  vince ,  animosi- 
tatem  cohibe,  et  quidqui.d  illud  est  guod  post  fa** 
ctum  poenilentiam  ingerit,  velut  proximi  criminis 
abominationem  declina.  Satis  tranquillain  et  quie- 
tam  convenit  esse  mentem,  et  ab  omni  pertorbatione 
furorjs  alienam,  qase  Dei  habitacMlum  ess^  desiderat* 
Cum  orationem  celebrare  desideras,  lalem  te  exhibe^ 
quasi  qua^  sis  cum  Domino  locutura.  Cum  psalmum 
dicis ,  cujus  verl)a  dicis  agnpsce  :  et  in  compim- 
ctione  magis  anifni ,  quam  in  tinnulae  vocis  dulce*- 
dine  delectare.  Lacrymas  enim  psallentis  Deus  roagis 
quaro  vocis  graliam  comprobat.  Omnium  operum 
et  cogitalionum  tuarum  speculalorem  Deum  credc, 
et  c^ve  ne  quid  auod  divinis  ocuHs  indignum  sil  aut 

j^  opereris  aul  cogites.  Crescatin  te  cum  annis  gratia^ 
crescat  Cjum  xtate  justitia.  Omne  teinpus  in  quo  te 
non  meliorem  senseris ,  boc  te  existima  perdidisse. 
Goeptum  virginitatis  propositum,  ad  finem  usque 
conserva ,  quia  non  inchoasse  tantum ,  sed  perfe- 
cisse  virtutis  est.  Esto  ergo  omnibus  vivendi  forroa» 
esto  exempluro.  Virginem  te  iq  omnibus  exliibe. 
Sit  et  inviolabilis  conversatio  :  ut  quisquis  viiam 
tuam  andire  saUem  contigerit,  in  ^ntum  sibi  in- 
telligat  gratiam  ex  tua  coi^versalione  transfundi ,  ut 
dum  te  imitari  concuoiscit  Dei  sacrificio  et  ipse  sit 
dignus. 

Ecce  quibus  saliiberrimis  documentis  sanclisslmi 
et  eraditissimi  Tiri  Deo  dicatas  ad  castimoniale 
propositum  servandum  instituunt.  Ecce  quibus  ii^-^ 


1159  MfALARlUS  PRESBYTER  METENSIS. 

sfgniam  virtatttm  indamentis  eas  exornant,  at  il- Atissimam  curam  gerant,  ne  iliis  absentibos  praedae 
i:.,«  flfwvneS    m\  oa  fiiAaTArtint.  amnlexibufi  diansR     fiant  snt)ditae  invisibilis  lupi.  Quales  eUam  esse  de- 

beant  ductrices  animanim,  sancias  Caesarios  iii  epi- 
stola  quam  ad  Oraioriam  abbalissam  scripsit,  \^ 


lius  sponsi,  cui  se  dicayerunt,  araplexibus  dign» 
flant.  Unde  solerter  sanctimonialibus  vigilandum 
est,  nt  tantorum  Patrem  obedienler  obtemperent 
monitis  :  ne  scilicet  his  resuilando,  cum  fatuis 
Tirginibos  reprobentur,  sed  potius  parendo  cum 
pnideotibas  Ghristi  thalamo  admittantur.  Diii- 
genter  itaque  eorumdem  sanctorum  Patrum  sen- 
tentiis  prselibatis ,  dignum  et  necessarium  judica- 
vimns,  per  singula  capiu  distinguere  quid  pnelatis, 
quidve  subditis  observandom  sit.  Et  quoniam  sub- 
ditarum  vita  orxlalarum  est  exemplis  informanda, 
prinmm  quales  debeant  abbatissae  consiitui,  qualiter 
eis  vivendum,  qualiter  subditas  gubernandum,  qua- 
literve  in  monasteriis  residendom ,  et  instanter  Do- 


uissime  docet :  ex  qua  quxdam  capitula  ob  iustro- 
ctionem  abbatissarum  excerpere,  et  huic  capitaki 
annecierc  curavimus.  Dicit  enim  iia  :  Audi  ei^o  me, 
dulcissima  soror,  et  filia.  Tu  quantumcuoqne  sem- 
per  in  studiis  spiritalibus  occupari  desideras ,  pro- 
pter  sorores  taroen  aliquando  eiiam  exteriora  tibi 
erunt  negotia  dirimenda.  Gurandum  ergo  Ubi  sun^ 
mopere  est  ut  si  temporalia  quasi  pro  teropore 
agas ;  at  semper  tenacius  in  spiritali  devotione  ec 
amore  inhaereas,  ut  cum  temporalia  citius  dispensa- 
veris,  ad  orationem  illico  vd  lectionem,  quasi  ad 


mino  tota  menUs  et  corporis  devoUone  serviendum ;  B  matris  sinum,  recurras.  Opure  qaippe  debes  «t. 


dein  quid  subjectis  speeialiter  observaudum  sit, 
ponendum  censuimus. 

CAPUT  VU. 

Tales  abbaUssae  regendanim  animarum  curam 
suscipere  debent,  quae  subdiUs  verbis  et  exemplis 
ducatum  prxbeant  sanctae  religionis  :  quae  non 
propriis  volunlaUbus  deserviant,  sed  magis  subdi- 
tarum  solertissimam  curam  gerant :  quae  se  eUam, 
illasque,  ut  pole  vasa  sancia ,  in  quibus  instanter 
incensum  orationis  Deo  digne  offerri  possit,  ab 
omni  labe  vitiorum  custodire  norint  :  et  ita  eas 
secum  in  sancto  proposito  pervigiles  reddant ,  ut 
una  ad  viiaro  tendentes  seternam,  societate  super- 


abjecta  sollicitudine  mundi,  semper  cogites  de  ser- 
vitio  GhrisU,  propter  illudquod  dicitur  :  Nemo  miii- 
tans  Deo  mpUcat  se  negotiis  sieeularibus  {II  Tim,  ji), 
et  caetera.  In  omnibus,  juita  Aposlolam  (Tit,  ji), 
teiueUpsam  praebe  exemplum  bonoruniopeium,  tI- 
taque  tua  velut  pennatum  animal  ad  a\ta  semper 
per  desiderium  evolet,  per  verbum  resonet,  laceai 
per  exemplum.  Gum  vero  ad  annuntiandum  verbam 
Dci  te  sororibus  afiectaveris,  prius  cauta  eonside- 
ratione  pensa,  ut  quod  ore  promis,  factis  impieas, 
et  quod  aliis  pnedicas ,  operibus  praebeas.  Prior 
in  ecclesia  inveniaris ,  postrema  cxeas.  Par  sb  hi 
communi  cibo  cum  quibus  pari  uteris  ia  meosa 
consessu.  Absiinentiam ,   quam  lingua  praedicat , 


«orum  civium  mereaniur  perfrui.  Qua  igltur  au- C  p^^i^jg  ^^^^^^  ^^1  ^i^.„yg  stomachu»  seoUat, 


cloritate  ,  aut  quibus  sanctorum  Palrum  documen- 
tis,  sibi  attribuunt  licenUam  foras  vagandi,  aut 
per  villas  resideudi ,  aut  sericas  vesles  induendi , 
aut  pompis  vanis  inserviendi?  Sed  quia  hoc  nulla 
auctoritate  sibi  licitum  ficere  possont,  prseserUm 
cum  a  sanctis  Patribus  in  superioribus  capitulis  id 
penitus  sancUmonialibus  legatur  inhibitum,  restat 
at  abhinc  hujuscemodi  usua  ab  his  modis  omni- 
bus,  quantum  Dominus  posse  dederit,  caveatur. 
Quia  quamvis  in  sseculari  dignitatc  positx  mulli- 
genis  deliciis  volupiuose  hujuscemodi  soleant  uti, 
in  monasteriis  tamen ,  in  quibus  Ghrisii  sponsae 
sumptibus  Dominicis  communiter  sunt  gubernandae, 


ne  forsitan  subdiue  audientes  tacitis  oogilatioflibas 
dicant :  0  quaro  pulchre  nobis  absUnentiam  praedicat 
plenus  venter !  Et  in  his  omnibus  caeterisque  lioc  tibi 
noveris  oonvenire,  ut  angusU  callis  iUnera,  per  qoae 
socias  admones  gradiendum  ,  prior  ipsa  gradiaris. 
Non  sis  vesUbus  ornatior  caeteris,  sed  moribus :  noa 
qux  tibi  vultu  intnituque  placuerit ,  non  qnam  tilu 
ad  oculum  cognoveris ,  vel  cujus  blandiori  obs4*qaio 
fueris  delinita,  sed  quam  amor  GhrisU  et  religiosior 
demonstraverit  vita  praeponas.  Oportet  enim  le  pro- 
pter  quasdam  cultrum  nonnunquam  habere  in  got- 
ture,  cauterium  in  lingua  gestare,  virgam  Ubt  et 
baculum  in  manu  ferre  :  ut  per  cultrum  deseces 


prorsus  est  hoc  censura  aequitaUs  inhibendum.  Nossc  ^  vitia ,  per  cauterium  vero  ad  sanitatem  secu  reda- 


etenim  eas  oportet,  quia  non  ideo  praelatae  sunt, 
ut  se  solummodo ,  sed  poiius  ut  se ,  subditasque 
pascant,  carnaliter  videlicet,  et  spiriialiter :  nec 
ut  praesint  tantum ,  sed  ut  prosint,  a  Domino  sunt 
aliis  praelatae.  Ergo  necesse  est  ut  se  sibique  sub- 
ditas  in  proposito  sanct^  religionis  solerter  con- 
stringant.  Et  sicut  alias  praecedunt  prioratus  ho- 
nore,  praecedant  etiam  piae  conversaUonis  exemplo; 
et  quae  aliis  facere  prohibent,  nullatenus  perpe- 
trent.  Rccte  enim,  ut  habet  beatus  Gregorius,  alio- 
rum  errata  corrigit,  qui  ea  quae  reprehendit  minime 
agit.  Sed  quia  pastoris  absentia  ovium  solel  fieri 
praeda,  necesse  est  ut  abbaUssae  in  monasteriis  con- 
•astant  assidue »  et  oviam  sibi  subditanim  vigilan- 


cas ,  per  virgae  disciplinam  corrjgas,  per  bacolam 
vero  disciplinatam  susteutes.  Si  quando  Tero  cum 
saecularibus  ad  coUoquendum  fueris  evocata,  prius 
arma  frontem  tropseo  crucis,  vexillo  Ghristi  pecUis 
ingemina,  ul  cum  sua  virguncula  Ghristus  oomitari 
dignelur.  Gonfabulatio  vero  tua  semper  sit  mixia 
gravitate  atque  dulcedine,  et  tantum  loquaris  quan- 
tum  opporlunitas  flagltaverit  rei  ac  temporis.  Si 
quid  vero  ab  eis  peUlum  fuerit  quod  praeslare  de- 
liberas,  cum  vultu  hilari  praesta.  Si  quid  vero  prae- 
stare  non  convenit,  peUtionem  illorum  saliem  ho- 
nestate  sermonis  moUifica.  Nomen  tuum  plures  no- 
verint,  beneGcia  tua  in  quantum  praevales  plarea 
sentiant,  vultum  rari  cognoscant.  Si  quando  autem 


961 


REGinA  SANGTnfONULLIUlI  AB  AIULARIO  GOLLECTA.  —  LIB.  U. 


m 


tibi  pro  necesslute  mdnasterii  seorsum  fucrit  coUo-  A  fidei  amico ,  qni  cas  jare  fori  defendat.  Secundum 
quendum,  cum  duabus,  vel  cerle  cum  tribus  electis     hanc  igitur  constitulionls  fonuam,  sanctimonialeg 


sororibus  facito.  Quia  opinio  bonae  famae,  sicut  etiam 
perfect»  yitae  custodia,  tibi  necessaria  est  :  et  lunc 
primum  despicienda  humana  detraclio  cum  Christus 
in  causa  est.  Omnis  quoque  actio  tua  semper  sit 
propter  Deum,  semper  de  Deocogitatio  in  Deum. 
Et  exceplis  yitiis,  quibus  non  compassio,  sed  r&- 
ctitudo  debetur ,  omnibus  te  cupio  esse  compassi- 
bilem,  omnibus  gratam,  omnibus  te  praefectam  piam. 
Ut  videlicet  juxta  Pauium  (/  Cor.  vii)  sis  sancu, 
corpore  et  spiritn,  ipso  sponso,  et  Domino  tuo  men- 
tem  luam  regente ,  et  vias  tuas  sancus  disponentCy 
qui  Tivit  et  regnat  in  saecula  saeculorum.  Amen.* 

CAPUT  Yffl. 

Studendum  summopere  abbatissis  est  ut  tot  Ules- 
que  in  monasteriis  admitunt  sanclimoniales ,  quae 
et  morum  probitate  commendentur,  et  ecclesiasti- 
cis  possinl  rationabiliter  sustentari  stipendiis.  Quae 
vero  adhuc  canialibus  delecUtionibus  irretiuntur, 
nequaquam  sunl  in  monasteriis  adraittendae ,  quia 
satius  est  illis ,  juxU  Paulum  apostolum  (/  Cor, 
vii),  forls  nubere,  Untum  in  Domino,  quam  in  mo- 
nasterii&  admitti ,  et  sub  imagine  simulatae  sanctiu-» 
tis  dissolute  vivere.  Cura  igitur  hujusmodi  religionis 
gratia  nnonasteria  expetiverint ,  non  eis  facilis  Iri- 
buatur  iDgressus,  donec  prius  eis  haec  legantur  ca- 
piiula  :  vt  his  perlectis  noverint  quid  eis  in  castirao- 
niali  proposito  observandum ,  quidve  vitandum  sit. 


B 


suas  proprias  res  deliberent  et  disponant,  et  ant 
servis,  aut  certe  aliis  ,  quibus  illis  libuerit,  eas  ad 
procurandum,  sibique  ftdeliterearum  fructus  admi- 
nistrandum,  coramendent,  quoniam  ante  ingressum 
monasterii,  cuncu,  ul  praemissum  est,  rationabiiiter 
illis  disponenda  sunt ,  ul  remoU  quarumlibet  foren- 
sium  rerum  occupatione,  suum  liberius,  et  quietius 
possint  custodire  propositum.  Sed  et  de  adole- 
scenlulis,  et  de  his  quarum  conversatione  simultates 
et  dissentiones  pleruraque  pati  solent  monasteria, 
cavendum  abbatissis  est,  ne  incaute  et  indiscrete 
eas  in  congregatione  admitUnt,  ne  forte  earum  ad- 
missio  aiiquod  in  posterum  generet  scandalum. 

CAPUT  X. 

Meminisse  debent  quae  se  castimonialis  noniinis 
professione  Domino  devinxerunt,  in  monasteriis  ju- 
giter  residere,  et  Domino  toU  mentis  et  corporis 
intenUone  instanter  deservire  debere,  nec  solum 
velamenlum  corporis  sine  ornamento  mentis  sibi 
prodesse  posse.  Quoniam  nihil  prodest  corpus  ve- 
lare  ,  et  mentis  vitiorum  portentis  maculare.  Quid 
enim  prodest  corpus  vehire,  et  animum  habere  vene^ 
natum?  Quid  prodest  nigris  vestibns  indui,  et  a  de- 
tractione  linguam  non  cohibere?  cum  Apostolus 
dicat :  Si  qui$  putat  te  religiosum  esse,  non  refrenan$ 
linguam  $uam  ,  $ed  $educen$  cor  $uum  ,  huju$  vana 
e$t  religio  {Jac.  i).  Nunquid  enim  velamentum  cor- 
poris  celare  potest  cupidiutem  menlis?  Quia  igitur 


Quia  postquam  se  Dominp  in  hac  militia  devinxe-  C  ^js  d^j  cuncU  opera  filiorum  Adam  nuda  et 


rint,  nequaquam  sibi  licitum  erit  propriis  uli  consi- 
liis,  nec  secularibus  penitus  implicari  posse  nego- 
tiis  :  nec  frequentiam  virorum ,  aut  coUocutionem 
familiarem  absque  causa  ineviubili  babere  debent. 
Proinde  scrutentur  prius  arcana  cordis  sui,  simul- 
que  super  adnoUUs  sanctorum  Patrum  sententias 
assidua  mediutione  perlegaut,  ne  inconsulte,  et 
minus  caute  vinculum  continentiae  et  virginitatis 
arripientes,  redeant  post  SaUn,  et  fiant  sicut  canis 
reversus  ad  vomitum. 

CAPUT  IX. 

Providendum  est  his  quae  ob  amorem  Christi  ca- 
stimonlse  se  dicaverint ,  et  in  coUegio  sancUmonia- 


aperu  sunt,  et  humiUus  vestium  nihil  valet  sine 
humiUute  mentium',  et  quia  non  nisi  corde  mnndo 
Deus  videri  potest;  necesse  est  quod  habitu  demon- 
strant,  opere  perficiant,  et  humiiius»  quam  in  cor- 
pore  gesunt»  in  mente  potissimum  resplendeat. 
Nam  si,  quemadmodnm  apud  Salomonem  iegitur,  in 
domo  patris  positae ,  insUnter.sunt  monitis  pater- 
nis  erudiendae;  et  nexu  conjugali  devinctae,  juxU 
Apostolum,  del)ent.  viris  esse  subditae  :  quanto 
magis  in  domo  Dei,  quae  se  reUgiose  vivere  de- 
voverunt ,  divinis  sunt  erudiendae  disciplinis ,  et 
sponso  suo  Christo  Domino  cum  omni  humiUute  et 
casUtate  subditae  esse  ?  lUud  namque  quod  in  domo 


Uum  se  admitii  postulaverint,  ut  res  suas,  antequam  j)  palris  et  in  vinculo  conjugaU  constituUs  prorsus 


monasterium  mgrediantur,  iu  sapienter  prudenter- 
que  deliberent  atque  disponant,  ut  ad  vitam  ten- 
dentes  aeternam ,  nuUam  earum  occasione  patiantur 
perturbaitionem.  Proinde  si  aUqua  sanctimoniaUum 
res  suas^  proprias  ecdesiae  ita  contnlerit,  ut  nibU  ex 
his  sibi  proprium  vindicare ,  sed  Untum  rebus  sns- 
tenuri  velit  ecclesiae,  buic  sufficienter  in  congreg»» 
Uone  stipendia  iargiantur  necessaria.  Si  autem  eo* 
clesiae  eas  tradiderit,  et  usufructuario  habere  vo* 
luerit,  quaestor  ecciesiae  eas,  ut  pote  ecdesiae,  de- 
fendat.  Quod  si  eas  ecclesiae  conferre  noluerit, 
abbaUssa,  et  caeteris  sancUmonialibus  connivenliam 
adhibentibus,  committat  eas  per  scriptum  publlee 
roboratum,  aut  propinquo,  ant  alio.cuUibel  boMS 


fuit  iUicitum,  qua  auctoriute,  imo  qua  demenUa,  in 
monasterUs  positae  sibi,  nisi  ob  suam  perniciem» 
facere  poterunt  licitum  ?  praesertim  cum  beatus  Hie* 
ronymus  dicat,  pessimae  esse  consuetudinis,  cum 
fragiUs  sexus,  et  imbeciUis  aeUs  suo  arbitrio  abuti- 
tur,  et  pulat  licere  quod  non  Ucet.  Quapropter 
oportet  ut  sibi  iUiciU  nequaquam  faciant  liciU,  sed 
earum  volunUs  Domini  volunUti,  imo  servituUv 
Buccumbat.  In  monasteriis  quoqne  positae  non  oUo 
torpeant,  non  detracUonibus  et  obscenis  confabnla- 
tionibus  incumbant  :  sed  aut  psalmorum  modulatio- 
nibus ,  aut  .manuum  operaUonibus  insistant ,  aut 
certe  divinis  lectionibos  aurem  accommodent.  Fre- 
quenUas  et  (iamiUariUtes ,  atque  ooniia|Hilationei  vi- 


roruin,  sicut  a  sanctis  Patribua  inbibetur,  ihddia  A  tissas  n^gllgent^r  A  t^lde  snbdiifsi  sti^ridia  neces- 


oinnibns  caveant.  Omnes  in  dormitorio  donniant, 
singuise  scilicet  in  singulis  lectis.  In  refectorio  quo- 
tldie  pariter  reiicianlur»  nlsi  quam  infirmilas,  aut 
aetatis  imt)ecillitas  id  facere  prohibuerit.  Omnes  sibi 
charitatis  oflicio  vicissim  serviant.  Illis  namque  in 
refectorio  comedentibus ,  et  religiose  silenlium  te- 
nentibus,  continuatim  legatur  lectio  et  intensissime 
ab  his  audiatur.  Ad  collationem  quotidie  veniant,  et 
banc  inslitutionem,  sive  aliarum  divinarum  Scriptu- 
rarum  lectiones  perlegant,  et  de  animoe  su»  salute 
pertractent.  Ubi  etiam  delinquentes  juxta  modum  de- 
licli  corripiantur.  Iloras  canonicas  cum  omni  devo- 
tione  custodiant,  et  his  divinum  oiricium  honeste  ex- 
pleant.  .Honorem  sibi  invicem  humiliter  deferant.  tti- 


saria  conf^rre,  opportunissime,  tmo  ratiotiabfliter 
statutum  est,  nt  in  omnibns  monastteriis  pueUarfbus, 
in  quibus  cattonice  vivitur ,  singulae  sanctiroo- 
niales  per  dies  singufos  tres  Kbras  panis  acclpfani, 
et  in  his  regionibns,  quas  tiniferae  snnt,  tres  llbras 
vini ,  si  sterilitas  temporis  tlon  impedterit ;  si  ant^n 
plene  eadem  regio  vini  ferax  non  fuerit,  ditas  libras 
Tlni,  et  duas  cervfsiae :  et  sl  minime  vini  f^rax  fue- 
rit ,  tres  libras  cervistse ,  et  si  facoltas  permlserii, 
libfam  vini.  In  locis  yero  minoribas,  accipiaiit  duas 
libras  vlni ;  et  sl  eadem  regio ,  ut  praemissitffl  tsi, 
vitti  f^rax  non  fberit,  dnasllbras  cefvlsiae,  ei  sifa- 
cultas  suppetit,  Hbram  vtnf.  Llcet  enka  iit  nonnulfis 
provinciis  copia  desil  viai«  idHindat  tamen  sancta 


noresnatueasquaeprovectaBsuntaetatisobsequiosan- fi  Dei  Ecclesia,  Domino  attribuente,  aliamm  renini 


dtltalis  venerentur.  Provectae  quoque  annis  juniores 
dtetia  et  exemplis  ad  bene  vivendum  informent.  No- 
biles  genere  nequaquara  ignalHlioribas  se  pncferanti 
sclenies  quia  personarum  accepior  Hon  est  Beus. 
Nequa  eilim  qttse  eastitate  et  caeterorum  bonorum 
opemm  prserogatlTis,  aut  sdentise  doctrinis  pol- 
ienl,  se  coelelis  prfief^rant :  sed  potius  de  muneribus 
sibi  divinltiis  cdlaiis  Deo  gratias  agentes,  cagterafdm 
imbeeiilUatiiHis  diarttatis  ofHcio  hutnilltd^  conde- 
seendMit,  8ein|)e^  illtid  Apostoli  perpendentes,  quo 
didtttr :  Quiuputut  iiare,  videat  ne  cadat  {tCar.  x). 
Et  illud  Rlerenynli :  Tlmendum,  inquit,  et  cavendum 
est,  ne  Teterem  gloHam,  et  sotidam  iirmiuteni  'unins 
hora  procdla  subvertat. 

CAPtT  XI. 
Bumtea  intension^  abbatissls  satagendum  est  nl 
iBonasleria  puellarvfo  ita  undique  flrmissimls  cir'» 
oiflideiit  mmiitionibus,tatnulli  Intraiidt,  autexeundt, 
dIsI  per  pe?tan  pateat  a^tus  :  quatenus  ne^  viri 
qniMatii  quod  non  decei  in  earum  ciaustris  ageildl, 
neo  saiietlmoniaiesioras  Tagandi  babeant  facuttatem. 
Habeanl  itaqtie  interius  sanctimoniales  refectoria, 
cellariai  dormitoria,  el  eseteras  suis  nsibus  habi- 
tationes  necessarias  prKparalas»  uii  quce  Domtn<» 
deTovemnt,  postpesita  omnl  excusatlone,  in^ioia^l^ 
liter  eusiodire  Taieant. 

CAPUT  XII 
Usum  reprehensibilera  et  emendatlone  dignnai  in 
nonnultis  inenasieriis  puellaribus  esse  comperimos, 


copiis ,  e  quibus  iudusiria  prxlatarum  et  allis  pro- 
Tinciis  vinum  adipisci,  sibiqiie  subditis  juxta  facul- 
tatem  pocula  cdnferre  possuni.  In  locis  igiiar  ubi 
permodicae  sunt  res  Ecclesiae,  aut  lorte  qiioniindaffl 
abstractu  valde  attenualae,  tot  talesque  admiUantur 
quibus  saltem  pnemissa  minor  mensuta  poius  siue 
difficultate  dari  possit.  In  his  itaqne  locis,  ubi  forte 
nonhullse  praelatae,  piarum  praelatamm  imitanles 
exempium,  magis  subdilis  dare  solllae  sunt,  nuUaie- 
Dus  I)onum  quod  faciunt  omittant.  Sed  et  si  ciu  ob 
seternam  retributionem  magis  subdilis  supererogirt 
libuerit,  liilariter  quod  poterii  tribuat ;  sln  aatein, 
Duliatenus  mensuram  prxdictam  els  subtrahat.  Die- 
bus  vero  festis,  et  ^icut  moris  est  Ecdeslae,  prout 
^  melius  possunt,  sanctimonialibus  stipendia  admi- 
nistrent.  In  pulmehtisnamque  eis  dandis  nihliomioBs 
solertissime  vigilare  debet  abbatissarum  indusiria, 
ut  juxta  possibilitatem  eis  camem,  pisces,kg,umina« 
e;  olera,  ligna ,  et  cxtera  necessaria  attrilmant,  ot 
his  adminiculatse  promptiores  ih  Dei  consistant  ser- 
Titio.  Nam  et  talia  eis  debent  constituere  loca,  io 
quibus  aptissiine  nutriant  pecora,  et  borli  oleroia 
possint  fleri,  unde  pulmenia  habeant,  exceptis  liis 
quse  de  villis  ecclesi(c  et  de  eleemosynamm  oblcttio- 
nibus  accipiant.  Caveant  siquidem  ne  propter  eanim 
incuriam  et  insolenthrm  aliqnatA  in  monasleriis  pa- 
Uantur  Inopiam ,  «i  nee  sitil  ia  |leaoalvDi,  nee  »n- 
eUmonialibQS  proveniat  ia  mnrmaralloiiis  lapsam. 
8inl  quoque  eis  in  refectorio  ee«iTiT«,   i|iifienos 


to  qood  sanctimonlales  stipendia  ecclesiasilca  non  ^  sancUinonialibus  alimenta  obeHim  adflrtnistrefitiir. 


arqoaliter  acciplanti  cum  nUque  hoc  ita  fleri  debere 
nusquam  saneilum  posslt  reperiri.  8ed  quia  hoo 
nuila  auclorltate  fulcitur,  sed  magis  aTariiise  caiisa 
aot  personamm  aceeptione  constat  esse  Insotiiom^ 
neoisse  est  ul  sequiiaUs  eensura  ab  eisdeiB  locis  in 
qoibtts  ail  prorsUs  abdleetor*  Dlgnum  namqoe  JU-» 
stomque  est  coram  Deo  et  bominibus,  at  omneir 
qo»  ob  an«reB  ChrisU  in  eastinNmiali  proposlto, 
io  ooi  Tideiicel  societaley  se  TiTere  proposoeronii 
aecioao  eauaa  aTariUae  ei  persooaruHi  aeoepUone 
eibum  ei  polom  aeqoalilcr  aedpianl* 

CAHJTXUI. 
ttoia  pcrspUue  ceiiipcrtom  cal,  [ooniiuUas  abba- 


et  qu»  forte  minus  balienior ,  leqoiort  aninio  com- 
munlter  lolerentur.  Quoniam  st  eariHn  soeielaieffi 
eoramqoe  parvipendentesi  lautiores  sibl  eibeo  priva- 
Um  domi  pneparaverifit^  excepta  eausa  ioflrmlutis 
aol  lioepltum,  precut  dubio  in  detrlfetidMlS  adl  mor- 
muraUonis  noxam  sibi  suiKtllas  eorrtiere  empeiteOL 
Dent  etiam  eis  annls  singtftt»  teilim  el  finuffl,  e 
qoibns  sibi  eouAciant  necessarra  fndouienla ,  ex- 
ecptis  iflirmis  et  debtttbus,  qifn^  propler  corporis 
incommoditatem  hsed  stbii  cevificere  nequennt,  et  his 
quas  nihll  propriom  habel^  vetint,  quibus  iniseri- 
eopdiWr  stndeant  necessaria  qaaeqoepnebere.  Elee- 
Meynfcram  Hw  obloUoiiei  aiqoliiier  aocipiaiii. 


i: 


iT 


i 


:» 


r 

9 


MS  REGBIA  SANCTlSlONlALIBll  Afe  AlWiAHI»  GOliL«eTA.  -  UB.  H.  9W 

CAttt  Itt.  A  e'  dabitut  tobh ;  quatiu ,  et  ini^eHlefii;  pufidie  ei 

Sicut  ea  qu3e  superius  prociDissfll  sunt  abbatissi» 
ob  necessitaies  corporiim  impendendai  Siini  sancli- 
moiiialibus,  ila  necesse  cst  ut  in  agro  inehliuni  sibi 
subditarum  studeant  plaritare  documenta  tirtutum 


seqne  in  omnibus  illis,  vita,  moribus,  actu,  babltu, 
ipso  eliam  incessu  irreprehenslbiliter  Vivendo  iml- 
tabiles  exbibeant,  ne  per  earum  exempla  perversi- 
tatum  in  lapsum  occurranl  voraginum.  Doceant 
ergo  eas  qualiter  viteni  superbiam,  qu»  radix  est 
omniaiti  malorum,  avaritiam,  invidiam,  odiiim,  de- 
tractionem,  susiirrationem,  murimuralionem,  scurri- 
litates  ,  biiinguitates  ^  dissensiones ,  Sirotilatl6nes, 
vanas  verborum  cohfabulationes ,  et  caelera  his  si- 
milia,  (Juae  suos  sectatores  ad  interitum  perirabunt. 


aperietur  tobU  (Mattft.  vif).  Sed  Si  hobispulsantibus 
aperiri  gestimus,  oportet  nt  Domino  ad  faos  venienti, 
et  ostiom  mentium  nostramm  puisanti ,  aditum  di- 
gnum  pandattms,utimpleatur  iUud :  Siifuis  ap^erit 
mitii,  intrabo  ad  Hlum^  et  cdbnabo  eum  illo^  et  ipte 
mecufn  {Apoc.  tii).  Quia  ergd  coitstat  a^siduitat^  ora- 
tionum  temissidnem  adipisci  poss^  )kfccatOtiirti ,  sl 
tsimen  tabisi  cordi  boo  dlscrepaveritlt,  stild^ant  saii- 
ctimoniales  mentcm  hoxiis  cogitatidhitms  ttmndare, 
et  Deum  jugiier  orando  placsire  :  scientes  qiiia  tunc 
mens  bene  Deum  oratido  conteniplatur,  qUatido  nui- 
lis  terrenarum  rerum  curis,  aut  vitionini  il^ecebtis 
implicatur.  Quoniam,  ut  ait  Isidorus ,  ifecesse  est, 
ut  cum  ad  impetranda  moheribu^  suffragia  assisti- 


Curiositates  etiam  niliilbmihus  vltent ,  quibus  ffeihl-  B  tur,  munda  simplexque  acies  cordis  ad  Dominum  di- 


neus  sexiis  poUssimiliii  implicatui*.  Deiteant  propria, 
aliena  curiose  hon  interrogent,  attehdentes  illud 
Hieronymi :  Suiflclt,  ttiquit,  unicuique  sua  plangere, 
non  aliena  earpete.  lnsti*tiant  etiam  eas  ad  sectan- 
d^s  bbdonim  operum  virtutes,  videlicet  cbaritatem, 
bomilitSiteih,  patientiam ,  castitatem,  continentiam, 
Bobri^taletU,  l)enignitaiem  ,  obedientlaiii,  maiisae- 
tudlnetn,  et  <^teras  vinntes  qoifafus  animus  Ghri* 
stiaiius  Ad  setemam  patriam  tendens  jugiter  famu- 
lari  debet.  t^rtnrideant  etiam  ut  otio  vacare  non  pos- 
sint,  s^d  |k)tltis  aut  or^tioni ,  aut  lectloili ,  aut  ma- 
nuuib  cfperationi  ifasistaht,  aut  cmi^  dlvihis  lectio- 
nibusauremaceommodeilt,quatenUS&ibistibditishanc 
gemlnam  pastionem  tribuentes,  qus^  6av^nda  sunt 


rigattir  :  quatenus  iiluc  dirigatur  deprecantis  ora- 
tio,  quo  Propbeta  suam  dirigi  optabsit  dicens  :  Dt- 
rigatur  oratio  mea  eicut  incenium  iri  eon^pectu  tud, 
Domine  {P$al.  cxl).  Oratio  namque,  ut^itbeatus 
Gregorlos,  cOrdis  debet  esse,  non  iablorutfl,  (Juia 
nequaquam  Deus  verba  deprecantis  intendit*,  ^ed 
orantis  cor  aspicit. 

CAMJT  xvn. 

Tespertlnis  offlciis  devotissimo  obseqtiio  teiebra- 
tis,  et  coiiatione  divinamra  Scrlpturaraiti  soietnnitef 
babita,  dato  signo  ad  compl^t6rltim  cdebraiiddltf, 
sanctimoniales  pariter  devotissimd  ocCurradt.  Qutf 
etpteto,  non  ad  epulandum  et  bibendtini,  et  sup^p- 
vacnis  loquelis  instandutn  se  conv^ftant^  ^  liis 


vitare,  quaeve  facienda  se(!tari  eas  do<5^iii^s,  non  de  G  postpositis  boneste  dormitorium  petant.  Caveattir 


infldeii,  et  negllgentl  adminislralione  cOndemnari, 
sed  potius  de  fldeii  a  Domino  tn^reantuf  ibliciier  re- 
fliittiei^^ti.  Memifiisse  itaqde  et  ante  oculos  ponere 
e^s  OtMirtet,  qtiOd  de  sibl  comndissi^  Dothino  procui 
dubio  reddituraef  sunt  ration^s. 

CAPUT  XY. 
Opdftet  dt,  reitioto  tothis  eicusatloiiis  obstaciilo, 
eipedltiS  at^e  hoiiedte  sanctimoniales  Dei  eiseqoan- 
iur  ntlniMiiHun ,  sit^e  eanim  vigilanttssima  cdra 
«t  ad  hcH^a  eanonicas,  mox  ut  signtm  datum  fuerit, 
impifre  oeearnittt,  ^ctiesiamque  eutn  Dei  iimore 
elrerereBliii  iiigredlenles^divinaepotettttx  famulattii 
religicHiissiaie  inaervianti  liiildqtte  semper  caveant 


etiam  ab  illis  ut  nibil  iiibonestum  aol  indecetis  iii 
dormitorio  gerator ,  nec  ali(}uam  inquietare  prsesu- 
mat,  nec  ad  verba  inutilia  et  otidsa  prorumpere  (x^ 
gat.  Si  qua  vero  id  fec^Ht,  severissima  lnve<^tltine 
corripiatur.  Lucerila  qtloqde  noctis  t^mpore  bi 
eodem  dormitorio  Juglter  ardeat. 

CAPUT  \m. 

Studendtim  vigilanter  abbatissis  ^st  ut  subdita- 
mm  vitia  nuHatenusdissinltilent,  sed  mot  tit  oriri  coe- 
periut,  ea  radicitus  tlvellant,  ne  per  eahlitt  scillcet 
desidiam  atque  idcuriam  anlmae  illarntn  iaqueis 
irretianiar  diaboli.  Quanto  etiim  ideid  sexus  fragi- 
lior  esse  dignoscitur,  tanto  necesse  est  itiajorem 


«tia  dOfliD  Dei  ttibii  itthonesCatis  corde  i  adt  llngoa ,     erga  enm  custodiam  adhiberi.  Modds  tero  corre- 


vel  epere  perpetttnt,  sed  poiivs  aul  oreiit ,  aut  ie- 
gSDl,  aiil  audiftiit»  Si  vero  fueril  aiiqna^  ezceptis 
his  cians  aiit  qaadam  ineommotfilate  corporis,  aut 
ebedfeniia  sibi  ilijtineta  detinentur,  qose  prxfatas 
faora»  cMionica»  frequentare,  diligenterque  cnsto^ 
dlre ,  ^l  iA  bis  i  ut  dignum  es(t ,  coeieste  negtexeril 
efHeiulfi  pelfseltenf,  digna  invectione  corripiatar. 
Custodes  namque  ecclesiae  harum  horarum  spatia 
l>ene  noriot,  ut  scilieet  signa  ceiftis  temporibus  pul- 
•enl,  ^nams  ^¥m  sit  sttidii  ttl  niilii  de  sibi  eom- 

aritfti»  reM  ei$cl«ahe  pereai. 

CAPUT  XVI. 

^d  imploranda  divinse  pietatis  solalia,  hie^  Domini 
Verba  peteuiium  aiilmum  iaformant ;  Peti^^  inquiti 


ptlotiis  circa  delinqoentes  sanctimonlales,  omissts 
his  quarnra  iatera,  juxla  Salomonem  {Eccti.  xxl), 
ne  indurescant,  virgls  tumtenda  sunt,  iste  obnixe 
ab  abba(issis  leneatur.  Si  aliqua  in  congregatlone 
sanclimonialium  horas  cadonicas  frequentai^  ne^ 
glexerit,  et  opus  Del  tiegligehier  exsectiia  fuerit,  ad 
coUatioiiem  venire  distuierit,  obedientiam  sibi  in- 
junctam  agere  recusaverit,  tn  discendis  t>onorain 
op^rutn  instmmentis  juxta  vires  dt^eraiti  hoti  dedc- 
rit,  in  dormilorio  aliqutd  Indecens  aut  inhtidesttitti 
verbis  aut  actlbus  perpetraverit,  alibi  qiiain  in  dor- 
mitorio  absque  causa  inevitabili  dofniir^  praesum- 
pserit ,  sororibus  charitatis  officio  servire  neglexe- 
nti>ae,  detracUoni,  su^ttrratictii ,  aeurfUilati,  bi- 


967  AHALARniS  PRESBYTER  1IETENSI& 

lingaitati ,  yerbositati,  dissensioni,  simulalioni,  cu-  A  nibus  bonum  sibi  subditis  exempUim  inraebeaBt.  Si 


riositati  vanisque  verbontm  corifabulaiionibus  in- 
servierit ;  discordiam  inter  sorores  seminaverit, 
buic  instilutioni  contumaK ,  aut  superba,  aut  niur- 
murans,  seu  in  aliquo  contraria  exsiiterit,  et  caetera 
bujusmodi  agere  tentaverit :  primo,  secundum  Do- 
roini  praeceptum,  non  solum  semel,  et  secundo,  ac 
tertio,  quin  etiam  crebrius  admoneatur,  et  si  his  ad- 
monilionibus  non  paruerit,  publica  objurgatione 
corripiatur.  Quod  si  et  huic  renisa  fuerit,  casleris 
alimentis  sibi  interdictis,  pane  tantum  usque  ad  di- 
gnam  pcenitenlix  satisfactionem  utalur  et  aqua.  Si 
yero  nec  sic  se  correxerit,  separelur  a  mensa,  et  a 
cseterarum  saiictimonialium  in  choro  psanentium  so- 
cietate ,  et  seorsum  in  loco  hiijuscemodi  negligenti- 


quando  autem  eis  sermocinandi  necessitas  incubue- 
rit,  juxta  supra  notatam  senlentiam  beali  Caesarii, 
adbibilis  secum  sanctimonialibus  quas  et  xtas,  et 
morum  probitas,  et  vitae  innocentia  commendaot, 
id  faciant,  et  quod  deliberandum  est,  pradenter  ddi- 
berent;  et  quod  disponendum,  utiliter  disponaot: 
quia  si  earum  consilio  et  praesentia  usae  fuerint ,  et 
morsum  detractionis  vitabunt ,  et  exemplnm  sibi 
subditis  salubrius  praebebunt.  Licet  enim  hujusce- 
modi  sanctimoniales  talium  negoliorum  experieo- 
tiam  non  habeant,  earum  tamen  praesentia  capaces 
boni  consilii  castique  factae  suut. 

CAPUT  XX. 
Quia  virorum  frequentias  sancUmoniales  ,  jmta 


bus  ab  abbatissis  constiluto  stare  cogatur,  ut  statim  B  superiorum  Patrum  sententias,  penitus  vitare  de- 
rubore  sequestrationis  emendetur.  Si  autem  his  beant,  satis  liquido  patet :  restat  ut  imminente  ine- 
modis  admonita  alque  castigata,  incorrigibilis  adhuc  vitabili  necessitate,  qualiter  id  facere  del)eant,  de- 
exstiterit,  congrue,  si  tamen  aetas  permiserit,  ver-  monstretur.  Dec^t  porro  ui  abbatissae  tres  aut  qua- 
berum  adhibeatur  castigatio.  Verum  si  talis  fuerit,  *  tuorsanctimonialesviueprobabilisconstitaant,ooram 
quam  aut  aetas,  aut  quaUtas  personae  verberari  non     quibus  caeterae  sanctimoniales ,  aut  com  propriis 


siverit,  haec  et  publica  objurgatione  ,  ei  jejuniorum 
continuatione  ,  et  sequestraiionis  rubore  tandiu 
corripialur,  donec  digna  poenitentiae  satisfactione 
vcniam  consequi  posse  videatur.  Si  igitur  ea  quae 
flagellatur,  et  ea  quam  flagellari  aut  aetas,  aut  qua- 
litas  personac  prohibet,  incorrigibiles  apparuerint ; 
sit  locus  intra  claustra  quo  ad  tempus  retradantur , 
6t  secundum  modum  culpae  castigentur.  Quod  si 
etiam  aiiqua  in  tantam  insaniam  devenerit,  quae 


equis,  aut  eum  propriis  servis  res  sibl  necessarias 
deferentibus,  tempore  competenti,  in  loco  videlicet 
ad  hocnegotium  constitutoloquantur,etidquoddela- 
tum  fuerit  recipiant.  Ut  viddicet  hujuscemodi  oonfabih 
latio  nullam  possit  in  quoquam  sinistraeopinionisafler- 
re  suspicionem.  Sed  et  tempore  novarom  fragum,  co- 
ram  memoratis  sanctimonialibus,  quidqnid  eis  rect- 
piendum  aut  recondendum  est,  recipiant,  et  recon- 
dant.  Similiter  quoque,  quando  eis  in  propriis  man- 


post  tot  saluberrimas  admonitiones  et  castigationes  ^  siunculis    aliquid  operis  agenduin   est,   quod  noa 


necdum  se  correxerit,  deprecetur  pro  ea  cdmrauni 
voto  ab  omni  congregatione,  ut  ab  illo,  cui  nihil  est 
impossibile,  sanetur.  Postremo,  si  his  omnibus  exhi- 
bitis  inemendabilis  atque  incorrigibilis  apparuerit, 
quia  uullatenus  huic  saeculum  repetere  fas  est,  ad- 
vocetur,  si  necesse  est,  episcopus,  et  illius  sapien- 
tissimo  ac  discretissimo  judicio,  ita  ejusdem  vita, 
quae  se  tot  vitiis  foedando,  et  in  pertinacia  perma- 
nendo,  a  coUegio  sanctimonialium  quodammodo  se- 
crevit,  intra  septa  monasterii  moderelur ,  quatenus 
et  poeniteniiam  sibi  ab  eo  injunctam  salubriter  ge- 
rat,  et  caeteris  nuUius  contagionis  morbum  inferre 
valeat.  Qiiae  aatem  criminale  peccatum  commiserit, 


sine  virorum  labore  perfici  potest,  baesanctimoniaks 
coram  sint,  ut  nullus  in  his  negotiis  possit  anri  de- 
trahendi  aut  peccandi  locus.  Sed  et  hoc  abbatissae» 
non  solum  praeposiiarum  suarum  cura  ,  et  memora- 
taram  sanctimonialium  instantissima  procoralione, 
veram  etiam  suo  studio  ,  imo  saepissima  investiga- 
tioue,  scratari  atque  soierter  inquirere  debeat,  ne  quid 
inbonestatis  in  mansiunculis  sanctimomalium  aat 
in  earum  claustris  quispiam  quolibet  modo  perpe- 
trare,  aut  ab  aliqua  alicujus  familiaritatis  occa^one 
suscipi ,  aut  clanculo  abscondi  possit.  Tanta  igitar 
sanctimonialibus  in  confabulando  cum  viris  pachd- 
tiae  fiducia  inesse  debet ,  ut  aliis  aspicieniibos 


huic  nullatenus  difierenda  est  correptionis  utilitas,  -^  nime  erubescant.  Ut  enim  beaUis  Hieronymus  dicit 


quin  aut  sponte  peccati  sui  facinus  poenitendo  abluat, 
aut  si  id  agere  renuerit,  ab  episcopo,  ut  praeinissun 
est,  juxta  modum  taxatum  sententiam  excommuni- 
cationis,  et  modum  pcenitenti»  excipiat.  In  casti- 
gandis  namque  atque  corrigendis  delinquentlbus, 
opem  ferre  non  desistant  abbatissis  caetera  sancti- 
moniales. 

CAPUT  XIX. 
Scripluraram  sanctarum  doctrinis  demonstrator» 
quod  subditaram  vita  praelataram  sit  exemplis  in- 
formanda.  Et  qiiia  sanctimoniales ,  secundum  Pa- 
tram  documenta  ,  virorum  debent  vitare  famiiiari- 
tates  et  sermocinationes ,  decet  ut  abbaUssae  ,  sicut 
in  caeterisi  ita  qaoqae  et  in  virorum  oonfabulatio* 


{in  epist,  ad  Furiam) :  Sp  culum  meotis  esi  facies, 
et  taciti  oculi  cordis  fatentur  arcana.  Unde  ait  ct 
quidam  :  Frons  hominis  propriae  mentis  depromit 
amictum  :  qualis  vultus  erit ,  talia  corda  gerit.  Si 
qua  vero  inventa  fuerit  his  confabulatioDibus  dediUv 
ita  juxta  superiorem  modum  corripiatur,  at  et  ipsa 
emendetur,  et  caeterae  timorem  habenles  Biliil  tale 
agere  pertentent 

CAPUT  XXI. 
Quia  licitum  est  Deo  dicatis  canoniee  vtventibttS 
vernulas  secum  famulandi  gratia  in  luoDasteriis 
habere,  cavenJum  est  illis  ut  in  eis  anim»  potios 
salutem  quam  commodum  terrenum  qaaeraaU  Soknl 
enim  bHJuMemodi  etEreoea  et  impudicaB  eSeclaB» 


969  REGCLA  SANCTIMONIALIUM  AB  AMALARIO  COLLECTA.  —  LIB.  U.  970 

caltu  meretricio  ornalse  iDcedere,  et  turpia  quaeque  A  Deum  et  homines  crcscere  coeperit,  pcrgal  ad  tem- 


ec  obsoeoa,  quae  foris  vagando  viderint  aul  audierint, 
auribus  dominarum  suarum  impudenter  ingerere,  et 
aolmos  earum  a  rigore  divin.x  servitutis  emollire. 
Quapropier  necesse  est  ut  in  taiibus  congregandis 
modum  adhibeant  discretionis  :  ut  non  amplius 
quam  necessius  exigit,  sibi  ad  serviendum  congre- 
gent,  et  erga  congregatas  curam  adhibeant,  ne  illis 
quolibet  peccato  ruenlibus,  illarum  ruinae  participes 
ezislant.  Si  vero  hae  famul»,  aut  abbatissarum, 
aut  certc  sanctimonialium,  in  claustris  monasterii 
quippiam  indecens  admiserint ,  et  crebro  a  jmooitse 
alque  correptai ,  non  se  correxerint,  extra  clauslra 
monasterii  procul  ejiciendae  atque  eliminandae  sunt. 

CAPUT  XXII. 

Religio  ecclesiastica  docet  ut  puellae  quse  In  mo- 
nasteriis  erudiuntur,  cum  omni  pietatis  affectu  et 
Yjgilantissimse  curae  studio  nutriantur  ;  ne  si  lubri- 
cae  aetatis  annos  indiscipliuate  vlvendo  transegeriht, 
autvix  aut  nullatenus  corrigi  posteapossinU  Quaprop- 
tcrpraeferantur  eisex  sanctimonialibus  tales  magistrae 
quae  utiqne  etprobabills  sintvitae,  et  erga  eas  talem 
exhibeanl  curamut  nequaquam  huc  atque  IUuc  pos- 
sinthabere  progressum,  et  autdesidiae,  autlasciviae 
vitio  maculentur ;  quin  potius  sacris  imbuantur  di- 
sclplinis  9  qualenus  his  mancipalae  vagandi  otio  ca- 
reant.  Sed  qui  modus  hujuscemodl  erudiendls  te* 
nendus  sit,  bealus  Hieronymus  in  epistola,  quam  ad 
Laetam  de  institutione  filiaescripslt,  plenissimedocet, 


ptum  veri  Patris  cum  parentibus  suis  :  sed  cum  illis 
non  egrediature  templo,  et  nusquam  ab  eis  invenia- 
tur,  nisi  in  auditu  sanctarum  scripturarum.  Nusquam 
exeat  foras,  ne  inveniant  eam  qui  circumeunt  civi- 
tatem,  et  vulnerent  pudicitiam  ejus  auferentes  theri- 
strum,  et  nudam  in  sanguine  derelinquant.  Non  ves- 
calur  in  publico,  ne  videat  cibos  quos  desideret. 
Discal  jam  nunc  vinum  non  bibere ,  in  quo  est  lu- 
xuria  :  usque  ad  perfectam  tamen  aetatem  propter 
indulgentiam  modico  ulatur  vino,  et  carnium  edulio 
sustentetur.  NuHus  ei  juvenis ,  nullus  cincinnatus 
arrideal.  Yigiliarum  dies  et  solemues  pemoctatio- 
nes  sic  celebret,  ut  ne  transversum  quidem  unguem 
a  nutrice  discedat.  Non  cum  ancillis  in  auribus  su- 
B  surret,  sed  quod  uni  loquitur  omnes  Intelligant.  Sil 
ei  comes  non  compta,  atque  formosa,  quae  gutture 
carmen  dulce  moduletur  :  sed  gravis ,  pallens,  sub- 
tristis,  et  pudicitiae  veterana  ,  quae  illam  doccat ,  et 
assuescat  exemplo ,  ad  orationes  et  psalmos  nocte 
consurgere  ,  mane  hymnos  canere  et  stare  in  acle 
quasi  bellatrlcem  Christi.  Horarum  diei  cursu  per- 
acto,  accensaque  lucernula ,  reddat  sacriiicium  ve- 
spertinum.  Sic  dies  transeat ,  sic  nox  inveniat  labo- 
rantem.  Cibus  ejus  olusculum  slt,  et  simila,  raroque 
piscicuii.  Sic  comedat  ut  semper  esuriat,  ut  slatim 
post  cibum  possit  legere ,  orare  et  psallere.  Non 
habeat  coiloqula  saecularlum  puellarum,  et  malarum 
virglnum  contuberniis  non  miscealur.  Balnearum 
vero  fomitibus  sopitos  non  suscitet  ignes.  Pro  gem- 


dlcens  :  Igitur  quae  de  repromissione  nata  est,  di-  ^  mis  et  serico  ,  divinos  codices  amet.  Discat  primo 


gnam  hal)eat  ortu  suo  institutionem  parentum.  Sa- 
muel  enini  in  templo  nutrilus  est :  Joannes  in  soli- 
tudine  praeparatur,  locustls  alitur,  et  melle  silvestri, 
et  in  typum  poenltentiae  praedlcandae  tortuosissimi 
anlmalls  vestitur  exuviis.  Slc  erudlenda  est  anima, 
quse  futura  est  templum  Domlni.  Nihil  aliud  discat 
aodire  ,  nihil  loqu! ,  nisi  quod  ad  timorem  Dei  per- 
tinet ,  tnrpia  vert)a  non  Intelligat ,  cantica  mundi 
ignoret.  Adhuc  tenera  llngua  psalmls  dulcibus  im- 
baatory  procul  sit  aetas  lasclva  puerorum ,  habeat 
modestam  gemlam,nutricem  gravem.  Discat  in  pue- 
ritia  coi  imperatori  tiruncula  nutriatur.  Ipse  habitus 
et  Teetitusdoceateam  ,  cui  promissa  sit.  Auresejus 


Psalterium  ,  emdiatur  in  Proverbiis  Salomonis  ad 
vitam,  consuescat  in  Ecclesiaste  calcare  quae  mundi 
sunt.  Sectetur  in  Job  virtutis  et  patientiae  exempla. 
Ad  Evangelia  transeat,  nunquam  ca  positura  de 
manlbus.  Apostolorum  Acta  et  Epistolas  tota  cor- 
dis  imbibat  voluntale.  Et  sic  per  ordinem  scriem 
Novi  Yeterisque  Testamenti.  Cumque  pectoris  sui 
cellarium  his  opibus  locupletaverit ,  tunc  virtutum 
floribus  adornata  ,  soli  sponso  coelesii ,  cui  com- 
missa  est,  calcatis  cunctis  quae  mundi  sunt,  placere 
studeat. 

CAPUT  XXIII. 
Quanquam  intra  claustra  monasteni  sanctimo- 


non  perforentur,  nec  ora  Christo  consecrala  cems-  |v  niales  canonice  viventes  proprias  solitae  slnt  habere 


sa  et  ourpurisso  depingantur  :  nec  aurum  ,  et  mar- 
garitae  coliam  e]as  deprimant ;  nec  caput  sacratum 
gemniis  oneretor  :  sed  habeat  alias  margaritas,  quH 
biis  poslea  venditis  emptura  est  pretioslsslmum 
margaritom.  •  Sit  notrix  cjus  soUlcita  et  pmdens, 
ut  ea ,  qvae  nntritur  ,  ne  percutiatur  a  vipera.  Ne 
bibat  de  aureo  calice  Babylonis ;  nec  cum  Dina  cf^re- 
diatur  videre  fiiias  regionis ;  ne  iudat  pedlbus  ,  et 
trahat  tunicas :  quia  venena  non  danlur  nisi  melie 
circumlita,  et  vitia  non  dectpiunt ,  nisi  sub  specie 
virUituai.  Postquam  grandiuscola  fuerlt  et  in  exem- 
plom  sponsi  sui ,  sapientia  ,  aetate  et  gratia  apud 

a  Ex  Hieronymi  ep.  7,  ad  Lxtam,  legi  oportet : 
Si  Hutrix  ejus  soUieita  prwidet^  ut  ea  quw  nutritur 

Patrol.  CV. 


mansiunculas  ,  propter  anus  tamen  et  InGrmas  de- 
bet  intra  claustra  ab  abbatissis  mansio  fleri,  ubi 
eamm  quae  forte  suas  non  habent  imbeceliilatibus 
alque  inflrmitatibus  misericordissime  possit  opitu- 
lari.  Quarum  curam  abbatissae  ,  ut  pote  spiritales 
matres,  ante  omnia  gerere  debent,  ut  hls  ea  quibus 
opus  habent  misericorditer  administrent.  Sed  et 
caeterae  sanctlmoniales,  accessu  eas  frcquenti  visi- 
tantes,  dlvinarum  Scripturamm  collocuiiouibus  de- 
mulceant,  et  suls  facultatibus  eis  adminiculum  prae 
beant ,  earumque  imbeciiiitates  et  inArroitates  cum 
charitate  aequanimiter  portent,  ut  merlto  a  Domino 

ne  feriatur  a  vipera  :  eadetn  cura  provideaty  ne  biba» 
ab  aureo  calice^  etc.  Hard. 

31 


971  AMAtARIUS  PRESBYTEn  MErtTOIS.  OTf 

eis    dicaliii  ;  Infirmus  (ui  ,  et  visUastis  m«,  elc.  A  statuto  tcmpoTC  monasteriniD  iii|^fCdbtttif  fmSh" 
{Matth.  xxt). 


CAm  XXIT. 

Quia  constat  abbatissas  exteriorum  et  interiorum 
pondere  gravalas,  adeo  ut  prsepediente  fgnoraniia 
firagilitatis  humanse  multa  nesciant  quse  in  monaste- 
riis  negngenter  fiunt ,  necesse  est  ut  tales  sub  se 
eonstituant,  cum  quibus  secure  possint  partirl  onera 
regiminis.  Quibus  etiam  talem  conferent  potestatem, 
nt  vice  sua  fungentes  ,  et  bene  agentes  in  metius 
proflcere  dictis  et  exemplis  exhorteulur ,  et  delin- 
queniium  errala  districtissima  inveciione  corri- 
piant :  el  quae  in  monasteriis  ab  abbatissis,  ob  diver- 
sarum  curarum  occupationes,  perfici  niinime  pos- 
sunt,  ab  bis  digne  et  utiliter  perficiantur.  Quibus 


nim,  et  cum  eis  diaconas  iantitm  et  sJMiiconos, 
qui  scilicet  et  vits^  honestate  cfarescmt,  H  vi&b  se, 
sed  Christum  amare  cnpiant ;  nee  soa  qoamni,  setf 
quse  Jesu  Christi,  et  non  ampfiirs  IM  fromdfctffor, 
nisi  in  missarum  c^rebraAontbns  Ud  saftcthnonialef 
publice  f^cfetfdls.  Quibnd  rfte  ac  devote  c^tebnitiSy 
iOico  foras  ^grediantttr.  Sanetimoriisfles  namqpt  rth 
ante  posito,  ut  moris  est,  horai  C9m>nfcas  et  missa- 
rum  sotemnia  celelirent.  Sed  et  hoc  cif eaM  of  irant 
illarum  cum  eisdemr  presbyterfs  eorddiqde  ministri! 
aliquam  sermocfnatfoncm  familiarcm  hab^at.  Si  qta 
igitur  peccata  sua  saccrdotf  confltcri  roloerft,  idfa 
ecclesia  faciat,  ut  ab  alifs  videatar  ,'siciic  \n  d!ds 
sanctorum  Patrum  contiaeiur ,  exceptis  infinnis , 


etiam  expedit  ut  se  imitabiles  caeteris  prxbcant,  3  quibus  in  domibus  id  facere  necesse  est.  Nam  pres- 


quatenus  irreprehensibiiiter  vivendo  ,  et  sanc(arum 
virtntum  exempla  pnBbendo,  ccctibus  snnctarum  fe- 
minarum  mereantur  adscisci.  Quod  si  negligentef 
Vixerint,  et  his  quibus  bene  vivendo  prodesse  debue- 
rant  exemplo  sua;  perversitatis  aliqnam  Ixsionis 
macolam  uigesserint,  juxta  modum  prxmissum  ju- 
dicentur,et  si  inemendabiles  exstiterint,  a  ministerio 
amoTcantur,  aliaeque  in  loca  earum  prol)abilIs  vitse 

oonstituantur. 

CAPUT  XXY. 

Expedit  abbatissis  dt  de  congregatione  sibi  com- 
missa  tales  eligant  quibus  alimenta  sanctimonialium 
committant,  quae  non  sint  criminatrices  ,  non  vino- 
lentse,  uon  prodigae ,  et  ca^teris  vitiorum  illecebris       i    .    m  •  ••  k      'luIa  '     ' 


byter  diaconum  et  snbdfacontfm  ,  qnf  aliqae  booi 
sint  testimonif,  ob  detractionent  vitandam  secom 
habeat,  a  quibus  scITicet  videatur  ,  ct  suae  lonoceft- 
ttae  l>onum  testimonium  exhibeatur. 

CAPUT  xxvni- 

Qiiia  sanctarum  Scripturannii  tuelontftUlMM  li- 
quido  demonstratur  qaod  hosplialitas  modis  omiiibii 
sit  ditigenda,  et  res  ecdesi»  oblalioiM»  sint  fide^ 
liam  ,  pretia  peecatorum ,  patrimoDia  paoperQn ; 
qaanquam  ad  portam  monasterii  locus  lalis  sit  rile 
babendos»  in  quo  adventantes  quique  sufidpianbir ; 
oportet  tamen  ut  extra ,  juxta  eccksiom  sciiiccty 
in  qua  presbyteri  cum  ministris  suift  iiiTiiiu  ex- 


inviolabtliter  congregata  conservent,  et  fideliter  ea 
atque  humilitcr  sanctimonialtbus  administf^nt ,  ut 
de  ftdeli  adminlstratione  a  remuneratore  omnium 
bonorum  Deo  fideliter  remunerentur.  Erga  hujnsce- 
modi  vero  detinquentes  et  inobedientes  modus  pns- 
missns  obniie  tenendus  est. 

CAPUT  XXVI. 
Oportet  ad  portam  monastcrii  talls  constituaiur 
sanctimoniafis,  quse  xtate  et  morum  probitate  cae- 
teris  emineat :  ut  neque  propicr  personarum  accep- 
tionem,  neque  propter  alicujus  adulatiouem  aut  ti- 
morem  porta  monasleril  nisi  horis  siatutis  resere- 
tnr.  Quia  nisi  talis  ad  porlam  constituta  fuerit,  ma- 


tem  ditigat.  £t  excq^tis  decimis  quae  db  esefesi» 
vUlis  ibidem  conferuntur  ,  de^relms  ecdeuai ,  proot 
facultas  soppetit ,  eidem  depotetvr  bospiuiit  ^d« 
pauperes  ibidem  recreentur  ,  et  foTeantar.  tM  sl 
de  oblationibos  qoae  fidelibus  sanelimoiiialibQsdcfe- 
runtur  ,  decimae  dentuf  ad  eorumdein  susleoiatio- 
nem  pauperum.  Is  namque  eoi  Impitale  comoiili- 
tur  ,  nequaquam  res  pauperum  ia  suee  qods  leior- 
queat,  ne  cum  Juda  loculos  Domiai 
tiam  damnationis  excipiat.  Sit  etiam  iotni 
rium  receptaculum  ubi  vidu»  et  poopercol» 
tummodo  recipiantur  et  alantur ;  et  si 
alio ,  saltem  Quadragesim»  tempore  , 


gnum  procul  Jubio  in  monasieriis  degentibus  pote-      ^^^  ^^-^^  implentes  praeceptum.  etrwo  hn^ 
rlt  provenire  periculum.  QuoJ   si  alicujus  ^r^ill^  ^  ^^^  ^uxu  in^  :  Si  ego  Ihmnut  el  ma^imr  nm 


contra  banc  mstitulionem  facere  tentaverit ,  et  ad- 
monita  non  se  correxerit ,  digna  inveclione  correpta 
ministerio  amoveatur. 

CAPUT  XXVII. 

Presbyteris  qui  in  monasleriis  pueliaribus  missa- 
nim  soiemoia  celebrare  debent,  extra  monasterium 
sit  locuset  ecclesia  ubi  cum  ministris  suis  babitent 
et  divinae  servitutis  ol)sequium  expleant :  et  non  nisi 

«  Ad  Siehartum  archiepisccpttm,  Miss^  snnt  eon* 
citii  A<piisffrauensisexemptaria  in  singulas  provincias 
cumepistoia  imperatoris  aduniuscujusque  provinciae 
metropoKitanum.  Hinc  eoisUrfarum,  quae  passim  oc- 
currunt,  tituti  diversi.  In  eiemplari  nostro  quia  in 


lavi  vobii  pede$y  qumUo  ina^if  «os  «leMit  mUer  Wl#* 
rius  lavare  pedes  (Joan*  xui)  I 

EPISTOLA  LUDOYICt  PH 

«  AD  SICnARIOll  ASCHIEriSCOPUH  BCRDlGALttlSBls 

Mittit  exemptum  $tattttorum  concilii  Aqnisgranenat^ 
ut  ea  in  provincia  $ttd  diligenter  trariscribi  ei  cb- 
$ervari  faciat, 

Ludovicus  divina  ordiBanle  provideiiUa  uaptntM 

AquKaniam  secnndam  mfssum  fhft,  nomen  'est  Si- 
charii  arcfaiepisceiH  Burdigaief»is,iif  Anti^okMoreiisi 
nomen  Magni  Senonicas  urbis,  quae  caput  est  provin- 
ciaeillius  archiepiscopi.  Otonesporro  ^osdem  sunt 
argumcnti.  Jac.  Sian. 


m  REGULA  SAI^dMdNlALttjM  Afi  iilALAhib  CblXECtA.  -^  LIB.  U.  971 

AygUfttui,  tener^ili  tli  ChM^to  SibliiiMo  archiepi-  A  cesse  est  tlt  gi  sliiquenl  iti  taal  dllfec^i  tale  feeiase 


ftopo  iH  DohiifiO  &aluieni  ^. 

liafcnim  ec  veberabile  concilium,  iJtvttio  fiutti  no- 
^trogue  sludio  ih  Aquisgrani  iJalatio  ttuj)ei*  aggrega- 
tdm,  in  qiio  mulla  ob  propagahdaiii  eccle^iaSticaiU 
digriitatem,  pnecedenie  et  subseqiiehte  ^HW^  tlbri- 
sti,  diligeriler  tractata  atque  Instllul^  ^uAt,  iuam 
nuliatenus  tredimtis  latere  s^hctitatem.  Sed  ittiisl 
contingit  eidem  sahctd  el  venerabtli  concilio  lUaiii 
non  interfuisse  palferriitaleria,  ad  tiiaria  desiinarfe  d^ 
crevilnus  liealltudineni,  per  prsesenierii  inissurii  no- 
slrum,  noinine  Adalelmurii,  forraulaiii  canonioe  in- 
stilutionis,  ab  eodefn  ^acrb  lionventu  ex  SancldfUm 
Patrum  sparsirii  di^eslis  sentehlii§  collectam  atqfae 
ih  unuria  conge^iarii.  Quam  etiam  Idcirco  penes  pa- 


repererl^,  fiujrisiifodi  factunl  corfliii  pnrrliicialliiiti 
tuorum  fepi^copbfunl  ^tehtUj  ^t  tOfM  (^rAMripto 
missd  nosti-o  fhistr^rts,  et  haiMI  aiitliMtieftih^  tii 
prsemisimus,  dttrgenter,  sictlt  iliissii.9  tfoiter  eis  lii- 
sinuaverit,  tf-ahscribi  percenseas.  Ottili^s  (^gb  Uxm 
dloeceseos  episbopi  et  caeteri  prftlatl  eitli  vlgilahfi 
cur^  ti^hserlb<ire,  ^oleHI  i^tudlo  irii^Hlitei^,  iti^taii- 
tissiindg  a&slddiiitlS  exercitio  divliiitQd  il^juti  Optf^ 
ribus  coroplei^  decerteiii  :  at  cam  lio^  hujos  rei 
gfatia  ih^tiirend^  veiiidris  Ralendis  SepteiaibrihuSi 
(^icttteidem  ssitr&ei  meihorahili  cOncilio  meminlffina 
nos  diiisse  faciUrOs)  ihissos  nostros  |ier  imp^rlum 
a  Deo  nobis  collatum  desfinaverimus,  remotii  cu'* 
juslibet  difBcuItsltis  oppo^ilionei  ^usdem  salotifen» 


latium  nbstruni  diligeriter  scribi  fecimus,  ut  nihit  in  •■>  iostitutionis  pradati  et  sdbditi»  proot  DOmitius  pOBse 


se  scriptorurii  titid  depravationis  atit  delrhncailonis 
habens,  ali  ie  usqiie  incoluniis  t)erfei*retur.  QuaprO- 
pler  voliiiriiis  atqiie  decerriiriius  (it  Juxla  metropOli- 
lahi  geiiis  tibi  icanonice  collatani  diihitalem;  lib- 
Slrsequ^  aiictorilatis  feanctidnem,  dioecesebs  liiaB 
episcopos,  et  c*tei"os  fccclesioe  pfiialbs,  tempore 
et  loco  cohgruentl  ad  le  accersere  faclis,  fet  hls  cd- 
ram  capUuIatini  membratam  inslitntioniS  fertauhim 
pi^legi  jnb^as,  et  quod  ob  exkllahdiini  e<?clefeiasticf 
culminis  fastigium,  et  aiiimarum  salutem,  idfem  s^ 
fcer  cohv^nlus  eam  ediderit;  li(iuido  denibristreS  ;  feed 
ethis  qui  in  uno  collegio  cahbhicc!  degdiit;  tetiendarti 
observandamque  coram  memoralo  misso  nostro 
aonfarM ;  m  tii  aUculi»  «ordift  oi4iiai<^  «au  inteUi- 


eis  dederii,  strenui  inTeniaotiir  operatores^  Qooniam 
dlligehti  ihdagine,  vita  eoihiie»  perquirere  jobeibi^ 
rmi  quis  prselatorum  tnjURCtum  sibi  olBeram  atre- 
ntie  peregerit,  tel  ifuis  io  claastris  canoniconim  ot 
«dcteris  ^  habitfttionibos  eonsiroendis,  et  in  ne<^»* 
sariis  stipeiidiis  eia  triboeiidiS)  ei  In  domlbos  ad  re« 
eepiacoia  (^aupeirim  repafaodis,  aanctiodi  oostrte 
paroerit,  quisire  clerom  suom  eadera  inslitotione  et 
C9eteri!l  siilrifiilibus  docomentis  inatroere  eoraverit» 
Te!  qols  eaoaa  aviiritiie  eoa  qoot  Ghristl  mihtio  ra- 
flonaliitilef  alere  poterM,  frropnleRril  :  ^ia  onios 
anni  spatiottl  d^dlAQs^  ot  es  qtm  promfsta  sant 
ibsqoe  omutf  dtfTicoijtatitf  exousaiioBe  porfiei^  obl 
iiecduni  facta  erant,  facillime  possent.  Proinde  qui 


_^ , _.^  „„^  ^^  „,^  „„  ^,„^  ^^,.     boc  anni  tempore  in  hoc  negotio  nosTrse  admodum 


scopis,  comprovincialibus  scilicet  tuis,  docRtnd)  fel- 
gore  renilentibus  sobrie  tradatur.  Sed  et  in  hoc 
nihilominus  circujnspectam  monemiis  ^se  iuaiif 
pnidentiam,  ut  ab  his  qui  eam  ttanscriptari  siwt, 
ita  transcribatur,  ut  nec  depravatk  titid  sctipioris, 
nec  detroncau  ab  aliquo  iiat :  sed  sicut  a  prjedicto 
missaifbsiro^eiedemnstrxtaim  fuerit»  absquo  aliqua 
depraTatione  vel  deironcatione  iranscribatur.  No- 
Teris  etiam,  qoia  ideo  iilius  exemplum  apud  artna- 
rium  palatU  nostri  detentum  est,  ut  eo  probari  pa- 
tenter  possil  quis  eam  incoriose  iranscripserit,  vel 
quis  aJiqoam  ejus  ^iaflem  dciruncarii.  ti  enim  com- 
periraus,  dura  iu  eodam  sacro  concilio  perlegeretur, 
anteqiiam  coram  nobis  ab  eodera  concilio  prolata^ 


Iirfljfioni  j^o  viribus  obedire  neglexerit,  ca^.teris  suie 
dubio  terrori  erit,  ne  tale  admittere  praesumant. 
Dir^iiinife  ftimi  flfil  ihslitatfofirf  formulam,  quam 
e|usdeni  sacri  concilii  par  consensus  parque  studlum 
dt  ianofotlfm  Fitrum  dictis  enucleatim  excerpsli, 
%l  eastimonise  dlcatis  in  una  societate  canonice  de- 
gentibus  observandam  statuit.  Quam  yolumus  a  te, 
sive  a  tuis  comprovincialibas  episcopis,  studiose 
jobere  transcribi',  ei  monasleriis  pueiisribos  in  tua 
dloecesi  consistentibus,  fn  quibus  scilicet  canonice 
vivitur,  tenendam  cdnferri,  qualiterque  ab  abbaiis- 
sis  et  caMeris  sanctimonuiiibo^  reitf  iosissime  ae  de- 
Totisslme  observari  debeat,  apertissime  perdoceri. 
Quoniam,  nisi  quando  nbs  aliquam  abbatissarnm 


ei  necdom  mensura  clbi  ac  potus  statuta  fnisset,  ^  nostram  adirejusserimos  phesentiam.  alio  tei^re 
quidam  magoa  ex  parle  illam  deiruncanies,  qaaedam  volumus  in  monasteriis  resideant,  et  secundum  ^os- 
capiti^  iaeonsoUe  ex  ea  transeripserunt.  Unde  ne«     dem  institutionis  formam  vitam  ducant,  slbi^ue 


^  *  Hancepistolam  encyc^camfoisse  oportet,  nam 
m  Goldasti  tomo  IV  Constit.  imperiDl.,  pag.  ^2  nov. 
cdit.,  aflerlur  data  ad  Arnoneui  archiepiscopnm 
Saizburgensem.  Mansi. 

I»  Babitationibus  constructh.  Duo  praeciplt  impe- 
rator,  re^ulamobservari,  etmonasifcas  habitationes 
msiaorari.  Utninique  pariler  complexus  est  flelti 
Trevirensisarchiepiscopusin  epistola  quaradceadem 
re  tunc  scripsit  ai  Frotarium  Tullensem  episcopum  : 
« rson  ncscitis,  Inquil,  cum  qua  cautela  mandatum 
suscepimas  domini  im^cratoris  nos  in  dioecesl  no- 
stra,  ctepiscopi  8in«^h  in  parochiis  suis,  idest,  de 
fcgula  augendfe  rchgionis,  et  de  ministratoriis  ca- 


iMmicormn  olftcims,  ot  si  quibos  in  loeis.beneeomptft 
essent,  deinceps  com  somnMi  dingent»ii)mffrentor. 
Nunc  antem  in  proximo  est  pbciium,  quo  sine  dubio 
sciscitahitor  .  de  oi)temperatione  mandati  dominus 
mandati.  Qoapropter  scrtiteinnil  diligemter  in  paro- 
ebia  vestra^  in  Testris  alioramqne  nionasteriis,  ei 
prcfata  regula  digne  per  omnia  cooservetor,  el  Si 
oiOcinse  Juxta  ipsios  decreta  conslroctae  atqiie  inno- 
Tatse  coniineaniur  :  ot  eom  imperiali  solertiae  pr»- 
sentabimor,  dejecto  procol  moliiDento  aliaromv  Wl 
Tobiscum  ex  omnibos  illi  a  nobis  reritas  nonlieluf^ » 
et  cslera,  quae  sequontur  i»  schedis  Sancli  Petri 
Carnotensis,  unde  olim  deseripstmus.  Jao.  Siiii. 


975  AD  FORMAM  INSTlTDTlOmS  CANONICORUM,  ETCm  976 

subditas  in  sancto  religionis  proposito  constringant.  A  utronimquescrlpto  notentnr,  atque  per  ipsiim  tumiH 


Et  nulla  lUaram  foras  evagandi,  aut  occasione  qua- 
libet  accepta  per  TiUas  residendi,  suisque  volupla- 
tibus  deserviendl  licentiam  sibi  attribuat.  Quanquam 
enim  nonnulU  clerici  monasteria  pueUarum,  et  non- 
nuUi  laici  monasteria  Tirorum  etiam  et  pueUarum 
habeanty  tua  tamen  debet  praevidere  solertissima 
mdustriai  ut  In  omnibus  locis  sub  tua  dicecesi  con- 
stitulis,  ubicunque  congregationes  dericorum  et 
sanctimonialium  sunt,  juxta  possibilitatem  et  facul- 
tatem  rerum  secundum  hujus  instilutionis  formam 
vivant.  Quia  nuUa  est  omninoeociesiaquae  facultates 
habeat,  ubi  non  possint  tot  talesque  gubernari,  qui 
divinam  expleant  officium,  et  ubi  hospilalitas  juxta 
vires  non  possit  dUigi.  Nosquoque  praefatum  missum 


que  commissnm  nostr»  dignoscenliae  intimenUir, 
ut  sciamus  quibus  gratiarum  actiones  referre,  quos- 
que  etiam  dignis  correpiionibus  corrigere  debeamus. 
Si  vero  aliquis  tuae  dioeceseos  eidem  insliititioni  ve- 
straeque  admonilioni  procaciter  reniti  volaerit,  et 
eam  quae  ab  eodem  sacro  convcntu  constitnta  atqne 
decreta  est,  pro  viribus  observare  negiexcrit,  et 
subinde  admonitus  non  se  correxerit,  quicuDque  OJe 
est,  ante  praesentlam  nostram,  tua  vel  misd  nostri 
admonitione,  venire  fesiinet,  quatenus  a  nobis  juxta 
quantitalem  culpae  digne  corrigatur.  Direximus  pne- 
terea  tibi  pondus  et  mensuram  secundum  qoae  deri- 
cis  et  sanclimonialibus  panis  et  potus  aequaiiler 
tribuenda  sunt.  Quae  ab  omnUous  firmissime  atqne 


nostrum  ad  tuam  sanctitatem  ideo  direximus  ut  B  invioiabiliter  teneantur  deceniimus,  et  ne  quiJ  in- 


tuum  caeterorumque  ecclesiasticorum  in  tua  dicecesi 
existentium  diligenter  atque  subtiliter  in  hoc  nego- 
tio  intueretur  sludium,  et  tibi  opem  in  caeteris  com- 
monendis  ferret :  qui  etiam  nobis  referret  qualiter 
praelati  etpraelataeeasformulas  Ubenter  susceperinty 
dUigenter  transcribere  studuerint,  et  devote  adim- 
plere  juxta  vires  curaverint.  Quoniam  tandiu  iUum 
in  tua  vel  comprovinciaUum  tuorum  dioecesi  immo- 
rari  et  discurrere  una  cum  misso  tuo  jussimus ,  do- 
uec  ab  omnibus  memoratae  formulae  transcriberen- 
tur.  Ut  vldelioet  cuncta  procurans,  diligenterque 
perticiens,  cum  ad  nos  illum  redire  opere  expleto 
tempus  permiserit,  cuncta  quae  acta  sunt  vestro 


crementi  aut  detrimenti  a  quoquam  patiantur,  mo- 
dis  oiiinibus  inhibemus.  Tuam  igitur  in  calce  epi- 
stolae  admonemus  sanctitatem,  ut  secuAdiim  rainh 
Bterium  libi  divino  muoere  collatum,  nostrae  in  hoc 
negoiio  saluberrimae  admonitioni  obedieoCer  Jiqae 
inexcusabiliter  pareas,  et  caeteris  ia  parendo  bonnm 
exemplum  trlbuas.  Dignum  quippe  jusinmqiie  est 
ut  quanto  sublimius  sacerdotii  dignitate  aliis  super- 
emines,  et  a  nobis  venerabiliter  dUigeris,  tanto  ma- 
gis  ad  Dei  nostramque  volnnlatem  exsequeodam 
devotiorem  te  atque  promptlorem  exhibens.  Yale  ia 
DominOy  et  ora  pro  nobis. 


AD  FORMAHI 

mSTITUnONIS  GANONICORUH  ET  SANGTIMONIALnnf 

AUBERTI  MIRiGI  NOTiE. 


Forma  itutUulionis  canonicorum,  Ea  vulgo  nun- 
cupatur  Regula  canoniconim.  Regula  autem  signi-' 
flcat  institutum  seu  formam  pie  recteque  vivendi. 
Regola  Graece  canon  dicilur  :  a  canone  dicti  cano- 
nici,  boc  est,  clerici  juxla  regularia  pnccepta  vi- 
ventes.  Isidorum  lib.  vi  Orig.,  cap.  16,  loquentem 
audiamus  :  c  Ganon  Graece,  Latine  regula  nuncupa- 
iur.  Regula  autem  dicta,  quod  recte  ducit,  nec  ali- 
quando  aliorsum  irahit.  »  AUi  dixerunt  regulam  di- 
ctam,  vei  quod  regat,  vel  quod  normam  recte  vl- 
vendi  praebeat,  vel  quod  distortum  pravumque  cor- 
rigat. 

Canomcorum,  Snnt  qui  disputant  an  Patres  con- 
ciUi  Aqulsffranensis  formam  institutionis  seu  regu- 
lam  vivendi  anno  816  scripserint  canonicis  regula- 
ribus  Augustinianis,  an  vero  canouicis  quos  vulgo 
saeculares  nunc  vocant.  Ad  hanc  quaeslionem  Cle- 
mens  Reynerus,  S.  Theologiae  doctor  ac  professor 
Duacensis,  in  Ubro  de  Apostolatu  Benedictinorum  in 
AngUa,  Duaci  1628  edito,  pag.  131,  fuse  respondet, 
ex  <]uo  haec  habe  :  c  Canonici  iUi  qui  in  concilio 
Aquisgranensi  instiluuntur,  non  fuerunt  Au^ustinia- 
nae  regulae  professi;  imo  ne  quidem  reUgiosi  sive 
regulares,  ea  notione  vocabuU  qua  nunc  vocamus 
regulares  seu  religiosas  personas  illas  tantum  quae 

Kr  tria  vota  et  plenam  saeculi  abrenuntiatlonem 
M>  sesc  dedicaverunt.  Primo  id  clarum  est  ex  ipso 
conciUi  prooemio,  in  quo  inier  alia  dicitur  canonico- 


C  rum  vita  sparsim  in  sacris  canonihos  etinSS.Pi- 
trum  dictis  indita.  Post  procemium  seqQltur  iostits- 
tio  canonicorum,  descripta  ex  multis  condiiomm 
antiquoruin  canonibus;  ex  multis  capitulis  S.  Isidori, 
Prosperi  et  Gregorii ;  ex  aliquot  epislolis  S.  Hieroiiy- 
mi,  et  ex  duobus  sermonibus  S.  Augnstini  de  coo- 
muni  Vita  clericorum,  et  ex  uno  sermone  ejusden 
De  pastoribus.  Itaaue  ex  Isidoro,  Prospero,  Grefs- 
rio  et  Hieronymo,  noc  est,  ex  unoquoque  istomni 
Patrum,  longe  plura  desumpta  suitt,  quam  ex  S.  A»- 
gustino.  Dcinde  nulla  prorsus  ibi  flt  mentio  Re^ube 
S.  Aiigustini,  necquidquam  exilla  (quippe  non  viris, 
sed  mulieri!)us  daia)  decerptum  est.  Cur  enim,  si 
bic  de  canonicis  Augostinianis  informandis  ageretnr, 
non  potius  et  pnecipue  ex  Augustini  Regula  «fesum- 
pta  esset  iiiformaiio?  Imo  si  canonici  isti  esseat  Au- 
gustmiani,  quare  (sicut  Patres  in  condlio  ii  Aqois- 
granensi,  anno  856  habilo,  monachos  omnes  iobti- 
tuendos  ail  regulam  S.  Benedicti  abl^nt,  bis  verfois, 

j)  Monachi  ucundum  iraditam  a  S.  Benediclo  Regu' 
lam^  unanimiter  regularem  vitam  in  ommibus  tecteit' 
tur;  non  eliam  canonicos  ad  Regulam  S.  AugustJni 
remittunt  7  et  quamvis  haec  deductio  satis  sit  mani- 
fesia,  ex  alio  tamen  capite  adhuc  fiet  manifestior. 
Canonicos  namque  re^oiares  S.  Augustinl ,  Tere  et 
proprie  loquendo  religiosos  esse,  perfectamqoe  sae- 
culi  abrenuntiationem  profiteri  nemo  ignorat ;  aiqm 
canonicos,  quibus  informandis  Patres  Aqnisgrane»- 


»77 


AUB£ftTi  iaRi£I  miM, 


978 


ses  Regnbm  ei  canonibus  Ecdeslae,  dictisque  SS.  A  (quem  Honorius  libro  de  Scriptoribus  eccleslasiicis. 


Patrum  prxscripserunt,  proprie  loqueudo  non  fuisse 
religios»  abrenuntiationi  asirictos  ipsum  concilium 
cap.  il5diserte  his  verbis  enuntiat :  c  quanquam 
c  canonicis,  quia  ia  sacris  canonibus  illis  prohibi- 

<  tum  non  iegitur,  iiceat  linum  induere,  carnibus 

<  vesci,   dare  et  accipere,  nroprias  res  etecciesiae 

<  cum  humilitate  et  juslitia  babere  (quod  monachis, 

<  qui  secundum  reguiarem  inslitutionem,  arclio- 

<  rem  ducunt  vilam,  penitus  inhibitum  est),  tamen 

<  in  cavendis  vitiis  et  amplectendis  virtatibus  eo- 
t  nim  et  monachorum  distare  non  debet  vita.  »  Ex 
his  liquet,  tempnre  Lndovici  Pii,  canonicos  in  com- 
rouni  viventes  etiam  sub  abbaiibus  el  praeposiiis, 
non  fuisse  regulares,  prout  nunc  usus  habet  voca- 
buli,  sed  saeculares  :  quibus  (praeter  praebendas  seu 
stipendia,  ut  Patres  Aquisgranenses  loquuntur,  quae 
ab  episcopo  et  ecclesia  cui  inserviebant,  ordinarie 
ac^ipiebaot,  etiam  sua   licuit  retinere,  et  quibus 


episcopum  Metensem  non  recte  appellat)  Amalario 
Trevirensi  episcopo  a^tate  suppar,  vir  fuit  longe 
eruditissimus.  Ab  isto  Amalano  Metensi  ferunt,  ia- 
cta  e  paUtio  Aquisgranensi  iibrorum  copia,  totum 
hoc  opus  institutionis  canonicae  ex  diversis  docto- 
rum  seiiteHtiis  concinnatum,  conciiiique  Aquisgra 
nensis  judicio  et  auctoritate  comprobatum  :  quod  ex 
Ademari  Chronico  Engolismensi  Sirmondus  obser- 
vavit. 

LiBRi  pRiHi  CAP.   I.  De  tonsura  clericorum,    In 
veteri  Ecclesia  Occideniali  comam  fluentem  statim 

Sonebant,  qui  se  miliiiae  sacrae  accinxerant.  Pm- 
entius  de  S.  Gypriano  : 

Oefloa  caesaries  compescitor  ad  breves  capillos ; 

et  manent  hujus  moris  vestigia  in  sacro  ritu  quo 
liunt  clerici  :  Emscojmt  enim  quos  cooptat,  ii$  ca- 
piUorum  cinnos  ninc  inde  delibat;  quae  prima  ton- 


vellent  dare  :  et  qui  in  hoc  solum  a  canonicis  saecu-  n  ^ura  m)miuatur,  et  tonsi  olim  dicebantur  ejus  gradus 
laribus  nostri  temporis  differebani,  quoil  in  com-      clerici.  Olim  enim  revera  tondebantur,  nec  postea 


muni  domo  viverent,  et  mensa  communi  el  dormi- 
torio  communi  uierentiir,  sicut  nunc  clerici  acade- 
mici  In  seminariis  (et  Patres  Oratorii  in  Italia,  Ga^ 
lia,  Belgia  et  alibi  vivunl).  In  Gallia  autem  quam  plu- 
rima  adhuc  coUegia  canonicorum  saecularium  visun- 
tur  illius  veteris  insiituti  :  quos  licetpios  et  ex  vir- 
tutum  actibus  religiosos  nuncupare  possimus,  non 
tamen  religiosos  aut  regulares  ex  notione  qua  nunc 
vocantiir  illi  soli  «fui  perfecte  abrenuntiantes  saeculo, 
nihil  prorsus  retinent  in  sua  potestate,  de  quo  po&- 
siot  tanq^uam  de  re  propria  disponere.  >  Sic  fere 
Clemeiis  Rejrnerus  loco  citato. 

/n  eomeilto  A(fui$granen$i.  Aquaegrani,  nrbs  impe- 
rialis  sita  in  dioecesi  Leodicensi,  a  Grano  nescio 
quo  sic  dicta,  domicilio,  tuinulo  et  reliquiis  sancti 
Caroli  Magni  imp.  itemquc  balneis  celeberrima,  no- 
stratibus  Aken,  Francis  Ais>4a-ChapeUe.  Olim  dicta 


integrum  erat  comam  alere.  Inde  concilii  iv  Cariha- 
giniensis  canon  i4  :  Clerieus  nec  comam  nutriat, 
nec  barbam  radat^  vcl,  ut  alii  veteres  libri  legunt, 
tondeat.  Barbam  igitur  alebant;  ut  hodieque  Graeci, 
et  Latini  non  pauci;  utprorsus  non  capiam  quod 
scribit  Gre^orius  VII  papa  ad  judicem  Caralilanum, 
lib.  IX,  epist.  10,  totius  Occidentalis  Ecclesiae  cle- 
rum,  ab  ipsis  Ecclesiae  Christi  primordiis,  barbam 
radendi  morem  tenuisse;  Latini  tamen  postea  bar- 
bam  plerique  rasitarunt,  idque  discrimen  Graeci  La- 
tinique  cleri.  Quod  religioni  nostrae  nihil  oflicere  ac- 
curaie  disserit  synodus  Lemovicina,  in  cujus  actis 
diei  secundae  recitantur  canones  synodi  Bituriceiisis» 
quorum  septimus  clericos  omnes  tonsuram  eccle- 
siasticam  habere  jubel,  hoc  est  barbam  rasam  et 
coronam  in  capiie.  Adeo  variae  hac  etiam  in  parte 


vices  temporum  fuerunt.  Sic  fere  Sirmondus  in  no- 
fuit  Novum  Castellum;  et  diu  ante  Caroli  Magni  ^  tis  ad  Apoilinarem  Sidonium  ei  Ennodium. 
aevuin,  principibus  in  deliciis  fuit,  ut  Pippino  Her-  ^     Isidori.  S.  Isidorus  Hispalensis  in  Baetica,  Hispa- 
stallio,   majori  domus  regiae  in  Austrasia,  ejusdem      nlae  provincia,  episcopus  an.  629  floruit,  et  juxta 
Caroll  Magni  proavo,  qul  Aquisgranensem  B.  Mariae      "'^"       *""  ^"^'  "~  ^*'*  ^*         ''    **"  '"^  ^* 

basilicain  iiberaliter  dotavit,  ut  ex  diplomaie  ejus 
JjqueC.  €  Carolus  Dei  gratia  rex  Francorum  et  Lon- 
gobardornm  ac  patricius  Romanorum.  Noverit  om- 
nium  fidelium  nostrorum  magnitudo,  quod  inclytae 
memoriae  proavus  nosier  Pippinus,  <)uondam  ma- 
jordomus,  ecclesiae  S.  Mariae  in  Novo  Castello  con- 
strucUc  diversa:)  res  pro  inercedis  augmento  dedit. 
I3nde  servientes  ^usdem  loci  consoiationem  sub- 
stantiae  usque  nunc  visi  sunt  habere,  perpetuoque 
tempore  Ipsas  res  quieto  ordiue  possidere  videntur. 
Data  V  Nonas  Maii,  anno  il  et  5  regni  noslri.  Actum 
Haristalio  palaiio  in  Dei  nomine  reiiciter.  Amen.  > 
Caeterum  anno  Christi  816  in  nrbe  Aquisaranensi 
habiluin  est  concilium ;  in  quo  (jussn  imp.  Ludovici 
Pii,  <||ai  Caroli  Magni  lilius  ac  snccessor  fuit)  duplex 
condita  est  Formula  institutionis  seu  Regula ;  una 


Bellarmini  calcuium,  an  656  decessit.  De  isto  et 
aiiis  Isidori  Baronius  in  notis  ad  Martyrologium 
Rom.  4  Aprilis  consuli  poterit. 

Inferiu$  circuli  corona.  Tonsura  clericalis  olim 
ita  fiebat,  ut  circulus  tantummodo  capillorum  emi- 
neret,  instar  coronae.  Sic  eam  describil  Gregorius 
Turonensis,  de  Nicetio  Trevirorum  episcopo  agens  : 
<  S.  Nicetius,  inquit,  ab  oriu  suo  clericus  est  desi- 
gnatus  :  nam  cum  partu  fuisset  effusus,  omne  caput 
ejus,  ut  est  oonsuetudo  |>uerorum,  a  capiilis  nudum 
quidem  cernebatur ;  in  circuitu  vero  mediorum  ca- 
pillorum  ordo  apparuit,'ut  putares  ab  iisdem  coro- 
nam  derici  fuisse  signatam.  >  Hodie  apud  nos  anti- 
quam  coronae  formam  soli  fere  monachi  retinent,  et 
pueri  vocales  symphoniaci.  Nam  brevis  ille  orbis  in 
vertice,  quo  cleri  pars  magna  utitur,  insoiens  olim 
atque  inusitatus  in  Ecclesia  fuit,  ut  docet  canon  40 


caiionlcorum,  altera  sancttmonialium  canonice  vi-  D  concilii  iv  Toletani.  Ila  Sirmondus  ad  Sidonium. 


Tentium  quas  vulj^o  canonicas  vei  canonistas  vo- 
cant.  Prior  a  Surio  et  Binio  in  tomis  Conciliorum 
jam  olim  evulgata  fuit.  Alteram,  cum  Lutetiae  Pari- 
siorum  anno  1610  negotiorum  puLIicorum  causa 
agerem,  ex  maniiscripto  codice  viri  humanissimi 
roihique  amicissimi  Nicolai  Fabri  Parisiensis  qui 
Petro  Pithaeo  stodiorum  socius  fuerat,  et  quem  pos^ 
ea  LudoYicus  XIII  Gallorum  rex  in  litteris  praecepto- 
rem  babuit,  describendam  curavi.  Ex  eodem  codice» 
qui  nunc  Lutetiae  in  Thuana  bibliotheca  asstfrvatur, 
hanc  ipsam  Jacobus  SirmonduSt  tomo  II  Conciliorum 
Galliae,  1629  piiblicavit.  Gasierum  in  condenda  utra- 
que  regiila  praecipuam  operam  navasse  creditur  Ama- 
larius  Metensis  ecclesiae  Diaconus,  is  qui  ejusdem 
Ludovici  Pii  libros  <|uatuor  de  divinis  omciis  conte- 
xuit.  Quos  quidem  libros  Amalario  Forlunato,  Tro- 
Tirensi  episcopo,  hactenus  falso  typographi  attribue* 
mnu  Anulanas  porro  Metensis,   ut  dixi,  diaconua 


Cap.  V.  Acolythi,  De  disciplina  acolythorum  li- 
bros^duos  edicut  Aup;ustinus  Valerius,  cardinalis 
et  eplscopus  Verouensis. 

Cap.  VL  Subdiaconi.  Olim  dicti  sunt  obse^pun" 
teSf  ut  infra  cap.  77  ex  concilio  Laodiceno  constabit. 

Gap.  VIU.  De  presbyteris.  Qui  olim  presbyteri 
dicebantur,  erant  episcopomm  quasi  assessores; 
quorum  consilio  Ecclesiam  sibi  creditam  regebant. 
Atque  hac  ratione  eos  S.  Cyprianus  suos  collegas 
et  iratres  passim  nuncufiat,  et  S.  Augustinus  hiqus 
ordinis  pondus  tanti  aestimavit,  ut  ipsum  pene  invi- 
tum  et  cum  lacrymis  reluctantem  Valerius  episcopus 
ordinavit  presbyterum,  ut  in  Augustini  Vita  tradit 
Possidius,  et  ipse  Augustinus  in  sua  ad  Valerium 
epistoia  declarat. 

Cap.  X.  Hujus  rei  gratia.  Hoc  ca^ite  ut  el 
subsequenti  ex  professo  agitur  de  episcopis.  Dtrius- 
que  capitis  textus  ex  &•  Hieronymo  est  desum 


979 


AD  FORMAM  {VSTITUTIOSIB  GANONIGORUM,  ETG. 


piu8.  Idem  Hieronymu^  ^ist.  ^.  »d  Pammtchium :  i 
f  £pi9copi,  preftbyteri,  diaconi,  aui  vir^ines  eUgua- 
(ur,  aut  vidui,  aut  certe  po«t  McerdQtium  in  «ter- 
num  pudici.  Primis  fieclesiae  scecuiis  qui  ex  conju- 
gio  ad  saperdotium  asciscebanturt  ^b  uxorum  toro 
separati,  non  aliier  deincep»  cum  illis  quam  cum 
sororibus  veraabantur.  Sic  Paulino  Noianp  Terasia 
de  coojuffc  facta  e2»t  «oror,  ut  in  Gbronico  loquitur 
Idacius.  Idem  de  placidiuH  I^contii  Burdigalcnsis 
episcopi  scribit  Forlunalus.  Cielerum  primo  io  or- 
dine  clericorum  sunt  episcopi,  in  sepMudo  presby- 
leri,  in  teriio  diacpwi,  atque  ita  deinceps.  OpUlus 
Hileviunus,  lib.  i  :  «  Quid  commemorem  diacones 
in  terlio,  quid  presbyleros  in  secundo  sacerdotip 
conslitutos?  Ipsi  apices  et  principes  omniura  epi- 
scopi.  >  Est  antem  mera  fabula,  quam  de  prlmi  et 
secundi  ordinis  episcopis  nonnulli  fiqierunt;  quasi 
duo  olim,  si  Ueo  placet,  in  siiigulis  catliedris  epi* 
scopi  Aiissent. 

B.  lft«roni^i.  Is  in  oppido  StridoDe  (quod  a  Go-  n 
ihis  eversum,  Dalmatix  quomlam  Pannoniaeque  *^ 
confiniom  fuit)  natus,  anno  Gbristi  420,  aetatjs  91, 

Eridie  Kalendas  Octobris  decessit,  ut  PrPsper  ip 
hrpnico  ait;  sed  Baronius  noonisi  78  vei  79  aiir 
nos  ipsi  tribuic. 

Cap«  ^ll.  AMguitinL  Is  Arbetio  et  Mavortio 
Lolliano  consulibus  (ut  ipse  lib.  i  de  Yita  beata  et 
lib.  I  de  Ordine  tradit),  hoc  est,  anno  Gbristi  vul- 
ffari  355,  in  Afric^  natus  esU  Deceisit  aptem  v  Ka- 
reiidas  Septembris,  oetaiis  76,  episcopatus  36,  con- 
versionis  43,  anno;  quo  tempore  Vaodali  Hipponem 
tertio  jam  mense  obsidebant,  ut  Possidius  io  ^jus 
¥iu  narrat. 

GiF.  XIII.  Gregoriu  Pastoralis  cur»  oiBcia 
8.  Gregorius  Naziansenus  Grece  eiplicuertt  eo  li- 
bro  quem  Apologeticum  inscripsit.  tfunc  emnlatus 
&.  Gregorius  Magnus  papa  I  in  sui  pontilicatns 
exordio,  ad  Joannem  RavenD»  episcopum  scripsit 
librum  de  Pastorali  Gura,  eumque  in  Uispaniam  ad 
LeandniiH  episcopum  Hispalensem  transmisit.  Hunc  ^ 
iibr^m  tanti  fecit  Gnecia,  u^  recens  edituro  Ampbi- 
locoips  patriarcba  Alexandrinus  in  linguam  Gnecam 
transfuderii.  Eumdem  ut  studiose  Ifgant  episeopi, 
cautum  est  a  Patribus  conpilii  m  TuropeAsis,  et 
Gabiioneosis  ii,  anno  813,  et  Aquisgranensis'  ii, 
anno  836,  cciebratorum.  Ga&ternm  S.  Gregodus 
anno  Gbristi  £190  elecius  papa,  demum  annp  604, 
indictiooe  7,  ad  Christum  migraYlt. 

Caf,  XIX.  Prosperi.  Jam  tum  vldelicet,  hocest, 
(iUdovici  Pii  iinp.  aevo,  Prospero  tribuebantur  libri 
tres  de  Vita  cootempfativa,  qui  inter  ^us  Opera  qdi 
solent,  ^usque  nomine  a  Gratiaiio  et  aliis  passiin 
cilantur;  re  autem  vera  Prosperi  non  videnlur  : 
primo  quia  Gennadius,  Prosperi  Opera  recensens, 
horum  Ubromm  non  uieminit ;  deiode  quia  iilornm 
auctor  lib.  ii,  eap.  0,  de  Hilario  Arelatensi  (qui 
a^ualis  fuit  Prosperi)  sic  loquitur,  ut  aetate  sua 
superiorem  fuisse  significet :  denique,  ut  aliis  ar^- 
guioentis  supersedeam,  in  antiqua  GoHeotione  ca*  B 
nonum  Godicis  Andegavensis,  S,  Pomerio  (sic  eoim 
appellat)  ut  aoctori  tribuuntur,  loco  citato,  qui 
ajpufl  Prosperum  exstat  lib.  ii,  cap.  6;  et  in  codice 
S.  ^Jvatoris  Vicecomiti^,  qui  nunc  est  in  biblio' 
tbepa  «rcliiepiscopi  Tolosani,  ejusdem  loci  ahba(i«t 
auclor  bis  libris  ascriptus  est  Julianus  Pomerius. 
Gt  Juliano  Ponierio  eosdem  prorsus  asserii  Isidorus 
de  ecclesiasUcis  Scriptoribus,  cap.  43.  i  Alios  quo- 
qno,  m^uit,  tres  libros  edidit  de  fuiurae  yilsfn  Con- 
tenipiatmne,  vel  acluali  conversatione,  nec  uon  etiani 
de  vitiis  et  virtutibus.  i  Quibus  verbis  iiquido  paiet, 
smgulonira  bujusoperis  librorum  argumeota  descri- 
pi.  Ediderat  idem  Juiianus  Pomerius  prasterea  aiios 
tibros  octo;  quorum  etiam  lemmata  ibidem  slngilia- 
tim  eiplicat  Isidorus,  quorumque  testimonio  fre- 
yuenter  usus  est  Juliaous  alter,  Toletanus  antisies, 
IM  PropnosUcis  futuri  wpcuU.  Fuit  porro  Pumeriut 
W  Afer  liauruHiue  patria;  sed  io  CalUa  primum 


Aetor,  fNistea  presbjrter  et  aUiaa.  Fhiniii  Aifteie  «i 
«a  Vlta  S.  GaMarii  Arelatepsif  episoopi  e(  ex  Rnridi 
ad  Pomerium  epistolis  inteUigi  datur.  Sic  fere  Sir^ 
mondus  in  suis  notis  ad  tomum  II  GoDcilionioi  Gal* 
liae,  Gaeterum  Proi^per  AqoilaBAis  preshyier,  boi 
episcopus  (si  Yictorio  itidem  Aqnitano,  Geiuiailio. 
Geiasio*  Marcellino  et  Bedae  credimus),  c  Ensebii 
tcnorem  secutus,  ut  Victorii  verbis  utar,  Chronicofi 
egregia  brevitate  composuit,  et  a  mundi  incboatum 
exordio  ad  ¥alepliniani  Augusti  Vili  et  Antheuiii 
consulatum»  seo  ad  apnumChristi  455,  dcduxit;  i 
t^rtia  ediiione-;  primam  namque  editiooeai  TheoJo- 
sio  XIY  ^t  Maximo  consulibus.  hoc  qst.  anoo  Gbrisii 
433,  videtur  conclusisse  i  quaodo  quidem  eo  aune 
priorum   annorum  epochas  summasque    coUigat, 

J[uod  nonnisi  in  opemm  flne  lieri  cooMevit ;  oisi 
orte  causa  aliqua  pecuUaris  intercurrat  qus  bic 
nulla  apparet.  Secundam  vero  editioneiii  Prosper 
duoilecim  annis  auxisse,  ci  ad  Vateotioiam  ?1  se 
Nooii  consulaium,  seu  ad  vulgarem  A4S  Ghrisii 
annum»  videlur  produxlsse;  quo  vulgare  ^ns  Ghro- 
picon,  £usebiai»o  et  Hieronymiaso  subneoii  sotitoB, 
terminaiur*  Tertla  denlque  et  postrema  editio  fuitea 
qns^  ud  YaleoUiuani  Aug.  V1|I  e(  Anthemii  coosula- 
tum,  id  esi,  ad  apuum  Christi  455.  praleaditur; 

3uain  a  Gbifiletio,  soe.  Jesu  tbeologo,  eom  mss.  co- 
icibus  coUatam  puper  Andreas  QuerteiaiMis  in  Bi- 
biioibeca  velerpm  Ecclesiae  historiconim  ei  chro- 
uographorum  tuteti;^  publicavit.  De  trihna  aat 
quatuor  bujus  saeculi  PrOsperis,  AmeUaDeDsi,  iie- 
giensi,  Ghropogrdpbo  et  Tirone»  Bueheriusi»  Gosk 
mentario  ad  Yictorii  Caitonem,  cep.  6«fttK  dis 
putat. 

Gap.  miX*  Ex  mcUio  Nicwm-  Dioivaiiis  co- 
ffuomento  Exiguus,  abbas  Romaous  (qui  ooiisso  pra- 
fano  annorum  calculq ,  primui  numerore  eepit  a 
Gbristi  ipcarnaiione),  eoncinnavit  eodlcem  eano- 
num  Ecclcsi»  Uoman^.  et  Stephano  efiiscopo  Salo- 
nitano  inscri|>sit;  Moguntite  primiim  aiwo  isas, 
deinde  Parisns  t^9,  tvpis  pditum*  Codicis  ho- 
jus  excmpi^r  fidclitfer  descriptum  Garok)  Magoo 
FrancorMm  regi,  cuip  ^ovm  anpo  787  eseet, 
Adriaous  pap  obtulit.  }d  certo  eoasut  ei  plii- 
rimis  ao»  in  bibliotbopis  Galli^  ieisi»Uir  Golle- 
ciionis  Dujos  ey^mpUribuft ;  quonim  io  (hmie,  velot 
obiati  muneris  dedicatiq,  praefixa  es^  Adriaoi  od  Ga- 
roluro  epistola,  qu«  primis  singplonim  YersvnA  tit- 
teris  hunc  titulum  r^ddjt :  />0lM<«e  ecpcH.  fiHoCA- 
roh  re§i  Adria^uB  papa.  Exstat  ea  tvpis  ediu  apa^l 
Sirmondum  tom.  U  Gopciliorum  Galli^  CoUeciio- 
nis  istius  Dionysian^e  Magna  apu4  Eraooos  eiinde 
ftiit  auctoritas,  ut  patet  cx  capite  S9  huius  Inatiui- 
tionis  canoniconim,  etaliisplurilmssubseqnenUbe»- 

Gap.  LXIY.  macQni  $epiem,  ^ic  et  sepieaa  liiiMe 
Jam  olim  urbis  i^oni^  (iiaponos  cardinales  consut 
ex  anUquis  canQpibfis* 

Gap.  LXXX.  Agapa:.  Commuoia  erant  CkcisliaBa^ 
rum  convivia,  sip  dicta  fpiod  charitatis  mntuas  etm^ 
essent  instituta.  fertuliianus,  lib.  adversns  fentes ; 
f .Goena  nosira  de  nqmioe  raUonem  suam  ofieadit; 
m9tur  AgGPfit  id  quod  Oi^ecUo  penes  CrmePf  esl.> 
Sed  piam  haqc  cpnsuetudinem  l«P»u  temporis  aha- 
sus,  luxus  et  ebriptas,  corruperunt :  Ideoque  Mrito 
abrogat»  fuerunt,  eta  SS.  Ambrosio,  Ai^goatina 
aliisque  Patribps  reprehenso).  Baromuoi  ad  ennnai 
377  et59l,  cousule. 

Gap.  (.XXXIIi.  r^yimiii».  Proprio  «ml  dicii  la- 
diones ,  qui  iq  orchestra  modo  versus  bislrioMs» 
moJo  versus  populum,  s^Hitabant»  histrionibiis  in- 
terim  in  scena  abditis. 

GiP.  GYIII.  Clerici  $ive  in  dpfHlM  mi9 1  mm  i» 
CQngregalione  vivenUM,  Notet  |)|p  Ipctor  a  prospera 
Aquitano,  seu  po^ius  a  Juliano  f^omerio«  diseffUiii 
Oeri  mentioneip  dupUcis  classifft  clericQni)>i«  boc  est, 
clericorum  in  domilms  suis  privatjiii^  pt  alierviai  ta 
commMni  seu  conffregHtippo  viveiiUiiipr  i|o  ei  G«- 
fundense  apud  )iisp4¥>s  ooqoiUuiUi  pim  piumii 


m 


ikV^hTl  VmMl  NOTie. 


517  cMbfntmaf  ctppBem  #didilfro  dericis  qui  do*  A  ^^r :  c  Capitula »  ioqiiil,  discipUDa  dmiIio  m^ore 


jQUfi  fwiiilias  hal^UfliDL  flj(  ^sdem  Praaperi  seii 
Pomarii  veri^i&t  s^yeriore  eapite  reciiatia,  colligi 
daiMr,  ei  /4ero  multo^  aibi  reliuiusBe  rerum  auarum 
proprieia)eh^  ac  dispoaittoneiB.  Yerba  hmH  is^a ; 
I  Quod  ai  ^liquid  de  frociibus  auia  ecclesiae»  veiul 
pro  ipsa  exp^nsa  sua,  coaiuieriui,  >  eic.  Sic  bodie 
faciuat  Paires  Oraiorii*  iu  }iaiia,  Galiia,  Belaia  el 
alibi.  Siinilem  vitae  ratiouera  fuisse  clericis  Ifiapa- 
nio^,  conciliuBi  ix  Toleiauum,  anno  fip5  celel>raUim« 
cap.  4  leiimur.  Videaliar  e^  capul  proxime  »ui)»e* 
quena. 

rium  clcrioorum  eai  Qoogregaiio  ciericorum)  iiistar 
mon^iclionim  in  comm^ui  yiveuUMm*  Sip  pas^iin  lo- 
quuiiUir  votusljoris  ei  niedii  «eyi  Scriplores,  Balde* 
ricus  Novioiuepsis  ac  Toriiaceusi§  episcopus  (qui 
anno  ii|2pbiit)  io  cbronico  Cam^ racensi,  lib^  u» 
el  alibi  passim,   Gameracense  ei  Airebatense  a^ 


dilii^iia  observeatar  atqae  bacteiius.  Id  ita  fiet,  al 
noD  tam  proCaae  quam  rea  sacr»  io  bis  tradeniur ; 
ai  de  moribus  ioquiratur ,  ai  yita  expendatur  aingu- 
lorum ;  ei  quod  olim  SS.  Paires  fecisse  dignoscun- 
lur,  ex  temporali  oratione  iuterdum  oomiiionerentur 
fratres :  et  in  primis  ad  saeras  liiieras  capessendas 
lusiigarentDr,  aUfue  ut  m  bis  optimas  boras  collo- 
careni,  inciurentur.  >  Uue  speciai  et  constitutio 
coocilii  ilidem  Goloniensis ,  anno  1^0  celebrati : 
i  Decanns  e(  fralres  canooici  ingredianiur  domum 
ppiiuli ,  et  ante  omoeffl  Iractalnm  disciplin» ,  vel 
etiam  pra^beodQe  labul»  caMitularis  (babeniis  qiiid 
unicuique  caiilandum  vel  K^endum  sit  in  chorb), 
lecturam  audiani  diligenter :  nec  non  alia  leaio  ae 
regula  et  viu  clerioorum  legatur.  >  Istis  decretis 
louge  vetustiora  suni  ea  qiue  Isidorus  in  Regula 
mouacbonim,  ei  lib.  ii,  «cap.  |5,  de  Oificiis  eccle- 
Siaslicis,  roemorai :  c  Ad  audiendum,  inquit,  in  col- 


tbedralia  caoonjeonim   coUegia  ouncupai  monaste-  m  latiooe  Patrem,  Iribus  in  bebdomada  vicibus,  fra- 
ria  caiu^nicbmiff  S.  Mariae  :  qnas  tameu  ecclesias      tres  pos|  celebraiionem  terlia!,  daU)  signo  ad  coile- 


const^t  jam  iode  s^  primis  initiis  fiifs^e  dericomm 
seu  capopiqH^um,  pon  monacbpriiip.  Sic  idein  )kd- 
dericgs,  snb  fioepi  iibri  ii  mooastjirifipi  cafmnicQmm 
S.  Huoioidi  aiNid  Uasiiuas,  et  fn^^utrium  eauoiii^ 
coram  a  yirq  Iki  Gnnimaro  slrMCttfm  n^i^n^rat ; 
qusfi  suni  bpilj^  pnnQyiicorum  iHustria  coliegia  lie- 
chlinieqse  et  Lifaimm  in  Brabanlia* 

Curraria,  1|qc  e^  lapiUicina.  Apud  Franco^ Gailo- 
Bclgas,  Bispanos  ^t  alias  nationes,  p^xraria^  vulgo 
carriern  ,  dicuntur  fo^se  seu  Ciypt^  subterraneae, 
ex  quybius  lapjde»  aut  mann(>fa  ^ruuiUur.  Porro  ut 
apud  re^tere^  Luneqse  marmor,  m  bodie  in  prelio 
est  Carpariense,  ab  pppido  yiciim  li^*.  dictum ,  io 
CMJus  VI  cini^  e  visceribus  terrie  exirabHur. 

liemm  det  iineam  au\  byrrh^uh  ^^  hi^  verbis  c^li- 
giiur  S*  Augustinum  ^ijsque  cleripQs  veste  linea  el 
pyrrho  yeu  ojrrp,  non  lamen  preUosq,  usos  fqissOt 


ctam  conveniant ;  audiant  docentem  seniorem.  in- 
struentem  cunciQs  salutaribus  praecepUs  ;  auuiani 
Patrem  sludio  suinmo  el  silentio ;  intentionem  ani- 
fnorum  suoivm  ^uspiriis  et  gemiUbus  demonslranr 
tes.  )p§a  quoque  collatio  eril  vel  prp  corrigendis  in- 
struendisque  moribus,  vel  pro  rcliquis  causis  ad  uti- 
litatem  cienobii  pertinentibus,  Quod  si  iaiia  desuut, 
pro  consueludinc  iamen  discipunx,  nequaqpam  eril 
omittenda  coll^tio,  sed  in  prxfinilis  diebns.  cuuclis 
pariter  congregalis,  pnecepia  Patrum  regularia  re- 
censenda  sunt;  ui  qui  necdum  didicerunt.,  perci- 
piant  quod  sequantur ;  qui  vero  didiceruut ,  fre* 
quenti  memori^  admooiii»  soUiciie  custodiant  quod 
poveruni.  Sedentei  auiem  bnines  in  coUaUone  ta- 
cebuni.  >  Hactenus  ex  Isidoro. 

Gap.  GXXV.  Vt   canoaiici  cucullas  monachorutp 
nott  induant.  GucuUus  sei^  cuculla  proprie  es^  ope- 


6Yrr)m&  I^P^ipi  \^  «up  Ampbitfaeatro,  rejponit  ioi#r  ^  rimentum  capiUs,  rorma  pjrramidali^  simile  papj- 
pueps,  refj^ireDs  lUud  Vopisci  de  imp.  Garino ,  do^  ^  raceis  illis  vasculis  quibus  nigmcntani  suas  merces 
«ati  ab  Atrebalici$  fiytrht  petitif  dpnati  Burriu  C«-     *    '  ^-    -  >     -    t^.   _        •  .  _,j.  »*._..  i. 

auH^i.  i  ifirrf^  birrptum ,  pil^m  cl.qripalem  qua" 
dratMH|,9pIauMf»iibB0  do  Ganpi)icis  oerjvaL  Aiciatud 
libro  I  Pnetermiss.  byrrhuni  mterpretatur  Sagumf 
et  vestem  qua  supjra  allas  induimur.  GuiBaronius  ac- 
eedity  qoi  iaceiyium  burrhum  in  conciUo  Gangrensi 
meiripratfiro  explicat  bynrhum  per  modum  lacerni 
sea  laicernx  compositum.  Gxterum  nt  in  Afrira,  sic 
ei  in  Gaillj.a  et  allhi  byrrjios  rigentes  rcprehendit. 

Explfai.  Mic  finii  pars  prior  Instilutionis  scu  fte- 
guls  canohicQrnm,  ex  SS:  Patrum  scripiis  et  vcto- 
rum  coiicifiprum  decretjs .  a'  Patribus  concilii  Aqnis- 
granensis  aqpo  Gliristi  816  concinnaUe.  Pars  sub- 
scaiiens  seu  posterior  fere  tota  ab  ejusdem  conciJii 
Palribus  fuit  dictata. 

Cap.  CXV.  Canomeh  Heeat  linum  induerey  carni" 
bu8  veeciy  elc.  £x  hisverbis  clarissime  conrincitur, 
istam  fqrmam  insliiuiioqis  ab  Aqaisgranensis  conci- 


inclusas  divendunt*  pe  quibus  lepide  MartiaUs  ad 

suum  libeUum  • 

FesUna  tibi  viodiiiem  parare, 
Ne  BigrafD  cjto  rapiu^  in  culinam 
Gord viUs  iqauidu  legas  papyro 
Yel  lliurls  papaverisquO  ^xi  cocallos 

Cucullum  proprip  nunc  gerunt  Gapucini :  quod  ca- 
piUs  tegumcutum  Itali  nunc  capucium  seu  capuccium 
Huncupaut :  umle  et  Capuclnis  nomcn  apud  vulgus 
est  natum.  Gassianus  InsUt.  lib.  n,  cap.  4,  legatur. 

Gap.  GXXYI.  Horam  tertiamf  sextam.  De  hora- 
fum  canouicarum  anUquitate  muUi  scripserunt :  ad 
quos  lectorem  remillo.  |i.egi  (nsuper  poierunt  Bar- 
tuolomLci  Gavanti  The^auru^  sacrorum  rituun)  et 
Anaclcti  Sicci  ecclesiastica  Hymnodia. 
'  31i8sarum  8olemnia,  Missa  sacrificium  Ghristia- 
norum,  sic  dicla  est,  non  a  voce  IIe))raea  nec  a 
missa,  id  est,  dimissa  multitudine,  sed  a  intssa  ho- 


lii  Pairibus  noo  fuisse  seriptam  seu  datam  canonicis  J\  stia,  hoc  est,  delata  in  conspectum,  vel  ad  altare  coe- 


regularibQS  Augustmiaiiis  (ut  Peooottiis  et  aiii  con- 
iendunt),  sed  nosiri  osdinis  canonicis,  quos  ut  pole 
saBLuli  boroiriibus  iimniiLtos  yulgus  aa;£tt|ar8S  vocai. 

Vamihu$  tenci  monachi*  tttibt6iiiim  esl.  In  Orien- 
iaU  Eooiesia  mpnacbis  BasiUanis,  ot  in  Occidentali 
oionaehis  Beoedictinis , .  ex  primsevo  insUtuto  esus 
caroiuiB  vetitus  fuii.  Hos  postea  aemolaii  fuenuit 
canonici  regularesPrxmonsiratenses,  Valiis-Scfaola* 
res  ei  alii  voti4  SQlemnibus ,  in^far  monacho^uin, 
a&tricti. 

Domiftaria.  Refectoria.  Haec  et  alia  id  jnenus  Iqc^ 
publica ,  quibus  nostri  ordinis  ca^onici  olim  usi 
fuerpnl,  bodieque  exstant  et  cum  admiraliune  nion- 
straniur  Golonio}  Agrippiuae,  TorDaci,  teodici,  Bru- 
gis,  Insulis  el  alibi. 

Cap.  GXXIV.   Quotidte  ad  collationem    veniant. 

Koc  est  ad  capitnlum  discipUnae,  ut  conciUum  Go- 
,.>^i^!l««i  enpp  \^  habiium»  p.  m,  p.  \^f  interpre^ 


leste.  Mittit  eniin  Ecclesia  Ghristum  iu  hoc  myste- 
rlo,  vclut  legatuin  et  deprecatorem  ad  Pairem,  ac 
offert  ci  atque  ostendit  hoc  tanUim  Filii  beneflcium ; 
P0r  id  eum  placare  studet;  orat  eum  pro  vivls  et 
liiortuis;  non  mactat  iierum,  non  ciniciflgit  ut  blas- 
phemi  calumnian^ur ;  et  valct  hoc  ex  opere  operato, 
ut  loquuniur  in  scholis  theoiogicis,  id  est,  ex  insti- 
tutione  divina,  non  e^  opere  operanUs. 
'  Gap.  GXXXIV.  .$f  ^ttt«  frater.  Hahemus  hic  mo- 
dum  correpUonis  capitularis  olim  inter  canonicos 
usitatac. 

Gap.  GXXXV.  Pueri  et  adole$ce9Ue$.  Uec^ir  notel 
in  claystris  canonlcori^m  et  palatiis  episcoporum  ce- 
leberriiuas  olii^  scholas  seu  gympasia  Utieraria  ex- 
stllisse.  Garolui^  ^lagnqs  cum  qnno  80i  Osnaburgen^ 
sem  in  Wesiphalia  episcopatum  fundaret,  in  eodem 
toco  Gra^cas  et  Lutinas  scholas  in  perpetuum  ma- 
oerp  Qfdinavit;  oe  uoqqam  clerici  utriusque  Ungwe 


m 


AD  FORMAM  INSTITUTIONIS  CANONIGORUM,  EtC.  ACB.  MIRJEI  NOTJE. 


cnari  deessent.  De  episcoms  et  aliis  viris  illustrilms  A  616  probat.  Bcda  libro  iv,  cap.  45,  Hist.  Anglonnn  : 
nui  ex  Norgeri  Leodicensis  episcopi  scliola  prodie-      i  Campanae  sono  ad  orationes  exduri  vel   cou- 


Jiunt,  iiem  dc  Eraclio,  ejusdem  urbis  episcopo,  exi- 
mio  scholarom  promotore,  consuli  poterit  Aoselmus 
in  Hisioria  Leodicensi.  De  Lietberto  scholarum  Ca- 
meraci  rectore,  post  illius  urbis  episcopo,  Baldericus 
in  Chronico  Cameracensi  lib.  iii,  cap.  61.  tractat. 

Cap.  CXXXVIl.  Cantorum  schola.  Oflicio  divino 
recle  canlum  admisceri,  ex  concilii  iv  ToleUni 
et  aliorum  decretis  conslat.  De  cantorum  schola 
Onunhrius  Panvinius  Platinae  continuntor,  haec  Ira- 
dit-  c  Schola  cantorum  communiLus  sumptibus 
vivebat  habcbatque  magnse  in  urbe  existimalionis 
et  dignitalis  prjeiectum,  qui  primicerius,  alias  prior 
scholae  cantorum  vocabatur  :  cujus  opera  optimi 
juvenes  sclecti,  in  cantu,  lectione  sacrorum  librorum 
ci  optimis  moribus  instituebantur.  Hinc  origo  primi- 
ceriorum  per  alias  orbis  ecclesias  cathedrales  mana- 
vil  :  de  quorum  oflBcio  et  dignitate  distinclione  25 


vocari  solebant,  cum  quis  eorum  de  saeculo  foissec 
evocaios.  >  Walafridus  Slrabo  de  eisdem  scribens, 
c  Varorum,  inqnit,  de  quibus  sermo  est,  usom  priino 
apud  Italos  amrmant  inventum,  unde  a  Campania, 
Italiae  provincia,  eadein  vasa  majora  qoidem  cam- 
panae  oicuntur;  minora  vero  quae  et  a  sono  tintin- 
nabiila  dicuntur,  noias  appellant,  a  Noia  ejusdem 
Campaniae  civiiate,  ubi  eadem  vasa  sunt  commeii- 
tata.  >  Tintinnabulorttm  cerie  usus  longe  antiqaissi- 
mus  est,  ut  polc  jam  inde  a  Moysis  temporibos  nolus; 
ut  ex  cap.  xxiii  Exodi  et  lib.  iii  Josephi  de  Antiqut- 
tatilHis  Judaicis  colligi  datur.  Ca^ienim  ex  Ocd- 
dente  in  Orientem  signa  aerea  circa  an.  Chrisii  813, 
transmigrasse  pntantur  :  cum  Ursus  Patriciaitis, 
dux  Venetus,  Michaeli  imp.  Gnece  plures  c^mpanas 
dono  misit,  ut  rerum  Veneticarom  Scrlptores  nai^ 
rant. 


fit  nienlio.  Hanc  scholam  eam  esse  opinor  cujus  ini-  B     Sijni  porro.  ad  ecclesiam  convocaniis,  apod  veie- 

lium^c  describit  Anastasius  BibUothecarius  in  Vita      ™  ^—  ^'  —'^    n,^^-»»  t»^^..  .- 

Hilarii  papae  :  c  Hic  conslituit  in  urbe  ministrales, 

<  id  est  clericos,  qui  circumirenl  constitutas  statio- 

c  nes,  id  est,  ministrando  sacris  et  psallendo.  > 

Joannes  tamen  diaconus,  lib.  ii  de  Vita  S.  Gregorii  I 

papae,  scribil  S.  Gregorium  ipsam  hanc  scholam 

conslituisse ;  quod  potius  de  ejus  quadam  refonna- 

tione  seu  restitutione  esse  intelligenduin  opinor, 

quam  de  prima  institutione.  >  Hacienus  ex  Onu- 

phrio.  Juxia  mores  nostrorum  temporum  canloris 

dignitas  inter  priraarias  in  ecclesiis  caihedralibus  et 

coUegiatis  computatur.  Molanum  consuie  Ub.   de 

Canoiiicis.  .     . 

Cap.  CXL.  CeUararius.  Aliis  cellartu$.  Juxla  gram- 
malicos  vocabulum  istud  cst  latae  significationis/ 
CeUa  enim  dicitur  omnis  locus  in  cfuo  aliquid  re- 
condilur,  ut  estcella  vinaria,  cerevisiaria,  farinaria, 

pomaria  et  similium  rerum.  Cellararius  aulem  hic  ,-    .    -.         u  •    '  r  -.s™#    n^z.  ^ia^ 

diciiur  nrocurator  et  cuslos  annonae,  et  qui  rebus  p  pal8anto,invicemobviamfactisupt..Lign'?a  quideia 
_      .     *:     . i-_.: «-«•  ii^»<..*k:  k^^:/k  na/./>^  ^  niAnar.horiim  nleramoue  erant :  oualibus  eiiamnimi 


res  frequens  est  meniio.  Gregorius  Turonensis  io 
Vitis  Patrum  a  se  conscriptis;  in  Gregorio  Lingo- 
nensi  episcopo  :  c  Commoto  signo,  sanctus  Dei, 
sicut  reliqui,  novus  ad  oflicium  Dominlcom  eon- 
surgebat.  >  Idem  in  Nicetio  ep.  Lugduneost :  f  Quod 
presbyter  audiens,  jussit  signum  ad  yigHUs  comwo- 
veri.  t  Idem,  lib.  ii,  cap.  23,  Hisl.  FraDCorum  : 
c  Signum  ad  matutinas.  >  Eginhardns  de  Truisla- 
tiune  S.  Marcellini  et  Petri,  iib.  iii,  cap.  15  :  t  Tur- 
ricula,  quse  signa  basilicae  contiiiebat,  ab  eis  con- 
spict  potuisset.  >  Capitularia,  lib.  vi,  tit.  168,  c  ot 
sacerdoies  signa  tangant  horis  canonicis.  >  In  Or- 
dine  Dunslani  Dorobernensis  in  Anglia  arcbiepiscopi ; 
c  Benedictio  ad  signum  ccclesiae,  id  est,  lintionnin.  > 
A  signo  Gallis  sein,  et  inde  tcc-sein.  Sifna  auleo 
primis  saecuUs  non  aerea,  sed  lignea  erant.  Id  eon- 
stat  ex  libro  Miraculorum  Anastasu  martyris,  qm 
in  VII  synodo,  actione  4,  recitatur  :  c  Ligna 


escoientis  et  poculentis  praeerat.  Monachi  hodie  oeco- 
nomum  domus  procuraiorem  aut  dispensatorem  vo^ 
cant.  Plautus  promum  et  conrfum  appellat.  Tornaci 
hodieque  duo  sunt  magistri  ceUaru. 

Eum  qui  hosmtale  pauperum.  Is  hospitalarius 
vocatur,  et  habeoat  curam  domus  hospitalariae,  ad 
usum  pauperum  exsiructae.  Quales  domus  hodieque 
multis  in  locis  juxla  canonicoruin  templa  visuniur, 
ttt  ad  S.  Servatium  in  urbe  Trajectensi  ad  Mosam, 
Tornaci  et  alibi  in  Belgio.  Sic  et  Antuerpix  oUm 
bospilalaria  domus  stelii  joxta  basiUcam  Marianam ; 
inde  posiea  ad  extremam  urbis  regionem  translata. 

Cap.  CXLIV.  Oporlet  elauslra  canonicorum.  Man- 
siones  canonicorum  olim  circumquaque  muris  ac 
porlis  clausa  fuerunt;  iinde  et  clauslra  hodieque 
nuncupantur;  etsi  nunc  die  noctuque  cuique  sint 
pervia.  Plerisque  tainen  in  locis  supersunt  veieris 
clausurae  vestigia,  ut  et  quibusdam  locis  portae  nunc 


monachorum  plerumque  erant :  qualibus  eiiamnimi 
utimur  tribus  uUimis  diebus  majoris  hebdomadir,  in 
Quadragesima.  AUcubi  tamen  in  monasieriis  singa* 
lomm  lores  malleo  pulsabantur.  Plura  de  ius  qai 
volet,  Baronium  anno  S8  consulat. 

Diversarum  artium  erudiantur  dMctp/tjris.  In  daii- 
stris  canonicorum  oUm  omnis  generis  disciplinae  ju- 
ventuti  tradebantur  :  nec  Latme  solom,  sed  et  Gnece 
litterae  explicabantur. 

LiBER  sbGONDOs.  De  instUuttone  sanetimommiimm. 
Eas  hodie  canonicas  seu  canonissas  vocamus.  ut 
Clemens  Reynerus,  libro  supra  a  nobis  ciuto,  cen- 
set.  Lector  porro  notet,  in  nac  forma  Institutlonis 
canonicae  nullam  iieri  mentionem  R^ls  ai  S. 
Augustino  feminis  datae;  adeoquehanc  instituiionefli 
a  Patribus  Aquisgranensibus  non  esse  scripiaiii 
ctimoniaiibus  Auguslinianis. 


^.««««.«u  .^•.o.-,  --  --  M r-  -—         Cap.  V.  S.  C(Bsarii  episcopi.  Arelatensls»  qol  pne- 

Suoque  de  nocte  claudunlur.  Quo  nomine  laudan-     ^^  Re«ilam  ad  monachos  scripsil  alteram  ad  sao. 
os  censeo  canonicos  Insulenses  in  Flandria,  et  ca-  v  ^^j^^^^y^  ^^  ^  -^^^  caput.est  desnmptnn.  Re 


nonicas  nobiles  Melbodienses  in  Hauuonia  ad  Sabim 
fluvium. 

Ut  signum  datum  fuerit,  Saevicntibus  persecutioni- 
bus,  olim  convocabantur  fideles  ad  ecclesiam  per 
cursorem  :  et  erat  plerumque  subdiaconus ,  aut 
leclor,  aut  acolythus.  Ecclesiae  pace  reddita,  putatur 
coepisse  usus  tintinnabulorum ;  quibus  et  eentiles 
ad  thermas  et  operas  coiivocari  solilos,  MartiaUs 
cpigram.  128  subindicat : 

Redde  pilam,  sonat  »s  ihermtram. 

Polydorus  VlrgiUus,  Ub.  vi,  cap.  12,  de  inventoribus 
rerum,  ad  tempora  Sabiniani  papae  id  refert :  c  Qaod, 
inquit,  tinUnnabuiorum  sono  pofmlus  invitatur  ad 
sacra,  staUs  diebus,  Sabiniani,  qui  Gregorio  succes- 
sit,  hoc  decretum.  >  Sane  paulo  post  aevum  Sabi- 
niani,  communem  fuisse  in  Occidente  usum  aeris 
eampani  seu  campanarum,  Raronius  in  Gestis  anni 


,      qua .    . 

gulae  bujus  meminit  S.  Radegundis,  abbalissa  Picia- 
viensis,  in  epistola  ad  episcopos  anno  567  in  Turo- 
nensi  U  coiicilio  congregatos  :  c  Congregalioiii  per 
me,  Christo  praestante,  coUectas  R^laiQ  snb  qui 
S.  Caesaria  deguit,  quam  soUicitudo  R.  Caesarii  an- 
tisUiis  Arelatensis  ex  insUtntione  SS.  PaimnDi  con- 
venienter  collegit,  ascivi.  > 

Cap.  VI.  S.  Athanasii.  Alexandrini  in  iEgrpto 
episcopi.  Sunt  qui  scribunt  ipsum  GraUaoo  11  H 
Probo  consolibus,  hoc  est,  anno  Christi^371,  obiisse. 
Sed  anno  375  ipsum  adhuc  superstitem  laisse  con- 
stat  ex  Proterii  patriarchae  Alexandrini  ad  Leo- 
nem  I  papam  epistola,  quam  Joannes  Bucherius  in 
Commeuurioad  Victoriicanonempasclialem,  cap.  S, 

edidit. 

Cap.  X.  Nobiles  genere.  Hinc  liquet  jam  lode  a 
Ludovici  Pii  temporibus  virgines  genere  nobiles» 


9»        AMALARn  PRESBYTERI  METENSIS  DE  EGCLES.  OFFiOIS  LIBRI  lY.  —  PILGF.         m 


bi 


TX  eaeteris  sese  sanctlmonialibns  canonioe  viventi* 

us  aggregasse. 

Cap.  aa.  In  earum  claustris,  Ut  canonicl,  sic 
el  sanctimoniaies  canonice  vivenies  sua  olim  claa- 
stra  circuroquaque  muris  sepia,  itemque  dormtioria 
ac  refectoria  communia  babuerunt :  quorum  vesti- 
gia  plerisque  in  locis  etiamnum  supersunt.  Huic 
disciplinse  in  usum  revocandae ,  excellentissima  he- 
roina  D.  Margarita  de  Lalain,  comitissa  de  Berlai- 
mont,  annis  superioribus  illustre  nobilium  virginum 
canonicarum,  sub  Regula  S.  Augustini  militantium, 
coenobium,  in  urbe  Bruxellensi,  de  suo  a  fundamen- 
tis  excitavit  ac  dotavit,  l]ii>ano  YIII  pontifice 
maximo  approbante. 

Cap.  XXII.  PueUas  qwe  in  monasterio  erudiuntur, 
Lector  ubservet,  in  clausiris  sanctimoniaJium 
caDonice  viventitim  scbolas  etiam  puellarum  vi- 
guisse.  Quod  pium  institntum  cum  laude  aemulanlur 
canonicae  nobiles  Bruxeilis,  quas  a  comitissa  Berlai' 
montia  fundatas  jam  dixi. 

C«p.  XXIV.  Qualee  sint  prcevoiitm  constituendoe, 
Niveilis,  Meibodii,  Thorse  et  alibi  bodieque  inter  ca- 
nonicasprima  post  abbatialem  est  dignitas  praeposi- 
tune. 

Cap.  XXYIl.  Presbyteris  extra  monaiterium  puel'» 
iarum.  Nivellis,  Montibus  Hannoniae  et  alibi  pas- 


A  sim  sunt  collegia  canonicorumy^^qui  in  sanctimonia- 
lium  canonice  viventium  templis  missarum  solemnia 
ex  ordine  celebrant;  et  habenl  ii  insuper  sua  pro- 
pria  ac  peculiaria  templa ,  in  quibus  horas  canoni- 
cas  cantant,  et  alia  sacra  munia  obeunt. 

Epittola  Ludovici  Pit.  Institulionum  seu  Re- 
gularum,  canonicis  et  sanctimonialibus  canonice 
viventibus ,  a  Patribus  concilii  Aquisgranensis , 
anno  816  praescriptarum,  exemplaria  in  singulas 
provincias,  cum  Ludovici  Pii  imp.  epistola ,  ad 
nniuscujusque  provinciae  metropolitanum,  ut  omni- 
bus  innotescerent,  missa  fuerunt.  Hinc  epistolarum 
quae  In  manuscripiis  codicibus  occurrunt ,  tilnli 
sunt  diversi.  In  exemplari,  quo  Jacobus  Sirmondus 
in  editione  Conciiiorum  Galliae  usus  est,  nomen  ha- 
betur  Sicharii  archiepiscopi  Burde^lensis,  quia  in 
Aquitaniam  secundam  a  Ludovico  Pio  missum  fuit. 
In  Antissiodorensi  codice  nomen  est  Magni  Senonen- 
sis  archiepiscppi :  quae  urbs  caput  est  iilius  provin- 

B  ciae.  In  codice  Nicolai  Fabri  Parisiensis  ( ex  quo 
Lutetiae  anno  1610  Regulam  sanctimonialium  cano- 
nice  viventium  describendani  curavi )  nomen  habe- 
tur  Arnonis  archiepiscopi  Salisburgensis.  Omnes 
porro  epistolae  ejusdem  sunt  argumenti ,  tameisi 
quaedam,  prout  res  poscebat,  in  singulis  sint  di- 
versa. 


r^ 


STBIPHOSII  AnALARH 

METENSIS  PRESBYTERI  ET  CHOREPISCOPI 


Dl  mSUSIMS  OMGIIS  IIBM  QMTnOR' 


AD  LUDOVICUM  PIUM  IMPERATOREM. 

(Bibl.  ret.  Patr.) 


X 


AMALARII  PR.SFATIO. 


Gloriosissfme  imperator,  et  magniflcentisslme  ac 
centies  inviclissime,  a  Deo  coronate,  necnon  et  conser- 
vate  atque  conservande?Servus  ego  vester,  quamvis 
minimus  omnium,  afBciebar  oiim  desiderio,  utscirem 
rationem  aliqnam  deordine  nostrae  missae,  quam  con- 
suetomore  celebramus,  et  ampliusex  diversitatequse 
solet  fieri  in  ea,  hoc  est,  qnod  aliquoties  una  epistola  le- 
gltur,  aliquoties  duse  et  csetera  talia,  simulquede  cae- 
teris  ofBciis.  Praeterita  proxima  aestatevidebatur  mihi 
quasi  in  crypta  posito  fenestratim  lucis  scintiilas 
radiare  nsque  ad  nostram  parvitatem  de  re  quam 

A  Hactenns  libri  isti  de  ecclesiasticis  Officlis  ut  et 
lil)er  de  Ordine  Antiphonarii  auctorem  praetulerunt 
Amalarium  Fortunatuni  episcopum  Trevirensem ; 
sed  post  auctoritatem  ipsius  Amnlarii  in  prologo  li- 
bri  de  Ordine  Antiphonarii,  et  Ademarii  monachi 
S.  Eparchii  Engolismensis  in  Chronico,  milla  fere 
jam  est  inter  doctos  controversia  quin  Amalario 
Melensi  diacono  tribui  debeant.  Verba  ipsius  Ade- 
marii  baec  sunt :  c  Aquisgrani  habito  concilio  Lu- 
dovicus  imperator  anno  imperii  sui  terlio,  ab  incar- 
natione  Domini  816,  jussit  fieri  Regulam  canonicis 
eicerptam  de  diversis  Patnim  scripturis,  decrevit- 
queeam  observandam  acanonicis,  ut  sicut  roona- 
chi  respiciunt  ad  librum  Regul»  S.  Renedicii,  sic 
oerlega&l  canonici  inter  se  libnun  Yitae  clericorum. 


G  deslderabam  longa  esurie  avidus,  non  fhenQm  pas^ 
sus  sum  timoris  alicujus  magistri,  sed  illico  meo 
gratias  agens  Deo,  scripsi  quod  sensi.  Deinde  tra- 
ctare  coepi  cui  sapientum  porrigerem  ea  qnae  scrl* 
psi,  ut  ejus  auctoritate  statnerentur  ea  quse  ordinate 
sunt  scripta,  seu  corrigerentur  quse  inordinate.  Ve- 
nit  In  mentem  inter  omnes  spiritales  mentes  in  hoc 
saeculo  degentes,  veslram  potissimum  poliere,  cui 
inest  diaritas  sine  livore»  sapientia  sine  praejudicio 
scientias  qu»  inflat,  humilitas  cum  pietate,  qm 
nulli  rectitudini  resistit,  quae  vos  quotidie  exaltat 

Qoem  iibrum  Amalarius  diaconus  ao  imperalore 
jussus,  collegit  ex  diversis  doctorum  sententiis.  De- 
dit  ei  imperator  copiam  librorum  de  palatio  suo,  ut 
ex  ipsis  ea  quae  viderentur  congrua  excerperet,  et 
D  ita  cum  decretis  episcoporum  qui  ibi  fuernnt  vita 
ciericorum  roborala  esl.  Scripsit  eidem  imperatori 
supradictus  Amalarius  Hbrum  de  OlBciis  divinis,  ei 
de  varietalibus  eorum,  et  de  ordine  psalmomm 
juxta  ciericornm  usuni  antiqunm.  >  Porro  non  esl 
dubium,  Iil)rum  de  divinis  Officiis  ab  Ademaro  dici 
libros  quatuor  quos  de  ecclesiastico,  ut  inscribi  so- 
lent,  Oflicio  coniposuit  Amalarius;  de  ordlne  vero 
psalmomm  appeUari  eum  qui  de  Ordine  est  Anti- 
phonarii. 


MuUi  VlfffPi^^f  ^i  ^  4ui  Yestigia  vestra  iotuentur  ^  Uiur,  nec  omnino  im\Utxxt.  lo^st  QQ^ipe  in  meD- 


•equendo  ab  inAmis  et  caducis  ad  sublimia  ei  sem* 
piterua  erigft.  Quanropter  arbltratus  sum  po$se 
meam  parvitat^m  j|ditiim  reperir^  ^d  vcstram  e^ cel- 
leBtissiraam  pnteentiam.  losuper  mo  eiiam  coifiipvi 
debitorem  vfstrl  servitii,  quamvis  absens  degerero, 
pl  nop  yacuum  redire  ^d  vestraMi  gioriosi^sioiam  ei 
piis^imam  prxaentiam  debere»  dicente  Domino  \^ 

le^e  :  Non  ajfpnrebii  in  contpeetn  meo  wieuu$  {Egtod. 
'^wn).  E^  ll^rnm  in  Evangelio  :  Reddit^  guce  ^unt 
C(e9Qri9,  C(f$^ri  (Ha(Ui'  ixn)*  PrsesinMpsi  propter 
nimiam  Iramliitatem  vestram ,  de  qua  diKimirs,  ve- 
strse  excelleniissimx  pote^tatj  ea  oflbiTe,  prxsertim 
<Him  sciamus  yo^  re!bu>r^m  ^sse  lotius  Cliri^ii^n» 
religioiiis,  quantun  ad  faomines  pertinet.  Ardor 


tiente  voluntas  falsa  dicendi.  i  Et  pa.uIo  po^  :  c  Sed 
ifiisquis  in  scriptiiris  aland  BeRtit  qnam  ille  qui 

i^crll^sit,  illis  i>on  mentientibns,  fallitur.  >  Sed  (a- 

loen,  ut  dH^e  coepeijriim»  si  aa  0eBteua«  CaUitur 
^uoB  aedfficet  charitatem,  quae  Hiiis  praecepil  est,  iia 
faHlluiP  ac  si  quisqnam  errore  (ieserens  nam,  eo  la- 
faen  per  agrum  pergat  quo  eiiam  vi^  illa  perducit : 
iiorrigendus  est  tamen,  et  qnam  sit  atilios  -rian  non 
deserere  demonstrandum  est,  ne  consnetqdine  dt- 
viandi  etiam  in  transversum  aut  perversum  ire  co- 
gatur.  Notandnm  est  etiam,  ne  videretiir  parvius 
noea  quasi  furtum  interpolare  meis  verbis  sanctorum 
dicta  ^atrumf  interposui  in  fine  eorum  et  principw 
«ignum  Cffucisf.  Divo  Hludovico  vita.  liovo  David 


^ihi  inerat  ut  scirem  (jiiid  priores  ^uctores  ha)3e-  '  perennitas.  Da  principi,  Domine,  v|taii|.  Ipsi  novo 

Salomoni  felicilas.  Pax  mur>d|  vos  estjs.  Pio  priii> 


reot  in  cord^,  qui  nos|ra  oQlcia  s^tUQruot.  Se()  qui^ 
faoc  diiBciUimum  mihi  est  af&rmare,  ui  identidem 
acripsissem  (|Uod  iili  meditabanUir,  unum  lamen 
suffugium  mihi  est,  si  ea  quo;  scripsi  videbuntwp 
vestne  pietati  a  via  charitatis  non  excedere.  Ex  li- 
bro  Augustini  de  Doctrina  Christiana  derendar  ab 
illis  qui  me  volue^pf  ^fP^ffi^  ^m\  BflllfJulpse 
scripsissem,  eo  quod  menles  auctorum  officii  nostri 
non  pra^sentes  haberem.  Dicit  mompratus  ^optor  iii 
libro  memorato  primo  :  c  Quisquis  vero  talem  inde 
sentenii^  ^^^i^  qqfl  hu)p  ^(|c|ndde  (}l)Dfit|ti 

sit  utiiis,  nac  tamQD  Ijoo  dixarit,  flaod  iiie  quf  m  )o« 

git  eo  loco  sensisse  probabilur,  non  perniciose  fal- 


cipiq  prosperitas.  Domine,  vitam  ipsi  omede.  ¥e- 

stra  fides  vos  servet.  Ghristus  quem  vps  bonoratts, 
ipse  vo$  scrvet.  Potestatem  vesirsim  Peus  eonserrei. 
Deus  pacificet  regnum  vestrum.  iudhh  orthodoxx, 
noLilissimx  atque  prudenlissimse  AugusUe  salos  per 
pifltiHi  apnos.  ^mi^iqa  paci^,  Domine,  serva.  Ln- 
«lina  mundi,  Domine,  serva.  Vita  vestra  lutela  ooi- 
nium  ost.  Yestra  fide§  Ecclesiarum  est  gloria.  Pij&- 
simos  dominos  nostros  imperiales  natos  Hlotharinm 
|tf|riosi9^i^iim  CQ^natum  pt  ftaiftf  eji|f  Ghnstns 
(oo&ervet.  £k  pr^^^s  orttip|]p(0^«  ^mij|e,  serva. 
Custodes  fidei,  Domine,  serva. 


PRiEFATIO  ALTERA 

Ex  Auctoti$  imkntki  a4  init(um  hMiU9  ^pefis  ponenda. 


^qUiHtm  Wripil  HWUim  qui  a  pjiryitate  yne^ 
iWfHfalHS  «lo  §^cIesiJ|f|ico  Oflicio,  ven|  f^omam,  iQ- 
t^rrqgjiYiqoQ  mipistro§  qcplesi^  Sancti  Petri»  quQt 
fr«|i9fl§8  soliti  ess^pt  celebrsfro  ante  epistoj^m 
miim  P9)F  dios  f§stQs,  ip  qu^u^  du^^s  solemuiutos 
«elebnamus,  sicuti  est  iq  N^iiyitate  Pomif^i  %d  mi§- 
•am  f emindam  do  i»f)«l^  •  in  qufi  eoqMn^tur  dupl^x 
offlcium  in  Sacrawtnt^rio,  id  est,  unum  de  eadem 
Ihtivitat^  Domini,  et  aUemm  do  m^U  An^st^sia ; 
tt  in  Oamli|icia  diebns  io  iiiiiktiis  frequ^ntef  Eocali- 
noa  fotomnitqtes  pluripKvrum  sanctorum.  Respon- 
Bum  est  mihi,  Unam  tantum.  Hoc  sciscitato,  quia 
vidi  appd  pleroaqne  diverso  modo  eumdem  ordioem 
agere,  i(|  ^st  a)iquos  tres  orationes,  aliquoe  duas, 
|ux^  i^%(um  piuscpJM^que  ^iiimli  non  me  piguit 
teribere  inquisiium  meum  super  hac  re  a  Ro- 
mani^,  ^t  in  fronte  ponere  memorati  libelli  meo- 
ru(Q  devotprum  ad  qotitjam  :  necnon  etiam  et 
iterare  quod  ex  scripto  S.  Au^brosii  et  S.  Au- 
l^siini  didici  de  ordine  orationum  in  Missa  et 
,  |n  alji^  plOciis,  secut|  fiunt  ^nim  ordinem  besjti 
Panli  apoitoii  ad  Timothflum-  I^Hpcr  eti^m  q)4« 
mihi  visa  suni  raiioni  ejusdem  ordinis  coDgru^ro 
juxia  capaciiaiem  ingenioli  mei.  Sancius  Ambrosius 


f!  per  uiJl^ecmm  ordipefH  npujpRJ  njepi^u-aus  oraiiO' 

.p^s  f  pfationes,  obsecratipnea,  po^iujatjones,  gntia- 

ninri  nctiones.  Qralioni  SiH[>p()njt,  quandp  bona  nobis 

postqlamus;  obsecrationi*  quando  absolutiooem  a 

maiis ;  postulpiioqi,  pugnam  contra  oninia  adveTsa. 

^i  pr<nspribit  ss^pe  nos  debere  jipc  f^cere  q\iando  in 

uqiim  cppvenimus.  Saq^tus  Apgustinus  ita  :  Preca- 

tiones,  oratiopes,  interpellationes,  sjve,  ni  vestri 

eo4ic($|i'hab^f,  pqstl|l;)tiopps,  gratiarum  acUones. 

]p)t  dicit :  Quas  pjqfinis,  sive  pene  omni^  frequentat 

^cclesia  in  solemni^te  sacrainentorum-  Precaiio  est 

omnis  oratio  ante  illud  quod  agitur  in  Dominica 

men^.  Oratio  est  quidquid  pp^tea  9gilur  usque  ad 

commaniqnem.  Inierpeliatio ,  sive  postolaMo  ttst, 

quando  populus  benedicitur,  Grattarum  actio  omnia 

D  concludit.  Ubi  squctus  Augqstiuus  dicit  prfcaflonrs, 

nostri  eodices  habent,  ohecratioaes.  Oba^ralioni. 

nt  dictqm  est,  supposita  est  postulatio  a  S.  Ambro- 

^ip  pro  absolutione  peccatprum.  Cxtera  iino  modo 

nominamus,  ut  prac)ibatqm  est  de  S.  AogpsUpo  eam- 

demque  vim  obiineni  qnia  [quam]  6«  Ambroftiits 

'  ^upposuit  eis,  et  in  celebratione  sacramenloram  et 

^  IP  captfiris  pfOcijs,  lo  pmpil^us  quq^  scrjbo,  $nspen* 

'dor  virorara  sanotoruin  atqoe  piQrnm  BatfiifA  kmfi" 


m  DE  EGGLESUSTlCa  OFriCltft  UBlu  ».  -*  PRJLFATIO.  fM 

eio :  Intitim  dieo  qo»  sentio.  Qa»  agfmtar  ui  cdo*  A  MDctoniiD  io  ubo  die ;  nec  noo  ol  Doniini  prteoot 


braliono  mifm»  In  McrUBonto  OomiaieoB  poMionii 
ftgantnry  ut  i{MO  pmoepit,  diceos :  Hire  qooiiescon* 
qae  feeoriUi,  in  moi  memoriam  facieds.  Idcireo 
presbyler  ifnmplans  panem,  et  rinum  et  aqoam  io 
tacramento,  etl  Clirisii  panis,  vinam  et  aqiia  in  sa* 
eramento  carois  C|iristi  et  ejus  sanguinis.  Saora-* 
menta  debent  babere  similitudiDcm  aiiqnam  earum 
rerum  quarum  saeramenta  snnt.  Quapropter,  simili^ 
sil  sacerdos  Gliristo,  sicnt  panis  et  liquor  similia 
suntcorporiCbristi.  Sic  estimmoiatio  sacerdotisin 
altari  quodaramodo  ut  Chrisii  immc^lio  in  cruce. 
Ul  simiiis  est  boroo  Gbristi  resurreciioni  aliquo 
modo,  maaducat  carnem,  et  bibit  sanguinem  ejas. 
Cbristos  resurroiit  a  moriuis,  et  jam  lion  moritor? 


ptum  dici( :  H»c  quotiesonnqae  fecoritis,  io  moi 
memoriam  fadetis.  )n  eaeteris  orationibos  miaaspro 
divorsis  nocessitatibus  inacribunt  sicut  sant.  Iii 
tempore  beili,  et  pro  iler  agentibus»  ac  pro  dirv^rsia 
booedictionibus,  ubi  non  safis  oat  boinini  oralio 
commonis  sine  pane  et  iiquore,  qoid  aliud  agit  sa« 
eerdos  quam  ut  Cbristum  quodammodo  coniendat 
recordari,  qui  nunquam  obliviscilur,  magni  protii 
saoguiras  sui,  et  juxla  magaitadtuem  prelii,  roaxi* 
roum  adjulorium  ejus  precari}  Taipen  si  quis  to« 
luorit  diiigenter  altendorQ  ea  quas  ibi  precantur,  re« 
periet  in  sequcniibus  orationibus  miss».  Si  pro* 
priis  conscientiis  volaeril  iniercedere,  babo^  devoius 
bomo  lecum  ubi  pro  eis  roget.  Posl  salvaiionem 


Per  corpus  Christi  qupd  manducai  bomo  digne,  B  saeerdotis,  evaqgelio  lecto,  quando  sacerdoa  dicit. 


anima  resurrectione  accepta  per  baptisraum,  siro 
per  posniteniiaro,  vivit,  psquo  ^um  adimpleaiur 
plena  rosarreclio  in  octavQ  dio.  Qua  de  re  quando 
in  eiiremo  vit«  est  boroo,  qt  separetur  corpus  et 
animai  sumit  aoiraa  vlatieum  sibi  corpus  Ghrisli,  ut 
propter  lUud  corpus  in  spe  horoo  vivat,  usque  dum 
Kcipiai  cprpus  in  pesurrQctiono,  qiiod  viyiQpabat 
per  se,  id  est,  per  suam  admlnisiratiimom.  Qoan- 
dla  bic  ^1x11  anima,  vivebat  propier  corpos  Cbrisii, 
01  proprlam  corpas  propter  aniqiam  i  Ghrisiq§  a&* 
taquam  patarotor,  saepo  oravit  solus,  et  poroocta* 
bat  in  oratione.  Pro  nobia,  non  pro  se,  orabat, 

Omne  genus  humanum  subdiium  erai  diabolo :  pro 
hac  ahsoluiione  descendit  de  coelo,  el  suscepiara 


Qrmus,  et  dcin  Iransit  ad  accipiendaa  oblationes, 
cotigruenier  poiesl  mviiitudo  popuii  pro  propriis 
oonspieniiis  intercedere»  anUiqaam  iranfeal  ad  gra« 
tiaa  agendas  in  PnBfalione :  sac<)rdos  propriis » 
quan(}o  posi  acceptas  oblaiiooes  primo  irinsil  ad 
aliare.  Cantores  io  eo  loco,  ubi  saoerdos  eomponll 
hoaiiam  iq  ^ltari,  ^i  facit  t^m  tr§nsiro  per  suam 
seorolam  orationem  ad  nomen  hosiiai,  sivo  mone- 
ris,  donive,  vel  sacriflcii,  seu  oblatiooia.  8i  pra 
cofuuoctione  sanclorum  angelorum,  babol  in  Pr^ 
fftiione :  Cum  ^uibus  e$  noitra$  voeei  «l  odmiUt  jV 
bea^  deprecamur.  6i  pro  pace  certal  iolerrodftrOf 
babet  Ip  Canon^  :  Qiiar  iHii  ojfennf oi  pro  Bcdetw 
jancfd  par/|p/tcc,  quqm  pacifiC9W  Si  PrS  ynii§te  Ecr 


dispensaiionem   exercuii.  Sacerdos  enim  priesens  ^  clesiae,  habei  ibi :  adunare,  Si  pro  cusiodia  sui,  ha- 


inslar  ejus  orationis,  orationera  facit  pro  absolu- 
tione  peccatorura  antequam  transeai  ad  iiiimoiatto-^ 
nein.  Huli^  ynloerf^  ppo  m^djf^afoine  freqq^pt^r  sa- 
napipr :  i^  ^  qnj^  or^iffonp  sapur^oiis  prcdfuituc 
fpmlia  pispcat;!  pp^^j^  al^suiv|  poruni  qui  oi^j^^uun- 
lur,  pjpfa  sifil  is|a  de  imfnolatipno  «acerdptis  ;  di- 
c^rous  f|e  ofdiffe  prafjppum»  qqem  pppfermi^fqfus. 
Pripcipium  babujt  id^fp  orffq  d^  ipissa  \n  npcto  ^g-* 
tivitaiis  Domini,  ubi  duplex  ofr^iip  p\ ;  fina  de  ^^ 
livit^ie  Qomini»  el  al|er;i  ,de  §;^ppta  AqasUsia.  fJbf 
reliquiae  supt  Sfincl»  ApaMnsiap»  vel  ubi  corpus  ^i^^ 
^si,  dicantur  praiio^^^  f]p  ^aqcta  Anasiif^ia  ju^t^ 

ftom^uni  ippFW ;  ffM  bop  m^  reperjMir,  djQimtm: 


bet  ibi :  custodire,  &i  pro  direclione  gressuum  men- 
lis  sive  corporis  habet  ibi :  Regere  digneris  tolo  orbe 
fdr^rfifff.  pppfi  bic  pr^tpip  esl  pro  pniversali  Epcle- 
§i;i,  Si  YPlueri(  pro  §jngulis  amicis  intercedepp,  ba- 
bei  ibj :  4/emcr)fo,  Domine^  famulorum  {amulaxum" 
que  tuarum ;  norainei  ibi  (^iibscqnque  ei  et  quas  pla- 
cifprit  singulasve  necessifates :  dein  recprdetur  eo- 
rUfP  qifi  circurasiant  ei  prseseps  sacrificium  ofiTe- 
runt.  Si  quis  vplupfii  prp  sua  defen^ione  claraarey 
l)9bet  ibf  •  Commu^icante^  ft  memoriam  venerantes 
irii*/(on<»f|  lancfoff^wf,  qMQrunt  meritis  precibusque 
CQU^eda$t  ut  }n  on^nibui  fro^ectionis  tuos  muniamur 
^^xilio.  pccp  ^ip  pr^tqpf  fip,  j^ro  ipsis  sacerdolibns. 


de  jnparp^tiopp  nomini.  Quandp  in  Dominjpa  ^if  ^  81  ^9W^  pfo  ^ce  c)jjfifarfi  toiiu^  lefnporis  vita 


fuerit  a)iqifH  fj^sfivitas  sanclorpip»  suflfcef^e  p44e|i 
illa  pratiQ  ip  qua  prep^tur  adesse  cuni  or;|ijope  s;i« 
C^rdqiis  intercessio  sancif  iUiu^  cujus  fpsiiviias  cp- 
lebraiur,  a||  l^  qpod  inien()iiur,  id  est,  ^d  fpeqiQ- 
riam  imfifo^tippfl  Cbri^ii,  pr^cipup  cupa  pr;fMp 
quae  tp  Dqipfplpa  dip  j^iatqta  psf,  soicfft  ciif rere  pw 
dies  fieqifi^pfiji  )fpbdofpa4$.  Jqvat  multos,  qusin^ 
teropps  yac^i  lepfippis  et  psalipp4iflBi  aique  optppf  ^ 
rum  orationura,  seorsuqi  ^prnippniif  celebr9r§  lifi 
Dominicis  diebus,  et  seorsum  de  fesiivitaiibus  san- 
ctorura  :  siraili  raodo  in  cxteris  diebus,  quando  fe- 
stiviias  ad  plorimorum  sanciorum  duas  aut  tres 
missas.  Huic  ordini  congruit  Sacramentariura,  et 
Caniorius»  in  quibus  inveniuntur  saepe  duo  t>fficia 


W«,  Ifdtiet  ilH  W  y^^^\^  ^»  ^^^Wil:  §1  Greporius  : 
IHesque  no$tro§  in  tua  paca  dispoms,  et  dein  ab 
^r<rr|a  datnn^tione  eripi^  atque  jubea$  in  electprum 
tuor^m  gjegifi  n|ip»€r^"r  jEcpe  |||p  prgtura  esi  pro 
«iprpa  yit^»  }\M^  dipta  S.  Amliro^ij,  in  )iac  oratiope 
bopa  oobii  necess^ria  pos^u)aipus.  Ip  pra^que  <j|uam 
dipji  ^aperdos  post  comqiuniPflpm,  djcil  sancius  Au- 
fustinifs  benpdicere  sacerdptpm  p^^iflum,  t\  trarfs- 
ire  pQpulum  f|(|  foanus  sacerdotis.  H^jgc  consuetudP 
pon  pbservaiur  api|(|  nqs  psqifpquaquCj  njsi  sit  forte 
id  transire  populum  ad  manus  sacerdotis,  quod  est, 
accipere  ab  eo  sacraroenta  corporis  Domini,  quod 
pene  omnis  Romana  Ecclesia  et  Orienialis  per  om- 
nea  solemnea  dies  agil;  el  Id  sil  benedici»  quod  eo^ 


991  AMALARn  PRESBYTERl  METENSIS  99-J 

meditar  cibas  Domihicus.  Sic  eiiim  canitar  ia  Ca-  A  sed  qoasi  simplicitas  ad  uriam  rem  pertioeos,  id  esl 


Done  :  Ut  quotqwt  ex  hac  altarii  participatione  $a- 
crosanctum  Filii  tui  corpuset  sanguinem  iumpterimus^ 
omni  benedictione  coilesti  et  gratia  repleamur.  Inten- 
dat  diligens  auditor»  pro  quibus  sonent  orationes 
quas  sacerdos  dicit  post  communionem,  reperiet 
nempe  eas  sonare  pro  bis  qui  refecti  sunt  pane  coe- 
lesti.  Juxia  ordinem  orationum  et  exposilionem 
memoratorum  Patrum,  precatum  est  in  prima  ora* 
lione  missse  pro  absolutione  peccatorum:  super 
mensam  vero,  postulantur  bona  nobis  instar  oratio- 
nis  et  bymni  evangelici,  quem  Gliristus  cecinit  se- 
cundum  Joannem,  commendando  discipulos  suos  Pa- 
tri  ante  passionem  suam.  In  ista  novissima  benedi- 
citurpopulus.  Quid  Tuit  ista  benediclio?  Pugnare 


benedictionem,  qu»  tamen  pro  diversitate  popuU 
necessario  duplicatur.  Non  enim  omnis  multiuido 
currit  ad  sacriQcium  per  continuos  dies,  qui  ad  ee- 
desiam  conveniunt  (proui  faciunt  qui  per  dies  so- 
lemnes  conveniunt) ;  qui  non  communicant,  ut  non 
sint  extorres  a  benedictione,  super  eos  benedictio 
sacerdotis  transit,  quae  non  tangit  sacramenta  eor- 
poris  et  sanguinis  Domini :  qui  Tero  communicaot, 
benedicuntur  ipsa  communione ;  et  pro  eis  orator 
in  priore  oratione  post  communionem,  ut  tanto  sa- 
cramento  congruenter  sint  ooncordes.  Hxc  in  eis 
sunt,  quae  a  Romana  sede  accepi  de  his  quas  hic  in- 
serere  volo,  quamvis  jam  latius  explanata  sint  in 
sequenti  volumine.  Prima  salutatio  ad  populnm, 


vult  utique  cootra  diabolum  et  ejus  insidias.  Id- ^  Paxvofrtspronuntiatunnoo,  PaxooMictim.  Quaodo 


ipsum  meminit  sanctus  Ambrosius  in  tertio  ordine, 
abi  postulatjo  est.  Juxta  Augustinum,  quartus  ordo 
oraiiooum  gratiarom  actiooe  omnia  .concludit,  hoc 
est,  quando  populas  respondet,  Deo  gratias.  Quae  si 
^uis  digoa  duxerit  ad  legeodum,  latius  ea  reperiet 
icripta  io  sequeoti  volumioe.  Hic  ootaodum  est 
quod  io  diekus  Quadragesimae,  quaodo  populus  bora 
nona  convenit  ad  ecclesiam,  celebretur  apud  no- 
stros  benedictio  super  populum,  et  populus  se  hu- 
miliet  prostratus  ad  orationem  juxta  dicta  S.  Augu- 
stini.  £t  potest  videri  ab  aliquibus  duplex  oratio  in 
tertio  ordioe  oratiooum  :  quae  duplicitas,  si  diligeo- 
ter  eousideretur»  ooo   reperietur  qnasi  duplicatio» 


versus  de  AUeluia  canitur,  exuit  se  planeta  diaco- 
Dus,  stolamque  post  tergum  ducit  subtus  dexiram 
alam  uoa  cum  plaoeta,  et  parat  se  ad  roinislran- 
dum,  ac  io  eo  habitu  perseverat  usque  dum  Aposto- 
licus  recesserit  de  altari.  Post  evaogelium  non  oflTe- 
runt  ioceosum  super  altare.  Galix  iovolalns  sadario 
porrigitur  ad  allare,  quod  sudarium  ponitar  io 
corou  altaris.  Galix  io  latere  oblatae  io  altari  com- 
|>ooitur,  000  post  tergum.  Litaoiae  ita  cdebraDtai 
io  vigiliis  Paschae,  ut  noster  mos  olim  obtinuit,  id 
est,  post  baptismum  per  septenariumy  et  quioa 
rium,  et  temarium  oumerum. 


CONTINENTIA  CAUSJ;  SECUTURiE  SCRIPTIONIS. 


Ubi  saoctus  Augastious  expooit  evangelicum  il-  C 
lud  :  Omnia  ergo  qucecunque  vultie  ut  faciant  vobi$ 
homineSf  et  vos  facite  illiSf  voluntatem  separat  a 
cupiditate,  voluntatem  ponit  in  bono,  cupiditatem 
in  malo.  Non  enim  convenit  ut  quodcunque  vult 
malus  sibi  iieri,  hoc  possit,  ex  anctoritate  evange- 
lica  praesentis  loci,  in  alium  libere  perpetrare.  Yerbi 
gratia,  nt  si  ego  ganeo  cupio  inebriari,  aut  nimis 
•aturari  ab  alio,  non  oportet  ut  id  libere  in  caeteris 
agam ;  sed  quodcunque  mihi  boni  cupio,  id  in  caete- 
ris  debco  satagere.  Voluntas  quasi  quidam  stipes 
est,  qnae  a  Domino  menti  datur,  cui  inhaereot  quasi 
quidam  ramusculi,  appeiilus  :  quibus  conjungitur 
res  ab  auctore  omnium  rerum,  in  qua  allquid  ope- 
retur  voluntas,  cui  si  adsit  ratio,  aberit  error.  Ratio 
dirigit  radios  appetitus  ad  verum  solem  Domini,  D 
ut  sua  luce  perspicoe  et  veraciter  sciat  quid  vel 
quale  sit  quod  appetit.  Uode  qui  supra :  Nemo  enim 
vult,  quod  omnino  quid  vel  quale  sit,  nescit.  Qui 
claro  lumine  polleot  et  saois  oculis,  his  propooitur 
sublilissima  res  et  dignissima ;  qui  aliquo  naevo  pec- 
eatorum  fuscaotur,  his  grossior  el  maoifestior  a 


moderalore  aequissimo  Deo.  Uode  AposlolafttUiii- 
cuique^  ioquit,  datur  manifestatio  spiriiut  cd  «Itltfa- 
tem.  Stomachus  est  qui  diversos  cibos  recipii,  de 
quibus  solet  nictus  fieri  ad  superiora;  simiiiter 
quidam  venter  est  mentis,  qui  recipit  cogitatiooes. 
Si  his  defuerit  res,  ooo  habeot  uode  ructum  faciaot. 
Mihi  peccatori  |grossa  res  data  est  potius  ad  ioda- 
gaodum  quam  exponendum,  id  est,  de  oiBcio  quod 
cootioetur  in  Sacramentario  et  Antiphooario,  quae 
peoe  omoibus  rusticis  oota  est.  Fiducialiler  agaoi 
ooram  Deo,  qui  vult,  ut  unasqoisque  devoie  in  sois 
dalis  ministret  pro  pramuo  aeleroo.  Hamiiis  buoulia 
de  se  seotiens  praemium  exspectat  humiiilalis.  Qui 
aurum  argeolumque  et  caelera  magoa  dooa  in  domo 
Dei  suscipit,  non  despicit  pilos  capranun.  Ardor 
mihi  inest  tritae  viae  et  abolitie  propter  anliquita- 
lem,  ut  sdam  quid  habeat  io  m^oila  res  memo- 
rata,  id  est,  quid  in  corde  esset  primorum  didalo- 
rum  officii  oostri,  el  quem  fructum  pariaU  Ilaqne 
mihi  prima  iitquisi*tio  esl  de  Septaagesima»  aqufl 
flois  coostat  in  primo  meose. 


m 


DE  EGCLE5IAST1C1S  OFFlCnS  LIBEU  iV.  —  LIB.  L 


LIBER  PRIMUS. 


caput  prihum. 

De  Septuagesima, 

Septuageftima  compatatar,  secandum  titulatiooem 
SacrameDtarii  et  Antiphonarii ,  noTem  hebdomadi- 
bu8  ante  Pascha  Domini,  et  finitur  post  Pascha  Do- 
mini  in  septima  sabbati.  Die  dominico  babet  ini- 
tium,  et  in  sabbato  finem.  Populi  Dei  tempus  capti- 
vitatis  significat,  qui  peccando  recessit  a  Deo,  et 
per  misericordiam  ejus  reTerlitur  ad  requiem.  Po- 
pulus  Dei  in  Babylonia  detentus  est  captiTus  sub 
numero  septuagenario :  qno  numero  completo  re- 
Tcrsus  est  in  Jerusalem.  De  quo  populo  dicit  Jere- 
mias  :  CoMtderale  et  quterite  in  plateie  ejus^  an  in- 
veniatis  virum  facientem  judicium ,  et  qucerenlem 
fidemy  et  profntius  ero  ei,  Quod  $i  etiam  vivit  Domt- 
nu$  dixerintf  et  hoc  faUo  jurabunt^  Domine^  oculi 
qui  respiciunt  fidem,  £t  iterum  :  Induraverunt  faciet 
iua$  super  petram  et  noluerunt  reverti :  ego  autem 
dixij  for$itan  pauperes  sunt  et  stulti,  igttorante$  viam 
Domini^  judicium  Dei :  ibo  igitur  ad  optimate$ ,  et 
loquar  et<.  Ipsi  enim  cognoverufit  viam  Domini^  judi" 
cium  Dei  $ui :  et  ecce  magls  hi  simul  confregerunt 
jugum^  ruperunt  vincuta.  Et  iteruni :  Omnis  frater 
$uppiantan$  $upplantabit  ^  et  omni$  amicu$  fraudu- 
lenter  incedet,  et  vir  fratrem  suum  deridebit,  verita- 
tem  non  loquetur^  etc.  Paulo  post :  Nunquid  super 
hi$  non  visitabo^  dicit  Dondnus?  Et  iterum  :  Ejice 
iHo$  a  faeie  mea^  et  egrediantur.  Quod  st  dixerint  ad 
te^  quo  egrediemur?  dices  ad  eos  :  Hffc  dicit  Domt- 
nu$  :  qui  ad  mortem  ad  mortem :  et  qui  ad  gladium 
ad  gladium :  el  qui  ad  famem  ad  famemy  et  qui  ad 
captivitatem  ad  captivitatem,  Etlsaias:  Vce  qui  cou' 
$urgiti$  mane  ad  ebrietatem  $ectandum,  et  potan* 
dum  u$que  ad  ve$perum,  ut  vino  <B$tueti$.  Cithara^ 
et  lyra^  et  tympanum  et  tibia,  et  vinum,  in  conviviis 
vestris^  et  opus  Dondni  non  respicitis ,  nee  opera  ma- 
nuum  ejus  considerati$  :  propterea  captivue  datu$  e$t 
populu$  meu$.  Quanto  tempore  in  captiTitate  fuerit ; 
Jeremias  manifestat,  dicens  :  Perdam  ex  ei$  vocem 
gaudii  et  ImtHicej  vo$  vocem  $ponsi  et  sponsos^  vocem 
molas^  et  tumen  lucerniBt  et  erit  universa  terra  ejus 
in  solitudine  et  in  ^tupore^  et  $ervient  omnes  gentes 
istoR  regi  Babglonis  $eptuaginta  anni$  :  cumque  tm- 
pleti  fuerint  anni  $eptuaginta^  visitabo  super  regem 
Babylonu^  et  reliqua.  *{*  Forsan  dictator  sepluage- 
simae  noTit  per  Christi  graliam  nobis  peccata  di- 
missa,  septuaginta  annos  mutaTit  (quia  in  aliqui- 
bus  criminibus  communicamus  priori  populo)  sep- 
fuaginta  diebus,  ut  quod  illi  iuTiti  sustiouerunty 
quia  serTi  erant,  nos  Toluntarie  pro  peccatis  nostris 
sustineamus ,  quia  liberi  sumus ,  omittamus  cum 
eis  Tooem  gaudii  et  laeliliae?  Tocem  sponsi  et  spon- 
sae,  etc. 

Et  Zacharias :  /n  dte,  inquit,  vigettma  et  quarta 
undecimi  mensi$  $abbatij  in  anno  $ecundo  Darii  fa^ 


A  ctum  e$t  verbum  Domini  ad  Zachariamf  filium  Bara^ 
chiie,  fUii  Addo^  prophetam*  Hieronymus  in  Zacharia : 
Mensis  autem  undecimus,  qui  appellatur  Sabbatb, 
et  lingua  noslra  in  Tirgam  Tertitur,  austeritatem  et 
correptionem  sonat,  et  est  in  acerrimo  tempore 
hiemis  qui  a  Romanis  Februarius  appellatur  :  quem 
septuagesima  solet  tangere.  Sequilur  post  aliqua : 
Angelus  Domini  dixit :  Domine  exercituum ,  usque 
quo  non  misereberie  Jeru^alem,  et  urbium  Juda^ 
quibu$  iratus  es  ?  Iste  $eptuage$imus  annus  e$t.  Et 
respondit  Dominus  angelo,  qui  loquebatur  in  me, 
verba  bona^  verba  consolatoria, 

Ejusdem  in  eodem  :  Quod  autem  plenam  miseri  • 
cordiam  postulat,  ut  instante  anno  septuagesimo 
misereatur  Deus  Jerusalem  et  urbium  Jnda,  ad  in- 

B  telligentiam  referunt  magistri  ccclesiarum  quod 
quandiu  Tcra  pax  Tcniat  et  sabbatismus  est,  et  se- 
ptem  decadarum  numems,  id  est,  annus  sepluage- 
simus  impleatur,  nec  Jerusalem  plenam  recipiet 
IJbertatem,  id  est,  Ecclesia  nec  urbes  Juda,  id  est, 
anima  Dominum  confitens.  Denique  Dominns  re- 
spondit  Terba  bona  et  Terba  consolatoria,  quod  nunc 
ex  parte  cemimus,  et  ex  parte  prophelamus  :  Cum 
autem  venerit  quod  perfeclum  est ,  destruentur  quce 
ex  parte  $unt^  ut  liberati  de  Babylone  biqus  sae- 
culi,  clamemus:  /n  convertendo  Dominus  eaptivitatem 
Sion  facti  $umu$  $icut  con$olati.  Dies  pasch»  Terba 
bona  et  consolatoria  dat,  erigit  ab  bona  opera :  in 
ea  enim  justificamur. 

Sed  requies  et  liberatio  perfecta  in  sabbatismo 
datur,  quando  animae  sanctorum  requiem  asternara 
percipiunt.  Babylonem  diaboli  ciTitatem  appellat 
Joannes  in  Apocalypsi  :  Cecidit,  inquiens,  cecidit 
Babylon  itla  magna.  Beda  in  Apocalypsin  libro  se- 
cundo :  Superi)!  lunc  a  Domino  dejiciuntur  quando  a 
diabolo  inflantur :  Sicut  psalmus,  Dejeci$ti^  inquit, 
eo$  dum  altevareniur.  Septuagesimus  numenis  ad 
memoriam  nobis  reducit  omne  tempus  praesentis 
sseculi,  quo  alieni  sumus.  a  coelesti  Jerasalem.  Ideo 
auctor  ofiicii  nostri  septuagesimam  posuit  in  nostris 
oificiis,  ut  illo  in  tempore  a  deliciis  hujus  mandi 
abstinendo,  ostenderemus  in  nostra  conTcrsatione 
qualiter  per  tempus  sseculi  Tivere  debeant  subjecti, 
qui  post  baptismum  peccatis  se  alienant  a  coelesti 

D  Jerusalem.  Agamus  dies  septuaginta  ut  captiTis  in 
peregrinatione ,  luctus  pcenitentiae  conTertatnr  in 
gaudium  in  resurrectione  Domini,  per  quam  reTerti* 
mur  ad  Jemsalem :  sic  tamen,  ut  sex  sequentes  dies 
non  ligemur  cupiditate  aliqua  Babylonic»  ciTitatis ; 
sed  iter  perambulemus,  ut  septima  die  Teniente  ia- 
tremus  ccelestem  Jerasalem.  Catechumeni  qui  super 
hoc  alligati  sunt  originali  peccato,  illi  abluantur 
aqua  baptismatis  in  resurrectione,  et  nos  poeniten- 
tia:  et  UJi  et  nos  in  resurreciione  perseTeremus 
usque  ad  plenam  septuagesimami  id  cst,  ut  noQ 


moriamnr  peccatis.  Quamvis  Persanim  rex  Cyrus,  A  trahendo  diciiiir  Tractus,  quem  traciuni  liifimS- 


oognomento  Ghristns,  primo  anno  regni  s||i  laiaret 
maximam  partem,  id  est,  quinquaginta  millia  ferme 
hominum  captivitatis  Judaici  populi  de  BSXfftfSlOiSi', 
tameti  septuagedmtts  anntid  prot^bdltaf  tls^e  H 
sccundtttti  Daril  aiintini;  ot  Ttilt  Eutebitis  tftsteM 
adhibeus  Zachariatri  propheCahi,  ipuA  qndii  ietiii^Ai 
Darii  anno  loqditur  AiigeluS  :  tfomiiie  eierclliium, 
usquequo  tu  non  thiseirebefis  Jerusatem,  et  Miuiii 
Juda,  quibuli  iratUi  ei  f  hte  sepluagesimui  anntis  esi. 
De  istis  sepluaginta  aniiis  dicit  AugustinuS  Iti 
Ubro  de  Doctrina  Ghristiana  teMio  :  Possunt  et 
septuaginta  anni  Jefemise  prdphetod,  pro  universo 
tempore  spiritualiler  accipi,  ^uo  est  apud  aiienO^ 
Ecclesia.  Ct  iterum  idem  in  duodecimo  libro  contr^ 
Faustum  :  Nara  quod  eiiam  post  septuagihia  annos  B  De6  ikilii  dubtum  ^niil  Angelohini  cantu»  sli.  Opor- 


yitApoatolvs  Paulus  dicens,  In  langammiaie  a 
suavitate.   £t  trahitur  tractus  et  suaTis    est  au- 

mtnig'. 

AUeluia»  propter  hMioretn  ei  iMtttudinem  prim« 
linguae  praedarius  est.  BferODymtts  in  Isaiam  i.  11. 
A6  compa^atiOtieiif  efiiA  liiigM  IMriftcaB ,  um 
Gneci  lioiifli  Latlul  aermonii  llitgua  pi«pw 
Paut>erem  linguaitt  ili  topra^tis  diebm 
taifiiis,  Lads  ttbi,  Dofnine;  rei  ielorDfi  glorae.  Dkit 
psiilmas  :  QUadoio  edniabimb  cakticum  S^otmmi» 
terraaSena:  ADeldia,  61  Gloria  ftn  eicelaU,  caatki 
cdsiestia  sunt.  Undo  J^aniiea  in  Apocilypii :  Port 
bM  audiir i  ^uasi  Ydoem  magham  taM>anim  iralia» 
rdm  in  e<toIo  dioemltf»  AUeluia.  De  gioftli  la 


secundum  ejusdem  Jeremi^e  proplieliam,  feditur  ex 
captivitate  et  templum  renovatur  :  quis  iidelis  Chri- 
stianus  nbii  intelligat,  post  evoluta  tempora,  qu» 
septenarii  dierum  numeri  fepetitione  transcurnint 
etiara  nobis,  id  e$t,  Cccieslx  Dei,  ad  illam  coeieslcnl 
Jerusalem  ex  hujus  saeculi  peregrinaiione  redeun- 
dunit  per  q^tm^  nisi  per  Jesum  Ghristuni  yere  sa- 
cerdotem  magnum  cujus  figuram  gerebai  ille  Jesus 
sacerdos  magnus  iliius  teroporis,  quo  templum  aedifi- 
oatum.  est  post  captivitaiem  :  nam  ei  numerus  prae- 
sens  a  septuagesima  die  usque  in  Pascha,  bornini 
a£Qictionem  et  abstinentiam  quamdam  intimat.  ^xa- 
ginta  dies  sunt  a  septuagesima,  usque  ad  quarlam 

feriam  ante  ccenam  Domini,  per  hunc  nuraerum 

•       •     .  .  .     , 

fiduae,  quae  in  magna  tribulatione  sunt,  designantur. 
Quam  tribulationem  et  alHiclionem  monstrat  com- 
putua  digitorum,  qui  memoratum  numerufn  expri- 
mit  indice  auperposito  poiiici.  Tres  dies  qui  super- 
suiit  usque  ad  resurrectionem  bomini  tridu^num 
i€||uniumy  quod  secundum  Septuaginta  interpretes, 
Ninivita»  exercuerunt,  designant.  tJt  peccata  nostra 
pro  quil)u$  aflligimur,  in  clariiicatione  resurrectio- 
uis  Domini  aboleaniur,  necesse  est  triduo  compati 
morti  tihrisli.  Post  enim  jam  regenerati  in  aniroa 
per  poenilentiam',  sive  per  baptismum,  in  Christi 
resurrectione ;  congratulari  oportet  usque  ad  re- 
quiem,  quae  pbst  banc  vitam  donalur  in  sab^ato. 
Sexaginta  ^es  viduitatem  nostram  noLis  ad  memo- 
riam  reddcunt,  qua  pcregrinamur  a  Domino.  Tres 


tet  euim  no»  sOdentes»  id  est,  hiimiHatoei  flOpra  IfaH 
ilHb:!  Babylonls  ilM,  dum  fecordamur  Sfte.  Soni 
qui  pftmam  b^bdomadam  septuagesim^  Sffle  aJiqoo 
articdlo  noveliae  conTcrsattonis  ducunly  eicepUt 
mntatione  Allelnia  ei  in  aliquibus  locis  Dalfflatica- 
rum  et  intermissione  Gloria  in  exceMs  Deo.  Si  Id 
usquequaque  obsertetur,  aut  ihodo,  sicuti  i\A  ali» 
quandb,  iiescio.Per  Lxl  ahnos  ca|itiTitati8,quos  nos 
mutamus  lxx  diebus  Jejunium  ^rat  apiid  Judaeos. 
Unde  DominuS  per  Zachariam  :  Cum  je|nndreUs  et 
plangeretis  per  Lxx  annos,  nunqoid  Jejoiituin  Jejn- 
naslis  mihi?  Graeci  proxlmam  hebdomidatii  sinctyi- 
caht  suo  jejunio. 
Cterici  autem  nostri  (auctore  TeIest>bord  papa, 
^  qui  Coristituit  septem  hebdomadafum  J^unium'  aote 
Pascha)  etiam  suo :  Prxceptor  tamea  oillcif  nostri 
ampliorem  tnutatidnem  requirit,  quam  agarira^ :  no- 
vitque  Augustinum  dlcenteih  in  fibro  0naesfioi«nii 
Evangelicarum  :  Jejunium  ant  in  tribulatioiie  est, 
aut  in  gaudio  :  In  tribulatione  4d  propitiaiidom  Do- 
iTiinum  pro  peccatis ;  In  gaudid  veTo,  cum  tanto  mh- 
nus  delectant  carnaitia,  quanto  Spiritalinm  m^rest 
sagitta. 

Constittitiohe  officif  sut  ipsom  JejmihiiR,  ifood 

prius   dicCum  cst,    intimavit   In   prlma    ontioDe 

Missx,  dicens  :  ut  qui  Juste  pro  peceaiis  Mstria  a(- 

fligimur. 

Hic  enim  afilictiohem  sonat.  In  introtta  dictt : 

_. Circumdederunt  me  gemitus  morHs,  dolores  imffrm 

dics  qui  supefsunt,  morliricationeni  nostrae  defecla-      circumdederuni  me. 

fionis,  ut  non  irreliamur  rellbus  biqus  mundi,  quas         Auguslinu^  in  psatmis  :  In  bi^  ((a(  me  circomde- 


tolent  nos  irfetire  per  concupiscenliam  carnis,  et 
^r  Concupiscentiam  oculorum,  e(  superbiam  vilx. 
ki  in  scj^  diebus  qui  superiunt  usque  ad  sabbatum, 
Bbna  opera  fecoluntur,  qu»  debcmus  operari,  ut 
fccJn  iU  vacua  domus  oostra  m  sabbato,  id  est,  in 
fequie  animarum  perfect»  Dbertati  reddimur.  Jere- 
mias  superius  ostendit  TcMe  hos  Domimim  cessare 
il  Toce  gaufii  quandiu  In  Babylone  foerimus,  dicens : 
Ei  cessare  fadam  a  vohis  vocem  gaudii  et  iatiiuB. 
Quapfopter  AUeloIa  in  UIo  t^mpore  Hon  edntatar 
iptfd  oos,  et  dulcfe^iuufi  hymnas  Angelorum,  GIo- 
hi  m  •lceUig  Deo,  ied  trictus  pro  AUehifa,   a 


derunt,  ut  perdercnt,  erant  dolores  inTidentix,  qoi 
mortem  operantur,  perdacuiitqae  ad  iiifleniatf  pec- 
cati.  ^ropter  bos  dofores  Aon  pdssimras  lactari  et 
secori  esse ;  sed  prseparare  debeiiras  nos  ad  bellinn, 
lit  Apostolus :  Omnis  autem^  inqaH,  qui  hs  dgom 
iiontendit,  ab  omnibus  se  abstinet. 

toicii  Ambrosius :  Ab  bis  onmfbus,  quse  TifaBda 
^dem  tradit  discipHna,  cum  sciafit  unom  ooroBa»* 
dom  :  quando  magis  obserranduiA  nobii  est  4|iita 
omnibus  promissa  est  saius?  Haec  disciplina  flkllili- 
bus  DOta  est.  Bx  multis  altqna  nobls  proponenda 
tfunt,  qn^  ^d  absttnfniiaifi  miHti»  noitrx  pertioeut. 


997  DE  ECCLESlASTraS  OPFlfchS  llkt  Pt.  —  LIB.  L 

Dicit  Aposlolus  ad  Epftesios  :  Pornicatio  aulenif  ki  Ji  CAPtJT  11. 


^8 


omnis  immunditta  aut  avarittay  nec  nominelur  in  vo- 
6f<,  itciU  decet  sanclos, 

Contra  iixc  vilia  luctamen  nobis  esi,  ^odem  Apo- 
stolo  dicente  :  non  est  uobis  colluctatio  adversus 
caruem  et  sahguinem,  sed  adversus  principes  et 
potestatest^  et  reliqua.  In  his  siiperantur  vilia.  Bene 
se  contra  haec  prxparat,  qui  ea  ita  abhorret,  et  a 
communione  sua  pellit,  ut  etiam  apud  se  nori  no- 
miuentur.  l^uturum  est  bellum  :  abstincamiis  nos 
ab  his  quse  impediunt  pugnam  nostram.  Sequi(ur 
et  tiirpiludOf  et  stultiloquium,  aut  scurriHtaSf  qux 
ad  rem  non  pertinef,  sed  magis  gratiarum  dclio. 
Isla  ad  rem  capessendx  Jerusalem  non  p^rtineht, 
sed  resistunt :  quaprrtpier  ab  h1s  abstiueamus.  De 


De  Sexagesima. 
iii  ^exagestm^  ciriuiridaii  sumiii  |fiy/^iij)nri)iii 
^uaiii  maximls,  2c  ^i  noh  ^ss^t  idttii  e^adehdi.  f  dh^ 
didimus  fios  sub  peccato,  ih  nolfiS  hon  est  viriul 
solvendi.  Unde  dicKur  |>rtma  oratidjie  Sexagesin^se  : 
Deus,  qiii  conspicis  qiiia  ex  nulla  iiosira  viftute  suIh 
sistimiis.  Oplamtis  pbtius  qiiaih  pfsesiiiiiimiii,  ut 
veros  Dominus  nostef  se  introniittai  ad  iolvendum. 
Siroiti  de  causa  dicii  idel :  (luts  scil  st  cohvertatur 
ei  ignoscat  Deus,  el  relinquat  post  se  oehediciiohem  7 
Quod  sic  exponit  ilierohymus  id  eodeni  |6ete  :  ^o, 
ihquit,  bortor,  quod  meum  est,  ad  poenitentiam,  et 
Dominum  ineiTabiliter  hovi  e&se  clementem.  Et 
paulo  post :  Sed  quia  profundum  divitiafum  sapien- 


turpitudine  dicit  Hieronymus  inter  aliqua  sighiO-  g  {\x  et  scientiaB  Dei  nosse  non  possdmus,  sententiam 
care  absconditahi  cogitaCionem,  ciitii  innammatiir 
sensus   noster  ad   libidinem  et  carnis  titillalio' 
nibus  anima  ignita  succenditur,  et  nihilominus  Dei 
timore  et  mentis  judJcio  refrenatur. 

£t  iterum  de  stuttiloquio  et  scurrilttate  :  StuttitO' 
quium  nihil  in  se  sapiens  et  corde  homihis  dignum 
habet :  Siufrnitas  vero  de  (^rudenti  mente  descen- 
dit,  inconsulto  appetit  quaedam  vel  ufbaha  vefba, 
vel  rustlca,  vet  turpia,  vel  faceta,  ^uam  nos  jocula- 
ritatettf  iUo  verbo  possuiiius  appellare,  ut  risum' 
move^t  ^dfentibos.  Yeriim  et  hsec  a  sahctis  viri^ 
penitus  (^ropelienda  suni,  quibus  magis  cohvenit 
flere  atqhe  lugefe,  ut  in  Hebraico  quoque  EvangC' 
lio   legimns  Doitliifffl^  ad  discipulos  loquentem : 


temfiero;  et  opto  potius  quam  prjesumq  dicens  : 
Quts  scit,  si  convertatur  et  ignoscat :  Quod  ait,  quisL 
aut  impossibile,  aut  difliciie  sciendum  est.  Peccata 
separant  inter  Deuifi  et  hominem»  quare  dubitamus 
in  Sexagesima,  utnim  Dominus  sit  nobiscum»  ^t 
propterea  dicitnus  in  Inlroitu  :  Exsurge,  ^re  o6- 
dormiSf  Domihe  f  exsurgcj  et  he  repellas  ih  fitj^em : 
quare  faciem  iuam  avertii  ?  Oblivisceris  tnopicB  'et 
tribulationis  nostrce?  Quoniam  humiliata  est  in  pul^ 
vere  anima  nostra  ?  Uhde  Augustinus  in  psalmo  XLni. 
Inter  manus  pufveris  hujus,  intef  manus  impio- 
rum  M  pefsequentium,  humiliata  est  ahtms/ nostra 
ad  hoc  ut  te  invocaremus »  et  dares  aui^iiiuni  de 
tribulatione  i  Tenter  aifiem  noster  n;£sit  ia  tefra. 


Et  nunquaMf  inquit,  tceti  sitiSf  nisi  euth  {ratrem  ve-  C  id  est,  consensit  inipietati  piilveris  hiijus. 


itntm  vtderitis  in  charitate,  Unde  Jodnnes  Chryso- 
ito^s  fn  sermone  declmo  quarto  super  Epistolam 
^i  fKfinrseD&  ;  Notine  audtstis  Fautifns  ^icentem : 
TnfpTtHdb^  vafdlaquium  et  scurriiitas  abjiciatur  a 
vobis?  CuiH  rorpltudineta  e(  sco^rilitatem  posuit, 
tn  autem  rides?  vanfloquium  qot  nuliam  habet  uti- 
fitatem,  vef  omniAo  rides  et  etfundis  faciem  toam? 
4ui  nidhaditiih  pfofiteris,  qui  crucifixus  es,  qui 
lugens,  ri(tes?  Dfe  Mihi,  ubi  tlhristus  hoc  fecit? 
Audtstr  hoc  alicubl?  Nusquam  ^dfdem ,  sed  ton- 
tristatuni  sa^pius  tegtsti:  £t  post  aliqua  :  Logeamu^ 
ergo,  dilectfssiriri,  fugeamus,  ut  revera  rtdeamus  in 
tempore  gaudii  sincerius.  Sic  nobis  videturvelle 
praeceptorem  officil  tempus  Septuagesimae,  teiDpus 


Et  iterum  :  Exsiirge,  Vohiinet  adjuva  nos  ei  re« 
diiifte  nbs  propter  nomen  tuum^  hot  est,  gratis  pro- 
pter  nomen  tuum,  noh  proptef  meriiuin  meuin :  qjajok 
tu  dignus  facere,  non  quia  ego  dignus  sum  cui  h- 
das.  Est  in  epistota  bonus  auileta,  qui  hps  confor* 
tat,  ut  qu^ramus  viam  evadehdi  de  captivitate,  et^ 
despiciamus  dominos,  qui  nos  ad  jlelenduin  tehent* 
Dicit  indignando  supeir  eos  qui  malis  ceduot : 
tibenter  sufertis  insipientes  :  Sustinetis  enijm  si  quis 
vos  iti  servitutem  redigit,  st  quis  devorat^  <i  quis  ac- 
cipitf  etc.  Nos  captlvi  obedieiites,  secundum  gradum 
arripimus,  idest,  de  tribulatronc  conscendiraus  ad  in* 
quirendum  nostrum  propriom  Dominum ;  sciant ,  di- 
cimus ,'  gentes  quoniam  nomen  tibi  Dominus.  Unde 


esse  luctus»  et  proptei^a  eum  dixisse,  Ctrcumi/et/e- 1^  Augustinus.  Cognoscant,  inquit,  quia  nomen  tibi 


ntni  me  gemitus  mortis  :  et  iterum.  Adjutor  in  oppor- 
tunitatibiis^  in  tributatione,  Augustinus  in  psalmo 
nono  :  Mon  enim  convertitur  anima  ad  Dominum» 
nisi  cnm  ab  hoc  sscuio  avertitur.  Nec  opporiunius 
ab  hoc  sxcnto  avertitur,  nisi  nugatoriis  ejus  et 
noxiis  et  pefniclosts  voluptatibus  iabores  et  doTo- 
res  misceahtur.  Ubi  labor  et  dolor,  ibi  Jejuniuiii 
saltem  amicitfse  hujus  mundi,  nbi  Jejunium,  ibi  hu- 
mililas  mentis  :  abi  jejuhinm  septoagenarium,  coni- 
passio  captiTonim.  Si  compatimur  et  conregna- 
bimiis. 


Dominus,  tanquam  hon  vero,  nec  suo  nomine  nun- 
cupentur,  quicunque  alii  Domini  nominantur,  quo* 
niam  serviliter  dominahtur,  et  vero  Domino  com- 
parati>  nec  Domini  sunt.  Tracius,  Coinmovisti,  Do- 
miiie,  osteodit  terram'  cominotam  conscientia  peeca- 
torum.  Post  terram  commotam  semen  inducitur.  la 
septuage^ima  increpati  sumus,  quia  otiosi  steiimus  » 
inducti  sumus,  ad  veniam  colendam  :  in  Ista  Sexa- 
gesima  seinen  Jacimus.  , 

Sexagesima  pe^currit  infra  Septuagesiinam  ad 
quartam  feriam  f^aschalis  heodomadis.  fla^c  quarta 
feria  habei  conveuieniiam'  cum  quarta  aeiate  inundiff 
in  qaa  Ddvid  ef  Satomon  regnaverunt.  (n  quarta 


999 


AMALARU  PRESBTTERI  METENS1S 


1000 


«tate  gcns  illa  ccelcsiis  fide  inclyta,  rcgno  David  ct  A  scpUfonnem  spiriiiim  legem  implcndo  ad 
Salomonis  gloriosa  templi  etiam  sanctissimi  alliiu-     clionem.  Tres  gradus  sunt  trium  oflDciorum,  quos 


dinc,  totum  nobiliiabatur  in  orbem  :  In  nostra  vero 
quarta  feria  triumphat  David,  qui  yicit  leonem : 
Salomon  aetemusy  pacificus  regnat,  de  quo  dicit 
Apostolus  :  Chfutu9  resurgeM  a  mortuiiy  jam  non 
moritur :  mor$  Uii  ultra  non  dominabitur.  Templum 
aedificat  nobilissimum  Deo  patri  qui  dicturus  est 
fine,  Venite,  benedicti  patris  mei^  possidete  prcepa^ 
ratum  vobis  regnum  ab  initio  mundi,  Ad  id  regnum 
per  sexagesimam  nos  oporlet  currere.  Senarius 
enim  numerus  partibus  suis  coroputalus,  primus 
perfectus  est  sexta  unum  tertia  duo,  meridies  iria : 
unum  enim  et  duo  et  tria  sex  taciunt.  Hic  numerus 
perfectionem  demonstrat.  Beda  libro  de  temporibus : 


infiximus  usque  ad  bunc  locum.  Primns  coniiaet 
plancium  captivorum  qui  essc  nolunt  sub  domiais 
vitiorum,  secundus  voluntatem  fugae  demoostrat; 
dummodo  propitius  Dominus  velit  eos  sascipere,  ae 
non  a  sc  repellcrc.  Tertius  consiiium  agit,  quoinodo 
fugiat,  praesuracns  jam  de  susceptionc,  bonum  cod- 
silium  adipiscitur  juxta  verba  Introiius :  Esio  miAi 
tfi  Deum  protectorem.  Si  quis  tacilo  vel  verboso  ser- 
monevoluerit  fari,non  ut  caetcra^  qux  in  memoratis 
officii  continentur,  ita  aplari  in  eis  gradibos  quo- 
modo  excerpta,  volabo  ad  quamdam  arborem  Ango- 
stinum»  sedeboqne  in  ramis  ejus  :  forsan  defendar 
sna  densitate  a  rapacibus  accipilribus.  Scribit  idem 


ubi  notandum,  quod  non  ideo  senarius  numerus  B  in  libro  decimo  sexto  de  Givitate  Dei :  Nod  sane 


perfectus  est,  quia  Dominus  in  eo  mundi  opera 
perfecerit :  sed,  sicut  Augustinus  ait,  Ideo  Dominus, 
qui  simul  omnia  creare  valebat,  in  eo  dignatus  est 
operari,  quia  numcrus  ille  est  perfectus.  Senarius 
per  denariuni  ductus  sexaginta  faciunt.  Denarius  ad 
mercedem  operum  respicit.  Si  quis  per  senarium, 
id  est,  perfectionem,  merccdem  operum  requirit, 
ipse  percipiet  regnum,  quod  nobis  promittitur  in 
quarta  feria  Pascbali. 

CAPUT  m. 

De  quinquagesima. 
Quinquagesima  in  tertio  gradu  consistit.  Antea 
dubitamus  utmm  proprius  Dominus  nobiscum  esset, 
an  non.  Jam  tenemus  illum,  et  dicimus :  Esto  mihi 


omnia,  quae  gesta  narrantur  aliquld  etiam  signifi- 
care  pulanda  sunt :  sed  propter  illa  quae  aliqnid 
significant,  etiam  ea  quaenibil  significant,  attexuntur. 
r9on  solo  enim  vomere  terra  prosciodftur  :  sed  nt 
boc  fieri  possit,  etiam  caetera  aralri  membra  neces- 
saria  sunt :  Et  non  soli  nervi  in  dlharis  atque 
hujuscemodi  vasis  musicis  aptantur  ad  canUim,  sed 
ut  aptari  possiot,  insunt  etiam  caetera  in  compagi- 
nibus  organorum,  quae  non  percutiunUir  a  eanenti- 
bus,  sed  ea,  quae  percussa  resonant,  bis  eonncctim- 
tujr :  ita  in  prophetica  historia  dicunlar  et  aiiqna 
quae  nihil  significant,  sed  quibus  adhaerent  qus  si- 
gnificant,  et  quomodo  religantor.  Diximus  tres  gra- 
dus  nitentium  ad  pugnam  :  simili  modo  dicimus  trcs 


inDeum  protectorem  et  in  locum  refugii^  ut  salvum  ^  arijculos  triumphi,  id  est,  unam  sabl»tl,  quartam- 

me  facias,  Jesum  precamur  ducem  mililiae  nostrae, 

dicendo :  Et  propter  nomen  tuum  dux  mihi  eris, 

et  enutries  roe.  Jam  in  expeditione  sumus,  advenit 

doctissimus  athleta,  solito  more  nos  hortans  docet 

quibus  munimentis  muniri  nos  oporteat,  et  dicit: 

Nunc  autem  manent  fides^  spes^  charitaSy  tria  ha^c, 

De  quibus  dicit  in  alia  Epistola  :  In  omnibus  su- 

mentes  scutum  fidei ,  m  quo  possitis  omnia  tela  ite- 

quissimi  ignea  exstinguere^  et  galeam  salutis  assumite 

et  gladium  Spiritus^  quod  est  verbum  Dei,  Triumpha- 

tor  militiae  noslrae  Deus  est  cui  dicitur  :  Tu  es  Deus 

qui  facis  mirabilia.    £t  iterum  :  Liberasti  in  brachio 

tuo  populum  tuum.    Tractus  vero  Domino  nobis 

praecipit  servire,  qui  nos  fecit,  non  ei  cui  nos  ven- 


que,  et  septiroam.  Quia  diximus  Septuagesimam 
nostram  pendere  a  septuaginta  captivilalis  annis 
prioris  populi  in  Babylonia,  bonum  est  at  icspicia- 
mus  eosdem  articulos,  quibus  populus  ille  ad  ple- 
nam  libertatem  pervenit.  Prima  reversio  fait  iada 
sub  Zorobabel  doce,  ct  Jesu  sacerdote  raagno,  io 
quinquagesies  mille  hominibus,  quod  jam  praescri- 
psimus.  Ubi  hoc  nolandum  est,  quod  io  Ubro 
Esdrae  scribiturt  Omnis  multitudo  qua»  ctr  «niu. 
Unde  Beda  in  expositionc  ^usdem  :  Nota  gratiam 
primitivae  Ecclesiae,  in  qua  multitudinis  credentioffl 
erat  cor  unum  et  anima  una  etiam  in  hoc  transmi- 
grantium  coetu  reperiri  :  ita  ut  cum  taDtus  es^ 
exercitus,  qui  prope  quinquaginta  miliium  sonunam 


didimus  nosmetipsos.  In  sexagesima  seminavimust     compleret,  et  hic  diversi  gra^us  et  conditionis 

in  quinquagesima  fructum  coUigimus.  Quid  quaesi- 

vit  caecus  a  Domino,  qui  nos  praefigurat?  Nihil  aliud 

nlsi  ut  frueretur  lumioe  :  fructum  quaesivit,  fructum 

invenit.  Ista  Quinquagesima  secundum  diem,  pri- 

roum  venerabilis  Paschae  tangit,  sicut  enim  senarius 

perfectionem  operum  demonstrat,  ita  quinquagena- 

rius  oronia  bona  opera  ;  quae  perficiuniur  per  quin- 

que  sensus  corporis.  Quinquies  decem  quinquaginta. 

Quisquis  per  exteriorem  administrationem  decem 

verba  legis  complcverit  in  Spirilu  sanclo,  non  du- 

Wtat  ad  consortium  perveniendum  esse  beatae  re- 

snrrcctionis ,  quae  celebratur  in  Pascha  Domini. 

Per  sabbatum  veuimus  ad  Dominicum  :  sic  et  per 


exi- 


stens,  nihilominus  omnis  multitudo  ob  eamdero  fi- 
dem  et  dilectionem  quasi  unus  cssc  videretnr  homo, 
donante  illo  qui  habitare  facil  unanimes  in  domo. 
Secunda  reversio  est  sub  Esdra,  sicot  ab  codem 
scriptum  est :  Promovimus  ergo  a  flumine  Abaoa 
duodecimo  die  mensis  primi,  ut  pci^cremus  Jeni- 
salem,  et  manus  Dei  nostri  foit  super  nos,  et  lilje- 
ravit  nos  de  manu  inimici  et  insidiatoris  in  via,  et 
venimus  Jerusalem,  et  mansimus  ibi  diebus  tritms. 
Die  autem  quarta  appensum  est  argentum  et  aurum, 
et  reliqna.  Sed  nondum  muri  Jerusalem  reaedificati 
erant.  Unde  et  in  sequentibus  l^itur :  Es  factum 
«st  in  men$$  Casku  anno  *9igeMimOf  et  ego  ermsss  (Nce 


4oet 


DE  EGCLESUSTiaS  OFFICnS  UBRI  lY.  —  LIB.  I. 


100« 


mia6)  in  Su$U  eaitro,  eC  vemt  Anani  uitiw  de  fratribus  A  >n    memorata    periocha.    Hoc    enim   SQiBcit  bic 


mei»,  ip9e  et  viri  Juda^  el  interrogavi  eoe  de  Judirii^ 
qui  remaneerant^  et  iupererant  de  captivitate,  et  de 
JeruMlem  dixerunt  mihi :  Qui  remaMerunt  et  dereli" 
cH  $unt  de  caplivitate  ibi  in  provincia^  in  afjtictione 
$unt  et  in  opprobrio^  et  murus  Jerusalem  dissipatus 
est^  et  portffp  ejus  combustiv  sunt  igni,  Tertia  reTen»io 
sub  eodem  facia  esi :  sic  enim  scriptum  est :  Mise- 
rat  autem  rex  prindpes  militum  et  eqmtes^  et  audie- 
runt  Sanaballat  Oroniles  et  Tobias  servus  Amaniles 
et  contristati  sunt  afftictione  magna,  quod  venisset 
homo  qui  qucereret  prosperitatem  fHiorum  hraet :  et 
verdJerusalem^  e  eram  ibi  diebus  tribus.  Iste  Neemias 
sediGcavit  Jerusaleni.  H£c  propterea  prxlibavimus, 
ut  nostra  coaptaremus  priori  populo  Dei.  Hic  pr»- 


cominemorare,  quod  quadraginta  a  supradicto  do- 
miiico  dno  dies ,  sapersunt  usque  ad  haptismum, 
et  fiuni  quadraginta  duo  :  tot  enim  mansiones  ha- 
buerunt  filii.lsrael  qui  bapUzati  sunt  in  mari  Rubro»* 
quando  exierunt  de  terraiEgypii,  de  dura  servitute, 
et  pervenerunt  ad  lerram  promissionis.  Tot  enim 
generatioues  sunl  seriei  Ghristi ,  cum  Jechonia 
bis  computato  et  eodem  Christo.  Merito  qui  ad 
ccelestem  patriam  teudunt,  eodem  numero  mansio- 
nem  satagunt,  quo  filii  Israel  ad  terram  promissio- 
nis  venerunt.  Et  merilo,  qui  ad  Christum  transeunt 
per  bapiismum,  eodem  numero  ad  eum  pervcniunt, 
quo  Christus  ad  nos  venire  dignatus  est.  Et  sicut 
Hieronymus  in  iibro  Mansionum    filiorum   Israel. 


termittamus  quarlam  feriam,  quando  intravimus  in  B  Nec  miruro,  si  in  illo  numeri  sacramento  pervenia- 


pugnam,  quoniam  in  altera  periocha  tractanda  est* 
Dies  domiuicos  sequimur. 

CAPUT  IV. 
De  Quadragesima» 

In  Quadragesima  aliqua  pars  pugnse  peracta  est* 
Dicit  nobis,  quem  in  Quinquagesima  proieclorera  in- 
vocavimus,  Invocavit  me,  et  ego  exaudiam  e-m,  etc. 
Epis;ola  ita :  Tempore  accepto  exuudivi  te,  et  in 
die  salulis  a<]|juvi  te.  Et  in  respousorio  :  Angeli 
Domini  custodiunt  nos.  In  tractu  :  Scuto  verilatis 
circumdati  sumus.  In  Evangelio  ad  triumphum  ten- 
dimus,  ut  dicanms  inimico :  Yade,  Satana.  in  inte- 
ritum.  In  genealogia  hominis  Christi,  in  quo  trium- 


mus  ad  regna  coelorum,  sub  quo  Dominns  atque 
Salyator  a  primo  patriarcha  pervenit  ad  Virginem 
quasi  ad  Jordanem,  qui  pleno  gurgite  fluensi  Spiri* 
tus  sancli  gratiis  redundabat. 

CAPUT  V. 

Cur  quadragenarius  numerus  temporali  vitce  aptetur. 

«  Cur  autem  iste  numerus  hanc  temporalem  vilam 
terrenamque  significet,  illa  interim  causa  de  proxi- 
mo  occurrit,  quamvis  slt  aiia  fortasse  secretior, 
quia  et  tempora  annorum  quadripartitis  vicibus  cur- 
runt,  et  mundus  iste  quatuor  partibus  terminatur. 
Quadraginti  autem  quater  habeut  decem.  Porro 
ipsa  deceni  ab  uno  usque  ad  quatuor  progrediente 


phus  IripuQiat,  numerum  prxsentem  Quadragesiraae  C  ^^^^^  consummantur.  Et  ilerum  ad  Januarium : 


Matth^eus  sanctificat,  qnem  quadragenario  numero 
generationum  scribit  descendisse  ad  terras.  Unde 
Augustinus  in  lib.  ii  de  Consensu  Evangelistarum : 
Acute  animadversum  est,  Maithaeum,  qui  regiam  in 
Christo  instituerat  insinuare  personam  exceplo  ipso 
quadraginta  homines  in  generationum  serie  nomi- 
Basse.  Numerus  autem  ipse  illuJ  tempus  significat, 
quo  in  hoc  sxculo  et  in  hac  vita  regi  nos  oportet 
a  Christo,  secundum  laboriosam  disclplinani,  qna 
/lagellatDeus  (ut  scriptum  cst)  oiuiiem  filium  quem 
recipit.  De  qua  dicit  Apostolus  :  Per  tribulationem 
oportet  nos  intrare  in  regnum  Dei,  Ergo  numerns  Isie 
laboriosi  hujus  temporis  sacramentum ,  quo  sub 
disciplina  regis  Christi  advcrsus  diabolum  dimica- 


Numero  aotem  quadragenario  vitam  istam  propter- 
ea  figiirari  arbitror,  quod  denarius  in  quo  petfectio 
beatitudinis  nostrae  est,  sicut  in  octonario,  qui  re- 
dit,  ad  primum ,  ita  in  hoc  creatura,  quae  septena- 
rio  figuratur,  adhaeret  creatori. 

CAPUT  VI. 

Cur  in  tempore  tali  eonstituta  sit  observatio  QuadrO' 

gesimee. 

^  In  qua  ergo  parte  anni  congroentius  observatio 
Quadragesimae  constitueretur,  nisi  confini  at((ue 
contigua  Dominicae  passioni  ?  Quia  in  ea  signiflcatur 
haM:  vita  laboriosa,  cui  opus  est  hxc  convenientia,- 
ut  ab  ipsius  mundi  amiciiia  jejnnetur,  quae  utique 
fallaciter  blandiri  et  illecebrarum  succos  circum* 


mus,  etiam  illud  declarat,  quod  quadraginta  die-^  spargere  atque  jacere  non  cessat. 


rum  jejonium,  hoc  est,  hmniliiatem  auimae  conse- 
cravit,  et  lex  et  prophetse ,  per  Moysen  et  Llia.n, 
qui  quadragenis  diebus  Jejunarunt,  et  Evangelium, 
per  ipsius  Domini  jejunium.  Quibus  diehus  quadra- 
gihia  etiam  tentabatur  a  diabolo,  quid  aliud,  quam 
per  omne  hujus  ssculi  tempus  tentationem  noslram 
in  carne  sua,  quam  de  nostra  inortalitate  assumere 
dignatus  est,  praefigurans?  Iste  quadragenarius  nu- 
menis  ,  qui  incboatur  a  sequenti  dominica  posl 
Quinquagesiraam,  finitur  quinta  feria  antePascha 
Domini,  quae  vocatur  Ccena  Domini.  Varietatem 
dlei  ccenae  Domini  scrilxemus,  si  Dominus  dederit, 

a  August.,  de  Consensu  evangelistanim. 
Patr«l.  CV. 


CAPUT  VII. 

De  varietatibus  officiornm  per  diem^  usque  in  rencr» 

reciione  Domini. 

Quarta  feria  inier  Quinquag^simam  et  Quadra» 
gesimam  jejunium  ,  quod  protenditur  in  Pascha 
Domini,  inchoamus,  usque  ad  istum  diem  in  expe- 
ditione  fuimus,  hoiie  p'i.inam  committimus.  Hoc 
ostendit  prima  coliecta  Miss»,  dicens  :  Coneede  iuk 
6t<,  Domme,  prmidia  milUice  Christiana  sanctis  m* 
choare  jejumis.  In  eadem  die  non  est  altera  yarielas, 
nisi  quod  usque  ad  hanc  diem  Missam  oelebravimas 
hora  tertia,  qoa  et  Dominica  die  :  in  liae>  bora 

)>  Angost.  ibid. 

88 


1005  AMALARH  PRESBWEW  METENSB  40W 

nona  :  et  deinceps  mtitatani.  (Jnihus  armls  pugnare  A     ^am  nunc  tempnfl  est|,  Jam  paHnTlitBr  qaod  lniic 


debeamus  Joel  ostendlt,  dicens  :  In  jejunio  et  fletu 
et  ptancttt ;  et  Egrediatur  iponsut  de  thalamo  stfo,  et 
spotud  de  cubili  suo;  et  Evangelium  :  Tu  autem  eum 
jejunas^  unge  caput  tuum  et  faciem  tuam  lavaj  et 
reliqua  :  opinio  cst  aliquorum,  ut  proptcrea  bac  die 
inchoeiur  jejunium  quadragesimale ,  quia  exceptis 
diebus  sex  dominicis  infra  Quadragesimam  quadra- 
ginta  tantummodo  sunt  a  memorata  feria  usque  in 
sabbato  sancto.  lllud  enim  occurrit,  quod  sanctus 
Gregorins  lantummodo  triginia  et  sex  dies  absti- 
nenline  nobis  insinuat  quadragesimalis  temporis: 
forsan,  quia  nondum  erant  addili  quatuor  dies  a 
snpra  dicta  feria  qnarla  usque  ad  dominicam  Qua- 
dragesimae,  [*  ul  ergo  Qiiadragesimae  summa  com- 


nascatur.  Ergo  illud  norimafl :  sed  forte  hoe  «il- 
gitur  a  nobis ,  utrum  habeat  aliqaod  sacramentiui» 
quadraginta  sex  annis  aedificatum  templam.  Snat 
quidem  multa  quac  hine  dici  possint :  sed  quod  bre- 
Titer  dici  potest,  et  facil^i  fnteUigi ,  boe  lnterim  dl- 
cemus. 

Fratres,  diximns  jam ,  nld  fallor ,  hestemo  die : 
Adam  niiuih  hominem  fuisse  ,  et  fpsnm  esse  totnm 
genus  hnmanum.  Nam  ita  dixlmus,  si  meministts, 
quasi  fractns  est,  et  sparsas  coUigitnr,  et  qaasi  coo- 
flatar  in  nnam  societatem  atque  concordiam  spin- 
tualem,  et  gemit  nnus  pauper  modo  ipse  Adam :  sed 
in  Christo  innovatur,  quia  sine  peccato  vetiit  Adam, 
vX  peccatum  Adae  solveret  in  came  sna,  et  ot  redii>- 


pleatur,  qualuor  dics  prxcedeiitis  hebdomadae  ad  B  tegraret  sibi  Adam  Imaginem  Dei.  Adam  ergo  caro 


illos  XLVi  dies  addunlur  :  quos  simili  devolione  ve- 

nernbiles  pari  abstinentia,  fd  est  Jejunii  observalione 

custodiendos  et  sanctorum  Patrum  auctoritas,  et 

ratio  ipsa  commendat.   Unde  el  qnarta  feria,  qua 

hoc  jejunium  inchoamus ,    caput  jejunii  appeliari 

consuevit. J  constat  etiam  alia  ratio,  quie  oon  abhor» 

ret  a  vero  ei  cuiperspicuum  est  capitis  et  membro- 

rum  compaginem  unum  corpus  csse.  A  memorata  fe- 

ria  usque  in  sabbato  sancto,  quadraginta  et  sex  dies 

sunt.  Tolldem  numero  annorum,  templum  in  Jerusa- 

lem  a^ificaium  est.  Unde  Beda  in  exposilioneEsdrae. 

Coepla  est  autem  aiJificaiio  tenipli  prirao  anno  Cyri 

regis,  et  sexio  Darii  anno  consummata,  qui  sunt 

anni  juxta  fuieni  chronicorum,  quadragiota  et  quin- 

que.  Siquidcm  Cyrus  regnavit  annos  tri{[inta,  post  G 

quera  Cambises  filius  ejus  annos  octo,  qui  in  hoc 

voiumine,  ut  Josephus  autumat,  Arlaxerxes  voca- 

tur  :  post  queni  Magi  qui  illum  interfecerunt,  anno 

ano  post  quos  Durius  usque  ad  consummationem  ac 

sedificationem  templi,  annis  sex  :  qui  sunt,  ut  dixi- 

mus,  anni  quadraginta  quinque.  Quxritur  autem 

quomodo,  dicente  Domino,  Jud^is  sub  flgura  templi 

de  passione  ac  resurreclione  sua  :  Solvite  templum 

hoc^  et  intribus  diebus  excitabo  illud;  responderunt 

ipsi :  Quadraginta  et  sex  annis  (edificatum  est  tem- 

plum  hoe,  et  in  tribus  diebus  excitabls  illud  ?  cum 

hon  amplius  quam  qninque  et  quadraginta  anni  re- 

pcriantur  a  primo  Cyri  regis  us(Iue  ad  sextum  Da- 

rii  regis  annum.  Sed  si  bistoriam  Josephi  legaraus, 

in  qua  post  consummaiionera  ac  aedificalionera  tem-  j^  i„quiens,  In  humiliute  cordis  semper ,  et  gaodinm 


Christi.  De  Adam  ergo  templum,  qaod  destruxenmt 
Judaei,  et  resuscitavit  Domlnus  triduo  :  resnscltavit 
enim  camem  suam.  Et  post  paiica  :  Qoid  ergo  sibi 
vult  namerus  qnadragenarius  Mnariusf/nterlin  ipse 
Adam  quia  per  totum  orbem  terranim  est ,  aadisds 
jam  heslerno  die  quatuor  litteris  GrxcAs  verbomm 
Graecorum.  Si  enim  ista  verba'  quatuor  scribas  sub 
invicem ,  id  est  nomina  quatuor  partium  mundi , 
Orientis,  Occidentis ,  Aquilonis ,  et  Meridiani,  quod 
est  totus  orbis,  unde  dicit  Dbminns  a  quatoor  ventls 
collecturum  se  electos  suos ,  cum  venent  ad  judi- 
cium  :  si  ergo  facias  ista  quatuor  nomina  saa : 

*Avapro]Lii,  quod  est  Oriens» 
Jk^eir,  tfoM  est  OeeidniB, 
UjDntTor»  qnod  est  SepUHilrio, 
VivDfA^fiMc,  qaod  etl  Merldles. 

AvorroW,  Av<rif ,  *A/)XTOf ,  Uscnnyi^pia,  capita  vei^ram 
Adam  habent.  Quomodo  ergo  invenimus  111  et  qua- 
dragenarium  et  senarium  numerum?  Quia  caro  Chri- 
8ti  de  Adam  erat.  Et  iterum  post  pauca :  Jam  videte, 
istse  litterse  quem  numerum  habeant,  et  ibi  inveDieds 
quadraginta  et  sex  annis  aedificatum  templum.  Habet 
enim  Adam^AX^oc  ^a»  quod  est  a  unum :  habet  ei  ^, 
quod  sunt  quatuor,  habes  quinque.  Habeiitenun 
«Xf)«(,  quod  est  unum,  babes  sex.  Habet  et  ]/»  quod 
est  quadraginta,  habes  quadraginta  sex.  Quoroodo 
nos  compaginari  oporteat  corpori  Christi  qood  asr 
sumpsit ,  idem  in  sequentibus  oslendit :  Nos  simos. 


pli  tres  adhuc  annos  addit,  in  quibus  peribolus,  id 
est,  circumposita  templo  munitionuni  constructio, 
et  qmedam  alia  quae  remanserant,  perfecta  sint 
videbimus,  qma  recte  in  o^dificatione  temfrfi  qtia- 
draginta  et  sex  annoram  poterit  summa  computari» 
in  quibus  emiuentiora  ejus  aedificta  fuere  completa. 
Templam  hoc  Domlni  oorpus  siguificat.  Augustinus 
in  tractata  saper  Joann.,  libro  decimo :  Ipsius  tem- 
pli  resoiutioiiem,  el  resedificationera  aruniversaria 
soienmitate  eeletnratiiri  sanrns ;  ad  quam  vos  exhor* 
tamar  at  prxparetis  V08,  siqui  estis  catechameni, 
ut  accipiaiis  gratiam. 


nostrum  penes  ipsum  sit.  f  Qui  ita  agit  ut  cantores 
admonent  meinOrata feria, ipseest in  hamilitaie oor- 
dis  :  Ipsi  dicunt :  Imrautemus  habitum  cinere  et  ci- 
licio,  j<gunemu8  et  ploremus  ante  Donxihum. 

Compositor  officii  nostri  juxta  admonitionem  soam 
vult  circum  nos  agi :  Si  quis  intravii  in  scbolam  di* 
sciplin.T  Chrisiiande  quarta  feria,  non  est  bonum  irt 
egrediatur  nisf  post  vicloriam  :  quia  intravirous 
quando  celebraviinus  officia  consneta,  bonain  est  ot 
cum  capite  nostro  in  die  resnrrectionis  triumphe- 
mus.  Antequam  sanctus  Augustinus  de  Dumero  mo- 
morato  disputaret»  hortatus  est  catechttmenos  ui  se 


•  Uncis  indusa  ia  uno  tantamnK)do  erant  exemplari. 


1005  DE  ECaESIASTl€IS  OFFICnS  LmRI  rV.  ^  LIB.  I.  1006 

prsepararentadsoIemnitaiemPaschalem.  Petrusapo-  Apnnia  leclione,  quse  secundnm  Ezechielem  legitur, 


stolus  ostendit  quomodo  se  debeant  pneparare »  di- 
cens :  Agite  panitentiam ,  et  baptixetur  unusquisque 
vestrum  in  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi^  in  re- 
missionem  omnium  peccatorum.  Secuudum^  Adam , 
proplerea  yenit  ut  per  poenitentiam  et  baptismum 
reformetur  ad  suam  imaginem  primus  Adam  qiii  est 
in  quatuor  parlibus  mundi.  Quia  Adam  sparsus  est 
per  quatuor  partes  mundi,  illo  numero  ad  colli- 
geniem  Adam  recuri^mus,  quem  continet  totus  orbis 
primls  lltteris  is^uis. 

CAPUT  vm. 

De  secunda  varietate  quartos  bebdomatke  QMadra- 

gesimce, 

Secunda  yarietas  ftt  in  quarta  hebdomada  Quadra- 


demonstratur  qnomodo  catechumenos  congreget  Deus 
ad  compagem  corporis  Christi.  Eripit  eos  a  priore 
yita  et  facit  credere  in  Gbristum ;  s\t  enim  legitur 
ibi :  Tollam  quippe  vos  de  gentibus,  et  congregabo  vos 
de  universis  ternSj  et  adducam  vos  in  terram ,  et  ef- 
fundam  super  vos  aquam  mundam,  et  mundabimini 
ab  omnibus  iniquitatibus  vestris,  et  ab  univefsis  idolis 
vestris  mundabo  vos^et  dabo  vobis  cor  novum^ei  reliqua. 
Quod  sic  Hieronymus  in  eodem  Ezechiele :  Greator 
enim  omninm  sum  :  percepi  eis,  et  sanctificaTi  inos, 
et  gloriae  pristinae  restitui,  ita  nt  super  credentes,  et 
ab  errore  conrersos ,  elTunderem  aquam  mundam 
baptismi  salutaris,  et  mundarem  eos  ab  abominatio- 
nibus  sdis,  et  ab  universis  erroribus  quibus  fherant 


i^esimae,  et  in  quarta  feria.  Primum ,  quae  sit  varie-  B  occupati ,  et  darem  eis  cor  menm ,  ut  crederent  ih 


tas ;  deinde,  quare ;  postremo,  sl  Dominus  dederit, 
cur  in  quarta  feria  quart^e  seplimande.  Varietas  est 
per  adjectionem  unins  lectionis  et  unius  responsorii. 
Prima  lectio  Ezechielis  prophetae  :  Sancti/icabo  no- 
men  meum  magrium.  Gra.:  Vemfe  filii,  Secunda  lectio 
Isalae  prophetas :  Bac  dicit  Dominus  Deus,  Lavamini, 
mundi  estote.  Gra. :  Beata  gens  cujus  est  Dominus. 
Causam  promemus  Domino  miserante:  Meniorata 
quarta  feria  apud  cultores  Ecciesi;e  in  apertione  au- 
rium  dicitur.  Eadem  die  agitur  scrutinium  tertium , 
quod  ma^imum  est  inter  septem  scrutinia.  Eadem 
die  tanguntur  aures  et  nares  catechumenorum  di- 
gitis  presbyterorum.  Eadem  die  instruuntur  de  au- 
ctoribus  et  initiis  quatuor  Evangeliorum.  Eadem  die 
percipiunt  orationem  Dominicam  et  Symbolum ,  ad  ^ 
reddendum  in  sabbato  sancto  Paschse.  Unde  Augu- 
stinus  in  Ubro  de  F^lde  et  Moribus  :  Gur  ergo  bapti- 
Zandi  symbolum  tradimus,  reddendumque  reposci- 
tnus  ?  Nihil  tale  enim  factum  est  et  ga  iilos  quos  per 
tnare  Rubrum  Deus  ab  iEgyptiis  liberavil.  Si  autem 
tecit  intelligunt  hoc  significaH  pn^cedentibus  my- 
steriis  de  sanguine  ovis  postibus  illito,  ei  de  azymis 
sinceritatis  et  veritatis,  cur  non  etlam  illad  conse- 
quenter  intelUgunt  ipsam  ab  JBgyptiis  separaiionem 
significare  discessionem  a  peccatis,  quam  bapiizandi 
profitentur.  Scrutiniam  possumus  recte  intelligere 
iter  ad  baptismum.  Scrutinium  proprium  syntagma 
babet,  et  proprlam  missam.  De  missa,  quam  publi- 
cara  vocamus,  est  modo  dicenuum.  In  ea  comme- 
moratio  celebratur  eorum  quae  aguntur  in  scrulinio. 
Duo  oQicia  ibi  aguntur :  imbuitur  namqne  de  fide  et 
moribus.  Unde  qui  supra  In  Ubro  memoraio :  Audiant 
qui  baptizandi  sunt  non  solum  quid  credere  debeant, 
sed  etiam  quemadmodum  se  ab  hoc  sseculo  pravO 
eripiant.  Ibi  enim  necesse  est  ut  audiant  quemadmo- 
dum  credentes  vivere  debeant.  Et  iterum :  Quod 
scriptum  est  evangeUzasse  Philippum  spadoni  Domi- 
nuoiy  nuUo  modo  dubitandum  est ,  et  illa  in  cate- 
chismo  dicta  esse  quae  ad  vitam  moresque  perti- 
nent  ejus  qui  credit  in  Dominum  Jesum.  Hoc  est 
eoim  evangelizare  Christum,  non  tanlum  dic^re  quft 
credenda  sunt  de  Christo,  sed  etiam  quae  observandft 
^i  qui  accedit  ad  compagem  corporis  Christi.  In 


D 


Filitim  Dei.  Eamdem  rem  In  responsorio  inveniet , 
^ui  quaerlt :  Venite  fHii^  audite  me :  timorem  Domini 
docebo  vos.  Radlx  enim  sapientise  est  timere  Domi- 
imm.  Qtti  primo  radicem  figit  creduUtatis ,  necesse 
est  Bt  sciat  tlmere  Dominum.  Unde  iterum  scriptum 
est :  Fiti  mi ,  accedens  ad  servitutem  Domini  sta  in 
justitia  et  timore^  et  prcepara  animam  tuam  ad  ten- 
tationem, 

At  secunda  lectione  affatim  de  moribus  disputat , 
in  qua'ait :  Quiescite  agere  perverse ,  discite  bene  fa-- 
cere :  qucerite  judicium ,  subvenite  oppresso.  Et  in 
conclusione  ita :  Venite  it  arguite  me^  dicit  Dominus ; 
id  est,  si  ita  feceritis,  et  non  reddidero  vobis  merce- 
dem,  merito  arguetis  me. 

Sequens  respons.  demonsU^at  catechumenos  ad 
nomen  transire  dicens:  Beata  gens  cujus  est  Dominus 
Deus  ejus^  populus  quem  elegit  in  hcereditatem  sibi* 
Yersus  bonos  mores  electorum  demonstrat :  Verbo 
Domini  cceli  firmati  sunt ,  et  spiritu  oris  ejus  omnU 
virtus  eorum. 

Fas  est  ut  qui  se  sponte  obtulerunt  Deo  post  ui- 
structionem  fidei  et  morum ,  ad  nomen  ejus  trans- 
eant,  et  ejus  firmitate  muniantur,  cujus  haereditate 
possidentur.  Ut  opinor,  demonstratum  est  propter 
fidem  et  mores  quibus  instruendi  sunt  catechumeni» 
duas  iectiones  lectas  esse  eodem  die. 

Ergo  et  EvangeUum  non  dissonat  ab  hoc  officio, 
dicente  Augustino  super  Joannem :  Lavit  ergo  ocu- 
ios  in  ea  piscina,  quae  interpretalur  Missus  baptizatus 
est  in  Ghrislo.  Si  ergo  quando  eum  in  seipso  quo- 
dammodo  baptizavit  tunc  Uluminavit,  quamdo  inun- 
lit,  fortasse  catechumenum  fecit.  Modo  dicendum 
est,  ut  promisimus,  quare  hoc  ofiicium  agatur  quarta 
fcria  quartae  hebdomadis  Quadragesim».  Pcr  qua- 
drageuarium  numerum  omne  tempus  sxcuU  signifi- 
catur,  ut  demonstratum  est  in  superioribus  ex  Ubro 
sancti  Augustini  de  consensu  evangelistarum  :  sex 
dies  primi,  sex  aetates  saeculi  demonstrant,  et  sex 
setates  unius  hominis.  De  quarta  tantummodo  nunC 
dicendum  est :  quarta  feria  et  quarta  septimana 
Quadragesima)  compaginantur  quarts  aetati  saecuU 
let  aevo  unius  hominis.  Quarla  »tas  est  a  David ,  di- 
cente  Beda  in  sua  chronicaf  usque  ad  transmigra* 


1007  AMALARH  PRESBTTERI  METENS1S  1008 

lionem  Babylonis.  El  post  CJelcra,  a  qua  velut  Juve-  A  Paulus :  Imiiatores  mei  estote,  fi(ii  cAarfMtmi,  ncut  ei 


nili  xtaie,  in  populo  Dei  rcgum  tempora  copperuiit. 
Haec  namqiie  in  hominibus  3etas,apta  gnbernando 
solel  existere  regno.  Item  in  eadem  :  Qiiarta  xtas 
mundi  nun  soliim  cum  inchoato  gentis  JuJseae  impe- 
rio,  sed  ct  cum  iniiovata  promissione,  quae  Patribus 
olim  data  est,  imperii  Ghristiani  sumit  exordium,  ju- 
ranle  Domi.ioDavid  veriialem,  de  fructu  ventris  ejus 
sedere  super  sedem  ejus.  Non  immerito  eadem  die 
et  eadem  liebdomada  cutt^chumeai  ad  nomeu  €hri« 
stianum  acccdunt,  quse  prsefiguraia  cst  a  quarta 
aetate  hominis,  id  est,  juvenili,  quae  apta  est  ad  gu- 
bernacula  iinperii :  et  ab  eaJem  aetate  sfcculi,  quae 
innovata  est  ex  promissione  regni  Christi.  De  quo 
regno  Gal)riel  archangelus  Mari<e  :  Hic  erit  magnus^ 


ego  CVirisft.Identidem  dicit  A|)Ostolicus,  quamTis  ooq 
verbis,  opetibus  taroen  iroitatores  meiestote,  61ii 
roei,  sicut  et  ego  Mariae.  Unde  Augustinus  soper 
Joannem  :  Factum  audimus,  mysterium  rcqniraiinns. 
Qusecunque  aniroa  fidelis  vis  esse  Maria,  .unge  pedes 
Domini  pretiosissiroo  unguento.  Ungiientnm  illiid 
jnstitia  fuit,  ideo  libra  fuit.  Et  iterum  :  Unge  pedes 
Domini  bene  vivendo,  Dominica  sectare  T«*sligia,  ca* 
pillis  terge ;  si  habes  superflua ,  da  paoperibns,  eC 
pedes  Domiiil  tersisti :  capilli  enim  snperflna  corpo- 
ris  videntnr ;  habes  quod  agas  de  supei  fluis  tois. 
Tibi  superflua  sunt,  sed  Doroini  pedibos  necessaris, 
forte  enim  in  ierra  Domini  pedibos  indigent.  De  qni- 
bus  enim  nisi  de  roembris  suis  In  Ane  dicioras  esc. 


et  filius  AUi$8imivocubitur:  et  dabit  iUi  Dominus  Deui  B  cum  uiii  ex  minimis  meis  fccistis,  mihi  fecistis?  ^ 


sedem  David  fMtrii  ejus^  et  regnabit  in  domo  Jacob  in 
teternum.  Beda  in  Luca  :  Accepit  autem  seiem,  sive 
regnum  David  Dorainus,  ut  gentem  cui  David  quou* 
dam  temporalis  rcg:ii  gubernacula  simul  et  exempla 
justiti^  prjebuit,  quainque  modulis  hymriorum  spiri- 
talium  ad  fidem  atque  amorem  sui  conditoris  accen- 
d(*re  soiel  at ,  hanc  ipse  factis,  verbis,  donls  et  pro- 
roissis  tantuin  mediator  Dei  et  hominom  dignis,  ad 
regnum  coeieste  et  iminortaie  vocaret,aique  ad  ipsam 
Dei  Palris  visionem  inlroduceret. 

GAPUT  IX. 

De  tertia  varietate  sabbati  ante  Palmas. 
Varietas  tertia  est  sabbato  ante  Palmas;  haecest 


perflua  vestra  iiupenditis,  sed  peiibns  meis  ob<secQli 
estis.  Doinus  autero  iropleta  est  ex  o  'ore  ongoenu, 
roundus  impletus  est  faroa  bona  mulieris.  Hoc  pre- 
tiosissimum  exeropluro  sequitur  apostoiieus.  uiinaai 
et  nos  sequamur.  Ubicunq'ie  enim  oHiciuin  Romanae 
Ecclesiae  agilur,  bsec  fama  persoiiat,  Dominiu  papa 
eleemosynam  dat.  Det  Deus  ut  et  in  nobts  perseve- 
ranter  sonct ,  et  acceplnm  sit  qnod  agimus  coram 
angeiis  Domini  in  memoriam  nostri. 

CAPUT  X. 

De  quarta  varietate  diei  Palmarumu 

Quarta  varictas  est  quae  dlcitur  diei  Palmaran. 

Eadem  die  Dominus  de  Bethanla  descendit  Hierasa- 

lem,  quando  obvlam  venii  ei  turba,  Joannes  narrat: 


varietas  ejns.  Praetituiaturin  Sacramenlario  nostro  C  In  crastinum  auiem  turba  muita,  qum  vener^tad 

et  in  Antiplionano ,  Sabbaio  vacat :  Dominus  papa 

eleemosynam  dat.  Gogitare  oportet  quare  eadem  die 

poiiseimum  eleeinosyna  apostolici   reciictur.  cum 

per  omue  tempus  anni  eleemo>yna  tribuenda  sit. 

Ubi  notanduin  quod  ea  qu»  recolimus  cultibiis  eccle- 

siasticis  circa  passiouem  Douiiiii  et  resurrectioiiem 

atque  ascensionem  in  coelos,  in  memorationem  illa- 

ruin  rerum  quae  suo  in  teiupore  pcractae  suut  agi- 

mus ;  undc  qiioiidie  dicimus  in  sacrificio  missae : 

Quotiescunque  hac  feceritis ,  in  mei  memoriam  fa" 

cietis,  Habemus  opus  pnecedens  eleemosynu;  presen- 

tis  sabbuti,  quod  imitemur  et  ad  memiiriam  nostri 

rcducaraus.  iiifit  symmsta  Joannes :  c  Ante  sex  dies 

Paschae  vcuit  Jesus  in  Bethaniam  ubi  fiierat  Lazarus 


festum^  cum  audisset  quia  venit  in  Bieroioiffmam  Je- 
sus,  acceperunt  ramos  paimarum  et  processeniu  o^ 
viam  ei  et  clamaverunt :  Uosanna^beaedictms  qm.  vetdi 
in  nomine  Domini  rex  Israei,  in  memoriam  iliiiis  rei, 
nos  per  ecclesias  nostras  solemus  portare  ramos,  et 
clainare,  Hosanna.  Quare  venerit  Hienisalem,  fie  ^ 
in  Marco  ex  tesiirooniis  Scripturarum  promit,  di- 
cens  :  Appropinqoauie  autem  teropore  passfoois, 
appropinqiiare  voliiit  Doroinus  ioco  passio.  ts,  ibiqiie 
proximus  manere,  ubi  constiiuto  ac  praeflnito  anie 
saecula  tempore  inveniri  posset  ab  eis,  per  qons  ea- 
dem  p^sssio  erat  coroplenda.  Et  post  pauca  :  uIn  nos 
pra!tereumla  silentio  est  non  tantum  conconlia  io 
rebus,  venim  etiam  in  tempoiibus  Veteris  etNovi 


mortuus,  qucin  suscitavit :  fecerunt  autein  el  coenam  ^  Testamenti,  umbrae  et  veritatis,  legif  et  Evangelii. 


ibi.  >  Et  post  pauca :  i  Maria  ergo  accepit  libram 
ungiienti  nardi  pistici  preliosi,  et  unxil  pedes  Jesu, 
ct  extersit  capillis  suis  pedcs  ejus  et  domus  implfta 
est  ex  odore  ungueati.  i  Ad  indignationeiu  Judae  pro- 
ditoris,  juxia  Matthxum,  ita  Doininus  testificat  opus 
mulieris  :  Quid  molesti  estis  iiuic  mulieri  ?  Opus  bo^ 
num  operata  est  in  me,  Nam  semper  pauperes  iiabetis 
vobiscum ;  me  autem  non  semper  iiabebitis.  Et  post 
pauca  :  Amen  dico  vobiStUbicunque  fuerit  prcedicatum 
hoc  Evangelium  in  toto  mundo  dicetur  et  quod  iuec 
fecitf  in  memoriam  ejus. 

Apostoticusvir,  in  memoriamdeToti8simaemulieris« 
inembris  Ghristi  facit  quod  ipsa  fecit  capiti.  Dicit 


Scriptum  est  iiamqiie  in  lege ,  dicente  Domino  a4 
Mnysen  et  Aaron  :  Mensis  iste  vobis  principimm  meis- 
sium,  primus  erit  in  mensibus  anni.  LoqnimmiLd  uni- 
vetsum  ccetum  fiHorum  Israei^  et  dicite  ei*  :  Deeimtt 
die  mensis  iiujus  toilat  unusqnisque  agnum  per  fam- 
iias  et  domos  suas.  £t  paulo  post :  Et  urvabiti*  emm 
usque  ad  quartam  decimam  diem  men^s  A«/tu,  rnmio- 
labitque  eum  universa  multitudo  filiorum  J$raet  ad 
vesperam.  Decima  ergo  die  mensis  primi  agnos  qm 
in  Pascba  immoiaretor,  domum  introdocijussasest* 
quia  et  Dominos  declma  die  ejoidem  mensis»  boeest 
ante  quinque  dies  Paschae,  in  civitatem  in  4pia  ptte* 
retur  ingressus  est. 


m 


DE  EGCLLbUSllCfS  Ol^i^lUlS  LIBRI  lY.  —  LlB.  L  iOiO 

CAPUT  XI.  A  vos.  Ad  qoam  rem  ftigniOcaDdam ,  orationes  pneli- 


De  quinta  varietate  quarta  ferio!  majorie  hebdomadte. 

Quinla  varielas  est  in  quarta  feria  post  Palmas, 

quae  habet  varieiatem  et  adjectionem  unius  leclionis 

et  unius  responsorii,  a'm  quinque  versibus,  ac  ex 

passione  Doroini,  qoae  ^a  die  legitur,  necnon  etiam, 

vt  scrip.tum  habemus  in  libello  qui  dicitur,  Romanus 

Ordo,  ex  genu  flexione.  Intimat  supradictus  libellus» 

ex  Romana  consuetudioe  debere  eadem  die  ante  pu- 

blicnm  ofiQcium  oratiooes,  quas  solemus  in  sexta  fc- 

ria  agere,  recitari.  Quid  rationis  oraiiones  halteant, 

sive  in  quarla  ferta,  sive  in  sexta,  juxia  quod  Domi- 

Dos  dederit,  demonsirabimos  in  feria  ex  dictis  sancli 

Aogustini :  pnesenti  vero  paruui  intimandum  est. 

Libet  modo  primum  dicere  cur  haec  varietas  aga- 


babimus  ex  Romano  prdine.  Intcrmisil  prseceplor 
oiBcii ,  Et  omnii  lingua  confiteatur.  Hoc  bonum  beoe 
locutus  est  A|iosloius« 

BoDum  nostrum  Judaei  loqnebantur  de  Christi 
morte,qo3e  iniercess>ii  pro  salute  uostra,  sed  male  pro- 
ferebant  linguis.  Silentio  liuguae  docet  nos  praeceptor 
oflicii  viiarc  malum  Judaeonim.  Mansnetudo  Christi 
orabat,  quam  nos  imitemur.  Sufficit  de  introitu,  qui 
pertinet  ad  oratlonem ,  qoam  nos  exercere  deberous 
in  iiyuriis  persecutorum.  Nunc  ad  orationeni  missae 
transeamus,  in  qua  sicui  in  c?eteris  sequentibus  mor* 
lem  Christi  celebraLimus,  quam  erat  pro  no:  is  pas- 
surus.  Regnum  mortis  nos  stimuiabat,  quod  venit 
Christus  reverberare.  Sic  enim  dicii  :  Qui  nostris 


tur  in  qoarta  feria,  simulque  intimare  mysterium  B  exceuibue  inceisanter  afiigimur,  per  Vmgeniti  tui 

passionem  liberemur,  Yidearous  leclioneni,  quae  a|>erle 
passionem  Domini  demonstral,  dicendo :  Oplaius  est, 
quia  ipte  vo/icil,  et  non  aperuit  os  suum,  Et  in  se« 
quentibus,  cur  oblatus  sit ,  aperit  :  &i  posuerit  pra 
peccato  animam  suam^  videbit  semen  longmum,  et 
reliqoa.  Unde  Hieronym'is  :  Si  posucrit  pro  peccato 
aiiimam  suam  ille  quem  Doiuinus  contererc  voluit» 
sive  mandare ,  videbit  semen  longavum ,  quod  scmi- 
navit  super  l)onam  terram,  de  quo  et  ia  Evaugeiio 
scriptum  cst  :  Exiit  qui  seminat  semiiiare  scmen 
I)Oiium.  f  Audiamu;!  responsorium  :  Ne  avertas  fo' 
ciem  luam  a  puero  tuo^  et  reliqua.  Unde  Auguslinus 
in  PsaLitis  :  Et  h;ec  commendatio  est  a  puero  tuo, 
id  est,  a  parvo  qui  jam  carnit  superbia  per  discipli- 
nam  tribulationis;  f  Versus  ita  sonai  :  Salvum  me 
fac,  Deus^  quoniam  intraverunt  aqu(e  usque  ad  ani^ 
mam.meam^  infixus  sum  in  timo  profundi,  Unde  qui 
supra  in  eodem  :  Prsefigiirans  et  transformans  in  se 
nosipsos,  hicc  ait :  Saivum  me  fac^  Deus^  quoniam 
intraverunt  aqute  usque  ad  animam  meam.  Potuenint» 
qiii  persecuti  sunt,  etiam  occidere,  sed  amplius  quod 
facianl  non  habebuol.  Et  piulo  post ':  Infixus  sum  in 
iimo  profundi^  et  non  est  substanlia.  Quid  dicil  li- 
mum?  an  ipsos  qui  persecuti  sunt?  de  limo  enim 
factus  est  homo,  sed  justiGcando  ad  justitiam.  Et 
paulo  post :  Isti  autem  cum  Umus  profundi  essenty 
baesi  in  illis,  id  est,  tenuerunt  me,  praevaliierunt 
mihi,occiderunt  me  f.Primus  homo  passus  est  duas 
mortes  :  morlem  aninue  ei  mortem  corporis.  In 


varietatis.  Dicit  Augustinus  in  libro  ad  Casulanom 
presbyterom  de  jcjonio  sabbati  :  Qoarta  sabbati, 
quam  volgo  qoartam  feriam  vocant ,  consiliom  re- 
periuntur  ad  occidendum  Dominum  fecisse  Judaei. 
£x  eo  demonstraturo  est  qoare  varieias  celebrata  sit 
in  memorata  feria.  Consil  um  euim  fecerunt  Judxi 
nt  occiderent  Domiiium.  Sicot  actos  eorom,  qoi  foit 
in  sexta  sabbaii,  ad  memoriam  redocitor,  sic  et 
Gonsiiium  eorom. 

In  utrisqoe  injuriam  feceruut  Christo.  Ilhid  myste- 
rinm  conliuet  praeseiis  officium,  ut  intelligamus,  se- 
candum  Adam  pro  primo  Adam  mortuum  esse,  slcut 
psalmus  inquit:  Quas  non  rapui^  tune  exsolvebam, 
Unde  Augustinus  :  Omnino  non  rapuil,  sed  quis  ra- 
puit?  Adam  f.  Eadem  die  memoriam  nosiri  reduci- 
tur  crodele  consilium  Judaeororo,  et  mansuetudo 
Christi;  de  qna  mansuetodine  dicit  qoi  sopra,  in 
psalmo  XLiv  :  Usque  aJeo  mansoetos,  ot  iiendens  iu 
cruce,  diceret  :  Pater^  ignosce  t//t<,  quia  nesciunt 
quid  faciuiu  f .  Hiigos  exemplo,  id  est  capitis  nostri, 
docemur,  ut  eontra  omnem  injuriam  armemus  nos 
armis  orationis  et  patientiae,  sicnt  scriptum  est  in 
Evangelio  :  Orate  pro  persequentibus  et  calumnianli'* 
bu$  voe, 

Podtquam  tetigerimos  officii  constitnta,  ipsa  dilu- 
cidabunt  quld  in  se  contineant.  Introitus  est  :  In 
nomine  Domini  omne  genu  fleetaturj  ce^estium ,  /er- 
restrium  et  infemorum;  quia  Dominus  factus  est  obe- 
diens  usque  ad  mortem ,  mortem  autem  crucis^  ideo 


Dominus  Jesus  Christus  in  gloria  est  Dei  Patris.  No-     prima  leclione,  et  in  priiuo  responsorio  recolilur 


men  Domini  in  loco  isto  pro  re  deliemus  intelligere* 
Unde  Ambrosiub  in  Episiolam  ad  Pbilippenses  :  No^ 
men  evidens  est,  quomodo  non  vocabulum,  sed  rem 
qoamdam  dicit  acquisitam  ei ,  sicut  illud  quod  scri- 
ptum  est :  Et  cognoscent  quia  nomen  tibi  DominuSf 
hoc  est,  quoiiiam  tu  Dominus. 

L:terpr<;tatar  vero  Paulus  quid  sit  illud  nomen,  In 
nomine  Jesu  omne  genu  fleetaiur^  et  reliqua.  f  Quam- 
Tis  isia  Ambrosios  disserat  post  passionem  Dominit 
lainen.  non  Sibhorret  a  vero,  si  dijierimus,  in  nonune 
Domii^  posse  intel^gi.  in  pnecepU)^  Domini.  Omne 
^fif»  /l«cia/tfr  contra  adversa  mundi,  ut  siiperius  di^ 
CUim  est|  Orate  pro  persequentibus  et  calumniamibus 


mors  animae,  in  secunda  et  in  secuiido ,  mors  cor- 
poris.  Pro  utrisque  morluus  ,est  Christus.  Unde  Am- 
brosiiis  in  Epistola  ad  Corintbios  :  Sanguis  Dondni 
sanguiiiem  nostrum  reilemil,  id  est,  toium  liominem 
salvum  fecit.  Caro  enim  Salvatoris  pro  salute  cor- 
poris,  sanguis  vero  pro  anima  nostra  effusus  est  f  • 
Primus  homo  unam  habuit  animam,  proplerea  pri- 
muffl  responsorium  unus  versus  sequitur.  Yideamua 
primo  quomodo  sccunda  oraiio  congruat  intenlioni 
nostrac  :  deinde,  quomodo  leciio,  postremo  quo- 
modo  responsorius  qui  babet  quinque  versus.  Oratio 
dicil :  Dcus^  qui.pro  nobis  Filiitm  tuum  crucis  pati' 
bulum  subire  vohisti^  ut  inimici  a  nobis  expeller$$ 


4014 


AMALARn  PRESBTTERI  METENSIS 


iOli 


potestatem.  Lectio  referta  est  de  passione  Doixiiui,  A  fratrum ,  et  payimenta  ecclesiae,  nadantiir  altaria 


quae  dicit  :  Quis  e$t  iste,  qui  venit  de  Edom,  ttnctii 
veitibut  de  Bo$ra  f  Et  iteruro  :  Torcular  catcavi  solus. 
In  quibus  verbis  nihil  aliad  redolet,  nisi  angelorum 
inquisitio,  cur  haberet  Ghristus  tincta  vestimenta 
sanguine,  et  ejus  responsio,  quia  torcular  caicavi  so- 
lus.  Quare  hoc  ageret,  in  Ane  lectionis  audituri  sn- 
mus  ex  gratiarnm  actione,  quae  dicit :  Miserationum 
Domifd  reeordahor,  hudem  Domini  super  omnibus 
aucB  reddidit  nobis.  Hieronymus  in  Isaia  :  Pressus, 
inquit,  pondere  malorum  in  nullo  aiio  nisi  miseri- 
cordia  Oei  spem  habeo,  qui  facit  roisericordiam  in 
miliia  diligentibns  se.  Responsorius  secundus  quin- 
que  versus  habens  quinque  corporis  sensus  signiQcat 
in  Adam  mortuos,  quos  Ghristus  in  moriendo  et  re* 


usque  in  sabbato  sancto.  In  ea  die  pcenitentes  ye- 
niunt  ad  solutionem  et  apud  quosdam  redditur  srah 
bolum  a  catechumenis,  ut  in  canone  Laodicensis 
conciHi  continetnr  :  tamen  Romanum  Ordinem  se- 
quentes  hanc  redditionem  servamus  usque  in  sa]>- 
bato  sancto.  Optamus  ex  his  omnibus  prlmo,  si  Ro- 
mlnus  dederit,  aliqua  proferre  de  ratione  olei.  Ut 
Isidoriis  ait,  olea  ipsa  arlK)r  est,  fhictus  oliva,  sue- 
cus  oleum.  Est  autem  arbor  pacis  insigne  :  habet  H 
pinguedinem,  qua  iassi  atque  iniirmi  artns  recreao- 
tur,  et  gratfa  praestatur  luminis.  tllud  oporiet  faoe 
in  loco  intimare,  ut  secundum  Apostolum,  ex  TisilM- 
libus  inyisibifia  fntelligantur.  Sine  oleo  enim  poiest 
Deos  sanare  inflrmos,  sanctiflcareque  ftoos,  et  ds- 


snrgendo  reyififtcavit,  et  pristino  reddidit  statui.  g  mones  eflugare.  Unde  Ambrosius  in  Epistola  ad  Go- 


*  Responsorius  quinque  versus  habet.  Unus  iiomo 
per  quinqne  sensus  corporis  mortuus  erat.  Operato^ 
rem  mortis  dial)olum  esse  per  sensus  exteriores  Cy« 
prianus  demonstrat.  Offert,  inquit,  oculis  formas  illi- 
ces,  faciles  voHjptates,  ut  visu  destruat  castitatem  : 
anres  per  canora  musica  tentat,  ut  in  soni  dutcioris 
auditu  solvat  et  molliat  Gbristianum  yigorem ;  !in- 
guam  convicio  provocat,  manum  injuriis  lacessenti- 
bus  ad  petnlantiam  csedis  instigat.  f  De  olfactu  silet. 
Faciat  Deus  ut  instigator  mortis  non  habeat  locum 
intrandi  ad  animum  nostmm  per  odorem  libidino- 
8um,  qaod  magis  timendnm  est  qnam  iractaRdnm. 
In  aUqnibiis  yerbis  yersunm  responsorii  ipse  Adam 
introdneitur,  a  quo  nos   camem   trahimus.  Dicit 


rinthios  I  :  Sciinus  enim  et  Spiritnm  sanctom  sine 
manus  impositione  datum  a  Deo,  et  non  baptfzaiQm 
eonsecntum  remissionem  peccatoram.  Nunquid  aoa 
hic  invisibillter  baptizatus  est,  qnando  domiiD  bapti- 
smatts  consecntus  est.  Oiei  natoram  aodirjmos,  qim 
habilis  est  ad  recreandos  arlos  fessoram,  el  Inminit 
gratiam  praestat.  Animalesenim  baec  possanl  cofno- 
scere  :  credant  etiam  quod  non  possnnt  yidere,  «t 
iat  qnod  de  Apostolo  prselibayinras :  /iivlnWlk  nitai 
ipsiuSj  a  creatura  mundi  per  ea,  iptm  fa^  mni,  m- 
tilleeta  eompiciuntur^  sempitema  eju$  ^aqvte  nnns 
et  divinitas :  qood  aperte  AngnstinnSy  in  psalm.  tuf 
eiplanat :  Oleum  enlm  yfsibile  In  aigno  est ,  ^km 
inyisibile  in  sacramento,  oleum  spiriioale  inMs  tsL 


yersus  :  Quia  d^fecerunt  $i€ut  fumu$  die$  mei,  An-  G  Potest  Deus  per  se  oleom  tribuere 


gustlnas  inquit  in  eodem  psalmo :  Cnde  $ieut  furnm , 
nisi  propier  elationem  superbias?  Tales  dies  dignna 
fuit  aceipere  superbns  Adam,  unde  carnem  Christus 
accepit*  Ergo  in  Adam  Gbristas,  et  Adam  in  Christo. 
Et  iterom  :  Percu$$um  e$l  ffcal  fewum^  ei  aruU  eor 
meum,  Respiee  ad  Adam,  undo  genos  humanam. 
Unde  enim  nisl  ab  iilo  haereditaria  ista  pauperlaa. 
Dicat  efgo  ]am  com  spe  in  corpore  Christl  positas 
ille  aiiquando  in  suo  corpore  desperatos :  Percu$$u$ 
9um  $i€ut  femum  et  aruit  cor  meum  f*  Fassio  quse  le- 
gitur,  nostra  corda  conflrmat.  Ostendit  Jndaeoram 
consliium  praevaluisse  ad  tempos,  et  in  mansnetd- 
dine  Christum  perseverasse.  Proposuimas  tantum 
dicere  de  yarietatibus,  quapropter  reticemus  de  se- 


corporaH ;  sed  propter  animaieB  agnntar  yislbiila,  vt 
inyisibiiia  fadllus  eapiantnp.  Si  qois  dixeril ,  il  po* 
test ,  qoare  lanlo  stodio  obseryatar  eoltai  ecMnefrti- 
tlonis  olei ,  respondebitar  :  Nonne  antiqm  Y»A  p»> 
tuerani  Deo  placere  slne  circumeisione?  Fotaenat 
tttique :  sed  postquam  eis  prgecepliHn  est  «i  drcaoh 
eidepetar,  nisl  eircumeidorentnr,  peceati  liacda 
tenebantaf .  Dnde  Angustlnas  ad  Seleaeian :  Aatiqii 
Jnsti  si  nonehreameiderentar,  non  erat  eis  peeca* 
tum ;  postea  vero  quam  jussit  Deus  ut  circamcidm* 
tur  Abraham,  ^asqae  posteritas,  jan  ni^  fteret, 
peceatam  graye  folt.  Aposloli  autem  hoc  aile,  id 
est  olei,  atebontur  in  redinlegffifliona  iBArmoiaa» 
apesloKci  yiri  In  oonsignatioiM  neopbytofnn.  Qia- 


quentiis  missae,  qula  congruit  ut  ad  memoriam  re-  D  propter  oon  sine  peecolo  a.nobifrpaleia  dtaiiiiqBsd 


duceremus  mortem  Christi,  consilio  JudaBorom, 
quam  tamen  eodem  die  per  patibulum  cracis  non 
Bnbiit,  oportet  ut  morte  nostra  qo»Jam  erat,  illam 
reeolamas  pro  qaa  ipse  dignatus  est  yenire  ad  pas- 
aloaem 

CAPUTXD. 
De  $exta  varietate  Ccende  Domink 
Seita  yarietas  est  in  quinta  feria,  quam  yocamus 
Coenam  Domini.  In  ea  non  canitur,  Gloria  Patri,  et 
Filio  et  Spiritm  eancto.  In  ea  consecratur  tribus 
modis  oieum  trium  ofBcioram.  In  ea  reseryatur  cor- 
pus  Domini  usqtie  in  crastinum,  reflciturque  in  coin- 
memorationem  refectionis  Chrbti :  iavanlur  pedes 


eoram  aiictoritas  coneecraylt.  Slc  enim  ocriptaB  cst 
ia  EyangeUo :  Exemntee  pr^dicabanl^  «i 
agerent,  et  damot^  muita  ejidebatu^  et  m 
multee  affo$^  et  $anaban$.  Uode  Beda  :  Dicll  apo- 
aldas  Jacobus :  Infrmatur  ^ntt  tii  fo^tsf  iadafaf 
pres^eroe  EeeU^^  et  erent  euper  eum  uttgeniee  am 
eleo  in  nomine  Domini  :  et  eii»  peecatia^  eil^  Hrnit' 
fentur  ei.  Unde  patet  ab  Ipsia  apoattdis  bunc  aanctg 
Ecdesi»  morem  esse  mMKHun ,  at  eaergaaml ,  yal 
alii  qailibet  segrotif  «igantapoleo  pontiieali 
dictione  consecrato»  De  eo  o!eo  quod  infandiiar 
per  neopbytos,  non  tale  quid  legimas,  sed  tenemas 

aposioUcaiQ  oowiwiiiduieD»  ei  «ictoriutena  wom 


1013  DE  ECGI.ESIASTIGIS  OFFiCUS  LIBRI  IV.  —  UB.  I.  4014 

aceepimus  a  Romana  Ecclesia,  quam  pro  iege  tenere  A  in  ista.  Etorcismus  olei  Jubet  reoedere  dialoliiin 


oporcet,  dicenle  Auguslino  ad  Gasuknain  presbyle- 

rum  de  j(junio  sabbati :  In  hk  enim  rebtts*  do  qui- 

bu»  nibi]  eerti  atatuit  ScripUH»  divina,  mos  popnli 

Oei  vel  instituta  magorom  pro  lege  tenenda  sunt. 

Nunc  yero  qiija  demonsiratuA  esi  de  generali  ra- 

tione  olei^  restat  ut  primo  dicamus  de  oieo  quod 

eoosecralur  pro,  iulirmo.  Gonsecratnr  enim  in  ipeo 

ofBcio  consecratioois  corporis  et  sanguinis  Domini : 

non  babet  proprinm  oflicium»  id  est,  nee  in  capite 

verba  saloiationis,  nec  Oremmsj  nec  in  fine  conclu- 

ditur  ul  caeterai  oratiodes :  Per  Dominum  nosirum 

Jesum  Chriitum,  sed  lantum,  in  nomine  Domkn  no- 

Uri  Jesu  Christi*  In  eo  ioco  ubi  solemus  uvas  bene- 

dkere,  ibi  oonsecratur  oleum  pro  iniirmo,  concludi- 


a  caiechumenoy  qui  adhuc  pro  mohud  depnia- 
tur,  quia  nondom  est  baptizatus.  Ghrismalis  unctio 
sanctificat  jam  viventem  ex  mortuis.  Oleum  pro 
inflrmist  medelam  prgestat  sauciatis.  Dnde  in  ea- 
dem,  ad  eracttandos  omnes  dolores,  omnes  inflr- 
mitaies,  omnem  aegritudinem  eorporis.  ifigritndi- 
nem  sequitor  dolor»  doiorem  consoiatio.  Paracletos 
oonsoiaior  inlerpretatur.  Qui  mortuus  est,  non 
doiet  :  quia  non  sentit,  quem  non  sequitur  con- 
soiatio.  Qui  in  Ghrislo  sanctificatur  per  consur- 
rectionem ,  non  eget  consolatione  ex  dolore.  Nunc 
transeundom  esl  ad  principalem  consecratiouem 
ehrismatis.  Ipsa  enim  dicitur  principalis,  quia  ad 
ejus  unctionem  principalis  spirltus  tribuitur.  Habet 


turque  conelusione  :  Per  quem  fnets  omnia,  Domine^  B  enim  proprium  oflBcium  per  se.  Inchoatur  a  Sur- 


eemper  bana  ereas,  Unde  intelligimus  emI)olim  esse 
supradicti  offieii.  Sttpradietum  officium  immolatio- 
nem  Gbristi  et  Eeciesiae  tantummodo  tenet.  Qoi  enim 
peccato  viTit,  non  immolatttr  Domino  :  qui  peccato 
rooritur,  Immolatur  Domino.  Nisi  inflrmftas  accide- 
ret  ex  peeeatis*  noh  dfeeret  Jacobus,  Et  «t  in  pecea- 
fts  sti,  4i(fmt/irfil«f  ei.  In  Epistola  quas  legitur  eadem 
die  ostendit  Paolus  qoibos  peccatis  accidal  inflrroi- 
tas,  diceodo  :  Probet  ttutem  seipeum  komo,  et  $ic  de 
pane  itlo  edat^  et  de  eatiee  hibat.  Qui  emm  manducat 
et  bibU  ituUffnei  jwUeium  sibi  manducat  et  bibit,  non 
dijudieane  corpue  DomiiU.  Ideo  utter  noe  multi  tn/irmt 
et  imbeeiUee  M  dormium  mulii.  Hic  ostendit  volnera, 
Jacobos  coapostoltts  ejos  medicf  nam :  Infirmatur  quie 


eum  corda;  finitur,  Per  Dominum  nostrum  Jesum 
Chrietum ,  qui  iecum  vivit.  Gonsecratiir  in  eo  loco, 
obi  pacem  inter  nos  solemus  dare.  Hoc  est  opns 
gratise  Domini,  ot  pax  et  concordia  regnet  in  nobis» 
ot  Isidoros  ait :  c  Olea  est  arbor  pacis  insignis.  > 
Ha^  pax  prsefigorata  est  olim  in  arca  Noe,  ut  verba 
ejusdem  consecrationis  testantur ,  dicendo  :  Et  cum 
mundi  erimina  diluvio  quondam  expiarentur  effueo 
eimilitudinem  futtiri  munerie  columba  demonstrane^ 
per  olivtB  ramum  pacem  terris  redditam  nuntiavit. 
Hic  non  solom  olenm,  sed  et  balsamum,  consecra- 
lor.  Balsami  arbor  est  una  aromatum,  quoe  suni 
odoriferse,  ut  idem  Isidorus.  Aromata  sunt  quxque 
fragrantis  odoris ,  quse  India  vel  Arabia  miltit,  vei 


in  uobiet  indueat  presbyteroe  Ecdeslof^  et  orent  euper  C  Italia*  regiones.  Nomen  autem  aromata  traxisse  vi« 


etim,  mngentes  eum  oleo  in  nomine  Domini  et  oratio 
fdei  eaivabit  inftrmumf  et  atleviabit  eum  Dominus,  et 
tt  tft  peeeaHs  sif ,  dtmittentnr  ei.  Quid  Inflrmum  salvet, 
Jde  nianifestat,  scilicet.oratio  fidei,  ciijus  signom  esl 
4^i  unclio.  81  proplerea  infirmantur  quia  mando- 
eanl  corpus  Domini  indigne,  quibos  tamen  sobvenit 
olei  unctio,  id  esl,.  gratla  Dei  per  orationem  pro' 
ftby teri ,  merilo  eonseoratio  de  qaa  nune  agitur  eon- 
■ecralioni  corporis  et  sangoinl»  Domini  jungitor, 
quae  fil  in  oommemorationem  passionis  Ghristi,  per 
qoam  «iclor  peecali  setemaliter  prostratus  est.  Pas- 
sio  Ghristi  aoctorem  mortis  destroxit  :  gratia  ejus, 
4uae  slgnificator  per  olei  onctionem,  arma  ejus,  qo» 
sunt  peccata  qootidiana,  destroxit.  Novissima  oratio 
consecrationis  Dominlci  corporis  ex  voio  poeniten- 
liam  fil,  de  qoibos  dicitor  :  Sacrificitm  Deo  spiritus 
eoniribnlatue.  Congnie  in  ea  consecratnr  oleom  pro 
pceniteniibus,  nbi  eonim  sacriftciom  Deo  oirertor. 
Quoniani  de  olei  natura,  et  quid  signiOcet,  et  cur  in 
lali  loco  consecretur,  sommatim  perstrinximus,  con- 
seqoens  est  ot  aliqua  tangamns  de  verbis  consecra- 
tionis.  Ait  cnim  :  Emitte  Spiritum  sanctum  tunm  pa- 
racletum  de  ccelis  in  hane  pinguedinem  o/et,  quam  de 
viridi  ligno  producere  dignatus  es  ad  refectionem  cor" 
poris.  Paracletum  est  hic  additum,  quod  non  invenK- 
ttir  in  sequentibos,  ul  reor,  non  sine  causa  alicujus 
mysterii.  Primo  videndum  est  quid  operetur  Spiriius 
nancius  in  singoUs,  inde  apparebil  cur  addatur 


D 


dentur,  sive  quia  aris  imposita,  diviuis  invocationi- 
bos  apta  videantur ,  seo  quia  sese  aeri  Inserere  ac 
miscere  probantur  f .  Odor  balsami  In  oleo,  opinio- 
nem  bonarum  virtutom  late  dispersani,  operante 
gratia  Spiritus  sanctidemonstrat.AddituroIeo  balsa- 
mus,  quia  nitet  in  vultu  Ghrisii  coelestis  splendor. 
tJnde  Hieronymus  in  psalmo  quadragesimo  quaito 
ad  Principiam  virginem  :  Virgo  de  virgine,  qui  non 
ex  voluntate  viri,  sed  ex  Deo  natus  est.  Nisi  enim 
habuisset  in  vultu  quiddara  oculisque  sidereum , 
nunquam  eum  statim  secuti  fuissent  apostoll,  nec 
qui  ad  comprehendendum  venerant,  corruisscnt. 
Ipse  nitor  exhilarat,  operante  Deo,  vultus  electorum» 
ui  cum  magna  delectatione  actus  eorum  imitemur. 
Unde  pi^sesens  oratio.  Nam  et  David  prophctico  spi- 
ritu  gratiae  suae  sacramenta  prsenoscens,  vultus  no- 
stros  in  oieo  exhilarandos  esse  cantavit.  Et  paulo 
post :  Ha^c  olei  unctio  vuUus  noslros  jucundos  effi- 
cit  ac  serenos.  Tultus  nostros,  nianifestationcm  ope- 
rum  nostrorum  inlclligimiis.  De  qua  re  Augustinus 
in  psalmo  centesimo  quarto  :  Gratia  quscdam,  quae 
est  houiinum,  ad  homlnes,  perspicua  ad  conciliandum 
sanctum  amorem,  olcum  dicitur  in  nitore  divino  : 
et  quoniam  excellentissima  in  Christo  apparuit,  to- 
tus  orbis  eum  diligil.  Et  paulo  post :  Tanta  enim 
ejus  cst  gratia ,  ut  multi  qui  in  eum  non  credunt 
laudent  eum ,  et  propterea  dicant  nolle  se  in  eum 
credere,  quia  nemo  potest  hoc  quod  jubet  implcre. 


4015  AMALARn  PRESBTTERI METENS1S  1016 

Laudaodo  iinpedinntiir ,  qui  in  illum  vituperando  A  autem  et  facU  bona  manifesta  sunt  qaoB  aliler  sa 


sacviebant :  amatur  tamen  ab  oinnibus,  pncdicatur 
abomnibus,  quia  excellenter  unclus,  id  esl,  Gbristas. 
Sequilur  exorcismus  olei ;  ut  Isidorus :  Exorcismus 
Craece,  Laline  conjuraiio ;  seu  sermo  increpationis 
est  adversus  diabolum,  ut  discedat;  et  concluditur 
sic  :  Per  Dominum  noitrum  Jesum  Christumf  qtn 
venlurus  est  judicare  vivos  et  mortuosj  ei  stecutum 
per  ignem.  Illo  inunguntur  calecbumeni,  ul  si  quae 
macula;  inba^serunt  corpori  aut  menti,  postquam 
atl  scrutinium  accesserunt,  recedant.l  et  munimen- 
tura  delnceps  habeant  per  hanc  unctionem ,  ut  non 
possit  diabolus  repedare.  Yerba  orationis  bxc  de- 
mons*rant,  dicendo,  ut  si  qucB  itlis  adversaniium  spi- 
rituum  inha*sere  retiquits ,  ad  tactum  sancti  olei  om- 


babent,  abscondi  non  poisunt  nisi  habuerit  fideoiy 
siue  qu4  nemo  potest  placere  Deo  :  nisi  habuerit 
quotidianam  gratiam  curaiionum,  quia  quotidie  pee- 
eamus.  Quapropter  hstic  praecipue  imprecantura  sa- 
cerdotibus  per  minislrationem  olei,  ut  omnes  gene- 
raliier  accipiant,  quia  nisi  ea  dederit  gratia  Dd, 
non  sunt  habiles  regno.  Dei  sequentia  dona,  oon 
oinnes  omnia  bic  possunt  babere ,  sed  per  maUos 
divisa  sunt  qui  tamen  non  creduntur  divisi  a  refiio 
Dei,  quamvis  non  babeant  operation^m  virtaliia, 
id'  est,  ut  signa  faciant  et  daemones  ejiciant :  sive 
non  babeanl  propbetiam,  ut  secreta  Scripturanuii 
revelent,  aut  futura  praedicent  ;  sive  non  habeant 
discrelionem  spirituum,  aut  genera  linguanim  rd 


nes  abscedant  :  nuilus  spiritatibus  nequitiis  tocus ,  B  interpretalionem  sermonum  non  erunt  eztorres  a 


nulla  refugis  virtutibus  sit  facultas,  et  reliqua.  Hacc 
increpalio  sive  coiijuratio  ad  diaboluin,  digna  est 
babere  jiidicium  novissimum,  in  qiio  judicandi  sunt 
inortui  et  vivi  el  saeculum  per  ignem.  Ibi  se  scit  po- 
tissiinum  diabolus  damnandum,  illius  tremore  undi- 
que  conciitiiur  :  at  qui  jam  resurrexerunt  et  vivunt 
cum  Christo,  ilii  audiant  bona  sibi  promitti,  per 
eumdem  qui  vivit  et  regnat  Deus  cum  Patre  in  unt- 
tate  Spiritus  sancti.  Tres  commemoratae  consccra- 
tiones  ex  una  eademqne  substantia  fiunt,  id  est  olei 
liquore.  Sic  nanique  Spiritus  sancii  substautia  una, 
qui  lamen  dividi  ur,  multiformiler  per  gratiam  do- 
norum  suoruin :  AiH  datur  sermo  sapientiw,  alii  ser- 
mo  scientim ,  alieri  /ides^  alii  gratia  sanitatum,  et  re- 


regno  coelorum,  dummodo  babeant  fidem ,  qoas  per 
dileclionein  operatur.  Diximus  Deo  propitio  quo  in 
loco  consecretur  oleum ,  et  quid  in  significatJoae 
conlineat :  restal  ut  dicamus  aliqua  de  ordiDe  con- 
secrationis  juxta  adnotationem  Saeramenlarii  et  U- 
belli  quk  dicilur  Romanus  Ordo«  De  o\eo  pro  lufirmo 
sic  continetur  in  Sacramentario.  Antequam  dicatnr : 
Per  quem  hc^e  omnia,  Domine,  semper  bona  creas, 
levantur  de  ampullis  quas  offeriint  populi,  et  bene- 
dicit  tam  dominiis  papa ,  quam  omnea  episcopi.  In 
Exodo  scriptum  est,  ut  populi  offerant  oleum,  d»- 
cente  Domino  :  Prepcipe  /l/tts  Israel^  ut  oferani  libi 
oleum  de  arboribus  olivarum  pnrisiimum. 
Quanc^o  a  populis  offertur,  simplex  liqnor  est: 


liqua.  Haec  videntur  nobis  habiiia  esse  ad  diluci-  C  per  benedictioneni  saceruotum  transfertur  in  sacra- 


dandas  consecrationes  nostras.  iS^rmo  sapientice  bo- 
nam  conversalionein  tenet,  eorum  scilicetquibus  lo- 
quitifr  praeseus  Apostolus  :  Si  consurrexistis  cum 
ChristOf  quas  sursum  sunt  quwrite ,  fi6t  est  Christus 
in  dextera  Dei  sedens  :  quas  sursum  sunt  sapite, 
Hunc  saporem  gustavit  qui  ait  :  Cratia  Dei  sum  id 
quodsum.  Ecce  habes  oleum  :  aJdatur  sermo  scien* 
Yice,  Scienlia  ad  doctrinam  pertinet  :  quoniam  in 
illa  laboravit  Paulus,  propterea  subjunxit,  et  gratia 
ejus  in  me  vacua  non  fuit.  Habes  et  balsanium.  Ubi 
hxc  duo  conjuncta  fuerinl,  perfectum  faciunl  ser- 
vieiitein.  Sequitur,  Alterifides,  fidem  in  promptu 
nd  duo  opera  inlro Juciinus ,  ad  expulsioneui  videli- 
liccl,  ut  Apostolus  :  Si  habuero  fidem^  ila  ut  montes 


menium.  Usec  administratio  significat,  debere  adesse 
terrenam  administrationem  spirituali.  CJade  dicii 
Apostolus  :  Si  nos  vobis  spiritualia  semnaf^mus^ 
magnum  est  si  vestra  carnatia  mef fffir«<  ?  Bene  Hcit 
tain  dominus  papa  quam  omnes  presbyteri.  Mos  est 
Rtmanae  Ecclestae  ut  iii  confectione  imniolaiionis 
Cbristi  adsint  prt^byteri  •  et  simnl  cum  pontifice 
verhis  e  manibos  conficiant  :  at  quia  in  ipsa  perio- 
cha  concludiuir  consecratio  olei  hiijiis.  rportet  ot 
simili  modo  sicutet  caetera,  cnm  pootifice  pres^y- 
teri  oleum  conficiant.  Dicit  libellus  Romani  Ordints 
de  consecratione  chrismatis  :  Coniinuo  duo  acoifd 
involutas  ampullas  cum  sindone  atba  de  serico^  ii» 
videri  possint  a  medio  teneant  in  braehio  siniUrc. 


transferam  :  et  ad  rauniiiien,  de  quo  dicitur,  sumen-  ^  .  Et  paulo  post  :  Antequam  benedicai^  hatat  ter  ta 


tes  scutum  fidei,  Habcs  exorcismum  olei,  ul  ipsa  ve- 
rilas  tesiatur,  dicendo,  Si  quas  inhwsere  reliquias 
(idversantium^  ad  tactum  sanctificati  hnjus  olei  absce- 
dant.  El  iterum :  NuUa  refugis  vinutibus  sit  facultas. 
Sequilur,  Alii  gratia  sanitatum  :  habes  oleum  pro 
infirrao.  Yerba  hujus  orationis  demonstrant,  non 
solum  necessariam  esse  medicinam  corporalem,  sed 
potius  spiritualem,  dicendo  juramentum  mentis  et 
corporis.  Peccatis  infirmalur  mens,  gratia  Domiui 
sanatur  :  sine  istis,  ut  reor,  nuUus  aulani  coele^tis 
regni  intrat,  id  est,  nisi  habeat  conversationem  bo- 
nam,  el  doctrinam  sive  verbis  ,  sive  moribus,  qui 
non  possunt  abscondi,  dicente  Aposlolo  ;  Similiter 


ampullam.  Et  iterum  :  Ampulta  autem  ,  guee  atm 
chrismate  est ,  slatim  ut  benedicta  fuerit  aperietur, 
ut  a  nemine  nuda  videatur^  sed  tenente  eam  acoiyto, 
omnes  per  ordinem  salutent,  quam  episeapus  et  dia- 
coni  prius  salutent.  f  Si  enlm  praesens  Ordo,  ut 
scripium  est,  non  agitur,  frustravit  scriptor  labo- 
rem  operis  sui :  si  autem  agitur,  frustra  nisi  aliqaid 
contineat  in  sacramento.  Libet  primo  dicere  de  hoe 
qnod  dicit,  Hatat  ter  in  ampullam.  Hulitus  ab  inle* 
rioribus  et  secretis  proceiiit  ad  piiblicum,  et  Tocatnr 
spiritus  et  naribus  ejus  est.  Pontifex  per  spiritam 
suum  snbslanliam  Spirilus  sancli  nuntlal  in   cor- 
pore  assumpio  a  divinitate  inhabitare,  cqjus  adTcnta 


1(H7  DE  ECCLESIASTlGtS  OFFICUS  LIBRI  IV.  —  LIB^L  1018 

renovata  ftunt  oronia.  AmpuUa  enim  cum  chrismale  A  cum  praeterita  noctc,  pro  nocte  et  die  accipiens,  hoc 


quodammodo  corpus  Domini  cx  yirgine  Maria  as- 
sumptum  significat.  Quod  antequam  transiret  ad 
altare  crucis,  aliquo  tempore  coopertum  erat,  el 
aliquo  nudum  :  pritnaevo  tempore  coopertum  erat, 
quando  \U\  fugit  in  iEgyplum  regem  Hero dem,  quasi 
non  esset  Rex  regum,  et  Dominus  dominantium  : 
quando  ita  portatns  est  ad  templum ,  quasi  non  e^^set 
omnipotens  :  quando  ita  regredientibus  parentilius 
ab  Jerusalem,  requisitus  est  inter  cognatos  et  noios, 
quasi  non  esset  ubique  :  quando  ita  inventus  est  iu 
templo ,  sedens  in  medio  doctorum ,  alque  audiens 
et  interrogans,  qiiasi  non  esset  fons  sapientiae  : 
quando  ita  subditur  parentibus,  quasi  non  esset 
auctor  parenlum. 


est,  pro  tota  die  sabbatum  nocte  et  die,  et  noctem 
dominicam  cum  eodem  die  illucescente ,  ac  per  boc 
accipiendo  partem  pro  toto ,  babes  tridnum  et  ires 
noctes. 

Triduanam  Domini  sepulturam  ad  memoriam  re* 
ducimus,  quam  non  recolimus  celebrando,  nisi  ad- 
datur  cum  sexta  feria  et  septima  qniuta.  Dominica 
enim  nox  in  magna  gloria  celehratur,  ut  liquet  om- 
nibus  qui  morem  nostrae  ecclesi»  tenentl  Unde  Au- 
gnstinus  ex  scrmone  ad  populum  vigiliis  Paschae. 
Deinde  sabbaii  dies  a  sua  nocte  incipiens,  finitus 
cst  vespere  incipientis  noc  is,  quae  pertinet  ad  ini- 
tium  dominicae  diei,  quoniam  earo  Dominus  su;b  re- 
surrectiouis  gloria  consecravit.  lilius  itaque  noctis 


In  istis  omnibus  (^ooperlus  latebat.  Operimentum  ^  ad  inilium  diei  dominici  pertinentis  nunc  istam  so- 


erat  sindon  alba,  per  quam  non  incongrue  possumus 

intelligere  mundissimam  specialiler  conversationem 

ejus,  qua  indutus  fait  ab  initio.  Nudum  erat,  post- 

quani  coepit  miracula  facere,  qnae  nltra  bominum 

opera  erant.  Unde  Nicodemus ,  Nemo  potest   hac 

iigna  facere  qum  tu  facis,  nisi  fuerit  Deus  cum  illo  : 

simuique  pnedicare  et  Deum  se  demonstrare.  Ut 

inquit  :  Ego  et  Pater  umm  sumus.  Nisi  Petms  in- 

telligeret  hoc  dictum  esse  de  divina  natura,  non  di- 

ceret  :  Tu  es  Christus  Filius  Dei  vivi.  At  postquam 

transivitad  altaiacrucis,  id  est,  ad  immolatioiicm, 

quasi  ad  consecrationem  eplscopi ,  ipse  esl  enira 

summiis  Pontifex,  qui  seipsum  ohtulit  Deo  Palrj, 

aliqua  parte  temporis  nndum  corpus  suuin  demon- 

siravit.  Quse  pars  ad  memoriam  reducitur  per  am- 

pullae  nuditatem  quam  episcopus  et  diaconi   salu- 

tanl.  Thomas  qui  misit  digitos  suos  in  fixuram  cla- 

voruro,  et  roanus  in  latus,  dixil,  Dominus  meus  et 

Deus  meus  :  nudum  salutavit  corpus  Christi.  Nudi- 

tatem  ejus  dicimus  manifestationem  praesentiae  cor- 

ponWis  :  simUiter,  qui  manducaverunt  et  biberunt 

cum  illo,  postquam  resurrexit  a  mortuis.  At  post- 

qnam  salutata  est  a  pontifice  et  ministris  altaris 

ainpuUa,  cooperitur  ut  a  nemine  nuda  videaUir  : 

cooperta  tamen  salutaiur  ampulia.  Cbristus  namque 

postquam  pm^sentiam  suam  eis  sec undum  suam  dis- 

positionem  exhibuit,  quos  voluit  esse  testes  snae 

restirrectionis,  ascendit  in  coelum,  et  invisibilis  ho- 


lemniter  inemoriam  celebramus. 

Si  juxta  Augustinum  gloria  fuit  resurrectio,  nempe 
mors  et  sepnltura,  humiliatio  ejus  est.  Si  se  exina- 
nivit,  Juxta  Apostolum,  postquam  formam  servi  ac- 
cepit,  quanto  magis  cum  factus  est  obediens  Patri 
usque  ad  mortem,  mortem  autem  crucis.  Per  tres 
coniinuos  di('s ,  id  est  quinta  feria,  sexta,  septima- 
que  triduanam  sepulturam  ejus  celebramus.  Ac  per 
hocutcompagincmur huinilitati  sepulturaeejus,  omit- 
timiis  excelsa  nostra,  iJ  est,  Gloria  Patriy  et  Fiiio^  et 
campanaruro  signa ,  sive  alia  quae  congruentius  tra- 
ctabuntiir  curo  ad  diliicidandum  ea  perventum  fue« 
rit.  Panis  coelestis,  id  est,  corpiis  Domini,  reservatur 
a  feria  quinta  usque  ad  Parasceven.  Secundum  Au- 
gustinum  ad  Januarium.  Sui  t  qui  quotidie  volunt 
eucharistiam  sumere.  Yalet  etiam,  inquit,  ad  hanc 
similitudinero,  quod  in  priroo  popiilo  uniciiique  fide- 
liuro  roanna  secunduro  propriaro  voluntatero  in  ore 
sapiebat :  si  uniuscnjusque  in  ore  Cbristiani  sacra- 
neiituro  illud,  per  quod  salvatus  ac  subjugatns  est 
roundus.  Naro  et  ille  honorando  non  audet  quotidie 
sumere,  et  iUe  honorando  non  audet  ullo  die  prse- 
termiltere.  Contempluro  solum  non  vult  cibus  is(e» 
sicut  manna  fastidium.  In  Parasceve  non  conficitur 
corpus  Domini.  Necesse  est  ut  hi,  quibus  est  vobin- 
tas  cororounicandi,  habeant  sacrificium  ex  priori 
die.  Deiii  transitur  ad  convivium,  ex  quo  Coena  Do- 
minica  vocatur. 


miuihus  factiis  est.  ut  ipse  testatur  :  Exivi  a  Paire^  ^i     Hnde  Isidoros  :  Coena  Domini  dicta  est,  eo  quod 
ei   veni  in  mnndum  :  iterum  reiinquo  mundum^  et     in  eo  die  Salvator  Pascha  cum  discipulis  suis  fecit. 

Quali.  modo  illud  sanctum  convivium  celebratum 


vado  ad  Patrem,  Quod  est  aperte  dicere,  Visibilis 
apparui  hominibus  :  rediens  ad  Patrem,  invisibilis 
ero.  Qnamvis  praesentiamejuscorporalero  non  videa- 
mns,  lamen  venerando  earo  qiioliifie  salutamus. 
Quia  tetigimus  ad  diliici.iandiim  de  ratione  olei  : 
niiDC  placet  dicere,  si  Dominus  dederit,  quare  omit- 
lamns,  CloriaPatri  etFilio  et  Sjririlui  sancto.  Triduo 
jacuit  Dominus  iu  sepulcro  secundum  Evans^elium, 
quod  dicit  :  Sicut  fuit  Jonas  in  venlre  ceti  tribus 
diebuM  et  tribus  tioctibusy  sic  erit  Filius  hominis  in 
Corde  terne  tribus  diebus  et  tribus  nociibus.  Quod  ita 
Augtistinus  in  libro  primo  Quaestiunum  Evangelio- 
f um  :  Sextae  feriae  diei  partem,  qua  sepultus  est, 


si(,  Joannes  evangelista  narrat :  Ecce  ccena  facta^ 
inquiens,  cum  diabolus  jam  immisisset  in  cor^  ut 
traderel  eum  Judas  Simonis  Scariothis ,  sdens  quia 
omnia  dedit  ei  Pater  in  manus,  et  quia  a  Deo  exivit^ 
et  ad  Deum  vadit ,  surgit  a  ccena,  et  ponit  vesHmenta 
sua  :  et  cum  accepisset  iintevm,  prarcinxit  se  :  deinde 
misit  aquam  in  pelvim  ,  et  ccepit  lavare  pedes  discipu^* 
lorum\  et  extergere  linteo ,  quo  erat  pnBcinclus,  Et 
post  pauca  :  Postquam  ergo  lavit  pedes  eorum^  acee^ 
pit  vestimenta  sua  :  et  cum  recubuisset  iterum,  dixit 
eis  :  Scitis  quid  fecerim  vobis  f  Quod  Augustinus  ita 
in  eodem. 


Idl9  AMALA&Il  PRE&BTT£B1  METEMSIS  1090 

Non  itaque  debemas  intelligere  veluti  jam  con-  A  ntas  loquitur,  quod  (ipus  lial)eat  pedes  layare  etiaa 


sumptam  atque  transaetam  :  adbuc  enim  coenabatur, 
cum  Dominus  surrexit,  et  lavit  pedes  discipulorum ; 
nam  postea  recubiiit  et  buccellam  suo  traditori 
poslea  dedit  :  ulique  fiondum  finita  coena,  boc  est 
dum  adbuc  panis  in  mensa  esset.  GoBna  ergo  facta, 
dictum  est  jam  parata,  et  ad  convivantium  mensam 
usque  perducla  :  Yidi  quemdam  religiosum  ea  die 
primo  afiquid  suroere  de  cii)o,  el  poslea  lavare  pedes 
peregrinorum ,  et  sic  transire  ad  mensam,  Domini 
liostri  exemplo.  Lavamus  eo  die  non  solum  pedes 
fratrum,  sed  etiam  pavimenta  Ecclesise.  Quarovls 
ornatui  possit  congruere  lavatio  eorum ,  Paschalis 
festivitatis,  tamen  uon  deest  aliquid  mysterium  in 
eo.  Parietes  domus,  vocabulum  habent  Ecclesiae  quia 


ille,  qui  lotus  est.  Quid,  fratres  mei,  quid  putatis? 
Nisi  quia  homo  in  sancto  quidem  baptisroo  totus 
abluitur  non  propter  pedes,  sed  totus  omnino  :  ve- 
rumtamen  cum  in  rebus  humanis  postea  Tivitur, 
uiique  terra  caicatur.  Ipsi  eoim  buinani  affecius, 
sine  quibus  in  bac  mortalitaie  non  vivitar,  quasi 
pedes  sunt,  ubi  ex  humanis  rebus  afficimur;  et  sic 
afficimur,  ut  si  dixerimus  quia  peccatum  non  habe- 
mus,  nos  ipsos  decipiamus,  et  veritas  non  mansit  iii 
nobis. 

Quotidie  ergo  pedes  lavat  nobis,  qul  interpellat 
pro  nobis  et  quotidie  opus  habemus  ut  pedes  h- 
vemus,  id  est  ut  vias  spiritualiiua  gressuum  diri- 
gamus. 


continent  Ecclesiam ,  non  sunt  ipsi  Ecclesia.  Quod  ^     in  ipsa  oratione  Dominica  confitemur,  cum  dio- 


possumus  inleltigere  ex  interpretatione  Ecclesi». 
Legamus  super  Bedam.  E^*us  lingua  discernitur,  quid 
inter  synagogam  et  Ecclesiam  sit,  atque  interpreta- 
tionem  eorum.  Verum  dlfTert,  inquit,  inter  synago- 
gam  quae  congregatio ,  et  Ecclesiam  qux  convocatio 
interpretatur,  quod  veteris  instrumenti  populus 
ulroque  vocabulo,  novi  autem  tantum  Ecclesia  nun- 
cupatnr  :  quia  videlicet  et  pecora  et  inanimx  quse- 
que  res  congregari  iu  unum  possunt,  convocari  au- 
tem  non  nisi  ratione  utentia  possunt.  Ac  per  boc  quia 
Ecclesia  non  parietes  domus  :  qui  tamen  propterea 
sanctificantur  ab  episcopo,  ut  in  eis  velit  esse  ad- 
ventus  angelorum,  et  homines  in  eam  introeuntes. 


mus :  Dimilte  nobis  debita  nostra,  $icut  et  noi  di- 
miltimus  debitoribus  nostris,  In  ipsa  die  poeoitentes 
ad  remissionem  peccatorum  redeunt  juxta  Decre- 
talia  Innocentii  papae,  qui  dicit :  De  pcenitenliboi 
autem,  sive  de  gravioribus  commissis,  sire  ex  le- 
vioribus  poenitentiam  gerunt,  si  nulla  interveniat 
aegritudo,  quinta  feria  ante  Pascbx  Domini  eias  re- 
mittendum  Romanae  Eeciesiae  consuetndo  deoMMi- 
strat. 

Innocentius  tempus  praefigit,  Hieronymus  modum 
tn  epistola  ad  Oceanum  de  morte  Fabiol3e«  ca]us, 
!d  esty  Fabiobe,  poenitentiam  laudat  de  adulterio 
commisso,  dicens :  Quid  ego  in  abolitis  et  antiquis 


ab  omni  turpiloquio  el  scurrilitate  etiam  et  inutiii  p  moror,  quaerens  excusare  culpam,  cujus  poeniien- 


cogitatione  norint  se  prohiberi.  Audiant  qui  intrant 
ecclesiam,  quae  audivit  Moyses,.  quando  voluit  visere 
rubum  ardentem,  et  Dominus,  Ne  approprieif  tn- 
quit,  huc^  «o/ve  calceamentum  de  pedibut  tui$ ;  locu$ 
enim,  in^uo  s(a«,  terra  sancta  est,  Et  iterum  ange- 
lus  ad  Josue  :  SolvCf  inquit,  calceamentum  de  pedibus 
tuis :  locus  enim  in  quo  stas,  sanctus  est,  Calceamenta  de 
mortuisanimaiibus  flunt.  Mortuum  animal  est  Adam, 
de  quo  nos  mortem  traximus.  Yideamus  si  aliqup 
modo  mens  nostra  calceata  sit  more  exus.  Nisi  ille 
fieret  mortalis ,  non  baberemus  oecessitatem  dor- 
Qiiendi,  non  domorum  sditicandarum ,  non  neces- 
ntatem  agricuK^rae,  non  esuriremus,  non  sitiremus, 
non  bella  componeremus ,  quia  unicuique  satis  esset 


tiam  ipsa  confessa  est?  Quis  boc  crederet,  ut  po6t 
mortem  secund!  viri  in  semet  reversa,  quo  tempore 
solent  viduae  negligentes,  jugo  servitutis  excusso, 
agere  se  liberius,  adire  balneas,  volitare  per  plaieas, 
Tultus  circnmferre  meretricios,  saccum  induere?  er- 
rorem  publice  fateretur?  et  tota  urbe  spectante  Ro- 
mana,  ante  diem  Pascbae,  in  publica  quodam  Late- 
tani ,  qui  Cjesariauo  truncatus  est  gladio,  staret  in 
ordine  poenitentium  ?  Episcopis  et  presbyteris  et 
omni  populo  collacrymanti,  sparso  crine,  ora  lorida, 
squalidas  manus,  sordida  colla  subraitteret?  Qus 
peccata  fletus  iste  non  purget?  Quas  inveteratas  ma> 
culas  bsec  tamenta  non  abluant?  In  istis  omoibQS  o^ 
gnoscimus  valde  pnesentem  diem  consecratum  esse 


Dei  i^nagj^em.  8il»i  reservar^,  et  gaudere  unione  D  ^®™'^*^"*  P^^^**^™™* 


fraternitatis  :  lU  eiiam  taceam  de  apertis  peccatis , 
ijuando  circa  luec  mens  studet,  caloeata  est  peilibus 
mortui  anipalis.  Intrantes  nos  ad  sancta  loca,  ubi 
Dominus  et  angelus  ejus.  est,  exuamus  nos  hic  cal- 
ceamentis ,  et  cogite^nns  de  conversationq  angelo- 
rum  ubi  est  requies  sine  somno,  ubi  domus  gratia  pro- 
tectionis  Dei,  ubi  opussinelabore,  satietas  sine  esurie, 
ubi  pax  perpetua  sine  bello.  Pavimentum  ecclesiae , 
audilores  magistrorum  significat.  Lavatio  domus  , 
quae  nuncupative  Ecclesia  dicitur ,  est  signum  lava- 
tionis  pedum  fratrum  :  lavatio  pedum  fratrum , 
signum  est  reroissionis  peccatorum  ,  sive  quando  a 
Domino  remittuntur  ,  sive  invicem  a  nobis  ipsis. 
AogusUmM  de  «0  in  Joanne :  Dominus  dicity  y^ 


Non  enim  putamus,  praesenti  quintae  feriae  for- 
tuitu  hoc  accidere.  Nos  scioli  interim  dicamus  qoid 
nobis  videatur  rationes  habere,  qiiod  in  ipso  <tie 
voluit.  Dominus  pedes  lavare,  cujus  exemplo  nos 
pedes  et  caetera  lavamus,  quae  lavatio  remisstooea 
peccatorum  significaL  Quapropter  et  poenitenies 
eadem  die  ad  manus  sacerdotum  recurrunt,  et  car 
eadem  die  oleum  consecretur.  Dominus  noster 
quinta  aetate  venit  in  muudum ,  sextam  conaecravii 
suo  adventu.  De  quo  Gregorius  in  libro  de  JE^- 
ilcatione  templi  :  Qui  et  in  flne  Synagogae  Tenit, 
et  ante  initium  Ecclesiae,  quam  ex  gentibus  coll^^t. 

Sed  primo  videamus  qualis  esset  aeias  quinu, 
postea  iutelligere  poterimus  si  eam  Domiaus  inve- 


mi  DE  EGGLESlASTiaS  OFFICDS  UIIBI  rv.  —  UB.  I. 

nisset.  Dicit  d«  ea  domlnus  Beda :  Quinta  die  pisces  j^  iUo  expleta  est  tempore,  qiNuido  biiiti«aliis  eat  in 


avesque  aquis  eductx.  Et  post  pauca  :  Successit  et 
vespera,  quando  immiDente  Jam  Salvatoris  adventu, 
geos  Judaea  propter  scelerum  magnitqdinem  Ro- 
manis  tributaria  faicta,  insoper  et  aiieais  regibus 
est  pressa* 

f  £t  itenim  in  eodea»,  id  eet  de  temporibus :  Qoinla 
'  qaasi  senilis  «tas  a  transmigralkMie  Babylonis  usqve 
ad  advtiDtum  Donijni  Salvatoris.  Et  paulo  posl :  In 
qua  ttt  gravi  seneotuie  fessa  inalis  crebrioribus  piebs 
Hebraea  quassaturf.  Quomodo  quasaata  slt  Isaias 
tangit :  Galamom  quassatum  non  conteret,  et  linum 
fumigans  non  exstingoet.  Quod  ka  Gregorius  in 
Moralibos :  ^iid  enim  ealami  nomine  nisi  Judaici 
popuii  lemporale  regnum  denuntiat?  nitens  quidem 


Jordane»  et  SpirilMs  sanctus  in  specie  coliimfae  d^ 
acendit  super  eum*  et  mansi^  in  Ulo. .  Secuadum 
verba  prsecedentia  propterea  ve^aM  ut  ooiMojrtQs  df 
ceret  regni  sui.  Hsc  unctio  conficiiur  quint^  feriat 
quia  ipse  venit  ad  uos  qijiinU  «tate  nHiJidi*  Snd  dl- 
latus  est  quidam  modua  unfitiQ&ia  a  nativiute  se- 
cundum  Isaiam*  et  Evangelium  in  spooie  columbaB 
usque  ad  baptismttm » .  (quamvis  ab  initio  e&  quo 
coepitbomo  fieri  credamus  unctionemin  Jeauspi- 
ritualem  manere)  non  dtscrepat  ab  hac  ratione, 
quod  quinia  ieria  consecratur  oieum,  et  uneliQ  aer- 
vatur  n^que  ad  bapti^mum  nostrum.  Quem  modom 
Ambrosius  manifestat  in  iibro  super  Lueam  :  B$r 
§abo^  inquit,  Pairem^  el  o/tum  parofiUtMm  dabit  voH$f 


exteriua,  sed  interius  vacuom.  Et  quia  in  eodero  B  «f  vobi$cum  iit  m  (eurnum,  tpiniuin  nerUaiU,  quem 


popolo  genus  Jam  regale  defecerat,  et  regnum  e|n8 
alienigena  possidebat,  aperte  hoe  Idem  r^num 
quasaatum  ealamum  vocat. 

Qoid  Tero  per  linum,  nfsi  ejus  sacerdolinm  ex- 
primitur?  quod  iineis  nimirum  vestibus  uiebatur, 
quod  quia  in  adventu  Domini  chimiatis  ardorem 
perdidit,  quasi  amisso  ]am  igne  fldei ,  non  ardens  : 
sed  fumigans  fuit.  Incarnatus  autem  Dominus,  ca- 
hroum  quassatum  non  confregit,  et  linum  furoigans 
non  exstinxit  :  qola  ludaeae  regnum  ,  quod  pene 
destructum  jam  fuerat ,  ejusque  sacerdotium ,  quod 
Ignem  fidei  non  tenebat ,  non  potestate  judicii 
percutit,  sed  t^um  patientiae  longanimitate  tole- 
ravit.  Audivimus  quassationem  quint»  actatis ,  q 
quam  Dominus  invenit,  audiamus  restaurationem, 
qua  Dominus  sexum  aeUtem  suo  adventu  repa- 
ravit, 

Qua  de  re  venisset  ad  nos  in  fine  quintae  aeUtis, 
in  flne  quintae  feriae  bodiernae  festiviutis  deroon- 
strat ,  in  qua  et  legem  finivil ,  quod  in  posteriori- 
bus  scribemus  Deo  volente  :  Nunc  dicendum  est  de 
bis  quae  secum  adduxit.  Scribit  Daniel  :  Septua- 
ginta  hebdomadce  abbreviatce  9unt  super  populum 
(ttum,  et  super  urbem  $anctam  tuam  ut  consummetur 
prcBvaricatiOy  et  finem  accipiat  peccatumy  et  deleatur 
iniquitae,  et  adducatur  juslitia  tempiternaj  et  tm- 
pleatur  visio  et  prophetiay  et  ungalur  Sanctus  san- 
ctorum. 


hic  mundus  noi^  p9test  acciperef  tfuia  nom  vidgt  «iim, 
9fic  scit  eum.Meritaergoaeio  corpore  ddmoastravit, 
quoniam  in  diviniutis  suae  substantia  oon  videAur : 
Yidimus  spiritum,  sed  in  specie  eorporali.  Homo 
Christus  Jesus  postquam  ccepit  esse  homo,  sempv 
iuit  Deus,  cui  per  incremenU  membrorom  uou  cr^ 
dimos  aucu  esse  charismatum  dooa.  lu  ipso  etdm 
inhabitat  omnis  pleniludo  divinUatis  corparuliUr, 
Unde  Uieronymus  in  Isaia  :  Noscamua  infanliam 
humani  corpioris  divinse  non  pra^udicasse  sapientia ; 
et  iterum  :  Super  ImnG  ergo  florem*  qui  de  trunca 
radice  Jesse  per  Marfam  virginem  repeuite  cousoz^ 
get,  requiesoot  Spiritiu  Domini,  quia  in  ipso  comr 
placuit  oronem  ple&itudinem  divimutu  habitare 
corporaliter,  nequaquam  pec  partes,  ut  ia  cmteris 
sanctis.  E^  Beda  in  Luca  :  Notanda  distinntiiO  tret- 
borum ,  qoia  Domimis  Jesua  Ghristus  in  eo  quod 
puer  erat,  id  est ,  liabUum  humanae  fragiiitaiis  in- 
duerat,  crescere  et  copforuri  babebat :  la  eo  vero 
quod  etiam  verbum  Dei,  Deva^ternua  erat»  nec 
confortari  indigebat»  nec  bal><b%t  augerl:  unde  re- 
ctissime  plenus  sapientia  perbibetnr  et  gratia»  Sa- 
pieniia  quidem,  quia  in  ipeo  lolMliat  omnis  pl^nitudo 
diviaiutis  corporaliter :  gratia  auUm«  quia  eidem 
mediatori  Dei  et  hominum  boouiu  tou  Chriato 
magna  gratia  dooatum  est,  ut  ex  quo  Aeri  homo 
ceepisset,  perfectus  esset  et  Deus.  Simile  efijl  quod 
Joanues  scribit  eum  plenum  graiia  el  veriute,eam- 
dem  ipsam  divinitatis  exc^eUenUam  yeritaiis»  quam 


Unde  Beda  in  libro  de  Temporibus  :.NuUi  dubium,  ^  Lucas  sapientim  nomine  commeodwft»*  Et  iterum 

ejusdem  in  Actibus  apostoloruiH :  Voj^tus  est  ergo 
Jesus  non  oleo  visibili,  sed  dono  gratiae  Dei,  quod 
visibiU  siguatur  unguento,  quo  baptizatos  ungil  £c- 
clesia.  Nec  Umen  tunc  unctus  est  Spiriiu  sancto, 
quando  super  eum  l>aptizatura  velut  columba  do- 
scendil.  Tunc  eaim  corpus  suum,  id  est  ecclesiam 
suarn,  praefigurare  dignatus  est,  in  qua  praecipue  ba- 
pUzati  accipiuut  Spuritum  sanctum :  sed  isU  mystica 
et  invisibili  unctione  tunc  inUlUgendua  est  unctus 
quaudo  verbum  Dei  caro  factum  eat»  id  est|  quando 
liumana  natura  sine  uUis  praecedentibu&  bonorum 
operum  loeritis,  Deo  verbo  est  in  Virginis  utero 
copulaUi  iu  oi  com  iUo  flOKOt  «na  poraoiia.  Ol^  I105 


quin  baec  verba  incarnationem  Ghristi  designent ; 
qui  tuUt  peccaU  mundi,  legem  et  prophetas  imple- 
vit ;  unctus  est  oleo  prae  participibus  suis  f.  De  qua 
unctione  dicit  Isaias  ex  persona  ipsius  Salvatoris  : 
Spiritus  Domini  super  m«,  propter  quod  unxit  me, 
evangeU»are  pattperibus  nUsit  me,  pr<Bdicare  captivis 
temiuianm,  et  ccecis  visum.  Unde  Uieronymus  in 
eodem  Isaia  :  Quaado  eniin  consortes  nominan^ur, 
naturam  camis  inteUige,  quia  Deus  consortes  sub- 
sUntiae  suae  non  bal)et.  £t  quia  erat  unctio  spiritualis, 
et  nequaquam  humani  corporis,  ut  fuit  in  sacerdotl- 
bua  Judaeorum,  idcirco  prae  consortibus,  id  est  prae 

f»{mi  mfM»  «nctn»  mm  meioBmuir*  Ciyu»  uactjo 


1023  AIULARU  PRESBYTERI  METENSIS  iW 

cum  cODAtemur  nalam  de  Spirilu  sanclo  ei  Maria  A  de  quibus  scriptum  est  :  Et  relicto  eo  omnes  is- 
TirgiDe.  Ipee  venit  tollere  peccala  mundi,  nl  m&-     gerunt. 


moratiis  propheta  dimiltere  coufractos  in  remissio- 
Bem  f.  Ipsa  die  finitnr  lex  Veteris  Testamenli,  quod 
maDifestat  ei  auctoritate  Scripturarum  idem  in 
Laca.  Moyse  qoippe  mortoo,  Josue  dux  ordinalur, 
qaia  lege  tradilionibus  Pharissorum  corrupta  €hri- 
fitas  incarnatar.  Josue  irans  Joriianem  manna  pascit 
ot  pascitur,  quia  Dominus  usque  ad  tempus  st!)  ba- 
ptisinatis  c;ereroonias  legis  et  ipse  servat,  et  a  can- 
ctis  servari  desiderat.  Transductam  plebem  JorJa- 
nera  Josue  petra  circumcidit,  quia  baptismi  gratia 
t!elebrata,  Salvator  etiam  cogiiationum  quod  lex 
nequiverat ,  illecebras  tidei  severitate  pnecidit :  et 
.Ires  semis  annos  quasi  solito  manna  nutriret,  sa« 


CAPCT  xin. 

De  ieptima  varietatej  Panucete. 
Septima  variotas  esi  in  sexta  feria,  qnam  Para- 
sceven  Tocamus.  Parasceve,  ut  Beda  ait,  pnepa- 
ratio  interpreiatur.  Quo  nomine  Judsi ,  qni  ijiter 
Graecos  amversabaotur,  sextam  sabbati,  qos  nonc 
a  nobis  soxta  feria  vocatur  appellabant  :  qiiod  eo 
videlicet  die,  qoje  in  sabbato  fuerant,  nece»aria, 
pnep^irarent  juxta  quod  die  sexta  manna  .qnondaa 
eral  prxceptuin  :  sexta  autem  die  coUigetis  dnplan, 
etc.  Qui  vero  inter  Romanos  vitam  dncnnt  Jodadi 
usilatius  eam  Laline  ccenam  cognominanL  Haee 
sexta  feria,  sext^  ferise  primae  creationis,  et  sextai 


cramenta  legis,  quamvis  ad  coelestia  promissa  pau-  B  ^BUtis  hujus  mundi  coaptalur.  De  sexu  feria  primc 


latim  provocans,  observare  non  cessat :  donec  tem- 
pore  pnefixo  desideratum  Pascha  cum  discipulis 
sais  manducans,  ita  demum  mane  illucescente,  mun- 
dissima  sui  corporis  et  sanguinis  mysteria  in  crucis 
altari  consecrata  quasi  azyma  tcrrae  repromissiouis 
unbaendis  fidelibus  afferat.  Et  iterum  :  Et  accepto 
calice  gratias  egit,  et  dixit :  Accipite  et  dividite  inter 
tos,  Et  bic  calix  ad  vetus  illud  Pascha,  cui  firiem 
desiderabat  imponere,  pertioet.  Quo  accepto,  gra- 
tias  egit,  ob  hoc  nimirum,  qiiia  vetera  trinsiiura, 
et  futura  faerant  omnia  nova.  Lex  non  solvebat  pec- 
cata,  sed  puniebat.  Ghristus  in  quinta  feria  veteri 
legi  flnem  dat,  peccata  absolvit.  Idipsum  in  prima 
oratione  Missae  sonat  sacerdos,  dicendo :  Ita  noliis 


creationis  dicit,  qui  supra  in  libro  de  Temp^ribos : 
Sexta  die  terra  suis  animantibus  implelor,  et  homa 
primus  ad  imaginem  Dei  creatur  moxqoe  ex  ejos 
latere  dormientis  sumpta  cosla,  femioa  /abricAtar. 
£t  iterum  de  sexta  setate  :  Sexta  aetate  pneconan- 
tibus  prophetis,  Filius  Dei  in  came,  qui  hominem  ad 
imaginem  Dei  crearet,  apparuit  :  qui  donniens  ia 
cruce,  sanguinem  et  aqnam  de  latere,  unde  Eccle- 
siam  sibi  consecraret,  emanavit.  Eadem  die  legitur 
lectio  libri  Exodi,  in  qua  agnos,  qut  die  DomiDieo 
Jerusalem  ad  immolandum  intravit,  immolatar.  Di- 
cit  lectio :  Decima  die  mensis  hujut  (oilat  mnuyst»- 
que  agnum  per  famllias  et  domos  suas  (de  qno  in 
poslerloriluis)  et  servabitis  eum  usque  ad  quartam 


ablato  vetustatis  errore  resnrrectionis  suai  gratiam  C  deeimam  diem  mensis  hujus,  immolabitque  eui 


largiatur.  AiTert  et  oleum  quo  ungautur  sui  consor- 
tes,  de  quibus  dicit  Petrus :  Yos  estis  genus  electum, 
regale  sacerdotiuip.  Restat  adhuc  unum  in  Romano 
Ordine,  abi  praecipit,  ut  a  quinta  feria  usque  in  Sab- 
bato  sancto  nuda  sint  altarla  :  quod  aliud  non  signi- 
ficat,  Di  fallor,  nisi  fugam  apostoiorum,  quam  ipse 
Doininus  testator  in  Evangelio  Joannis  :  Modo  cre^ 
ditis :  ecce  venit  hora^  ut  dispergamini  unusquisque 
in  propria^  et  me  solum  relinquatis.  Quod  Augnstl- 
nos  in  eodem  ita  tractat :  Tuoc  ita  perUirbabimini, 
iit  etiam  quo<l  modo  creditis  n^inquaiis  f.  Altare 
Christum  siguiOcat,  ut  Beda  narrat  in  iibro  de  Ta« 
beraaculo  et  Vasis  cjus.  Aureum  vero  altare  ipsum 
Domiuum  significat,  quia  miro  atqne  ineffabili  or- 


versa  multitudo  filiorum  Israel  ad  vesperam, 

Domiuus  iioster  est  agnus,  qui  inclpieofe  qointa- 
decima  luna  tra  jitus  est,  et  cracem  ascendit  pa- 
rasc>'ve.  Sequitur  Responsorius,  cu«n  qnatnor  ver- 
sibus  :  nuilique  dubium ,  quin  Cbristus  bomo  ez 
quatuor  elementis  consisterel.  Naturale  est  boroiiii 
ut  ex  terra,  et  aqua,  et  aere,  et  Igne  consisut 
Quando  naturam  hominis  assnmpsit,  haBC  ifaatuor 
elementa  assumpsit.  Ilia  pendebaiit  id  crace  inter 
melios  duos  latrones.  Uude  unus  versos,  In  medio 
duorum  aitimalium  cognosceris :  quod  ita  Uierooy- 
mus  in  Abacuc  :  Porro  simplex  interpretatio  et  opi- 
nio  vulgi  de  Salvatore  inlelligit,  quod  iuter  dooi 
latroiies  cnicifixus  agnitus  sit  f.  Quamvis  de  ea- 


dine  ita  caraem  veram  traxit  ex  Adam,  ut  a  pec-  D  dem  re  sit  ct  alter  sensus,  tamen  qui  lioc 


eato  carnis  Adae  veraciter  esset  immunis.  Quoniodo 
qaidem  altare  utrumque  ex  unius  ejusiem  ]ue  ge- 
neris  lignis  factum,  sed  noo  utramqiie  erat  auro 
eoopertum.  Sed  et  in  hoc  altari  nihil  carnale  offere- 
batur,  veram  aromata  (antum  adolebantur,  quia 
Dominus  preces  sive  lacrynias  effundens,  non  pro 
sais  erratibos,  qui  nuLIi  erant,  sed  pro  nostra  boc 
salute  (iiciebat.  Sicut  enim  arca  intra  velum  po- 
aita,  honiinem  Deum  sedentem  ad  dexteram  maje- 
statis  in  excelsis,  signiflcat  ita  aVare  extra  velum 
qnidem,  sedprope  introitum  e||as  positiim,  eum<iem 
medialorom  Dei  et  bominum  potest  figuraliter  ex- 
pvimm.  Vestimenta  altaria,  Ghristi  saDcti  sunt, 


constituit,  illud  inlellcxit,  quod  beatus  HieraDymas 
reiulii  ex  viilgi  opiDione  dooram  latronum.  Oratio 
sequens  memorat :  Deus  a  quo  et  Jodas  reaio»  soi 
poenain»  et  confessionis  suae  latio  praemium  snnipsit. 
Ddo  genera  suut  afflic(oram.  Unum  non  prodest 
patijntibus,  quia  non  corriguntur  per  poenas  :  ia 
quo  genere  sunt  Judas  et  latro  non  conversns.  AI- 
terum  prodest  his  qui  fractuose  pcenitent  qnoroa 
typum  aiter  latro  portit,  venerabilis  quidem  ex  cod- 
fessione.  Hi  qui  non  corrigunlur  ex  afflictione  ai 
cof  p!is  pertineni  Judx  prodhoris,  et  latronis  impil ' 
qui  corriguntur,  ad  latron^  qiii  mernit  nudire. 
Modie  mecum  em  tn  paradisQ.  Seqaitur  lectio  Oseao^ 


4025  DE  ECCLESIASTICIS  OFFICnS  LIBRI IV.  —  UB-  I.  103» 

Antequam  dtcarotisde  hac  lecUone,  dicendum  esi  cur  A  sis  tolerans,  habitabis  in  adjutorio  Altissimi,    sicat 

dicit  isie  psalmus  t*  Longus  est  iste  traclus,  quia. 


addalur.  In  quarta  feria  quando  consillum  Jndaeorum 
de  morle  Domini  ad  uiemoriam  reduximits,  roor- 
teffl  Dostram  duplam  manifestavimus,  pro  qua  vene 
rat  Christus  pati ,  tamen  suaro  pnssionem  usqne  in 
sextam  feriam  s^^rvavit,  qna  die  primus  ptrens  noster 
Gonditus  est.  Hodierna  die,hoc  est  in  parasceve.  ad 
memoriam  reducimus  suam  passionem  ad  nostram 
iinilalionem,  de  qua  dicit  Petrus  :  Christus  pa8$us 
esl  pro  nobis^  vobis  relinqueru  ejcmp/um,  ut  sequa- 
mini  vestigia  ejus,  Idipsum  apertius  possumus  me- 
luorare  ex  lectione  quae  legiiur  eadeni  die;  Dicit 
enim  :  Erit  absque  macula  *rilisculus  anniculuSf  juxta 
quem  ritum  toUetis  hcedum,  el  servabitis  eum  usque 
ad  quartam  decimam  diem  mensis  hujus.  Agnus  iste 


qnod  proniissum  est  nobis  in  lectione  Osex,  nbi  dl- 
cit,  Post  duos  dies  suscitabit  nos^  in  tertia  dte  resar- 
gere  in  spe  debemus  tenere,  non  in  re.  Unde  Gre- 
gorius  in  libro  de  iEdificatione  teropli :  Hiiic  est  quod 
propheta  alius  per  resurrectionem  Domint  huma- 
num  genus  vidit  in  fine  susciUri,  aique  ait  :  Ftrt/i- 
eabit  nos  post  duos  dies,  in  die  tertia  suscitabit  nos^ 
et  vivemus  in  compectu  ejus.  Ipsa  resurrcctio  in  flne 
tractus  memoralur  :  Longitudine  dierum  replebB 
eiffn,  et  ostendam  iUi  salutare  meum.  Unde  Augn- 
stinus  in  eodem  psalmo  :  Quaeest  longitudo  dierum? 
vita  aeterna,  fratres,  nolite  putare  longitudinero  di^ 
ruro  dici  Iios,  ut  sunt  dies  aestalis  dies  majores.  Ta« 


absque  macula,  Chrisii  -  corpus  significat  immacu-  B  les  dies  nobis  habet  dare.  Longitudo  illa  est  qua^ 


lalum  :  h%dus  corpus  suum,  quod  nos  sumus,  qui 
peccatorcs  sumus.  Utrumque  animal  memoraiur  in 
religione  paschx.  Sicut  ex  Scrip;ura  discimus  :  Po- 
scha  nostrum  in  immolaiione  esse  Chrisii.  ita  nostram 
immolationem  in  mortificatione  viiioruro  ;  et  si  ne- 
cesse  fuerit  in  effusione  omnium  praeseniium  rerum, 
etiam  et  ipsius  animsB,  et  sic  transeundum  ad  Pa- 
trem.  Lectio  sequens  Osese  dicit :  V^nf^e,  et  reverta' 
mur  ad  Dominum^  qwa  ipse  cepil  et  sanabit  nos^  per- 
cutiet  et  mrabit  nos,  Vivificabit  noSjpost  duosdies, 
in  die  tertia  suscitabit  nos^  et  vivemu»  in  conspectu  ejus. 
Quod  sic  liierenymos  in  eodem  Osex  :  Perculit  ergo 
Dominus  ei  curat  nos,  quia  quem  diligit  corripit,  et 
castigal  oronem  filium,  quem  recipit :  ei  non  solum 


non  habet  finem,  aeterna  vita  quae  nobis  promittitur. 
£t  paulo  pOftt,  Et  ostendam  illi  salutare  meum.  Nec 
hoc,  fratres,  breviter  praetereundum  est.  Ostendam 
ilii  salutare  tnettt»,  hoc  dixit,  ostendam  illi  ipsum 
Christum.  £t  paulo  post  :  Per  fidem  adhuc  vivimuSy 
et  non  per  speciem  7  Quando  erit  species?  Quando 
yidemusfacie  ad  faciero?  quod  dicit  Apostolus,  quod 
nobis  proroittit  Deus  in  magtio  praeroio  omnium  la- 
borum  nostrorum ;  quidquid  iaboras,  in  hoc  Iabdra« 
ut  videas.  Et  posl  pauca  :  Ipse  qui  humilis  visus  est 
ipse  videbitur  magnus,  et  certificabit  nos.  Dehinc 
sequi:ur  passio.  In  ea  velut  ipsum  Chrislum  in  cruce 
viifemus.  Re  ert  Romanus  libellusquid  posteaageiir 
dum  sit,  dicens  :  Statim  duo  diaconi  nudant  aitare 


curat,  sed  vivificat  post  duos  dies,  et  tertio  die  re-  ^  sindone^  qucs  prius  fuerat  sub  Evangelio  posita^^inmo' 


surgenA  ab  inferis,  omne  bumanum  securo  suscitat 
genns.  Gumque  percussos  curaverit,  et  curatos  vivi- 
ficaverit,  et  vivificatos  suscilaverit,  tunc  vivemus  in 
conspectii  ejus,  qui  iilo  absente  mortui  jacebamus  f. 
In  ista  resurrectione  demonstratur  utiliias  imitatio- 
nis  nostrae,  quia  si  compatimur,  et  conregnabimus. 
Sequitur  tractus  :  Qui  habitat  in  adjutorio  allissimi, 
Expositor  Augustinus  psalmi  pnesentis,  in  pracCalio- 
ne  ejus  monstrat  quam  congruenter  per  praesen!em 
psalmum  iiniiari  debeamus  passionem  Christi.  In 
quo,  i-  quit,  imitaturi  sunius  vias  Chrisli?  ISuriqiiid 
in  ea  m.nguificentia  qua  Deus  erat  in  carne?  Aut  ad 
hoc  nos  exhortaiiir,  aut  boc  a  nobis  exigit,  ut  talia 


dumfurantis»  Altare,  utssepe  diximus,  Dominum  no« 
slrumsignificat,  inquonostrasoblaiiones  Patri  offe- 
rimus  vestimenta,  apostolos  et  omnes  sanctos.  Gon- 
grutim  est  utsubtus  Evangelium  aliquid  jaceat  propter 
houesiatem ;  quo  sublato,  rapitur  quod  suhjectum 
fuii,  quia  dedito  Christo  inter  manus  iniquorum, 
apostoli  more  fnrom  fugerunt  et  latuerunt.  Quod 
eniro  significat  altare,  hoc  et  Evangeliuro.  Potest  ia 
hacsindone  intelligispecialiterJoannes,  qui  perseve- 
ravit  curo  Doinino  usque  ad  crucem,  qui  et  audivit, 
Ecee  mater  tua;  ,et  po.-tea  propter  melum  Judaeoruiii 
se  occuiuit  mote  furum.  Post  hoc  ceiebrantur  ora- 
tiones.  Hic  enim  dicendnm  est  ex  Decretalibus  In« 


miracula  qualia  fecit,  ipsi  faciamus?  Et  paulo  post :  «.  nocentii  paps,  quare  mlssa  non  cantetur  in  sexta 


ISon  boc  ilbi  dicit,  Non  erit  discipulus  meus  nisi 
ambttlaveris  super  marc,  aut  nisi  suscitaveris  mor- 
tuura  quatriduaniim,  autnisi  aperuerisoculoscieci  na- 
ti.  El  paulo  po^if  Discile  a  me,  ^iita  mitissum  et  humi' 
lis  corde.  Quod  faclnmest  propter  te,  boc  in  eo  debes 
attendere,  nt  imireris.  £t  paulo  post  :  Nec  ad  ipsa 
ergo  mimcula  bortalur  quic  ipse  fecit,  et  antequam 
esset  liomo;  sed  quo  te  hortatur?  ui  imiteris  quod 
non  posset  nisi  factus  homo.  Tolerare  enim  passio- 
nes  ounquld  posset  nisi  homo?  Mori  et  crucifigi  et 
humiliari  non  posset  nisi  hoino.  Si  ergo  et  tu  mo- 
Jestias  hiqus  saeculi  pateris,  quas  fecit  diabolus  sive 
sperte  per  homines,  sive  occuite  sicut  Job,  sis  fortis» 


feria  et  in  septiina.  Nam  utique,  inquit,  ooiistat 
aposiolos  blduo  isto  in  tristitia  et  in  mcerore  fuisse, 
et  propler  metum  Judaeorura  se  occuluisse, .  quod 
ulique,  non  dubium  est,  in  lantum  eos  jejunasse 
biduo  memorato,  ut  tradilio  £cclesiae  habeat,  isto 
biduo  sacramenta  penitus  non  celebrari.  f  Oratio* 
nes  tantuin  leguniur.  |«  Ob  boc  qUoque  non  cani- 
tur  hoJie  mlbsa,  quia  In  hac  die  Dominns  se- 
ipsum  obtulit,  ct  ipsa  oblatlo  suillcit  ad  salaten 
credentinm.] 

Hic  reddemus  quod  quarta  feria  proroisimns  de 
sancto  Augustioo  :  Prlus  iterum  ad  memorinin  redn» 
00,  quando  persequimur  ab  inimicis,  u(  semper  ro« 


«  Uncis  inclusa  in  uno  eraut  exemplari,  in  caeteris  tribus  non  eranU 


1(^27  AMALABn  PRESBTTERI  KETENSIS 

yerlamQr  ad  orationem,  iinde  ita  memoratum  scu-  A  nt  et  nostra  festivitas  a  JodMmm 

tnm,  Pro  to  nt  me   diligerent,   detrahehant  mihi.     gueretur. 

Qaid  ait.  Efo  aatem  orabam  Non  quidem  dixit  quid 


dislia* 


mlial,'  18*^  qoid  melius  intelligimus  quam  pro  eis 
tpsis?  Cruciflxo  enim  maxime  delrahebant,  quando 
▼ehit  bomini  qucm  quasi  vicerant  iWudebant,  de  qua 
CTUce  lllc  dixit  i  Pater  ignotce  HIU,  quia  nescittfa 
quUi  faHunt.  Et  pauto  post :  Nobtlis  utilius  erat 
q«od  patientia  prael>ebat  exemplnm,  quam  ai  suos 
ittimicos  sine  \illa  dfhtione  perdendo,  ad  hoe 
Yios  «diftmei,  ut  impatlenter  festinaremus  de 
WS  qnosrtalospatlmur,  Tindicari;  cum  scriptum  sit, 
tfeiior  est  pattens  quam  fbrtis. 

Docent  etgo  nos  Avina  eloquia  Dominico  exemplo 
Tum  attditlmus  :  Pro  eo  ut  me  diligerent,detrahehant 
mihiy  tgo  autem  orabamj  ut  quando  aliquos  senti-  B  destructio  supc^borum,  cnix  male  Tiventium  poeoa, 


CAPXJT  XIV. 
De  adoratione  sanctiB  erucU, 
Post  haec  monet  libellus  memoratoa  vt 
tur  cnix  ante  allare,  quam  saiutant  e(  oscnUalir 
omnes.  Crux  ab  inilio,  ex  quo  eam  Domiiiaa  bea- 
vit  sanguine  suo,  ab  omnibus  fidelibos  TerbU  ct 
operibus  glorificata  est.  £x  muUis  glorificatioaibai, 
quibus  glorificata  est,  pauca  pingam  in  fnBStaA 
opere.  Dicit  Joannes  Chrysostomus  in  iioniilia  de 
cruce  et  latrone  :  Crux  spes  ChristiaaoTom,  erox 
resiirrectio  roortuoruig,  crux  caecoram  dex>  cnx 
desperatorum  via,  crux  claudorum  bacnlm»  cnix 
consolatio  pauperum,  cnix  refrenatio  divitum. 


IWIB  ingratos,'  fion  Sohim  non  reddentes  bona  sed 
insuper  reddentes  mala  pro  bonis,  nos  orerous,  et 
ipsi  quidem  pro  allis,  vel  saevlentibus,  vel  dolenli- 
bus,  et  in  flde  peridiUntibus.  Nos  vero  eliam  pro 
nobif  primhus,  ut  animum  bostrum  Deo  mlserante 
iitqne  opltulante  vincamus,  quo  ferimur  in  ulds- 
eendi  eupiditatem  cum  detrahitur  sive  praesentibus 
siv«  absentibv!»  nobis;  deinde  dum  ChriEli  patien- 
tlam  recordamnr,  tanqnam  ipso  excitato,  sicut  fa- 
^ifm  est  dnm  dormlret  in  navi,  qni  perturbationem 
t^iMrdis  ttostri  tempestateibqtte  tranqdntat,  animose- 
^to  atqne  pacato,  oremus  eciam  pro  ipsis  detracto- 
ffbils  ttO^tris,  nt  secnri  dicamus,  Dimitte  nobis,  sie- 
jsi  H  nos  €imitHmus ;  sicnt  et  ille  dimittebat  qui 


cnix  adversus  daemones  triumphus,  cmx  devidio 
diaboli,  crux  adolescentium  paedagogus,  crnx  sos- 
tentatio  inopum,  crux  spes  de$perat(MTim,  cmx  na- 
vigantium  gubemator,  crux  periclilanliiun  portBS, 
crux  obsessorum  murus,  crux  pater  OTphuioraiii, 
crux  defensor  riduarum,  crux  jnslOTum  GQn&Uia- 
rius,  crux  tribulatorum  requies,  crux  parvnloran 
custos,  crux  virorum  caput,  erux  sennm  lioit,  cnix 
lumen  in  tenebris  sedentium,  crux  regom  magnifi- 
centia,  crux  scutum  perpetunm,  cmx  ins^nsatoram 
sapientia,  crux  libertas  servoram,  crux  imperato- 
rum  phllosophia,  crax  lex  pioram,  crux  prapiieta- 
ram  praecognalio,  crax  annuntiatio  apostoloraro, 
crax  martyrum  gloriatio,  crax  monachonmi  absti- 


pi»ccatum  qnodeidimitleretnr  utlque  non  habebatf .  ^  nentia,  crax  virginum  castitas,  crax  gaodian 


sa- 


Admonftione  firmissima  sicuti  admonitt  sumus,  et 
pro  nobis  Oremns,  atque  pro  periculis  hujus  vitae, 
ot  prohaereticis,  perftdisque  Judaeis,  ac  pro  paganis. 
Vieromnes  eiratiottes  gennfleirionem  facimus,  ut  per 
bunc  habiinm  corporis,  mentis  humilitatem  osten- 
4amvi  excepio  q^ando  oramus  pro  perfldis  Judaeis. 
Dti  eniti  (^iAi  ftectebant,  opus  bonum  male  opera- 
bantup,  quia  itludendo  hoc  faciebant.  Nos  ad  de- 
nonttrandum  quod  ftigere  debeamus  opera  quse  si- 
flralando  finnt,  vitamos  genuflexionem  in  oratione 
pro  Jodaeis.  Simititer  et  a  pacis  osculo  in  istis  die- 
but  not  abstinemus  :  noii  quod  pacis  oscnlum  ma- 
lom  tit,  nbl  ex  cbaritate  vero  profertur,  sed  ut  de- 


cerdotum,  crax  Ecclesiae  fundamenton,  crax  orbit 
terrae  cautela,  crax  temploram  desiructio,  erux  ido- 
lOrum  repulsio,  crux  scandalum  Jodaeoram,  crax 
perditio  impioram,  crax  invalidoram  virtus,  cni| 
degrotantium  medicus,  crax  emundatio  leprosoram, 
crux  paralyticoram  requies,  crax  osnrientiom  pi- 
bid,  crux  sitientium  fons,  Crax  nudorum  proteciio* 
Pene  omnis  glorificatio  qua  decorala  esl  saocu 
crux,  precata  est  orationibus  presbyleri  po&t  Evan- 
geliom.  Si  quis  ea  voluerit  scrnlari,  qnae  ibi  dei 
precata  sunt,  et  nientem  referre  ad  praesentem  ^ 
riflcationem,  inveniet  ea  in  virtute  sanctae  craas.Dt 
qua  et  Hieronymusin  tractatu  Epistobe  ad  Ephesios! 


m^ttttfeiffif  qoam  lOjMam  passus  sit  ChHstus  a  suo  «v  Crux  itaque  Chrisii  non  solum  nohis,  sed  et  .m^is 
prodiiore,'nteinos  vitemus  eamdem  injurlam  in  fra-     cuncMsque  in  coelo  virtutibus  profnit,  et  aperait  sa- 


trtbui.  QttOd  dlco  tale  est  :  iocutione  el  operede- 
liemot  BObdltiB  monstrare,  vitandum  esse  malum 
Jndse.  Signo  doloso  traditus  est  Christus  :  nec  nii- 
rnm  si  ea  Intermittamus,  ut  nostra  distinguantur 
a  Judfeiismo,  com  S.  Augustinus  dicat :  Nostrum  diem 
festum  pischalemque  ideo  transire  ad  I>ominicum, 
nt  nottra  fettiritus  distinguatur  a  festlviiaie  Judaeo- 
ran.*  Didl  id  Jianuariunt :  Ifam  Judsel  tantumraodo 
MooteHi  oi^voram  et  lonam  observant  a  quarta  deci- 
ma  usque  ad  vicesimam  primam ;  sed  quia  illud  eo- 
rom  Vatchii,  quo  passns  est  Dominus,  ita  occurrit 
nt  iMOvittOHem  efos  et  resurrectionem  medius  esset 
flidiboti  meti  oddcodom  patres  nostri  censiierunt, 


Cramentum  quod  antea  nesciebant.  Et  Sednliusin 
Carmine  Paschali : 

Neve  qnis  ignoret  speciem  crucit  esse  coleodam. 
Dei  enim  Filius  exinanivit  se,  ut  visibiiis  appar^ 
ret  hominibus.  Ea  die  qua  crax  deosculatnT,  buii» 
liatus  est  pro  nohis  Patri  usque  ad  mortem,  mortm 
autem  cracis.  Si  huius  mortis  imitatores  esse  debe- 
mus,  necnon  et  humilitatis  oportet  este.  Uode  pro- 
siernimur  ante  cracem,  ut  fixa  humilitas  mentis, 
per  habitum  corporis  deao  t^tretnr.   HnHulitatcii 
mentis  non  possumus  amplius  monstrore»  quam  tt 
totum  corpus  ad  terram  prosteraator.  Unde  AogD- 
stinus  in  psalmo  quadragesimo   tertio  :  Qoisquti 


DE  ECamilSITCSS  DFnCHS  UBNi  lY.  ^  UB.  I.  i050 

enim  ita  Immfltotiir,  «t  gemm  fijgat,  zdhuc  habet  quo  A  nam.  Sic  eniiB   scriptnm  «st  ln  «emonito  libro 


bumiiietur ;  quisquis  autem  sic  humitiatur,  ut  huereat 
in  terrt  Tentfer  titm^  iiltrt<f«o  Jiamiiieiiir,  nenlia* 
bet.  Sic  [Mnofilemor  o«le  enieem  nt  Ptfok  proslratt 
eat :  de  qut  Itiidtlor  i^tnegyr icus  4m  HioraiiymiiK 
dicit  in  UbeUo  Vitoe  (^usdem  Ptuiae :  Pro8tr«taqiie 
est  ante  crucem,  quasi  pendentem  Dominum  eerae* 
ret.  Et  ego  jacens  ante  crvoem,  passus  Christus 
pro  me,  pro&criptoe  est  in  corde  meo,  virtutem 
sanci»  crucis,  quam  tecepU  ex  Dei  Filio,  adoro. 
Creaturam  nullam  colendo  ut  Deum  adoro,  sed  ye- 
nerando :  unde  Apostolus  inquit,  Honore  invicem 
prcevenientes.  Omnis  subslai^lia  ^use  Deus  non  est, 
creatura  est;  etquse  creatura  est,Dcus  nonesli  Crux 
Cbristi  ante  me  posita,  Christum  quasi  pendentem 


tertio,  titulo  secuiido :  Oetendiiur  aoiem  iiaque  ho- 
die  et  in  magna  veneratione  habetar  locn  itte, 
vki  yeiitiinis  ad  hane  pngnam  OswlUiis,  sigittitt 
siOMCae  cnrcis  erexit,  tc  #exss  ge&ilms  Denm  4»> 
praeatus  est,  ut  in  itnfa  reroat  ftocessitate  suis  onl- 
teribiis  ooilesti  mccarreret  tuilie.  Dempie  fertor 
quia  iscta  citaio  epere  cmoe,  ac  fom  proepa- 
rata,  ta  qaa  statui  deberet,  ipse  Me  ferrens  hanc 
arripaerit,  ac  fove»  impositerit;  ttque  vtraqae 
mami  ensctam  temierit,  donecaggoito  t  niilitibas 
poivere  terrft  'Ageretur,  et  hoo  fsdo,  elata  in  tltnm 
Tooe  eiNK^xer  eitui  proclamav«rit :  flectamus  o»- 
nes  genua,  et  Deom  omnipetentcm  vivum  te  vemm 
in  conttnune  deprecemar;  ot  iios  «b  hoiie  eupefto 


in  ea  mente  teneo.  Ipsa  verba  nostrae  deprecationis  B  ac  feroce  soa  Trtlseralione  deT^dtt.  Sio  eninrfpie. 


demonstrant  quem  adoiremus.  Dicimus  :  Cruceni 
tuam  adoramus,  Domine,  et  sanctam  resurrectio- 
nem  tuam  laudamus  et  glorificamus.  Hic  hon  sunt 
verba  precationis,  sed  ostentatioiiis  adorandae  cru- 
cis,  et  glorificandae  resurrectionis  Domini.  Sed  et 
in  alio  loco  solemus  dicere  :  Deus  qui  unigeniti  Fi- 
lii  tul  Domini  nostri  Jesu  Ghristi  pretioso  sanguine 
*  bumanum  genus  redimere  dignatus  es,  concede  pro- 
pitius  ut  qui  ad  adorandum  vivificam  crucem  adve- 
niunt,  a  peccatorum  suorum  nexibus  liberentur. 
Quem  deprecor,  ipsum  adoro,  prosternor  corpore 
ante  crucein,  mente  ante  Dominum,  veneror  cru- 
cem,  per  quam  redemptus  sum  ;  sed  illum  depre- 
cor,  qui  redemit.  De  qua  adoratione  scriptum  est 


qulajusle  pro  salute  gentis  noenree  beltt  snseipi- 
mus.  Fecerunt  omnes  ut  Jusserat.  Etsic,  fneipienie 
dikiciifo,  in  hostem  progressl,  j^xta  nierllam  soft 
fldei  tktoria  potltl  sunt.  In  coias  loeo  oraHents 
innumertt  vlrtates  sanitatura  noscontnr  esse  patm* 
tse,  ad  iodidam  videlicet  et  tnemorlam  idel  ejos. 
Nam  et  usque  hodie  mnftl  de  tpso  HgtH>  saero  san- 
etae  cnicis  hastalts  excidere  sdlent,  qnas  dvm  fn 
aquas  miserint,  ejosqoe  langaentes  anf  peeniAes  po* 
tavetnit  Sfve  tsperserfnt,  mox  stnlttfl  restifuvntor. 
Qaonltm  e^era  dieCa  domihf  Bedse  tiMSphMiis, 
qasre  non  c^  fstt  aeclpltntts  fii  q^A8ms  ntrrtlef 
tlrflis  Domhilf,  monstrtta  pelp  venerttionMn  stfH- 
ctae  crnefs  ?  Si  quls  Voluerit  d\ee!te\  ilon  flt  esse 


in  triparlTta  Historia,  libro  primo  :  Hoc  enim   si-  C  ^^^  ^  y^^  j^nctae  crads  at  Beda  tfarrat,  et 


gnum  bellicum  inter  alia  pretiosius  erat  eo  quod 
imperatorem  prsecederie  et  adorari  Hlud  a  miiitibus 
moris  esset.  Item  in  eodem  opere,  libro  secundo  : 
Audivienim  etProbianum  virum  iii  palatio  habentem 
milltiam  medicorum,  crudeli  podagrae  passione  de- 
tentum,  ibi  doloribus  liberatum,  eique  apparuisse 
sanctam  mirabiliter  visionem.  Cum  enim  dudum 
paganus  esset,  factuspostea  Christianns,  aliquate- 
nus  dogma  sequebatur  :  tbtius  vero  salutis  causam, 
id  est,  sacralissimam  crucem,  nolebat  adorare. 
Htnc  habenti  sententiam,  diviiia  virtas  tpptrens 
sigmim  monstrtvit  crueis,  qaod  ertt  posiSum  tn 
^ario  ^as  ecelesi»,  ot  apsite  palam  fecii  qnit  ex 


si  ef  creditnm  fnerif ,  poterit  multa  testhnonla  san- 
ctarum  Scripturarum  eve&ere ,  qnod  absit.  Et 
si  (^is  voluerii  saccensere  praesens  factnm,  Deo  re- 
bellis  videtnr  esse  qdf  hancvlrtulempraestitit  Hgno 
sanctse  crucls,  nt  non  in  prsbsenti  victoriam  solum 
daret  servo  suo,  sed  etl^m  1n  sequenti  lempore  vir- 
tutes  exerceret  per  merfta  sanct^  crucis ,  nt  memo- 
ratnm  est  in  praesenti  opere.Qnod  si  aliqnfs  dfierit : 
Ouare  non  adoras  aslifum,  quia  in  eo  Domlnus  se- 
dit,  sive  caetera  talia,  qnseDominas  tetiglt  corpore 
suo  ?  secundum  parvltatem  raeam  respbndeo ,  qnia 
non  lego  in  auctoritate  sanctorum  Patmm ,  miracula 
et  sanHates  ex  his  monstrari ,  sicut  virtnte  sancto 


qoo  craeifixas  est  Christos,  omnit  qme  td  ntiU.     ctucIs,  et  neqae  me  scio  per  llla  rcdempinm  nt  per 


tatem  hUDiani  generis  faeta  euni,  qvofihet  modo 
praeter  virliitem  sanet»  cracis  tliesta  non  etsent, 
neque  th  tngeiis  sanctis,  neque  tb  hominibiit 
piis  f  •  Fneraot  quidtm  qni  voiebtnt  dicere  se  veile 
eamdem  crocem  tdortvo  in  qot  Doainus  emciiibEiM 
est.  Uiintm  in  omniiMis  ecdesiis  litbereiur,  pno 
cieteris  raerito  venertretnr.  Qntmvis  omnis  e^^ 
A^  etm  non  possit  htbere,  ittten  non  deeat  eis 
virtos  stnctas  crucis  in  eis  cmcibas  nwt  td  s»* 
miiiludiAeffi  DomlDiote  croeis  ftctae  sunt,  sicat  le* 
gitor  in  iibro  HlsUMiti  Aogtorum  de  Oswaldo  ftdeli 
Kge  et  Gbristitnissimo,  qni  in  perieiilo  positas,  snr 
^io  AsciC  crucem,  et  flxft  in  terram,  eaqoe  ado- 
i^ia,  et  deprecato  Deo  coram  ilia,  dedit  eis  victo- 


sanctam  crucem :  neque  dfaboii  artes  ita  per  itla  dis- 
slpatas,  ut  per  istaitf ;  neque  portas  per  illa  Infeml 
fr^ctas,  nt  per  Istam ;  neqne  animas  jnstomm  duclas 
in  paradtsilm ,  ut  per  Istam.  Diabolus,  et  femlna ,  et 
tir,  et  lignum  scientiae  boni  et  mall ,  fueriint  mucro 
perdTtlonis  nostne  :  gratia  Dei ,  et  virgo  qoae  pepe- 
rit,  et  vir,  et  lignnm,  sunt  in  causaYestauratidnis 
nostrae,  non  asinus,  non  muIierhaemorrbdissa,nonIa- 
pis,  non  puteus  in  quo  Samarilana  hauriebat  aqnam , 
et  caitera  talia.  Sed  non  proderat  nasci ,  nisi  mori 
profiiisset ;  non  enim  frastra  dixlt  Apostolus  :  ttegna- 
ril  mor$  uk  Adam  iU^  «d  JVeyMf-tfHmi  tii  cot  qui 
non  peccaverunt ,  In  simttitudinem  prttvaricationis 
Adm^  qui  ett  forma  futuri,  Formam  futuri  Ad^  ita 


1051 


iMALAM  PRESBTTERI  METENSIS 


ioa 


lego :  SicQt  prlmus  Adam  causa  fuil  nioriis  nosine»  A 
eliam  nobis,  qui  non  manflucavimus  de  ligno  vetilo; 
ita  Ghrislus  est  causa  viiye  icternae.  Accessit  diaboius 
ad  Adam  per  fenlinam ,  el  occidil  eum  ;  pulsavii  ad 
ostium  Adae,  quando  suggessit  Evae.  Apeniit  ostium 
Eva ,  et  pcr  iilam  intravit  ad  Adam ,  quasi  suggesiio 
per  diiectionem  ad  consensum.  Accessit  gratia  Do- 
mini  ad  virginem  Mariam ,  et  paravit  sibi  habitacu- 
lum  m  homine  Christo,  et  renxit  genus  humanum 
qnod  occisum  erat  in  Adam.  Insuper  eliam  diabolus, 
qui  coepit  regnare  per  mortem  in  Adani ,  accessit  ad 
Ghristum ,  et  tentavit  eum  per  eosdem  aditus  inlro- 
eundi,  per  quos  tentavit  primum  Adam,  et  non  in- 
vcnil  ostium  intrandi ,  exdusus  est  foris.  Primus 
Adam  accepit  legem,  ut  non  manducaret  de  ligno 


ArcioD  dextra  lenet,  meHtam  leva  eri|rltas< 
Cunaaquedeniembris  vivil  natura  creaiis. 


Hanc  sanctam  cnicem  totas  mundus  adoret  qoi  per 
eam  redemptus  est,  deprecando  illum  eoi  potesits 
est  virtutem  suam  tribuere  secundum  saam  voIiibu* 
tem ,  juxla  quod  disposuit  ante  saecula  unicuiqae 
creaiurae. 

CAPCT  XV. 

De  priB$entalione  corporh  Domim  in  altari^  ei 
cum  vino  non  consecriUo, 


In  superius  memorato  libro  inveni  scriplaro  ut  dao 

presbyteri  afferant  post  salulationem  cnicis  corpos 

Domini ,  quod  pridie  reservatum  fuit ,  et  calicem  cam 

vino  non  conserrato,  qnod  tunc  conseeretur,  et  inde 

Aoam  accrpu  h^rcui,  u.  muu  .u«.«.«v«..»  ««  -e..-      communicel  populus.  De  qua  observalioDe  intenv- 

sctenti»  boni  et  mali ;  si  obediret  Domino,  in  ea  le-  B      ..  r^„,3„„,„  archidiaconum ,  et  il 


iile  reqtoodit :  In 

ea  stalione  ubi  »postolicus  salulat  crucem,  nemo 

ibi  communicat.  Qui  juxta  ordinem  li.  elli  per  com- 

mislionem  panis  et  vini  consecrat  vinum,  non  obser- 

vat  traditionem  Ecclesiae ,  de  qua  dicit  Innooefiliiis » 

isto  biduo  sacramenta  penitus  non  celebrari.  Percns- 

sus  est  pastor,  oves  gregis  dissipatae  sunl.  Pastores 

qui  videutur  esse  in  Ecclesia,  declinatione  soi  officii 

demonsirant  statum  iliius  teniporis,  qui  tunc  ageba- 

tur  apud  discipulos  Chrisli.  Dominus  eaim  dixit  pri- 

die  :  Non  bibam  de  hoc  genimine  rtitt ,  donex  hbam 

iilud  vobiscum  novum  :  quod  manifestat  aaam  esse 

leciio  quae  legitur  secunda  feria  post  Pascha  DontJiit 

,.  .   u  .  u         •  .         dicenle  Peiro :  Nobig  qui  manducaviniue  et  bibimn 

sempitenia  conceditur,  non  ex  se  habei  hanc  virtu-  ...  ^      .  .     »  ^ 

«     ,       .      .„.       •  .  «^       .     "  n         r  -«^  >  »  r  c«m  ]//o,  po5(attam  re«urreji^2  a  morticts.  Ratosonlo 
tem ,  sed  ex  iliius  virlute,  qui ,  si  uinrmus  fuit  ex  no-  u  >  r     7  ,      ^     . 

bis,  vivii  ex  virtute  Dei,  cui  virtuii  ounquam  et  nus-     «^^ "'  exspeciemus  usque  dum  Dominus  noster  cqo- 
quam  potest  resisti:  Ccepit  regiiare  mow  et  diaboiua     ^'''^^  sacramenla  corpons  et  sangumis  soi  ia  cni- 


ge,  praamium  obedientise  possideret  in  vitam  aeter- 
naffl,  quam  ipse  perdidit,  et  nos  per  illum.  Lignum 
scientisB  boni  et  roaii  secundum  suam  naturam  non 
habuit  roortem  in  se ,  sed  fuit  in  causa  ut  in  eo  pro- 
baretur  obedientia  parentis  nostri ,  sive  vindicaretur 
inobedientia.  Sicut  isiud  lignum  fuit  in  causa  proba- 
tionis,  ita  lignum  vitae  in  causa  sempilernae  vitae.  Hoc 
,  Ugnura  altttlit  iiobis  Doniiiios  noster  Jesus  Christus 
per  lignum  cmcis  in  £cclet»ia  nostra  :  ut  qui  morti 
debitores  eramus  per  lignum  scientiae  boni  et  mali, 
facerei  nos  vitae  '^^paces  per  lignum  saoctae  crucis. 
Sicut  enim  lignum  scientue  boni  et  mali  ex  sua  na- 
tura  non  habuit  mortem ,  ita  lignum  uode  nobis  vita 


ab  inol)edientIa  iigiii  scieniiae  boni  et  mali :  superata 
est  eadem  mors  et  diabolus  per  obedientiam  iigni 
sanctae  crucis.  Sicut  enim  Deo  placuit  genus  huma- 
Dom  restaurare  per  eamdem  naturam  per  quam  per- 
dita  erat,  id  est,  per  humaoaui ;  ita  virlutem  obe* 
dientiae,  quae  corrupta  erat  in  Adam  piopier  esum 
ligni ,  per  abstinentiam  illius,  qui  obediens  f  it  Patri 
in  ligno  crucis.  Sicut  enim  illa  obedientia  primi  Adam 
omnibus  profuisset,  si  permaneret  u&que  ad  prae- 
miuni ,  quo  uon  possit  peccare  genus  humaoum ,  ila 
ista  omnibus  respicientibus  ad  illam  prodest :  primus 
Adam  inobedientia^  niucrone  inierfectus  est  a  ligno 
sctentiae  boni  ei  mali ;  secundus  Adam  per  paluiam  ^ 
obedieniiae  a  cruce  transivit  in  vitam  aeternam ,  et 
Dos  secum  duxit.  Quod  enim  erat  Adae  primo  desti- 
natum  per  lignum  vitae ,  ut  feliciier  viverct  si  in  oLe- 
dientia  Domirii  perseveraret,  hoc  nobis  nunc  tributum 
estperlignum  quod  Christusobediensiji  nostra  Eccle- 
sia  plantavit.  Unde  non  iuimerito  crux  vivifica  voca- 
tur.  Adam  perditio  per  qualuor  partes  mundi  di- 
spersa  erat,  Adam  salvalio  quatuor  partes  mundi 
comprehendit  statura  cx)rporis  sui  iniiguo.  Unde  Se- 
dulius  in  Paschali  carmine : 

Quattuor  iode  plagas  qiiadrstl  eoUigit  orbis : 
Spl«*Ddidui  auciarw  de  venice  fulgi  t  Eous 
Oceidoo  aa<ra  lambuntur  aidere  ^ant». 


ce ,  et  nova  ea  faciat  per  resurrectioDem  saam :  et 
sic  landem  manducemus  et  bilKimus  salulierrinQBi 
illud  sacramentuni ,  non  jam  pransi ,  qnod  apostoG 
fecerunl  in  c^rna  Domini,  sed  jejuni.  Et  isio  ordiae 
pust  salutalionem  crucis  oporiet  singulos  remeare 
ad  sua. 

CAPUT  XYI. 
De  octava  varietale  qwB  fit  die  sMv&, 

Octava  v:irietas  est  in  sabbato  sancio»  Rfri  reis- 
iimus  ex  decretalibus  ionoceoiii  papae  bodie  noi 
celebrari  missam ,  qood  ita  esse  comperimas  ex  elB- 
cio  bodierno ,  quod  totam  noctem  iUustrat  fotoraB. 
Oportet  ut  hoc  discainos  ex  prima  consecraiiooe  oe- 
rei,  quae  didt :  Bae  nox,  in  qua  deuructh  riBCi^ 
mortts.  Et  iterum  :  Hmc  nox  e»t ,  de  ifua  uriptum  esf , 
et  nox  ut  die§  Hiuminabitur,  Yigili;e  agendae  sooC  iit 
nocte  ut  ex  auctoriiale  Patmm  recolimus.  Didt  Ao- 
gusllnus  ex  sermone  ad  populnm  io  viglKis  Paschs: 
Dicendum  est  cor  lanta  ceie!>ritate,  budiema  potis- 
simum  oocte,  vigiiias  ceieimtDos.  Quod  die  teriio 

resurrexit  a  oiortois  Dominns  Cbristas ,  noitQs  am* 

» 

bigit  Christianus»  Hac  autem  nocte  boc  ractain  esse, 
sanctum  EvaogeiiuBi  coocestator.  £1  paoio  post: 
Iliam  Doctem  agimos  vigMaodOt  qoa  OoMinoo 
rexii,  et  illam  vitam,  de  qoa  paolo  anie 
mus»  mediianmr,  ul»  oec  mors  uHay  noe 


iOtt  DB  ECCLBSIASTiaS  OFFlCItS  U&RI  IV.  -  UB.  L  1034 

eH,  qoam  in  siu  carne  nobis  iDcboavil,  quam  sic  A  egressi  svnt  filii  Israel  in  manii  eicelsa :  Et  panlo 


«xciiaTit  a  mortnis,  nt  jam  non  moriatur,  nec  mors 
ci  ultra  dominetur.  Et  iterum  :  Cui  resnrgenti  paulo 
diutius  vigilando  concinimus,  prxstabil  ut  cum  iilo 
sine  iine  yiyendo  regnemus.  Sed  et  si  forle  his  boris, 
quibus  nos  ducimus  istam  Tigiliam,  illius  adhuc  cor* 
pus  in  sepulcro  erat,  nondumque  resurrexerat,  nec 
sic  yigilando  sumus  incongrui ,  quia  ille  dormivit  ut 
tigilemus,  qui  est  mortuus  utviveremus.  Hierony- 
mus  horam  certam  vigiliarum  demonstrat  in  Coro- 
menlariis  Matthaei ,  dicendo  :  Traditio  Judaeorum 
est «  Christum  in  media  nocte  ventumm  in  simiiitu- 
dine  ^gyptii  temporis  :  quando  Pascha  celebratum 
est,  exterminator  venitet  Dominus  super  tabema- 
cula  transiit,  et  sanguine  Agni  postes  nostramm 


post :  In  mense  primo  quando  hiems  praeteriit  el  abiit 
sibi ,  quando  veris  exordinm  est ,  quando  cuncta  re- 
novantur,  eximusquinta  decima  die  mensis  prina  iit 
crastinum  Pascbae,  pleno  mensis  lumine  post  <'$nin 
agui  immaculati ,  et  itemm  :  Et  proficiscentei  plii 
hrael  de  terra  Rameue,  castrametali  sunt  in  Socoth. 
£t  post  pauca  :  Profecti  de  Socoth ,  castrametati  sunt 
in  Ethan^  quw  est  in  extremo  splitudinis.  Terlia  man- 
sio  offertur  post  labernacula,  in  qua  primum  videlur 
Dominus  in  nocte  in  columna  iguis ,  et  per  diem  in 
columna  nubis ,  ut  prsecedat  populum ,  et  dux  iti- 
neris  fiat.  Ethan ,  nobis  resonat  fortitudo  atque  per- 
fectio.  Et  ileram:  Pneparemus  nobis  fortitudinem , 
assumamus  perfectum  robur  ut  inter  errorum  tene- 


frontiom  consecrati  sunt.  Unde  reor  et  tradltionem  B  bras ,  et  confusionem  noctis  eonscientise  Christi  lu- 


apostolicam  permansisse,  ut  die  vigiliaram  Pascbae 
ante  uoctis  dimidium  populos  dimittere  non  liceat 
exspectantes  adventum  Christi ;  et  postquam  iUud 
tempus  transierit ,  securitaie  praesumpta ,  feslum 
conctis  agentibus  diem. 

CAPUT  XVII  > 
De  agnis  de  cera  factis  benedicendis, 
Romanus  libellus  narrat  eodem  die  benedici  ce* 
ram  oleo  mixtam,  indeque  fieri  agnos,  eosque  reser- 
Tari  usque  in  octavas  Pascbae.  In  octavis  vero  post 
communionem  dari  popnlo  ex  bis  incensum  ad  ado- 
leudum,  et  ad  suffumigandum  domibus  suis  :  et  nar- 
ral  similiter  nos  facere  dehere  de  cereo  consecrato. 
Cera  namque  Christi  humanitatem  designat ,  ul  Gre- 
gorius  m  bomiliis.  Favus  quippe  mel  in  cera  est ,  C 
mel  vero  in  cera,  est  divinitas  in  bumanitate.  f  Agni 
quos  Romani  facinnt ,  Agnum  pro  nobis  factum  im- 
maculatum  designant.  Omnibus  rebus  nobis  Cbrislus 
ad  memoriam  f requenlius  reducendus  est ,  nt  Augu- 
filinus  ad  Januarium  :  Non  ideo ,  inquit ,  lamen  pu- 
lare  debent  stulli,  qui  nolunt  in  melius  commutari , 
adoranda  esse  ista  luminaria ,  quia  ducitur  ex  eis 
aliquando  simiiitudo  .ad  divina  mysteria  figuranda. 
Ex  omni  enim  crealura  duciiur.  f  Quando  agnum 
de  cera  videmus,  Agnus  praefiguratus  et  in  Pascha 
liumolatus  ad  memoriam  reducilur.  Cui  S.  Grego- 
lius  oleum  infudil,  quando  mysteria  Paschalis  agni 
reseravit. 

CAPUT  xvni. 

De  cereo  benedicendo  ^ 

Romanis  ita  agentilMis ,  nobis  quoque  praeceplum 
esl  a  papa  Zosimo  benedicere  cereum.  Ut  diximus , 
cera  humanilatem  Cbrisli  designat.  Unanimitatem 
significationis  vult  hal)ere  cereus  iste  cum  columna 
ignis  quae  illuminabat  popuium  Israel  in  nocte.  Unde 
dicilur  in  consecratione  cerei :  Bcec  igitur  nox  esi , 
i|ti4B  peeeatorum  tenebras  columnm  iliuminatione  ptir- 
gavit.  Et  paulo  post :  Sed  jam  columnce  hujus  ffrte^ 
coma  nootmtif ,  ^iuim  tn  honote  Dei  rutUans  igtds 
aecmtdit.  Columna  illa  Cbristum  praeftgurabat,  de 
(|ua  dicit  Hieronymus  in  libro  mansionum :  Move- 
niut  autem  casira  de  Ramesse  mense  primo,  quinta 
decima  die  mensis  primi.  Allera  die  posl  Pascha 
pAraoLvGVf 


men  appareat :  dies  quoque  noster  nuliem  habeat 
protegentem ,  ul  bis  ducibus  ad  sanctam  terram  per-> 
venire  valeamus.  Nam  et  columna  nubis  in  persona 
Spiritus  sancti  accipitur,  dicente  Gregorio  Nazian- 
zeno  in  sermone  de  secundis  Epiphaniis :  Baptizavit, 
inquit,  Moyses  in  mari  et  in  nube,  sed  in  typo,  et 
in  figura ,  ita  enim  Paulus  pronuntiat.  Habuit  ergo 
mare  formam  aquae,  nubes  vero  Spiritus  sancti.  Pars 
columnae,  inqua  iegitur  nuliem  habilasse,  protegebaC 
populum  Dei ,  pars  aitera  iliuminaliat.  Namque  de 
Spiritu  sanclo  legilur,  et  otrfnf  Mtimmi  obumbrabtt 
tibi ;  quod  enim  obumbral,  prolegit.  Si  enim  cerens 
ralilans  illam  humanitatem  designal  quae  illuminavit 
omnem  hominem  ve«ientem  iii  bunc  mundum ,  pro- 
fecto  el  personam  Spiritus  sancti  in  eodem  cereo 
de])emus  inlelligere ,  quae  obumbrat  caslo  corpori, 
ne  inficialur  aestu  concupiscentiae.  Iste  cereus  qni 
praefigural  hnmanitalem  Chrisli,  illuminatus  i)ene- 
dicilur,  quia  humanitas  Christi,  postquam  assumpta 
est  a  diviqitate,  semper  fuil  illuminata.  Cui  semper 
benedicilur.  f  Illa  columna  pnecedebat  filios  Israel 
antequam  Iransirenl  mare  Rubram;  nostra  columna, 
scilioet  cereus ,  praecedat  et  noslros  catechumenos. 
Lumen  ipsius  lumen  ChrisU  slgniflcat,  quo  et  prae- 
sens  nox  iliuminalur,  gratia  scilicet  resurrectionls» 
el  catechumeni  qui  venturi  sunt  ad  oapiisumm. 
Ipsam  illuminationem  designant  lectioues  quae  anle 
baptismum  legunlur,  ul  in  sequBiUbus.  monstrabi 
tur.  Cereus  propterea  benedicitur,  quia  nisi  ex  be« 
nedictione  ministri ,  non  potest  ex  sua  simplici  na« 
lura  transire  ad  mysteria.  In  myslerio  enim  erat 
columna  ignis.  Quod  a  diacono  benedicitur  niorem 
sequitur  Romanum  :  in  eo  enim  arcbidiaconus  con- 
ficit  agnos.  Qui  cereus  per  octo  dies  neopbytoram 
praei^edit  pontificem,  qui  esl  capul  populi,  quia  co- 
lumna  ignis  praecessil  popolum  usqne  ad  terram  re- 
promissionis. 

CAPUT  XIX. 

De  lectionibus. 

Diximus  cerei  Inmine  Chrisii  lumen  signiflcari» 

quo  illnminanlur  catechnmeni :  nunc  narrandus  est, 

l^mlno  miserante,  modus  illuminationis,  ut  ordi- 

nale  el  iiluminalo  jlinere  pcrgatur  ad  baptismum* 

33 


|d38  AMAtAMt.  PRESinTBII  tfBISMS        '     '  4<M(f 

Doctor  eAtechttmenonui^  coonva  debei  ease  eaie^  A  im">v^  cyiuleiiiii  seqiitiiir,  ^^li  uffdiqtte  in  piiaio 


chuinenoruau  Hoc  egil  CkrteluS)  qiiando  «onviyadMH 
tur  cum  publicanis  et  peccjrtoribu^  ut  eos  Unqicetei 
in  se.  Hoc  Petro  diclum  est  in  Actibus  aiM>stoloniin, 
qoando  ei  vas  iinteum  de  coek)  missom  est :  Surge^ 
Petre  ,  occide  et  manduca :  quod  ila  Beda  in  eisdem 
Actibus :  Surge,  inquit,  ad*evangeli2andum  praepa- 
rare  ;  occide  in  gentibus  quod  fuerant ,  et  fac  quod 
es.  Qui  enim  manducat  cibum  iori«  posiium,  ia 
suum  corpus  trajicit.  Praecepit  ergo  vox  divina  ul 
nationes  per  incredulitatem  anle  fores  positae,  inter- 
fecta  praeterita  vita ,  societati  Ecclesiae  quam  aigiu* 
fical  Petrus  inserantur.  Hanc  doclrinam  significat. 
mensa  in  tabemacuio  MosaicOi  quae  babet  quatuor 
pedes  :  quia  ( ut  Beda  in  libro  de  Taberoaeiftb)  qua-* 


imle  nieaBaB  stant^  }d  e§t,  in  atlegoria.  td  tdeo  piio- 
lem  fteciioBcm  cantictiUB  Aoii  sequittir ,  qaia  lo  lUa 
insinuatar  parene,  in  quo  omnes  peccaTerant.  Do- 
ctrmam  doetoris  oonfirmai  sacerdos,  ita  deprecando 
qood  ttBi  populo  a  persecutlone  iEgyptia  liberando, 
dextra  tn»  potentiae  contulisti,  id  in  salutem  genliQm 
per  aquam  regenerationis  operaris ,  praesta  ui  in 
Abrahae  illos  et  in  Israeliticam  dignUalem  loiJQs 
mundi  tianseat  plenitudo.  Trsuiseamus  ad  secundom 
peden  mensfle.  Idera  qni  supra  in  eoilem  :  Allegoria 
e8t,ciim  verbis  sive  rebus  mysticis  praesentia  Chnsti 
el  Ecclesiae  sacfamenta  flignantnr  f .  Tangamos  ter- 
tiam  lectio&em,  qvm  quamvis  tertia  sit  ordine  lccCio- 
nnm,  tamen  propter  sacramenta  qn^  oontinet  se- 


driformi  ratione  omnis  diviBonim  eioquionmi  series  B  condo  pedi  meneae  eonjungitur.  In  ea  habemDs  sa- 


distiiiguitur.  Hic  oro,  inteodatis,  quam  coBgruen* 
tiam  habeant  lectiones  qttatuor^  et  caBtica ,  et  ora- 
tiones  quae  aguntur  propter  instructionem  catechiH 
ipenorum ,  cum  qoatuor  pedibus  meBsas. 

Idem  qui  supra  m  memorato  :  Mensa  tabemacttH 
quatuor  pedes  babet,  quia  verba  coeiestis  oraculi  vel 
historico  inteiiectu ,  vel  allegorico,  vel  iropologieo, 
id  esl  morali«  v^l  eerte  anagogico  solent  aecipi.  Hi- 
storia  est  namqiie  eiim  res  aliqua  quomodo  secoo- 
dura  litteram  laota  siivii  dieU  sil,  piane  sermoae 
refertur. 

Yideamus  si  prbm  leetio  OQm  isto  pede  vadat. 
Monne  sicul  ibi  scriptum  est  lie  geaeratioBe  homtnis 
t^etur  secundum  liistoriam  ?  Omnino  ita  ercdimus, 
ut  ibi  scriptum  est :  Fa^famiM  Aomtiiem  ad  imaginem 
et  $imUitudi(Kkim  noslrora,  et  fMTfs^it  ^cihut  mari»  et 
voUuUibm  cmlL  £t  iterttm :  IfaMii^iim  ei  femindm 
ereavii  eo» ,  et  sicBt  ibi  Barratur,  die  sexlo  oredimus 
hominem  factum. 

Orat  saeerdos  Denm,  «ul  mirabiiiter  bMniBem 
creavit  et  redemit^  ut  bomo  qui  est  ad  imaginem 
Dei  factus,  id  est,  mentis  ratione,  resislal  ca* 
tecbumenis  contra  obiectamenta  mundi*  Doctoris 
officium  est ,  ut  primo  mstrual  catecliumenttm  de 
sua  formatione ,  dein  quomodo  eeeidisset,  dom** 
mddo  non  consentiat  carnalibus;,  ut  Adam  £v8s, 
po^e  restsiurari  ad  primam  formationem*  A  do- 
ctore  babet  doctrinam,  a  sacerdote  vero  eonfir- 
matio  impelratur.  Secunda  leciio  pbino  sermone 
refert  quomodo  populus  Israei  ex  i£gypto  saivatus 
sit«  Quia  in  siiperiore  leclione  audivjt  cateehumenus 
suam  formationeffi ,  in  isia  audiat  redemptioneB 
suam  a  dominis  quibus  se  vendidit  suis  peccatis,  et 
audial  quod  sicut  populum  Israel  liberavit  Dominus 
de.manu  PharaooiSi  queipi  del^vit  in  mari  Aubrot 
sic  possit  et  eum  liberare  de  manu  diabc^i  per  aquam 
baptismi.  Gui  sequitur  victoriae  canticuni  ;  CamlemuM 
Domino,  gloriote  enim/  wmguifeattu  ett.  Ganticum 
maguairi  devoiionera  animi  demotstrat ,  quam  so- 
lenl  «iagulariter  devoti  percipere,  qiibas  oon  gene-: 


D 


cramenta  GhrisU  ef  Eeclesiae  :  Appr^etuient  teptem 
muiiere»  virum  unum  in  He  JHa,  dieentes :  Panem 
no$irum  eomedemu$.  Secundtim  bistoriam,  non  Jegi- 
mus  illiid  faetnm,  sed  in  Cbristo  scimas  cofflpfefum, 
quem  apprehenderunt  septem  dona  Spiritos  sancti. 
Unde  Hieronymus  in  Isala  :  In  adventu  Domim  Sa^ 
vatoris  nostri  septem  mult^res,  id  est,  septem  gra- 
tiae  Spiritus  sancti,  de  qoibos  in  consequentibus 
iderapropbela  dictttrus  est,  Exiet  virga  de  radice 
Jeeee^  ei  flo$  de  radice  eju$  a$cendet^  et  reliqiia.  Et 
paulo  post :  Apprefaendent  lesom,  quem  muho  lem- 
pore  desideraverant,  qoia  nufiam  alium  poterant 
invenifre,  In  quo  stema  statione  requiescerent  f . 
Eoce  habes  sacramentum  Ghristi,  aodi  ei  sacrameiw 
tum  Ecdosim  :  Gum  abhierit  Dominus  sordes  fllla' 
rura  Sion,  et  sanguinem  Hierosalem  laverit  de  me- 
dio  cjus  spirilu  judicii  et  spiritu  corobustionis.  Idem 
qui  sopra  io  eodem  :  Nota  qula  sordes  flUarom  Sion 
laveril  spiriitt  Judicii,  sangoinem  autem  Hiemsilem 
spiritu  combustlonis.  Quod  enim  leve  est  lavatur; 
qood  gravios,  exuritur.  De  quo  Judlcil  spirita  et 
splrlto  eombuslionts  Joannes  Baptista  in  Evangelio 
loquebalfl?  :  Ego  vo$  baptixo  in  aqua  :  qui  autem 
poU  me  venitf  vo$  baptizabit  m  Spiritu  $aneto  el  igne. 
£x  qtto  discimns  quia  hoino  tantam  aquam  tribuat, 
Deus  autem  Spiritum  sanctum,  quo  sdrdes  abluun- 
tor,et  sanguinis  peccala  purgantur  f.  Ecce  bahes 
hic  sacramenta  Ecclesiae.  Hic  demonstratui'  caie- 
diumenis  quid  amare  debeant,  ut  septem  mnlieres 
quae  apprehenderunt  virum  unum :  el  quid  proficiat 
eis  baptismiis,  Id  cst,  ut  per  splritum  judicii  et  p«T 
spirtlum  comlnistionis  minora  et  maxima  peccaia 
purgentur.  Quam  sequitur  canticura,  Vinea  fecta 
e$tf  in  quo  eonlinetur  sacrameniuio  Synagogue.  Sl 
mOdo  non  est  Synagoga  conjnncia  viro  Ghristo,  erii 
cum  plenltudo  gentium  fntraverit.  Propter  haec  diio 
saeraraoiflft,  id  est,  Ecclesiae  et  Synagogae,  orai  sa- 
cerdoSy  dicens,  Deu$,  qui  no$  ad  celebrandum  por 
$cM9  $aetamenHum  utrin$que  Te$tam$nti  paginie  f n- 
s/rtJs,  dd  nobie  intelHgere  mieericordiam  tuam,  Quod 


raliter  respondetur.  Exsuitat  devotus  aoimas^^oia  ^  doctor  do^uit,  id  est,  remissionem  peccatorum  ac- 
videl  catechumenos  devotos  per  Dei  voealiiMieB  el  cipere  gentes  peir  Gbristianitatem,  et  Judaicam  pie- 
boc  videt  ex  affectu  doctrinae.  Istas  d«a$  JtectioneB    :  bem,  qu«e  vinea  dieitur  Soretfa/qoando  fu^rit  viue^ 


t  •  ^ 


m  DE  ECCLESIASTICIS  OFf  ICDS  UBRI  Vk  -  LIB.  l  im 

Dojiiini  ^  Sabaotb  <)omii8  laraeU  i(i  ^^tf  vir .  yidens  A  apertis  sermonibus  dispuUt..  Aodiamtts  quid  dlcaai' 


Doiuinum,  hoc  orat  sacerdos»  ttt  eamdem  misericor- 
diam,  per  quam  fit  remissio,  inteliigat  Ecclesia,  et 
dical :  Osiende  nobis^  Domtite,  misericordiam  tuam, 
Tertium  pedem  mensx  requiramus.  Dicat  Beda  in 
quo  et  supra  :  Tropologica  (id  est,  moralis)  locutio 
ad  instituiionend  et  correctlonem  morum,  sive  aper- 
tis  sive  figuratis  prolata  sermonibus,  respicit. 

Fas  est  ut  postquaro  docti  fuerint  catecbumeni  de 
pnrgatione  bapiismi,  instruantur  de  moribus.  Dicit 
lectio  quaria  :  Audite  audientes  me^  et  comedite  bo- 
numy  et  delectabitur  in  crassitudine  anima  vestra.  In^ 
clinate  aurem  vestram ,  et  veniie  ad  me  :  Audite^  ei 
tivet  anima  vestra ,  et  feriam  vobiseum  pactum  sem- 
piternum^  misericordias  David  fidelis.  Quod  ita  Hie- 


catechumeni  post  admonitionem  doctoris  :  Sieui 
cervm  desiderat  ad  {ontes  aguanm^  ita  desid$rai 
anima  mea  ad  /e>  Deus, 

Quod  Augustinus  ita  :  Et  quidem  non  male  inlel- 
ligitur,  vocem  esse  eorum  qui  oum  sint  catechumeni, 
ad  gratiam  sancti  lavacri  festinant.  Unde  et  solem* 
niter  cantatur  hic  psalmus»  ut  ita  desiderent  fontem 
remissionis  peceatorum,  quemadmodum  desiderai 
cervus  ad  fontes  aquarum.  Sitivit  anima  mea  ad 
Deum  vivum,  Unde  qui  supra  i  Quid  sitivit?  Quando 
veniam,  et  apparebo  ante  faciem  Dei.  Hoc  est  quod 
sitio,  venire  et  apparere.  Sitio  in  peregrinatione, 
sitio  in  cursu,  saliabor  in  adventu.  Sed  quando  ve- 
niam  ?  Quod  enim  citum  esi  Deo,  lardum  est  deside- 


ronymus  in  eodem  Isaia  :  Sermo  divinus  non    car-  B  rio.  Quando  veniam  et  apparebo  ante  faciem  Dei  ? 


nis  illis  bona,  sed  animae  pollicetun  St  enim  audi^ 
ritis  me  bona  terra  comedetiSf  sive  bonum^  qui  dicit, 
Ego  sum  pastor  bonus ,  et  deiectabitur  in  bouis  et  in 
crastitudine  auima  vestra*  Ergo  l)ona  quae  aninue 
repromissa  sunt,  non  divitiae  ^t  corporis  sanitas,  et 
saeculi  dignitates,  quae  etiam  phiiosophi  appellant 
indiiTerentia,  id  est,  nec  bona  neo  mafai,et  pro  uten- 
tium  qualitate  variantur,  sed  illa  credenda  sual  ad 
qu®  borutar  Deus :  DecHna  a  mtslOf  et  fac  bauuus^  ei 
reliqua.  H«c  vult  docere  qui  didt,  Audiu  audien' 
tes  me ,  ut  dedinet  catechumenus  a  malis  «oribus, 
et  faciat  bonos ;  el  iteram  s  Dereiinqwt  impius  viae 
suaSi  ft  vir  im^u$  cwgituUonea  suasi  ^  reHrtatur 
ad  Dominum.  Slcut  primn  duao  kctiones  propte^ 


ex  iilo  desiderio  est  et  hoc  quod  damatur  alibi, 
Unam  petii  a  DominOp  hanc  re<fuiram ,  ut  infiabitem  . 
in  domo  Domini  per  omnes  dies  vitw  mew,  Toium  ana* 
gogicum  sonat.  Idipsum  deprecatur  sacerdos»  ut  qui 
festa  paschalia  agimuSt  omlestibus  desideriis  ac- 
censi,  fontem  vitse  sitiamus.  Inler  luec  duo  caniica 
uon  est  iectio  necessaria,  quia  (ut  praediximus)  qui 
in  boais  moribus  moratur»  restat  ut  ccQlestia  tantum- 
modo  sciat,  quamvis  propter  conveuientia  leetioala 
et  duorum  canticonim»  sine  altera  leetkme  ooDgmt 
conjnofantar. 

GAPUT  XX. 
De  duobus  eereiu 
Dtximuscereiun  coosecratanGhristi  httmanilnAeni 


nlsloricam  narraUooem  cooduduntur  uno  eamico»  C  designareft  quo  utimur  pro  ooiunoa  ignls  eai  om^« 


«ic  ista  una  dilatatur  in  duobus ,  propter  duat  res 
^obi  conjungentes,  scMioet  morea  bonos  et  coelestem 
patriam.  Unde  Prq^eta :  Amma  ^u«  ta  beitis  demo- 
rabituTj  et  semen  ejus  kareditaHt  terram,  Bt  peoe  la 
aliquibus  reperiuntur  eadem  in  caoticis  quas  io  le« 
ctione.  Dicit  leetio  :  Omnee  sitientes,  venite  ed  aguae ; 
canticum  dicit»  SiliHit  amwta  mea  ad  Deum  fontem 
tfivum,  Lectio  dicit :  Feriam  vebi$cum  pamm  sempi* 
iemum  misericerdiae  David  /Me/ff ;  canticom  dicit» 
Deus  fidelis  iH  quo  non  est  litifoifat.  Lectio  iicit : 
Ei  quomodo  deseendit  imber^  etnixie  cteto^  et  illue 
ulira  non  revertitur^  sed  inebriat  terram^  et  infundii 
eam^  et  reliqua  ;  cantieum  didt,  Audiat  terra  verba 
oris  mei,  exspeaetur  sicut  ptutia  elequium  meum^  et 
deeeendant  sicut  ros  verba  mea. 

Ouibus  in  verbis  evangelica  doetrina  monstratur, 
quam  precatur  doelor  infundi  super  ealechumenos, 
posiea  admonetutnon  sileant,  dicantque  qoid  in 
cof  de  habeant,  et  dieit :  Date  ma^nificentiam  Deo 
noetroj  et  reli<|ttat  lam  sttot  in  ipso  introita  oatil 
ba4>4ismalis.  Orat  sacerdos,  qoi  sentit  ei  devolione 
aDimi  vocatos  eos  esse  a  Domino,  eonllnuam  pro* 
leclloaem»  dicendo  t  Concede  propiff«s,  ut  tfuos  aiiua 
bapiiemaiis  atiuiSf  coktinum  protectione  tuears,  In 
quarU>  cantko  teneamos  qoarloih  pedem  menstt. 
Beda  io  eodem  anagoge,  Id  esi,  sensus  ad  soperiora 
duoena,  locutio  est  quae  de  praemiis  Aituris,  et  ea> 

i|iia&  iA  ^mlaa  eH  vita.AiMuto,. sivo  mystids  site 


junaiBnia  lactionesk  Elsoim  Uiius  iumen  Christi  do» 
ctriaam  slgoat,  qoi  estfoiii  omtiia  sapleniiss;  itta 
catechumeuorttm  teoebrtt  aapulsae  iontk  Qui  eereoa  : 
ideo  oovo  igoe  acoenditur,  ul  deslgnet  Ghriatl  do^ 
ctrtnam  oovam,  quae  esl  io  Nolro  Teslamenio»  nvo 
novam  gratiam  qua  iiluatrala  est  aox  singolariier 
Dominica,  vldelicet  Ghristi  resorrastiooe.  ▲ddiuir 
etiam  in  libello  memorato  aller  oeroos,  obl  dldlof  i 
Et  tunc  iUuminantur  du^  eerm^tenentikus  duobus  mh- 
tariis^  ei  reliqua.  Nos  vera  huoc  ordinem  4iligettli 
cora  volumus  observare«  quoniam  Ghristus  lux  nm 
qum  Hluminai  emnem  haminem  venieniem  tn  kune 
mimdttmkdixil  choro  aposlolorum :  V»$  eetis  iun 
mundi.  Sit  oereus  oonsecralus  in  Ghristi  paiaooa; 
I^  sit  alier  cereus,  illaminalas  a  primo  eeroo,  ohorui 
apoitolorum  :  utrique  sint  in  ecclesia ,  totriqiw  pm^ 
cedant  catechomenos  nostros  ad  baptlsmum,  prmoa* 
danl  nos  ad  terram  promissionis*  Christi  apoiiolo- 
rumqoe  coDstitotione  dlligeotissima  cura  debemua 
observare.  Per  se  Christus  illumloal  Eededam,  illa* 
minat  et  per  apostoios.  Cnde  Augostinus  ad  Janua- 
rinm,  quando  ei  exponil  car  nos  J^uni  communice- 
mos,  com  apostdi  noo  jejunl  oommonlcaveritii. 
Namqoe  8ilvalort  lnquit,quo  veheme&tlus  oommen* 
damt  mysterii  iliius  iltltadinem,allimQm  hoc  Voluil 
infigere  cordibus  et  memoriae  disdpoloromy  a  quibus 
ad  passionem  digressus  erat :  et  ideo  non  prtrcepil 
quo  deinceps  ordine  sumeretur  utapostolis  per  quo« ' 


1059  AMALARU  PRESBYTEIU  METENSIS  lAiO 

EcclesiM  dlspositarus  erat,  servaret  hunc  locum.  In  A  quos  aut  sexus  in  corpore,  aut  aetas  diseeniit  in 

tempore,  omnes  in  unam  pariat  gratia  raater  iiifao- 


duabus  yarietalibus  catechumenorum  doctores  in- 
trodnximus,  id  est,  in  quarta  feria  post  mediam 
Quadragesimam,  in  qua  docti  suni  de  fide  et  mori- 
bus  :  et  in  hodierna  die,  qua  perfeciius  instniun- 
tur.  In  his  duabus  Yarietatibus  non  reor  doctorum 
Tariare  doctrinam,  cum  ex  bis  duobus  viia  nostra 
pendeat.  Unde  dicil  Beda  in  libro  de  Tabernaculo  : 
Yita  nostra  in  praesenti  fide  el  operatione  recu  con- 
sistil.  Propterea  hodiema  die  repetilur  doctoris 
opus,  ut  si  forte  per  oblivionem  dilapsum  est,  quod 
oiim  didiceruut  caiechumeni  aut  si  aliqui  nondum 
interfuerunt,  hodie  plenius  instruantur. 

CAPUT  XXI. 

De  pronunliatione  lectionum  in  vigiliit  Paschce  et  in 

vigiliis  Penteco$tes, 

Tribus  generibus  subditorum  debitores  sumus  lo- 

qui  in  ecclesia,  scilicet  sapientibus,  et  insipienti- 

bus,  et  domesticis  noslris.  De  sapientibus  et  insi- 

pientibus  ioquitur  Paulus  ad  Romanos  :  SapientibuM, 

inquit,  et  imipientibus  debitor  sum.  De  domesticis 

dicil  ad  €orinlhios :  Prceter  illa  quce  extrinsecu$  sunt^ 

tMtantia  mea  quotidiana  soUicitudo  omnium  Eccle* 

stanwt.  Per  imtantia  quotidiana  ^  quae  vocat  soliici- 

tudinam  omnium  Ecdesiarum,  illam  docirinam  mon- 

•trat  quam  quotidie  faciebat  ad  eos  qui  secum  mora- 

bantur.  Status  noctis,  in  quo  legimus  quasi  insipien- 

tibtts,  monstrat  corda  insipientium,  quibus  necesse 

est  utextrinsecus  lumen  habeant.  Utrosque  habemus 

in  ecclesia  nostra,et  sapientes  et  insipientes.  Melius 


tiam.  Et  in  sequentibus :  Ut  omnis  homo  hoc  sacra- 
mentum  regenerationis  ingressus ,  in  verae  inoocen- 
tiaenovam  infantiam  renascatur.  Propter  fulnram 
reuovationem  in  veram  innocentiam,  jam,  quasi 
factum  sit  quod  cito  est  venturum,  ex  persona  ipso- 
rum  cantat  cantor  cantica  qnae  caeteri  non  possaot 
cantare,  qui  maculali  sunt  post  uterum  baptismi; 
ut  lectio  sit  ista,  sicut  nobis  videtur ,  quasi  species 
magistrorum  :  et  canticum,  quasi  benevolentia  ao- 
ditoris  :  et  oratio  sacerdotis  atque  populi,  qoi  le- 
spondent,  Amen^  conflrmalio  praecedentis  beneTO- 
lenliae.  Cantare  solius  est  in  conspectu  DomlDi  gaii- 
dere  prse  caeteris  de  innocentia,  qua  procul  dobio 
B  vestiuntur  infantes  in  baptismo.  Qoamvis  propter 
cantum  cantica  dici  possunt,  tamen  in  Ubris  nnde 
ista  excerpta  sunt ,  carmina  aut  cantica  Tocantnr. 
De  primo  scriptum  est :  Tune  cecimt  Mayses  ei  fiiii 
Israei  carmen  hoe  Domino^  et  dixeruntf  Camiemus 
Domino.  De  secundo  iu  Isaias :  CanUiho  dilecf  o  meo 
eanticum  patruelis  mei  tinem  sua.  Yinea  \aeta  tsl^etc. 
De  tertio  ita  in  Deuteronomlo :  Scripsil  Ji oyset  cantt- 
cum  hoc  et  docuit  filios  Israel.  Quartum  qoamvis 
Don  pnetituletur  in  Psalterio  de  cantico,  tamen  ab 
Augustino  viro  doctissimo  habemus  iliud  canticom 
Dominatum.  Sic  eiiim  scripsit  in  praefatione  cantid, 
Sicut  cervus :  Ck>rpus,  inquit,  Christi  Ecclesia  est, 
nec  in  omnibus  qui  intrant  in  Ecdesiaro,  invenitar 
tale  desideriom ;  sed  tamen  quicnnque  snaviutem 


enim  convenit  catechumenos  comparari  insipienti-  ^  Domini  gustaverunt,  et  quod  eis  sapit,  agnoscont  in 

bus  quam  sapientibus.  Propter  banc  pronuntiatio^     cantico. 

nem,  quam  facimus  in  vigiliis  Pascliae  et  Penteco- 

stes,  ista  tangimus,  ot  noverimus  quare  aliter  pro- 

nontietur  in  officio  missae  et  aliter  isto  officio.  Quae 

si  Dominus  dederit,  plenius  dicturi  sumus  in  ofiicio 

diamali  et  nocturoali.  Propter  caecitatem  cordis  ca* 

techumenorum,  qui  sunt  insipienteS,  comparavimus 

lectiones  eomm  statui  noctis;  ut  in  nocte  pronuntia- 

tur  lectio,  ita  pronuntietur  in  praesentia  catechu- 

menoram.  Dicit  libelius  de  quo  saepe  memoravimus, 

qui  continet  Romanum  Ordinem.  Non  pronuntiatur 

lectio  libri  Genesis,  nec  leciio  libri  Exodi,simiIiter  et 

de  caeteris.  Si  enim  hoc  observaiur,  banc  nobis  vi- 


CAPUT  XXffl. 
De  otei  unctione  in  sabbaio  saneto. 
Scratinium  habet  suum  proprium  opusoilum,  et 
propterea  nos  oportet  praelerire  iUod,  praecipae 
quia  jam  inde  operatom  est.  Sed  qoia  in  itinere 
nostra  charissima  invenimos,  non  possoroas  prx- 
terire  ea,  nisi  visendi  gratia  osculum  eis  pnebea- 
mus.  Ac  per  hoc  libet  nunc  dicere  de  olei  uncCione. 
Dicitur  in  Sacramento  :  In  sabbato  Paschae  ad  red- 
dentes,  dicit  dominos  papa  post  iciTtiftvt :  Primo  di- 
cendum  est,  reddant;  et  postea,  quid  dicat  papa  : 
Nempe,  lectionem ,  quam  acceperant  quarta  feria 


detur  posse  habere  rationem  :  eis  qui  cognoscunt     post  medium  Quadragesimae,  hodie  reddunt 


eives  coelestisHierusalem,  utsapientes,  pronunliandi 
sunt  iidem  ut  amore  dolcedinls,  nominis  civis  sui 
avidius  lectio  bibatuK  Hi  vero,,  id  est  catechumeni, 
qui  nondum  cogooverant  cives  Hierasalem,  frastra 
eis  profertur  auctor  incognitus,  quibus  firmissima 
auctoritas  vilescere  potest  per  ignorantiam. 

CAPUT  XXU. 
De  canticis. 
Esto,  catecbumeui  in  proximo  futuri  sunt  de  cce'u 
centum  quadraginta  quatuor  miilium,  qui  cantant 
canticum  novum,  quod  nemo  potest  dicere,  nisi  ille. 
Pro  illo  precatur  a  sacerdote  iii  Sacramenlario  :  et 
ut  ab  immaculaio  divini  foutis  utero  in  novam  re- 


Papa  inflt :  Nec  te  latety  Satana^  imminere  tihi 
pcenas;  et  post  paululum  :  Da  honorem  Spiritui  smteis 
paracteto,  et  recede  ab  his  famulis  et  famuiabus  Dei; 
iste  est  exorcismus  papae,  ipse  praecessit  in  old  coBse- 
cratione.  De  quo  officio  dicit  Gregorius  in  bomitiis : 
Sancta  quippe  Ecclesia  quotidie  sfHritaliler  agit  qood 
tuDC  per  apostolos  corporaliter  faciebat.  Na»  sacei^ 
dotes  ejuscum  per  exorcismi  graUam  manuracrede^ 
tiboo  imponunt,  et  habitare  malignos  spiriln  in 
eorum  mente  contradicnnt,  quid  aliud  laciani,  am 
dannonia  ejiciant.  Sequitur  in  Sacraro^ario  :  Foss 
hoc  tangit  singulis  nares  et  aares,  et  dicit  ds^Mpkpi» 
ta.  Istud  offlcium  pndibatum  est  in  roemorata  qfnarta 


natus  creaturaro,  progeiiies  coelestis  ewergat;  et^  ferlayS^dfors idwrqperitarquiaaUfQinomlttiii 


10«  DE  ECCLESIASTICIS  OFHCnS  UBRI  IV.  ^  LIB.  J. 

iieFaiil«-ftiT6  per  neglifentlam  perdideruDt  quod  ac^  A  CAPUT  XXIT. 


toii 


eepemnt,  qoi  yenerant 

Seqoitur  in  eodem  Sacramentario :  Postea  tangit 
de  oieo  aancto  scapulaa  et  peetns.  Ut  pnediximos, 
istad  oleum  ad  donum  graliae  Dei  pertinet,  de  quo 
dicelNit  Panlus :  AUeri  fides  in  eodem  spiritu.  Ad 
tulamen  mentis  et  corporis  imponiiur  oleum  in  sca- 
puKs  et  pectore.  In  armis  tutaminis*locum  scutum 
aolet  tenere.  Fidem  idem  Apostolus  inter  caeteras 
virtntes  pro  scnto  ponit,  dicendo :  Sumentei  tcutum 
fidei,  Per  cogitationes  pravas  et  opera  dialmlus  nos 
oomimpit ;  propierea  munimur  oleo  exorcismi ,  id 
est,  scuto  fldei  in  scapulis»  qn»  sunt  haliiles  ad  por» 
tanda  onera,  per  quas  inteUigere  possumus  opera,  ut 
espulsa  opera  dialMli  non  lial>eant  locOm  redeundi. 


Comprobatur  ex  Evangetio  posse  salvari  eateehumenoi 
per  confeseionem  eceterorum  fidelium, 

Scriptum  est  in  Evangelio  Marci  venisse  Syro* 
phoenissam  mulierem  ad  Christum ,  rogantem  pro 
illia,  qme  habel)at  spiritum  immundum.  CuiDomi- 
nus  dixit :  Sine  priu$  taturari  fitios  :  non  enim  est 
bonum  sumere  panem  filiorum,  et  minere  canibus. 
At  ilta  respondet ,  et  dicit  et :  Vtique,  Domine,  Nam 
et  catelli  sub  mensa  comedunt  de  micis  puerorum.  Et 
ait  ilti:  Propter  hunc  sermonem  vade,  exiit  dwmo- 
nium  de  filia  tua.  Haec  mulier  Syrophoenissa  typuni 
gessit  Ecclesiae :  quae  quotidie  rogat  Dominam  pro 
tilia  sua,  quae  nondum  est  Christiana,  et  ofTert  fldem 
suam  pro  ipsa,  quoniam  propter  infautiam  illa  adhuc 


Similiter  et  in  pectore  pro  munimine  cogitationum.  B  non  potest  loqoi ,  quam  tamen  credimus  salvari , 


Unciio  forinseca  osiendil  qoid  inios  operetur  Spi- 
ritus  sanctus  ad  inTocalionem  sacerdotis.  Et  dlcit: 
Abrenuntiat  Satance ,  id  est ,  diabolo ,  quem  in  or$ 
tenebas  per  immolationem  idolorum  ?  Iterum  :  Et 
omnibus  operibus  ejus  f  Quae  aliqua  sunt  carnalia , 
aicut  esl  voluptas  carnis,  ad  quam  pertinei  cibus 
snperfluus,  et  potns,  et  omnis  luxuria  ?  et  aliqoa  spi* 
ritalia,  sicut  est  superbia,  invidia  et  csetera.  Pro- 
pter  haec  carnalia ,  ut  absint,  ungiiur  in  scapulis ; 
et  propter  spiritalia ,  ut  adsint  roenii ,  ungitnr  in 
pectore.  Sequiinr :  Et  omnibus  pompis  ejus.  Ut  bre- 
viter  stringam  omnes  honores  vanos  et  superfluos 
hic  intelligo :  de  multis  unum  proferam.  Qnando 
aliquis  imperator  vel  potens  fi^tis  diebus  procedit 


juxta  illud  Evangelii  per  sermonem  malris :  Ui  ista 
andivit,  propter  hunc  sermonem^  id  est,  quem  mater 
protnlil ,  humilitatis  et  fidei ,  exivit  dxmonium  a 
filia :  ita  credimus  per  confessionem  porrigeniium 
infantem  ad  fontes,  expelli  daemones  a  catechumenis. 
Qood  fide  matris  salvata  sit  fllia ,  aperte  Mallhaeus 
narrat,  dicente  Domino  :  0  mulier^  mayna  est  fides 
tua ;  fiat  tibi  sicut  vis.  Et  sanata  est  filia  iUius  ex 
illa  hora.  Unde  habemus  in  libro  Bedae  scriptum  ; 
qoem  fecit  snper  Marcum.  Propter  humilem,  inquit, 
matris  fldelemque  sermonem,  filiam  desemit  daemo*- 
nlum.  Ubi  datur  exemplum  catechizandi  et  bapti- 
zandi  infantes ,  quia  videlicet  per  fldem  et  confes- 
sionem  parentum  in  baptismo  Iil)erantur  a  dial)oIo 


ad  missam ,  ducilur  cum  eo  inter  caeleras  pompas  ^  parvuli ,  qui  necdum  per  se  sapere  vel  aliquid  cogi- 


phaleratus  equus  auro  et  argento,  soper  quem  nul- 
lus  sedet  eundo  et  redeondo.  Ecce  pompa ,  ecce 
/rustratus  honor.  Promissio  facta  est,  ut  firma  sil, 
graiiae  Dei  quasi  quodam  oleo,  tribuendum  est.  De 
qna  promissione  dicit,  qui  supra,  in  memoratis :  In 
die  quippe  bapiismatis,  omnibus  nos  antiqui  hostis 
operibus  atque  omnibus  ponipis  ejus  abrenuniiare 
promisimus.  Itaqne  unusquisque  vesirum  ad  consi- 
deraiionem  suse  nientis  oculos  reducat,  et  sic  servat 
post  baplismum  quod  ante  baplismum  spopondit, 
certus  qnia  jam  fldeiis  est,  gaudeat.  Per  pnesentem 
abrenuntiationem  exputsus  est  prior  hospest  per 
eonfessionem  creiulitatis  inlroeai  secundus.  Qnam- 
vis  post  consecraum  aquam  interrogetur  creduliias, . 
tamen  hic  a  nobis  recitabitur  propter  continuatio- 
Dcm  expolsionis  prioris  hospitis  et  introductionis 
serundi.  Dicit  sacerdos :  Credis  in  Deum  Patrem 
omnipotentemf  Conflietur  interrogatus  se  credere. 
Ecce  aditus  jam  paratus  secundi  hospitis  per  fidem. 
Postea  interrogatus,  si  credat  in  Filium  ,  respondet 
eredere  se.  Eoce  aditus  divinontm  operum.  Pro- 
pierea  faclus  esl  Deus  homo,  ut  nos  alloqui  posset, 
et  opera  suae  voiuntatis  monstrare.  Posl  hoc  diciiur : 
Credis  in  Spiritum  ianrtum  f  Respondet  se  credere. 
fixpttiaae  pompae,  adopuntnr  dona  vera  Spiritos  san- 
di,  qoae  OQomerat  laaiaa. 


tare  boni  possuni  aui  mali.  Ex  hoc  datur  intelligi  ut 
adultus,  qui  potest  loqui ,  ore  proprio  confessionem 
suam  proferat,  quam  propterea  caeteri  offierunt  pro 
parvnlis,  quia  ipsi  loqui  non  possunt.  De  qua  re  di- 
cii  Aogustinus  in  episiola  ad  Bonifacium  episcopum 
de  parvulis  requirentem :  Quaeris  a  me  utrum  pa- 
rentes  baptizatis  parvulis  suis  noceant ,  cum  eos 
daemoniorum  sacrificiis  sanare  conaniur  ?  Et  si  non 
Doceant,  quomodo  eis  prosit,  cum  baptizanlur,  pa- 
rentum  fldes,  quorum  eis  non  potest  obesse  perfldia? 
Ubi  respondeo  tantam  lilius  sacramenti ,  hoc  est 
baptismi  salutaris,  esse  virtutem,  in  sancia  compage 
corporis  Cbrisii ,  ut  semel  generaius  per  aliorum 
camalem  voluntatem,  cum  semel  regeneraius  fuerit 
per  aliorum  spiritatem  voluntatem,  deinceps  non 
possii  vinculo  alienae  iniquilalls  obstringi,  cui  nulla 
sua  voluntaie  consensit.  Si  enim  secundum  sancium 
Augustinum  alterius  voluntate  regeneratur  parvul^s 
in  baptismo,  nulli  incredibile  debet  esse,  nisi  sal- 
vetur  flde  alterius.  Non  enim  potest ,  ut  omuibus 
liquet ,  sapientiam  habere  fidei  infans,  qui  nondum 
sapii  neque  intelligii :  et  qui  non ,  juxta  quod  In 
promptu  video,  mullum  separatur  moribus  a  pecori- 
bus.  Animam  habet  parvulus,  qax  viviflcat  inrpus, 
quam  etiam  habent  pecora  :  memoriam  habet ,  sed 
iliam  quam  pecora  habent,  id  est,  eam  quae  per 
sensum  corporis  intrat  ad  anunam :  nihilominus  in 
Cttleris  openlras,  quantom  segregetur,  aui  nou  sc- 


401!! 


AMALARH  PRESBTTERi  MGTENSIS 


iW 


gregetnr  ab  illis»  M)»  potest  <]inosci ;  neqne  boc  Ji  sifnilitudioem  ciedoUtalii  j^arvulojnm  e^i^rce^l,  ^ 
mlnimi  ai  absolTatqr  parvulus  alterius  ilde,  qni     tur  in  inTantibus  fides.  Solensus  eaiw  neiniDare  iib 


'  tlieno  pt^ccato  obUgatua  estt  Quai  cavsa  sil  ut  alte- 
rlna  ▼oluatate  reganeretur,  meiuQratus  Auguatipus 
id  eumdein  quem  supra»  in  sequeatibui  monstrai; 
Ht  auteiQ,  Inquit,  possit  regenerari  per  efficium  yo-> 
Inntatis  alienap ,  «um  offertur  consecrandus ,  facit 
hoc  unus  Spiritusi  a  quo  regeneratur  obIatus«  Vq^ 
enun  scriptum  est ;  Nisi  quis  renatus  fuerit  ex  pa- 
rentum  yoluntate,  au(  ex  Qflerentium,  y^  mioistraih 
tium  flde ;  sed :  Nisi  quis  reixatus  fuerit  m  aqua  et 
Spiritu.  Aqua  igitur  exbibens  forinsecus  aacramenr 
tnib  gratias ,  et  Spiritua  operans  intrijisecus  beneflf 
cium  gratiae.  Liquido  bic  monstratur  morem  coi»>' 
fesaionis  nostrae  tenuisse  Ecdesiam  sancti  Augustiui, 


iautam »  et  dicer^  ei ;  Credis  in  Deuna  Patrev  ? 
atque  respondet  ofierenaY  Credo.  Satia  superius  de- 
monstratum  est  e^  evangeiko  testimooio,  quod  fides 
pffer^tis  possit  eum  salvare,  £t  e\  Aiv>s^Qa  ^ 
jumus  inteUigereeumdam  paryulum  respopderefooi 
offerentis,  ubi  didt :  Facit  Iw  nofis  Spiriiiifi.ex  fM 
generatur  oblatus :  et  ubi  idem  AiigDStimis  d^uu) 
$t  similitudifie  s acramentQmmt  ad  oaa  roa  i|oaraii 
^ramenta  sunt,  ubi  dicit,  oum  MapoBdoiar,  par* 
vulos  credere  qui  fidei  oon  babent  affeotwii*  £i  w 
Jotolligere  possumiw,  «i  ilmilitiidiiie  fttapoiMioais, 
quasi  ipse  parvuhis  respoqdeat.  saenMiiooMHn  fidet 
oelebrari  io  parvulo,  et  in  alio  loeo,  nbi  dieii ;  Na« 


id  est,  ut  minister  fidem  suam  offerat  pro  parmlo,  I»  sicut  credere  respondeut,  lU  etiam  fideies  vooantari 


quando  dicit :  ^ion  enim  scriptum  est ,  nisi  quis 
renatus  (uerit  ex  parentum  voluntate,  aut  ex  offereo- 
tium  vei  ministraotium  fide.  Quod  propterea  dicitY 
Qt  intelllgamus  non  esse  opus  liberandi  parvubim 
Toluntate  sive  fide  offerentium ,  sed  Spiritu  sancto, 
qui  communis  est  msgoribus  offerentibos  et  parvulia 
renatis.  Tamen  ut  boc  fiat,  id  est»  ut  salvetur  par»* 
Tulus  per  opera  Spiritus  sancti,  valet  multum  voJun-r 
las  et  fides  offerentium.  Et  pauk)  post  dicit  memo^ 
ratus  Augustinus  in  memoraia  epistola :  Regenerana 
ergo  Spintus  in  mtuoribus  oflerentibus,  et  parvulo 
olilatorenatooue,  communis  est :  ideoqoe  per  socie< 
tatem  unius  C||usdemque  Spiritus  prodest  oflerentium 
Toluntas  p^rvulo  oblato.  Dicltur  quodammodo  par- 


4*  Ita  credo  propler  opos  uqIus  Spintiia  SMicii,  qned 
offerens  respondet,  boc  esse  illius  qoom  ol&rt.  Noa 
diceret  toties  sanetus  Augustinus  lidei  saonuDenUra 
nisL  esset  aliquis  eflectus  inter  rem  ipsam  et  fiimili- 
tudinem  ejus,  id  est,  inter  sacramentwa  fidei,  qood 
poiest  fides  nominari ,  et  ipsam  fidem ,  quarn  bome 
profert  ex  ioteUigibili  animo.  Sicut  enim  distat  ali- 
quid  inter  nostram  sepulturam,  quam  accepimus  in 
baptismo,  et  Christi ,  qna  resurrexit  a  mortua ,  ot 
uHra  non  moriatur  :  ita  inter  sacraaientom  fidei  at 
fidem  :  Tamen  ipsa  sacramenta  ad  hoe  valent  ut  aos 
perducant  ad  ipsas  res  quarum  sacraiiieBtvn  sant. 
Sacramento  fidei  salvatur  parvulus  oaqiie  id  icnpas 
quo  possit  discere  fidem  suam.  Unde  qui  supra,  ia 


Tulus  fidem  habere  propter  fidei  sacramentum ,  et  C  gequenUbus  ad  eumdem  quem  sufira,  didl:  Ic^ua 


eoQversiouem  ad  Deum  habere  propter  conversionia 
aacramentum,  quia  est  in  illo  celebrata  simililudo 
fldei ,  similitudo  couversionis.  Unde  eadem  in  epi*» 
stola  idem  qni  supra :  Si  enim  sacramenta  qufl&dam 
similitudlnem  rerum  earum  quarum  sacramenti^ 
aunt,  non  haberent,  omnino  sacramenta  non  essent, 
£x  hac  autem  similitudioe  plenimque  jam  ipsaruin 
rerum  nomina  accipiunt.  Sicut  ergo  sowsdum 
quemdam  modum,  sacramentum  eorporis  Gbrisii* 
ooi^  Christi  est;  sacramentum  sanguinia  Chriati« 
aapguis  Chrlsti  est,  ita  et  aacramentum  fidei«  fiii^ 
est.  Wbil  eat  autem  aUud  credere,  quam  fidem  ba^ 
bere :  ac  per  hoc,  cum  respondeiur  parynlos  em^ 
dere,  qui  fldei  non  habent  effectum ,  respoodetur» 


parvulum  etsi  nondum  fidea  |IUi  qoae  ia  eradenliua 
Toluntate  coosistit,  jam  tamen  ipsins  fidd  sacran» 
ivm  fidelem  faoit.  Nam  sieut  eredere  rospoiidcivr, 
ita  etiam  fideles  vocantur,  non  rem  ipaam 
sed  ipsius  rei  sitcramentuiD  perdpiomlo.  Cam 
aapere  bomo  emperilt  oon  illud  aaeragKBiaB  ra- 
peiit,  sed  intelligU,  «^oaque  veritolt  eoMoea  eliam 
voluotaie  coaptabituc .  Boc  quaDdlo  noo  patesi  va&o- 
bit  sacramentum  ad  €;ius  tulelam'advepaiis  ootttrarias 
polestates,  et  tantum  valebit,  ut  si  aote  raaioris 
[ratioais]  oaum  e^  bae  vita  migroTerit,  por  ipom 
sacrameotum ,  eommeodanie  Ec^Mm  «ImriMe,  ah 
iUa  damoatioBe  qum  per  unum  bomiBaoa  loiiavil 
in  mundofQ,  Cbristiaoo  adjwlorio  lihofftofi.  fioeqai 


,,  -._.  . „^ — ^ — *'w,vf..,  «»»|/vw.^«u.|      in  muHuufq,  unnsuniio  amusono  uoofpfiir» 

fldem  habere  propter  fldei  fiacrameotum,  et  conver.  ^  non  credit,  et  fieri  non  posae  aiiiilr»ti|r. 


t^re  se.ad  Deum  propter  converslonis  sacramepiiim : 
quia  et  ipsa  responsio,  ad  celebratiooem  pertinet 
aacramenii ,  sicut  de  Ipso  baptismo  Aposloius : 
Coitse|rtt/ff,  inquit^  9umu$  Chruto  p$r  baptiimum  in 
mortm,..  Non  ait,  sepuituram  significavimus,  sed 
prorsus  ait ,  consepuUi  sumut.  Sacramentum  ergo 
tantae  rei,  nOn  nisi  ejusdem  rei  vocabulo  nuncupavit. 
t  Ex  sacramento  quidem  babet  similltudinem,  quasi 
ipse  parvulus  respnndeat :  ex  ore  offereniium  fidem 
suam,  habet  quodammodo  fidem.  Sicut  nos  propter 
aiinilitudlnem  sepultur»  Domini,  quam  accepimua 
in  b^tiamo,  ipsam  rem,  id  est  aepulturam,  agimiis, 
ita  ex  responsione  |iaraitum  sive  oflBsrCiOtium^  quj 


est  etsi  fidei  babeat  aacrameqUim  ;  longaqiio  meliar 
est  illo  parvulos  qni  etiamsi  ftdom  pioiidiiiii  JWkoal 
in  cogitatione,  noo  ei  tamen  obieom  o^o&cmhi  os^ 
tationis  apponit. 

CAPUT  XXV. 
De  cottsecrathne  k^ptietmu 
In  prima  oratione  mundatitr  et  aerenatw  iiahiia* 
eulum  hospitls,  qui  Deum  debet  suscipore,  et 
catur  ^us  adventus,  ut  ex  ipaa  oratiooe 
cognoscere»  Ommpotem^  ioquit,  umpitsme  JPnas, 
adesto  magn(e  pietatis  tute  mf9i4riih  ^f4M0  iofr^ 
mentis^  etc.  In  sequenti  manifestat  se  jam  habere 
hospitem  cui  loquatur :  quapropter  dicit :  Sarsimi 


(^  DE  ECCtB^IASTiaS.OFFICUS  UBW  IT.  ^  UB.  I.  WM 

eor<<(i.  Dfciilfc  ^^aUas  igit  4«ia  digoatus  esl  tam  A  retur,  sequentia  vcrba  moMtrant.  pramntia  ora- 
inagnua  hoapeg  ad  taim  bumttehoapitium  desccndere,     t^onte. 


iH  ift  eadera  oraitone  mosiatratiir.  Ei  Hpet^  ioquiti 
itos  iBniU  nnpaleriif  eu$quewH9  $imu$  indigtd,  eta 
Deinde  reeolll  miracnla  40«  jam  facta  aunt  pec 
aquam,  id  est  s  in  primordio  preationia  Spiriuis  saur 
^m  ferebatBT  anper  aqufia  *  iit  virtutem  aanetifica-r 
^nis  aquamm  natnta  «oneiperet.  Ref^rt  et  aliud, 
qood  in  «alalaitione  arcm  fliiemm  es^ 
'  I7nde  ita  seriptum  esl  In  memorata  oralioiio  t 
'l>eu$y  qui  noeenti$  mundi  erimina  fer  aqun  Mun$i 
'regenerationt$  $peeiem  in  ifi$a  dihnii  eff^mm  wtgnaHr 
'etiy  etc.  Postea  Inlral  saedrdos  ad  eipuidenem  diar 
boH,  dlcendo :  Proeul  erge  fdnCy  iuheme  te  Demiw», 
'cmni$  «pfritttf  immundw  ab$cedaty  elc« 

Quali  ignomlnia  dignus  sit  hospcs  aqa«  eipClll , 
j[)er  suam  insufflationem  sacerdos  monstrat,  ul  illud 
impleatur  quod  Dominus  dlxll  r  Nunc  princeps  mnndi 
hujus  ejicietaip  foras.  Ejeclo  illo  hospitc  munitnr 
*aqua  crucis  signaculo,  ut  noii  habeatlocnm  redcundi 
^iabolus.  Per  invocationem  sancUe  Trinltalis  exem- 
'  plo  baplismi  Christi ,  Trinilas  adest  in  nostro  bapH- 
*  sterio  per  invocationem  sacerdotis. 

Primsi  beaediclio  Patrcm  invocat,  q«3e  dicil: 
.  Benedico  te^  ereatura  aqu(P,  per  Deum  vmm ,  p^r 
.  JDeum  eanctum,  qui  te  in  principio  verbo  separavH  ab 

«rirfa^  etreliqua.  Secundae  benedictioni  Filius  adest: 
.  Benedieo  te  et  per  Je$um  Christum  Filium  eju$  «wl- 

€um ,  Dominum  nottrum ,  ^tti  te  in  Cana  GalH(B(B 


CAPUTXm 
De  immi$$ione  eereorum  in  aqnam. 
Qamante  voce  sac^rclotis,  ut  descendat  vtrtos 
^iritua  sancti  in  aqqam,  cerei  neophytorum  depo- 
puntur  in  aquam.  Quare  hdct  nisi  ut  demonstiretur 
modo  cereus  signare  Spiritum  sanctumt  Legitur 
unam  columnaih  fuisse  in  itinere  filiorum  Israel, 
quae  utrumque  haberet  in  ministerio,  hbc  est ,  ut 
lux  eis  esset  m  nocte  ex  una  parte ,  et  ex  altera 
proteclio  nubis  in  die.  De  qua  dicit  sanctua  Angu- 
stinus  in  libro  xii  contra  Fausttim  :  Cur  non  ergo  el 
nobis  Christus  columna,  quia  et  reclus  et  simus,  et 
fulciens  infirmitatem  nostram  per  noclem  iuc^s» 
B  per  diem  non  lucehs,  et  ut  qui  non  videnl,  videanl, 
et  qui  vident,  cxci  fiant.  Legunturque  quasi  duie» 
ut  nostra  translatio  tenet :  Dominns  aolem  praeee- 
debat  eos  ad  ostendendam  viam  per  diem  in  eo* 
lumna  nubis,  et  per  noctem  in  columoa  ignis.  Ot 
enim  per  cereum  illuminatum  ad  memoriam  redu- 
cimus  columnam  ignis ,  qu»  Agurabat  Christum»  a 
quo  illuminati  sunt  apostoli ,  quibua  dicitur :  Vol 
e$ti$  lux  mundi :  sicut  a  benediclo  cereo  illuminatii^ 
alter  cereus,  ita  per  cereos  exslinctos  sive,  ul  me» 
lius  possumus  dicere,  cereum  propler  unilatem  Eo^ 
clesiae,  per  quem  ad  memoriam  reducimua  oolum!^ 
nam  ignis,  Spiriius  sancti  persona  designatnr.  Dnde 
Gregorius  Nazianzenus  in   sermone  de  aecmidia 
epiphaniis  :  Baptizavit,  inqnil ,  Moyaefi  in  mari  et 


$igno  admirabili  $ucb  potentitB  convertit  in  vinum,  et  C  in  nube ,  sed  in  typo  et  in  figura  :  ita  enim  Panlas 

_  ^  !—      -     .  .  •  .^  •  •        •     _  _  _       _ 


reliqua.  Spiritus  sanctus  introducitur  in  novissimo 

.  et  esi  omnis  deprecalio  ut  sicul  Dominus  jussis  snis 

^  aqoam  fecit  obtemperare  in  superioribus  miracolis, 

ita  el  nunc  eo  jubente  efficiatur  non  soUim  habifis 

ad  abluenda  corpora,  sed  etiam  ad  purlflcatioiiem 

mentis,  sicut  in  sequentibus  dlcitur,  ut  praeter  na- 

,  luralem  emu.ndalionem ,  quam  lavandis  possunt  ad- 

tubere  corporibus,  sint  etiam  puriAcandis  mentibns 

efScaces.  Hoc  in  loco,  id  est,  postquam  dixerit  sa- 

cerdos :  /»  nomtne  Patri$t  et  Fi/ij,  et  Spiritu$  $aneii, 

.   mutatuT  VQX  quasi  ad.lectionem  legendam. 

In  pnMoali  oratione  bumiiis  deprecaiio  esl,  ^eu 
.  i^liqta  pr»paralio  meptis  ad  impetrandum  adventum 


pronuntiat.  Habuil  ergo  mare  formam  aquae,  nobeil 
vero  Spiritus  sancli. 

Sine  lumine  esl  cereos  neophytorom  nsqoe  ad 
lempus  quo  caeteri  ccclesiae  illuminantar  :  tempore 
qiio  caeterl  cerei  illuminantur,  ilinminantur  el  ne»- 
phytorum.  Postqnam  enim  Spiritob  sanctus  parga- 
verit  cprda  neophytorom ,  el  eos  introduxerit  in 
societatem  et  unanimitatem  Ecdesise,  tanc  illami- 
nabit  corda  eorum. 

Sicut  enim  in  sua  persona  habel ,  al  slt  comflMi- 
nicatio  Patris  etFilii :  habet  in  operatlooe»  alcon- 
jungat  sanctam  Ecclesiam,  et  cohtineal  in  antlaia. 
Solemus  differre  oiBcium  illuminandoram  cereoram 


sanoli  SptriMis  ia  aquam»  ut  sicut  in  prima  oraUone  ^  osque  ad  missac  officium  :  sive  propter  caasam»  at 


de|Hrecfi|08  esi  Deus  venire  in  mentem  sacerdotis, 
810  el  in  sequefititms  doprecelar  virtus  Spiritus  san- 
di,  ut  venial  IP  imlpram  aqwe.  Ita  enim  dicit  sacer- 
dos :  U<B0  nM$  fraecepta  $ervantibu$f  ac  si  dical : 
Non  postra  praBaumplione  tantam  virtulem  audemus 
invoeare  in  na^uram  aqnai,  sed  ex  praecepto  Domini 
nostri  qm  jussil  baptismum  exercere.  Atque  dein- 
oepa  infit :  7«  Deu$  ommpatene  clemen$  ade$tOy  tu 
bemgnue  a$:pifa^  el  reliqua  quae  sequuntur.  Posl  hanc 
hnnrilem  depreealionem  vocal  sacerdos  Spiriumi 
•ancMH»,  etaltavocoy  id  est,  alto  mentis  afi^ectu 
depreoalary  ol  dignelttr  advenire  ad  ipsam  aquam 
tla  dicend» ;  Deeeendat  in  hanc  pUnitudinem  (ontie 
mHu^  8firitu$  t$d.  Quae  d^Kr^canda  aunt»  ,u|  ibi  ope- 


B 


prius  accipiani  neophyti  imposllionem  manoa 
scopi,  et  sic  eos  credamus  illuminari  Spirilii  tanclo» 
seu  propter  noctem,  in  qua  celebramos  misaahi,  vt 
sicut  gloria  resurreciionis  iilustrafa  esl,  ita  illusiie- 
tur  lumine  nostrorum  cereornm.  Dictom  est,  ot 
aesUmo,  quare  cerei  deponanlur  in  aquam  ad  invo- 
calionem  Spiritus  sancti ,  qnoniam  ipsi  Spirilas 
sancti  persoiiam  aliquo  modo  demonstranL 

CAPUT  XXVU. 

De  unetione  chri$mati$  a  preebgtero ,  et  de  tnipoil- 

tione  manu$  epiecopi  euper  fieOpAylam* 

Antequam  aliquid  dicalor  de  manus  impoaiUone 

episcopi,  dicendum  est ,  qua  de  causa  ungalur  neb- 

pliytus  a  presb^ro  in  vertice  capiUs.  Ul  in  geatis 


1047 


AHALARn  PRESBTTERI  HETENSIS 


l«M 


ponliflcaUbiislegitur,  Sylvester  papa  instituit,  utaAsine  impositione  manns  c^soopi  pofliit  neoiiliytiit 


presbytero  angeretor  neophytns  in  oerebro;  ita 
enim  scriptum  est :  Hic  constituit ,  ut  baptizatum 
liniat  presbyter  chrismate  leratum  de  aqua  propter 
occasionem  transitus  mortis  f.  Quo  tempore  Syl?e« 
ster  regeret  Ecclesiam ,  manifestum  est  :  hoc  est, 
tempore  qno  Nicsenum  condlinm  confirmatum  est 
sub  imperatore  Gonslantino.  Dein,  ut  reor,  Patres 
sancti  constituerunt,  ut  ungerentur  neophyti  a  pres- 
byteris  chrismate  consecrato  ab  episcopo.  Unde 
unus  eorum  doctor  egreglus  Beda  dicit  in  iractatu 
super  Actus  apostolorum.  Nam  presbyteris,  sive 
extra  episcopum,  sive  pr^esente  episcopo,  cum  ba- 
ptizant,  chrismate  baptizatos  ungere  licet,  sed  quod 
ab  episcopo  fuerit  consecratum  :  non  tamen  fron- 


possidere  regnum  ocelonun.  Lalro  qui  id  cmoeooih 
fessus  estDominum,  et  avdivitab  eo,  HodUm§' 
cum  m$  in  paradUo^  non  suscepit  manos  iinpositio- 
nem,  quamvis  eum  baptizatnm  credamus  fuisse  ia 
cruce  suo  sanguine.  De  quo  baptismo  dieit  Grego* 
rius  Nazianzenus  in  sennone  de  secQodis  Epiplia- 
niis :  Scio  enim  et  qoartum  baptismum,  qno  quif 
sanguine  suo  per  martyrium  baptizatur»  qoo  bapii- 
smo  etiam  Gbristus  baptizatus  est »  ut  et  in  boc» 
sicut  in  capteris  formam  credenlibus  et  se  sequenti- 
bos  daret.  f  De  qoo  baptismo  dictt  Auguslinus  is 
epistola  ad  SeleuciaiKim  :  Jam  nondebemiM  quasrere 
quando  quisque  fuerit  baptizatus;  sed  qaoficflBque 
legimus  in  corpore  Ghristi,  quod  estEodesiay  perti- 


tem  ex  eodem  oleo  signare,  quod  solis  debetur  epi-  B  nere  ad  regnum  coelorum,  non  nisi  baptizatos  in- 


scopis,  cum  tradunt  Spiritum  paraclitum  baptizatis. 
Quod  si  antea  agebatur  superflue  constitutum  a  san- 
^vo  Sylvestro,  quod  jam  agebatur.  Secundum  hoc 
lonstitutum ,  reor,  quod  ad  hoc  priore  tempore  de 
■nctione  chrismatis  pontifex  exspectabatur,  ut  per 
manus  episcopi  omnis  unclio  charismatis  ageretur : 
usque  ad  illud  tempus  non  generaliter  omnes  bapti- 
zabantur,  praecipue  cum  imperatores  et  ministri 
eorum  pagani  erant ,  ac  ideo  non  facilc  neophylis 
poluit  occurrere  episcopus ,  vei  ipsi  ad  episcopum 
Teuire.  Sacerdos,  qui  ungit  neopbytum,  verbis  suac 
orationis  solutioneni  vinculorum  et  alligalionem 
vulnerum  monstra* ,  dicendo  :  Deus  omnipotens  , 
Pater  Domini  noslri  Jesu  Ghristi,  qui  te  regenera- 


teliigere  debemus :  nisi  forte  quos  angustia  psssionis 
invenity  et  nolentes  negare  Gbristum,  antequaa 
baptizarentur,  occisi  sunt,  quibus  Jpsa  passjo  pro 
baplisiiio  deputata  est.  Etiam  verlHi  S.  SylYesiri, 
qui  ob  remedium  difficultatis  episcopum  conseqiiea- 
di  ante  exitom  anims,  jussit  ut  liniretnr  neopbytus 
a  presbytero  chrismate  salutis  in  vitam  aeternamy 
sic  sonant  quasi  possit  recipi  in  regno  ccelonim  sine 
impositione  manus  eplscopi.  Diversae  enim  sunt 
mansiones  in  domo  Patns.  De  iUis  qui  per  negligeB- 
tiam  amittunt  episcopi  pncsentiara ,  et  non  susd- 
piunt  manus  impositionem,  pensandum  est»  ne  forte 
in  justitia  ilia  damnentur,  in  qua  negtigeDter  exer- 
cent  justiiiam,  quia  debuerunt  festinare  ad  manas 


vit  ex  aqun  et  Spiritu  sancto,  quique  dedit  tibi  re-  ^  impositionem.  Sicut  enim  Ghristus  didt :  Nim  qwU 


inissionem  oronium  peccatorum.  In  islis  verbis  et 
curationem  intelligimus  plagarum ,  et  solutionem 
vinculorum.  Postea  addit  memoratus  sacerdos  : 
Ipse  linit  te  chrismate  salutis  in  vitam  aeternam  :  in 
istis  vero  intelligimus  salvationem  quamdam ,  quae 
pertinet  ad  salutem  usque  in  vitam  setemam.  Episco- 
pus  vero  transilit  vorba  :  Ipse  te  linit  chrismate 
salutis,  quasi  ditior,  non  solum  ut  salvare  possit, 
sed  etiam  ditare,  et  dicit  :  Emitte  in  eum  septifor- 
mem  Spiritum  sanctnm  tuum  paradntum  de  ccelis, 
spirituin  sapientisB  et  intellectus,  spiritum  consilii 
et  foriitudinis,  spiritum  scientiae  et  pietatis,  adimple 
eum  spiritu  timoris  Domini  et  consigna  eum  signc 


renatus  fuerit  ex  aqua  et  Sfnritu  $aRcta,  non  paiaslt 
introire  in  regnum  Dei :  similiter  dicit :  i^Fist  akunda- 
verit  justitia  vestra  plut  quatn  Seribarum  et  Pkat^ 
«ororttm,  non  intrabitie  in  regnum  ceelorumm  Yere  ia 
baptismo  dimittuntur  nostra  peccata,  et  oooscpeli- 
niur  Ghristo,  in  resurrectione  justificaiiMir,  acnt 
dicit  apostolus  Paulus  :  Mortuus  e$t  propier  ieUcta 
no$tra,  et  re$urrexit  propter  justificatiomm  nostram» 
Quis  eum  soscitasset  a  mortuis »  idem  Aposlolus 
manifestat  ad  Romanos  dicens :  Quod  u  apirituM 
eju$,  qui  $u$citavit  Je$um  a  mortui$f  kabitai  imxabi$: 
qui  $u$citavit  Je$um  a  mortui$ ,  conviuificakk  eOam 
mortaiia  eorpora  veetra,    Ad  qood  opos  ▼Iviflcel 


crncis,  in  vilam  propitialus  aeternam.  Haec  sunt  ve-  «v  Spiritus  corpora  nostra,.8uperius  in  meniorata  «pi- 

^.     ■  ■    __A^  «» •     _  _        .       A     /tl  * •_  A  <  ^^      _.  .!_  J.«.__  »  _  .^A__  M. A  t»         ._■-  J.       •*_**•      "^       _ 


stimenta,  quibus  omari  oportet  filium  regis,  ut  stare 
possit  in  aula  ceelesti.  Qui  baptizautur,  filii  sunt 
Dei,  ut  Joannes  Evangelista  narrat :  Quotquot  au' 
tem  receperunt  eum ,  dedit  ei$  pote$tatem  fitios  Dei 
fieri^  et  reliqua^  Episcopus  dcprecatur  Deum,  ut  sicut 
lavare  dignatus  est  hominem  per  baptismum,  ita 
dignetur  vestire  regalibus  vestibus,  quibus  indui 
oportet  filios  regis.  De  quibus  filiis  dicit  apostolos 
Paulus  :  Omnes  qui  in  Christo  baptizati  e$ti$,  Chri' 
$tum  induisti$.  Ibi  induunt  se  neophyti  Ghristum, 
ubi  renovantur  in  imaginem  ejus  qui  creavit  eos. 
Hens  enim  vestis  se  Christo,  quando  illo  spiritu  ve- 
stUur,  qui  requievit  in  homine  Ghristo,  postquaiti 
ccepit  esse  horno.  Audivi  quemdam  interrogarei  si 


stola  demonstratum  est,  ubi  idem  dicit:  Sfiriiut 
vero  vivit  propter  ju$tificationem.  De  qua  jostiflca- 
lione  dicit  sanctus  Augnslinus  in  lilm  de  Civilate 
Dei  vigesimo  primo,  capitulo  vigesimo  septimo  : 
Nain  quid  cui  prodest,  quod  baptisatur,  si  wuk  jii* 
stiflcatur  ?  Nonne  qui  dixit :  iVtM  ^iiis  rmatme  /ue- 
rit  ex  aqua  et  Spiritu,  non  itiirabit  in  regmum  Dei: 
Ipseetiamdixit:  Ni$i  abundaveritjuMiaveUrasmpeT 
Scribarum  et  Phari$(Borum^  non  inirabiti$  inrepnBm 
ccelorum  ^Ghristus  resurrezit  propter  jostificatioiiem 
nostrara ,  Spiritus  eum  suscitavit  a  mortnls  :  ide^ 
Spiritus  viviflcat,  sive  vivificabitet  morCalia  corpora 
nostra.  Liqoido  iq>paret  quod  resurrectio  coirpons 
Christt  nobis  viviflcatioQea  promitlpt^.qaae 


1040  DE  EccLisiASTnas  QPFicos  UBU 17.  ~  ua  I.  im 

recUo  fit  propler  jastificationem  noetram.  JosUQcahAP^'®  Spiritnm  sanetumsine  imposiUcme  m«nns,  sl 

eom  Dominns  dare  volnerit :  sed  eum  oppido  con- 


tio  nostra  est  in  exercitatione  bonomm  opemm»  nt 
Arobrosias  aic  in  tractatn  epistol»  ad  Romanos. 
Qaamvis  et  justus  bonns  dicendus  sH,  tamen  genem 
ipsa  posuit,  justuminexercitio  sifnificans,  bonum  ve- 
ro  natum  qui  simfrficitate  innocens  dicalur.  Nostra 
fides  ita  tenet,ut  slne  Spirito  sancto  neque  cogitare» 
neque  agere  recU  aliquid  valeamus.  Per  manus  im- 
posiUonem  inUmavit  Paulus  apostolus  acdpere  Spi- 
rilum  sanctum  credentes,  imponendo  roanus  disci- 
pulis,  quando  venit  Ephesum ,  el  interrogavit  eos 
dicens  :  Si  Spiritum  sanctum  accepisUs  credentes  ? 
quos  postea  baptizavit,  quia  Joannis  baptismate 
erant  bapUzaU ,  et  imposuit  eis  roanus,  ut  accipe- 
rent  Spiriium  sanctum.  Acceperaut  olim  quidam 


stringit  apostolica  observaUo,  quam  exercucront' 
per  manus  iropositionem»  et  cura  praesens  ecclcsia* 
sUca,  qui  per  negligenUam  perdit  roanus  iroposiUo- 
nem.  Conferamus  eadem  dona,  juxta  Augustinum» 
cum  beaUtudinibus  demonstraUs  in  monte  :  et  vi- 
deamus  ex  verbis  AugusUni  quantum  periculun» 
incurrat,  qui  negligenter  exit  de  roundo  sine  impo- 
sitione  manus.  Moratus  doctor  sapienUam  coroparat 
paciiicis :  in  quibus  ordinata  sunt  omnia,  nuliusque 
motus  adversus  raUonem  rebellis  est  f.  Secundum 
hanc  comparaUonero  non  est  paciflcus,  qui  sapien- 
Uam  non  habet,  neque  Filins  Dei.  Si  non  fuerit  pa- 
cificus,  Filius  Dei  non  est :  quapropter  non  intrabil 


Spirituro  sancturo  sine  iroposiUone  mauus,  etiam  B  in  aulam  coelestera.  Intelieclum  coroparat  roundis 


antequam  bapUzarentur,  sicut  scriptum  est  in  Acti- 
bus  apostolornm  :  Cecldil  Spiritut  $anetus  super 
omne$  qui  audiebant  verbum  Dei,  Unde  Beda  in  eo- 
dem :  Ne  baptisma  gentibus  tradere  dubitet  quin 
Fetras  sancU  testimonio  conflrmatur,  ipsas  lavacri 
aquas,  quas  sanctificare  solet  novo  ordine  percur- 
rentis :  quod  semel  in  testimonium  fidei  genUum, 
nunquam  vero  in  Judseis  evenissereperitur.  Dequare 
dicit  Gregorius  Nazianzenus  in  sermone  de  secun- 
dis  Epipbaniis :  Non  conUnuo  legem  Ecciesiis  dedit, 
si  seroel  aliquando,  aul  raro  aliqoid  tale  factum  est : 
quoniam  quidem  neqne  si  una  alicubi  hirundo  vi- 
deatnr,  veris  continuo  tempus  induxit.  Quod  mira- 
cnli  cansafit,  sive  necessitaUs,  non  est  trahendum  in 


corde,  qui  purgafo  oculo  cemere  possunt,  quod  cor- 
poreus  oculus  non  vidit,  nec  auris  audivit ,  nec  in 
cor  bominis  ascendit.  Secundum  faaec,  qui  non  ba- 
bet  intellectum ,  quo  vadat?  quia  caecus  est,  et  ne- 
scit  quo  vadat.  Consiiiuro  comparat  roisericordibus, 
qui  dimittunt,  ut  dimittatur  illis ;  et  adDuvant  caele- 
ros  sicut  se  volunt  adjuvari.  Sine  hoc  dono  ncmo 
pervenit  ad  regnum  Dei ,  dicente  Evangelio :  Si  non 
remiseritis  unu$quisque  fratri  suo  de  cordibus  vestris, 
nec  Pater  vester  coelestis  diroittet  vobis  peccata  ve- 
stra.  Fortitudinem  comparat  esurienUbus,  qui  labo- 
rant  desiderandogaudium  de  veris  bonis.  Qui  potest 
adipisci  regnum  coeloram,  nisi  desiderans  gaudia 
veroram  bonoram?  ScienUam  comparat  lugentibus. 


consuetudinem.   Secunduin  Matthaeuro ,  roodis  duo-  C  quia  jam  cognoverant  in  scripturis,  quibns  malis 


bus  bapUzarour  Spiritu.  Ipse  eniro,  inquit,  baptiza' 
bit  vos  Spiritu  sancto  et  igne.  Baptizamur  Spirfiu 
sancto  et  igne  :  bapUzamur  Spiritu  sancto,  quando 
abluirour  a  peccaUs ,  quaro  abluUonem  significant 
alb»  vestes  in  bapUsmate  per  toturo  corpus.  BapU- 
zamur  igne ,  quando  ardorero  Spiritns  accipimus  : 
ui  apostoli  acceperanl  in  die  Pentecostes.  Bapcis- 
mum  ignis  accipimus  per  impositionem  manus  epi- 
scoporaro,  qui  cousumat  ligna,  fenum,  stipularo: 
qnia  Deus  ignis  consuroens  est ,  et  calorem  praestat 
vitae  scternae,  atque  iumen  videndi  ea  quae  morlali- 
bos  oculis  dausa  sunt.  Iste  modus  appariUonis  Spi- 
ritos  sancU,  non  fuit  necessarius  in  ChrisU  bapUs- 
Biate :  quia  non  veuit  ostendere  necessario  ea  ope- 


vincU  tcflieantur,  quae  tanquam  bona  et  utilia  iguo- 
rantes  aperaerunt. 

Nisi  eitim  homo  agnoscat  errorem  sunm  et  ab  eo 
se  corrigendo  revertatur,  non  est  aptus  regno  Dei. 
Pietatem  comparat  roilibus :  qui  enim  pie  quaerit 
sanctam  Scripturam ,  et  non  reprehendit  qood  non- 
dum  intelligit,  et  propterea  non  resistit,  quod  est, 
mitero  esse,  ipse  possidebit  terram.  Tiroorera  com- 
parat  humilibus,  de  quibus  Evangelium  manifestat 
quod  ipsorum  sit  regnuro  cceloraro.  Ad  quod  prae- 
roium  liaec  dona  perducant,  in  clansula  pnesenUs 
coroparaiionis ,  idem ,  cujus  verba  intelllgere  cupi- 
mus,  explanat,  dicendo :  Unum  autem  praeniiom, 
quod  est  regnum  coeloram ,  pro  bis  gradiDus  varie ' 


rari  in  homine  Cbrislo,  quae   comroerooravirous,  ^  nominatum  est.  Sicut  enim  his  subvenitur  a  donis 


qooniam.  in  eo  habitat  omnis  plenitudo  diviniiatis 
corporaliler;  sed  in  apostolis  et  caeteris  hominibus : 
Si  quis  sine  isto  bapUsmate  migraverit  de  saeculo, 
periculosum  iter  arripit.  Hoc  praevidens  Sylvester 
papa,  qnanturo  poloit ,  subvenit :  et  propter  absen- 
tiam  episcoporam,  necessitale  addidit  ut  a  presby- 
tcro  ungerentur.  Timenduro  est,  ne  illa  difl^erentia 
Bit  inter  illuro ,  qoi  sine  impositione  manus  moria- 
tur,  et  iiiter  illum  qui  eum  acclpit ,  quae  esl  inler 
stellaram  claritudinem,  hoc  esl,  quamvis  non  exdo- 
dantur  a  tegno  Del  propter  csetera  bona  opera,  ta<« 
nieu  oou  habeant  illum  locom,  quembaberent,  st 
lllaui  acclperent.  Non  nego  posse  hominem  tecl^ 


Spiritus  sancU  ,  quibus  tribuit  idero  Spiritos  san- 
ctus ,  ut  pie  quaererent  ac  salubriter  exspectarent 
baptisroalia  sacramenta ,  quamvis  ad  ea  non  perve- 
niant:  sic  timenduro  est,  ne  non  subvenialur  his 
qui  negligenter  haec  Dei  dona  quaerant. 

De  his  autero  qui  negligenter  ea  tribuunt,  scri- 
ptum  est  in  Evangelio  :  Serve  male  et  piger^  sciebas 
quiia  meto  ubi  non  semino ,  et  congrego  ubi  non  spar- 
«t ;  opcrtuit  ergo  te  mittere  pecuniam  meam  nummu- 
tariis.  Et  posl  pauca  :  Inuiilem  urvum  ejicite  in  te" 
nebras  exteriores ,  ibi  erit  fietus  et  siridor  dentium. 
Memorata  dona  sanctus  Gregorius  per  gradus  ascen- 
denUum  enarrat  in  libro  de  iddificatione  lempli. 


MSr  .    .     :  AMALAIW  PAESBTTEM  METENSIS  10» 

liade  ^ttijam  tfWftrpilroii»,  qase  bic  locum  habent.  A,  diio,  id  est  vila  et  doctriha,  siH  connexa  inYenian 


Prophela  ergo ,  inquU  t  quia  de  coelestibus  ad  ima 
bqudMiur,  cqepin  magis  a  sapieniia,  et  descendit 
ad  liaiorein  :  Sapit ,  qui  credit  in  sanctam  Trinita- 
tain.  lajtelligit  qui  praecepta  divina  sensu  percipit 
et  opere  Implet.  Gonsilium  habet ,  qui  quodeunque 
agjt ,  pradeuter  praevidet.  Fortis  est ,  qui  resistit 
diabolo  et  v^ntaU  ejus,  Scit,  qui  inter  bonum  et 
Hialum  disoernere  novit.  Pius  est,  qui  peccata  di- 
mittil »  et  eleemosynas  facit.  Timet  Deum  qui  noa 
tanitti&  bene  facit»  sed  roale  facere  non  audet. 

Sed  nos  qui  a  terreoisad  co&iestia  tendimus,  eos- 
deni  gradn^  $i46Cwdeiido  Bumeremus,  nt  a  timore  ad 
aapientiam  9#rvfnjre  valeamus.  In  mente  etenim 
noatni  prunus  aaceAsionis  gradus  est  timor  Domini : 


tur  in  septem  donis.  Sapientia  primnra  ei  intefle- 
ctus.  Sapientia  ad  vilam,  intellectus  ad  doctrinan: 
consilium  ad  doctrinam,  forlltudo  ad  vitam  :  sdenlia 
ad  doctrinam,  pietas  ad  vitam.  Haec  sunl  oniameRta 
vestis,  qu(e  tribuit  Deus  menli  per  impositioneia 
manus,  sine  quibus  periculosum  est  aliqaem  hiTe- 
niri  in  convivio  regis,  ne  audiat  vocem  terribtlen 
dicentis :  Amice^  quomodo  hue  inlrasU  non  kttben 
vestem  nuptialem?  Solent  diverso  modo  orationfni 
proferre  magistri  simul  cum  cruce,  qoaan  fadaoi 
pollice  in  frontibus  infantium.  Omnia  verba  soperiDi 
memorata,  orationis  verba  sunt :  quoniam  doo  ab 
illis  datur  Spiritus,  qui  manns  imponunt,  sed  depre- 
cantur  ut  veniat.  Unde  Augustinus  in  libro  decimo 


leeundus,  pietas ;  tertius,  scientia  :  quarlus,  forti-  B  quinto  de  Trinitale  ,  titulo  vigesimo  qoarto  r  Nafti? 


Iiide :  quinlus »  oansilium  :  sextus,  intellectus  :  se- 
plimus,  sapientia^ 

Esi  eoim  timor  Domini  in  mente ,  sed  qualis  est 
iale  timor»  si  cum  eo  pietas  non  est  ?  Qui  enim  mi* 
gereri  proxlmo  igoorat,  qui  compati  tribulationi  ^us 
dissimulat ,  iiujins  timor  ante  omnipotenlis  Dei  ocu- 
ios  millus  eslt  qui  oon  sul)levatur  ad  pietatem  :  sed 
aof  e  pieias  per  inordinatam  misericordiam  errare 
0oiei«  si  forte  pepercerit  quse  parcenda  non  sunt, 
Peccala  e&im  quae  feriri  gebeon»  ignibus  possunt^ 
discipliiue  sunl  verbere  corrigenda.  Sed  inordiuata 
pielas,  cqm  Cemporaliter  parcit ,  ad  a?temum  sup- 
plidum  perlrahil.  Vt  ergo  vera  et  ordinau  sit  pie- 
las ,  ad  gradum  esl  aliuln  sublevanda  ,  id  est,  ad 


enim  aliquis  discipulorum  ejus  dedit  Spiritnm  san 
ctum.  Orabant  quippe,  ut  veniret  in  eos,  qnibos 
manus  ijnpouebant,  non  ipsi  eum  dabant,  gnem  mo- 
rem  in  suis  praepositis  etiam  nunc  servat  Ecciesia. 
Eum  quem  superius  p;*ecatus  est  pontifex,  ot  mille 
ret  Spiritum  sanctum,  in  sequentibas  petlt,  nt  snscF 
pientem  dignetur  consignare  in  vilam  xlemun,  id 
est  ut  eumdem  Spiritum  non  amittal  suscipiens  usqne 
dum  perducat  hospitem  suum  ad  vitam  xtemam. 
De  quo  signaculo  dicit  Hieronymus  in  tnctata  epi- 
stolae  ad  Ephesios  :  Signati  autem  sumus  ^riln  Dd 
sancto,  ut  et  spiritus  noster  et  anima  Iroprimantor 
signaculo  Dei,  el  iUam  recipiamos  imaginemetsi- 
militudinem^  ad  quam  in  exordio  conditl  snnms.  Hoe 


«cientiam  :  Ut  ^iali  vel  quid  ex  misericordia  pu-  Q  signaculo  sancti  Spiritus  juxta  eloquiom  Salvatoris, 


«ial»  vel  qniil  ei^  mi&sricordia  dimittat.  Sed  quid  si 
sciat  quid  agere  quisque  debeat  :  virtutem  verp 
•gendi  ndR  habeal*  Scientia  ergo  nostra  crescat  ad 
fortitadiiKBm  :  ut  cum  videt  quid  agendum  sit ,  lioc 
agere  per  mentis  fortiludinem  possit ,  ne  timore 
trepidel :  et  pavore  collapsa ,  non  valeat  bona  de- 
fendere  qum  senlit.  Sed  saepe  fortitudo  si  fuerit  im- 
provida »  ei  minus  contra  vitia  circumspecta,  ipsa 
sui  pnBgMraplione  in  casum  ruit :  asoendat  ergo  ad 
eonsiiium ,  ut  praevidendo  praemuniat  omne  quod 
agere  fortiter  potest.  Sed  esse  consilium  non  potest, 
M  intelleelus  deesl :  quia  qui  non  inteiiigit  malum 
(faod  ageniem  graval ,  quomodo  potest  bonum  soli- 
dare«  quod.  a<yuvat  :  itaque  a  consilio  ascendamus 


Deo  imprimente,  signamur.  Hunc^  enim  ait,  ^gnaxit 
pater  Deus,  Signalur  ergo  etiam  Spiritu  sando  om- 
nis  qoi  ex  eo  quod  credidit  Deo,  signavit,  qnia  venis 
est  Deus,  qui  idcirco  signatur,  ut  servef  signacuium, 
et  ostendat  illud  in  die  redemptlonfs  pnram  atqoe 
sincerum ,  et  nuHa  ex  parte  ronlitatumv  et  db  id 
enumerari  cum  his  valeat  qoi  redempti  sont.  Sine 
isto  signaculo  non  .oportet  nos  praeseniari  ante 
Deum  :  de  quo  quasi  de  aliquo  vestimenlo>  dicebat 
Paulus  ad  Gorintbfos  r  Etenim  qut  sumu$  iii  corpore 
i$to,  ingemiscimus  grtj^tati,  eo  quod  nolumui  exspo- 
liari,  sed  supervestiriy  ut  absorbeatur  quod  mortMU 
est  a  vita.  De  quo  vestimento  dicat,  in  seqnenttbu 
monstrat :  Qui  autem  perflcit  nos  in  boc  ipsom,  Deos, 


ad  inteUecturo.  Sed  quid  si  intellecius  magno  qui-»  I'  qui  dedit  nobis  pignus  Spiritus.  Qooniam  arrbabooem 

Dei  suscepimus,  ut  ilMus  sirous,  signo  emeis  qm 
redempti  sumus,  signamur ,  ut  quando  exterattnalor 
signum  illud  viderit  in  frontibus  nostris  perlraDseat 
domus  nostras ,  et  videat  qnod  non  sui  sunnis,  sed 
illius  cujus  signum  portamus.  Haec  crux  chrhmaie 
efticitur,  quod  confectum  est  ex  o)eo  el  i>alsamp>. 
Opera  bospitis  nostri,  talis  liquor  monslral.  Cbari- 
tatem  quae  signatnr  per  oleum ;  eum  suis  ftondefliii- 
bus  foUis  plantai  in  mente,  et  odorem  boiue  aocilis 
^  nobis  exhalat,  sicut  ex  balsamo  bonas  odor  rfeda- 
let.  Ut  ab  episcopis  solis  ioungatar  per  maow  im- 
positionero,  ab  apostolis  assomptiiffl  e«l,  nt  IMa 
declarat  in  tractatu  super  Aclus  aposlolon«i* 


dem  tcumine  vif^ty  el  moderari  se  nesciat  per  ma- 
tarilalein?  4b  iAtellectu  ergo  ascendamus  ad  sa- 
pienlian,  ul  quod  acute  intellectus  invenit,  sapion- 
lia  maiure  disponat.  Ut  per  oleum  inteliigaraus 
rectam  conversalionero  ,  que  moderatur  in  mente 
per  maturitatem  sapientiae  :  et  per  balsamum  do« 
clrinam,  quae  bonum  odorem  praestat  foris.  Idem  in 
eocjem  libro,  in  alio  loco  dicil  de  sapienlia  :  Sapien- 
tia  ad  vitam,  scientia  vero  pertinet  ad  doctrinam. 

Chrismatis  unctio,  ut  praetulimus,  pertinet  ad  duo 
doua  Spiritus  sancti,  id  est  ad  sapientiam  et  scien- 
liam  :  oleum,  ad  sapientiam;  balsamus,  odorem 
•uun^  tonge  lateque  spargens,  ad  scientiam.  Haec 


IMS  BE  ECCZJKIASTiaS  OPFICnS  LMl  tT.  <-  UB.  I.  '  iOU 

Notandom  ^ntem  40«^  PbiUppu»  qoi  Samaiie  A  nubes  irradiante,  et  post  dQnvhim  primo  propitit-i 


e^angeliiabat,  upus  de  septem  fnerit.  Si  enim  Apo- 
stolus  essei  ips^  ntique  nuinom  imponere  potuisset, 
at  accipereoi  SpiviMim  sanctum.  Hoc  enim  solis 
pontiiieibus  d^lur.  Ipst  cru&  nuiio  in  loco  melios 
figilur  quam  !■  e*  ubi  sommos  pontifei  laminam  ao- 
ream»  in  qoa  seulptum  erat  nomen  Dei  ineffabile, 
vigebat.  Et  in  per  manus  impositiOBem  et  oratio- 
nem  detur  8piritiis  smictos,  simiiiKBr  afo  apostoiica 
auctorilate  soropitam  est,  ot  ui  Actibos  tpostolovam 
.  scriptom  est :  Cnm  audisiifU  apoaioU  qui  want  Hie- 
.fMo/yaiM»  ifma  nmpMial  Samaria  verhum  Det,  mf- 
serttiH  ad  €0$  PHtmm  M  Jomm$m :  qm  ium  uniuem^ 
pravanmi  pra  fptfSi  u$  aeeiperma  Spinium  eanetum. 
£t  paulo  post :  Tune  imponebam  memum  euper  i//M, 


tionis  indicio  foctus  est,  intercessn  sanctonim,  quos 
Dominus  illustrat,  Ecclestam  muniri  designat.  Qoi 
bene  smaragdino  lapidi  nimiae  Tiriditatis  comparan- 
tur.  Quo  enim  baereditatem  immarcescibilem  fide 
perfeciiore  exspectant,  eo  potentius  etiam  caeteros 
oraudo  protegunt.  Quia  iris  erat  in  circuitu  sedis, 
aguntur  litaniae,  et  ante  baptismnm,  et  post  bapti- 
smom.  Litaniae  Graece,  Latine  deprecationes. 

CAPUT  XXIX. 

De  veztimento  albatorum^  et  recapitulatio  de  Sevtuay 

gesima. 

Albati  propter  vestes  albas  Tulgo  appellantur. 

Scio  eorumdem  vestimentorum  significationem  dili- 

genter  explanatam  ab  archiepiscopis  qui    fuerunt 


«I  aedpiebant  Spiritum  eauetwm.  Juxta  exemphim  B  tempore  beatissimae  memoriae  Garoli  ad  eurodem, 


Petri  et.Joaonis,  ecaorranl  episeopi  ad  loea  obi 

^unt,  quibus  neeesse  est  impooi  maiios :  occorrtot 

.et  ilU  siae  retrtelati^ne,  qoi  tocepiori  sont  yestl^ 

jmentum  nuptials,  ot  possint,  intrtnte  vefe,  perter»- 

.rare  in  con?iTio»  Si  aliqois  prius  subripitor  de  prae- 

^nti  saeculo,  qotm   possit  occfnrreve  minislerio 

tanto,  Deus  scit  cur  eum  prius  eoget  exire  de  pnB^ 

tenti  saeculo.  Novit  Dominus  qui  suni  elu$;  et  secnnr 

dum  Joannem  evangelistam,  Oeei  meoe  vocem  meam 

audiuntf  et  ego  cogno$co  m»  et  $equuntur  me^et 

ego  vitam  (jetenuim  do  ei$,  et  non  peribunt  in  (etemum^ 

et  uon  rapiet  ea$  qui$quam  de  mann  mea^  Hoc  om-* 

nino  cavendum  est,  ne  torpore  securitatis,  neglige»< 

tia  ostium  apertum  invenial.  Dicil  Romtmis  liiMlius  i 


€jns  tamen  admonitione.  Igitur  non  expedit  in  isto 
opusculo  laborare  de  illa ,  sed  tantom,  ut  dicam, 
juxta  Domini  pietatem,  qni  octo  dies  insinuent,  in 
quibos  vesttuntur  albsB  vestes,  et  cerei  neophytorum 
IHuminantur.  Sicut  enim  septem  dies  pertinent  ad 
^etus  Testamentum  propter  sabbatum  :  ila  octo  dics 
^d  Novnm,  propter  octavum  diem  resurreclionis, 
De  qua  re  dicit  Salomon  :  Da  parte$  $eptem^  necnon 
et  oeto;  jam  enim  dooebat  populum  suum,  ul  non 
semper  inhaererent  Yeter}  Testamento ,  sed  transr 
Irent  aljquando  ad  Novum.  A  sabbato  enim  usque 
ad  sabbatum  portantur  albae  vestes,  quae  nobis  spe- 
ciroen  praestant,  quales  debeamus  esse  in  Novo  Te- 
stamento,  et  qualia  corpora  recepturi  in  octava  diOi 


dequo  saepe  commemoravinms :  Oratione  expleU,  ^  a  sabbalo  usqne  ad  sabbatum  portamus  illas,  id 


facit  crucem  cuin  poUiiie  ex  ehrl^mate  in  singaio- 
rom  frontibu» ,  ita  dicendo :  In  nonine  Pairis  et 
Filii^^t  Spiritus  sanai,  Ptx  tibi,  et  eom  spiritd 
tuo.  Haec  verba  sunt  salutationis  td  novum  liomi- 
uem,  qoi  secondum  Deum  crettus  est  in  justilia  eC 
{umclilatt  verilatis. 

CAPUT  XXVIH. 
De  lAtaniie. 
.  litaniae  qu«  fiuoi  circa  l^tptistepii  eonsecraiioy 
nem,  iplejrcessiooes  saBetonuB  deBigna&t  pro  re? 
Dtscentibus,  iqood  postumos  diseere  «  leetione  libri 
Apocaljpsis,  Vidi  oetium  apeftum  in  eaAo.  In  ipsa 
Cluristus  demonsiratur  sedens  soper  sedem.  Ibi  Eo- 


est,  ex  qua  die  pignus  Spiritus  accipimus  :  qui  pror 
pter  septenarium  nuroerum  sabbato  deputalur  usque 
ad  alteram  sabbali,  quae  est  merooria  illius  sabbaU, 
in  qua  praesentari  nos  oportet  anle  Doroinum  eum 
ipso  pignore.  Ipsa  vestiroenta  sunt  stolae  albae,  de 
qulbns  scribitur  in  Apocalypsi :  Et  datce  $unt  iUi$ 
eingulce  $iol(e  alba:.  Singulas  modo  babent  stolas 
animae  sanctorom,  de  sua  beata  fmmortalitate  gau- 
dentes.  Et  iteruro  in  eodem  :  Amicti  $toli$  albi$,  et 
palmis  in  manibu$  eorum  :  stolis ,  baptisroum ;  pal- 
mis,triumphnm  crucis  insinuat.Et  iterum  in  eoaem: 
Beati  qui  lavant  $tola$  $ua$,  ut  sit  pote$ta$  eorum  tn 
ligno  vitce  ,  et  reliqua.  Dignum  praemium  stolis  can- 


desia,  si^ra  ^uam  Domiims  sedet,  ibi  indiciom  j^  didis,  id  esl  vitae  iromaculatae  promitUt,  videlicet,  u( 


a<)Ufle«  in  colore  jaspidis  :  et  igoHi  ia  Itrdinis.  ibi 
fipiriUis  Dei  in  septti»  lampadibiit  ardtolibus  ante 
thronuHif  ^ui  suot  septem  dm^  Spiffilus  Dei :  Ibi 
l>apiismus  ia  mari  vitreo,  sieut  scriptom  eet,  Et  in 
ciremtu  eedi$  ianquam  mare  vitreum  $imile  ery$tallo. 
Unde  Beda  super  eomdeivi  Ui^rum  f.  Propter  fideoi 
veram,  baptism^  reiertur  ad  vilrum,  in  quo  noo 
aliud  videtor  exteriut,  qntm  qood  gestat  interits. 
CryslaUo  quoqi^e,  quod  de  aqiia  in  glaciem  el  lapi* 
dem  pretiosuro  efflcitor,  btplisnii  grttla  figorttor. 
De  iri  ttAuiiotts,  quit  ia  ipso  voluamt  deslgnare 
litanias*  ^leffl  inter  tiit  didt  tadem  Apocaiyptis : 
Et  iris  «pt  ia  €ii«»iia  tedlt ,  ilmtf ig  wkmiB  sma- 
tmiimiimM  40iM^miii<aodtm:ivfe4|oi  fittole 


Domini  aspectu,  qui  est  vita  aeterna,  potiatur.  Ex 
memoratis  sentenUis  possumus  dignoscere  duas  res, 
id  est  ut  all^ae  vestes  sint  1n  signum,  qualia  corpora 
nostra  debeant  esse  in  Novo  Testaroento  (corpora 
enim  sunt  quodamroodo  vestes  animae),  et  qualia 
nobis  promitlantur  in  futuro.  De  quibus  Salomon 
ait :  Omnt  tempore  sint  ve$timenta  tua  candida ,  et 
oieum  de  capite  tuo  non  deficiat.  Et  hic  possumus 
intdligere,  quod  talia  debeant  esse  opera  nostra 
omni  tempore,  qualia  sunt  vestiroenta  albatorum, 
Vxm  munda  et  candida.  Et  sicut  ab  illonim  capite 
oleum  non  deflcit  per  octo  dies ,  ita  nunquam  cha- 
ritas  ex  mente  nostra  deficiat.  Quod  in  sat^ato .. 
eiuuntnr  ipsa  vestimenta  ^  hoc  vult  demonstrare 


1095 


AMALAftll  PRESHI11*ERI  HETEMSB 


len 


quod  In  dle  exilus  anim»  quando  recedit  de  corpore  A  sicut  neopbyti  nostri  per  octo  dies  siib  ondbos 

iuveni  «t  eadem  anima  sabbatiim ,  id  est  requiero,  et  "   '  '"    '  ' 

vestimeiita  sua  bic  dimiUat,  id  est  corpus.  ut  reci- 

piat  illud  iterum  in  novissimo  die.  Unde  mihi  vide- 

lur  congruentius  esse,  si  porUnda  sunt  post  dies 

oclo,et  ulvere  porlanda  sunt  veslimenla  albatorum, 

ut  potius  ab  ipsis  portentur  a  quibus  portata  sunt 

in  sanctificatis  diebns,  quam  ab  illis  qui  se  muUis 

maculis  poUuerunt  post  baptismum :  quia  corpora 

nostra  non  alias  animas  recipient  in  futuro,  quam 

exdem  qu3B  iila  rexerunl  in  prsesenti.  Duplicia  so- 

lent  esse  eadem  vestimenta  :  el  duplex  remuneralio 

sanctis  promittitur  in  aeterna  vita.  Unde  Isaias  : 

Duplicia  in  terra  $ua  po$sidebunty  id  e$t  gaudium 

anirax,  et  gloriam  incorruptibilis  corporis.  Quoniam 


presbyteris  scilicet  atque  patronis  eC  matroiiis  d^ 
ducuntur ,  et  sic  tandem  perveniendura  in  sabbaco 
ad  terram  pmmissionis.  lUi  qui  baptizant»  patres 
sunt  bapiizatorum,  ut  ex  multis  testimoniis  Scripta- 
rarum  possumus  conjicere :  sicut  Marcus  dicicur 
fiUus  Petri  in  baptismate.  De  talilras  fiiiis  florent 
ailalim  scripturae  apostiilorum.  Quoniaro  plares  sant 
baptizatorum,  quam  deduci  possint  ab  bis  qni  Inpt»- 
zant,  commendantur  caeteris  palribus  spiriuialtbus, 
ut  efs  noc  pnebeant,  quod  a  presbyleris  praeben- 
dum  erat.  Nec  sic  abhorret  a  vero  qnod  qoadn- 
ginta  duse  maiisiones  filiorum  israel,  quasi  qnadrt- 
ginta  duo  dies  nos  perducant  ad  terram  promissio- 
nis ;  quoniam  propter  nos  qui  jam  transiTiroos  mare 


pcccatis  imminentibus  poliuimus  corpora  nostra  post  **  Rubrum,  constitotl  snnt  quadraginta  duo  dies,  ut 


baptismum ,  feslinemus  ad  priorem  emundationem 
per  secundum  baptismum  venire,  id  est  per  pceni- 
ientiam  :  Quis  est  qui  purget  nos  a  peccatis  nostris? 
Et  quis  cst  qui  introducai  ad  priorem  mundationeio, 
nisi  Spiritus  sanctus?  Spiritus  sanctus  est  septifor- 
mis.  Manifestum  est,  si  decem  praecepta  ejus  custo- 
diamus,  eidem  creatori  nostro  a  qoo  per  inobedien- 
tiam  recessimus,  per  obedientiam  conjunctos  nos 
esse.  Qua  de  re  iu  sepluagenario  numero  qui  est 
septempliciter  decuplatiis,  ploremus  et  defleamus 
nostram  miseriam,  ut  Spiritus  sanctus  expurget  nos 
a  nostris  peccatis ,  et  deducat  per  pnecepta  sua 
usque  ad  denaru  remunerationem,  ut  ipsum  regem 


qui  in  captivitate  peccatorum  nostroram  redegimoi 
nos,  per  exempla  patriarcharum  revertamor  ad  ter- 
ram  promissionis,  nou  per  baptismum  aqoae  :  cate- 
cbumeoi  nostri,  qul  nondum  transleninC  maro  Ra- 
bram,  possunt  esse  sub  typo  popuU  Israclv  qai  ado- 
raverunt  idola  in  iGgypto,  et  per  daoes  o^limos 
Moysen  et  Aaron,  liberati  sunt  de  ^gypto,  et  trans- 
ierunt  mare  Rubrum. 

CAPUT  XXX. 

De  illuminatiotie  cereorum. 

Quod  iUuminatio  cereorum   secundom  libeOom 

Romani  ordinis  exspectatur  usque  ad  Agnas  M, 

hoc  demonstrat,  quod  per  iUum  agnom  qni  tolUt 


Dominum  nostrum  in  decore  suo  mereamur  videre.  ^  peccata  mundi  unusquisque  lumen  accipere  debeL 


Diximus,  quantum  potuimus,  in  superioribus  septua- 
gesimum  numerum  pertinere  ad  ploralionem  capti- 
vorum  populi  Dei,  qui  fuerunt  sub  Nabucbodonosor 
in  Babylone.  Possumus  et  eamdem  septuagesimam 
aliquo  modo  comparare  filiis  Israel,  qui  ruerunt  in 
iEgypto  sub  Pbaraone ,  qaasi  prima  oflicia,  Ctraim- 
dederunt  me  gemitus  mortie ;  et,  Exsurge^  quare  06- 
dormis,  Doiiitne?et,  Esto  mihi  in  Deum  protectorem^ 
congruant  illi  tempori,  quando  filii  Israel  se  vide- 
runt  aflligi  ab  iOgypliis  ,  et  damavcrunl  ad  Domi- 
num,  ut  scriptum  est  in  Exodo  :  Posl  multum  tem- 
]>oris  morluus  est  rex  iEgypti,  et  ingemiscentes  fiiii 
Israel  propter  opera,  vociferali  sunt,  et  ascendit 
claiuor  eorum  ad  Dominum  ab  operibus  et  audivit 


CAPUT  XXXI. 

De  mi$$a  in  nocte» 

Dicamus,  modo  Gloria  in  excelii$  Deo,  qaia  tanto 
lumine  illustrata  est  pr^sens  nox,  scificet,  Domi- 
nica  resurrectione ;  canamus  laudes  Deo,  qoonian» 
in  qulbos  habitabat  diabolus,  Jam  inhabiut  Spiriuis 
sanctus.  Hoc  ait  pontifex  ore  et  mente,  nt  nos  mente 
teneamus,dicendo:DeiiJ  ^t  hane  $acrati$timamaacim 
gloria  Dominica  re9urrectiom$  f7/Mlras,  comtma  tn 
nova  famiU(e  tuce  progeme  adaptiomt  ^ptrihmi*  qoc» 
dedi$ii.  Ubi  notandum  vocem  ministroram  ad  neo- 
pbytos  esse  osque  ad  Evangdium.  Dicit  ad  eos  le- 
ctor  :  Si  con$urrexi$ti$  cum  Ckri$io ,  ^uee  tmmm 
$unt  qufgriU;  ubi  Ckri$iUM  e$i  in  dexira  Dei  tedem. 


gemitum  eorum,  et  recordatus  est  pacti  quod  pepi-  j)  Habes  lectionem  de  anagogico  pede,  in  qao  cated»- 


glt  cum  Abrabam  el  Isaac  et  Jacob.  £t  ofiicium 
quartse  ferix,  quod  est  caput  jejunii  illi  teinpori, 
quando  dixit  Doniinus  ad  Moysen  :  Solve  calciamenr 
tu:n  de  pedibu$  tuis,  Epistola  vero,  quae  in  eodeni 
die  icgittir,  demonstrat  nobis  quid  sit  solvere  cal- 
ceumentum  de  pedibus ,  ut  ex  multis  unum  dicam ; 
Egredietur  $pon$u$  de  cubili  tuo ,  et  $pon$a  de  tho' 
lanio  suo.  Galceamentum  a  nostris  pedibus  solvitur, 
quando  opus  quod  cx  necessiludinibus  concupiscen- 
tiae  carnalis  percepimus,  intermiltitur.  Et  oOicium 
Quadragesima*  illi  tempori,  qiiando  aflligebalur  Pha- 
rao,  ut  lU)eraretur  populus  Dei :  et  postea  perve- 
niendum  est  ad  mare  Rubrum,  id  est  ad  baptismum; 
tc  deinde  transeundum  per  desertqm  sub  dudbus 


meni  accensi  per  verl»  cantici,  sicut  oervi  deside- 
rabant  apparere  ante  faciem  Dei;  qnod  nanc  habenl 
In  efl^ectu,  tunc  habebant  in  desiderio.  Ne»o  per^ 
fecte  potest  sapere  qoae  sursmn  snnt,  ntsi  inicnio 
mentls  ccelesti  sapore  prios  foerif  accensos.  Didt 
ad  eos  lector  :  Jf orliit  emm  ettie  ei  mta  vettrm  akt' 
c&ttdita  e$i  cum  Chti$io  tit  Deo.  Commortiii  estis 
Cbristo  per  baptismum,  vita  vestra  iutora  jam  est 
in  €hristo,  est  vobis  vita  reposlU  in  sua  vitn.  Qood 
sn  illo  sdtis  factum  ex  resurreelione,  in  vobis  spe* 
rate  fiiturum  :  Ciim  enim  ChritiUt  apparutrk  viia  ve^ 
eira^  id  est  cum  se  demoiistraverit  ilie  qoi  »040  hi 
se  servot  vitam  vastram»  et  feoerit  vos  osse»  qnod 
ip«s  jaqi  es)  ^  immortaMtaleiB,  mcHym 


1057  BE  ECCLESlA$Tt€lS  OFFlCnS  LIBRI IV.  —  LIB.  L  lOM 

rcibitis  emn  ipMiD  gloria,qQa  modo  Tobispromitti-  AierisDomiiins,  boc  tanUimmodo  obtulermit  mulieres* 


tar.  Qttapropter  dicit  officialis  :  Nolite  e$se  oiiosi^ 
offerte  Deo  eaerifidum.  Augustiniis  nobis  demonstrat 
in  psalmo  centesimo  sexto  decimo,  quale  sacrifi- 
cium  debeant  offerre.  Audivimus,  fratres,  admo- 
nentem  nos  atque  borlantem  Spiritum  sanctum,  nt 
sacriAcium  confessionis  offeramus  Deo.  Et  paulo 
post :  Per  vosipsos  potestis  advertepe,  non  tanlum 
in  peccalis,  sed  et  in  laudibus  Dei  confessjonem  di- 
vinis  Ijtteris  solere  noniinari.  Quid  congruentius  in 
boc  psalmo  quando  AUeiuia  cantamus,  quod  est, 
hudate  Dominum,  nos  admoneri  intelligimos,  cum 
audimus :  Confitemni  Domino ,  quatai  idipsum  scili- 
eet,  ul  laudemus  Domiuum?  Non  potuit  laus  Dei  bre- 
vius  explicari,quam  ul  diceretur,  quoniam  bonueesi. 


Hlis  locutus  est  angelus,  dicens  :  Nolite  expavescere ; 
Jesum  quwritis  Nazarenumcruei/ixum  :  surrexitt  non 
est  hic.  In  sequentibus  manifestatur  affectus  mulie- 
rum :  At  UUb  exeuntes,  fugerunt  de  monumento.  Inva- 
serat  enim  eas  timor  et  pavor^  et  nemini  quidquam  di- 
xeruniy  timebant  enim,  Qitod  ita  Beda  super  llar- 
cum  :  Herito  movet  quomodo  Marcus  scrilMit,  et  ree- 
ndni  quidquam  dixeruntj  com  dicatLucas,  et  regressm 
a  monumento^  wunlianerunt  hwc  omnia  illis  undecim 
et  cofteris  omnibus,  Simiiiter  Mattbaeus.  et  exierunt 
de  monumento  cum  timore  et  gaudio  magno ,  curren- 
tes  nuntiare  discipulis  ejus;  nisi  iiiteliigamus  ipso- 
rum  angelorum  nemini  ausas  fuisse  aliquid  dicere, 
id  est  respondere  ad  ea  qu«  ab  iliis  audierant,  aut 


Quid  sit  grandius  ista  brevitate,  non  video.  Et  panlo  B  eerte  custodibus  quos  jacentes  videront  *.  Reducen^o 


posl :  Sed  quoniam  populo  dicitor  in  praenuntialione 
futuronim  liberato  ab  omni  labore  et  captivitaie  pe- 
regrinationis ,  et  ab  omni  permixtione  iniquorum, 
quod  ei  per  gratiam  Dei  praestitom  est,  non  solom 
non  retriboentis  mala  pro  malis,  sed  etiam  retri* 
buentis  lM>na  pro  malls,  convenientissime  adjunctum 
est,  quoniam  in  saculum  misericordia  ejus»  Ex  uno 
praecepto  pendet  Alleluia^  et  tractus  qui  sequilur, 
boc  est,  ut  neopbyti  offerant  Deo  sacrificium  laudis. 
Tractus  dicil,  in  causa  neophytonim  :  Laudaie  Do- 
mimm^  omnes  gentes,  laudate  eum,'  omnes  poputi;  ^tco- 
niam  confirmata  est  super  nos  misericordia  ejus^  et 
veritas  Domini  manet  in  astemum,  De  quibus  duabus 
Yirtutibus  idem  qui  supra  dicit  in  psalnio  cxii.  Haee 


ad  memoriam  sileotium  et  sacrificium  mulierum ,  in 
temporesacrificiisilentcanu>res.Etearumsacrificium 
erat  tunc  quod  ferebant  unguentiim  ad  ungendum  cor- 
pus  Domini.  Sanctus^  sanctusj  sanetus  cantant,  qood 
est  angelorum  cantus ,  quia  angeli  non  tacuemnt  de 
ejus  resurrectione ,  sive  iste ,  qui  modo  locutus  est  in 
Marco ;  sive  illi  qiios  Joannes  narrat  sedentes,  unum 
ad  capnt  et  unum  ad  pedes.  Vice  mnlierum  iterum 
Agnus  Dei  reticent  cantores,  Agnus  Dei^  dico,  qui 
toUis  peccata  mundi,  miserere  nobis,  Maria  dicebat 
bortulano  :  Domine ,  <t  tu  sustulisti  eum,  dicito  mihi 
ubi  posikisti  eum  ?  quem  ctedebat,  furtim  sublatum, 
Aon  credebat  tollere  peccata  mundi,  acpropterea  au- 
diyit  quando  voluit  Dominum  tangere :  NoU  me  lan- 


duo,  misericordiam  et  veritatem,  advertite,  in  san-  ^  gere^  nondum  emm  ascendi  ad  Patrem  meum,  Sacer- 


ctis  Scripturis,  quam  saepe  sibi  jungantur.  In  sua 
quippe  misericordia  vocavit  impios,  et  in  veritate 
Judicat  eos,  quivocati  venire  noiuerunt.  Praesentes 
neopbyti  iler  paratum  habent  intrandi  ad  regna  coe- 
iprum  :  porta  aperta  est  eis,  quam  nos,  qui  inqui- 
nati  sumus  per  mundanum  affectum  post  baptismum, 
pulsare  debemus  bonis  operibus.  Idcirco  tantum  in 
causa  est  erga  eos ,  ut  offerant  Deo  sacrificium  lau- 
dis.  Cantatur  prius  AUeluia^  quod  est  Hebraeum. 
Bebraea  enim  mater  est  caeieramm  iinguaram,  nt 
credimus,  et  nobilissima  constat  propter  auctorita-* 
temdivinaeScripturae;  Latina  inferior  quasi  fiiia,  sive 
Dums,  quam  duxit  in  uxorem  filius  Synagogae,  ac 
per  boc  AUeluia  praeponitur  bic,  quod  non  fit  in  cae- 


dos  vicarius  Cbristi  impiet  otBcium  suum.  Dubitan* 
tibus  apostolis  de  sua  resurrectione,  tUnentibus  mu- 
lieribus  et  nibii  dicenlibus  angelorum  concoitus  cla- 
mat  Christum  resurrexisse  a  mortuis.  Christus  ipse 
per  suam  gloriosam  apparitionem  manifestum  se  fa- 
cit  quibuscunqne  vult. 

CAPUT  xxxn. 

De  oeto  diebus  neophytorum: 
Dicit  Augustinus  ad  Januariuro  :  Haec  de  Scriptu- 
ris  firmissime  tenentur,  id  est  Pascha  et  Pentecoste, 
ut  quadraginta  dies  illi  ante  Pascha  observentur^ 
Ecclesiae  consensio  roboravit :  sic  etiam ,  ut  octo 
dies  neophytorum  distinguantor  a  caeteris»  id  est,  ut 
octavus  primo  conveniat  *.  Ocio  officia  qua^fiunt  in 


teris  officiis:tamen  cum  ventum  fuerit  ad  dicen-^commemoratione  neopbytomm,  distingnuntur  a  cae- 


dum  de  prima  et  octava  die  neopbytomm,  oportet 
repedare  eamdem  portam,  sive  sic,  seu  alio  modo. 
£cce  flnitum  est  sacrifidum  neopbytornm.  Deinde 
resurrectio  Domini  ad  memoriam  reducitnr,  et  an- 
geioram  allocutio  ad  femmas  et  feminaram  affectus. 
Evangelinm  narrat  secnndum  Marcum  modum  con- 
Tentus  feminamm ,  et  dixit :  jDiim  transisset  sabba- 
tumf  Maria  Magdalene  et  Maria  Jacobi  et  Salome 
emerunt  aromataf  ut  venientes  ungerent  Jesum.  Ul 
opinor,  propter  mulieram  imitationem  dicit  Roma- 
iius*lil)elitts  non  portari  hac  nocte  ante  Evangeiium 
aliud  nisi  thymiama,  sive  quia  dubitat  utram  jam 
cacnem  suam  plenam  munere  lucis  revexisset  ab  in- 


teris  sequentibus  usque  ad  Pentecosten.  Primum  lia- 
bet  duas  laudes,  id  est,  A/fe/uta,  Con/itemini  Do- 
mtno,  et  tractum,  Laudate  Dominumf  omnes  gentes, 
Octavum  habet  duas,  id  est,  duo  Alleluia^  Hmc  dies^ 
et  Ijaudate^  pueri^  Dominum :  quod  non  fit  in  nullo 
sabbato  alio  usque  in  Pentecosten.  Sex  medii  ha- 
lient  responsorium  et  Alleluia,  Prima  ergo  vita ,  ut 
qui  supra  ad  eumdem,  non  fuit  sempiterna  peccanti. 
Requies  autem  ultima  sempiteraa  est,  ac  per  hoc  et 
octavus  sempiternam  beatitudinem  babebit,  quia  re- 
quies  illa ,  quae  sempiterna  est,  excipitur  ab  octavo, 
noii  exstingttitur,  neque  enlm  esset  aliter  sempi- 
temu.  Ita  erit  ocUvus  qni  primus»  ut  prima  titay* 


im 


▲MALAikn  niEflmiaa  MKrrasid 


8^  ntemai  raddatar.  bt  menomlioue  prtite  f ilie,'A '.vMtcn  MMm 


IMD 

^Uip^  dlllllfuttl  tall6l6fiiiii 


qaani  habuil  prime  Adam,  AlMuia  eaniturt  et  ^um 
noD  fuit  aempiterna»  traetus  sequitur,  ul  in  lingua. 
bmniiiore  bumiiitaB  posterioris  vit«  reeordetor.  Ad- 
bue  neophyti  in  peregriDatione  sunt,  in  qua  tamen' 
landare  Dominum  debent,  qoia  sont  redempti.  Re*- 
qoiei  ultima,  qu»  redditnr  in  septiroa  die,  et  perfl- 
oilur  in  octaTa»  ipsa  babet  sempitemam  beatitodi- 
nem  :  ae  per  boc  in  memoriam  potissim»  restaora- 
tiohis  in  septima  die  ^  ei  in  octavo  oftVcio  doo  Alle* 
iuia  cauUntur  :  pHmum,  quia  tita  redditur;  secon- 
dom,  quia  sempiterna  Ailelwia,  Oioriosior  omnium 
linguarum  Itngoa  HeiirBea  est.  Atque  in  isto  loco  ea« 
dem  ratione  possumus  nos  absolvere  a  deblto  octava- 


aiite  resnrrectionem  eorpori^  sontqiHdeni  kl  t«quie, 
aed  in  ea  non  aoflt  actione  qua  corpore  fec^pio  ve- 
getantur.  Talem  quippe  actionem  slgniflcat  dies 
octavus,  qui  et  primuB,  qui  non  aafert  illam  re^ 
quiem,  sed  gloriflcal.  Et  inspiratione  sancli  Aogo- 
slini  per  responsoiium  intelllgimus  actionem  san- 
ctorom  in  corpore,  q\m  erit  cum  omni  laetitia,  al 
responsoritts  lonat,  Htee  d\et  (fHam  fecit  Domitnu; 
eBMultemui  et  twtemur  in  ea.  Qoia  htec  Isettlia  exitani 
habet  tn  gloriflcatione ,  Atieiufa  sequitnr  ;  et  ut  de- 
monstretur  eamdem  actionem  oon  esse  aliud  nisi 
laudem  Del,  posl  sei  dies  contlnuatim  Alielnia  cabi- 
tur.  Ubi  notandom  est  versos  responsorii  omnes 


Tura  dierom  ,  id  est  Dominicorum   Pentecostes  ,      esse  de  psahno  ConlHemini  Domino,  qui  sonat  con- 
quando  duo  atlduia  frequenUntor.  Duo  sunt  udde  ^  fesslonera  laudis,  quse  tamen  laus  Alletuia  cobcludi- 


aiiima  in  septima  dle,  id  est  reqoie,  laodat  Doml- 
num  unde  de  percepta  beiitla ,  alterum  de  percl- 
pienda  in  resurrectione ,  el  alio  modo :  Homo  In  re- 
surrectione  constabil  ex  anima  ei  corpore ,  quamvis 
spirituaH.  id  recordatione  illius  ^esorrectionis  per 
Ddminicoa  dies  Pentecostes  doo  alletuia  celebrao- 
lor.  Et  quia  Dominica  resurreclto  prsecessil  in 
octavo  die,  quod  ftiturum  erit  in  resunrection^  no- 
alra ,  hoc  agimus  per  Dominicos  dies  Pentecdstes, 
id  esl,  ul  el  mens  et  corpus  laudel  Dominum.  Et 
quia  interim  slne  eorpore  aniraa  in  le  laudat  Denm, 
per  singuios  dies  Atleluia  Cetebratur.  In  festivitad* 
bus  sanctorum  duo  atteluia  subt,  quia  Jam  de  Do- 
ralni  aspectu  piotitis  Isetanlur,  quam  hae  quas  sunl  ^ 
tantnm  id  requie  anima^.  €num,  quia  requiescunt ; 
alterum,  qula  vldent  Dominum.  Quamvis  memorata 
sabbaii  seplima  dies  sit  hebdomadls,  tamen  octavom 
ofllcium  io  ea  eelebratur  pro  neophytis.  At  medii 
set  responsorium  tenent  el  atteiuia.  Sicut  septena- 
rius  numerus  requiem  signlfleat,  ita  et  senarius. 
opera.  Responsorius,  qui  nos  inviiat  per  sex  dles 
ad  Christi  resurrectlonem,  allquam  actionem  vult 
nobis  intimari  in  resorrectione  corporum.  De  qua 
aeiione  dlcit  idem,  qui  supra,  ad  eumdem  :  Inest 
autem  in  illa  reqole  non  desidiosa  segniila,  sedqtke- 
daro  Inetfahilis  tranquillitas  actionis  otiosae.  Sic 
enimab  bujusvitsopeHbusinflnerequiescetur,  ut  In 
alterius  viue  actione  gaudeaiur.   Sed  quia  talis  actio 


tor  propter  nobiilorem  llngnam.  Versus  sant :  Con- 
fiitmim  Domino ,  quoniam  bonus,  quoniam  in  t^cu- 
tum  mi$eriionlia  ejus,  Item ;  Dicai  nune  Israei  quo- 
niitm  bonus,  Item :  Dicani  nunt  qui  timent  Dominum^ 
quoninm  in  eeeeulum.  Seii :  Rcam  qm  redemptt  mnt 
a  Domino,  Utrosque  vidi  scriptos  in  iHo  loco,  el 
ulrosque  audivi  cantari.  item  :  Dextera  DomiM. 
Item :  LafnderH  quem  reprobaverunt,  Item  :  Beuedictus 
qtd  tieMt*  In  flne  enim  versuum  praq[N>steru9  ordo 
estf  Benedietue  qnA  venit  in  nomine  jDomtftl,  pnepo- 
nttur  In  qulnia  ibrla  versui,  Lajndem  fuem  reproh 
vifum^  qui  esf  in  ordine  psalmi  prior,  el  quod  ooo 
esi  slne  rattone,  Wla  feria  cantatur.  tdem  Inier 
cdoros  prMipue  sonal  de  passione  Douunif  quae 
faeia  esi  Sexia  feria :  In  llla  reprobaverout  Jodci 
DMirtUiu  ffidiflcantes,  in  illa  fectus  est  caput  aogeii, 
cdnjungens  duos  parletes  slraul  ei  adverso  ve- 
nientes. 

cAPut  ixim. 

De  eiidem  otto  diebutt 
Octo  dles  neophytonim  corsum  praesentis  vicae 
monstrant.  Sicut  enim  iter  filionim  Israel,  posfquam 
iransierunt  mare  ftubrum  usqoe  ad  terram  repro- 
Ditsstonis,  significat  omnem  cursum  pnvseniis  ^iur^ 
ita  et  conversatio  neophytorum  omnem  cursum  pne- 
sentts  vitse,  in  quo  nos  oportet  secundum  resarre- 
cdonem  Ghristi  vivere.  De  quo  cursu  dicit  Atigusii- 
nus  in  libro  contra  Faustum  duodecimo :  Rnbet  in 


id  Dei  laiide  agitur,  slne  ial)ore  membrorum,  sine  jv  mari  Rnbro  baplismos ,  utiqne  Christi  sangtilne  cob- 


angore  curarum,  non  ad  eam  sic  transitur  per  quie- 
tem,  ut  ipsa  iabori  succedat,  id  est  non  sic  esse  Inci^ 
pial  actio,  ut  desinat  quies.  Neque  enim  reditur  ad 
labores  et  curas,  sed  permanetur  in  actione.  Quia 
ad  quietem  pertinet  nec  in  opere  l«borare,  nec  in 
cogitatione  fluctnars.  Quia  ergo  per  requiem  ad  pri- 
main  vitam  redliur,  unde  anima  lapsu  esi  in  pecca» 
tum,  propter  ea  per  sabbatum  requies  significatnr. 
lUa  autem  prima  vlta,  qu^  a  peregrlnatione  redeun- 
tibus,  et  primam  stolam  aecipientilnis  redditur  per 
unam  sabbatl,  quem  dlein  Domlnicum  dicimus,  figu- 
ratur.  Et  in  alio  loco  Idem  ad  eumdem  :  Dies  Do- 
minicus  non  lud£is,  sed  Christianis,  resurrectlone 
Dmuiui  declaraUis  esti  et  ex  illo  c<»i;il  liaberc  fe$Ur 


secratus  :  hostes  sequentes  a  tergo  moriuntur,  pee- 
cala  pra!terita.  Ducitur  popolus  per  deserinm  :  ba- 
ptivaii  omnes  nondum  perfroentur  promlssa  pab-ia ; 
sed  quod  non  vident,  sperando  et  per  patieatiam 
eispectando,  tanqoam  in  deserto  sunt :  el  illic  labo- 
riosx  et  periculosx  tentationes,  ne  revertantur  conle 
id  iOgyptum  r  nec  ibt  lamen  Chrislus  deserit,  nam 
et  illa  columna  non  recedit.  Secuhdum  haec  verba, 
baptizati  nostri  ducuntur '  quotidie  ad  Ecdesiam, 
columna  cerel  iilumiuata  prsecedehs  eos,  illuminala 
est  jam,  quia  in  corpus  ChrisU  trsgecti  sunt  bapli- 
zati :  spiritus  Christi  Hlomlnat  membfa  Christi.  Ex 
sequentibus  potest  dignosci  qttodiodo  illi  octo  diea 

coapteutar  mm  statu»  aostrt :  prima-  dies  quaad^ 


ioM, 


t)E  EGctimiiTia^  omn^M  UM  I? .  ^  LIB.  L 


1062 


baptiiatiit  dito^iidit  de  aqtla,  qim  e^t  MblMilum,  fd  Ajnissse,  meseparvitati  tasc  ftDffldimC,  ^Q^propierea  te* 


est  requies,  statam  Ad»  nobi^  kirormat  antequam 
poccaret.  Noii  Adam  ita  liiit  faeius,  ul  labore  aliquo 
acquireret  sibi  rractum  Tivendi,  ai  non  peccaret,  sed 
tamen  legilor  posnisse  eotff  in  paradiso  Denm  ol^ 
operareUir.  Eamdem  reqaiem ,  quam  prsesiitit  Devs 
A(l<e,  anteqaam  peccaret,  dat  baptizatis  in  sabbato: 
ita  lamea  oideHiceps  operentur  bona  usque  ad  aite- 
ram  sabbati :  sicut  et  Adam  operi  deditiis  fuit  abs** 
que  ullo  ialM>re«  Ipsa  requies  est  innocens  vita, 
qiiam  bahuH  Adam  in  seplima  die  quando  requieTit 
Deus  ab  omntbus  operibos  suis :  eamdem  recipiunt 
modo  bap^r^ili  in  saldiato.  Ac  dein  quia  via  restat 
baptizatis  per  desertum,  qaasi  post  A//e/tHa,  animoB 
tractos,  id  esl,  patlentia,  per  quam  exspectare  de- 


tigi,  ul  noit  mlbi  Tiderer  sl  tanta  ketitia,  quantam  prsc- 
sens  contlnet  dles,  mente  aUenus  fore.  Insoper  eiiam 
libet  interponere  quod  S.  AugaatiniiB  de  orationibtis 
misse  dicit  in  libro  QOffiMiontim  in  quaestionibus  ad 
Paulinum  Nolanum  episcopum  :  Multa  hinc  dici  pos- 
sunl  quffi  improbanda  non-  sont ,  sed  eligo  in  his 
Torbis  hoc  inleiiigere  quod  oronis  vel  pene  omnis 
frequental  Ecclesifl »  ut  preoationes  aecipiamus  di- 
clas,  quas  facimus-  in  cetobrationo  sacramentorum , 
anteqoam  illud  qood  est  in  mcMa  Dominl  .lieipiat 
benedici,  Oraliones,  cum  benedioitor  et  sanctiGca- 
tur,  el  ad  dtstribuendam  commiauitar,  qtiam  totam 
petitionem  fore  omnis  Ecclesia  DMbiicn  oraiione 
concludit :  interpeUationes,  sIto  (ot  nostri  codice» 


bent  lerram  repromissionis,  seqountur  sex  dies  qul  ^  hal>eni)  poslulationes  finnt,  cam  populus  benedici^ 


pertinent  ad  opus  booum,  sanctumque  ei  pinm,  no 
vacua  domos  iuTadatur.  Post  illos  sei  dies  sequitur 
sabbatismus,  qui  eos  introduclt  ad  patriam  repro* 
raissionis,  ubi  est  requies  sempitef na,  non  reTcrtena 
adaliqoem  laborem ,  sed  de  lattltia  glorise  animarum 
transit  ad  ketiilam  incorniptibilis  corporis  :  ac  ideo 
non  subsequitur  Alttluia^  Hasc  dies,  tractus :  sed 
Alteluia,  Laudatey  pueri^  Baminum.  Seit  dies  qul 
ii>ter  doo  sabbata  siutt  atrumque  nobis  tempas  ad 
niemoriam  reducant*  sciiicel  Adae,  qui  fuit  deditus 
desiderantissimo  bperi  in  paradiso;  et  iilud  quo  filii 
Israel  transierunt  per  desertum  sob  ducibus,  in  quo 
tempore  non  sunt  attrita  Testimenta  illorum  ,.et  sic 


tur.  Tunc  enim  antislitei  toI  adTOcati  susoeptos 
suos  per  mairas  imposiUonem  misericordissim» 
offeruni  potesUti.  Quibut  peractis,  et  pa^flkipato 
tanto  sacfificlo,  graiiarura  actio  cuncia  oondudil^ 
quam  in  bis  etiam  Tcrbis  ultimam  Apostolus  com-» 
mendavit.  Haec  autem  foit  praecipne  causa  ista  dl- 
cendi ,  ut  his  breTiter  praescriptis  atque  signiflca-* 
tis  non  putaretur  negligendum  esse  quod  sequitur^ 
Pro  omnibuB  homimbus^  prc  regibus  ei  hi$  quiin  nh 
biimitale  iunt^  u$  quietam  et  tranquUUtm  fdtam  aga^ 
mus  in  omni  jrietate  ei  ckaritate^  ne  qaisqoam>  sicot 
se  habet  bumanaa  cogitationia  biflrmitaSf  aestimaret 
noQ  esse  isla  facienda  pro  his  a  qaibus  perseeaiiO" 


tandem  perTeoemnt  ad  Uberiatem  in  lenareproml»-  ^  nem  patiebatur  Ecclesia,  cam  membra  Chrisli  et 


sipnis,  qtiae  significal  patriam  in  qaa  reeipitmtor 
saiictae  aoimie  post  saecalum  transactum. 

CAPUT  XXXIV. 

De  die  eancto  Paseha. 

Die  sancfo  Pasch»  in  iBlrolta  per  ora  pro|rilela« 
rum  prseaental  se  ChrisUrs  ex  resturreelioite  Fatri 
suo ,  in  Ecclesia  sua  dieehs  :  Reaurrexi  et  adbuc 
tccum  sum.  Oratlo  prima  demonslrat  aditom  esse 
apertum  sanct»  Ecciesi;»  regni  coslestis  per  capitls 
sui  resurrectionem.  Epistola  admonet  nos  ut  sepa- 
]-ali  simus  a  viliis,  in  quo  certavimus  per  dies  qua- 
dragesimales ,  el  neophyli  al^ecerunt  in  baptismo. 
Corinibiis  misit  iUam  Paulus,  ut  separarent  se  justi 
ab  his  qui  taie  peecatum  fecerunt,  qaale  nec  inter 


Omni  easent  bominam  genero  colUgenda»  Unde  ad* 
jungtt  el  dicit :  Eoe  emm  bonum  e$i  et  aceeptum  coram 
Salvalore  noetro  Deo ,  ^t  omnee  hominoe  ouit  $altfO$ 
fieri  et  a4  agmitionem  veriiatie  venke*  Et  ne  qOisquam 
dieeret  posae  esse  sahitis  viam  in  bona  conTersa* 
tioneel  onius  oninlpOlenlis  Deli  calttt^  ^e  partid- 
palione  eorporis  el  sangainia  Cbriaii,  uku$  enini 
Deu$,  inquil,  et  unu$  mediator  Dei  e$  hominum  homo 
Cliri$tu$  Je$u$;  ul  iUod  quod  dixerat,  omites  homi- 
nes  vuU  fieri  sahros,  nuUo  atio  modo  inteiligatur 
prtestari  nisi  per  mediatorem,  non  Deum,  qaod  sem- 
per  erat  Verbum ,  sed  hominem  Cbriatom  Jesom, 
cum  Vef^itm  caro  factum  a/,  et  habitavit  in  nobi$  f . 
Oratiooes  qualuor  quas  meraorat  S.  Aogasliftus ,  ila 


gentes  audielMitar  :  et  per  poenilentiam  non  reTerte-  ])  nominal  noslra  translatio :  Ob$ecratione$  ^  oratione^. 


Lajitur  ad  ccetum  sanctorum.  Ipsi  erant  Tetus  ier- 
montum,  el  iUt  azymi  propler  noTitalem  Titae.  Ita  el 
nos  admQnemur  illa,  ut  sine  retractalione  fat  die 
sancio  Pasehae  alieni  simus  a  Titiis.  Del  Deus  ut  si* 
c\ii  Filius  ejus  Dominus  noster,  qui  bodierna  die  ita 
resurrexit  a  mortuis,  ut  mors  ultra  repetitum  non 
liabeat  in  illo,  ita  nec  in  membris  suis  babeaot  praa- 
teri  ta vitia  neque  inmiinentia.  Respoosorius  nionslrat 
quantum  iaetari  oporteat  eos  qui  purgantur  a  Titiis ; 
in  Alleluia  moDstratur  in  quo  sit  tantae  laetitiae  caosa, 
Id  est,  quia  Pa$cha  no$trum  inmolatu$  e$t  €hri$tu$ ; 
itaque  epulemur^  et  caetera.  EvangeUum  exponit  perf»* 
ctius  causam  tetius  Ixlitiae.  Quiasuo  in  loco,  si  Domi- 

jfm  dedeirit|  digturi  mm  «aud^aUu»  4e  (0V9  ofiici^ 


po$tulatione$9  qratiarum  aetione$.  Ubi  etiam  notao'- 
dum  est  quod  oratio  ilia  quae  $ie  inehoatiur  s  Libera 
nos  quee$mmu$,  Dominer  ab  omnibue  mati$,  eondosio 
sit  lantam  orationia  Dominicft,  cum  B.  Augustinos 
dicat, «  quam  totam  petitionom  fere  omnis  Ecclesia 
Dominiea  oralione  conclndit;  >  simulque  hoc  no- 
tandnm  quod  oraiionen  lllam  qoam  eplscopi  siTe 
adyocati  solenl  facere  itiper  poputom  cum  slgno 
san^t»  crucis ,  Ule  solebat  faeere  oam ,  poslquam 
comminoebal  corpus  Domini  ad  distribuendom  : 
quam  oralionem  Tocat  poslolatioiies.  Dein  sequuntor 
graliarum  actiones»  quando  post  aadilam  Tocem 
diaconi,  quae  dieit,  Ite,  mi$$a  eet^  sive,  Benedicamu^ 
Domw)^  pppulua  respoadeti  Deo  ^atiae^ 


iOCS 


AMALARII  PRESBTTERl  METENSIS 


lOM 


CAPUT  XXXV. 


Demonstratio  quod  informent  .sex  die$  paeckalet  cte» 
teros  dies  Dominicos  et  justos  homines  :  et  dies 
quinqua^nta  a  sabbato  Paschce,  usque  ad  sabbntum 
octavarum  PentecosteSj  (uturam  vtlam,  etquotidiani 
dies  she  Septuagesinue  Dominici^  seu  Quadragesi'' 
maleSy  p(Bnitentes, 

llli  sex  dies  paschales,  in  quibus  responsoriam 
cantamus  et  Alleluia  informant  caeteros  dies  Domi- 
nicos  sive  festos ,  quos  celebi*amus  ab  octavis  Pen- 
tecostes  usque  in  Septuagesimam.  Responsorius  et 
Alleluia  actum  eorum  et  laetitiam  siye  laudem  sive 
gratiarum  actiones,  qui  perseverant  in  sanctitate 
quam  acceperuntin  baptismo,  recolunt.  Ita  enim  in 
spe  habent  regnum  futurum,  ut  etiam  hic  bene  ope- 
rando  ad  beatitudinem  perveniant.  Sive,  ut  aiio 


A  sioe  quibus  haBC  vita  non  agitnr,  non  qttotidiaiiaii 
medelam  poneret  in  oratione  quam  docuily  ut  dica- 
mus  :  Dimitte  nobis  debita  no$tra,  sicut  ei  mos  Htmit- 
timus  debitoribus  nosirit  f .  Quotidtani  dies  infonna'  i 
eo&,  quia  soient  presbytero  coofiteri  peccata,  ni 
corripiantur  ab  ipso,  et  consilium  aocipiant  poeni- 
tendi.  Ipsi  dies  sine  Aiieiuia  transigantor,  qnia  noe 
esl  pulchra  laus  in  ore  peccatoris.  QaamTis  citatos 
sit  Deus  ad  parcendum,  tamen  non  ciCo  potest 
bescentia  peccatorum  transire  a  corde  jnsti. 
ratum  modum  informat  versos  qui  dicit  :  Non  eu 
sanitas  in  carne  mea  a  facie  irce  tuee  :  ncn  esl  pax  es- 
sibus  meis  a  facie  peccaiorum  meorum.  InfbriDaflt 
etiam  verba  Domini ,  ad  Moysen  dicentls  de  Maria : 
Si  pater  ejus  spuisset  in  faciem  ejos ,  noone  deboe- 


modo  dicamus,  per  responsorium  aclivam  viUm  in-  B  ral  saltem  septem  dierum  rubore  suifiindi?  Separe- 


telligimus ,  per  alleluia  contemplativam.  Actus  ne- 
cesse  est  hic  celebrelur,  ut  quod  speramus  et  per 
patientiam  exspectamus  adipisci  valeamus  per  bona 
opera.  Responsorii  illi  qaos  per  sex  dies  cantamus , 
sive  per  cseteros  Dominicos  dies ,  vel  feslivos  dies 
sanctorum,  quibus  subsequitur  Alieiuia ,  tales  acius 
significant  qualis  est  prsedicatio,  lectio,  eleemosyna, 
visitatio  viduarum,  pupiiiorum  et  infirmorum.  Haecr 
in  praesenti  sseculo  omni  die  Dominico  agere  possu- 
mus  sine  relractatione.  Quibus  id  est  memoratis  re- 
spousoriis,  Alleluia  sequitur,  quia  post  talem  actio- 
nem  iu  laudem  Dei  transfertur  anima  sanctificata  ab 
omni  peccato.  Illi  dies  quinquaginta  qui  seqnuntur  a 
sabbato  Paschali  usque  ad  octavas  Pentecostes,  alte- 


tur  septem  diebus  exlra  castra,  et  postea  revocabi- 
tur.  Gui  enim  spuitur  in  faciem ,  despeetiis  adhibe- 
tur.  Quando  nos  Deus  despicit  propter  peccsta  no- 
stra,  rubore  debemus  perfundi  osque  ad  CMDpletio- 
nem  septem  diemm,  id  est,  usque  ad  satisfactiooem. 
Per  abstinenliam  AUeluia  in  quoiidianis  diebns  in 
oiUcio  roissJB  rubor  Ecdesiae  monslratur,  qoem  ha- 
bet  de  suis  vulneratis,  et  nondum  sanatis.  At  Domi- 
nici  dies  a  Septuagesima  nsqoe  in  Pasdia  Domiiii  eos 
informant  qui  his  tentationibus  tendnnlar,  sioe 
quibas  vita  praesens  non  potest  transigi.  Respooso- 
riis  dierum  iUorum  non  subministratur  Attelma ,  sed 
tractus,  qui  quamvis  pertineat  ad  conteoaplaikwem 
propler  suam  dulcedioem  el  unionem ,  tamen  noo 


ram  vitom  informant,  quam  nondum  percepimus ,  ^  «^t  in  UnU  laeUtia,  in  quanu  esl  illa  de  quo  diccbit 


ubi  non  erit  responsorius ,  quia  nemini  ibi  prsedica- 
bitur :  sed  erunt  omnes  docibiles  Dei ;  neqae  aiiquis 
visitabitur  qula  nemo  ibi  vidua,  neque  pupiUas,  ne- 
quis  infirmus.  Eleemosyna  non  erit  necessaria ,  quia 
ueino  ibi  indigens,  sed  tantum  Alieiuia  ibi  celebrabi- 
tur,  id  est  iaetitia  animarum  de  percepta  immorta- 
litate  et  receptione  corporum,  ut  gratiarum  actio 
Deo  usque  in  sempiternum.  Eamdem  laetiliam  nu- 
merus  quinquagenarius  significat,  qui  apud  Hebraeos 
jubilsus  appellatur,  id  est ,  jubilatione  plenus.  Quid 
caeteri  dies  informent,  ex  libro  S.  Augustini  de  Fide 
et  Operibus  considerare,  ut  opinor,  valemus :  sic 
enim  dicit :  Mon  quia  quisquam  ita  debet  extoUi,  ut 
non  dicam,  apud  aiios  jactare,  sed  apud  seipsum  pu- 


Jacobus  :  Qui  autem  in  verbo  non  osiendii  kie  perfe^ 
ctus  est  vtr.  In  diebus  quadragesimalibus  ante  pascba 
informat  eos  sancta  Ecclesia,  qui  proprie  poenitent» 
vocantur,  excepto  quod  non  excommunicatar,  et  ad 
manus  recoiicitiationis  episcoporam  noa  reifit  in 
finem  Quadragesimae ;  informat  eos  in  jejonio,  ia 
abstinentia  deliciarum ,  in  habitu ,  in  d^ectiooe,  in 
luctu,  in  vigiliis,  in  quietudine ,  in  silentio ,  in  obe- 
dientia  operum ,  et  caeleris  bonis  quibos  rcconcSda- 
mur  Deo  simul  cum  pccnitentia. 

CAPUT  XXXYI. 
De  diebus  Pentecostes, 

Tempus  Pentecostes  incfaoatur  a  primi  die  resnr' 

rectionis,  et  currit  usque  ad  diem  quinquagesiffiam 


tare  audeat,  sed  in  hac  vita  esse  sine  peccato.  Sed  ^  post  Pascha.  De  quo  tempore  dicit  Augostinas  io 

nisi  essent  quaedam  iu  gravia ,  ut  etiam  excommu- 

nicatione  plectenda  sint ,  non  diceret  Apostolus , 

Congregatis  vobis  et  meo  spiritu  tradere  hujusmodi 

Saianceininieritum  carnis,  ut  spirUus  salvus  sit  in  die 

Domini  Jesu.  Unde  etiam  dicit :  Ne  lugeam  muitos 

ex  his  qui  ante  peccaverunt,  et  non  egerunt  pmmtenr 

tiam  super  immunditia  et  fomicatione  quam  gesserum, 

Item  nisi  essent  quaedam  non  ea  humiliute  poeni- 

tentiae  sananda,  qualis  in  Ecclesia  datur  eis  qui  pro- 

prie  poenitentes  vocantur,  sed  qaibusdam  correptio- 

num  inedicamentis,  non  diceret  ipse  Dominus,  Cor- 

fipe  eum  inter  te  et  ipsum  soium,  et  si  te  audierit^  /u- 

^rutus  es  fratrem  /uiiift»Postremo,  nisi  essent  qusedam 


Ubro  ad  Januarium :  Quadragenarias  autem  partibos 
suis  computatus  addit  ipsum  denariam;  et  fiast 
quinquaginu,  unquam  merces  operis  et  continen- 
tiae.  Neque  eiiim  frustra  ipse  Dominus  qnadraglnu 
dies  post  resnrrectionem  in  hac  terra  et  in  hac  vila 
cum  discipulis  conversatus  est  :  et  posteaquan 
ascendit  in  coelum,  decem  diebus  tnterpositis ,  pro- 
missum  Spiritum  sanctum  misit  completo  die  Pen- 
tecostes.  Qui  dies  quinquagenarius  habet  alterao 
sacramentum,  quod  septies  septem  qnadraginu  no- 
vem  fiunt,  et  cum  reditur  ad  initium ,  quod  cst 
ocUvus,  qui  et  primus  dies :  quinquaginta  complen- 
luri  qui  celebrantor  post  resurr^tionem  JDpDiini 


i06S 


BE  EccLESUkSTias  epncns  imi  iv.  —  ub.  i. 


lOM 


jam  io  iigara  non  laboris,  sed  quielis  et  laelUi».  A  dierum  implendom  usque  ad  festiTitatem  sancii 


Propter  hoc  Jejunia  relaxantur,  et  stantes  oramus , 
quod  est  signum  resurrectionis.  Unde  etiam  diebus 
Dominus  omnibus  ad  allare  observalur,  et  alleluia 
canitur,  quod  significat  aclionem  nostram  non  esse 
nisi  laudem  Dei,  slcut  scriptum  est.  Beati  qui  kabi' 
tant  in  damo  fim,  in  saicula  $aiculomm  laudabunt  te» 
De  relaxatione  jejunii  Ambrosius  dicil  in  tractatu  ad 
Romanos  f :  Nam  sunt  quidam  qui  feria  quarta 
camem  non  edendam  statuerunt:  suntqui  sabbatis; 
aunt  iterum  qui  a  Pascba  usque  ad  Peulecosien 
edunt.  Ei  Hieronymus  ad  Maroeilam  de  fide  nostra 
et  dogmate  basretico  contra  Montani  sectatores.  Nos 
unam  quadragesimam  secundum  traditionem  apo- 
atoiorum  tempore  nobis  congruo  jejunamus  :  iUi  tres 


Joannis»  boc  est,  quando  dies  Dominicus  Pascfaae  oc- 
currerit  in  undecimo  Kalendarum  Aprilium,  et  ir. 
decimo  suprascriptarum  et  in  nono  et  in  octavo. 
Uuando  iu  memoratis  octavis  Kai.  Aprilis  occurrerit 
dies  Dominicus  Pascliae,  tunc  babendus  esldies  Pente- 
costes  in  ii  Idibus  Maii.  Ab  iiio  die  usque  in  festivi- 
tatem  sancti  Joannis  iSaptistse  bebdomadae  sex  sunt, 
Et  si  quis  voiuerii  quadraginta  tantummodo  diebus 
intendere,  intendat  quando  Dominicus  dies  Paschar 
occurrerit  in  septimo  Kal.  April.,  sive  sexto  supr 
scriptarum,  et  sic  poterit  adimplere  nimierom  suum 
inter  Pentecosten  et  festivitatem  S.  Joannis.  Ut  reor, 
propier  memoratos  dies,  qui  per  disjunctos  annoa 
conveDientes  sont  termino  qui  flt  in  festivitate  sanctl 


in  anno  faciunt  Quadragesimas,  quasi  tres  passi  sunt  ^  Joannis ,  pnetermissa  est  diligentia  Pentecostes ,  el 

inclusi  sunt  ipsi  dies  in  loctu,  qui  deberent  esse  lae 
titia,  ex  auctoritate  Dominicae  praesentationis,  ut  so« 
litus  terminus  teneator.  Si  vi^um  fuerit  magistris , 
ot  boc  diffiniant ,  quando  tempus  jejunii  peragatur 
eorum  qui  sponte  propter  peccata  sua  jejnnant  post 
resurrectionem  Domini,  videtur  nobis  variabilis  res 
auferri  de  nostra  Ecclesia.  Gur  laetari  debeamus  in 
diebus  Pentecostes,  abundant  exempla  sanctonmi 
Palnim ;  cur  jejunare  necesse  sit  unusquisque  ex 
corde  suo  cognoscit.  Maiov  enim  festivitas  est  ad- 
ventus  Spiritus  sancti  quam  festivitas  beati  Joannis 
Baptistae.  Si  includenda  est  festivitas  infra  jejunium, 
amplius  includenda  est  festivitas  sancti  Joannis  quam 


salvaiores ;  non  quod  et  per  totum  annum ,  excepto 
Pentecosten,jejunarenonliceat;  sed  quod  aliud  sit 
necessitate,  aliud  voluntate  munus  offerre.  Et  it6- 
rum  ad  Lucinum  Baeticum :  Atque  utinam  omni  tem- 
pore  jejunare  possimus,  qood  in  Actibus  apostolorum 
diebus  Pentecostes  et  die  Dominico  Paolum  aposto- 
lum,  el  com  eo  credentes  fecisse  legimus.  Et  itemm 
in  eadem  :  Non  hoc  dico  qood  festis  diebus  jejonaii^ 
dum  putera,  et  conlextas  diebus  quinquaginla  ferias 
auferam  :  sed  unaquaeque  proviucia  abundet  in  suo 
sensu,  ei  praecepta  majorom  leges  apostolicas  arbi« 
tretur.  Et  iterum  ejosdem  in  Gommentario  super 
Maiibaeum :  Quando  vero  tra^isierunt  nuptiae,  et  pas- 


sionis  ac  resurrectionis  tempus  advenit,  tunc  sponsi  p  adventus  Spiritus  sancli;  et  si  hoc  statuit  jejunans 


filii  jejunabunt.  Nonuulli  putant  idcirco  post  dies 
quadraginta  passionis  jejunia  debere  omitti ,  licet 
statim  dies  Pentecostes  et  Spiritus  sanctns  adve- 
niens  indicet  nobis  festivilatem,  et  ex  bujus  occa^ 
sione  tesUmonii,  Montanus,Prisca  etMaximilia  etiam 
post  Pentecosten  faciunt   Qoadragesimam ,    quod 
ablato  sponso,  filii  sponsi  debeant  jejunare ;  Eede- 
siae  autem  consuetudo  ad  passionem  Domini  et  re- 
surreciionem  per  bumilitatem  carnis  venit,  ut  spi- 
rituali  saginae  jejunio  corporis  praeparemur.  Juxta 
leges  autem  tropologiae  sciendumquod  quandiu  spon*  . 
sus  nobiscum  est,  et  in  laetitia  sumus,  nec  jejunare 
possumus,  nec  lugere ;  cum  autem  ille  propter  peo- 
cala  nostra  a  nobis  recesserit,  el  avolarii ,  tunc  in- 
dicendum  jejunium  est ,  tunc  luctus  recipiendus.  p 
Duas  varietaies  babemus  in  Ecclesia  nostra  de  jcju- 
nio  quod  fit  post  resurrectionem  Domini.  Aliqui  se<- 
candum  nostrum  vulgarem  usum  statuunt  terminum 
quadragesimalis  jejunii  in  festivitate  sancti  Joannis ; 
illi  qui  boc  facitmt  non  [lossunt  semper  dies  Pente» 
costes  excludere  a  jejunio.  Aliqui  voluni  secundiun 
tfaditiones  sanctorum  Patrum ,  quos  praetulimus,  et 
in  sequentibus  hal)emus  ponere,  omnes  dies  Pente- 
costes  habere  in  laetitia;  qui  boc  faciunt  npn  pos- 
simt  semper  terminum  bujus  quadragesimae  facere 
in  festivitate  sancti  Joannis.  Et  ubi  terminus  pona-  : 
tnr  non  est  fixum  ex  Scripturis  sacris,  neque  ex  : 
traditionibusPatrum.Solelaliquotiesevenire  utpost  . 
Peiitecosten  dies  abundent  ad  numerum.quadraginia.  . 
Patbol,  CV^ 


sive  indicens  jejonium,  ut  in  festivitate  sancti  Joau- 
nis,  vel  sancti  Petri  et  Pauli  absolvalur  jejunium,  et 
postea  peragsHur,  nullum  detrimentum  facit  animae 
sux.  Non  seqoimur  nos  in  praesenti  jejunio  Monta- 
num  et  suds  sectatores',  sed  consideramus  peccala 
Aostra ,  et  pro  eis  certamus  fructus  dtgnos  reddere 
poeniteniiae.  Ex  Hieronymo  memorato  possumus  ad- 
discere  a  qoibos  illa  jejunia  usurpata  sint  aliquando, 
quod  non  ex  necessitate  indicenda  sint  jejuuia  Pen- 
tecosles  commoni  Ecclesiae,  sed  voluntate  licere 
unicuiqoe  jejunare  ob  devotionem  suae  mentis.  Ab 
ista  iicentia  et  ab  ista  libertate  excluduntur,  quae 
proprie  poenitentes  in  Ecclesia  nominant. 

GAPUT  XXXVIL 
De  litama  majare. 

Seqoltoruna  varietas  inter  octavas  Paschae  et  vi- 
gUias  Pentecostes,  hoc  est,  jejunium  tridoanum  in 
vigilia  Ascensionis  Domini.  Miror  quomodo  inolevit 
coosueiudo  praesenlis  j^onii  in  nostra  Ecciesia,  qoae 
tamen  non  tenetor  per  omnes  Orientales  Ecclesias, 
com  sancti  Patres  quos  memoravimus ,  Ambrosios , 
AagoBlinus,  Hieronymos,  dicant  relaxanda  jejunia 
tempore  Pentecostes,  nec  non  etiam  venerabilis 
presbyter  Beda  de  eodem  tempore  dicit  in  homiliis 
suis :  Merito  ergo  sacrosanctis  diebus  his  nos  quo- 
que  niojoribos  epuiis  atque  hymnis  coelesUbus  vaca- 
mo»,  ob  reverentiam  nimirum  Dominicae  resorre- 
ctionis,  ob  memoriam  Dominici  convictus  cum  disci' 


tMY  tillALAMl  MeSBYtOM  METENfllS  1068 

pMltf«  siaMHl  al  A  ai^iB  fuH^tt  noslr»  qiUetis  ae  vltse  A  Mlllh(«M,  ti  (fla  Bpkliiialte.  I^  piDtem  Mmb  boru 


qaae  de  terris  nascttDtar ;  perpiscem,  qtide  de  aqiiis; 
per  ovuin,  anintaUa  qnae  coennt  ^mul.  Hase  enia 
memorato  tempore  in  aliquo  profecta  sunt :  gertnina 
mesAis  pullttlant,  arbonim  fructus  ex  flore  prodeunt, 
Yinese  atque  olei  liquor  suis  ab  arboribus  se  emm- 
pit,  puHorum  animantia  campos  tondent.  Quooiam 
h«e  necessaria  sunt  nostris  usibos,  petenda  sunt  a 
Domino  ut  eonserventor.  At  spiritualia,  ila  :  per  pa- 
aem;  etuiritfltera;  per  piscein,  fidem;  per  orDm, 
spen  :  qttibus  Iribus  colitar  a  nobis  Dmnitas.  lisc 
lUoin  tempore  pnecipue  petenda  sunt  a  Domifio, 
quando  remreelio  €hrisU  et  Ecdeslae  cekbraiar, 
ut  his  rebot^tt,  in  iustifieatione  persistamss.  OfB- 
eium  Romaiurai  oamlamtts  et  tempus  ^os  praedfca- 
qui  ii^  ea  urb^  er al  episc(^Nis ,  ism  missarum  so-  B  tloais  pneterraittlniBs.  Interest,  socuDdnni  Hiero- 


iMMtUlift.  fit  lAulo  poal :  RMte  etian  qttmqaag^* 
parlo  dieftttt  numepo  slatam  AHttrae  nostrse  beati^ 
lUiduiis  ua  imagine  veneranuir,  jijunia  videiioet  re- 
laxaado,  et  Aiitf/ttta  caneiido,  siaates  orando,  quae 
fiont  apUssima  perpetaaaqttiotis,  resarreetionis  et 
laudis  praesagia.  A  quo  primo  initium  pnesens  jeju- 
nium  aumpsit,  Gregorias  Tmianensis  manifestat ,  in 
gestis  FraACorim  ita  diocps :  fai  bis  lemporibus  fuit 
lA  Yienna  urbe  lorraB  maitts  maxiraos  ubi  multse 
ecclesise  et  donms  rattltoruni  eoncnssa  (uemnt  el 
Sttbversae  :  uJ^t  be«tia)  multee  obcrrantes ,  lupi ,  ttrai 
ac^bi  i|igres6A  p^Y  portam  eivitatis ,  devoranies  piu* 
rimos,  per  tot up»  muff»  bqe  fiiciebanft.  Nam  venien- 
le  s^nmitate  s^^^l»  P^^cba»,  lanctus 


lefflnia  ipsa  vigil^  ceMNrarel,  palatiora  qaoqae 
regale  quod  in  ea  ciyitayki  erat,  divino  igne  suGeen- 
&U91  esl.  Gumque  hai^c  agerenlnr  appropiiquanlo 
AsceuyMone  Domini»  iidixit  jejunittra  vir  san- 
^UfSk  Dei  tjriduattttm  in  popuJn  c^n  geraitu  et  con- 
tfUione.  Et  paulo  posl  :  Tune  cessavH  ipsa 
trib]id<)iio  el  SMbxer^iio.  Deinceps  omnes  EoclesioB 
Pel  ei  S3cerdp49»  hoc  avmphim  iauuntes  osqoe 
ad  pramns,  ipsas  tFidwmas  Utanias  i^\qm  odebri- 
ter  cotoot.  Ubi  dicit,  om«4s  KccUna  Dei,  non  extra 
Galiias  possumtts  eas  i»taU»gei«.  Ubi  erant  de  qu^ 
bus  Anibrostttit  ditit,  qoi  qaotidie  atatuissent  oar- 
nem  edendam.  qjsqve  in  Penlocosteo,  ibi  non  flebal 
Jejunittm  juxta  mgmn  aoslnm»  neqoe  uhi  Hierony- 


ByoMim,  quando  ex  voluntate  munus  offertnr  Deo^ 
et  qaando  ex  necessltate.  Tohintate  omol  tempore 
munus  possttimis  In  abstinentia  rerum  percipien- 
darora  offerre  Deo,  sed  ex  necessitaie  non  oportef. 

CAPUT  xxxvm. 

De  vi^lia  Peniecouet. 
Yenlendum  esi  modo  ad  vigillas  Pentecostes.  h 
els  legunlur  leciiones  qoatuor,  et  canontar  qualoor 
eantica  ante  baptismi  consecrationem,  sicut  in  Tigi- 
liis  Paschae.  Ibi  legimus  :  /n  priadpfo  creMit  Dcmm 
ecUum  $t  terram.  bi  vigtliis  Penteeostes,  Teiiien^ 
Deu$  A^ttkam,  in  illa  non  seqaltar  cantlcum,  in  ista 
seqoitor*  Leetlones  ad  memoriam  nobls  addacunt 
daos  potres  :  unum  secundum  camem,  alierum  se- 


mus,  neqive  ubi  Av09SliWft  orad.  Quod  si  fierel,  non  ^  oondum  apiriium.  Adam,  qni  in  priore  lectiooe  me- 


tam  apert^  pva»dicarent  rehixationem  Jcyunii  mfra 
quinqnaginta  dioa*  Ronma  eoosuetudt  unsfli  diem, 
id  est,  septimo  I(aJ4n»dM  Maii,  interponit,  qoem  vo- 
cat  tn  litama  maiQr^  non  ii\  j<(|ttnio  :  iitania  antem, 
ut  praediximns»  deppei^alio  eat  apod  nos.  Potest  enhn 
serena  meoa  et  alieoa  a  voluniate  mala ,  deprecari 
Deum,  qiiamvi^  Qaao4tt<iet  sobrie  earnem  meridie,  et 
laetetur  de  resurr^etiooe  Domi^i;  tamen  m^rum 
Pairum,  id  esi  apai^licorum«  asua  sequendos  esi. 
Fprsitan  ex  ipso  oflim  poterimus  inlelligere  quid 
deprecandom  sil  tali  tempore.  Prii^a  oratio  ad  mis« 
sam  dicil :  Prtfiki,  qwBiumHt,  mmpoiem  Deue^  ui 
qui  in  afflictione  nostra  de  tua  pietate  con/idimus , 
contra  adversa  omnia  tua  seniper  protectiofie  mu- 


V 


moratur,  camalis  est  pater,  a  quo  orlglnem  oama 
dttdmus,  qai  peccavit  non  obedtendo  praeceplo  Dei, 
Cttl  non  subditar  canticum  victoriae.  Abraham,pater 
splrilaalis,  quia  ^as  ftdem  Imitando  fUii  claseffid- 
ranr  et  popvhis  Dei  vocamar.  hte  restitnU  obediendo 
in  immolattone  filii  sui,  qaod  primus  offemfit  noa 
obediendo.  Cul  mertto  suhdltur  canticum  viclonae  : 
occldit  eniffi  vithim  inobedientiae.  Ipsum  sonat  ora- 
tio  saeerdotis :  Deusy  qvi  in  Abrakm  famMii  lai  opfre, 
AtfHMaio  generi  obedientiiB  exempla  pnBbuisti^  et  re- 
liqoa.  ilaic  lectio  ad  hisioriam  pertinet  :  ut  legttur, 
ita  ihctum  est.  Seqailnr  alia  lectio  :  Scripsit  Moyus 
camSieum»  De  qoo  cantico  dicat,  cantor  ilUc  demoo- 
strat,  acilicet,  Attende  coelum.  De  quo  Beda  soper 


niamur.  Huic  coneofdat  ofllBnortam ,  dicens  :  Ad'     Lueam  :  Ad  memoriara  priscae  religionis  canticam 


juva  mf,  Domine  Deus  m^us^  salvum^me  fac  propkr 
misericordiam  tuam^  £t  iteram  :  Q«t  tniafviift^  in 
m$  confundantur.  £o  lempore,  id  est,  sepUrao  Ka- 
lendamm  Maii,  pQSsuiit  inimici  conniovere  belium 
.ndversus  vicina  refna,  oi  reor,  cauio  providit  san- 
cta  Ecclesia  Dominttm  rogare  m  qui  deslnixit  olim 
consiluim  Acbilopbei,  nunc  destrnai  <K>niilia  eorttaa 
qui  volunt  irruere  su^r  pacem  ejus.  latendit  ad  hoe 
quod  dicit  Epislola :  Multum  <mm  tuUet  deprecatio 
justi  assidua.  Evangelium  alleram  peiltioaein  «onat 
diceus  :  Quis  atuem  ex  vobis  patrem  petit  panem :  el 
iterum ,  aut  piscem  ?  et  ilerum,  aut  si  petierit  ovum; 
in  istis  tribus  tria  temporalia  petenda  possumu»  in- 


Deuteronomii,  inquouniversos  veteris  populi  statos, 
quid  videlicet  oiTenso,  quid  propitio  Deo  roenieritj 
cootinetar,  nonnullis  in  iocis  sabbato  dicere  coo- 
suevit.  Alioquin  esset  pnepostenim  ut  prioribos 
seplimanae  dlebus  prophetarum  dictis  carminibos 
Moysis  ttlthmim  diceveiur  f .  Ac  per  boc,  qoia  prs- 
cesaerant  boni  raores  In  filiis  Abrahae,  aotequani 
apprebeiiderent  septeni  molieres  virum  unam,  pro- 
ponitor  leelio,  Scriptit  Moyses  canticum.  AUemU 
ccUum^  ubi  Adam  ad  memoriam  reducitur,  qui  est 
imago  lothis  humanl  generis,  in  quo  major  pars  erat 
infldehs  anie  ChrisH  adventam.  Yfnea  facta  est,  sci- 
licet  sacramentam  Christi  et  Ecclesiae  (quod  periinei 


IW8 


bE  EGctitBt&finas  omois  usu  n.  ^  lib.  i. 


1070 


flA  Mafgmi^)  fhbfHbM,  titriK  «Mi  f t  VMifsMt,  M  A  bm  prape  j^  iBobedlMtittii  Adae,  sicut  tunc  em 


more»  M  tinHiH^iA  oAenl  IM  WlftSltiei*.  D» 
tertia  leciiofte  Jam  dictnm  est,  in  qtia  depUstii  #Mia 
Spfirltos  sancti  de  obedientilnif  f^itmt  tmmn  tiMnn, 
de  qiio  dicebat  Panlti*,  Bonee  otturramus  wnne$  ttl 
virumperfectnm,  fiit^ifltivt.  Haam  teeiio^lere- 
mia^  prophetafe,  qn»  dicit  intet  cttten  :  ^rae»  «Oi  «ff 
faptenfftf,  «^t  tfffttt,  tlt  ptfHhntM^  uf  scm  «Imiii 
vHffr  /on^fHcnm  vilf*  ««#f>ni«,  «M  «ft  inmnH  ^cul^ 
rum  et  pttx.  Prmen(i%fm  verbrs  ad  sitim  aHquBni 
Tocat  Mdiente»,  scHicei,  8«|i4(Mti6t;,  virtnil»!  pm^ 
deniift.  Qtiaii^  hoc?  ol  seiaC  audienfi,  tilt  nt  iM^i" 
ivftM  «JMi,  lifiifii  ocuhrum  tt  pa%.  (^iod  pffiedpit 
dlftcere,  «d  desideriMii  perHiiot  iNitis,  jttxta  ^ood 
respo»det  avdieiis  :  Stcnl  mm$  tkeMerat  ml  fomei 
o^anim,  etc.  UIM  MAionem  dlcit  qaare  detiderai  B 
fonieaof  ilii  saperieriMi  Tiiam  inUvMi  dioeado,  obi 
ail  longitarfia  ^Hta,  ec  lumeA  Muloram,  ei  pat,  tpm 
pertliM»  ad  «bagefen.  Et  saoeirdos  iu  :  Ommpeum 
umplMtm  iPiMia,  fta'  kmu  ioiBmmtmem  mdvemm 
Spiritm  9amti  tmieeeftMj  d«  uobm  ^umumut^  m 
e^ieetihm  deeklerHe  mcemi  f^tem  «to  •Maams. 
Shl  dioily  eetteitibm  dmUler^s  moeen^,  um%eifjKum 
Bwat.  De  liuaia  eirca  baptismaiii,  el  a/Mila,  el 
tfmiu^  dftetum  m.  Param  Ittmi  de  oMaia  et  irocia 
iienim  reeordari.  AMwlu  tai  memoraiioKe  primm 
Wlie  i^mioealls  Adm  eafltalnr;  sed^via  noa  faii 
iMem  fnfiooeiiiiR  sempitefva»  iii  fraanim  ooninNP^ 
i«r.  VeAi  graUa  ;  Fol  eoieehamaiMS  €k>aaiaMiiio- 
poli  capias :  qaftSitH^me  domious  aseos  miserieors 
ei  pilsslmas,  lafTeaH  me  eaptivum ;  ooeldit  Hlnn  qoi 
me  rsfpoit  pvopler  meom  lncarlam,  ei  me  reddMit 
IHMMatl,  01  reTeffeiar  ad  patfiam  meam.  Quam 
ififieas  giorio  apod  faOf  qoia  eroios  son  a  sertitoie, 
el  redditos  tlberiattt  Tamen  qoia  longa  Th  ei  labo- 
Hooa  el  periealosa  resial  rodeondo  ad  palriam  meanii 
poatmafMm  ksliliam  aliqoo  tosdio  afbctas  som, 
uasciens  oiram  perreaiendHm  sit  ad  palriam,  qoasi 
de  idlqao  grado  deseendeas  a  majore  laetitia,  id  esl, 
ob^  AMuh,  in  minorsm^  qoasi  in  fraefiim.  Patlenter 
tamen  fero,  kodando  ereplorem,  iter  ii^ooctom  si 
aiiqoo  modo  aHqoando  reverti  potero  ad  patriam. 
Insuper  etiam  ereptor  meos  mittit  mecom  defensores, 
qui  me  defendant  de  barlMirica  rabie,  que  undiquo 
circufndat  iler  meom.  Ipsi  defensores  sunt  bapiisma-  «v 
lia  saeramenta,  et  cereus,  atqoe  patronus,  qul  me^ 
oam  Tersamtur  osqoe  ad  sepiimora  diem  laTationis 
albarum.  Sepliina  dies,  ol  siepe  dictom  est,  illam 
requiem  deslgnat  qoam  exeontes  de  mondo  soscipi- 
mos,  quse  sine  olio  pericoio  raanebit.  Ad  dislinctio- 
nem  aUeiuia  et  Iractiis,  quam  Toiomus  hic  de- 
monstrare  haee  parra  mihi  sofBciunt :  insoper  etiam 
piacel  hic  intimare,  qus  distantta  sit  inter  lecUones 
qaae  leguntur  in  Tigiliis  Paschse  et  eas  quae  legontur 
in  Tigilils  Penteeosles.  Qood  enim  distal  inter  Adam 
ei  Abraham,  hoo  oporiet  dlflerre  inter  doctrinam 
magistrepum  ad  caleclromenos  qui  baplitantur  ia 
Paseha  Domini  et  in  Pentecoste.  Deberet  eis  narrare 
penemalioiiam  hamani  generls  osqoe  ad  fntemeeM^ 


qoando  aollus  bomiaaBR  Deom  ooiebat,  nisi  soius 
Abraham;  ipsa  iatemecio  permansit  in  uniTerao 
geoere  humano»  exceplishis  aliqoibus  qui  de  Abrobm 
slirpe  prodlerant :  in  iilo  enim,  id  est  Adam,  per 
adTenlom  Ghristi  primo  occisus  est  diabolos?  posiea 
per  dilectioaeffl  sepiem  mulienun  coijoacttun  est 
Ghrislo  gemis  homoBum.  Deiade  od  hona  Ofiera  dl* 
roclom  «sU  Iste  ordo  serratur  in  TigilHs  Pasciim. 
Allerest  in  vigiltis  Pentecosles.  In  isto  recolitur 
qooaaodo  Abraham  Deo  piacuit  por  obedientiam,  et 
soa  profenies  in  bonis  morihus  deiecuta  sit,  eui 
UOwn  necesse  est  in  Novo  TesUmento»  ot  adjonga- 
tar  per  bapiismum  Christo,  et  sic  in  eo  maneat  usque 
dom  perdocatar  ad  cceleste  i^egnum. 

GAPI3T   WWL. 
i>e  ee^en^B  eeptem  diehi$  Femeeeetes. 

tnchoatx  !n  seqnentibus  dSebO!(*^i^lientis  hebdo- 

madae  quid  agere  deoeamus,  dondnus  Deda  mani^ 

festat  In  homiHa  sua  dicetis  :  Yerum  hoe  qooqnt 

quod  non  statim  peracta  die  quinquagesima  geno  ad 

orandam  curTamos,  sedetilta  adfauc  septimana  sUii- 

les  Domlno  supplicamus,  et  quamTts  intermissa  re» 

petenteg  jejanla,  lamen  AUetuia  quotidiepersonamus» 

nemo  absque  dlscretione  apta  ei  eongroi  ralione 

myslerii  putet  aciitari.  Quia  enim  Spiritus  sancti 

septiformis  est  gratia  Jure  solemtiitas  adventTrs  ejua 

per  seplem  dies  laude  hymnoruiiif  debfu,  iiraul  el 

missaram  celebratlone  coliiur.  Qtifia  tempore  Pente* 

Q  costes  Ecdesia  toto  orbe  novos  sempet  Deo  populos 

per  aquam  regenerationis  aggregare  consucTit,  me- 

rito  saluii  eorum  Congaudentes  quousque  albis  iiH 

duuntur  stons,  et  nUotem  puriflcatie  mentis,  splen- 

dore  halilus  demonslfat,  byffiuum  Deo  dcTotft  lau^ 

dis  ofierimus  juxla  prsecepttun  (ipstus  piissimlpasto* 

ris  ac  redemptoris  nOslri,  qui  alt  :  Congratutamini 

mihi,  quia  inveni  ovem  meamf  qua;  perierat,  Merito 

eiiam  tunc  sianles  oramus,  ob  significatloncm  Tide* 

licet  liberationls  eorumdem,  qui  per  donOm  Spiritos 

sancti  de  morle  aniraae  ad  vilam  resusciUri  aiqua 

resurgere  meruerunt.  Cujus  donante  gralia,  etiam 

earnis  immoruliute  nos  in  noTissima  die  Tesliendoa 

atque  ad  gaudia  bcatae  resurrectionis  perdocendos 

esse  speramus. 

CAPUT  XL. 

Quanto  tempore  debeant  esse  sub  disciptina  chrisma* 
tis  qui  non  conseauuntur  manttsimposilionem  episeo* 
porum  tempere  baptisteriif  sed  post. 

Solet  quaeri  inter  Tuigares  quanto  iempore  de* 

beaat  onctionem  chrismatis  obserrare  in  capile  ut 

lion  laTcntor  qoi  accipiuot  manos  impositionem 

absqoe  lempore  baptisterii.  Qoibos  potest  respon- 

deri,  qoanto  Umpore  generaiiter  ob  Ecdesia  cele- 

bralor  adrettlus  Spiritus  sancti  soper  apoalokw» 

tanlo  lempore  eelebretur  apud  unomquemque  qui 

eoro  accepil,  hoc  est,  septera  diebus.  Et  non  imme- 

rilo :  quia  enim  Spiritus  sanctos  in  septem  molieri- 

bus  vcnil  ad  hospite  n  suiim,  fas  est  unicuique  mU'» 

licrl  conTiTium  suum  parelur  per  singulos  dies^  dm 


407i 


AMALARH  PRESBYTERI  METENSIS 


I07S 


uuibus  nuilieribus  dicil  Isaias :  Apprehendent  septem  A  tium,  et  facit  ea  unmn  eor  esse  ad  imitmtiMieni  sn» 

»  _  .  .  ....  ..  •  •_  M *•__  t.._  ^_«  M. ^l! M.  • 


fnttliere$  virum  unum,  Convivium  illarum  mulierum 
est,  quando  ipsae  de  se  satiant  hospitem  suum.  Talia 
Gonvivia  exercebatChristus  apudconvivas  suos,  taiia 
et  Spiritus  sancius  exercel.  Hospes  Spiritus  sancii 
mens  esl  hominis.  Mens  tanto  amplius  saliatur  a 
sagina  Spiritus  sancti,  qnanto  minus  fuerit  dedita 
carnalibus  destderiis.  Ita  accipiens  observet  tempus 
advenlus  Spiritus  sancti,  ut  solet  chanis  amicuscirca 
charum  amicum  observare.  Quando  charus  aliquis 
ad  amicum  charum  venil,  in  nullo  vult  iliequi  susce- 
pii  illum  offendere,  sed  quidquid  novit  ei  placitum 
esse,  hocex  corde  benigno  ei  adhibet;  ila  quidquid 
cognoverit  suscipiens  Spiritum  sanctum  placitum  ei 
esse,  hoc  illi  exhibeat,  quandiu  cum  illo  est.  Si  hoc 


propriae  substanti.ne,  hoc  est,  ut  unum  veliat,  sicat 
sancta  Trinitas  unum  vult.  fioc  primum  oportet  con- 
servare  iilum  qui  accepit  Spiritum  sanctum  ut  in 
nullo  discordiam  hal)eat  ab  unitate  Ccclesiae.  De- 
monstratur  etiam  per  alteram  apparitioDem  Spiritus 
sancti  in  coiumbae  specie,  altero  modo  eadem  Tirtus 
charitatis,  hoc  est  per  simplicitaiem.  Slmplex  est 
enim  auimal  columba,  et  a  maiitia  feUis  aiiesium,  ac 
ideo  per  eam  voluit  se  monstrare,  at  innotescerei 
hospitibus  suis  simpUces  esse  debere.  Qoomodo  sim- 
pUcitas  debeat  observari,  Apostoius  docet,  dioens, 
prudenles  in  bono,  simplices  in  malo.  Hoc  est,  sdat 
sibi  ipsi  bomo  prodesse  et  caeleris  rratribas,  et 
ncsciat  sibi  officere  et  aUis.  lUe  sibi  oflicit,  qui  in 


fecerit,  fursan  citios  poterit  ei  reconciliari,  quando  B  tempore  adventus  Spiritus   sancti  camali  concu- 


aliqua  offensa  recesserit  ab  eo.  Quando  chrismalus 
recordatur  unclioiRm  chrismalis  sibi  adesse,  tunc 
potissimum  recolit  debere  se  esse  sub  discipUna 
Spiriius  sancti.  Unctio  Ula  ideo  fit  ut  sciamus  quid 
invisibiliter  operetur  Spiritus  sanctusin  nobis. 
Oleum  solet  fessorum  membra  fovere,  balsamus  so- 
iet  redolere.  Fessa  sunt  membra  animae  nostrae, 
quando  poenitel  se  egisse  quod  contra  volontatem 
Dei  est.  Adquamxsoletvenv^  Spiritus  sanctusetei 
monslrare  dimissa  peccata  sive  dimittenda.  Unde  et 
ipse  Spiritus  sanctus  consolator  dicitur.  De  qua  re 
dicebat  David  :  Secundum  muUitudinem  dolorum 
meorum  in  corde  meo,  con$olationes  iux  Iwtificave' 
runt  animam  meam.  Hunc  Spiritum  sanctum  acce- 


piscenUa  inquinatur.  Ac  per  hoc  se  contineat  a  com- 
plexu  feminarum,  qui  non  perficitor  sine  camaJi 
concupiscentia ;  abstineat  se  a  crapula  et  ebrielale, 
ut  mens  saginetur  spiritali  cibo :  al>siineai  se  a  men- 
dacio  et  ab  omni  simulatione,  qwMiiam  Spiritus 
quem  snscepil  fugit  (ictum.  Non  enim  parvum  pec^ 
catumest  mendacium;  si  comparaverimus  Uixnriam 
et  castitatem,  et  mendaciom,  el  yeritatem,  oon 
minus  videbitur  peccare  qui  mentitur,  quam  qui 
poUuitur  luxu.  Non  est  major  castitas  verilale.  Ipsam 
Dei  substantiam  dicimus  veritatem.  Qni  raentitur, 
veritatem  corrumpit,  quanium  in  se  est.  In  eo  homioe 
ulu  duo  corda  suul,  noo  habitat  Ule  spiriins  qui  ilKit 
unanimes  in  domo.  Multi  enim  loquuntur  Terbis  ad 


perunt  apostoU  in  terra,  quando  Ghristus  insuiOavit  ^  unum  hominem,  et  ad  alterum  oculis  innuendo.  Par- 


eis  in  faciem,  et  dixit :  Accipite  Spiritum  $anctum  : 
quorum  remi$eriti$  peccataremittuntur  ei$.  Non  solum 
hoc  operatur  Spiritus  sanctus»  id  estut  remittantur 
peccata,  sed  etiam  pra^stat  bona  opera,  quae  per 
opinionem  bonam  in  alios  bonum  odorem  inspirant : 
ibi  est  balsamus.  Hunc  enim  modum  acceperunt 
apostoU  die  Pentecostes,  hoc  est,  ut  virtulum  signis 
odorem  notiliae  suae  porrigerent  populo.  Est  etiam 
alia  nalura  olei,  id  est,  ut  iumen  prsestel.  Hoc  enim 
Spiritus  sanclus  operatur  in  homine,  ut  lumeu  lia- 
beat  inteUigentix ;  operalur  simul  et  balsamum, 
quando  per  ora  loquentium  lumen,  quando  intrinso- 
cus  dedil,  ad  cselerorum  noliliam  perducit  cum 
dulccuine  eioquii.  Nonenim  frustra  Spiritus  sanctus 


rigit  ex  uno  corde  dulcedinem  ver])onim  cm'  loqoi- 
tur,  ex  aitero  corde  alteri  doium,  per  qaera  TeBe* 
num  in  corde  ejus  fundit  cui  loquitur.  Qui  boc  bcit 
in  eo  non  est  Spiritus  sanctus..  Est  qui  ridet  ore,  et 
corde  machinator  malum  adversus  eum  qni  porrigit 
risum,  et  iste  habet  duo  corda,  quapropier  non  in 
eo  habitat  Spiritus  sanctus.  Hoc  vestimentnm,  id  est 
simplicitalis,  perdidit  miser  Adam,  quando  se  nodnm 
cognovit.  De  qua  re  scribit  Augustinus  in  libro  Ge- 
neseos  conlra  Manicbaeos  :  Quod  autem  nudi  erajit 
Adam  et  mulier  ejus,  et  non  confundel>antnr,  sim- 
pUcitatem  animae  castitatemque  significat.  Nara  et 
Apostolus  ila  dicit  :  Optavi  vo$  tcitt  viro  virgimem 
ca$tam  exhibere  Chri$to>  Timeo  aulem,  ne  tieui  $er- 

rrmm^tmlur 


super  apostolos  venit  in  die  Pentecoslcs  in  veiilo  et  ^  pen$  Evam  fefellit  in  ver$utia  stia,  ita  co 

igneis  linguis  :  voluit  futurai  Ecclesius  monstrare 

quod  operalurus  esset  in  apostoUs  per  adventum 

suum ;  venit  in  vento  vehemenli,  ul  ostenderet  se 

excussurum  esse  ab  aposlolorum  cordibns  omnem 

cupiditatem  terrenam.  Sicut  enim  ventus  vehemens 

projicit  pulverem  a  facie  terroi,  sic  adventus  Spiri-* 

tus  sancii  a  corde  hominis  ejicit  omnem  terrenam 

cupiditateni.  In  igneis  linguis  apparuit,  ut  demonstra- 

ret  quales  facturus  erat  apostolonim  linguas,  hoc 

est,  loquentes  et  ignita  verba  infundentes  in  corde 

credentium.  Haec  enim  verba  ignila  consumunt  pec« 

cata,  et  accendunt  corda  ad  amorem  a^ternse  patrise. 

Ipsa  estcharitas  qux  diffunditur  in  cordibus  creden^ 


menie$  ve$tr(B  a  $impiicitate  et  ca$iitaie,  qu^  e$l  in 
Chri$to,  Et  post  panca :  Quomodo  videbanl,  si  ebnsi 
erant  ocuU?  Sed  hoc  dictum  est  ut  inteliigerenins  eis 
oculos  esse  aperios,  postquam  de  fnictu  illo  aooepe- 
runt,  quibus  se  nudos  videbant,  et  di^iioebant  sibi, 
id  est,  oculos  astutiae,  quibus  simpiicitas  disfilicei. 
€um  enim  quisque  ceciderit  de  iUa  intima  et  secre- 
tissima  loce  veritaiis,  nihU  est  unde  velii  plaoei^ 
superbia.  nisitraudulentis  simulationibus.  Hincenim 
et  hypocrisis  nasdtur,  in  qua  multum  sibi  videoior 
cordaU,  qui  potuerunt  faUere  et  decipere  qaem  to- 
luerunt.  Quia  de  convivio  soperius  foimos  kHxiti, 
quod  debet  hospes  pararo  Spiritui  sanclo  pcr 


4075  DE  EGGLESIASTiaS  OFncnS  LIBRI  IT.  —  LIB.  n.  4074 

dies,  ita  tamen  ut  ab  eodem  Spiritu  sancto  petat  A  do  convertat.  In  amore  autem  fraternUatis^  charita^ 


idem  convivium  et  credat  se  accipere,  bonum  est  ut 
demonstremds  ei  quid  per  singulos  dies  possit  mi- 
nistrare  suscepto  hospiti  suo.  Dies  singulos  dicirous 
profectus  quosdam  meniium.  Dicit  Petrusin  Epistola 
sua  :  Vos  autem  omnem  curam  zubinferenteZy  mi- 
nistrate  tn  fide  ve$tra  virtutemt  in  virtute  autem  snen- 
tiamy  in  scientia  autem  abstinentiam,  in  abuinentia 
autem  patientiam,  in  p§tieniia  pietatem,  in  pietate 
autem  amorem  fratemitatis,  in  amore  fratemitati$ 
charitatem,  Qoaliter  isti  cibi  parandi  snnt,  Beda 
exponit  in  traciatu  super  septem  Epistolas  canoni- 
cas,  dicens  :  Virtutem  hoc  loco  non  pro  foriitudine 
ac  miraculis,  sed  pro  conversatione  bona  posuit,  quae 
fidei  reciae  jungenda  est,  ne  sine  operibus  otiosa  sit 
et  mortna.  In  quo  recte  omnem  curam  subinferre  B 
prsecipit,  quia  qui  moUis  et  dissolutus  est  in  opere 
suo,  frater  est  sua  opera  destruenlis.  In  virtute  au- 
tem  scientiam,  )uxisi  illud  Isaiae  :  Discite  bene  facere, 
quirrite  Judic'um,  In  scientia  autem  abetinentiam,  ut 
cum  bona  facere  didicenni,  mox  a  malis  abstineant, 
ne  in  vacuum  scientia  coelestium  cedal,  si  se  ab 
illecebris  terrestribus  quis  continere  neglexerit  /n 
obitineniia  autem  patientiam ;  abstinentiam  necesse 
est  semper  patientla  comitctur,  ut  quicunquc  a  vo- 
luplatibus  mundi  se  continere  didicit,  ejus  qnoque 
adversa  corde  firmo  sustineat,  a  dextris  videlicet  et 
a  sinistris,  per  arma  justitiae  munitus.  Jn  pntientia 
pietatem,  ut  erga  eos  quos  patienter  tolerat  etiam 
pius  existat,  juxta  illud  Aposloli  Pauli  :  Charitas 


tem,  Charitatem  hoc  loco  appellat  specialiter  eam 
qua  Gonditorem  diligimus,  qus  proficlenlibus  virtu* 
tum  gradibus  merito  amori  fraternilatis  adjungitur, 
quia  nec  Deus  sine  proximo,  nec  sine  Deo  proximus 
perfecte  valei  amari.  Et  quidem  Dei  amor  excellen- 
tior  est  amore  proximorum,  quia  illos  sicut  semet- 
ipsos,  Deum  vero  toto  corde,  tota  anima,  toia  vir^ 
tute  diligere  jubemur  :  sed  tamen  consuetudine  nos 
amorisfralemi  oportet  ad  amorem  Conditoris  ascen- 
dere.  Qui  enim  non  diligit  fratrem  suum^  quem  videt 
quotidie,  Deum,  quem  non  videt,  quomodo  potest  di« 
ligeref  Haec  enim  omnia  si  vobiscum  adsint  etsupo- 
rent,  non  vacuos  et  sine  fructu  vosconstituent. 

CAVUT  XU. 

Demissa  Innocentum, 

Contingit  causa  ut  ea  primo  scriberem  atque  por- 
rigerem,  quae  statui  postponere  in  ordine  opusculi 
nostri,  in  qua  posteriore  parte  juxta  ordinem  statua 
olficiorum,  debui  interponere  de  missa  innocentum : 
sed  quia  oblitus  sum  tunc  illud  introducere,  nunc 
aestimo  me  invenisse  congruum  locum,  ut  post  Spl" 
ritum  sanctnm,  qui  Innocentes  facit,  veritatem  mis- 
89e  Innocentum  introducerem»  a^  ideo  bic  habeat 
locum  de  missa  Innocentum  :  praetitulatur  in  Anti- 
phonario  sic  :  c  Gloria  in  excelsis  Deo  non  canta- 
tur,  nec  AUetuiaj  sed  quasi  in  tristitia  deducitur  dies 
ille.  I  Gompositor  officii  praesentis  conjungi  nos  vult 
animis  devotarum  feroinarum  quae  in  morte  Inno- 
centum  doluerunt  et  planxerunt.  Sicut  separat  nos 


patiens  ett,   benigna  est»  In  pietate  autem  amorem  G  ab  actu  malorum  Judaeorum  in  Coena  Domini ,  sive 


fratemiiatis,  ut  non  alterius  rei  inluitu  pietatis  opera 
suis  quisque  adversariis  impendat,  nisi  fraternae 
tantum  dilectionis,  hoc  videlicet  tota  in  intentione 
proeurans  ut  quos  docendo  soluro  vel  redarguendo 
neqoit  ad  effectom  pietatis,  orando  vel  bene  facien- 


inParasceve,  sive  in  Sabbato,  omtttendo  osculOy 
sive  caetera  sueta;  ita  coijungit  in  praesenti  feslivi- 
tate  dolori  devotarum  feminarum.  Causa  earam 
tristitiae  omittimas  Gloria  in  excMs  Deo  et  A/(e- 
luia. 


LIBER  SECUNDUS. 


CAPUT  PRIMUM. 
De  duodecim  ieetionihus. 
Sez  lectiones  ab  antiquis  Romanis  Graece  et  La- 
tine  legebantur  (qui  mos  apud  Constantinopolim 
hodleque  servatur),  ni  fallor,  propter  duas  causas  : 
unam,  qoia  aderant  Graeci,  quibus  incoguita  erat 
Laiina  lingiia,  aderantque  Latini ,  quibus  incogniu 
erat  Gracca ;  alieram,  propUT  unanimitatem  utrius- 
<Itie  populi.  Duotecim  lectiones  propler  duodecim 
lectores  dicuntur,  non  propter  duodecim  varletates 
sententiarum  :  sex  lectiones  sunt  tantummodo  in 
sententiis.  Neque  enim  si  dixerimus  amen^  verum» 
propierea  duas  varietates  inteliigere  debemus»  sed 
vnam;  in  temporibus  quando  agimus  xn  lectiones, 
Bolemus  jejunare,  etiamsi  provenerint  in  octavis 
Pentecostes,  quando  celebratur  festivitas  septifor- 
^^  Spiritus  et  neophytorum.  Unde  dominus  Beda 
^cit  in  homUia  sua  :  Quod  vero  inter  haec  j^unio- 


D 


nim  castigatio  repetitur,  de  ipsorum  apostolomm 
exemplo  sumptum  credere  debemus,  qui  accepto 
Spiritu,  quo  perfectius  nova  coelestium  bonomm 
suavitate  fruebantur,  eo  altins  mentem  a  memoria 
deliciamm  abstuiere  terrestrium.  Jam  enim  advene* 
rat  tempus  illod  de  quo  Dominus  praedixit  quia  di- 
scipuli,  ipso  secum  conversante » jejunare  non  po&- 
sent,  ablato  auteni  eo  jejunarent.  Mam  cum  inter- 
rogarent  eum  discipuli  Joannis,  dicentes  :  Quare  nos 
et  Pharisa^i  jejunamus  frequenter,  discipuli  autem 
tui  non  jejunant?  ait  illis :  Nunquid  possuni  /Uii 
sponsi  jejunare  quandiu  cum  illis  est  sponsus  ?  Ve^ 
nient  autem  dies  cum  auferetur  ab  eis  sponsus ,  et 
tunc  jejunabunt.  Quia  ergo  et  ante  passionem,  et  posl 
resurrectionem  Dominicam,  propter  ipsius  Domini 
praesentiam  lugere  ac  jcjunare  nequiverant,  constat 
profecto  quia  post  ablaiionem  ejus,  spontaneis  sese 
subdidenmt  jejuniis.  Namqoe  .nbi  Spiritus  .sancti* 


1073  AHALAfiU  PRfiSBVTBRl  METBNSIS  iW 

aOQi  acceplioue  rocreaii,  skni  a  caeiens  muQdiaU-  A  (rueoti  iier  sing;iiU  tempora  qoae  CQnreiure  pftswin ' 


bus  illecebris,  sic  et  ab  epularum  appeiiui  mentem 
profsus  tverteraQt,  aoinue  poiius  quam  CQrporui 
alimoi^ia  gaudeQtes»  etpro  memoriapatri»c(Ble$Us, 
oratioiubQS  ac  lacrymis  iosisteotea  salubnbus. '  Dq 
eodem  jejuQio  scrtbit  aaactufi  Leo  homiliam :  Ut 
JcjuDium  celebretur  iq  ordioatipae  sai^ri  QrdimSf 
primitivs  Ecclesias  mos  obtiQuii.  Sic  enim  scriptum 
est  iA  Actibus  api>sto]iOrum  :  Erwi  auUm  in  wle^ia 
q/m  eraH  Anlwchi^  fx^kitm  $t  doQtom^  %h  quj^u$ 
iuruaim  et  Sinpfdfi,  9111  tm^^H^  Nig^r.  Et  poat 
pauca  :  Mi$ii$trn^tibu$  autm  iUi*  I)omi«io  et  i$iur 
nantibMSf  ^txti  i^ptfilm  iouam :  Sejitarat^  mki  JfUuir 
naban^  $t  Saidum  in  «pna  ^  oMHMpfi  «<ku  Iiw 
jejunanteB  et  orantes,  un^onente^que  ets  manut^  dt- 
miserunt  iUo$,  ei  ijtu  quidem  uusss  a  Spiritu  sancto,  B  meu  Cbri$tus«.  \jol  quo  semioe  prQmissuBi  est  Abra- 


virtutibus  et  interpretationibus  palriarcbaruin  qui  ia 
articuiis  geuealogiae  positi  suBt«  coQsecraiio  cete* 
bratur.  Per  tres  xtetwotpaZtmkitc  aniiaates  fiuni  heb- 
doQuidas  quadraginia  duae.  Tot  geoeratioDes  secua- 
dum  Matihadum  Christi  sunt  cum  ipso.  To4  etiaoi 
helxiomada&  inveniuotur  a  primo  sabbato  primi  meih 
sis  usqi^  ad  quartum  sabbatum  decimi  meosis.  Con- 
seccatio  prima  celebratur  jjirimo  sabbalo  prlmi  men- 
sis»  qu»  quasi  iu  loco  Abrab»  geoerat  Cbrtstms. 
^Lbraham  interpreiatur  pator  muUarum  geatiBmt  cii 
dtf^tum  est :  In  eemina  tuo  beufidicentur  omnaa  ^ra- 
tee*  Si  qots  ooosecratua  sUit  in  semine  miiltoram 
KOJivef t^Qtium  per  ^  eiLempla  ad  DoAiBom»  est 
primQ  p^txiarcbai^  Ahiaham  gpQitas»  eat  ipsum 


abi^nt  Seteudam'  Et  ia  aliA  Ippo  :  Et  cum  caoait- 
lntsMnl  iUi$  per$inffula$  eccle$ia$  pre$ifytexo$,  et  QtoJh 
9$ni  cum  jejuniis^  commendaverunt  eo$  JQomtno,  it^ 
^am  credtderunl.  QnamvisetcpQtiQuatQiajejuiiiwn 
per  aliquod  spatiuro  possit  iutelligi  ib  supradictia 
TOrbis  Domini  Bedie,  tameA  qqq  excbiditur  jiju- 
aiiim  pio  ordinandia.  Et  quia  mentio  est  iQtroducta 
deduodeoiin  lectiopibus,  qjiortet  eam  iQcboare  a 
tempore  primi  mensis.  In  duodecim  toctiQQibus  c4>bh 
secratio  sacfonim  is^dinam  pelebratur.  Ipsa  enim 
toaMeiatioiMi  boc  agitiir  ut  homo  Deo  coi^aogaturi 
moBslrantf  boc  saacto  Gfegorie  ad  interrogatioQeii 
AQgustini  Aiiglorum  episeopi,  quando  interrogavil 


bae  bCQOdici  Qmnes  gQoles.  Ipsa  coosecralio  tempore 
verno  ci^Lebratur,  qnQd  tompus  babile  est  procrea- 
tionibus.  Nam  et  Abrahjim  W&rtia  ^tale  fuii  btqos 
Qiundi,  qu«  selas  comparatur  adolesceutue,  quje  ba- 
bilis  est  geoeratioDi  iilionim*  Secoada  consecratio 
est  i^  quarto  meiise  ^ecundo  sabbato«  quod  esi  iiu- 
tium  seciiudi  c^talogi  qiiatuordecimbebdomidaiiim. 
Haec  deputatur  in  loco  David  filiQrum*  David  inler- 
pret{^tur  fortis  mauu,  ipse  prostravit  Gdiam,  id  esit 
bumiUtas  superbiaip*  Qai  copsecranlar»  propteiea 
coQsecrantur,  ut  fprtes  siQi  per  humiiitatem,  ei  so- 
perbiam  dejiciaot.  Ipsa  celelM*atur  in  Junio  manse» 
quaodo  fervor  magous  solis  est  super  terram.  (hD- 


ai80biflepisoopumQfdii)afeposset,iIloraapomlimto»p^^"^  ^^^  ®^^  ^^^*^  bellicosum  fuisse ,  «t 
si  diRieitos  esset  aliorum  epUcoporum  pqsso»  ste  ^  valde  arsisse  iu  Marte.  Tempus  Jnpii  aptum  est  bd- 
aoleB^  esseiil  ties  pnt,  qualuor.  Qua  do  eausa  ita 


iaqoil :  Nan  in  ipsia  rebus  spiritalihiis,  ut  sapie«« 
lir  el  malaro  dispoMDtur,  eiempittm  traheve  a  r^ 
baa  caraalibiia  posramus.  Cena  enim  dum  oQiiHi^ 
in  mundo  celebrantur,  conjugati  quique  vocantuf » 
ut  qui  in  via  jam  conjugii  praecesserunt,  in  subse- 
quentis  quoque  copulsB  gaudio  misceantnr.  Cur  non 
ergo  et  ut  hac  spirilali  ordinatione,  qua  p^  saefum 
ministerium  horao  Deo  coojungitur,  tales  conve- 
iiiant,  qui  vel  in  profectu  ordinati  episoopi  gau- 
dsaal,  vel  pro  e|ns  eostodia  omnipoleBll  Itea  prtoss 
poiilif  faadaipil.  Ptiml  aposloli  ssa^^r  ia  B»semi 
btio»  nsiiss,  ia  qno  nalivitss  Domiiiii  oostri  JNv 
Qwisli  selebffatar,  consecratisQes  mmiilBahiiftl, 


lis.  Tertia  consecratiQ  celebratur  io  Sepiembrio, 
tertio  sabbatQ,  quod  est  initiuiti  tertii  catalogi.  flxc 
depumtur  geoeratioui  JecbQniae.  Jecbanias  inteipre- 
tatur  praeparatio  DQmiui-  NuUique  dubiaiii  si  oauies 
oportet  praeparari  in  adventu  Cbristi*  qaia  poiissiflMua 
eos  qui  cousecrantur,  qu»  consecratio  habel  inem 
in  ipsa  nativiiate  Christi ,  quae  aliquando  in  lertia 
b^bdomada  Aaitur  propter  anticipaUonem  dienun 
nativitatis  Bomiui,  et  habet  tredecim  hebdomadas , 
aiiquando  in  quarta  propter  larditatem,  et  habetqua- 
tuordecim.  Neque  hoiosiiiei  ratimie  est,  qaia  si  cobh 
putalur  catalogiis  aovissimiBk  Maefaiecadis,  ei  se- 
mel  cempmeuir  lecboalas»  aaa  ampiiaa  invnpian 

Dtav  siw  ipse  Ctoislo  qaam  Iredsoim 
<•       «•  ^      .* 


qae  sd  SinqiticaHi,  «pii  ftiit  a  B.  Psise  qaadiages»- 

wm  ampiai  l^  p risMis  sacnavit  in  Pebfoario,  m 

lnMer  a«Haai  ob  siiam  caoMM»  nisi  iailmeiido  osb« 

Jnngeados  propinqulas  Chcisii  corpsH,  (fui  per  sa- 

oram  ministerliim  provehaBtur.  Qued  aalle  laeda 

satius  Oeri  polest  qaam  si  per  ees  pelriarohas,  et 

quibus  Christus  natos  est,  generentur.  Quod  Impos- 

sibiieefl  seenndum  earaem,  seeuadum  vero  spiri^ 

tam  digaum  et  habUe  hoe  esl,  ul  per  imerprelaliOBes ,   jcyunii  Qaaiuor  Temporam  :  qaed  qaamvia  etdiBatia 

peirtorcbanBB  nomlniNDnasoanlur  menle,  qnige* 

nealegiie  Christi  videntur  IbmiUarkis  asclsei.  Et  qaia 

ineoBgmam  esl  sioat  unleaiqtte  generaHoni  sfnguki- 

rls  hebdemada  depatatur,  ha  per  uiieniqaaflMitie 

b^bdemadam  conseeraileBem  celebrari^  eaosa  eoa* 


si  ipse  bia  oomputetar, 

GAPUT  n. 
Bu  jejumo  mmuo  (jaaiaef  f smperBnk 
Diximas  de  je)ttale  qood  Bt  ia  daedaci»  iMiei»- 
bas  pre  his  qai  edoriNBallenemaeeedaai?  disUcra 
mas  si  Dotnlnus  dederit,  ci^iis  muneri  Ingrsias  avl- 
las  debel  esse,  aee  dives^  aec  panper,  ex 
stfalioae  sanoti  Aagoalkil 


i»  memoraiis  tsflftporibas  aen  eelibretvrv  sieat  aee 
a  prlmis  episoepls  oetdlrala  IM,  lamea  Beetwafie 
opoflefe  nestne  religieai  qaaiuor  )c}ania  aBmiatim 
celebrftre.  Qua  de  re  oegtte  qoia  iUa  pweeesscraBi, 
in  Ms  daodeeim  ieetloBes  stMtaeeMai  ei  bob  jqa- 


1(^77  DE  EGGLimt»tlClS  OFFiCUS  UBRI  IV.  ^  LIB.  II.  1078 

tttvni  pn^tMT  vpmSi  sed  HMttt  profrteF  j^miMim  prsdt  4  ^"^^  ^^^^  partim  esl  hiviftbiiU  sicut  animus ;  partim 


ceilen».  Adpn  ipM  quitQor  M<»>9  opNMmr  eM# 
jnitlai»  ^dnifMinlftiii  (e«pori».  DanariiHi  miM* 
ms  litm  diaopttaini  neatram  «intM^t,  Vmim  4^ 
sciprimi  talit  M,  «i  erMlnn  •erfiat  Cveaieffi* 
Creator  Dcns  in  tribut  penoms  ortituv*  Cdilor  tft 
ammo,  qui  eum  diligit  et  toto  eorde»  en  toU  Mtimo, 
ex  tota  ¥trtate  :  eni  eabfieitar  coipMnd  re^endnn 
et  quatoor  elementis^  id  eet^  ealido,  siceo,  Iripdo^ 
lamiain.  Qiiod  ai  bene  reierit ,  id  ett,  tn^  et  fiin* 
iHOr,  qeod  ftvnt  septem,  derotistime  (Mbditsr  faenM 
Creatort,  et  snnt  deeem.  Qttatnor  tempoiibns  Minns 
woivitnr  :  tere,  Mtate,  antnmno,  biemo.  Bjsc  quno 
tnor  tempom  sdent  nofe  per  dolectamentn  sna  revo» 
me  ab  amore  Creatoris,  qua  de  re  i^imtaiidnm  eat 


visi.bilia,  sicut  ei^rpus.  lovisibiiiter  temarius  numerus 
tFibuitnr,qua  de  rediUgereDeumtfipUeilBr  jnbeimiry 
e«  loio  Qordey  et  ei  totaanima,  et  ex  tota  mente :  Gor» 
povi  qnatefnarius,  prepter  eridenlisfiiamm  nattfram 
Qus,  id  est,  ealidam  et  frigidam,  tMiaudam  et  aiecamb 
IJniverBse  ergo  cre%tur«  est  septenarjns  nqmerua. 
Qnapropter  omnis  diaeiplina  dignoecenn  et  discei^ 
nens  Creatorem  atque  creaturam  denario  nuinero 
iniinuatur.  Et  iterum  in  libro  de  Doctrina  Christiana 
seeundo  :  Qoatemario  namqn^  nnmre  et  diuma  et 
annna  cuffrienla  peragnntur  x  diiima,  matotinis  et 
meridianls,  veiperiini*  noelnmisfae  borarwn  spa^- 
tiis;  annua  vemis»  miiivis,  antumnalibus  biemalii- 
bnsqne  mensibos»  A  tsmpomm  antem  dileetioHi^ 


in  onoqnoqoe  tompoie,  nt  castigentor  nostra  qm^  ^  dnm  in  temporiboa  Tivimna,  propler  adteniitatom  t 


tnor  elemenlaf  ne  snbripiantur  a  deleetationibns  [dir 
leetione]  nniiidl.lpea  enim  quatuor  elementa  001^110»- 
cta  snnt  itt  sna  nalnra  qnatuor  lemporibne  anni : 
ver  est  caliidtm  et  bnmidnm,  in  eo  fadimua  nnuni 
J^uniumy  nt  elemeDtnm  hnmoris  in  nobis  eastige* 
iur,  lie  contentiat  IiIsib  pulclMrifudiai  veris.  fix 
humore  et  oalore  nnscitnr  putdiriiiido  terr».  ifitas 
sicea  e»t  et  calida,  in  qna  alterum  jejnninm  kkdr 
mnsy  nt  casttgetnr  elementum  ealeris  in  nobis ,  ne 
eonsennlat  incendio  camali.  Tertinm  j^niAm  fit  in 
antumniD,  qni  est  bumMnset  siecosy  ne  aliquo  hm- 
gnore  animi  aroseamns  ac  deflnamus,  et  inveniampr 
slne  pinguedine  oleie  in  sMemo  tabernacuio.  Etentm 
lllo  lenApore  eongregamos   qno  friiamnr  in  futiuNK 


in  qna  vivere  Y<4nmua,  itetjnendom  et  jcsunMdnai 
est»  quamvis  tomporum  enrsibos  ipsa  no^ia  insjnnop 
tur  daotrina  contfmnendovnm  tempornm,  et  appor 
tendornin  petemorqm«  Povvo  autem  denarins  numo^ 
ms  Creatoris  atque  eveatnras  signifleat  sdentiam. 
ritim  triniias  Greatoria  esti  a^^narius  notem  nn^ 
ineru8  croaturam  mdieat  pvopter  vitam  et  ooipna; 
namilla  tria  sunt :  upde  ^iim  toto  cordo,  tota  ani* 
ma,  tota  mente  diHgendnd  eat  Deus ;  ia  corpore  ao- 
tem  manifestissima  fnatnor  apparent,  qnibna  eonr 
sut»  eknienta^  In  boc  erg 0  denario  dom  lemporaK- 
ter  M^is  iosinuatur»  id  «st»  qnater  dueitnr,  caale  et 
oontinentar  a  ten^rnm  dilectione  vivere,  hoe  eit 
qnadraginta  diebns  j4iim%re*  Qnibns  dlebus  eadem 


Qnartnm  jejntnnm  At  in  hieme,  qu«  est  frigidaet  ho-  ^  i€|unia  oelebrentnv  oforlet  menMvari,  leilicet  qnarta 


mldn :  ne  membra  nostra  fhnualqne  hnn  solvantnr  in 
eomossatleiilbos  et  potatienlbos,  ae  per  boc  MglJgatnr 
amor  Bei.  At qoiaquainof  temporaannormn nos ins- 
pedhini  at»  amore  Dei^  quatuor  |<4mria  fachnne,  per 
mngntap  quaqnn  lempera  suom  |<9nninm,  mimnqmMii- 
que  )ejnminm  pre  ano  lempove.  Simili  modo  dioma 
eurrlevla  qnatnor  noe  hnpedlHnt  ab  amore  cosleslinm) 
BclKcen^  matnthium,  mertdlannm,  vespeninum,  ne»- 
ctnnHiih;  per  hsee  ettam  qnotidie  ab  araore  astem»- 
rom  v«ilrabhnnv;  In  nnoqooqne  Jejonlo  tres  dles 
sunt,  qn4a  nAuttiqnodquo  tempus  tres  menses  ha- 
1)ct,  prb  mieqHoqne  m^nse  slngnli  dies  JejonlD  con- 
secrantnr.  Adt  t^o  qnfa  quotidiona  peceata  aggra- 


feria  seata  el  septima.  Quatta,  qnia  in  ea  foomni 
JudBBl  eonlUiom  nt  oeddevent  Chriatnai ,  senta  pum 
oeeidevnot;  septimay  RoMiwram  moire,  j^uBio 
eoneloditnr  propler  Irietiliam  apoatelomm  do  inorl^ 
DomiOft,  tit  bDooentius  nafral  in  DecreuUhua.  SahH 
bato,  in^t,  jeiunandum  ease  vatio  ovidentissimn 
deamnatvat.  Nam  si  diem  Dnmmicum  et  Tonerebt' 
lem  Tosnrreetionem  Demini  nostri  iesn  Cbrlstiy  non 
sehim  in  Paseha  eelebramnm^  veram  etiam  per  si»- 
gnlos  cirenlee  hebdomadaram  ipsins  ^ei  imnginem 
lirequenumus,  ae  11  sexln  teia  propler  passlOBom 
Domhri  jejnnamns,  sabhntum  prmlermittere  non  d^- 
bemns,  qni  mlev  trisHttaim  atqne  hMtliam  lempovin 


yfiK\ty  Yvm  snlMl  «fOm  )e)unhim  per  unomqnodque  tx  tllUis  vidntnr  inohiana.  f  Cnv  )n  en  potisafanmn  dln 

tempus ,  dc  per  hoC  quadragestmale  lempns,  Indo-  *      ' 

eiihtrs,  qne  quoHdlaDa  peccata  alBigmitor.  Dena- 
rhis,  qnl  pertlnet  ad  diseipthiam  nostram,  qnater 
doctuflr,  qnadraglnta  faeh.  In  Ipso  denario  prsesidet 
lanet»  Dei  Trinitas,  et  regit  ereatoram  snam,  nt 
afiena  sH  a  (teceptione  prtmi  parentis;  quod  nos 
l)oni  facimus,  ipse  facit  in  nobts.  Ifodoponamns 
verba  sancti  Auguslkn.  Dieit  in  Hbro  Qusestionum , 
cap.  85 :  Omnis  sapientia  et  disciplina  est,  qnae  ad 
hnmines  eradiendes  peHinet,  Creatorem  creaturam- 
qne  dlgaoacere,  el  illum  colere  dominantem,  istaln 
subjectam  fateri.  Esl  autem  creatov  Dens,  ei  quo 
eamia  et  pev  qnem  omnia,  in  quo  omnia  :  et  idoo 
Tviniias»  Pnlar,  nt  Filitts,  et  Sf^ritns  sanelns.  Crea- 


consoeretin  cnlobretnr^  AngnothMm  seribit  ad 
rinm  :  Sabhatmn  eoHMnendatnm  eat  t>rmri  pejpMlnln 
olk>  corporallter  celebrendo,  nt  fignm  easel  eavcll- 
AeatloMS  ki  reqnie  dpiritos  saneli.  Mttaqmlmoalm 
legimns  in  Genesi  saoeHAcalioaem  per  ontnea  prni- 
res  dies,  sed  de  solo  sabbala  dmtum  est  t  Amoli/I- 
etnii  Dent  <U9m  uj^timmm,  Quia  ergn  cAnrJte»  MH 
diffkta  iit  itt  eordUn»  no§iri$  ptr  Spmttm  Hmtmm , 
ifwi  daU»  $$t  nobitj  Idco  sanctifieatfo  hi  septimo  dle 
eemmemoreta  est,  ubi  roqnies  commendnlnp.  f  Epl- 
scopi  €onseeralio<  tranait  ad  Domimcam  diem.  Ipae 
est  vicarias  apostolormm,  imo  ttlam  Ghrieti«  Bo>  dio 
accipii  dewum  SpiriM  saneH,  qna  dte  dignnlns  eit 
tthisirave  oerdn  ^paotnlorniii. 


1079  AMALARU  PRESBTTERI  METEN9S  lOSO 

GAPUT  UI.  A  ^uae  si  secuti  fuerint»  poteruni  habere  iMirteiB  cam 

De  numero  ieetiofmm  per  tre$  memoratoe  die»,  eis  beDedicendi  Domino,  sive  quod  benedictio  iflo» 


Quarta  feria  leguntur  duae  lectiones,  quoniam 
debent  hi  qui  ad  sacrum  ordinem  transeunt,  admo* 
neri,  ut  habeant  notitiam  legis  et  prophetarum. 
Quarta  aetate  mundi,  lex  et  prophetai  viguerunt. 
Apostolus  admonet  de  doctrina,  dicens  ad  Titum  : 
Ampiecteniem  eum  qui  secundum  doctrinam  es(,  /E- 
delem  termonem^  ut  potens  $it  exhortari  in  doctrina 
sana,  et  eo$  qui  re$i$tuntf  redarguere,  Quod  ita  Hie- 
Tonymus  in  Epistola  ad  Titum  :  Obtineat  eum  qui 
eecundum  doctrinam  e$t^  fidelem  ^ermonem,  ut  qtto*> 
modo  $ermo  Dei  fideli$  et  omni  acceptione  dignu$,  sic 
et  ille  talem  se  prael)eat,  ut  omne  quod  loquitur  iide 
dignum  existimetur,  et  yerba  ipsius  sint  reguia  ve- 


mm  super  eos  yeniat.  Ex  lectionibus  praeseQtibas 
jcjunii  primi  post  Pentecoslen  discammiy.ai  qoaiaor 
ordines  meroorati  quatiior  lectionibus  coQveMant. 
Prima  lectio  dicit :  Effundam  $p$ritum  mtum  tmper 
omnem  camem,  et  reliqua.  In  bisTerbis  et  in  seqoen- 
tibus  demonstratur  generaliter  domus  IsraeL  'Se- 
quens  lectio  dicit :  Oferetis  eacrificium  novnm  D^ 
mino  ex  omnihu  habiiacuti$  veetrie,  panee  prfMift*- 
rum  duo$  de  duabue  decimie^  <fU0$  eletalnt  $aeerdo$ 
coram  Dormno,  Sacerdos  pracpositos  demonstrat, 
quod  est  domos  Aaron.  Tertia  lectio  dictt :  Acct4t$- 
que  ad  eacerdotem  qui  fuerit  in  diebu$  t7/tf ,  ef  dice$ 
ad  illum  :  Profiteor  hodie  coram  Domino  Deo  tuo  9« 


ritalis.  Potens  quoque  sit  eos  qui  saeculi  hujus  tur*  B  exauditit  itos.  Et  post  pauca  :  Et  iddrco  nume  ofero 

binibus  exagitantur  consolari ,  et  per  suam  doctri- 

nam  infirma  praecepta  destruere.   Sana  autem  do- 

ctrina  dicitur  ad  distinctionem  langaidae  infirmae- 

que  doctrinae.  Talis  quoque  sit,  ut  contradicentes 

arguat  haereticos,  sive  Judaeos,  et  saeculi  illius  sa- 

pientes.  Et  snperiora  quidem  quae  in  episcopi  virtu- 

tibus  posuit,  ad  vitam  pertinent :  hoc  vero  quod  ait, 

ut  poten$  $it  consolari  in  doctrina  «aita,  et  contradi- 

centes  arguere,  referendum  est  ad  scientiam  :  quia 

si  episcopi  tantum  sancta  sit  vita,  sibi  prodesse 

potest  sic  vivens;  porro  si  et  doctrina  et  sermone 

f uerit  eruditus,  potest  caeteros  quoque  instruere,  et 

non  solum  docere  suos,  sed  et  adversarios  repercu- 

tere,  qui  nisi  confutati  fuerint  atque  convicti,  fa- 


primitia$  frugum  lerras^  quam  Dominue  deiit 
Et  dimitte$  ea$  in  conepectu  Domini  Dei  tui,  et  ad- 
orato  Domino  Deo  tuo,  epulaberie  in  omnihts  kom$. 
Hic  non  refertur  de  oblatione  sacerdotis,  sed  de 
roinistro  qui  eam  portarit ,  quem  oontinet  terUus 
ordo  benedicenlium.  Quarta  lcctio  didt :  St  tm  prce- 
cepti$  mei$  ambulateritie^  et  mandata  meu  custodie- 
ritie^  et  reliqua,  nuliique  dnbiam  quin  hi  qui  timeiit 
Dominum,  mandata  ejus  custodianL  Proxima  lecUo 
ordinationi  de  camino  ignis  legitnr.  Non  potest  honio 
rite  accedere  ad  consecralionem,  nisi  prins  transeat 
per  fomacem  atque  in  fomace  benedicat  Domino. 
Dicit  Sapientia  :  Va$a  figuti  probat  fomax^  et  komi^ 
ne$  ju$to$  tentatio  tribulatiom$t  secundom  Paulmn 


cile  queunt  simplicium  corda  pervertere.  Hic  locus  C  Qtii  dicit :  Et  hi  probentur  primo,  et  eic  mimstrent, 


adversus  eos  facit  qui  inertiae  se  et  otio  somno  dan- 
tes,  putant  peccatum  esse  si  Scripturas  legerint,  et 
eos  qui  in  lege  Domini  meditantur  die  ac  nocte  quasi 
garrulos  inutilesque  contemnunt,  non  animadverten- 
tes  Apostolnm  post  catalogum  conversaiionis  epi- 
scopi,  eliam  doctrinam  similiter  prsecepisse.  U;ec 
pr.i:terea  interposui  ut  intenlum  facerem  ordinan- 
«•uin  ad  notitiam  Legis  et  proplietarum.  Seila  feria 
uii:i  iegitur.  Apparet  quia  lex  et  prophetia  in  uno 
EvangeJio  recapitulantur,  quod  legilur  in  sexta  aetate 
mtindi.  De  i^esponsoriis  non  est  necesse  hic  aliud  di- 
cere  quam  quod  singulis  lectionibus  singuli  respon- 
sorii  respondeant,  ut  mos  esl.  In  futuro  eos  reser- 
vamus.  In  sabbato  quando  benedictio  dator,  quatuor 


probali  esse  debent  per  fomacem,  id  est,  per  oiailas 
tribulationes,  qui  accessuri  sunt  ad  roinisteriim  sa- 
crum.  Probationem  praesentem  Apostolus  ostenifit 
ex  Epistola  ad  ndssam,  dicens  :  Sdentee  quod  tribu" 
Itttio  patienliam  operaltir,  patientia  autem  proMo- 
nem^  probatio  vero  $pem^  $pe$  autem  non  confundit, 
et  reliqua.  Gravitatem  qnam  debet  sacratos  servare 
Iractus  demonstrat :  LaudaU  Dondnwm^^  omne^  gen- 
te$,  ne  in  superbiam  elatus,  in  jndidiim  el  in  ia- 
queum  incidat  diaboli.  Tractus  tempore  hamilitatis 
solet  celebrari  et  semper  in  cansa  humiiitatis  pooi- 
tur :  per  singulas  orationes  In  doodecim  lectlonibos 
solemus  mentis  humilitatem  per  genuflexioneBio8ie&- 
dere,  excepto  in  octaris  Penlecostes.  la  soU  de  o- 


leguntur.  Quatuor  ordines  sunt  benediceiitium  Do-  D  mino  ignis  non  fleclimus  genua,  quando  Nabncho- 


minum,  qiios  Psalmistacommemorat,  dicens:  Do- 
mus  hrael^  benedidte  Dcmno;  domu$  Aaron,  bene" 
didte  Domino  :  domu$  Lem^  benedidte  Domino :  qui 
iimetie  Dominum,  benedidte  Domino.  Illas  beiiedi- 
ctiones  ita  explanat  Augustinus  In  libroPsalmorum : 
Benedidte^  populi^  Dominum,  hoc  est,  domus  Israel 
generaliter;  benedicite  praepositi,  hoc  est,  domus 
Aaron;  benedicite,  ministri  Dei,  hocest,  domus 
Levi ;  qui  de  caeterts  nalionibus  timetis  Dominum, 
benedicite  Domino.  Omnes  ergo  una  voce  dicamus, 
quod  sequitur :  Benedictut  Dominue  ex  Sion^  qui  habita- 
tat  inJeruealem,  In  istis  lectionibus  imbountur  ordi- 
nandi  ad  exempla  sanctoram  qaatuor  ordinum  Patrum, 


donosor  compeUebat  populum  ut  adorarent  statvam 
quam  fecit,  ut  separata  sit  nola  oratio,  qoae  est  ad 
unum  vemm  Deum,  ab  errore  gentilium.  In  sob  isu 
oratione  qua  deprecamur  eripi  ab  incendio  ▼iUomm, 
sicut  tres  pueri  erepti  sunt  de  camino  igais,  praeter- 
mittimus  genuflexionem. 

CAPUT  IV. 
De  deride,  quo  nomine  generaliternoe  vocamur^ 
Dicit  Hieronymus  ad  Nepotianum  presbylermii  de 
Yiia  clericoram  vel  monachoram  :  Clericos  esl»  qul 
Christi  servit  Ecdesiae.  Interpretetor  primum  voc»* 
bulum  suum,  et  nominis  diflfaiitione  pnelala  nitaCv 
esse  qnod  dicitor.  Sic  enim  deras  sors  Lal»e  ap- 


mi 


DE  EGCLESIASTIGIS  OFFIGIIS  LIBRI  IV.  —  LIB.  n. 


f082 


pethitttr;  propterea  Tocantur  derici,  vel  quia  de  A  saepe  suffocare  Terftum  semiDantcs.  Unde  Dominus 


florte  sunl  Domini,  tcI  quia  Dominus  ipae  sors,  id 
est,  para  dericorum  est.  Qui  autem  tcI  ipse  pars 
Dominl  est,  Td  Dominum  partem  habet,  talem  se 
exhibere  debet,  ut  possideat  Domlnum,  et  ipse  pos- 
sideatnr  a  Domino.  Qui  Dominum  possidet,  et  cum 
Propheta  dicit,  Part  mea  Dominui^  nihil  extra  Do- 
minum  habere  potest.  Quod  si  quippiam  aliud  ha- 
huerit  praeter  Dominum,  pars  ejns  non  erit  Domi- 
Dus;  Terbi  gratia ,  si  aorum,  si  argentum,  si  pos- 
sessiones,  et  cstera,  siTC  coraatus,  sive  papa  sit,  si 
habuerit  aliquid  pneter  Dominum,  clericus  non  est» 

CAPUT  V. 
De  tofuura. 

Gaputnostram  signilicat  principale  mentis  nostrae. 


dicit  in  Evangelio  :  Quod  autem  ceeidit  in  $fnni$ ,  hi 
$unt  qui  audierunS^  et  a  eoUieitudinibu»  et  divitiis  ei 
voluptatilme  titte  euntee  euffoeantur^  et  non  referunt 
fruetum.  Discamus  ettam  ex  Tcrbis  sancti  Gregorii 
quid  illud  signiflcet  quod  in  tempore  jejunli  eitra 
morem  solilum  capillos  occipitii  siTC  barbam  per« 
mittimus  crescere.  Idem  in  eodem  quo  supra  :  Quid 
est  enim  quod  Nazaraei  capiilos  nutriunt,  nisi  quod 
per  vitam  magnae  continentiae  praesumptlonum  co«> 
gitationes  crescunt.  Sed  quldest  quod  deyotiona 
completay  caput  Nazaraeus  raderecapiliosque  in  ignO' 
sacrifldi  ponere  jubetur,  nisi  quod  tnnc  ad  perfe-- 
ciionis  summam  pertingimus,  cum  sic  exteriora  ti* 
tia  viucimus,  ut  etiam  cogitaliones  superfluas  mente^ 


ubi  agnitio  Dei  est.  Agnitio  Dei-est  in  mente,  quod  B  resecemus?  Quas  nimirum  sacriflcii  igne  coiicre- 


est  caput  nostrum.  Gapilii  in  capite  significant  cogi- 
laliones  in  mente.  Duae  sunt  partes  animi,  superior 
et  inferior.  Superior  est  mens,  in  qua  est  agnitio 
Dei ;  illam  radere  debemos  a  superfluis  cos;itationi- 
bus,  ut  oculus  intdlectus  noslri  aeterna  possit  in- 
tueri.  De  qua  re  dicit  Gregorius  in  Moralibus  : 
Quid  vero  per  capul,  nisi  ea  quae  prlncipale  unius- 
cujusque  actionis  mens  ipsa  signatur ?  Et  post  pauca : 
Gaput  ergo  tondere  est  cogitationes  superfluas  a 
menle  re&ecare.  Inferior.vero  pars  babet  capiilos,  id 
est ,  miillifluas  rogiiationes ,  in  qua  solemus  de 
temporalibus  saepe  cogitare.  Qoae  .pars  non  est  ad 
imaginem  Dei,  ut  Augustinus  in  iibro  de  Trinitate 
duodecimo,  titulo  septimo.  Sed  quia  sexu  differt  a 


mare,  est  flamma  eas  divini  amoris  incendere  \ 
Plas  cogitationes  quae  solent  accrescere  tempore 
al)stinenti» ,  nullus  prohibere  debet';  sed  ante. 
quam  perducant  nosiram  fragilitatem  ad  aliquam 
periculosam  pnesumptionem,  radere  eas  debemus. 
Interrogatur  ab  aliquibus  quis  primus  toosus  sit  ia 
nostro  more.  Legi  in  epistola  cojusdam  viri,  Pe- 
trus ;  sed  quia  non  tantae  aucioritatls  est,  ut  ex  illa. 
firmare  vadeamus  nostram  sententiam,  malumua 
eam  silentio  praeterire.  Non  tamen  ab  re  est  si  dixcr 
rimus  illum  aut  aliquem  successorem  cgus  primo 
fuisse  tonsum  nostro  more,  quoniam  ab  iila  Eccle- 
sia  sumptus  est  talis  usus  in  qua  illi  sederunt.  Sed 
quid  ad  nos,  cum  multa  agamus  ex  consuetudine 


visu  corporis,  quin  mulier  rite  potuit  in  ejus  corpo-  C  praesentis  Ecclesiae,  quorum  auctores  non  proferun^ 


rali  velamento  flgurari  pars  ilia  rationis,  quae  ad 
temporalia  gubemanda  deflectitur,  ut  non  maneat 
imago  Del,  nlsi  ex  qoa  parte  mens  hominis  aeternts 
rationibusconsplcrendis  veiconsulendis  adhaerescH'. 
Non  enim  praedpitnr  Christlano  ne  aliquando  cogi- 
tet  de  temporalibiis,  sine  quibus  praesens  vita  non 
transigitur,  sed  esse  del)ere  partem  animae  quae  tem- 
poralia  reglt  sulNlitam  mentl,  sicut  mulier  est  Tiro. 
Quapropter  capilli  in  inferiorl  parte  capitis  manent. 
Circulus  Tcro  capillorum  Tirtutem  aequalltatls  ra- 
tioni  undique  consentientem  signiflcat  *.  Tunc  gu« 
bernan  tur  bene  res  temporariae,si  rationi  conTenerint. 
De  qua  re  protulit  idem  qui  supra,  In  libro  de  quanti- 


tur  specialiter,  sicut  ncc  observationes  quadragesi- 
malis  temporis  ante  Pascha?  Scimus  tamen,  ex  de- 
nM)nstratione  sancti  Augustini,  consensione  Eccle- 
slae  eam  esse  roboratam.  Sicetnos  dicimus  tonsuram 
nostram  ex  auctoritate  et  consuetudine  Romanae  Ec- 
clesiae  esse  roboratam.  Dicamus  quod  Gregorius 
dicit  in  Moralibus  de  scriptore  libri  Job  :  Sed  quis 
haec  scripserit,  valde  supervacue  quaeritur,  cum  ta- 
men  auctor  libri  Spiritus  sanctus  fldeiiter  credatur : 
tlc  et  nobis  non  magnopere  curandum  sit  quis  pri- 
mus  schema  stemmatis  capiti  Imposuisset,  cum  sd- 
mus  magistra  ratione  compositum  esse. 

CAPUT  VI. 


tate  animae,  versum  Horatil  de  sapienUa  loqnentem :      De  ordiniifus  sacris,  quot  noetn  enitconi  coneueto 


Foriis,  et  io  seipso  lotus  teres  aiqae  rotindns. 
Sequitur  post  versum  memoratus  Augustinus ,  di- 
cens :  Et  recte :  nam  neque  in  animo  bonl  quid- 
qoam  invenis  quod  magis  sibi  ex  omni  parte  con- 
seniiat,  quam  viriutem,  neque  in  planis  figuris, 
qnam  circulum.  Snperiorem  partem  capitis  rasorio 
saepe  renovamus,  cum  forti  sollicitudine  superfluas 
temporariasque  cogitationes  de  superiore  parte 
animi  resecamus.  In  inferiore  parle  coronam  por- 
tamus,  cum  ea  quae  secundum  mundum  necessario 
gubernare  debemus,  concorditer  cum  ratione  aH|ua- 
mus.  Hoc  pra^videndum  est  ut  ne  ipsi  capiUi,  id  est 
curae  biiyus  mundi,  superflue  crescant,  ne  aures  cor- 
dis  cooperlanty  et  oculos  impedianty  quae  solent 


more  frequentant. 
Primo  notandum  est,  eos  ordines  qui  potissimum 
neeessarii  sunt  in  Ecclesia,  Apostolum  Paulum  de- 
nominasse,  et  eorum  mores  depinxisse,  sine  quibus 
non  potest  rite  immolatio  altaris  celebrari,  scilioet 
sine  sacerdote  et  diacono.  Ut  sine  retractaiione  sa- 
cerdos  vigilet  circa .  hostias,  necessarius  est  diace- 
nus,  ad  minjs.trandum  ea,  quae  necessaria  sunt  sa- 
cerdoti :  caeteri  ordines  his  a^iecti  sunt.  Grescentc 
Ecclesia,  crcTlt  ofiicium  ecclesiasticum :  ut  multi- 
tudini  Ecclesiae  subveniri  posset,  adjiduntur  infe- 
riores  in  adjjutorio  praepositorum.  Unde  Ambrosius 
in  tractatu  Epistolae  ad  TimothMn  :  illud  vero  di- 
ctis  nostris  SMiyici  dignum  est,  quonlam  noii^con* 


leM  iMALARH  PRESBYTERI  METENSI8  iOU 

Teaii  dMir*fii  si  neqiie  fittbdia€<»ioniai«  neque  le-  A  erant  et  tuper  vata  ministeriu  Ad  fmmenm  emw  10- 

ferebantur  vasa^  et  efferebautur*  Iterum  de  iiuai5tefio 
eorum  in  Becunda ;  Constituit  quoqut  janUores  14 
partei  domu$  Damtttty  ut  tton  ing.r$deretur  emm  in^ 
mundus  in  omtd  tempore,  Et  Uerum :  i^minres  rero 
fier  portat  singulat  observabant^  ita  ut  ne  punUo  qui- 
dem  disuderent  a  ministerio^  quamobrem  ei  fralres 
eorum  Leviue  paraverunt  eis  cibos.  Hi  quando  ordi- 
nantur,  siisGyHUBt  claYes  eccieM»  ei  aouliuni  ab 
q^of^  :  lt4k  agite,  ac  si  ratioriera  posaUis  Dee  red- 
derf  pro  relMift  qi|«  i«ii&  clayibus  includuiiior  ;  et 
aceipiujit.oetiiim»  ISos  quia  geBeraliter  suoiiift  gsaais 
electum,  regale  saoerdotiuim  gens  sancia,  scmiari 
debemus  quali  mod^  osii^ii  officium  peragamos. 
Qftiiftriiis  aperit  osliiMi  ecfitesia^  Eccltf&ia,  Clihsti 

t^RgHtMis  Biibjceloi  ordliics  diacoiio  et  preabylero  B  esipopuius.  Si  quis  por  fidem  aliquem  iotroduieni 

i»  ecdesiam,  ipse  o&liarius  esi.  Unde  AngostiBns 
in  traciatu  siqper  Joannem  quadr agesimo  secundo : 
£90  veni  ut  vitam  habeantf  lu>c  est  fidem»  qux  per 
dilecliooem  operatur,  per  quam  fidem  ia  OYUe  in- 
grediuatttr  ui  vivani,  quia  justus  ex  fide  viviL  floc 
donum  gratias  Spiritus  aaneti  dinnmerai  aposudiis 
Paulos,  iit»i  dieii?  Mii  fides  in  eodem  Sfirit».  Tria 
habel  fides :  onum  eat,  ut  sit  osiiui»»  quo  utitar  in 
prasaeali  oaliariiis»  ei  altenunt  m  sii  ei^nlsii^  que 
«titur  e»Hrcisla»  et  terliiHiiy  oi  sk  mimiirfNi,  ^ 
miiiir  prcsbyter  in  olei  UBCtioao»  qnod  in  suo  ioco» 
JdiomHiQ  misemte  dJdum  esl. 

GAPirF¥H« 
De  leaerihuom 

Esdram  loeloreiii  aeclpiamvs  inVeleriTtitemfla, 

iife  nos  doeebil  qniiier  }e§m  debtMws ,  sicnl 

•eriptvm  est  in  eodem :  Qonifregatmtqne  et$ 

pepmlms  quase  vir  unus  ad  pkaieam^  qim  etf 

tamAqmrumt  et  dis^erun^  Esdtm  eeeihet  «I  mfmet 

librum  legm  Moyeis*  £t  posl  pavea ;  Smii  raM 

Esdvee  sctika  euper  qradum  Ugneumf  quem  feeerai  ed 

hqiuendwmt  ei  aperu/U  Ksdrae  iibrum  coram  mesm  per 

puto  euper  onmem  quippe  pqp%dum  eminebei,  Leoilm 

mAeniiimi  feeiebmsi  in  popedO'  ed  giirfiiiidiw  logepi, 

popuiue  emeem  stekat  tii  g/rodn  sno^  si  ieqenne  m  tikre 

kgie  Dei  dislincte  H  aperie  ed  inieUigendmn,  ll^ias 

saeerdotis  ei  sertba&»  seilieei  Esdne  opera  veplicai 

episoipiis  itt  ovaiieiie  SMr  ad  iecliffen»  diceas.  ol 

aiiidiiiiiale  leelieMHtt  sit  aptvs  promiolim  wka 

Titae,  H  meniis  ac  Tods  dkiiAeiioBe  po| 

^aio  imeliigibiUftw  lioe  minislerium  eontiMiH 

doim  gratias  Bet»  de  qno  dicii  Apostoiui :  Alif 

sdentisB  eecundum  oumden^epirihm.  Noo  eniDi  gpiri 

Uialiier  leelores  sumns  quando  de  nMibus  iailn»- 

iDM  allipiem  inlranlem  m  Gbrisiianuia  popidiia. 

GAPUT  11. 
De  exoroistis. 

Didl  Beda  in  traciaUi  snper  Actiii  apootol—iim; 

Referl  Josephvs  regem  Saloraonem   ex«igiussev 

suamqoe  gentem  doeoisse  modos  emrdsBii»  id  coi* 

coBJuraliinis^  quibua  immiMK  spiritiis  ivpolsi  ab 

homiiie,  ulierhiB  rererli  mm  suai  iusi.  QiMmio  tdkMU 

ordiaatar  acdpil  iilKllum»  tn  quo  scriplft  «it  cMi- 


doram  ■Mnorimii  Apoitoius  ledsse  videatur :  illis 
denim  gradUbns  lteeliiii«m  qui  in  Ecdesia  neoes- 
sorio  habeolir  isli  posloft  magis  sani  adedi  pro- 
plervtlKutem  miAisterii»  qvid  propter  muUiiudi* 
nem  eredenlium  per  altifas  posleo  impleri  debero 
neeessila»  lligiiiTii.  Uwle  nec  inof  dinalMMiem  ant* 
^re  asseqmmlvr»  coqiDd  nee  mjrsicriis  ministrare 
siatiiiintiif ,  iid  aUI  qoid<9m  conmi»  ledionttm  of&^ 
chim  ntoplenl^  dll  tero  intra  diocomiMi  iiln  prm^ 
pirim,  qoae  id  dlioitti  perUaeni  BMiiiteria^  hm  boo 
MNeiladittom  Impleni  hnnlnarkHrmn.  Mam  mTStei ii 
mlttlilerlttm  pffeshpfleri  ooH  implsni  ei  diaconi  t  alii 
qnidem  eofam  Mwerdilde  opoi  im|)lenles,  alis 
ten>  saeriB  mhilslrflMles.  Iniia  Terba  Aflabtodi  wh 


non  dehere  ordinationem  aecipere  drca  aluriat 
nce  qmnde  epfseepns  proslerttllur  anle  allare,  de* 
bere  seettm  proMemere  afiM  nisi  cos  qni  proTO- 
hend!  snnl  ad  saeerdotale  mfailslcrium,  Td  ad  dia-> 
cenatus  ofldum.  6lc  snnt  kiihrkNres  oidines  ii| 
adQutortO  snperlofm»,  «I  umen  non  exdndaitl  mn 
pedores  ab  olMli  sibi  eonMnissis.  Secimdam  Ai»* 
gnstittum  ,  fp^tom  sammnm  pontiiorai  (^stmn 
ostiarimn  possfinMM  aecipere :  ha  scribit  In  honMba 
qnadrageshna  tertia  svperJoanttis  ETongdhim.  Noq 
ergo  pigeat  nos,  fratres,  secundum  qaasdam  siiaill-» 
tndlnes  rpsura  ridelteei  Christam  accfpere  ossinm» 
ipsnm  ostiarinm.  QoW  esi  enim  ostinm  ?  Qm  intrar* 
mus.  Quld  est  ostlarias  ?  Qol  aperiu  Qois  ergo  se 
aperit?  ttisi  qiM  sejpsom  espcmi?  Christos  dlgnattts  ^ 
est  ieclor  csse,  ahl  secnttdom  Lttcam  aperuit  iibrum, 
el  legit.  EiorchiM  olfichim  ad  sacerdotis  miaiBle* 
riam  conjangft  sanctus  eregorius  ubi  dicil  :  Nem 
saeerdotes  eom  per  exorcisml  graliam  manum  eri» 
detttfbos  ImpORvnt,  ei  reKqaa.  AMiyti  mmisleifittm 
hiTeidmas  Aaron  SMMium  poailificcm  in  lege  cele^ 
tnrasse,  nbi  dteKar  In  Exodo  de  laeema,  Et  cot^ 
eabunt  eam  Aeteet  et  Ikdi  «^.  Ite  iatis  sal  est  ad 
demoMirandmn  tmwmqoemqae  sacetdotem  hahcre 
in  se  BidijecU  minteieria :  sed  propUr  nuilliludincm 
hoffllnam  non  pMM  flium  omBia  adhnplere,  ac  idtto 
adljectos  esse  sild  sedM  qni  minora  adiBqilMml. 
Nunc  ordo  deposcit,  quanliim  Dominus  dederit,  ut 
di.  iinpdli  oidifiilmi  dicauMis  specialiter» 

CAPUT  VII. 
Bo  oetiaviie. 

Ostiarfi  hahenl  exordiam  a  Yiterl  Testamemo : 

hlc  enim  }attileres  Tocabantur.  Scripiam  est  in  hbro 

Paraltpomenon  prtmo:  Per  ^ttoliior  venios  erani 

osiiarii,  td  est,  nd  erienkem^  ad  eecidentem,  ad  aque- 

lonem  et  ad  inrffttffi  *  fratres  auiem  eerum  in  wneu- 

fts  moratotttttf  ^  d  veniebani  in  Sabbatis  euis  de  tem- 

pore  ueque  ad  $empus,  His  quaiuor  tevkis  sciUcst 

SeUum  ei  Aeub  el  Eiman  et  Aekimam^  creditus  est 

omnis  numerus  jaftifomm,  et  erant  super  exedras  st 

tkestmroe  domm  Bomini.  ^r  gyrum  quoque  tempti 

3ourM  moraBantUf  ht  eustodlie  suie^  d  csm  tempus 

fMettiH  ipertkntieeperifent  feresi  de  eoemm  gre^e 


1115  DE  EGGLBHASTKIS  OrriQIS  LDM  !▼.  ^  LIB.  n. 

dulid,  ti  «hM  tb  episcopo  ut  babeat  petwlatMd  A  ym—a  et  caKcett«  HnhdlMWii 


ffVSQ 

qnlMel" 


naomn  ioijpMiettdi  snper  eaergmeMiai.  Hac  deMMi 
graim  Dei  a4  Meoi  pei^lntft  kie  est  smmicUm  me- 
due  ftdei  pir  e&fHlaioiiem  dieMi.  Uttde  dicii  Mal- 
thanie :  Awkm  diep  t elft«,  it  iM#tf rtlic  (idem^  H  mm 
kantwerUkf  mn  ceimn  de  /icii/it«wi  /adaiti ;  9ed  »t 
•I  tKonli  Anic  iiatrkM^  IriUte,  ei  jat^  ««  in  iMve 
/ie(.  MeralilMr :  8i  qjuB  per  ofalioBca  smm  litioB 
diaboti  pQtuerit  espdiere  de  hosiae»  eiorciMa  ect. 

CAPUT  I. 

J)ie  a»e/||litt. 

AeelyaiMi  ab  Aaien  et  ftUisejus  cMnet  exeMplHB 
Mii  Miiiialerii.  fienplem  ecl  ua  Exodo :  Pnceipe 
lUiiB  kee^  ul  alEBraet  tibt  oleMe  de  artoritac  ^ 
TareiD,  pMriMimiMi  piieqoe  coDluaeM»  ul  aedeai  le- 


piimt  ab  ardudiaeoee  «feeoluM  ed  miiilstreedoiii 
liiMM  in  eocharictieoi  eorperis  Ghricti.  Ipsi  etioM 
eedpiHDt  scyphom  manlte  cmn  meeetergia  MerilD 
ab  archidiaoene  onacipiuniar,  quia  ie  t^  adje* 
lorio  eeoeeeveti  snet.  8«bdiecenBS  legiOBeriiis  tem- 
peve  nerifieii  stat  ie  fiwie  peetiftcis :  ideo  neeesse 
est  ttt  sttbsefceniss  eeeessaria  a  ftiris  mimstrent. 
fiubdiaGonue  Ideo  dteitur ,  qnia  sub  diseono  est. 
Ad  «num  mysteriuM  eenseeraBluf  s  subdiaconBS 
vesa  altaris  ad  eum  isfen,  ipse  Tero  ad  altare, 
Bt  IB  ee  dlspooec  qttm  diepOBeBda  sttnt,  olque  inde 
mipbt,  ut  beaee  dicpMseler  de  Menea  Dommi  snl. 
Miror  qua  de  re  sMnptos  «eus  in  ecdesla  Bostra,  bI 
sttbdiaeeBUS  irefttentissime  legel  lectionem  ad  mi»- 


eema  semper  in  tabemaottle  testiaaonii  eitsaTelttm,  B  sam  cbm  beenoe  reperiainr  « 


quod  appensBM  eat  testimoniei  et  cettoeabit  eam 
Aaroe  et  flUi  ejbs.  Qoodlta  Boda  in  Kbie  lectie  de 
laberneeuk):  Diapesito  omni  oiBata  tabernecBl, 
conceqoenler  eiiam  IttmoB  lueenHs  pNiTldelttr,  «t 
deeor  ^  edmirabiUs  sicBt  interdlu»  hmdee  soieri, 
ita  etieiB  noctu  fleBuais  bacemelibus  IHaotielur,  ne- 
que  BBquam  in  demo  Dei  ahqeis  teB^brerum  loens 
aiifBa  wbramm  posslt  bsra  seppelere*  Ule  eem 
erdinetmr^  aceipil  ab  ardMdiacono  ecfoAirarittas, 
Qeace  hoc  fticiaA  Isidoras^  diclt  :  Aeoljlhi  Grepce, 
Latiee  conlerarii  dleunlur  a  dsportaBdis  cereis 
qoaBde  tofeedona  est  E? aBfsiiuM,  aet  saeriftciem 
olfeieiitain»  Tene  emM  aceendnntnr  hiinkmria  ab 


sibidelo 

bi  eoBsectetieBO  coMmioiBm»  ecqBe  et  liiteris  cane^ 
Bicis,  neqne  ei  nomine  s«o.  Subdiaeettiis,  «t  mon- 
slretnm  est,  dicilur,  qnia  sdi  diaeono  esl  pesltiieb 
In  qnibtts  retms  ilii  sabditus  sk,  eonceeratio  efus  et 
eanoBlce  institolio  menslnBl,  Id  sst,  «t  in  his  ml» 
nistrel  dteooee,  q«m  a|antur  elree  akaris  oiBele. 
Nam  primmfo  tempora  diaconus  non  lefjebat  Eyan- 
gelhiro,  quod  nondum  erat  scriptum  t  Sed  postqoam 
stalutum  est  a  patribus  nostris,  nt  diaconus  legeret 
ETanpeliBm«  staMeraiit  nt  et  subdlaeeBus  legeret 
e|M8tolam  sire  lectionem. 

GAPUT  XH. 

De  dteceiMi* 
Ordinem  vel  auctoritatem  diaconi  et  presbyteri 


m,  «  4«p^l«r.  IM»  »>  «««»>d»  »«''*!!"•«  atque  episcopi.  siv«  differentiam  assumendam  a  Ve- 
dwktal*»  ^mv^  mnlal.  aei  •<}  ««>.»  kitrtte  C  ^^.  ^^^^^^  ^^^^^,  Bieronymu»  nobis  demo». 


dfmeMiMandHpa>  Hee  domim  ad  prepfaetiam  pertlnel. 
PectqittMB  imlMltte  ftmrit  home  de  moribes,  qpod 
eei  priHum  doiMm  seieBtiiB,  Bceesse  eat  «t  fr^ 
qttOBlet  adBioeeetBr  soBlsntiis  SeriptMrariim  sacre- 
vom.  SieuA  eniM  ifBis  ineeBSiis  ettsllBfpiitttr,  si  noB 
eddide«imee  foMenia :  sic  prima  dDetttee  exstlB^ 
gulttit*  efei  freqttonter  eedem  reperster  dtrerali 
esMteBlllSk  Mo  SBni  olicis  prapbetm  t  umim  ul  elh 
%immk  eeBStte  Seii|it«ns  dlbaridet :  idiemm ,  tti 
ftttlNNi  SittBliel.  lie  esl  oBbn  spbdlBsliler  aeolytbtts, 
%ttl  if  MMil  hmIis  emtMlii!,  qtte  oliftttmlneHiur  Aratres 
ad  efPOMaBdttm»  ei  iBJamBMBMe  ad  dlllgeBdttM 
PenM».  jWaedieaBde  mJBislrai. 

CAPUT  XI. 
Jh  tuhdHacome. 
SBbdieconi  in  Veteri  Testamente  mnHiB  in  lochr 
Nathinmi  appellantur,  quale  est  IHud  In  fisdra :  Na- 
tftlft<vf  /IHt  iiei,  /Iffi  Sttsan,  et  reKqua.  £t  iteram  : 
HabhaM  nmuifuisqne  tn  possesehne  ei  in  ttrM6tcs 
tnie^  ei  Meerdeie»,  kvitte,  Natkinm,  et  /IHI  S>iiimo^ 
tM<,  ele.  Ut  Isidoras  dleil,  Nathlnsi  Interpretantnr, 
In  bttmifitate  Domino  serrientes.  De  ministeriis  eo- 
rum  idem  dieit :  Denfque  fsll  c^latlones  in  templd 
Domini  suscipiant  a  populis,  isti  obedfunt  offlciis 
leTilarum,  isti  quoqee  Tssa  eoTporis  ei  sanguinis 
Gbristi  diaconis  ad  allaria  Domini  oiferunt.  Ipsi  to- 
ceBlMV  apttd  Avaeeos  OiH>9idxsie(,  apnd  nos  snbdfa- 
cepl.  Ml  q«eedb  eMMftMr,  sMelpidni  ab  eplstopo 


leronymus 

Strat  ex  Epistola  adEvagrium  presbyteram,  dioens; 
Et  ut  sciamus  tradiUones  apostolicas  sumptas  de 
Yetcri  Testamento,  quod  Aaron  et  filii  ejus  atqu<) 
lcTitse,  in  templo  fuerunt,  hoc  sibi  episcopi  et  presby* 
teri  et  diacooi  in  Ecclesia  TindicenU  Ac  per  ho| 
recurramus  ad  Yetus  Testamentum,  et  inquiramuf 
quaiQ  esset  ministarium  IcTitarum  in  templo :  ^th 
ptum  est  in  libro  Numeroram,  capitulo  qointo :  L(h 
cutttsque  eit  Dominm  ad  Uo^en^  dicem:  Appli^ 
tribum  Levi,  et  (ac  •tate  in  conepectu  Aaron  ia«fr<« 
dotis^  ut  ministrent  ri,  et  excubent  et  observent  quid" 
([uid  ad  cultum  pertinet  multitudinis  coram  tabemO' 
Qulo  testimonii^  et  custodiant  vasa  tabernaeulif  ser^ 
|>  vientes  in  ministerio  ejus.  Ecce.  ministerium  audiTi- 
mus  lcTitarum,  id  est,  Tigilias  in  templo,  et  obser- 
Tatlones  reram,  quae  pertinent  ad  cultum  taberoa 
culi  siTe  Tasoram.  Et  paulo  post :  Cumque  involue- 
rint  Aaron  et  filii  ejus  sanctuarium  et  omma  vasa 
ejus  in  commotione  castrorum^  tune  intrabunt  filii 
Caath^  ut  portent  involuta.  Et  istud  ministerium  eo- 
ram,  ut  portent  in  itinere  omnem  supenectflem  ta- 
bernacuU,  quin  et  ipsum  taberaaculum»  sicut  In  se- 
quentibus  demonstrabitur.  Hoc  est  ofllciuro  familiai 
dersonitaram,utportent  cortioas  taberaacnll,  et  te« 
ctum  fliederis,  operimentum  afiod^eireljqua,  De  flliic 
Gaatb  dlcitur  ut  sint  sub  manu  Eleazar  Itlii  Aaron 
sacerdotis.  De  istrs,  qf  stnt  Ibb  m^»u  llhatnar  ATit 
Aaran  6Sicentol)&,  et  dr^ttur,  ftt  A  tt^Hfm6  innQ 


iWJ 


AMALARn  PRESBTTERI  MBTENSIS 


IW 


Qsqne  ad  qaioqiugeftiiniim  ministrent  in  Uhernaculo  A  conqae  sit :  qiuB  an  Teteri  TedUmento  agcAMntnr, 

foederis.  Ex  istolibro  Namerorum  et  ex  verbis  san- 

oti  Hieronymi,  qai  nos  jubet  differentias  sacrorum 

ordiniim  siimere  a  Veteri  TesUmcnto  ,  discimas 

minislerinm  esse  LeviUrum,  ut  custodiant  ecclesiam 

et  vasa  ejus,  alque  supellectilem,  necnon  etiam  et 

qusB  necessaria  sunt  ecclesise  porUre  per  iter,  por- 

tent.  Quapropler  in  Sardicensi  concilio  sUtutum  est, 

at  qualescunque  preceshabuerint  episcopi  ad  pa- 

latium,  diaconi  cas  perferant.  lU  scriptum  est  in 

nono  capitulo  meroorati  concilii :  Quicunque  ergo, 

quales  superius  memoravimus  preces  habuerint,  vel 

acceperint,  per  diaconum  suum  mittant,  quia  per- 

sona  minisiri  invidiosa  non  est,  et  reliqua.  Quia  au- 

divimus  ministerium  diaconi  ex  Yeteri  TesUmento, 


umbra  erant  fataroram.  Dicamas  breviter  qood 
timus.  Deus  dabit  doctores,  qui  meliug  explanabvnt 
oonalum  nostrum.  Per  manus,  opera  intelligimtis; 
per  digitos,  dona  Spiritus  sancti.  In  membris  hania- 
nis  non  esi  major  discretio*  membroram»  qaam  in 
digitis,  ac  per  hoc  discreu  dona  Spiritus  sancii  per 
eos  monstrantnr.  Gaput  enim,  principale  mentis  de> 
signat.  Scripsimus  in  praesenti  opuscalo  ex  dirtis 
sancti  Augustini,  non  dare  apostolos  Spiriium  sao- 
ctum  :  sed  orare  ut  veniret  super  eos  qnibns  manos 
imponebant.  Unde  scriptum  est  In  libro  Nnmero- 
rnm :  Et  dixit  Dominus  ad  Moyien  :  Congrefa  wM 
ieptuaginta  virot  de  $emoribu»  hrael,  quos  tu  noiti 
quod  $ene$  populi  $int  ac  ma^iiiri^  el  duee»  eo$  od 


videamus  causam  consecrationis  ejiis  ex  Novo.  Scri-  B  oetium  tabernacuU  foBderii,  facieeque  ibi  $imre  iecum, 


ptum  est  in  Actibus  apostolornm  :  Convocantee  duo- 
decim  muttitudinem  discipulorum,  dixerunt :  Non  est 
sequum  nos  derelinquere  verbum  Dpi,  et  ministrare 
roensis.  Coneiderate  ergo^  fratres,  viro$  ex  vobi$  boni 
$e$timonii  septem,  pieno$  Spiritu  $ancto  et  eapientia^ 
quo$  con$tituamu$  $uper  koc  opu$  :  no$  vero  orationi 
et  mini$terio  verbi  in$tante$  erimu$,  Unde  Hierony- 
mus  ad  eumdem  quem  sapra  :  Non  e$t  dignum,  ut 
relinquente$  verbum  Det,  mini$tremu$  men$i$.  Sciant 
quare  diaconi  constituti  sunt :  legant  Acta  aposto- 
lorum,  recordentur  conditionis  suae.  Et  in  eadem 
superius,  quid  palitur  mensarum  et  viduarum  mini- 
ster?  Perspicuum  estesse  ministerium  illoriim  inNovo 
TesUmenlo,  ut  alTerant  quae  ponenda  sunt  in  mensa 
Domini  ad  coelesie  convivium,  et  disponant  ea  super 
illam.  Audiamus  nunc  consecralionem.  Scriptum  est 
in  libromemorato  Actus  apostolorum :  Et  placuit  ^ep- 
mo  coram  omni  muUiiudiney  et  elegerunt  Stephanum 
virum  plenum  fide  et  Spiritu  eancto^  et  Philippum^ 
Et  Paulo  post :  Ho$  $tatuerunt  anle  conspectum 
apostolorum :  et  orante$,  impo$uerunt  ei$  manu$, 
Et  libellus  quidam  apud  nos  de  sacris  ordinibus 
nescio  ciijus  anctoris  ,  qui  dicit ,  solum  episco* 
pum  debere  manus  imponere  super  diaconum; 
quia  non  ad  sacerdotium  consecratur,  sed  ad  mi- 
nisterium.  Nunquid  scriptor  libelli  doctior  ati]ue 
sauctior  apostolis?  qui  posuerunt  plures  manus 
super  diaconos  qoando  consecrabantur,  et  propterea 


et  de$€endam  et  loquar  tibiy  et  auferam  de  tpiritu  iue 
iradamque  d$.  Non  dixit :  Aufer  de  spiritu  tuo,  et 
tradeeis;  sed,  auferam  et  iradam.  Et  paulopost : 
De$cenditque  Dominu$  per  nubem,  ei  iocutue  e$t  ad 
eum.  Auferem  de  epiritu  qui  erat  m  Moirae,  ei  dang 
eeptuaginta  viri$.  Neque  hic  dixit,  qnoA  Moyses  da- 
ret,  sed  Dominus  dedit.  Perimpositionem  maniroai, 
opera  Spiritus  saDCli  intelligimus.  Non  enim  adboc 
est  Deus  omnia  in  omnibus.  In  aliqoo  esi  sapie&tia, 
in  aliquo  fides,  in  aliquo  pietas,  in  aliqoo  eastitaa, 
in  aliquo  bomiliUs.  Hoc  valent  phnrimae  maDas  so- 
per  caput  ejus,  qui  consecrator,  nt  nDOsqalsqae  do* 
precetor  Dominum,  qaatenus  parlem  de  spirila 
det  ei.  Si  enim  quls  voluerit  dicere  qold 
est  loties  imponere  manus  soper  capiu  eoma  qnt 
consecrantur?  Imponnntar  enim  siiper  diaeoMUB, 
Imponuntar  postea  super  presbyterom.  Qoare  boet 
nisi  quiaper  consecrationem  de  opere  ad  opos  tran^ 
it,  sicut  de  ministerio  dtaconi  transit  ad  Iminofailio- 
nem  sacerdoulem.  Quoniam  nee  lUod  opos,  nec  il- 
lud  possumus  agere,  nisi  dono  gratl»  Dei  adloti,  ol 
Apostolus :  Deus  enim  est  qui  operator  In  nftbis  et 
velie  et  operari  pro  bona  volunUte.  Repetilar  nui- 
nus  impositio,  ac  deprecatio  primi  i^ris  tramii  ad 
deprecationem  secandi.  Additur  onnm  miDiatcffiaB 
diaconi,  id  est,  ut  legat  Evangeliam  qnod  in  prima 
tempore  non  legebaiar,  qaando  Stephaniis  fnii  la- 
ctus  diaconas.  Ut  opinor,  nondnm  erant  ETangeiia 


solus  ep'scopus  ponat  manum  super  diaconum,  ac  si  j)  scripta.  Diacono  Evangelii  lectio  convenii,  minisler 


solus  possit  precari  virtutem  graliarum,  quam  plures 
apostoli  precabantur?  An  forte  ideo  non  imponit  sa- 
cerJos  nianum  super  eum,  qui  ad  diaconalus  officium 
consecratur,  ut  non  (lat  quod  ipse  est,  id  est  sacer- 
dos?  Si  ita  est,  nec  episcopum  oportet  ei  manum 
imponere,  ut  non  iiat  episcopus.  Qiiod  si  propterea 
oportet  ei  episcopnm  manum  iinponere,  quia  ipse 
orat  pro  eo,  non  solus  ille  orat,  sed  omnes  qui  pie 
intendunt  verbis  episcopi,  ac  mente  retinent.  Imita- 
tio  episcoporum,  apostolorum  cborus  est.  Optimum 
est,  bonos  duces  sequi,  qui  certaverunt  usque  ad 
plenam  victoriam.  Quia  de  impositione  manus  legi- 
mus,  quae  assampu  est  a  Yeteri  TesUmenlo,  bonum 
est  inquirere  qoid  iignifioet.  Mysteriom  est  quale- 


est.  ImiUtur  eum  qui  dixit :  Non  vem  mimHrari^ 
$ed  minietrare.  Quandia  Evangeliam  Ghristiis  prs- 
dicavit,  minister  nobis  Ghristus  factus  esi,  qnod  in 
novissimo  ostendit  ante  immolationem  soam,  qoan- 
do  lavit  pedes  discipulorum.  Habet  diacoDos  ei  do- 
oum  propbetiae.  Et  merito,  quia  ejus  ftingitiir  offi- 
cio,  de  quo  dictom  est :  Propheiam  vobis  tu$ciimbii 
Dominu$  defratribue  ve$tri$t  ianquam  nMy  ip$um 
audite.  £t  itenim  in  Evangdlo :  PrapkeUi  wm§mu$ 
eurrexit  in  nobie, 

GAPUT  xm. 

De  pre$byteri$, 
Presbf  teri   dq[>utantur  in  loco  iUiormn  AanMu 
Scriptom  est  m  libro  NomomQni.  flw  noadiin  !• 


lOS*  DE  ECCLESIASTiaS  OFFICnS  LIBRI IV.  ^  LIB.  IL  4090 

Ik>nim  Aaron  saeerdouiin,  qui  uncti  budI,  quoram  A  elenam  Damimj  quam  aequi$Mtper$anguinem  $ttum» 

Et  hic  diligenlitts  observale,  qoomodo  unius  civita» 


repleta  eat  consecratione  manus,  ut  sacerdotio  fun- 
gerenlar.  Hunc  morem  tenent  episcopi  nostri,  ma- 
nus  presbyt(;rorum  ungunt  de  oleo.  Manifestum  est 
cur  hoc  faciant,  ut  mundae  sint,  ad  offerendam  ho- 
stiam  Deo,  et  largae  ad  cstera  ofiicia  pietatis. 
Utrumqne  designatur  per  oleum,  et  gratia  curationis, 
el  charitasdilectionis.HipnesuntLevitis,  utidemliber 
Numerorum  demonsirat:  Prineept  autem  prineipum 
Eleaxar  fitiue  Aaron  $acerdoU$f  erit  $uper  exculnloree 
cuuodite  eanctuarii,  Et  paulo  post :  Hie  ett  cuitu$  fa- 
miliw  Gertoniiarum  in  tabernaculo  fcederi$f  eruntque 
$ub  manu  Ithamar  fHii  Aaron  $acerdoti$,  Ipsi  enim 
quando  consecrantur,  manus  impositionem  accipiunt. 
Qttid  illnd  signiflcet,  secundum  quod  nobis  Doml- 


tis  Ephesi  presbyteros  vocans,  postea  eosdem  epi- 
scopos  dixerit.  i^usdem  ad  Evagriam  :  Sed  et  Pe- 
trus  in  prima  epistola  :  Pre$byterotf  inquit,  in  vobi$ 
preeor  eompretbyter,  et  te$ti$  pa$$ionum  CAru/t,  et 
futura  gloriae^  qua  revelanda  e$t  parHcept^  regere 
Eccletiam  Chritli^  et  inspicere  non  ex  necettitate,  ted 
voluntarie  juxta  Deum.  Quod  quidem  Graece  signi- 
flcantius  dicitor  im^rxmovvxtc,  onde  et  nomen  epi- 
scopi  tractum  esl.  Parva  tibi  videntur  tantorum  vi- 
rorum  testimonia?  clangat  tuba  Evangelica  filiui 
tonitrui,  quem  Jesus  amavit  plurimum,  qui  de  pe* 
ctore  Salvatoris  doctrinae  fluenta  potavit :  Prubyter 
electm  Dominte  et  fiiiit  ejut^  quo$  ego  diiigo  in  vert^ 


nus  dedit,  ministravimus.  In  quo  ordine  essent  pre-  ^  tate,  Et  in  alia  epistola  :  Preebyter  Caio  chari$$imo^ 

quem  ego  diiigo  in  veritate,  Comites  non  dedignenlur 
esse,  quod  duces  fuerunt.  A  ducatu  accepit  nomen 
sacerdos,  at  Beda  eiponit  in  expositione  de  templo 
Salomonis.  Sacerdos  namque  ab  eo  nomen  Latine 
accepit,  qaod  sacrum  praebere  ducatum  minoribus 
debeat.  Qualis  esset  eorum  consecralio,  Hieronymus 
in  epistola  memorata  ad  Evagrium  exponit.  Nam  el 
Alexandriae  a  Marco  evangelista  asque  ad  Eraclam 
et  Donysiam  episcopos,  presbyterum  sempcr  unum 
esse  electum,  et  in  excelsiori  gradu  coUocatam  epi- 
scopum  nominabant,  quomodo  si  exerciius  impera^ 
torem  faciat,  aut  diaconi  eligant  de  se  quem  indu- 
strium  noverunl,  et  arcbidiacmiam  vocent.  *  Archi- 
dlaconi  consecratio  nobis  notissima  est.  Archidia- 


sbyteri  tempore  apostolorum,  discamus  ex  auctori- 
tafe  sanctorum  Patmm.  Dicit  Ambrosins  in  tractato 
super  Timotheum :  Opinabitur  quisquis  usum  divi- 
narum  non  babet  Scriplurarum,  beatum  Paulum 
presbyteros  pnetermisisse  :  sed  non  ila  se  res  ha- 
bet ;  illa  enim  quse  de  episcopo  in  anlerioribus  dixit, 
etiam  et  de  lilis  dicit,  qui  nunc  nominantur  pres- 
byteri,  eo  quod  antiquis  temporibus  utrisque  nomi- 
nibus  vocabantur  presbyieri.  Et  posl  pauca  :  Melius 
autem  qui  cognoscere  poterit  illud  ex  iliis  quae  ad 
Titum  scripsit  Apostolos :  Dixit  enim  :  ut  con$titua$ 
per  $inguia$  emtate$  pre$bytero$^  $icut  ego  pracepi 
tibi :  et  dicens,  quales  debeal  ordinari,  addidit : 
Oportet  enim  epiecopum  irrepreheneibiiem  e$$e  $icut 


Bei  ditpentatorem :  com  conveniret  ulique  ul  pre-  G  conus  eamdem  consecrationem  habet  quam  caeteri 


sbylerum  eum  diceret :  sed  evldenter  eumdem  et 
presbyterum  et  episcopum  noroinavit.  Et  Hierony- 
mo8  in  epistola  ad  Titum  :  Attendamus  verba  di- 
eentjs  :  nt  conttUuat  per  civitatet  pre$bytero$y  $icui 
ego  tibi  di$po$ui.  Qui,  qualis  presbyter  debeat  ordi- 
nari,  in  consequentibus  disserens,  hoc  esl,  ft  qui$ 
$ine  erhnine  mi,  umu$  uxori$  vir,  etc.  Postea  intu- 
lit :  Oportet  enim  epiecopum  $ine  crimine  e$te  tan^ 
quam  Dei  iH$pen$titorem,  Idem  ergo  est  preabyter, 
qui  et  epi8C<^8.  Et  paolo  post :  Putet  non  Scriptu- 
rarom,  sed  nostram  esse  senientiam,  episcopum  el 
presbyterum  unam  esse,  et  aliud  aetatis,  aliud  esse 
nomen  officii ,  relegat  ApostoU  ad  Philippenses  verba 
dicentis:   Pautueet  Timotheue  urvi  Chri$ti  Jeeu^ 


diaconi :  sed  electione  fratrum  praeponitur.  Idem 
Hieronymus  exponlt  quare  anus  eligeretur,  super 
Epistolam  ad  Titum  :  Antequam  diaboU  inslinciu 
stodia  in  reUgione  fierent,  et  diceretur  in  populis  ; 
Ego  tum  Paulif  ego  Apoiio,  ego  autem  CephtBt  com- 
muni  presbyterorum  consUio  Ecclesiae  gubemaban- 
tor.  Postquam  vero  unusquisque  eo8,  quos  baptiza- 
verat,  suos  esse  potabat,  non  Christi,  in  toto  decre- 
tum  est  orbe,  ut  unus  de  presbyteris  eleclus  super 
poneretur  caeteris,  ad  quem  omnis  cura  Ecclesio; 
pertineret,  et  schismatum  semina  toUerentur. 
Idem  nnde  supra  in  epislola  ad  memoratum  Eva- 
grium :  Quod  antem  postea  unus  electus  est,  qui 
eaeteris  praeponeretar  presbyterorum,  in  chrisniatis 


•mnibue  $aneti$  in  Chri$to  Je$u,  qui  $unt  Phiiippie^  ^  remedium  factum  est,  ne  unusqulsque  ad  se  traheiis 


eum  epi$eopi$  et  diactnd$f  gratia  vobi$  et  pax^  et  reli- 
qua.  Philippis  una  est  arbs  Maoedoniae,  et  certe  in 
ana  dvitate  plnres,  ut  nancopantur,  episcopi  esse 
non  poteranl.  Sed  quia  eosdem  episoopos  iUo  tem- 
pore  qnos  presbyteros  appellabant,  propterea  indif- 
ferenter  de  episcopis  qoasi  presbyteris  est  locntus. 
Adhuc  si  aliciii  boc  videatur  ambiguum,  nisi  altero 
testimonio  comprobetur  in  Actibus.  In  Actibus  apo- 
stolonim  scriptum  est,  quod  cum  venisset  apostolus 
Pauhis  Miletum,  miserit  Ephesum,  el  vocaverit 
presbyteros  ejusdem  Ecclesi»,  quibus  postea  inter 
oaetera  sic  kiculas  ;  Aitendite  vobit  et  omntgregi,  in 
ff^_909  Spiritut  tanctue  po$mt  epkcopot  paecero  Eo^ 


Cbristi  Ecdesiam  romperet.  Videamus  cur  presby- 
teri  nomen  transeat  ad  episcopi.  Ambrosius  dicit  in 
Epistola  ad  Timotheum  :  Quae  autem  sit  causa»  non 
est  justam  eam  silentio  praeterire  ob  iliam  immuta- 
tionem  nominumy  quae  ad  praesens  esse' videtur, 
et  qua  ex  caasa  discreta  sunt  nnnc  nomina,  et  ne- 
qae  episcopus  dici  potest  presbyter,  neque  presby'* 
ter  unquam  episcopi  nnncapationem  poterit  sibi 
vindicare,  neque  dum  presbyter  esse  desistit.  Anti- 
quis  etenim  temporibus  quando  pietati  studebanl 
presbyteri,  omni  in  loco  ordinabantur,  hoc  quidem 
noroen  contemplatione  lionoris  accipientes ;  sicut  et 
apnd  Judaeos  presbyteri  dicebantur^  qoi  populp 


m 


▲MAUlIUI  PMSailltKM  MMfiKS» 


Mtt 


pigiwiBt.  VooahMU»  WlmM  ^^mt^  «baia4if&*  A  efiiscoptts  inveniris^  ordln^re  ^iseopiim  noa  aiiier 


re ,  qvod  M  inpiepA  Tkkbaiiivr,  eo  quod  considenire 
omnia,  qm  ad  oudlum  poriioeiit  pietaiis,  fuerani 
constiinti,  Ha  nt  nmTerSorttjn  dispensatioaeBi  habe- 
renteoMioimai.  Nam  ei  parfeetam  dispensationem 
etaudorilatem  eeeteiastici  ministerii  ipsi  iunc  cooh 
missam  babelumty  ei  omnia  regebanlur  pro  eorum 
arbltrio.  Ei  in  seqnenlibus  :  Beatis  ^ero  Apostolis 
deoedenllbtts,  illi,  qui  posi  illos  ordtnati  sunt  oi 
prmessM  Eeolesiis,  illts  primis  extequtri  non  pote- 
rant,  nec  miracolomra  lestimonitim  par  illishabere, 
sed  ei  iii  inuliis  aliis  inferiores  illis  esse  Tidebanior  i 
grate  eiistimaferunt  apostolorHm  sibi  tindicare 
nUACupatiotiem :  divisemit  ergo  aomina  ipsa,  ei 
etsdem^  id  est,  presfoyteris  presbyterii  noman  reii- 


nisi  sine  efiiscopis  potes.  £t  paulo  post :  Cum  igi- 
tur,  auctore  Deo,  ita  fuerint  episcopi  in  propiAqais 
sibi  locis  ordinati,  per  omnia  episcoporum  ordiiuiiio 
sine  aggregalis  tribus  vel  quatuor  episoo^is  ficn 
non  debet.  In  sequeniibus  exponit  our  advenius  eo- 
rum  necessarius  sit.  Cur  non  ergo  et  in  hac  spiriiali 
ordinatione»  qua  per  sacrum  minislerium  homo  Deo 
coiyungitur,  tales  conveniant,  qui  vel  in  profecta 
ordinati  episcopi  gaudeant,  vel  pro  ^us  cuaiodia  ooh 
nipotenti  Deo  preces  fimdant?  Gregoriosdicii,  qaare 
debeant  copvenire  plurimi  \  fraie^  qus  Inooeefliias 
monstrat,  quare  proJiibitum  aii  uni  hoc  facere,  ia 
decreiaiibus  nono  capituio :  Nec  unus  episcopus  or- 
dinare  pnesumat,  ne  furtivum  benefidiim  praBfidlaoi 


querunt.  Alil  vero  einscopi  soni  noncapati,  hi  qni  B  videatur.  Additur  etiam  ad  consecrationem  cgus  in- 


et  ofdinaiionis  prfledHi  poiestaief  iia  ut  plenissime 
iidem  praepositos  se  Ecdeslarum  esse  cognosoereni 
^  Hieronymus  eipooii  qnod  plos  habeat  episeopus 
quam  presbyteri,  ditens  in  episiola  ad  Evagriam 
sfepe  repetiium :  Quld  enim  fticitexeepuordinatioiio 
episcoptts,  quod  presbyter  non  facii?  *  Ea  exponit, 
CDJns  eonstitttiione  episcopus  sli  consiitutus,  tra- 
etatu  super  Titmn,  dieens !  Sicut  ergo  presbyte^i 
sdunt  se  ea  Eedesis&consueiudifie  el  qui  sibi  prtt* 
positis  ftwrit,  esse  sulijeeios :  iia  ei^scopi  noverifli 
semagiseonsuetttdiRe,  qnam  dlsposHionis  Dominftem 
veritate  presbyieris  essemajores,  et  in  comaMne 
dd>ere  Ecdesiam  regere^  imliaMos  lloyse»,  qiA  eum 
naberet  hi  poiestate  selos  pmesse  popwlo  brael. 


fusio  olei  si^ier  caput :  Cndedicii  Beda  io  ilbro  ier« 
tio  de  ^abernaeuio  ei  Vasis  ^us :  Indntus  vero  saciis 
vesiibiis  pottlifex  mox  oleo  unctionia  perfiuidtiar«  ut 
per  gratiam  Spiritus  sancti  consecralio  periiciatur  : 
non  quod  ea  quae  prasmissa  suni  indamenia  virtu- 
tum,  absque  gratia  Dei  possimus  haliere :  sed  qola 
maijus  necesse  est  auxilium  gratiae  tribu9itar  a  t)o- 
mtno,  ubi  quis  vel  msyorem  conscenderii  gradain# 
vei  plfrimorum  fuerit  regimini  praslatos.  Mjsiice  dt- 
cti  Psalmisia :  Sicui  mn§u€ntm  in  ciyiilev  food  de- 
»$midU  in  bMrbamt  barbitm  Aaro».  Auguntiaaa  in  ira» 
claia  Psaioioram :  Qaia  enit  aacordos,  oisi  aaaa  sa- 
cerdos,  qui  iatri^vii  ia  Sancta  saactoran?  Qais  cit 
soaeidos?  nisi  qai  iai  ei  viciima  ei  sacerdoa,  oi$i 


septuaglnia  elegli,  cum  qoibos  populam  jodftcaieCi  ^  iUo,  qui  com  in  moAdo  nm  inveoiroi  qnod  offentt» 

De  eisdera  seftaaginia  mentio  Aicta  est  in  conseenn 

fione  presbyteri,  dieendo,  ui  eum  pa»tiftees  summoa 

regendts  populis  praefecisset^  ad  eerum  socieutis  ei 

Jperis  adjumentum  sequentis  ordinis  viros  et  se- 

eaadte  digaiiatis  digeres :  sie  In  eremo  per  septaa- 

ghiU  virorum  prudentium  mentem,  Moysis  spiritum 

propagastl,  ei  reNqaa.  Opos  presbyterl,  ad  donum 

splrittts  Bapieniiae  pertinet,  propier  bonam  conver- 

satlonem. 

CAPUT  XIY. 

De  ponli/fce* 

Pontificem  Aaron  prasfigufai  ia*  sta  uncftone,  do 

quo  serlpium  est  in  Leviileo  :  Sanetiieavli  oleum 

Moyses,  quod  fundens  eoper  eaput  Aaron,  unKit 


seipaum  ebiuHi?  Vicarius  Ghristi  pontUex  elficitar : 
ideo  in  eapite  uOfitur*  Gapoi  aosinim  Chrislaa.  Ca- 
pol  nostram  anctiim  est  oleo  ifirisibiti :  epiacopaa» 
qoia  viearitts  Ghristi  esi,  in*  eapiie  oaiilar.:  ah  iila 
eotoiflgatifnlar  seaedpere  hanc  unetioBisgraiiam, 
qai  capui  est  totiaa  corporis.  imilaiida  iiiam,  qai 
eapoi  esi  totius  Ecelesl»,  per  oaeiioais  graiiaai  ii 
ei  ipse  capui  Bedesi»  sihi  eamaussae.  Chriatam  pio 
uaiversa  Cedesia  rnierpellai :  Epiaeopos  fco  aihi 
eommissa  vioe  Gliristi  rcfai  fiedesiam  aihi  oonaai»- 
flam,  skoi  Gfariaius  tolam  ficoleaiaoa«  Hoe  sonaal 
verha  consecrationis  ejus:  Tribuas  ei  callaedram 
eplseopalem  ad  regeodam  Eedesiam  Inam  el  piehefla 
uarrorsam.  El  aiiter :  Didt  Giegoriofl  ia  MoroUhas, 


eum  et  conseeravlt.  Et  Herum  in  eodem :  Pontlfex,      oleum  in  capke,  ohariias  ia  osttile.  Qoia  vieariaa 

td  est,  sacerdos  maiknus  Inter  firatres  snos,  s«rper 

eajns  caput  fasum  esl  ancllonls  oieom,  et  eojos  ma- 

mis  in  saeerdotio  eonseeraiaB  sani.  Et  paoio  posi : 

Nee  egredleiur  de  sanctis  seeundam  aocloriiaiem 

Patrum,  sdllcel,  Paolum  aposlohmi,   Ambroslam 

arehiepiseopoin,  etHieronymum  presbyterom,  eon- 

seeralio  ad  IminolandQm  faela  ost  episeopi,  in  ordi- 

Mitlone  presbyieri.  Sed  qood  addHar  et  eanonica 

aoeiorltale,  ut  ptures  adslni  episcopl  :  dieendum 

eat,  eor  addator.  Gfegorhis  Apostollcus  Interroga- 

lioni  Augustiai  respoodii,  qoam  jam  pnetalimus  hi 

superioribos  pnesenas  opusculi:  Et  quldem,  io- 

tHiofis^  m  Anglorafls  Eodeala,  n  ^  ndhae  ooloa  (a 


II  est,  dileclioaem  qaam  Ghrislos 
slravit,  ei  docuii,  ia  eo  debemaa  invenlre  :  ali|iie  ah 
eo  ad  eaanilum  noslri  profeetaa  tcoheie.  Ooaaia 
hmc  quse  eUriaseeos  geruolar,  sigoa  suol  renHa  ka- 
ihnarum.  Si  quis  in  oaenle  hahoerii  ipeas  rea,  i^ 
eoi  veras  saoerdos  :  ao  ideo  vcmoav  fuod  Ponaa 
didl  de  oaiversis  CailioKels :  Gm»^  saaefa  n§mU  aa» 
Mfidotiam.  Didl  Hhelhia,  aecaodam  eiiaa  ordioeK 
eoiebralvr  ordiaatio  apud  qaoadam»  ol  d«o  cpiocopi 
leaeaBl  Evangdium  soj^r  capal  gos,  quod  Mqae 
volas  aactoriUs  intimai,  neque  apooldlca  iradiiiav 
aeque  eanonica  auctoritas.  Poiest  laoaen  Evameiii 
podtio  sopea  e^l,  moaeite  teaeoies»  ui  foo  Homj- 


laM  DE  EGCLisiABnas  omcHS  um  it«  ^  lib.  il  im 

WM  Mea  Bfiin|flln«i  fimetio  o^nfe  ^ss,  dey»  A  4rtef  ynMfcdt  ilriweecM  ai  «JMlrtnlii  wiin,  fui«Hii 


jabei  ut  egfedi6Blet  iii  gizofhybcili  sti«  in  ex^Mlrfe 
SMitlonim  se  euanl  [prisiBii  TeelilMie,  el  iiHhiaiiliir 
aliis»  ne  si  smeM  veeles  habiieriiil ,  eanelifioenl 
pofNilaBi  foris  poBiunn ,  qui  iieedum  ftierit»  smicH- 
ficalus,  nec  se  pnepanyit  in  sanetiAealloiie  lempli , 
i|i  sil  Doiniiii  Nasaneus.  Per  qos  discimus  non 
quotidianis  elquibuslibel  pronsn  jHm  eemmunispel- 
iutis  TOsiibiB  nos  ingiedi  debere  in  aancla  sando* 
rum :  sed  muuda  oonscieniia  *  el  mnndis  feslibus 
tenevo  Desnku  sacramcnla.  fii  Memm  in  eedem : 
INirfo  teiigio  diviaa  alterulram  habilam  habet  in 
minislerio  altenim  in  ueu  riuqoe  eommani.  Nam* 
que  et  hio  es  Teriiis  Hieraiymi  admoniti  snmus 
mutalaone  veatimettli.  8eqidinr  «Qusdem  in  eodem : 
conetilutuin  i«  eedemaalicis  qfficiis»  ul  ia  omnihim  B  Haec  Yestimento  pfcfirio  nohis  lahore  eonftcinras . 


eeolar,  ani  ul  motteant  eum  qoi  eonsecraiur»  f eeeir- 

dari  se  aroplios  esse  sub  jugo  Evangelii,  quam  rorei« 

Generaliier  enim  de  henedioiiooe  omnium  ekiciorum 

(licitBeda  in  eapoaitione  de  templo  Selomonis  : 

Qui  enim  diiit :  BetiedMi  omnm  tivmiUe$  Bcmimm^ 

pnsiUo$  cum  majoribu$  :  ipse  dixit :  Quia  iu  redda 

$inguli$  $ecundum  operu  eorum»  Gommunis  ergo  ibi 

benedictio  omnioro  erit  electorura,  atumen  pro  dis- 

itncta  operum  qaaMlaie,  mult»  sonl  mansioftes 

beaienmi  In  «m  eademque  demo  PMrfs  ttfcmft  in 

eoelis* 

CAPUT  XY- 

]k  hakilu  eacronm  ducim* 

QQitandum  esl  iia  ease  clorioomm  hahilwii 


Chrisiiaao  ^Wfnih  posaii  prtebere  esempium  boiim 
coaTersationis.  Qjood  qoodammodo  signidcat  HiefOh 
njmus  in  libro  de  veste  sacerdolali  ad  Fahiolam : 
liegimuSj  inquiens  inLeviiico,juKiapra)ceptum^i 
Moysen  lavisse  A^ron  bt  fiUos  ejns.  Jam  iunc  pur- 
gationem  muodii  el  renim  omnium  sanciitaiem  hO'- 
piisrai  sacrame^ta  aigaabant*  Noa  accipiunl  vestes, 
nisi  loti  prius  sordibus;  neo  coroaaniur  ad  saera  aisi 
ia  ClMrislo  aovi  hoaUaos  reaascfi^iur^  ^  E«  his  verhia 
iAieUigimuSi  vestea  saeerdolales  ad  couversataoam 
popaU  Cliriatiaai  portinofe* 

CAPUT  lYI. 

De  non  ntendi$  ve$tibu$  $aera$i$  tn  qucftidiano  u$u. 


qu»  texu  soal  desuper,  qoahim  ei  Dominus  habebal 
t^aicam,  quse  sciadi  Ma  poleal :  quibus  iadaimnr , 
quaado  seereta  Domial  ei  arcaaa  eognoscimas ,  et 
habemaa  apiritum  qui  acnilatur  etiam  alia  et  pro« 
fuada  Dei,  qwe  non  snol  moastraada  vulgo  ,  nee 
proierenda  ad  popohim ,  qnl  non  eal  aanclillcatus» 
nec  Dei  saactiludini  prffpamlns;  ne  ai  majora  se 
aadierial,  mijealalem  sdenli»  ferM  non  posslnt,  el 
quasi  solido  auffoeenlar  dho  qai  adlMc  laete  inran-. 
iiaa  nutrieadi  sual.  *  kiler  regnbs  sacrm  Scriplnr» 
septem  hMuaa  ei  iilia  eonalai  m  a  liiien  trans- 
eamua  ad  spirkum,  el  a  q^riiu  ad  iilioiam.  Aeideo 
non  abborrei  a  vero,  qaamvie  do  hmeo  veatimenlo 


Stephanus  natione  Romanua  ei  patre  Jol>io,  ut  le-  p  accipiamas  seoaadam  spirilam,  si  aecundilm  iille^ 


giiur  iii  Gesiis  episc<qaUbos,  consliluit  sacerdoliims 
Levitisqiie  vestes  sacraua  io  osu  quoiidiano  non  uU 
inecclesia.  Tale  quid  Dominus  per  Execbielem  loqui- 
tur  :  Hac  $unt  gawphylacia  $ancta ,  in  guibu$  v^ 
$tiantur  $acerdote$^  qui  appropinquant  ante  Domimm 
in  Sancta  $anctorum.  £t  paulo  posl :  Cam  autem 
ingresei  fuerint  $acerdole$f  non  egredientur  de  $Mctie 
in  airium  exieriue^  et  ibi  reponent  veetimenta  sua,  ta 
quibu$  mini$trant ,  quia  $ancta  $unty  ve$lienturqu0 
ve$timenti$  alii$f  et  $ic  procedent  ad  populum.  El 
iterum :  Cum^tf^  tn^redian/iir  portae  atrii  interiori&f 
vestibu$  iinei$  induentur  ,  nec  aecendat  euper  eo$ 
quidquam  laneum,  quando  minietrant  in  porti$  atrU 
interiorie  et  intrin$ecu$.  Et  post  pauca :  Cumque 
egredientur  atrium  exterUu  ad  populum  ,  exuent  $e  f) 
vestibu$  $ui$t  in  quibu$  mini$traverantf  et  reponent  m 
gazophylacia  eanctuarii^  et  ve$tient  $e  ve$timenti$  aliie* 
Quamvis  haec  spirituaUler  inteUigere  debemus,  tamen 
admonili  sumus  a  supra  memoraio  Apostolico,  ul 
muutionero  vestimenU  juxta  Ulleram  compleamus. 
Nobis  enim,  qui  Spiritu  sumus  renaU,  ante  ocaloa 
bonum  esi  frequenUre  quod  m  ineniem  traaseaK 
Per  lineam  vestem,  qua  Untummodo  utimur  in  aan- 
ctis,  intelUgimus  subtUem  oraiionem,  eiolam  ab 
omni  carnaU  cogiutione  ante  Dominum.  Locutm 
vero  ad  popolum  alia  debet  esse  Umque  grossa,  al 
inteUigi  valeat  a  populo.  Unde  et  Uieronymus  ia 
libro  decimo  terUo  super  Ezecliielera  :  Et  qnia  se* 
aiel  pnBcepera^  quiJMis  vesiU>ua  aii  debereul  aacep» 


ram  perfeeeriiBaa  mutaiioaem  veslnaeati ,  qaod  el 

secundum  Utieram  et  secuadam  «pirtam  iHe  poesa^ 

mus  iateliigere. 

CAPUT  XYq. 

De  amic^u^ 

Amictus  est  primum  vesUroentiim  s^sii^,  qan 

colUim  undique  ciogimus*  In  coUo  esl  aaamuo  vost 

ideoque  per  coliuro  loquendi  usua  eiprimilur.  Por 

amictum  intelUginius  euatodiiim  vocis,  de  qua  Psal« 

misU  dicebat :  Dtxi,  Cuetodiam  via$  meae,  ut  non 

delinquam  in  iingua  mea  ;  pa$ui  ori  mso  cu$tediatt$, 

Et  in  aUo  psaimo :  Ponet  DonunCf  cuetodiam  ori  wm* 

Amictus  ideo  dicitur,  quia  cireaa^icitur.  la  ialo^ 

primo  vesiimento  admoaeiur  castigaiio  vociai, 

CAPUT  XYUl. 

De  afba* 
Postea  caniisiam  Indalmm  qnam  alham  vocamua, 
de  qua  Hleronymas  in  epistola  memorata  de  veale 
sacerdotali  ad  FalMam  ;  Seeunda  ei  lino  tunica , 
est  poderis,  id  esl,  ularis ,  el  In  sequentibas.  Haec 
adhmret  eerpori,  ei  iu  arcla  esl  el  strictis  roanieis  , 
ut  nulia  omnino  Ui  veale  sil  raga,  el  usque  ad  crura 
deaceadat.  Yolo  pro  legentis  facliiiale ,  abati  aer- 
mone  vulgalo :  solent  mUitanles  haliere  livieas,  qoas 
camisias  vocant,  sic  aptas  membrfsel  aslrictas  eor|HH 
ribtts,  ut  eipediU  sial  vel  ad  corsam  vel  ad  pndla, 
dirigendo  jaealo,  leaeado  dypeo,  ense  Hbnmdd ,  eC 
quocuaqne  neeessius  iraxerit.  Ergo  et  sacerdotes 
naraii  ia  muiialerio  Dd  aunior  hae'  tunica,  uibMfk 


IMS  AMALARO  PRESBYTERI  METENSIS  i4M 

b^tes  pulchrittidiaem  vestimencorum  nudoram  ce-  A  dere,  ut  «adem  intus  coram  Domino  integn  serve» 

mus.  In  pectore  duplei,  quia  in  eo  utraDBqiie  debet 


leriiate  discurrant.  In  eo  dislat  yestimentum  iilud  a 
nostro  quod  illud  stricium  est ,  uostrum  vero  lar-* 
gum.  Eieuim  hi  qui  in  Yeteri  Testamento  spiritu 
servitutis  erant  astricti,  de  quo  dicebat  Paulus :  Non 
emm  accipisti$  spiritum  terviituis  in  limore.  Nos  vero 
quia  Filius  liberavit ,  iiberi  sumus ,  non  accepimus 
spiriium  serviiuiis  in  timore ,  spiritum  adoptionis 
iiliorum.  Ac  ideo  sic  illorum  strictum,  nostrum  lar- 
gum  propter  libertatt^m,  qua  Ghrisius  nos  liberavit. 
Quia  primum  vestimentum  diximus  esse  castigatio- 
nem  vocis,  videamus  si  secundura  habeat  aliquam 
casligationem  corporis.  Dicit  Beda  in  iibro  de  ta- 
bernaculo :  Uaec  etenim  linea  manus  ac  brachia  debet 
strlngere  sacerdotis,  ne  quid  nisi  utile  faciant ; 


esse ,  et  doctrina  et  veritas  :  veritas  iaterios,  do- 

ctriua  ad  homines.  Haec  duo  duplieia  sint  oonjoncta, 

quia  tunc  bene  ministratur,  cum  opus  et   ratin  in 

unum  conveniunt.  Opus  ad  humeros ,  ralio  ad  pe- 

ctus. 

CAPUT  XX. 

De  Btola. 

Stolam  accipit  diaconus,  qnando  or^natar  ab  epi- 

scopo.  Ipsa  enim  semper  utitur  in  opere  nmiislerii. 

Per  stoiam  designator  onns  leve  ac  suave  ,  de  qvo 

Dominus  dicit :  Toilite  jugum  meum  tuper  vcs :  ;v- 

gum  enim  meum  iuave  est^  ^t  onu$  meum  iere.  Per 

jugum  Evangelium  inleiligimus,  de  qiio  dtcit  Hiero- 


pectus,  ne  qoid  inane  cogilet;  ventrem,  ne  delicias  B  nym»s  in  GommenUrits  Matthaei :  Quomodo  lerius, 


ultra  modum  appetendo ,  Deum  se  gvlosom  facere 
praesumat;  subjecta  ventri  membra,  ne  iasciviendo 
totam  sacerdotalis  habitus  pulchritudinem  corrum- 
panl;  genua,  ne  ab  orationis  basUntia  torpeant; 
tibias  et  pedes,  ne  ad  malum  currant.  Induatur  ergo 
sacerdos  primo  linea  stricta,  ut  et  corpus  ab  iniquis 
operibus ,  et  a  pravis  cogitationibus  mentem  conipe* 
scat.  Quod  ibi  significatur  strictura  vestimenti,  lioc 
apud  nos  lini  castigatio.  Qoia  usque  ad  pedes  fieda 
pervenit  disserendo  de  lineis  vesUbus ,  congruum 
est  ut  nosmetipsos  absolvamus  desandaiiis,  sive,  ut 
alio  nomine,  campobis ,  qui  supersunt  in  pedibus. 
Sandalia  subtus  cooperiunt  pedem,  desuper  nodum 
reiinquunt;  de  quibus  dicit  idem  qui  supra  in  tra- 
ctatu  super  Marcum :  Marcus  dicendo  calceari  cos  ^ 
sandaliis,  vel  soleis,  aliquid  hoc  calceamentum  my- 
stic»  significationis  habere  admonet,  ut  pes  neque 
tectus  sit,  neque  nudus  ad  terram ,  id  est,  nec  oc- 
cultetur  Evangelium,  nec  terrenis  comniodis  iimi- 
tatur.  Sicut  per  linum,  quo  pedes  vestiuntur,  ca- 
stigatio  pedum  signiflcatur,  ita  per  sandalia  profe- 
ctus  ad  praedicandura. 

CAPUT  XIX. 

De  ea$ula. 

Gasulam,  quae  est  generale  indumentum  sacrorum 

ducum,  anle  caeteras  vestes  quas  sequuntur  praeponi- 

mus.  In  illis  quae  supra  praetulimus  castigatio  corpo- 

ris  a  vitiis  designator,  excepto  in  sandaliis.  In  se- 


lege  Evangelinm ,  cum  in  lege  boniicidiiim ,  in 
Evangeiio  ira  damnetur?  Et  paulo  post :  In  lege 
multa  prjecq>ta  sunt ,  quse  Apostolas  non  posse 
compleri  plenissime  docet.  In  lege  opera  requinis- 
tur,  quae  qui  fecerit,  vivet  in  eis ;  in  Evang^io  vo- 
luntas  requiritur,  quae  si  etiam  effectnm  non  baboe- 
nnt ,  tamen  praemium  non  aroittet.  In  eo  quod  stola 
ad  genoa  tendit,  quae  solent  curvari  caosa  horaili- 
tatis,  hoc  intelligimus  quod  Dominns  dicit :  Dkdte 
a  me  guia  milis  sum  et  humUis  eorde,  Sciat  se  diaco- 
nus  in  stola  superposita  collo,  ministram  Evangeiy 
esse,  non  praepositum.  Evangeliam  Ghristos  est. 

CAPCT  XXI. 

De  dalmatica, 
Dalmatica  a  SyKestro  papa  institota  est.  Per 
dalmalicam  intelligimus  religionem  sanctam,  imma- 
culalam,  qnae  est  apud  Deum  el  Patrem,  ut  visiten- 
tur  pupilli  et  viduae  in  tribulationibus  eorum,  ei  Tisi- 
tatdres  immaculalos  se  custodiant  ab  hoc  sxculo. 
Ipsa  dalmatica  duas  coccineas  lineas  faabet  retro » 
slmiliterque  in  anleriori  parte,  quia  Yetus  Testa- 
menlum  et  Novum  rutilant  dilectione  Dei  etproiimi. 
Immaculatum  esse ,  ad  Deum  pertiuet ;  vi^Ure 
fratres,  ad  proximum.  Per  colorem  coccinenm  opera 
misericordiae,  quae  ex  charitate  Aunt  in  pupiUis  et 
viduis  ,  intelligimus;  per  candorem,  visitatoram 
munditia  designatur.  Ipsa  est  enim  veslts  de  qoa 


dicitur  in  psalmo  qnadragesiroo  quarto  :  As:ii'n  regi' 
quentibus  vero  opera  justitiie  demonstrabuntur.  na  a  dextris  tuis  in  vestitu  deaurato  ,  drcumdste 
Dicit  Beda  in  libro  memorato  de  Tabernaculo  :  Ve-  ^  varietate.  Unde  Aogustinus  In  eodem  psalmo :  bi 


stes  sanciae  Aaron,tquas  illi  fecit  Noyses,  opera  sunt 
justitiae  et  sanctitatis.  Gasula  vero,  quae  pertinet  ge- 
neraliter  ad  omnes  clericos,  debet  signiAcare  opera 
quae  pertineaut  ad  omnes  :  haec  enim  sunt  Tames , 
sitis,  vigili»,  nuditas,  iectio,  psalmodia,  oratio,  kbor 
operandi,  doariua,  siJentium,  et  caeiera  bijgusmodi. 
In  istis  enim  nullus  sacrorum  dux  negligeus  debct 
esse.  Quando  istis  operibus  vestltur,  casula  Indutus 
est.  Haec  in  aperto  sonl,  et  tam  ad  miuores  gradus 
pertinent  quam  ad  supremos.  Gasula  dupla  est,  post 
tergum  inter  huroeros ,  et  ante  pectus.  Per  humeros 
opera  exprimuntur.  lu  eis  duplex  sit  veslimentum , 
quja  sicdebemus  bona  opera^  Toris  pcoximis  ostea^ 


Aogustinus  In  eodem  psali 
veste  Ista  varietas  sit,  scissura  non  sit.  Ecce  varie- 
tatem  intelleximus  de  diversitaie  lingoaram,  et 
vestem  intelleximus  propter  unitatem.  Et  In  sequen- 
tibus,  eircumamicta  varietate  ,  pulcbritudo  intrinsc- 
cus.  In  flmbriis  autem  aureis,  varietas  linguarum 
doctrinae,  decus.  Fimbriae,  quae  procednnt  de  dalma- 
tica,  verba  sunt  ejus  praedicaloris  cujus  religio  sancta 
et  immaculata  est.  Sicut  verba  ab  aura  aeris 
raptantur,  ita  fimbriae  spiramine  ventL  Profert 
Paulus  candidas  fimbrias  circa  manus  ad  utilita- 
tem  gentium  qnando  dicit,  Magis  autem  iabcret 
operando  manibH$  $ui$  quod  bonum  e$t ,  mt  Itaifeat 
unde  tribudt  ne€es$itatem  patientu   Qood  Paaluf 


lotr/ 


DE  EGGLESIASTIGIS  OFFIGIIS  LIBRI  IV.  —  LIB.  n. 


1098 


praedicaTit,  6pere  complevit,  diceos  ad  Gorinthios  de  A  i^  in  tunica  Tirtates  aniroae,  qu»  ad  solos  sublimes 


ae  :  /n  trikulatUniibuSf  in  (abofikuM.  Qood  ita  Am* 
broaius  in  eadem  Epistola  :  Laborare  non  destitit 
maDibw  suis ,  ne  coi  gravis  esset.  Fert  fimbrias 
candidas  in  lalere ,  quando  dicit :  Cattigo  eorfm 
meumt  et  ta  temiutem  redigo,  et  in  alio  loco :  In 
castitau,  boc  est,  castitate  corporis ,  et  i»  m^iim. 
Qui  hanc  cuslodit,  immacolatum  se  custodit  ab  hoc 
saeculo.  Fert  coccineas  drca  humeios  et  pectora^ 
quando  dicit :  In  eharitate  nou  fieta.  Ficta  charitas 
est  qua»  dimittit  ^iduas  et  pupiUos  in  trlbulaiione,  et 
subTenit  in  prosperitate.  Qo»  flmbri»  ante  sunt 
et  retro ,  quia  mandatom  dilectionis  et  in  Yeteri 
TestaraeDto,  et  in  Novo  manet,  Unde  Joannes :  Cha- 
HsMmt,  notismiiidaliim  novrnn  ecribo  vobie,  ud  mofi- 


pertinent,  de  qua  Hieronymas  in  epistola  ad  Fabio- 
lam  :  Haec  ipsa  hyacinthina  tunica  subucula  nomi- 
natur,  et  pniprie  pontiileis  est,  significatque  ratio- 
nem  sublimium  non  patere  omnibus,  sed  majoribus 
atque  perfecUs.  Ipsa  est  interior,  ipsaque  designat 
▼irtutes  animae,  qnae  non  muitis  cognitae  sunt,  et 
qnas  semper  debet  habere  perfectus.  Unde  Beda  in 
traclatu  soper  Lucam  :  Quis  etenim  nesciat  viscera 
misericordiae,  benignitatem ,  bumilitatem,  patien- 
iiam,  modestiam,  castitatem,  fldem,  spem  ethis  si- 
miiia,  sine  ulla  temporum  intercapedine  a  fidelibus 
esse  serranda?  Ipsa  non  cingitur,  sed  camisia.  Qugc 
ita  est  fabrefacta,  ut  non  impediat  cursum  nostram 
ad  ministrationem ,  quoniam  memorata^  virtutes  li- 


daltim  velns  9  quod  kakuiuie  ab  imtio.  Jf amlaltuii  B  berum  nobis  iter  prsebent  ad  coniempiationem  Dei« 


tetue  e$t  verbum  quod  «ndultf .  Iterum  mandatum 
notmm  eeribo  vobis*  Quod  ila  Beda  :  Eadem  charitas 
et  mandatum  vetus  est  qood  ab  inltio  commendata ; 
et  mandatom  novum,  quia  tenebris  Cjjecti,  deside- 
riom  novse  lueis  infundit.  Aliqu»  dalmaticae  habent 
viginU  octo  fioril)rias  ante  et  retro.  Ubi  est  octies 
repetitoB  septiformls  l^iritos  propter  genera  homi- 
Dom,  qoos  replet^  ot  laodent  Deom,  hoc  est ,  reges 
terrae,  et  omnes  popoli,  principes  et  jodices,  jovenes 
et  virgines,  senes  et  iuniores.  Et  aliqo»  trigtnta  et 
triginta.  Singol»  lineae  altrinsecus  quindecimi  quia 
charitas  et  in  Veteri  Testamento  et  in  Novo  qmn* 
decim  ramos  ex  se  prodocit.  Quisqois  stodet  pro» 
desse  fratribos  in  adversitate  et  in  prosperitate,  iste 


Gamisia  cingulo  continentiae  constringitnr,  pnBci- 
piente  Domino  :  Siiti  lumbi  vestri  praeifieti,  ut  per 
duas  virtutes,  id  est,  obedientiam  Domini  et  natn^ 
ralem  dispotatiooem  constringatur  omnis  v<4uptas. 
Ibec  sunt  vestimenta  de  qulbus  scril^tur  In  Parabo- 
lis  Salomonis,  Fortitudo  et  decor  indumentum  ejus. 
Et  in  superioribus,  Et  einffulum  tradidit  Chanameo. 
Si  quis  voluerit  uti  duabus  tunicis,  ostendet  se  esse 
diaconum  et  sacerdotem,  sive  ut  octo  sint  vesti- 
menta  secundum  numerum  vestimentorum  summi 
pontificts  Aaron,  ciigus  vestimenta  narrantur  fuisse 
clrca  caput  et  corpus  usque  ad  pedes.  De  vesti- 
mento  pedum  et  manoom  reticetor.  Ad  illios  nor- 
mam»  ut  diii»  habet  sumrous  pontifex  noster  a  ca- 


habet  fimbrias  cocdneas  in  utroqoe  humero.  Hae  r  pite  usque  ad  pedes  octo  vestimenta.  Primum  est 


duae  fortume  signantur  per  sinistrum  et  dextrom 
humerum.  Quindecim  ramos  charitatis  enumerat: 
Patiens  est ,  benigna  eal,  non  amulatur ,  non  agit 
perperam^  non  in/latur^  jioit  est  omdtitosa,  fion  quarit 
qum  sua  sunl^  non  irritalur ,  non  (Ojjftlal  maliim,  nen 
gaudet  super  iniquitate ,  eongaudet  autem  veritati. 
Omtda  suffertf  omnia  eredit,  omnia  sperat^  omnia 
sustinet.  Linea  qu»  in  medio  est  qoasi  stipes  chari» 
tatis.  Quod  enim  significant  lineae  sive  fimbriae  in 
dextro  humero  sive  sinistro»  boc  significant  in  an- 
teriori  parte  hominis  quae  pertlnet  ad  Novum  Testa- 
mentom.  Sinistrum  latus  habet  fimbriasy  quia  actua- 
lisvita  soUicita  est,  et  turbatur  erga  plurima;  a| 
dexlrum  latus  non  habet,  quia  contemplativa  vita 


amictos ,  secondom  camisia ,  tertiom  cingulom » 
quartum  slola,  qointom  et  sextom  doae  tunicae,  sep- 
timum  casula  octavum  pallium.  Porro  vestimentum 
pedum  potios  pertinet  ad  nostros  pontifices  qoam 
ad  Aaron.  Dicitar  nostris  pontifidbos :  Euntes  doeete 
ommes  gentes ;  Aaipn  tantom  in  Jodaea  versabator. 
Sodarinmin  mano  potios  ad  nostros  qoam  ad  Aaron, 
qoMiiam-n^jor  mimditia  est  in  Novo  Testamento 
qoam  esset  in  Veieri :  et  illa  booa  baberous  quae 
iili  haboeront,  et  plnra  per  Jesom  Ghristnm  Domi- 
nom  nostrom.  Sacerdos  in  suo  officio  non  se  exult 
casula,  quia  praedpiente  Domino  per  Moysen  non 
debet  exiie  de  sanctis,  sicnt  scriptom  est :  Nee 
egrediaurdesanetis,  obi  intelligi  datur  debere  eum 


quieta  est  :  per  ipsam  figuratur  regina  quae  stat  -^  jugiter  iu  continentia  et  abstinentta  manere. 


a  dextris.  Ipsa  est  una  cohimba ,  perfecta  et  pro- 
xima,  stat  a  dextris,et  nihil  in  se  sinistmm  habet; 
largitas  brachionmi,  largitatem  et  hUaritatem  dato- 
ris  demonstrat.  Diaoonos,  qui  non  est  indutus  dal- 
]iiatica,casula  legit  drcumdncUis,  utexpedite  possit 
minisUrare,  vd  quia  suum  est  ire  ad  comitatum  pro- 
pterinstantes  necessitates.  Ipsa  habetpertosas  suh- 
tus  alas,  quoniam  Ghristum  vuit  imitariy  qui  hincea 
perfossus  est  in  latere,  et  vult  ut  nos  seqnamur  cjus 
vestigia,  quodsignificat  perfossus  in  latere. 

GAPUT  xin. 

De  tuniea  quam  saeerdos  induit  super  camisiam. 
Sieot  in  caiidisla  designaiur  castigatlo  corporis» 

PlTEOL.    CV. 


GAPUT  XXIU. 
De  paUio  quo  utuntur  arekiepiscopi, 
Palliam  arcliiepiscopomm  super  omnia  indu- 
menta  est,  ut  iamina*in  fironte  solios  pontifids.  lUo 
disceroitor  archiepisoopos  a  caeteris  episcopis.  Pal- 
lium  significat  torquem,  qnem  solebant  legitime  cer- 
tantesaccipere.  Quo  dono  admoventor  c»teri  ad  le- 
gitimum  certamen.  Qiiod  habet  duas  liiieas  n  summo 
usque  deorsom  ante  et  retro.  Significat  enim 
summae  doctrinae  deoerem  per  disdplinam  manda- 
torum  Domini  acceptabilem.  Girculus  circa  collum 
disdplina  est  Domini  circa  sermonem  praedicatoris, 
ot  non  sit  alter  sermo  praedioatlonis  et  «liud  opus* 

35 


t^  AHALARH  FRfiSIITBIII  »10(1191 

(Ucente  Vmh>  i  N^mm  daw/^  uUm  ofemMmm^  «l  \  Skui  Mmmtto 

non  vUuper0iwf  munktenum  mUnm.  Quod  i(a  Am« 

i>fU6ius  i»  trae4Atii  Ej^lote  mI  GoriaUii#s  s  Yilupfi- 

ratur  eniiB  miwleriua  ipAftriM,  «  e«  ^se  verMs 

docebant,  openbue  tnia«  ul  ierent»  t%imfkL  mm  de- 

rant.  MaadBiU  Yeteria  Tefttanenti»  a  frineipio  Cfo* 

neseoa  usqne  iu  finem»  iu  liuineffali  tiiiea  operaudO' 

et  dooendo  pQrtel  poniiiex  iu  peetorali ;  Biavt,  a  pri» 

mitiva  EccLesia  usque  ia  i^em.  Ue  torque  dicSliAfe 

Salomoo  iii  Pa^raboAia  :  Vt  uddnawt  gratia  ca^  luo, 

d  lorfn^a  colU  tu^.  Qugd  ila  Beda  iu  eodem  :  Mos 

apii4veiefes  liiit  ul  lei^tMiie  eerlaeleft  cevonam  la 

capite»  torquem  in  eotto,  accipereal.  El  uebis  erg^ 

ai  discipHiiam  coaAitovi»  nostri,  si  graltie  matria 

fioita  e«8M>dkiMKa,  m^or  iade  virUMm  gpirilalium 

claritaa  augelur^  Addilur  gratia  eapili»  cum^ritas,  B  eerraitur  etiaaa  yaiietale  iaudaliofiuii,  ut 

qua  priacipAle  meiftli»  oreabat»  ardetttiua  mHamma*     Boetrie  error  auferatw»  qul  peteit 

Uir.  Additiur  ei  eolio  UMrquea,  cum  foli^  perfectae 

operatioaia  teroio  prsadicationia »  qui  psr  ooMwm 

pioeedil,  eenftrmatiic  :  ae  ne  contemni  ab  auditori-* 

bus  debeai,  iBiteftcieiiii  nrtuium  coiueuoae  doel* 

Uir.  Sed  et  bis  qui  Mosaic»  legts  decreta  Bomina 

yenienle  servabant,  addtla  est  gratia  Novi  Teeta« 

menti  eum  ape  regni  cmleslie»  cujus  qiieiMioi  ^xi^ 

miim»  swl  eMoi^^lttm  coion»  vel  loHpiiay  mril»  uih 

quam  ftne  oiamletar. 

CAPUT  XXIY. 
De  midario* 
tedaria  selemM  iergere  pilBitam  eeolerum  el 
narium  alqne  superfluem  saHiram  decafrentem  per 


Jhmifu  betmiUtum*  IhuMla  coflilaAiQ  in  Da¥i4  fuit 
qoaiidediut:G«rmiMK<uni  ma  inme,  Ihm  :  imm- 
daq«e  iu  M^  quamlp  diiit :  Sicut  Dommo  pimcuu^ 
iu  facium  ot»  Sie  et  nae  qoanda  Imdio  UiiViO  aft- 
eimnr«  ee  m^ere  triatilia  absaibeamiir  ia  caBee- 
laHoDem  noatrl  qiiaap  quoddam  sodariwn  esempla 
prmdku  sMielirum  Mffum  ai  ooifoboiaDdm  ps- 
Uentiam  >  et  ^teterygdum  ItfiMum  suma— «  Persn- 
darium  intettiglnnia  mmiAos  aftetoa  et  pifla  ba  labofe. 

CAFUT  XXV. 
9u  uafwmie  tmuittkufum^ 
Varietaa  sandaiiorum  Torielalem  mi^lHaenui 
pioc^.  Eptaeepi  et  saeerdotis  pene  um 
eiom  :  at  quia  Domfaw  el 


ianUitmiiiiem  effl^i.  Episoopue  babel  ligalnam  ia 
liiia  saBdaMii^  quam  nen  hqbet  pn^ler.  Bpiieopi 
eat,  buc  UiBeqwi  diieurreie  pe»  piieiblam  od  re^ 
gendam  plAem  i  ne  Ibrle  eadaal  saadal ia  dla  pM^ 
bua,  ligata  annt  Ex  ue  poiest  siiii  quiiMnm  ae- 
eoise  sit  et  trmave  giessui  meDii%  qui  bi  t«Ms  po- 
pulorum  versatur.  Preel^r  qui  deeu  heetiaa  Irn» 
melat,  eeoarius  ineedlt.  Biasews  qite  dlisimSs 
est  eplicepa  ah  eileia,  ma  eai  ■eeeme  «i  babeai 
dMn^la  sandalia,  el  ipse  HgaluraA  babet,  quia 
suum  esi  ire  ad  eauillalu».  IkMlaeaims  qula  m 
adjuterle  est  dfaeeiia  et  pene  ia  eodeni  afloiOa  ue- 
oesse  est  ul  babeat  dMmllia  aandalta,  ne  Mi 


bbia.  Ac  idea  sudarium  siguifical  i|U>  In  loea  suir  G  astimetur  dtaesMs.  Mysilee»  quia  saiiMa  pradi- 


dium  mundaadm  cogitatieBiit  que  iiatiiraie&  et  Tebil 
iBgeoilas  nostias  dslcclalkmee  sipdeiBUi  lergeMV 
sifa  prepier  eibsioBem  laoiymaifma  lefgeBdani 
feruur  sodaiiaHi ,  ul  m  MaAproiogiii  Bedm  legHmvi 
quod  pater  noster  AiaeBiui  propier  redundatiaBem 
laerymarum  tergendam,  Mdariiim  sampev  in  ilmi 
vel  la  maau  babuerlt.  In  mana  sialsUMi  parmiar  m 
estendatur  in  temperalivita  UBdium  Boepatisupeiw 
ftut  bumoris ,  boe  est  oarnalis  ddectatioiiis.  St  lia* 
rum  iudafiam  ad  iioc  perlamue,  ul  eo  4etevgamJBi 
sudorem ,  qut  ftt  eoi  iabore  proprii  corporii,  quod 
iegifims  B»tatuffl  luiiae  ctrca  coipna  Gbriiti.  Uade 
iegitar  :  Et  tu4arium  quod  (uU  $uper  capu$  eptu  te* 
dor  tadiam  noilfa  corperi  est,  u  non  essel  tmdium» 


ealoiis  corsom  slgnantsolaa  qum  rabtua  eel,  aitaie- 
ael  prasdlealorem,  ut  iNm  se  Implicel  lenmls  ao- 
galiis«  Lingua  de  aibaeorio ,  qamsabiue  ealesaeum 
eel  meaeiral  debere  esse  eemdem  aepavatieBem  la> 
aaeealem  el  4ae  doks  ut  pessit  de  ea  dld :  Bem 
tere  Israetfla,  ia  que  dolua  aon  em.  Nea  sit  lafis, 
quiAes  pseadoapesieli  eranl,  qul  pnBdicabaBt  per 
faividfiam  et  cenliDtlanem.  LNigua  qum  inde  soigit, 
et  est  separata  a  eeHe  saDdaHerum ,  MBgaa  eoram 
monslral,  qut  prjedicatori  beoum  testfaaonum  da- 
bent  proferre,  de  qmbus  dleebal  Paalus  s  Opertii  <c 
eum  teetimsHimn  bomtm  habere  ab  kU  qui  faria 
ffi  aunt  in  iaferiore  parte,  et  suat  qaedammado 
paratl  a  eonversatione  spiritaHum.  Liagaa 


non  U)iiea  teigefcuur.  Habei  aliquoliei  mena  ta-  D  spiriuKam  Mngoa  est  qoi  prftdfcatorem  ialrodueual 


dium,  dicente  Psalmiata :  Ziormiuivil  anima  mea  prat 
tadio.  Ta^iiim  ia  aaima,  quasi  sador  ia  corpore. 
Tndium  eaiau  aliqnotiea  aejlal  fiari  ex  caaacieniia 
peeceioiqwi»  ijlifueiica  ea  accadentibBB,  ut  est  oBme 
fllfllimak  qMii  palitiir  ab  aiiena  e^ffpora :  aiiquoliia 
e«  infirmH^U^  peopeii  oefporia,  qum  iaftrmUas  ali« 
qooties  aelel  aoaUere  ea  peeeatis.  Qaaiida  ladiam 
ea  lainBiiaie  peoealonim  fimlem  eoBioientiaB  n^ 
iiim  tegit,  babeamai  ladarium  ok  ligae  oaatigatum 
ei  muadam»  qualia  aaat  veHm  David  propbetm : 
Cof  BuiadMm  crea  in  me^  Peue^  ei  tpiritum  reetum 
inmna  tn  riicrrttei  mrM.  £t  si  ftierit  tnfirmitas  ex 
ai^rubatioae,  sicai  in  lab,  dlcamai  quod  dixiti 


in  opus  prmdieationls.  H»c  requinintar  paeieriere 
'vita  pnsdicaleris*  At  imrinseeua  de  aKm  eorio  cuw 
cumdala  sunt  saiidalia  :  ite  opoiiet  ei 
ris  inlentionem  candidam  eovam  Uea  ck 
scienlia  :  exlrinsecus  vere  nigrum  appaiait 
niamvidetur  pradicaUirum  viia  dsepaela  a 
ribas,  ppopter  multitndiaem  pfeaiararam 
iMindi.  ftuperlor  pars  iandaliarum,  per 
intrat»  amHia  fliii  eanauta  est»  alaoB 
duo  ooria.  In  initia  ealm  4^iet  atadeee 
ploribus  virtutibus  atque  senleotiis  Scripturaram, 
ut  pittriims  feriBseca  cum  bis  quaa  iolriaeeaaa  ni- 
teat  coram  i^  non  di^unjanUir.  Liagua 


ItM  DE  ECGLESIASTIGI9  OFFIGHS  LlBftl  lY.  -^  LIB.  IIL 

fODi  qnse  Mpihr  pedem  est,  llngaam  prsedicatom  A  €ARUT  XXTL 


im 


pMefit  ftgurare.  Ltnea  opere  sttlons  facia  praceiens 
a  Knffiia  «aadiilji  «sque  ad  ftnem  ^ns,  Evangelicam 
perf^ciiMKHn ;  Kneie  proeedenfes  ex  niraque  parte, 
icyen  el  propftelias  qv»  in  Etangelio  recapilulan- 
tor.  Btemi»  rpsae  redaphttfotx  sont  ad  mediani  11- 
meom,  qw  us^foe  ad  finem  ciirrit.  Ligalura  niyste- 
fiun)  intarmtiimi&  Gbrhii,  qn»  ioearnatio,  qoia  iii 
iMqoihus  aperl»  esl  iHmanis  seusibus  hunianor 
more,  aleoli  est,  poni  in  prssepio,  pamiis  inTOivi, 
et  eaetera.  AMqna  sandaHa  siae  Hgaturis  lenet  prse- 
dioatio.  Bt  aRler  :  Meit  Dominns  in  Evangelio: 
Quothmn(iue  $vpererogavBri$ ,  ego  eum  redhro  red' 
dam  Mi.  Disponil  Dominus  iiis  qot  Erangeliom 
pnodlkareot ,  de  Bvangeiio  vivere  :  sopererogavil 


Itecapftutaiio  vestimentorum, 
Breviter  desideramus  recapitulare  omnem  om^- 
tum  clericorum.  Caput  clerici  mens  est.  In  supe- 
rtorc  parte  discoopertum,  ubi  eat  imago  Dci,  iu  iii- 
feriore  parte  circuradatum  capillis,  quasi  aliquibu^ 
cogiialionibus  de  praesenti  necessitate.  Amictus  est 
castigatio  vocis.  Alba  caeterorum  inferiorum  sen-. 
suura  prxsidente  ma^istra  ratione,  interius  per  dis- 
ciplinam  conlinentiae  constringeate  quasi  quodara 
cingulo  volupiatem  carnis.  Caloeamenii  liuea,  pro- 
bibitio  pcdum  ad  malum  festinando.  Sandalia  orn%i 
tus,  iter  pr^dicatoris,  ^uia  coelestia  non  debet  ab^- 
condere^  iieque  lerrenis  inhis^re.  Secundsi  tunic^^ 
opera   mentis   ^unt :  casula  ,  opera    corporis  pia. 


Daoias ,  qoia  slne  gompUi  expoeott  Evangielioffl  ,  B  Slola  ingum  Chrisii,  quod  est  Evangelium.  Dakna- 

tlca  diaconi  et  sui  minislri^  quse  est  iiineri  habiiis» 
cura  proximorum  e$t;sadarium,Diap  et  mundic  cogi- 
tationes,  quibus  delergiquis  moleslias  animi  ex  iii- 
firmitate  corporis.  PalUum  archiepiscoporum,  tor- 
ques  iIevoliss'm3e  prjedicationis.  ei  in  Yeteri  Tesla- 
niento  el  in  Novo. 


openil)atur  menUMM  soie  vtctua  «Ibi  necesaaria. 
Opoe  FetUi  ifoed  sopereFOgavlt  Evaogetie  possomoe 
iotelligere  corriglas  eopererogatas  sandaliie ,  <foaa 
Httniboe  hoc  iUoeqoe  doeuntnr  ot  ligeotur.  Firoie 
gre^o  it  pMBdicetor»  ^l  ntiUiooerosua  esc 


i^^.T' 


iTr**^"'^**!^^ 


■1  ii  '■" 


\}  .'  »r 


UBER  TERTIUS. 


«^ 


TT 


Domino  ophnlante,  fntercedente  beato  Bicdardo 
confessore,  cujus  feslivitas  hodie  apud  nos  celebra- 
tur  in  gaudio  sanctoram,  prompti  sumus  animo  ad  m 
suscipiendum  Dei  munus,  si  tamen  ipse  dignatur 
purgare  et  serehare  oculum,  in  quo  discamus  de 
officio  missx,  quld  rationis  in  se  contineat  diversi- 
tas  tlia,  qnae  ibi  agttnr  :  cum  saiis  esset,  sine  canto- 
ribns  et  lectoribns,  et  cseteris  qu»  ibi  agnntur,  sola 
benedictio  episcopomm,  aut  presbyterorum  ad  be* 
nedicendum  panem  et  vinum,  quo  reficereiur  popn- 
lus  ad  animamm  saiutem  :  sicut  primxvis  lempori- 
bus  flelyat  apud  apostotos :  ac  ideo  primum  dlcendom 
est  de  signis. 

CAPUT  PRIMUM. 
De  dgm  quibM  c^injfreg^u/iifr  in  idip$um* 

Sfgnorum  osns  a  Yeteri  Testamento  sumptus  est; 
ecriptom  eec  in  libro  Nnmerorum  :  Loeutu$  e$t  Do- 1^ 
minue  ad  Mo^$en,  dken$  :  Fae  tihi  dua$  iuluu  argen- 
tea$  dueUi€$,  ^iku$  eon$ocare  po$$t$  muitHudinem 
(Num.  i).  Et  paoio  post :  Quando  autem  eongregan-' 
du$  e$i  p^lu$,  $tmplex  lo6«rHm  eiangor  erit,  et  non 
conci^e  uiuiabunt,  FHH  Aaron  $acerdoii$  dangent  f«- 
bi$,  Bt  itenim  :  Si  quando  habebki$  epuium,  e$  die$ 
fe$to$  et  Kalendae^  $aneti$  tubi$  $uper  holocau$ti$  et 
pacifici$  vietimi$ ,  ut  $int  vobU  in  recordationem  DH 
ve$tr\,  Andivimus  dangorem  tnbamm  In  recorda- 
llone  Del  nostri  resonare.  Detque  nobis  Deus,  ut 
qoidqnid  bonl  facere  poterimus,  sive  singulariter  in 
causa  nostra,  sive  commnniter  in  causa  fratrum,  u{ 
est  signa  moveri,  in  memoriam  ejus  faciamus.  Au- 
dlamns  et  tobam  voeantem,  nos  ad  poenitentiam 


quando  in  adversis  affligimur,  dicente  Joel :  CantV^ 
tnba  in  Sion^  sanctificate  jejunium,  vocale  ccetum^ 
congregate  populum,  $ancti(icale  Ecclesiamj  coqdu- 
nat^  senes,  congregate  pgrvttlo$  et  $ugentes  uber^ 
{Joel  ii).  Quod  ita  Hieronymus  in  eodem  :  Clargit^ 
tuba  in  Sion,  et  poenitentiam  populis  prsedicate.  San- 
ctificate  jejunium,  prsedicate  curationem,  sive  coetum, 
de  qoibus  jam  diiimos.  Gongregate  populum,  ut  qul 
dispersus  peccaverat,  congregatus  peccar^  desietat. 
Sanctificate  Ecclesiam,  ut  nullus  in  Ecclesia  non 
sanctus  sit :  ne  forte  impediantur  orationes  vestrae, 
et  modicum  fermentum  totam  mas$am  corrompat 
(/  Cor,  xv).  Et  adunate  sive  eligite  senes,  ut  non 
setas  in  eis,  sed  sanclitas  eligalur.  Gongregate  qoo- 
que  parvulos  et  sugentes  ubera,  ne  ulla  sit  selas  qua^ 
non  converlatur  ad  Dominum.  Parvulos  atque  la 
ctentes,  de  qnibus  in  Psalmis  et  in  Evangelio  legi- 
mus :  Ex  ore  infantium  et  lactentium  per{eci$ti  /au- 
dem  (Psal.  viii ;  Haith,  xii).  Prxdicationem  quai^ 
significat  clangor  tubarum,  Hieronymo  exp^nente^ 
signat  signnm  :  qood  in  nostra  Ecclesia^  r^ooat.  Sir- 
goum  nostmm  est  ex  metallo  aeris.  JE,s  est  metal? 
luin  durabile  et  sonorum.  Habet  idero  sif  nqm  inteh 
rius  plectrum  ferreum,  quo  luiidilur,  ut  andiatur. 
Qraquc  prsdicatorum  signiflcat  Novi  Testamenti, 
<]|U3p  plus  durant  quam  tubse  Yeteri^  Tesiamenti, 
atque  altius  resonant.  Ora  praedicatoram  nostrorunn 
durabunt  osque  ad  finem,  et  aoditor  looge  sonoe 
eorum  usque  in  fines  terrse  (Psa^.  ^xxv).  Tempore 
Judseorum  noius  erat  tantum  in  Jud(ea  Deus;  at 
tunc  in  omni  terra.  Yas  metalli  xris  ora  significaty 
ot  diximos,  prsedicatorom  :  fermm  ioterius,  liii* 


1109 


AllALARn  PRESBTTERI  METENSIS 


1104 


guam  eoram  :  per  ftinem »  inteliigimus  mensuram  A  tiofiem  ei  ordinem  dtcere  neeessarium  est,  Qi  ex  hoc 


ybad  nostrae.  Unde  dicebat.Pauius  :  Sed  ifMt  in  no- 
6i<,  no$metip$i$  meliente$  et  eomparantee  {II  Cor.  x). 
Mensura  meae  conyersalionis  nusquam  mitii  satius 
oslenditur  quam  in  Scriptura :  ac  ideo  funem  Scri- 
ptoram  intelligo.  Funis,  qui  hal)et  inilium  a  ligno» 
Scripbiram  sacram  signiilcat  Novi  Testamenli ,  de- 
scendentem  a  ligno  Dominicae  crucis.  Quod  tamen 
lignuni  a  superioribus  continetur,  quia  Dominica 
crux  a  proplietis  et  antiquis  Patribus  conlinelur : 
qui  funis  usque  ad  manus  sacerdotis  pertransit,  et- 
enim  Scriptura  ad  opera  sacerdotum  debet  transire. 
De  qua  dicit  Gregorius  in  libro  de  sedificatione  tem- 
pli  •  Quisquis  hanc  legit  in  ea  semetipsum  metitur» 
Tel  quantum  iu  spiritali  Tirtute  proficit,  vel  quan- 


omnes  coijiciattt  magnitudiDem,  cmn  legentes  Tlde- 
rint  bujus  rei  deseriplionem.  Emt  magna  basiliea 
nimia  et  pulehra.  Haec  innumera  oolnmnaroin  niiiiii- 
tudine  portabatur»  quam  ad  judicia  remnHiiie  eogl- 
tationes  disiribuit.  Audistis  ex  audoritate  ireieri, 
ideo  convenisse  popnlum  ad  baaOicam,  nt  niMfiret 
judioia.  Audite  Apostoloro,  our  conveniaUir  in  Ee- 
clesia.  Itaqoe,  fratres  md,  inqnil,  conTeniCis  ad 
manducandam,  inTleem  ezspectale.  Si  qmU 
esurity  dam  mandueetf  «I  noii  injwUeimm 
tk  (/  Cor,  ii).  Monslranle  Paulo  proplerea  oooveni* 
mus  ad  Ecelesiam,  ut  manducemus  coenau  DoBinj. 
Duo  autem  andistis  eur  convenuit  popnlos.  Unom  ez 
antiqua  Iraditione,  ul  judtcia  rerom  et  cognitiooes 


tum  a  bonis  quae  praecepU  sunt,  longe  disjunctus  B  aocipiat :  alleramexNofoTestaroenlo,  olmandaoel. 


remansit :  quantum  jam  assurgat  ad  bona  facienda» 
qnantum  adhuc  in  prayis  prostratus  jaceat.  Hsec 
verba  noYissima  valde  congruunt  operi  presbyteri» 
qpi  signum  movet :  quando  funem  sequitur,  sursum, 
id  agit,  ut  in  seipso  recogitet  quantum  ad  iM>na 
opera  sit  erectus  :  quando  deorsum  trahit,  id  con- 
siderat  quantum  jaceat  adhuc  in  pravis.  Qui  secun- 
dum  verim  sancti  Gregorii  semetipsum  metitur,  ipse 
liabilis  est  fratres  vocare  ad  unum  cor  et  unam  ani- 
mam.  Ne  despiciat  presbyter  hoc  opos  agere»  ut  in 
Islo  imilator  sit  ftliorum  Aaron,  sicut  et  In  moltis 
csteris.  Qui  se  cognosdt  debitorem  esse  praedicatio- 
nis,  non  debet  se  retrahere  a  movendis  signis»  cum 
ex  eisdem  possit  praedicare  populo.  Yinculnm,  qoo 


Utraque  quaerimos  ad  Ecdeslam,  scilioel  oi  in  ea 
audiamus  iodicia  nosm,  mak  sire  booa,  el  eogni- 
tionem  Dei,  et  ol  mandoeemos  oorpos  DooniiL  Id- 
circo  quae  prsler  isu  sonl  postponamos  eo  lenn 
pore»  ol  Judida  Dommi  perdpere  el  reHDere  qoea- 
mus,  et  panem  Dominl  mandocare,  stndentes  noa- 
raetipsos  probare»  si  dgne  possil  a  nobn  mandncari. 
In  convento  ecclesiastlco  seorsom  masciiB,  et  seor- 
som  femin»  stanl.  Quod  aoeepimos  a  Teien  oooMe- 
lodine,  dieente  Beda  in  tracuto  soper  Laeam: 
Qo«rit  aliquis  quomodo  Dd  FiHns  lanU  parentam 
cnm  notrilos»  his  abeanlihos,  poloerit  obliriscendo 
relinqul  (Tok.  ii).  Gui  respondendom,  qoin  lllfis  IstmI 
moris  fuerit  ut  lemporibos  festis,  toI  Hierosoljmaii 


pleclrum  ligatur  vasi ;  quaedam  moderatio  est,  quae  G  oonfluentes,  vel  ad  piopria  redeuntes»  seorsum  viri, 
scit  ad  tempus  roovere  plectrum  linguae,  ut  labia 
feriantur.  Yinculum  ad  Uctum  funis  movet  plectrum, 
quando  modestia  ad  auctoriutem  sacrae  Scripturae 
linguam  praedicaloris  monet. 

CAPCT  n. 

De  $itu  Eceleuas. 
Ecdesia  est  convocatus  popuius  per  ministros  Lc- 
desiae  ab  eo  qui  facit  unanime$  habiiare  in  domo 
{P$aL  Lxxvii).  Ipsa  domus  vocator  ecclesia ,  quia 
Ecclesiam  continet.  Ipsa  vocatur  xuputxii,  quia  est 
Dominicalis,  xv/»eoc  Graece,  Latine  Dominus  :  ac  ideo 
xvpiKxn,  douiinicalis.  Ipsa  vocalur  fiavikoai,  id  est, 
regalis,  a  |3«7(>fv«,  jSaac^cvc»  rex  dicitur  quasi  basis 

populi,  Im{  populas  didtur,  ^<riMc  basis  populi.  „^  ,-p^  natura  docet  «os ,  quod  tir  quidi 
Unde  Isidorus :  Basiiicae  prius  vocabantur  regum  ^  fmtriat,  ignomima  eU  UU :  mmlier  vero  u 
faabiucula,  unde  et  nomen  hal)ent.  Nam  figtfftUxte  rex, 
et  basilicae,  regiae  habiutiones.  Nunc  autera  ideo 
divina  teropla  basilicae  nominantur  :  quia  ibi  regi 
D<H>  cultus  et  sacriflcia  olTcruntur.  Josephus  simili 
modo  {De  Antiq.  lib.  viii,  c.  5,  ei  de  BeL  Jud.  /.  vi, 
cap.  8)  nominat  domum  qunm  afedificavit  Salomon 
ad  suum  opus  dicens  :  Post  templi  fabricani,  quam 
septero  annis  praediximus  fuisse  perfectum  aediiicium 
domus  regalis  constituere  coepit,  quod  trededm  an- 
nis  vix  implevit.  Non  cnim  hujusniodt  fervens  sto- 
dium  crat,  sicut  in  templo.  Et  post  pauca :  Haec  qui- 
deni  secundum  fdiciutem  Hebraicae  reglonis,  ac 
nierito  regis  aedificata  sunt..  Quorum  toum  exposi- 


et  seorsuffl  feminae  choros  doeenies  inoederent,  in- 
fanlesque  yel  pueri  cum  qnolibet  parenle  indUisren- 
ter  ire  potuerint.  Ideoqoe  beatam  Mariam  yei  loseph 
vidssim  puUsse  poerum  Jesom  qoem  seoora  ooon- 
Uri  non  cernebant,  com  aliero  parente  reversom 
(Lttc.  u).  Qoamvis  et  aliod  hac  in  re  possimos  fe- 
nere,  quod  caro  riri  et  mulieris,  si  profnos 
rint,  unomquodqoe  ex  altero  accaiditar  ad 
nem ;  qua  de  re  didt  Salomon :  Lbnge  facakea 
tuam  {Prov.  v).  Qooniam  propterea  Tcnimos,  ot  de- 
fleamos  camales  delecutlmies,  necesse  est  viUre  vo- 
raenU  earom.  De  habito  mulierom  docet  Paofais  ad 
Corinthios :  Decet  mulierem  tion  velaiam  orare  Deam  f 

m 

0$ 


triat^  gloria  e$t  UU^  gmomam  eapiUi  pro 
doiti  $unl  (I  Cor.  ii).  Ambrosios  in  Epislohi  nd  OniD- 
tfaios :  Mulier,  inqoil«  iddrco  debei  velare  cnpol,  qoii 
non  est  imago  Dei,  sed  oi  ostendator  solqeeu :  ei 
quia  praevaricatio  per  illam  inchoaU  esl  boe  aignnm 
debet  habere»  ot  in  Ecdesia  propUr  reverenliam 
saeerdotalera  non  habeal  capoi  lilmmm,  sed  t^ 
roine  tectum  :  nec  habeat  polesUlera  loqoendi,  qoia 
sacerdos  personara  hal)et  Quisii.  Qoasi  ergo  anle 
judicem,  sic  snte  sacerdotem,  qoia  ricarioo  Domioi 
est :  prc^Ur  reatos  originera  soljeeU  ddM  ridsri. 
Et  alio  modo  :  Quia  el  viri  qoidara  comam  nntrie* 
bant,  et  mulieres  nudo  capiie  proeodebant  ip  Boel^ 


4I0B  ns  EQCLesIASTiaS  OFFICHS  LlBRl  IV.  —  UB.  IIL  1106 

Blam,  gloriantet  in  criiiibas»  quod  iMm  solum  inhcH  A  Enuin^  Atajm^  Ethan^  ut  eoncrevareni  in  cynkboHi 


nestum  erat,  sed  etiam  eoncuplsoenlise  Ibmenta  pra- 
stabat.  Ifascttii  stant  in  Auatrali  parte,  et  femiDse  in 
Boreali,  ut  ostendatur  per  fortlorem  sexum  Armi(H 
res  sanctos  semper  constltui  in  miyoribus  tentationi- 
bus  «stus  hujus  mundi  :  et  per  fragiliorem  sexum» 
inftrmiores  sanctos  aptiori  ioco,  sicut  didt  Paulus 
apostolus :  Fidelii  eu  Deiu,  ^ut  non  patietur  vo$  Im- 
tari  9uper  id  qued  pote$tii  (i  Cor.  i ;  Apoe.  x)»  Ad 
boc  quidem  pertinet  quod  Joannes  in  Apocalypsi 
8ua  vidit  angelum  fortem,  qui  posuit  pedem  suum 
dextrum  super  mare,  sinistrum  autem  snper  terram. 
Fortiora  etenim  membra  in  majoribus  pericuiis,  et 
alia  in  competentibus  sistuntur.  Locutionem  quam 
homines  debent  habere  in  Ec^lesia,  Paulus  manife- 


teneis  (/  Paral.  XTi).  Et  post  reliqua :  Ataph  autem  ut 
eifmbalis  personaret,  Bananias  vero  et  Axiel  sacenrdo^ 
tee  eanerent  tubit  jupter  coram  arca  feederis  Domini^ 
In  illo  die  fedt  David  prineipem  ad  eonfitendum  Do» 
mtno,  Asaph  et  fratres  ejus,  Et  iterum  :  Emam  quo» 
que  et  Idithun  eanentes  tuba :  et  quatiet(ks  c^bala  et 
omnia  mttstcomm  organa  ad  eanendum  Deo.  Et  it^ 
rum  :  Cantores  fUH  Asaph  stabant  in  ordine  suo  juxta 
prceceptum  David^  el  Asaph  et  Eman  et  Idilhun  pro- 
phetarum  regis.  Gantorum  primus  (ut  Yerba  dierum 
narrant)  Eman  exstitit :  Hi  vero  sunt  qui  assistebant 
eum  fitHs  suiSy  de  fUiis  Caath  :  Eman  eantor  filius 
Joel,  fiin  Sanmel,  /l/tt  Eleana^  /i/tt  Geroam,  fUH 
HeUei,  fiiH  Thohu,  filH  Suph,  /i/tt  Eleana,  /i/ti  Maath, 


stat  dicens  ad  Epbesios  :  Loquenus  vobismetipsis  in  B  fUH  Masat,  /i/tt  Eleana,  fiiii  Johei,  fHH  AzaruB^  fUH 


psalmis,  et  hfmnis  et  cantids  spiritualibus  (Ephes.  ▼). 
Quod  ita  Hieronym.  in  tractatumemorataeEpislolae : 
Qol  se  alwtinuerit  ab  ebrletate  vini  in  quo  est-luxu- 
ria,  et  pro  hoc  spiritu  fuerit  impletus,  Iste  omnia 
potest  accipere  spiriuUter,  psaJmos,  hymnos  et  can- 
tlca.  Quid  aut  Intersit  inter  psalmum,  hymnum  et 
canticum  in  psalterio  plenissime  dlscimns :  hlc  au* 
tem  breTiter  ,  hymnos  esse  dicendom,  qui  fortitudl* 
nem  et  majestatem  prsedlcant  Dei,  et  ^usdem  sem- 
per  Tel  beneficia  vel  facta  mirantur.  Quod  omnes 
psalmi  continent,  quibus  Alleluia  vel  pnepositum» 
Td  subjecUim  est.  Psalmi  autem  proprie  ad  ethieum 
locum  pertinent,  ut  per  orgaaum  corporis,  quid  fa- 
ciendum  et  quid  vitandum  sit  noverimus.  Qui  vero 


Sophonia,  /i/tt  Thahat,  fUH  Asir,  fUH  Abiltasaphf  fitn 
Chore^  /i/tt  Saar^  fUH  Caath^  fUH  Levif  fUH  Israet^ 
et  fratres  ^us  qui  stabant  a  destris  ejus  (/  Par»  vi), 
Officii  tamen  Hlorum  auctor  exstitlt  David.  De  qua 
re  dldt  Augustinus  in  libro  decimo  septimo  de  Civi- 
tate  Dei,  cap«  48.  Erat  autem  David  in  canticis 
eruditus»  qul  harmoniam  musicam  non  vulgari  vo- 
luptate,  sed  fideli  voluntate  dilexerit»  ea  Deo  suo, 
qm  verus  est  Deus,  mystica  rei  magnae  figuratione 
servSerit.  Dlversorum  enim  sooorum  rationabilis  et 
moderattts  concentiis  concordi  varietate  compaclam 
bene  ordinatse  civitatis  signiGcat  nnitatem.  Hinc 
tractent  cantores  quid  signiflcet  sympbonia  eonrni. 
Ea  admonent  plebm,  ut  in  unitate  unius  Dei  cultu» 


de  snperioribus  disputat,  et  conventum  mnidi,  om*  C  perseverent.  EUamsi  aliquis  surdus  adfuerit,  idipsum 


niumqae  creaturarum  ordinem  atque  concordlam 
subtilis  dlsputator  edisserit,  iate  spirituale  canticum 
canit,  vel  certe,  ut  propter  slmpliciores  manifestlus, 
quod  volnmos,  eloquamur :  psalmus  ad  corpus,  can» 
ticum  refertar  ad  menlem.  £t  canere  igitur,  et  psal» 
lere,  et  laudare  Deum  magis  animo  quam  voce  de- 
bemus.  Quod  prsetermisimos,  quis  apostolicomm 
primns  statoerit,  ut  femlme  velat»  intraient  in  eo- 
desiam,  hlc  remur  Intromitlere.  Linus  natione  Ita- 
lus,  ut  legitor  in  gestis  episc^libus,  ex  praecepto 
beati  Petri  constituit  nt  mulier  in  ecdesiam  vdato 
capile  introiret. 

GAPUT  Ul. 
De  ehoro  eantorum. 


statu  iUoram  in  choro  ordinatissimo  insinuant  :  ut 
qui  anribns  capere  non  possunt  unltatem,  visu  ca- 
piant.  Porro  cantores  Uudatores  Dei  sunt,  et  ad 
laudem  cseteros  exdtantes.  De  quo  Hieronymos  iu 
tractatu  Isaie  libro  primo  :  Et  super  choros  (qoi  in 
libro  Dierum  plenins  describuntur)  Asaph  et  Idithun 
et  Eman  et  filil  Ghore  constituti  sunt  (/  Par.  vi  et  xvi), 
ut  pauktim  a  sacriflctls  victimarum  ad  laudem  Do- 
mlni  transiret  religio.  Id  frequentissime  reperitur  In 
Yeteri  Testamento,  ubi  eorumofficiom  narratur,  opiia 
eorum  esse  confessionem  Domini.  Hic  versus  saepis- 
sime  cantoribus  imputatar :  Gon/!<emim  Domjiio  quo^ 
niam  bonus,  quoniam  in  cBternum  misericordia  ^us. 
Nostri  cantores  non  tenent  cymbala,  neque  lyram. 


Aagustinus  m  psalmo  eentesimo  qaadragesimo  ^  neque  dtharam  manibus,  neque  caelera  genera 


BOno :  Et  chorus^  quid  significet,  mnltl  norunt.  Gho- 
nim,  qaia  in  civitate  loquimur,  prope  omnea  norant. 
Ghoras  est  conaensio  cantanttam.  Si  in  choro  cant*- 
naas,  eorde  cantamus.  In  choro  cantantiom  qoisquis 
▼oee  diacrepaerit»  oflbndit  aaditimi,  et  pertaiiait 
cboram.  Isidoras  :  Gboras  est  multitudo  in  sacrte 
coDacta,  et  dictos  chorus,  qaod  initio  in  modam  co* 
ron»  dream  aras  atarent  et  Ita  psaHerent.  Ganto* 
rtmi  ordinem  sasdinmBs  ex  DavSdica  instliatione. 
Qaando  reportanda  erat  arca  Doroini  de  domo  Obe- 
dedom  in  civlUte  Davld ,  prsecepit  David  (at  Yerba 
diermA  narrant)  constituere  Levitas  de  fratribns  suis 
cantores  in  organis  mosieorom.  CofM/tmertfiii  Levites 


mu- 

siconim,  sed  corde.  Quanto  cor  majos  est  corpore, 
tanto  Deo  devotius  exhibetur  quod  per  cor  fit,  quam 
per  corpus.  Ipsi  cantores  sont  tuba,  ipsi  psalterium» 
ipsi  cithara,  ipsi  tympanum,  ipsi  chorus,ip8i  cbordae, 
ipsi  organum,  ipsi  cymbala  {Tob.  viii).  Unde  Augustl- 
nus  in  libro  Psalmorom  novissimi  psalmi  :  Idem 
ipsi  sancti  sAint  in  oronibus  musicis  organis.  Et  paulo 
post :  Laudate  Dominum  in  sanctis  ejus,  Hoc  exse- 
qnilur  varle,  significans  eosdem  Ipsos  sanctos  ejus  : 
Laudate  eum  in  sono  r«6ir,  propter  laodls  excdlen- 
tisslmam  claritatem.  Laudate  eum  in  psalterio  et  ci^ 
thara :  psalteriuroest  de  superloribus  laudans  Deum : 
dthara  de  inferioribus  laudans  Deum,  Unquam  do 


tiW 


IfALiRM  PREmTE&I  MfiTENSiS  ittt 

et  terrestribus,  tanqitm  «nm  qui  fecit  A  ooslra,  ut  ad  virtutem  decoreBique  castitaUs  perve- 


eoeUim  et  temLm.  Jam  quippe  in  alio  vsalmo  expo- 
a«i«u6  psalterium  deauper  liabere  sonorum  illud  li- 
gDum,  cui  oervorum  series,  ul  mdiorem  ^onum  red« 
dat,  incumbit,  quod  lignum  cithara  inrerius  habet. 
Laudate  eum  in  lympano  et  choro  :  tympanuro  lau- 
dat  Dominumy  cum  jam  in  carue  mutata  nuUa  est 
terreiue  corruptionis  infirmitas  :  de  corio  quippe  iit 
tympanum  exsiccato  aique  firmato.  Cborus  laudat 
Dominum»  quando  eum  laudat  pacata  societas.  LaU" 
4aie  eum  in  chordii  ei  organo  :  chordas  babet  et 
psalterium,  et  citbara,  quae  soperios  commemorata 
aunt.  Organum  aulem  generale  nomen  est  vasorum 
omnium  musicoram.  Quamvis  jam  obtiBoerit  consue- 
tudo,  ut  organa  proprie  dicantur  ea  qiiae  inflaniur 


niat,  arctis  ae  necesse  est  j^uniorum,  oratiODis,  n» 
giilanim  et  totius  coMtioenttiB  laboribus  snbigatf 
quibus  naturales^et  vebil  ingeRitas  €jus  deAecl^lionei 
exsiocare,  atque  ad  eam,  quam  desideraiiMi6«  digoi- 
tatem  virtutis  aeeedere  queamus»  £t  in  alie  loca 
cjasdem  :  Quid  per  byssum,  nisi  candeas  deem 
nunditiae  corporalis  caslilas  designalar?  la  sigBi- 
fieadone  non  <liscrepat  nostnim  UiMm,  qm»  nostri 
ioaiiCores  vestiuntar  a  bysso.  Ipsi  eoim  Isbores  qm 
supra  diKiHnis,  noii  sunt  candor,  sed  per  em  perv»' 
nitur  ad  candorem  ;  ae  ideo,  vi  pretaliiMM,  per 
casulam  possumus  inleUigere  ipsos  labores ;  ia  ca- 
misia  vero  ipsam  mundiliam  carois  qaae  splendet 
ante  Domiuum.   Ex  nobis  Ipsis  possuroos  addisoere 


nundftiam  carnis.  Mulli  enim  jfjuiiaiit,  et 
ac  vigilantf  et  quod  gravius  esi,  deiiBqvaas  fier  ear^ 
ais  appetitum.  Uude  et  Hieronyams  in  iradsia 
Epistolffi  ad  Epliesies  :  Qaanli  enim  difigont  Boa»- 
^wm,  parati  eicsilia^  parati  mariyria,  paraii  inopisB 
et  noHMa  proeo  centiimeliarom  geaera  analliiei^ 
«t  Jiihilomiffliis  oarais  paiwiane  anperantnr  l 

CAPUT  V. 

t>e  introtltt  episcopi  ad  mi$sam. 


quod  veealnr  iiAroltus   i 
4nitium  a  prhna  aniipiiona,  qus  didlttr  iniiaiia^ 
«i  fisilar  in  orailoBe  que  a  sacerdote  diGitnr 


follibtts.  Quod  genus  significatum  bic  esse  non  ar-  B  aliud  ease  j^unium,  orationes  et  vigiiias,  el  ahad 

bitror.  Mam  ciim  organum  vocabulum  Graecum  silt 

ut  dixi,  generale  omnibus  musicis  instrumenlis,  hoc 

cui  folles  adhibentur,  aiio  Graeci  nomine  appellant. 

Ut  auiem  organom  dicatnr»  magis  Latina  et  ea  vulo 

f aris  est  oonsuetudo.  Qnod  ergo  ati,  hi  cboKHs  ot 

organo^  videtnr  milii  aliquod  organum  quodcbordss 

babeat  sigHificare  voluisse.  Non  enim  psalteria  aohi 

et  citbar»  cbordas  babent,  sed  q«ia  Ih  psalierio  H. 

eilbara  propter  sonom  ab  inlerioribas  et  sttperiori- 

bus  inventum  est  aliquid  quod  secu4idam  bane  di- 

Slinctionem  possit  kitelligi,  aliud  nos in.ipsis  chordis 

quaerere  adinonuit  :  quia  ipsoe  caro  snnt,  sed  jsm 

corruptioae  iiberata.  Quibus  ideo  fenssse  sddidft 

oiYsnam,  iion  ot  shigulae  sonent,  sed  ui  diveraiun 

ooocordlssima  consoneat,  sicat  ordinaHir  io  orgsno.  ^  ieeiioneni.  Iniroitns  e^acopi  sd  mlissna,  ^ 

Babebunt  eniin  etiam  sancti  difierentiam  sd  suos 

consonantos,  non  dissooantas,  id  est,  ooaseniieniea, 

«on  dissootieBies,  bicut  fit  susvissioius  cantns  eiL  di- 

versis  quidem,  sod  noo  adveraiB  inier  se.  Siella  en:m 

di/fert  in  daritaie^  eic  et  resutrecti^  martuorum.  Lm- 

daie  eum  in  cffmbalis  bene  «onsnlf^ti»,  Umdiae'  enm 

t»  cymbalis  pibilaiumis  (/  Cor.  »v).  Cymbala  mvi- 

osm  tanguntur  nt  soneHl,  ideo  s  qaibusdam  labiis 

aostris  comparata  sont.  Sed  mdius  Inielligi  pulo  in 

cymbalis  quodammodo  laudare  DomHiam.,  dum  qoiB- 

fue  honorator  a  |)ii»ftisio,  non  a  semeiipao,  et  invi- 

ean  honoranlss  dant  iaudem  Deo  {Rom.  ui). 

tAPUT  IV. 

iDe  vestimento  cantomm. 

tMwi  cantores  vestiii  erant  byaainia,  ut  Terbs 
dierum  narrant  dicendo  :  7om  Levkw  tfuam  eant4>' 
res^  id  est^  qui  sub  Asaph  erant^  et  ^i  eub  EmaUj  et 
qui  eub  idithunfilU  et  fralres  eormnvestiti  bffssmie^ 
effmbalis,  et  psalieriis  et  citharis  concrepabani  (II 
Par,  v).  Ex  nalura  byssi  possumiis  inteiiigere  quam 
jiroxima  sint  inter  se  b«c  dao,  byssus  et  Mfium^  quo 
nostri  cantores  utuntur.Dicit  Beda  hi  libK»deTaber- 
naculo  ei  Vasis  cyiis  (Hb.  ii,  cap.  13) :  Byasiis  nass- 
que,  ut  saspius  commemoratum  est,  de  terra  viridls 
nascilur  :  sed  cniia  de  terra,  siccaiur,  dDiitonditur, 
coquitur,  (orqueUir,  et  magno  et  longo  exerciiio  ad 
eaudidum  de  viridi  produdtur  ooloiem ;  sic  et  cars 


«siCbnslit  ipsias  ndvcnlnm  nobiand  maiisriim  t» 
4neit,  el  populi  sdunalianeM  sd^am,  etve  per  aaam 
^TiMMJmMm,  sive  saoram  prmdiaaaBran.  IntMM 
-c^cspi  oelebratar  usque  ad  sessionem  snsm.  Tsn- 
«giienhnBK  paneefficiam^d  Ghristnseoi^rafiMr 
ifesaitin  terrs^  aivediscipnU  eius^  nsfaeqoo  ssoeadft 
ad  sedeai  palemam.  Hoc  «IMum  MUiOii  rtiisae  Cm- 
Jestinus.  fitet  ut  m  Gestis  (poolificalibns 
cmislilttit,  nt  psslmi  Aavid  cemnm 
nnte  sacrificiam  psaiierenuir  aniipboaaikn  ei 
lins,  qnod  ame  non  fiebat,  nisi  tsnlvn  epiaiab 
apostoli  Pauli  recitabatur  etsanctum 
et  sic  missa  celebrabniur.  Qlmd  nos  ila  inlelligiinas, 
ut  ex  omnibus  paslsriB  eKcerpersl  antiphoiias  qoc 
'^pastterenUir  inofflclomissmi  Msm  sntes  Mckoobsur 


FiK 


s  ioelioae.  Qui  aaas  sdhse 
Pssebm  «1  in  vigiUisPenieoSatts;  Chmj 
Dei,  qm  elegii  suos  snla  ntnn^  tfanitfiinsiai 
^seeM  eameti  et  imwmeul&li  (S^he^.  i)«aaiaii 
in  Veleri  TestaoaenlOv  ut  de  oliis 
iaie  ac  modolattone  vocis  populum 
^renl  ad  vnitfs  Dei  cuUum.  Quonim  nooiar  fiMt 
David^  de  qiio  Augvsthuim  pnetuliaMia  4ieaninm  ia 
superioribus  (Snpra^  c.  5,  Auguet.de  Civiime  DeL  L 
xvii,  aip*  \k).  Erat  aulem  David  vir  in  enniieisefn- 
4!liius,  qui  iiarreoiiiam  rousioam  non  vulgari  vn- 
lupute»  sod  fideli  vohintate  ililexii,  ei  reli^. 
Post  eom  £maa»  Aai^  JElhan  sft  IdHhaai^  4n 


1109  DE  ECGLESUfinClB  OFFKBS  UBRl  IV.  ^  LIB.  IIL  lUO 

qalbus  jan  pnedictum  esl,  ei  quid  8if  oificet  ciHAoorpiit  Ghmti  pleoum  odore  booo.  Hoc  eniiD  corpis 
rum  psalterium,  cithara,  tympaoum,  choNse,  orga- 


Duro,  et  caetera.  Hncc  omoia  suot  io  opere  et  caolu. 
Uode  mos  ioolevit  ut  oon  sedoatur  io  ecclesia,  quao- 
dia  praeseos  officium  agitur,  quooiam  operarii  et 
laborarii  Christi  sive  praecooum  ejus  deputaotur, 
qui  praedestioati  ad  cultum  unins  Dei  vocaolur.  De 
quo  statn  dicit  libellus  qui  inscribitur  de  ordine  Ro- 
mano  :  c  Pontifex  incipit  Gloria  in  acceUis  Deo^  si 
tempus  fuerit,  et  ooo  sedet  antequam  dicat  post 
oraliooem  primam  Amen.  i  Quicunque  enira  Deo 
attrabitur,  delectaiiooe  altrahitur,  noo  oecessitate. 
IJnde  Augustious  io  tractatu  super  Joaonem  sermooe 
Ticesimo  tertio  :  Porro  si  poetae  dicere  licuit« 

•^  TcaMt  MM  ^eof^ne  Velo)^ : 

VnvGA.  im  Bvcol. 

non  necessitas,  sed  roluptas ;  non  obligatio,  sed  de- 
lectallo ;  qnanto  fortius  nos  dicere  debemus  trahi 
liominem  ad  Christum  qui  delectatur  veritatie,  de- 
leciatur  beatitudine,  dekctatur  jusiitia,  delectatur 
scmpiterna  vita.  Ac  ideo  cantorum  dulcis  vox  huic 
operi  dedita  est,  ut  sua  dulcedine  idonea  sit  hprtari 
populum  ad  conOtendum  Domino.  Ita  enim  scriptum 
est  in  libro  Paralipomeooo  (II  Par.  v).  Igitur  cun- 
ctis  pariter  et  tubis  et  voce,  cymbalis  et  orgaois,,  et 
diversi  geoeris  musicorum  coocioeotibus,  et  vocem 
io  sublime  tolleotibus,  looge  sooitus  auditor,  ut  cum 
Domioumlaudare  coepisseotetdicerent :  CQnfiiemid 
Domino  quoniam  bonus^  quoniam  in  ceternum  mieerir 
eordia  e/«i,  impleretur  donus  Dei  niibe,  nec  poasent 
sacerdotes  stare  et  mioistrare  prq)ter  caJiginem  t 
compleverat  eoimgloria  Domioi  domum  Domioi.  PisBf 
cooibus  psalleoiibus,  quando  placuit  Quristo  Donkinp 
^sallentium  veoire,  asceodit  super  currum  sonn^  e| 
-veoit  io  muodum  dispooere  eumdem  cuirumper  loca 
congrua.  De  quo  curru  dicit  Psalmista  :  Cttmcf  Dei 
decem  millibus  muliiplex  (Peal.  lxvii).  Uode  itenuQ 
Augustious  10  psalmo  sexageswio  sqptMoo :  Multitu- 
dioem  sanctorum  atque  fidelium  qui  portaodo  Deum 
Bunt  quodammodo  ourrus  Dei,  sigoavit  hoc  nomiiie. 
Baoc  io  maneodo  [mioaodo]  et  regeodo  perducit  io 
fioem  taoquam  currum  suum,  vehit  io  looom  aI^ 
quem  destioatum.  MuUitudo  decem  JoiUium  aaiiGtp^ 
rum  est  in  ordioibus  ecclesiasticia  ei  io  attditMiibHS 


primo  oeoesse  est  praadicari  io  omoUms  ^[eotibas* 
Uode  Paulus  dicebat  ad  rudes  Coriuthios :  Niidl  me 
judieavi  sdre  inter  voi  msi  Chrietum  Jeeum,  et  huue 
erucifigum  (/  Cor,  u).  Deio  ferantur  caodelabra,  ut 
super  fundameotuB  jam  positnm  luceat  iux  prsdi- 
catorum  ooram  homioibus.  Jam  illos  illumiaatos  se- 
quaotur  subdiacooi,  ut  possit  praedicatorum  ordo 
dicere,  Sapientiam  loquinmr  inter  perfectot  (/  Cor. 
ii).   Evangelium  illis  juogatur,  io  quo  cst  dedarata 
perfectio  :  Si  vi$  ioquit,  perfectut  ette^  vade^  vende 
omma {Matih.xix). Episcopuset sibi coojuncti  Evan- 
gelium  sequaotur,  juxta  illud  evaogeUcum  :  Si  quit 
vuU  pott  me  venire  abneget  temetiptum,  e(  tollat  crucem 
sttam,  et  tequatur  me  {Matth,  xvi).  Aote  oculos  habeat 
S  saepissime  episcopus  quod  io  meote  semper  oportet 
retioere.  Septem  prophetae  sive  diacooi  suot  io  mi- . 
nisterio,  quia  septempiioiter  dividitur  Scriptura  ioter 
Novum  Testameotum  et  Vetus  quae  Evaogelio  mioi- 
straot.  Episcopus  medio  vicario  Christi  quasi  Evao- 
gelium,  habet  iu  Novo  Testamento  mioistros  histe- 
riae,  ut  Lucam  io  Actibus  apostolorum ;  habelmioi- 
fitros  io  septem  Epistelis  caoooicis ;  habet  mioistros 
io  quatuordecim  Epistolis  Pauli ;  habet  minisiros  in 
Apocalypsi,  in  Veteri  Testamenlo,  In  lege,  prophetis 
et  psalmis.  Uode  scriptum  est  in  EvaogeUo  Luc» : 
Quee  scripta  sunt  in  tege  M&ntis^  et  prophetis^  et  psal^ 
mis  de  me  (Luc.  xxiv).  At  si  quioque  fueriot,  quin- 
que  ministros  libronim  demonstrat   io  Evangelio 
mioistrare.  Episcopus  io  medio  quasi  Evaogelium, 
habet  io  Novo  Testameoto  primum  ordioem  praedi- 
catorum  historiae,  «ecundum  E^istolarum,  teriium 
prophetarum,  ntest  Apocaiypsis,  ia  Veteri  Tesu- 
mento  unum  l^is,  et  alterum  prqthetiae.  Haec  dno 
Philippus  iu  JoannisEvangelium  ad  medhim  deduci^ 
diceos :  Quem  scripsU  Moyses  in  lege^  et  propltetm^ 
inveamms  Jesum  fiUum  Joseph  a  JSasareth  (Joau.  i). 
At  si  fuerintifies  ministcationes  trium  librorum,  fous 
omnis  sapientiae  EvaogeUum  io  medio  duos  libros  in 
^ovo  Testameoto,  £ciiicet  EJpislolarum  et  prophe- 
larura.  Uber  Actus  apostolomm,  qui  mittitur  Theo- 
phiioy  Epistolis  coiyuogitur.  Ex  una  re  est  Eoistolay 
qnia  mittitur  alicui  homini;  ex  altera,i|uia  historiam 
tantoffl  continet,  stat  per  se :  ki  ViCteri  Testameoto 
nnum;  omois  Scr^tura  apod  vetereslex  oominatur. 


eorum.  Septera  gradus  suot  ordinatonun,  oetavns  ^  sicat  de  Psalmis  dicitur  :  Et  in  lege  vestra  scriptum 


caotorum,  noous  et  decimus  audiUMnim  utriuaqne 
aexus.  if  tiMttOi  additur^  ad  insinuandamperfectionem 
eorum.  Veniente  Domino,  docit  secura  prophetas  el 
Bopientes  et  scribas  :  hos  in  Evangelio  promittitae 
mittere  ad  invitandum  populum.  Ecce  if  o,  inquit, 
miUaM  ad  vos  propketas  st  sapientes4i  scrikas^  et  re- 
liqua  (Mat$k.  xxni).  Diaconi  in  loco  ikropbetarura 
nuut,  qui  annnmiant  ex  £vange|io  fiituram  jvitamt 
BiilMiiaconi,  in  loco  sapientum,  qoi  sduntordinate 
vasa  Domini  disponere,  et  quod  primum  ferendum 
•it,  qoodqne  posterius.  Acolythi  injoco  scribarum, 
Qui  accendimt  corda  fidelium  ex  Scriptura  sacra. 
Pxmenit  jn  thunbulo  tbjmiamai  quod  aignificat 


eil,  quiaegodixi :  DU  estis  (Fsal.  lxxxi).  Code  Au- 
gustinus  memoratus  tn  tractatu  snper  Joannem,  ser- 
mone  quadcagesimo  quarto :  L^em  appellavit  Do- 
minus  geoeraliter  omoes  iUas  Scripturas,  quamvis 
alibi  q>ecialiter  dicat  legem,  n  prophelis  eam  distin- 
gueos»  sicuti  est,  Lex  et  pr^tpketw  usque  ad  Joan' 
mem  propketaverunt  (MaUh.  xi).  £t  :Jn  kk  duobus 
mandatis  iata  lexpendetet  prophetm  (Mattk*  xxu). 
Aliquando  autem  io  tria  divisit  easdem  Savituras 
nbi  ait :  Oportebat  omoia  impleri  quae  scripla  suot 
io  lege  et  prqphetis  et  psalmis  de  me.  Si  unus  fuerii, 
unum  prsc^lum  dilectipnis  ostendit,  ut  Apostolus 
ad  Galatas :  OtMds  Uxinhoc  scrmone  impleiur :  Di- 


IIU  AMALARn  PRESBTTER1  METENSIS  llli 

hgeMpiroximumtuum  iicut  tetpwm  {GaL  v).  Ministe-  A  Patrem  nisi  ab  eodem  ttnigenito  t^ilio  ejos,  qui  est 


rium  prophetae  est,  ex  memoratislibris  evangelicam 
veritatem  approbare.  Ut  moderate  prophetia  dispo- 
natur,  habeat  ante  se  subdiaconorum  sapientiam, 
scilicet  ut  congruo  temporc  prophetent,  et  ita  ordi- 
nate,  ut  possit  capi  ab  auditoribus  quod  dicitur. 
Acolythonim  lux,  doctorum  expleat,  ut  in  manife- 
stam  lucem  perducant  memoratos  libros.  Qui  enim 
Ghristum  pnecedit  ad  aliquem  locum,  nt  Evangelium 
pnedicet,  ita  sapienter  debet  praecedere,  ut  prosit 
auditoribus  ei  explanet  obscuros  sensus  Scriplura- 
ruin.  Postquam  iransit  vicarius  in  medio  adolescen- 
tularum  tympanistriarum ,  de  quibus  Augustinus 
qui  supra  :  In  ministerio,  inquit,  honorabili,  nam 
ita  sunt  in  medio  minislri,  pnepositi  Ecclesiarum  no- 


in  sinu  Patris  {Lue.  xi),  edoceantur.  Quod  separatin 
diximus  de  diaconis,  et  subdiaconis,  et  acolythis,  de 
unoquoquediscipulo  Ghristi  intelligimas,  sed  propter 
quosdam  profectus  affectuum,  uoius  praedicatoris 
opus  distinguitur  per  multiplices  ordines.  Caetenua 
propheta,  diaconus  sapiens,  et  scriba.  Sapiens  sob- 
diaconus,  propheta  et  scriba ;  scriba  acolythus,  pn>- 
pheta  et  sapiens.  Docet  Ghristus  orare  discipolos. 
Quapropter,  cantores,  idest,  laudatores  adventas 
Domini,  annuntiant  tempns  esse  ut  corda  patrua 
convertantur  in  fllios.  Sicut  Abraham  tres  angdos 
vidit  {Gen.  xviii);  et  tamen  nnum  Deum  adoravii  et 
credidit  trinitatem  in  unitate,  sic  et  modo  filios 
Abrahae  oporteat  crederOb   Et  dicunt,  Sicut  erai  m 


varum,  hoc  enim  sunt  adolescenlularum,  came  edo-  ^  prineipiOf  et  nvti^,  et  eemper^  et  rdiqoa.  Ecce  messb 


miia  Deum  laudaniium.  Sapientia,  id  est,  sub- 
diaconi,  vadunt  in  medio  adolescentularum  lympani- 
striarum,  ut  doceant  quem  laudare  debeant  tympa- 
nistriae.  Tympanistrise  cantores  sunt.  Ministerium 
cantomm  laudem  resonat,  ut  idem  in  psalmo'sep- 
tuagesimo  secundo  :  Qui  enim  cantat  laudem,  non 
solum  laudat,  sed  etiam  hilariler  laudat ;  qui  cantat 
laudem,  non  solum  laudat,  sed  et  amat  eum  quem 
cantat.  Notum  est  quid  veteres  cantores  in  lege  ama- 
bant,  dequorum  persona  dicebatDavid,  Ut  jumen- 
lum  factu$  ium  apud  te  {Piat.  lxxii),  scilicet  ut  libe- 
ros  haberent,  opibus  abundarent,  honore  fruerentur 
et  sanitate  gauderent.  Ghristo  homine  novo  veniente, 
cor  eorum  mutari  oportebat  ad  meliora.  Sapientia 


multa,  de  qua  dicitur  in  Evangelio :  Meens  quidem 
multa^  operarii  autem  paucv:  rogate  ergo  domittum 
metiii,  ut  mittat  operarioi  in  meaem  iuam  (Luc.  x). 
Ghristus  Dominus  messis  mittit  operarios  in  rues- 
sem  suam,  ut  scriptum  est  in  Luca  :  Post  keec  aic- 
tem  deiignavit  Dominui  et  alioi  ieptuaginta  duos ,  et 
miiiPilloi  binoi  ante  faciem  iuam  in  omnem  civitatem 
et  locum  quo  erat  ipu  venturui  {Luc,  x).  Eodem  modo 
vicissim  duo  et  duo  diaconi  altrinsecas  et  vadvnt 
osculari  latera  altaris.  Per  osculum  eonim  demoo- 
stratur  pax  quam  eis  commendavit  Dominus »  di- 
cens  :  In  quamcunque  domum  intraveritis^  primum 
dicite :  Pax  huic  domui  {Matth,  x).  Altare  vd  aljo 
modo  mensa  quae  osculatur,  corda  electorum  signl- 


subdiaconorum  innovat  eos  ut  qui  unum  antea  tan-  ^  A<^t  sive  in  Hierusalem   sive  extra  nierosalem. 


tum  Deum  dicebant,  non  in  tribus  personis  dicant 
nunc,  Gloria  Patri^  et  PUio^  et  Spiritui  iancto,  Sed 
exspectandum  est  usque  dum  id  fiat  quod  precatur 
sponsa  in  Ganticis  canticorum,  Oiculetur  me  oiculo 
orii  iui  {Cant.  i).  Sciiis  dicente  Apostolo,  Ghristum 
semetipsum  exinanivisse,  et  formam  servi  accepisse. 
Quapropter  postquam  praesentatus  est  Ecdesiae,  in- 
dinatus  stat  usque  ad  impletionem  suae  humilitatis, 
in  qaa  factus  est  Patri  obediens  usque  ad  mortem 
(PAt7.  ii).  In  ipsa  indinatione  dat  pacem  ministris, 
qui  a  dextris  laevaque  sunt.  Ipse  est  enim  pax,  per 
quem  reconciliatur  Ecdesia  Deo,  sive  de  Novo  Te- 
Btamento,  sive  de  Yeteri :  Ipte  dextruxit  medium 
parietem  immidtiarum,  et  fedt  utrumque  unum ;  pa» 


Unde  Gregorius  in  libro  de  iEdificatione  templi : 
Gorda  itaque  sanctorum  mensse  Dei  snnt.  f  Postea 
revertuntur  ad  episcopum.  Sic  et,'EvangeUo  dicente, 
legimus  fecisse  missos  illo  tempore.  Et  retern^  in- 
quit,  apoitoli  nuntiaverunt  ilta  qum  fecerunt  {Luc,  x). 
Et  in  sequentibus  :  Et  factum  eet^  cum  eolus  etset 
oraniferant  cum  ittodiicipuliejui  {Lue.  xi).  Soiit  dU 
scipnli  cnm  Ghristo,  Ghristus  solus  orat.  Dein  post- 
quam  tempus  advenit  praeconii  Dominicae  passkmia, 
cantores,  nt  td  memoriam  reducant  Ghrlsti  dotis- 
simam  humiliationem,  dlcunt  versnm  de  Psalierlo. 
Psalterium  ex  Inferioriparte  percatitar,  et  ex  sape- 
riore  parte  liabet  in  quo  reboat :  slc  et  opos  passio- 
nis  Ghristi  ab  Inferiore  parte  habet  percassnram ,  a 


cem  dedit  hii  qui  longCf  et  pacem  hii  qui  prope  {Eph.  J)  superiore  parte  dulcedinem  resurrectlonis  qaae 


ii).  Eamdem  pacem  offert  cantoribus  qui  retro  stant, 
adimplens  quae  dixit  discipulis  :  Paum  meam  do 
vobiif  pacem  meam  relinquo  vobii  {Joan,  xiv),  prae* 
seotibus  dat,  absentibas,  sive  Veteris  Testamenti, 
sive  Novi,  relinquit  Hoc  est  quod  solemus  dicere, 
imiait  episcopus  cantori .  Quo  facto  sapientia  Dei 
quasi  advenlu  subdiaconorum,  intelligunt  cantores 
matatt  jam  de  Veteri,  trinitate  Deum  iaudare,  et  di* 
Cttnt,  Gloria  Patri  et  FUio  et  Spiritui  iancto,  Diaconl 
quasi  ehorus  prophetarum  stant  cum  eo  humiliatl 
et  dicunt,  Domine,  doce  noi  orare  (Matth,  vi) ;  et 
spiritu  propheti£,  id  est,  ^piritu  revelationis  cogno- 
Kuut  non  se  posse^habere  affectam  in  oratione  ad 


tat  longe  lateque  per  ora  praedlcatonmi.  Adimpleio 
tempore  praeconatus  praeconium,  vadit  Christos  ad 
Hiemsalem,  in  qua  est  altare  quod  osculatar  in 
dio,  quoniam  ipse  est  de  quo  dicitur  in  Ganticis 
ticoram :  Media  charitate  conitravit  proptet  fiHms  Hie^ 
rwalem  {Cant,  iii).  Yicarius  Ghristi  haec  omntai  agil 
in  memoriam  primi  adventus  Ghristi.  Oseofaititr  ai- 
tare,  ut  ostendat  adventum  Ghristl  fbisse  in  HienH 
salem ;  osculatur  Evangelluro,  in  qao  duo  popnlf  imI 
pedem  redeunt,ut  etnos  eos  dlligamus  qui  di^imcli 
erant  a  nobis ;  oscula  viiSarii  Ghristi  oscalo  Cliriali 
congruunt :  sicut  Ghristus  primo  oscalam  liis  pna- 
qui  primo  crediderunt :  slc  episooptts  miaislrtt 


1115  DE  EccLEsiASTias  (ffncns  um  n.  —  m.  m,  iiii 

primis  :  Et  sicQt  Chmtus  his  se  offert,  ultro»  quibus  A  rUu$  sancte^  miterere :  Potest  et  simpliciter  intelligi 


dicit,  missus  sum  ad  oves  qaad  perierant  domus 
Israel,  sic  episcopus  altari  per  quod  recolimus  Hie- 
nisalemi  in  qua  Dominns  suos  dilexit  usque  in  finem 
secundumJoannem.  EtsicutCbristusascivit  postea 
gentrlem  populum,  qui  reconciliatus  est  I>eo  in  Novo 
Testamento;  sic  episcopus  Evangelinm,  quodestNo- 
vum  Testamentum.  RemanetEvangelium  in  altari  ab 
initio  officii  usque  dum  a  ministro  assumatur  ad  le- 
gendum  :  quia  ab  iniiio  adventus  Christi,  Evangelica 
doctrina  resonuil  in  Hierusalem  {Matth.  xv),  et  inde 
exivit  ad  publicum ,  sicut  scriptum  est :  De  Sion 
exivit  teXf  et  verbum  Damim  de  Hierusalem  {Ita.  ii). 
Deinde  transit  episcopus  addexteram  altaris.  Liquet 
omnibusquod  semper  Christusegit  dexteram  vitam, 


de  Kyrie  eleison  necessario  constitutum  esse  a  prae- 
ceptoribus  Ecclesiae,  at  cantores  post  finitam  anti- 
phonam  deprecentur  Domtni  misericordiam  quae  de- 
primatinanem  jactantiam»'quae  solet  sequi  cantores. 
Habent  enim  quamdam  exsultationem  propter  egre- 
giam  compositionem  melodiarum,  et  non  humilia- 
tionem  leclionis,  qua  iliuminantur  ad  studium  humi- 
litatis  {Col.  ii).  Qua  de  re  possunt  falladter  decipl 
per  philosophiam  et  inanem  fallaciam  secunduliii 
traditionem  hominum.  Ubi  est  vera  philosophia,  non 
sequitur  Inauis  faliacia  :  ubi  est  pomposa  doctrina, 
sequitur  jactantia  animi.  Et  alio  modo  :  Ante  om- 
nem  orationem  specialem  sacerdotum  necesse  est 
praecedere  misericordiam  Domini  propter  tres  cau- 


postquam  resurrexit  a  inortuis.  Diaconi  postea  stant  B  gas,  quae  mihi  in  promptu  occurrunt.  Una  esl,  ui 


in  ordine,  quibus  ille  dixit :  Siquit  vuit  pott  me  ve- 
nirCf  abneget  temetiptum^  et  toUat  erucem  tuam,  et 
tequatur  me  {Mattk.  xvi).  Qui  post  eum  sUnt,  firmati 
sunt,  ut  eum  sequantur  usque  ad  mortem,  et  cum 
eo  transeant  ad  aeternam  vitam.  Migor  pars  in  dex- 
tera  parte  stat,  et  minor  in  sinistra.  Quid  numerus 
illorum  significet,  praedictum  est.  Ad  insinuandum 
nobis  libere  Yetus  Testamentum  legere  et  tenere, 
ut  Apostolus  :  Omma  autem  probate  {I  Thett.) :  ali- 
qua  pars  ministrorum  in  sinistra  parte  stat,  per 
quam  temporalis  benedictio  designatur.  Certe  et  no- 
stra  Ecclesia  utrumque  petit  a  Domino  :  et  tempo- 
ralem  benedictionem,  et  aetemam.  Temporakm  pe- 
timus  quando  precamur  ut  Deus  conservet  dominos 
nostros,  filios  eorum,  fructus  terrae,  etpacem  in  C 
terra  nostra;  at  aetemam,  quandojustiliam,  sapien- 
tiam  et  charitatero,  etc.  Inter  haec  omnia  stant  acoly- 
thi  et  tenent  cereos  in  manibus.  Quid  aliud  signifl- 
cat,  nisi  uoumquemque  doctorem  debere  habere  ui 
manibus  doctrinam  suam,  ut  magis  studeat  opere  do* 
cere,  quam  verbis. 

CAPUT  TI, 
De  Kyrie  eleitan* 
Hoc  opere  completo,  id  est,  adunatoper  praedica- 
tionem  Qiristi  populo  Dei  ex  magna  parte,  in  quo 
cantores  magno  certamine  laboravemnt :  ne  aliqua 
praeaamptio  Inutilis  subripiat  corda  eoram,  hortatur 
eos  Dominus  dicere :  Dicite^  tervi  inutilet  tumut. 
Unde  Beda  in  tractatu  super  Lucam :  Servi  inutilet 


serenetur  niens  sacerdotis  ad  ea  intendenda  quae 
ore  didt :  altera  ut  dignus  sit  loqui  Deo,  quantum 
ad  naturam  humanam  pertinet :  tertia,  quod,  si  tae- 
dio  aliquo  corporali  affectusspiritus  sine  mente  ora« 
verit,  Doroinus  non  in  furore  suo  respiciat  super 
illum,  sed  in  judicio  misericordiae,  oportet  ut  prae- 
eedat  aliquid  tale,  quod  repellat  redundantes  cogl- 
tationes  a  mente,  quae  accidunt  visu,  auditu  caeteris- 
qne  sensibus,  ut  in  oratione  mens  sobi  invisibilia 
cogitet  quoniam  invisibili  loquitur.  Ac  ideo  in  om- 
nibus  peractis  ofiiciis  sequitur  Kyrie  eleison  ante 
orationem  Dominicam,  ut  est  in  matutinali  et  v^ 
spertinali  synaxi.  Nam  quod  nos  Galli,  finitis  psal- 
mis  nocturoalibus,  solemus  cantare  orationem  Do- 
minicam :  Romana  Ecclesia  praetermittit. 

CAPUT  m 
De  cereit. 

Dicentibus  Kyrie  eleison  cantoribas,  acolythi  e  ma- 
nibus  ponunt  cereos  in  terram  altrinsecus,  et  unum 
n  medio :  quoniafn  post  peracta  bona  opera,  ad 
antam  humilitatem  nos  deducit  Spiritus  samrtus, 
cujus  lumen  signatur  lumine  cereoram,  qui  tuperbit 
retittUf  et  humitibut  dat  gratiam  {Jac.  iv),  ut  vere  nos 
eognoscamus  esse  clnerem  et  pulverem.  Quo  lumine 
illuminatus  est  patriarcha  Abraham,  quando  post  lo- 
cutionem  Domini  ad  se  factam ,  dixit :  Quia  temel 
eeepif  ioquar  ad  Dominum  meum^  eum  tim  pultfit  ei 
cinit  {Gen.  xviii).  Cereus  in  medio  stans,  eum  de- 


ttimaw,  quia  noii  tunt  condignw  pattionet  hujut  tempo-  D  signat  qui  dixit :  Ubi  duo  vel  tret  congregati  fuerini 


rit  ad  tmperventuram  gloriam  qum  revelabitur  in  no^ 
bit{Lue.  x;  Rom.  viii ;  Pt.  cu).  £t  alibi :  Qui  coronat 
te  in  miteratione  et  mitericordia  {Matth.  xx).  Non 
ait,  in  meritis  et  operibus  tuis,  quia  cujus  miseri- 
cordia  prsvenimur,  ut  Deo  serviamus,  ejus  munere 
coronemur ,  ut  sublimiter  cum  illo  regnemus.  Quod 
debuimus  facere,  fedmus.  Re  vera  debuimus :  quia 
qui  noii  Teut  minlstrari  sed  ministrare,  debitores 
sibi  nos  fectt,  non  nostris  videlicet  operibus  confi- 
denles,  sed  de  ^us  semper  examine  pavenies.  Ac 
idoo  dicant  cantores :  Kgrie  eleiton^  Domine  pater^ 
miterere.  Chritle  fleitont  miterere^  qui  not  redemisti 
mgutn^  tuo,  Ct  Iterum ;  Kyrie  pl^n,  Domtnc  Sfn" 


in  nomine  meOf  in  medio  eorum  tum  {Matth.  xviii). 
Numerus  cereostataram  non  pertransit  septenarium 
numeram :  quoniaro  septiformi  Spiritu  illuminatmr 
omnis  Ecclesia,  qui  septiformis  spiritns  singulariter 
in  Christo  habitat.  Episcopo  ascendente  ad  sedem» 
oereosuta  mutantur  de  locis  suis  in  ordine  uniiis 
lineae,  excepto  primo  usque  ad  altare.  Per  cereostata 
varia  dona  gratiaram  Spiritus  saacti  figurantur, 
per  quae  illuminatur  Ecciesia.  In  douis  memoratit 
duo  debemus  memorari,  id  est  multifaria  dona,  el 
unitatem  spiritus.  Per  cereostata  altrinsecus  po- 
sita  usque  nunc  distributa  dona  per  eorda  elecloram 
si(;nantur.  Per  compo^tionem,  unius  lioea^,  unitMi 


1118  AmiAm  PMUTTEM  METENSIS  llfl< 

SpiritHS  saBcU  in  singulis  donis»  quae  eompositio  A  Tersi.  Quob  sahiUmiis  ets  teieni  finM^Uiiias  :  ei- 


exaiDUSsim  babet  a  primo  cereo,  q»em  «liilmus 
fiignificare  Cbristum,  a  quo  pro€«Mlit  Spiritus  sa«i- 
ctus,  et  in  quo  aeiemaliter  manei.  Ab  ipse  OBim  mis- 
sus  est  die  Penlecostes  ceu  osque  ad  aliare ,  id  esC, 
usque  ad  corda  elecCorum  aposiolorum  in  ig neis 
liDguis.  Ac  ideo  quod  poeCea  agitur  in  officio  raiss«, 
illud  tempus  figurate  exprimit  quo  a^^stoli  apostolo- 
rumque  suoeessores  negotia  Domini  exercent  {Aot. 
ii) :  quod  iinitur  £vangeIio  perlecto.  Potest  et  sim- 
piiciter  inteUigi  disposiiio  oereoram »  expeditus  cur- 
Stts  circa  aliare  ministrandi. 

CAPCT  vm. 

Ue  Gloria  in  exceUii* 
Telespborus  nati(Hie  Craecus  ex  anacborita^  con- 


ceptoinuno,  quodestin  praeparaiioiie  Kyniolanie 
Te  i§itur.  Ibi  jam  oooupati  circa  aiuire,  ita  vt  eon- 
gruentius  sit  uno  modo  verm  nos  esBe,  qu«m  refrs 
agpicere  ad  insiniiandAm  inteniionem  devoUssimaa, 
quam  babemns  in  offerendo  saenflcio.  Ifec  dehti 
arator  dignum  opus  exeitens,  vultuni  in  sna  terga 
referre  {Luc.  ix).  De  iMis  sat  est,  reveHnimir  ad  sa- 
lotationem.  Salutavit  enim  fn  Yeteri  TestimeotA 
angdus  Gedeon,  dioens :  D&minus  iecMm^  rrrvm 
f9rti$sime  (Jud,  vi).  Etltetum  :  IHxk  Dsminus:  Psx 
teeum.  Et  itemm  in  Rutli :  Dixit  Boox  messoriku 
suis:  Dominus  voMsc^m  :  Et  resptmdefvni  H :  Beneii^ 
cat  te  Dominus  {Rut^.  ii) :  nnliiqne  dnbimn ,  quiii  ia 
Booz  ipse  Gbrislus  salulassel,  qui  in  ioo>bis  rjos 


stituit  ut  bymuus  diceretur  angelicus,  faoc  est ,  Gh-^  B  erat:  Scr^tnm  est  in  libro  ParaKpomenon  seenmle: 


rta  tJi  excelsis  Deo  ante  sacrificium.  Symmaebus 
quadragesimus  quifltus  post  Telespborum  oonsUiuit 
ut  omni  die  Dominicx),  nataliliis  roariyrum«  idem 
hydonus  cantaretur.  Hymnus,  Gloria  in  excelsis  DeOy 
laus  Deiest,  ut  in  Evangelio  legiAius  :  Et  subito  fa- 
cta  est  cum  angelo  muUitudo  miliiias  cxlestis  laudan- 
tium  Deum  et  dicentium,  Gloria  in  exelsis  Deo  {Luc, 
li).  Sacerdos  quando  dicit,  Gloria  in  excelsis  Deo,^ 
orieotis  partes  solet  res^icere,  in  quibus  ita  sole- 
musDominura  requircre,  quasi  ibi  propria  ejus  sedes 
sit,  cum  potius  eum  sciamus  ubique  esse.  Non  est 
ordo^  ut  qui  Dominum  laudare  voluerit  tergum  ad 
euDi  vertat,  et  pectus  ad  servos.  Ipsuni  statum  ex 
qualitale  loci,   ubi  aogeli  cecinerunt  memoratum 


^ic«fi  me^  Asa  el  omms  luda,  et  Benjamin  :  Dominss 
votnscum,  quia  fuistis  tum  eo  {tf  t^ar.  xt).  NosCra 
responslo,  Et  cum  sjnritu  tuo  ,  ex  Paaii  episCola  se- 
emida  ad  Timotbeum  snmpta  est.  Sic  euim  in  iHa 
scriptum  est :  Dominus  Jesus  Cftmfiu  cmn  sptrttu 
tm.   Quando  sacerdos  dicit,  Pax  tMs  setMndum 
Evamgeiicam  Scrrpftiivm,   sive  Bomnns  tohiscum. 
Iioc  agit  qood  Paolns  quando  dicit :  Dominus  Jesu 
Ckristus  cum  spiritu  tno  {fl  Tim.  rv).  Ilac  saloTs- 
tione  episoopi  et   res)[ionsione  poptili  inteAigiims 
onum  debere  esse  affeetnm  eplseopi  et  popnfi ,  sicii 
tepilum  unlns  f  (^omm!.  Posiqoam  Ghristas  resur. 
rait,  manifestnm  esi  dixisse  dfscipnKs ,  f^  rofcs. 
Deinde  reveititnlr  epiBcopus  ad  orientem,  et  £dt. 


^ ,   ___  — ^ —  _^ — ^ ,  , 

bymnum  possumus  conjicere.  Dominus  qui  ubique  ^  Oremus:  ac  delnseqailmr  benedidio.  Sfc  et  Oirist» 


est,  secundum  formam  servi  in  Belhleem  erat,  quse 
Betbleem  nostram  Ecclesiam  signat,  quvi  esl  domus 
panis.  Angeli  ad  Orientera  cecinerunt.  De  quo  slatu 
dmi  Miebeas :  Ed  ric,  f tirWi  gregis  nebuiosa^  fiHia  Ston^ 
msque  md^tnmieHt{Mich.  iv).  Twris  qnippe  gregis, 
quae  Qeybiraiee  didtnriiirris  Ader  teilie  cirdier  pas- 
sibus  a  ci¥iiaie  Betbieem  ad  Orieniem  disiat.  Dm- 
nms  si^Qrius,  traiisiliim  ^Hseopi  de  altari  in  dexte^ 
jram  parlem  signiAeare  Ghrisii  trtBsitam  depee- 
«one  ftd  mteraMn  ^iiam  :  «e  ideo  hoc  in  loeo  dici« 
imis^  €Ma  i«  exedtis  Deo  eantandttm  ,  qnoniam 
l^ia  ineffabiliB  iu  exoeleis  faeta  esi,  qnando  Ckri- 
«ius  tranuMi  «no  aiiimns  «aBeionlm  capulavit  eeii- 


aDteqnam  iaseenderei  fn  c<Blam  benedidt  eos ,  sicQt 
scHptum  est  in  Evangelio  Lncse :  Ednsit  atne»  eos 
foras  in  Bethammn  ;  et  devafis  manttm  nns,  hnt- 
^xit  ets  {Lue.  xxiV).  Utroque  nomine  ;  fA  est  beoedi- 
ctfoms  et  orattonis  vocatof  tn*atio  saeer^is.  De 
benedictione  dicit  Apostolus  :  Si  tenedixeris  splrrts, 
qui  supplet  locum  ididtte^  tquoskodo  dicit  Amen,  super 
tuam  benedictionem^  fWa  neicJC  fquid  dicas  (I  Cor, 
xiv)  ?  {lanc  beH«dtetiottem  ^otM  Amknms  «rAio- 
«em  dieenst  knperkus •eniii  «MHens  foel  wNifin- 
teUigit,  iieseii  inem  ^ralionis,  et 
^meji,  id  esi,  veran  «t  eolifirmetiir 
bos  enira  HifleUHnconfirMEiatto  precie  cni 


aorlio  angetonmk  Aoc  ^wdinm  anmiiHiavit  aege-  ^.  deni»  Amen.  f  Ftnis  praesentfe  eflicii 


lus  ia  nativitftie  ejna  dieens  i  Ecce  e§o  enangei\%o 
vobis  gamdimi  mi^fninw  ;  qwik  mtut  eat  vobis  hodu 
Salbator  {Lue. »).  Manileslmn  esl,  qmbus  eisiitit 
Salvator :  quando  gloria  reimrreotionis  cjus  celebraia 
esi,  tunc  in  terra  pax  bominibusfnit^  quibusdioe- 
bai  :  Paxvobis.  Pttxmagiia  est,  quando  sub  uno  De- 
mmocopolantwr  oiriestiaei  terrena.  ita  factnm  esse 
poai  resnrrecUoiiem  suam  ^nntiat  Salvator,  di- 
oeni :  Bata  est  miki  omnis  potHtas  in  cxlo  et  in  terra 
|tf«lt/b.  xxviii). 

CAPUT  IX. 
De  prima  oratione  misste. 
Qnando  dicimus,  Pax  vobiscum^  sive  Dominics 
» ^iod  eift^saltttatiOy  ad  popnlum  snmiis 


perimeRio  alionim  effieioeHm.  in  fiae 
lemus  dicere  Kffrie  eieiaon^  ac  dcincep^  ensM 
et  sic  tatidem  mnimquemqiie  remeare  ad  sna. 
dem  ad  demonsirandnm  finem  mmmitar  eeRi  M 
loco  in  lecum.  Libet  hic  proferre 
eti  Augusti^,  qvere  mes  obiimiit 
tiones  verswn  orientem  dirigere.  Dkit  im 
(Tom.  {¥,  c.  9)  Demini  in  monte :  Onm  mi 
nem  scamus,  comreriimur  ad  orieiileaH  wmde 
snrgii,  non  iaiiqtanm  9n  sit  Dens  et  qwM  emertft 
mundi  partes  desenieni«  qoi  iriMqae  pnesensesl 
non  locomm  spatiis,  sed  migestatiB  peieiiiin  :  sedi 
nt  admoneatur  animos  ad  natnram  exceHeetio- 
rem  se  eonverlerej  Id  enti  Ad 


1117  DE  ECCLESIASTICIS  OFFICnS  LIBRI  fV.  —  LIB.  ffl.  |H8 

rorpus  ejas  qnod  terreniim  est ,  ad  corpus  excellen-  A  nomen  habet.  Lectionem  quae  legltur  post  sessio- 


tius»  id  est,  ad  corpus  coelesle  convertalur.  Ideo  di- 
tilur  Deus  in  coelis  habitare,  qtkia  magor  cognilio 
cst  in  coelis  illius  sunimx  majestatis  et  essentioc  in 
angelis  Tcl  in  animabus  sanctorum,  quam  in  terra 
bsihitanlibus  sanctls  propter  gravedinem  camalis 
f  mbitationis,  quae  visc  permittit  animam  ad  puram 
^vritatis  lumen  advolare. 

CAPUT  X. 
De  sessfotte  episcopi. 
Deinde  Christus  ascendit  in  ccelum,  ut  sedeat  ad 
dexteram  Patris.  Episcopus  quia  vicarius  est  CAristi 
fai  omnibus  memoratis  superius,  debet  et  hic  ad  me- 
mortam  nobls  inthronizare  Christi  as^ensioncm  H 
sedera.  Quapropter  ascendit  in  sedem  post  opus  et 


neni,  sequitur  canius,  qui  Tocatur  responsorius. 
tlesponsorium  ut  idem  qui  supra ,  Iiaft  tradide- 
runt.  Quos  inde  responsorios  cantus  vocani, 
qnod  alio  desincnte ,  id  alter  respondeat.  Usus 
leciionis  et  canius  :  sumplus  est  e  Veieri  Te- 
stamento,  ut  lcgitur  in  iibro  Esdrae,  quod  po- 
nendum  est  in  nocturnali  ofllcio,  sl  Donfiinus  dede- 
rit  (1/  Esdr,  viii).  Possumus  etiam  offlcio  cantoris 
officium  propheiac  intellSgere.  Lectio  legis  el  ppophe- 
tarum  frequentabatnr  a  populo  antiquo.  Unde 
scriptum  est  in  Actibas  apostolonim  :  Et  ingressi 
synagogam  die  sabbatorum,  sedemnt,  Post  lettioDem 
autem  legis  et  propbetarum  miserunt  principes 
SynagogdB  ad  eo^,  id  est,  a^d  PanluiM  et  Bamabam, 


laborem    tninisterti   commissi.    Christus  disposito  B  dicentes  :  firi  fratres,  si  tfuis  est  in  vobis  sermo 


carra  suo  per  convenientia  loca,  id  est,  presbyteros 
in  suo  ordine  :  subdiaconos  in  suo,  caetcrosque  gra- 
'diQS  lu  suis,  necnon  et  anditores,  unumquemque  in 
Buo  ascendit  ad  scdem,  et  sedct.  Sedentcum  eo  qui- 
bcis  promisit :  Cum  sederil  Filius  hominis  in  sede  ma* 
jesiaiis  su(B ,  sedebilis  et  vos  super  sedes  duodecim, 
fudicantes  duodedm  tribus  Israel  (Matih,  X).  De 
qaibos  dicit  Paulns  apostolus  ad  Ephesios  :  Et  con^ 
tetusdkoieit  et  consedere  fecit  in  ccetestibus  in  Chrislo 
lestt  (Ep^.  n).  De  his  qui  ascendcftint  ^secum  :  ali- 
q«rt  sedent,  e(  aSqni  stant.  Per  eos  qui  sedeiit ,  At- 
monstratur  membra  Cbristi  in  pace  qniesceniia : 
per  eos  qui  stant,  in  certamine  posita.  €aput  ^t 
membra  unum  corpus :  quomodo  Christus  in^aliqtifi- 


exhortationis  ad  phbtm  ,  dicite.  Surgens  imtem 
Paulus,  et  mann  silentium  tndieens,  ait^  fHe,  {Act, 
xiiT.)  Qnanriiu  bafec  duo  celebrantur,  Id  ifesl,  lecllo 
«t  proplietla,  soleibus  stedere  more  antiqaoraiA. 
Unde  Ambrosius  in  tTactatn  ad  Corintbios  :  Haec 
traditio  Synagog»  est,  qtiam  nos  vuK  ^eclari  Apo- 
istolus,  quia  Christiimis  qni^en^  scriliit,  «eti  ex  gen- 
tibns  faciis,  non  ex  Judaeis  ut  sedentes  d1spvt«nt 
seniores  dignitate  in  calhedris ;  sequentes,  insubsel- 
liis;  novissimi  in  pavimento  siiper  matias^  fil  Ite- 
Tum  :  Per  lectoris  officium  et  cantoris  pommas 
intelligere  patremfamilias,  ^i  proferi  de  Htesauro 
suo  nova  et  vetera,  Unde  Cregnritis  in  siils  hiMni- 
liis  .  In  eo  quod  Veritas  dicit :  f^mnii  soHba  doctns 


bus  sedet,  in  aiiquibus  stat   (ut  iflum  Vidit  Stepha-^  C  in  regno  coelorum,  shniRseit  ptttrifamUi^s  \Matfk. 


nns  in  sailamine  positus  {Aet,  vii),  aitqm  ascenden- 
tium  sedent,  aliqui  stant.  Dominus  in  alto  ccelorum 
sedens  custodilcurmmsttom,  id  est,  dvitatem,  de 
qua  dicit  Psalm)9ta  :  Nisi  Dpminus  custodierit  dvi- 
tatem:  frustra  vigUat  (fui  custodit  eam  [Psal.  cxxvi). 
t^aulus,  quia  vice  Christi  ftmgebalur,  diccnte  Av^- 
Btino  in  psalffl.  ciXvi,  dicebat  :  Timeo  He  forte  sicut 
$erpens  Evam  sedusiit  astutid  sna,  atc  ei  vestrir  men- 
tes  eorrumpantur  a  castitate ,  ques  est  in  Chtitto  [I 
Cor.  xi).  Custodiebat,  custos  erat^  vlgilabat  quan- 
tum  poterat  super  eos  quibns  prseerat :  et  episcopi 
hoc  faciunt.  Nam  ideO  altior  locus  positns  est  in  epfi- 
scopis,  ut  ipsi  intendant  et  tanquam  cnstodiant  po- 


iin),  inteliigi  valet  qulQ  non  dehfs  t)fu1  nterant,  sed 
de  his  qui  me  in  Etclesia  poterant,  loqnebantiri*. 
Qui  tunc  nova  et  vetera  profrrunt  cum  uiriusqte 
Testamentl  prsedicam^a  vodbuii  ei  moribus  lo- 
quuntur.  Per  lectioneita,  pniRsMt^tioneni  Vctcris 
Testamenti  t|uie  humllibr  ert,  possumus  inteWlgefe ; 
per  responsorium,Novi  Testamtetttf,tiuaeexcrileirtior 
est.  tasec  duo  praedicament^  per  Soatmis  vitam  et 
Christi  designatitur.  Nam,  qnod  ait  Lucas  evange- 
lista,  Lamentavimus,  et  non  ptbratfrs  {Lnc,  vii),  ad 
Joannem  pertinet,  cujus  abstinen^a  a  cibis  et  pota 
luctum  poenitentige  signiflcabat.  Qnod  autem  aft, 
fiantavimttt  fibUs,  et  nonsatt^tis,  ad  ipsuin  Dominurin, 


pulum.  ^am  et  Grxce  quod  dicitur  episcopus,  boo».  qul  utendo  cum  caeteris  tibo  et  potn,  Itetitiam  reghi 


Latine  superintentor  interpretatur,  quia  superin- 
tendat,  quia  desuper  videt.  Quomodo  enim  viuitori 
altior  flt  Jocus  ad  custodiendam  vineam  :  sic  et  epi- 
scopis  altior  locus  faclus  est.  Et  de  isto  loco  allo 
periculosa  ratio  redditur,  nisi  eo  corde  stcmos  bic, 
ut  humilitate  sub  pedlbus  vcstris  simus,  et  pro  vobis 
oremus. 

CAWr  Hl. 
J)e  officio  tectoris  et  eantons. 
Lector  dlcitur,  quiatectione  fungitur,  ut  Ysidbrus 
ait.  Lectio  dicitur,  quia  non  cantatur  nt  psalmus  vel 
hymnus,  sed  legitur  tantum.  IIIic  enim  inodulatio, 
bic  sola  pronuntiatio  quoRritur.  Cantor  multa  oflicia 
liabei.  Unumquodque  olfldU]&  ex  iUo  quodeffldty 


prsefigurabat.  At  Juuaei  nec  humlKati  citm  Ibanne, 
nec  cum  Christo  gaudere  ToluerUM.  Sicnt  suavins 
est  Novtim  iPestamentiim  Vetcri,  ita  Vulgo  snavior 
cantos  lcctione.  Praesentes  iectores  et  cantores, 
quibus  est  surgere,  slcut  de  Paulo  legtmtis  superius, 
negotia  Domlni  habent,  quibus  dicitur,  Negoiiamini 
dum  venio  {Luc.  xix).  Lector  legem  Domini  debbt 
tradere  auditoribus,  quasi  IncipientiLus  in  schola 
Domini  exerccrl.  Nuper  vocati  sunt  per  offida  cah- 
torum  ad  nuptias.  Neoterici  sont,  audiant  doctorem 
nccesse  ost.  Doctor  et  iector  unum  sUnt.  De  Esdra 
enim  scriptnm  est  quod  ipse  legem  Domini  fateret 
ct  doccret  m  Israel.  Eumdem  Esdram  idem  Wher  tn- 
Hueit  postea  legeotem  1a  gtBdn  hgaeo.  9t  ^octoribus 


1119  AHALARU  PRESBTTERI  METENSIS  II» 

dlcit  Ambrosias  in  Epistola  ad  Gorinthlos  :  Illos  di-  A  dicens  :  Quis  autem  vestrum  habeiu  servum  arumem^ 


cit  doclores»  inquit,  Pauliis,  qul  in  Ecclesia  litteris 
et  ieetionibos  retinendis  pueros  imbuebant  more  Sy- 
nanogap,  quia  traditio  illorum  ad  nos  transitum  fecit. 
herum  mihi  yidetur  esse  inter  leclionem  et  respon- 
sorium,  quod  est  inter  elementa  et  artes  ipsas.  Ars 
qooque  musica  habet  elementa  sua,  et  geomelria 
ab  elementis  incipit  linearum,  et  dialectica  atque 
medicina  habent  isagogas  suas.  Sic  elemenlis  Ye- 
teris  Testamenti,  ut  ad  evangelicam  plenitudinem 
veniat,  sancti  viri  eruditur  infantia.  Elementa  lex 
Ifoysis  et  omne  Vetus  Instrum^ntum  intelligendum 
est,  quibus  quasi  elementis  et  religionis  exordlis 
Deum  discimos.  Dent  lectores,  sive  doctores,  pre- 
tium  Domini,  id  est,  verba  legis,  et  recipiant  scho- 


aut  pascerUem^  qui  regresso  de  agro  dicii  iUi  tfaifa^ 
Transt  el  recumbe^  et  non  dtcit  ei,  Para  quad  cmnem 
{Luc,  xvii)  ?  Arat  qui  aratro  compunclionis  scindit 
corda.  NuUi  dubium  quin  per  modulationis  dolcedi- 
nem  scindantur  corda,  etiam  camalia»  ei  sese  ape- 
riant  more  sulci  in  confessione  vocis  et  lacrymarom. 
Husica  habetquamdam  naturalem  vim  ad  flectendno 
animum,  slcut  Boetius  in  suo  libro  scribil  qoem  de 
Husica  fecit  :  Yulgatum  quippe  est  quam  saepe  in- 
cundias  cantilena  represserit,  quam  molta  vel  in 
corporum  vel  in  animorom  affectionilNis  miranfa 
perfecerit.  Absit  ut   vigorem  Ghristiani  animi  ia 
mollitiem  caducam  possit  convertere,  qnod  geois 
etiam  ipsi  gentiles  vitabant.  Unde  scriptnm  est  ia 


lasticas  mentes,  scilicet  vacantes  ab  emptione  vilbe,  B  memorato  libro  superiori  loco,  Iddrco  Timolfaee 


ab  emptione  bonm  quinque  jugorum,  a  doctu  uxoris 
{Luc.  xiv).  Schola  vacatio  dicitor.  At  si  adhuc  aii* 
quis  surdus  obturatis  auribns  cordis  torpescit,  vo-^ 
niat  cantor  cum  excelsa  tuba  more  prophetarum, 
^onetqoe  in  aures  ejus  dulcedinem  mdodise,  forsitan 
exciubitnr.  Fiat  in  eo  qood  de  p(^o  narratur 
factum  esse  in  libro  Esdrae.  Sic  enlm  scriptum  est 
in  eo  :  Steierunt  saurdotes  in  omaUi  suo  cum  tubis 
et  Levitm  filH  Asaph  in  egmbaiiSf  ut  laudarem  Deum 
per  manus  DaM  regis  Israel^  ei  eondnebani  hymnis  ei 
eonfessione  DaminOf  quoniam  bonus^  quoniam  in 
aiemummiserieordia  ejutsuper  Israel.  Omnis  quoque 
populus  vodferabatur  eiamore  magno  in  laudando 
Dominum^  in  eo  quod  fundiOum  esi  iemplum  Domini 


Hilesio  Spartiatas  succensuisse,  quod  mnllipUeem 
musicam  reddens,  puerorum  animis,  quos  accepe- 
rat  erudiendos,  oiBceret,  et  a  virtutts  modestia 
praqMdiret,  et  quod  harmoniaro,  quam  modesCam 
susceperat,  in  genus  chromaticnm,  qood  est  mol- 
Hus,  invertisset.  Tanta  igitur  apud  eos  mosAcae  fnit 
diUgaitia,  ut  eam  animos  quoque  obtinere  ailHtra- 
rentnr.  Sufficiant  hsec  pauca  de  naturali  vi  mosies 
inseruisse,  revertendum  est  ad  evangelicam  parabo- 
lam.  Servus  qui  arat  non  debet  illico,  de  agro  rever- 
tens,  recumbere,  sed  parare  coenam  domini  (L«. 
xvn).  De  quo  servo  dicitBeda  in  tractala  saperLi- 
cam  :  Servus  de  agro  revertitor,  eom,  iatemisaa 
ad  tempns  opere  pnedicandi,  adconsclentiamdocior 


(/  Esd.  lu).  Et  paulo  post  :  Mulli  vodferantes  in  C  recurrlt,  atque,  a  publico  locntionis  ad  coriam  cor- 


imiiia  Utaba$U  vocem^  nee  poierat  quisquam  agnO" 
seere  vocem  clamoris  Iwtamium^  ei  vocem  fielus  po- 
puli  {Ibid.).  Unde  Beda  in  traetatu  Esdrae :  Sacer- 
dotes  quidem  sanctis  ornati  vestibus,  prout  stante 
adhuc  templo  consneverant  tubis  personantes,  et 
cor  popuii  ad  suavitatem  supemae  laudis  accenden- 
tes;  Levltse  autem  in  cymbalis  bene  sonanlibus 
bymnos  Domino  concinentes  :  populus  vero  damore 
communi  affectum  sui  cordis  in  laudando  Dominum 
ostendens.  Gantores  qui  respondent  primo  canenti, 
vocem  auditorum  proferunt,  quos  testiilcantur  lau- 
dare  Dominum. .  Non  immerito  ipsi  cantores  agunt 
causas  prophetamm»  quia  de  filiis  principis  eoram, 


dis  rediens,  sua  secum  secretns  acta  vei  dida  r&- 
tractat.  Juita  discipUnam  servi  arantis  adoooetnr 
cantor  ut  non  illico  post  actnm  sui  officil  reqoiem 
spectet,  et  torpore  securitatis  torpescat.  Perfedt 
enim  opus  suum,  quando  quodammodo  ava  jobfla- 
tione  bonos  in  exercitium  aratri  induxit,  id  est  can- 
tores  provocavit  ut  scinderent  corda  aralro  oom- 
punctionis.  Ac  postea  versos  sequitur.  In  versu  ne  t 
cesse  est  ut  suas  cogitationes  ad  se  r^rahat^  et 
secum  cogitet  quomodo  aut  quld  a  magistro  didi- 
cisset.  Yersus  timore  non  est  ausus  alte  lcvaie 
responsorium;  nesclt  quomodo  flniat  Tersam.  Et 
hic  imitatur  alind  exemplum  doctrinae  Domini,  qaa 


idest,  Asaph  scriptumestln  Paralipomenon  :  Ft/tt|.  jubetur  ut  qui  voluerit  turrim   sBdificare,   prioi 


ejus  sub  manu  ipsius  eranij  propheianiesjuxia  regem 
(I  Par.  xv) ;  ipsi  exallant  vocem  ut  tuba ,  ipsis  di- 
citur  in  psalmo  octuagesimot  Ttt^o  eanite^  hoc  est, 
ut  Augustinus  ait,  clarius  et  fidenlius  praedicate,  ne 
terreamini,  sicut  ait  propheta  quodam  ioco,  Exela^ 
ma  et  exalta  voeem  tuam  sicut  tuba  {Isa,  Lviii).  Lex 
eoim  scripta  data  est  in  tabulis.  Scriptura  enim  per^ 
tinet  ad  lectoris  officium  :  prophetia  menti  inscripta 
el^t,  quam  voce  fldenli  prophet»  proferebant,  quod 
porttaiet  ad  cantoris  offidom.  Fidei  pnedicatoris  offl- 
dum  gerit  cantor,  quem  oportet  post  obedientiam 
aiiditoram  versum  cantare.  Quid  significet  versus 
ia  offleio  pradicatoris,  ex  evangelica  parabola  ad- 
d^re  posiomos  qme  narrat  de  servo  arante,  Ita 


sumptus  cogitet,  si  habet  quae  necessaria  soat  ad 
perficiendum.  Sequitur  Beda  memoratns :  Post  pa- 
stum  atque  agricultoram,  domi  sibi  Jubet  panrc 
quod  coenet,  hoc  est,  post  laborem  apert»  locntiGais 
humilitatem  quoqoe  prc^ri»  conslderationis  eihi- 
bere.  Hoc  facit  ille  qui  versum  cantat.  In  repetitiooe 
responsorii  exaltat  vocem  fidocialiter,  jam  non  ti- 
mens  versum.  lUum  qul  pnedicalorem  slgnat^  qai 
cursum  suum  consummatum  habet,  qnalis  erat  Pan- 
lus  cum  diceret :  Bonum  certamen  ceriavit  cursvm 
eonsummavi,  fidem  servavi,  in  reiiquo  rtpooiia  eU 
mihi  corona  justifia  {II  Ttm.  rv).  Diximas  qood 
excitentur  per  responsoriom,  qui  sunt  quodamroodo 
sordi  ad  EpistOlam ;  dicamus  qualiter  obedientes  il« 


§121  DE  ECCaLESIASTICIS  OFFICDS  UMU  lY*  —  LIB.  ID*  ||i| 

lico  profldant  per  responsorium.  In  lectione  pascitur  a  £t  poet  pauca  :  Item  ewm  uUram  euHcMl^m  cUm$o 


auditor  quasi  quodammodo  bos.  Ad  hoc  eoim  pasci- 
tur  bos,  ut  in  eo  exerceatur  opus  agricuitur».  Bos 
eoim  praedicator  est.  Unde  scriptum  est  in  libro 
legis  :  Non  alUgabi»  o$  bovi  trituranti  {Deut.  zxv). 
Pastus  est  enim  bos,  exerceatur  opus.  Cantor  enim 
est  quasi  bubulcus,  qui  jubilat  bobus,  ut  hilarius  ara- 
trum  trahant.  Cantor  est  de  his  de  quibus  dicit  Pau- 
lus :  Dd  adjutores  »umu$  (/  Cor.  iii).  Boves  sunl 
qui  respondent  primo  cantori,  de  quibus  iterum  di- 
cit :  Dei  agricultura  e$ti»  (Ibid,).  Trahentibus  bobus 
aratrum,  scinditur  terra,  quando  cantores,  intimos 
anheiitus  commoventes,  dulcem  trahuni  Tocem,  el 
proferunt  ad  publicum,  qua  corda  suorum  siye  cae- 
terorum  compungunt  ad  lacrymas,  sive  ad  confiten 


oetio  oro  pairem  in  abscondito  (Mank.  vi),  tiirlarem 
offero»  at  cum  cjusdem  operis  cooipares  quauro  ca« 
neiido  cum  Propheta  :  Yenite}  adoremns  et  proci* 
damus  ante  Deum;  ploremus  coram  Domino,  qui 
fedt  nos  {P$al.  ^xciv),  coiumbas  ad  altaxe  deporlo. 
Moyses  quasi  tractum  deeanUI  tribulationis,  qui 
solus  ascendit  ad  Bominum»  et  neidem  populos  feria- 
tur,lacrymosisprecibusimpetrat(£xod.  xn«i  xxxii). 
Daniel  tractum  laetitide  canUt,  quando  solus,  Ah 
gientibus  sociis,  inter  angelos  remanet  {Dan.  x). 
Solus  Ezechiel  quadrigas  «heruhin  el  sttpem»  cm- 
Utis  aediflcia  celsa  miratur  {Ezech.  xl)« 

CAPUT   XIII. 
De  AUeluia. 


da  peccau  qoasi  secrela  patefadendo  terr».  Ei  alio  j     Meluia,  quod  canutur  per  festos  dies  in  loeoiu 


modo  :  Ideo  scribuntur  litterae,  ut  per  eas  memoriae 
reddatur  quod  oblivione  deietum  est.  Simili  modo 
ex  pictura  recordamur  quod  interius  commendari 
memoriae  potest.  lu  ei  responsorio  admonetur  prae- 
dicator  quomodo  doctrinam  quae  praecessit  in  lectione, 
exerceat.  Primo,  ut  dulcedine  suae  imiutionis  plu- 
rimos  sibi  asdscat :  conjuncti»  corda  multorum  exci- 
tent  ad  compunctionem  et  lacrymas;  et  ne  se  extol- 
lere  debeat  de  opere  praedicationis  pulsatur  versu ; 
quateuus  ad  memoriam  reducat  sibi  de  propriis  cau- 
sis  judicandum  ante  Dominum. 

CAPUTXU. 
Quid  $ii  inier  reeponsorium  et  tradum. 
Hoc  differt  inter  responsorium,  cui  chorus  re- 
spondet,  et  Iractum,  cui  nemo,  quod  est  inter  duo  Q 
sacrifida,  sdlicet  columbarum  et  turturum.  Tractus 
verba  congruentia  sui  ofiQcii  habent.  lUa  quae  sunt 
in  Septuagesima  tribub^tionem  «onant,  ut  esliliud, 
De  profundi»  clamavi  ad  te,  Dondne  {P$.  cxxix) ;  quae 
in  Sexagesima,  opporluniutem  fugae  quaerunl,  ut 
est  illud  :  Ut  fugiani  a  facie  arcu$  {P$.  lix),  et  sic 
caetera  deinceps  coDJicere  possumus.  Laudate  Doml- 
num  omne$  gente$  {P$.  cxvi),  laetitiam  neophytorum 
et  nuper  'ordinatorum  significat.  De  istis  sat  est. 
Reverlendum  est  ad  volucres,  scilicet  columbas  et 
turtures,  quae  significant  responsorium  et  tractum, 
de  quibus  dicit  Beda  in  tractatu  super  Lucam  :  Vo- 
lucres  hae  pro  cantu  gemitus  habent.  Mon  immerito 


datione  aetemae  laetiliae,  um  laeiitiam  dectorum 
quam  laudem  Domini  ad  memoriam  redudl.  In  quo 
non  oportet  aliquid  sinistrum  sonare,  sed  lotum 
dextrum,  quale  esl  in  futnra  viu.  lUi  sunl  recti  ver- 
8US  per  quos  revertimttr  ad  AUeluia,  qoi  lielitUm 
Ecclesiae  et  Domini  laudem  suie  Iriatitia  retinenl, 
sicut  sunl,  Dominu$  regnamt^  deeorem  induit  {P$al. 
XXIX,  xcvi).  El,  Donnmu  regnatU,  exeultei  terra 
(Pm/.cxlv).  Et,  Lauda^  ammamea^  Domimm  (P$al. 
xcix).  Et,  Jubilaie  Deo  omm$  ierra  {P$aL  cxxv),  el 
caeteri  tales.  In  responsorio  seminavimus,  in  alleiuia 
metimus.  De  qua  re  didt  PsahnisU  :  Qui  eeminani 
in  lacrymi$t  in  exeuliaiione  meieni. 

CAPUT  XIV. 
Qmd  $ii  inter  AUehiia  ef  Tractum. 

Hoc  est  inter  Alleluia  el  tractum,  quod  AUeiuia 
laetitiam  sive  laudem  Domino,  iraciu$  vero  aliquando 
Iribuklionem,  aUquando  laetitiam  sonal.  Tribulatio- 
nem,  ut,  De  profundie;  nl,  Commomti;  ui,  Qui 
habiiat;  ul,  Ad  ie  tetatfi  ocuto$  meo$;  ul,  S(gpe  expu" 
gnaverum  me;  ut,  Deue^  Deu$  meu$.  Laelitiam,  ul 
JubUaie  Domino ;  ut,  Qni  con^uni  in  Dwnino ;  ut, 
Laudaie  Ihminum.  Posl  duos  Iribulalionis  tertius 
occurril  laetiliae,  quoniam  posl  duos  dies  sepullurae, 
tertius  occttrril  resurreclionis.  Sont  etenim  duo 
genera  compunciionis :  unum  limoris,  el  alterum 
amoris.  Timor  in  doobus  dividitar,  de  qoibus  dicil 
Isaias :  Ecu  ego  vemo^  eo(fUaiione$  ei  opera  ui  eot^ 


lacrymas  humUium  designant,  quibus  plurimum  in  .  ^ 

ipsiseliambonisoperibusindigemus^quiaeUibonaD^^^f^y**-  «^O- /Verba  in  cogiuUonU^us  eom- 
esse  quae  agtmus,  noverimus,  quaUmen  districtione 


a  Domino  examinanda,  qua  a  nobis  perseverantia 
sint  consumnianda,  nescimus.  Et  iterum  :  Hoc  sane 
inier  turluris  et  columbae  significantiam  disUI,  quod 
columba,  quae  gregatim  conversari,  volare,  etge- 
mere  consuevlt,  ei  activae  vitae  frequentiam  de- 
monslral,  de  qua  dicitur  :  MuUUudini$  credentium 
erai  cor  unum  et  anima  ufia,  nec  quiequam  eorum 
quce  po$$idebaniy  aliquid  $uum  e$$e  dicebai,  $ed  erani 
Uli$  omnia  communia  (Aci.  iv);  turtur  vero,  qui 
singulariute  gaudet,  adeo  ut  si  conjugem  casu  per- 
dideril,  solus  exinde  permaneat,  speculativae  vitae 
cobauna  denuntiat,  quia  ei  paucorum  esl  isU  virlus. 


prebenduniar.  Cogilaiiones  veriM  sunt  animl,  el 
radices  verboram  sonantittm.  Amor  slngolaris  est. 
Unum  scit  amare  et  pefere,  unum  iUud  de  quo  pro- 
pheU  dicit :  Vnam  peiH  a  Domino^  ha$te  requiram  ui 
inhabitem  in  domo  Domini  {P$al.  xxiv^. 

CAPUT  XV. 

De  exepoUaiione  eaeularum. 

Ministri  casuhi  se  exuunl  quando  leclona  spv» 
cantoris  ofiicium  assumunl.  In  lectoris  offido  el 
cantoris  aUquod  genus  mUitiae  exprimilur,  soli  enlm 
militanti  in  iectione,  sive  in  vocis  modttlatione.  Hae 
ofBcia  agendo  exlra  chorum  exeunt.  Quid  hoc  aUud 
ftignUlcal,  nisi  iter  quod  arripuimus  prq  cmmuni 


Ii85  AMALARn  PRESBYTERl  METENSIS  liil 

necessitate  fratrnin  ?  et  jam  talia  suiit  illa  opera  quae  A  ^O*  Siquidem  fecerat  Salomon  basiin  aeneaiiii,  et  po- 


afnontOT  per  eosntam,  ut  non  possint  obserrari  in 
ilinere.  l}Bcle  Be^  m  Iractani  saper  Lncam  :  At 
Ton)  fanigni,  aflim,  vigilias,  nn^iitatem,  lectionem, 
psalino<^m,  ontienem,  laborem  operandi,  doctri- 
naas,  silentittm,  et  eaetera  liojiismodi,  si  qnrs  semper 
eaMeqiienda  pntavepit,  non  modo  se  honim  fructn 
privabit,  Md  el  netam  indiseretae  ol>$tinattoais,  ime 
sinltiti»  pepvicaeis,  inenrret  f .  Albam  sine  casula 
peitai  leclor  sen  eantor  in  singuiarr  ofiido,  quando 
prudenter  el  strenue  agit  contra  oblectamenta  mtin- 
dif  et  talem  se  prsebet  fratribus  in  necessitatibus 
tenipMdibnSy  nt  a  pln rtlws  possit  rmitari. 

CAPUT  XYI. 
'  Ih  tabuHt, 

Scribit  Beda  in  tractatu  Esdrse :  Laudabunt  antem 
Domrnum  Leviue  per  manus  David,  sive  in  organis 
quse  ipse  fecit,  sive  psalmos  quos  ipse  insliluit,  coi^- 
cinentes.  Eornm  vice  canlor  sive  aliqua  necessitate 
legendi  tenet  tabulas  in  manibus,  ut  figurel  illud 
Psalmistae  :  Lau^teni  nomen  ejus  in  choro  et  lympano, 
0t  psalterio  psattant  ei.  Unde  Augusiinus  in  eodem 
psalmo  r  Ouare  assumit  lympanum  et  psalteriuin  ? 
ut  non  sola  voce  laudet,  sed  et  opere.  Tabuloe  quas 
cantnrln  mann  tenet,  solent  fieri  de  osse,  quia  for- 
tem  perseverantiam  signant  bonarum  coigitatiooum 
etbonorum  operum,  juxla  Evangelium  :  Qui  auiem 
perseveraverh  usque  in  finem,  hic  salvus  erit  {Psal. 
cxLix).  Vel  signant  dileciionem  Dei  et  proximi  : 


soerat  eam  in  medio  basiKeae,  babentem  quinqne  co- 
bitos  longitudinis ,  et  qninqne  cubitos  latitadinis,  et 
tres  cnbitos  rn  ahum  stetitque  super  eam.  In  medio 
namque  basrlicae,  hi  medio  dicit  atrii  sacerdotain, 
qnae  basiirca  ma)or  atrionim  exteriomm  omni  ex 
parte  templi  erat  drcumdata.  De  quibns  snperios  ia 
eodem  iibro  scriptnm  est :  Fecit  etiam  atrium  sacer- 
dotnmj  et  basitrcam  grandem.  Yerum  quia  SaioiDon 
qiiasi  rex,  basein  fecit  aeneam,  porro  Esdras  quasi 
mrnoris  poienliao ,  gradum  ad  loqiiendum  ligoeoiD 
constHnit.  Sicut  etlam  Salomon  sive  Mojrses  aitire 
faolocanstr  fecemnt  aeneam,  pro  quo  filii  innsiDh 
grationis  reposuerunl  tapidenm.  Sed  non  est  puiao- 
dum,  minoris  sacramentuni  perfectionis  Ijgneooi 
B  gradum,  quam  batsem  babere  aeneam.  QuoJ  eoim 
saepe  dictum  est,  sicut  aes  pro  diutnmiiat^  perdo- 
randi,  vet  suavitate  sonandi,  divinis  compeiit  sacra- 
mentrs,  quae  nuRa  saeculorum  longitudine  defidaoi^ 
et  in  onmem  terram  erivit  sonus  eomm  (Ps.  xnn), 
ita  eliam  lignum  eisdem  aptissime  congriiA,  proptet 
videlicet  tropbaeum  Dominrcae  passionis.  Super  uiii- 
rersttm  ergo  popuium  pontifex  emlnet  «piando  is  qui 
gradnm  doctoris  accipit,  merito  vitae  perfeciioris 
actionem  vnlgi  transcendit.  Stat  autem  in  grada 
ligneo,  qnem  feeerat  ad  loquendum,  quando  singo- 
lari    imitatfone   Dominicae  passionis    altiorem  se 
caeteris  facit.  Unde  merrto  ftdaciam  libere  verboni 
Dei  praedicandi  obtinet.  Nam  qui  passionem  DooHoi 


Qu«  dlleclio  nisi  opera  habeal.  vana  est  (Mauh.  x).  p  f™  '""  '"°?'"!  ?"!*"""''  '"''^"'  ""''*'""'  «"*"" 
Quapropter   tenenlnr  in  mann.  ut  dilectio  vocis  ^  ^''^'''""'  ""'**'  '""'""  superemiueal.  ascendit  Ideo- 


eserceatur  per  opus.  Unde  idem  qui  supra  in 
pMlBiacentaeimo  qnadrageslinonooo :  Quando  assu- 
mit  tfop^MUNim  el  paftheiiiim,  manos  concinnnt  vod : 
81»  el  to  8i  qttando  eantas  AUeMo,  porrigas  et  pa- 
aeni  eauriAtiy  vesltas  Audnm,  suscipias  peregri* 
nnm»  neft  fioia  yex  fonal,  sed  et  mnnus  consonant, 
qaia  verbls  &cla  concordant.  f  Yersus  Attehia  tan* 
glt  canterem  interius,  ut  eogliet  in  quo  debeat  lau- 
dare  Dominum,  aut  in  quo  laetari.  Hsec  jubilatio, 
quam  eanlores  Sequentiam  vocant,  statum  ilhim  ad 
■lenlem  nottram  dueil,  quando  non  erit  necessaria 
locutio  verbonim,  sed  sola  eogitatione  mens  menti 
monsfnM»  qned  retinet  in  se.  Finitnr  hic  secnnda 


qoe  necesse  est  talis  scriba  trepidus  pnecepta  Do- 
nini  praedicet,  timens  sive  erubescens  ea  qox  ipst 
BOR  fedty  aliis  facienda  praeponere. 

CAPUT  XVlfl. 
De  diaconi  ascentione  in  tribunai, 
Tribnnal  vocat  Cjprianns  gradum,  soper  qoem 
ascendit  diaconus  ad  legendumy  scribens  ^d  denm 
et  plebem  de  Celerino  confessore  lecloie  ordinaio. 
^Stimatum  est  a  mea  parvitate,  ni  sanecior  cogno- 
scatur  dignitas  diaconi,  et  magnitudo  ministeril  eius 
verba  ipsius  Cypriani  ponenda,  ac  postea  nostrma 
ordinem  :  Ilnnc  ad  nos,  fralrcs  dilectissimi,  odii 
tanta  Domini  dignatione  venientem  tesUmooio  et 
miracuio  ejus  ipsius,  qui  se  persecutus  foerat,  illo- 


pemcl»  pwdicatients.  «sque  ad  memoratum  sta-  D  ZZ    ^J-I  T  7  ^         »^^^^7^  lue™  u.». 
Uim  e»rrit  ««««n  n«pHiJ{...;-     .^  «,.,.   ^.«.      *'^«™'   ^'^  »*^"^  ^"^'^  «°i>«'  pulpitum?  id  ot 


Uim  ciirrit  sermo  praedicationis,  quae  ultra  stint 
veiaU  mt  alis  serapliin. 

CAPUT  XVII. 

De  ascensu  in  pulpilum. 

Lector  et  cantor  in  gradum  ascenduiit  more  anUh 
qiiorum,  juxia  quod  scri^iivim  est  in  Esdra  :  sietit 
autem  Esdras  scriba  super  gradum  ligneum,  queni 
fecerat  ad  loquendum  (II  Esd.  viii).  El  paulo  posl  : 
Sss^t  wmersum  quippe  populum  eminebat.  Hujus 
loci»  nl  Beda  ait  in  eodem,  videtur  meminisse  Scri- 
ptura  ParaHpomenon,  ubi  dictum  est,  quia  slelit 
Salemou  eonim  aluri  Domini  ex  adverso  unirersse 
muiiitodinls  Israel,  ei  extendit  manus  snas  (II  Par. 


super  tribuiial  Ecdesiae  oportebat  imponl,  ua  lod 
altioris  celsitate  subniius,  et  plebi  oniversae  pro  bo- 
noris  sui  clarilate  conspicuns,  legat  praecepu  et 
Evangelhim  Domini,  quae  forliler  ac  iidetiler  seqoi- 
tur  :  Vox  Dominum  confessa,  in  bis  qaae  Doniioos 
locotus  est  audiatur?  Viderit  an  sit  dllerior  gradns 
ad  quem  proftscisci  [proflci]  in  Ecdesia  possit?  .Nihil 
est  in  quo  magis  confessor  fratribus  prosit »  quam 
nt  cum  fivangelica  lectio  dc  ore  ejos  andiiur,  fedo- 
ris  fidem  quisquis  audierit ,  imitetur.  Jangendns  in 
lectione  Aurdio  fuerat,  cum  quo  et  divinl  bonoris 
societate  conjnnctus  est.  Et  paulo  post :  Uos  tamea 
leclores  interim  constilutos  sdaiis»  quia  oportdidt 


!1» 


DE  ECCLESIASTIOS  OFFICUS  LIBW  IV.  ^  LIB.  m. 


I1S8 


lucerna  saper  candelabruro  poni,  unde  omnibus  hi-  A  gelil,  Chria  tibi^  Domine  (Luc.  yiii),Hoc  oraio»  mu- 


ccal  (Luc,  xi)  :  et  gloriosos  tuUus  in  loco  alliore 
constilui «  ubL  ab  omni  fratemitate  circumstante 
coDfpecli  incitamentum  gloriae  yidentibus  praebeant. 
Nunc  revertamur  ad  ordinem*  Usque  nunc  sedimus 
more  veteris  consuetudinis  ,  ut  praetnlimus  sive  ob 
admonitionem,  qua  monemur,  quomodo  Deo  cantare 
debeamus  secundum  Apostulum  dicentem ,  Canente$ 
et  psallentei  in  cordibus  vesjlris  {Eph.  v).  Modo  sur- 
genduQi  est  ad  vcrba  Evangelii.  Anastasius  natione 
((Qmanus,  ex  patre  MaxiD^o.  ut  legitur  in  gestis  epir 
scopdlibus  :  Ilic  constituit ,  ut  quotiescunque  Evan- 
gclia  sancta  recitantur,  sacerdotes  non  sederewt,  ^ed 
curvi  siarenl.  Deinde  ponit  episcopus  thymiama  io 
thuribuluw  super  pninas,  ut  suavem  odoremexcitett 


niat  se  signo  sancta^  crucis  ad  confirmanda  ea^  quse 
bene  cogitando  et  loquendo  plantavit  in  mcnle.  Quia 
mentio  facta  est  de  signo  cn^cis  iin  fronte,  bojmm 
est  intimare  cur  eam  potissiipuin  in  ea  parte  corpo- 
ris  faciamus.  Sedes  verecundise  ip  fronte  solet  esse. 
Siquidem  Judaei  erubescunt  credere  in  illum  quem 
norunt  crucifixum  :  ut  apostolus  Paulus  dicit :  Nos 
autem  pra^dicamus  Cl\ristum  cruci^um,  Judais  qui- 
dem  scandalum  (/  Cor,  i).  Sed  nos  credimus  per 
Crucifixum  salvari,  de  cujus  nomine  Judaei  erube- 
scunt,  ejusque  nomine  nos  credimus  muniri.  Atque 
ideo  in  fronte  signum  factopLus ,  ubi  scdes  verecua- 
diae  est,  sicut  jam  diximus.  Usque  ad  is|ud  olBcium 
baculis  sustental)amur ;  modo,   ut  oportet  servos 


Tburibulnm  corpus  Christi  signific^t,in  quo  est  ignis  B  Sinte  Dominum  stare,  humiliter  stamus,  deponentes 


sciiicet  Spirilus  sanctus  :  ex  quo  bonus  odor  pro- 
cedit,  quem  unusquisque  ele^torum  ad  $e  vult  rapere^ 
Idem  odor  bonam  operationem  de  Christo  exire  de- 
monstrat,  quam,  qui  vivere^uU,  in  suum  cor  tra- 
jicit.  Post  hoc  diacQjpus  petit  a  sacerdote  beaedicUA-. 
nem,  sacei^dps  ei  dicit :  Dominus  sit  in  corde  tuot  ^t 
in  labiis  tuis.  lutendat  diligenter  diaconua  ut  cor 
^us  com  Dominicis  verhis  vadat,  et  non  sit  infru-t 
ctupsa  oratio  sacerdotis.  Domiaom  in  mente  teneal* 
quem  suscipit  per  bemedietionem  sacerdotis»  et  ut 
non  exhalent  verbs^  imposita,  neve  introeant  udciva» 
signo  crucis  facto  manv  sacerdotis  super  caput  ip- 
sius,  munitur.  Deinde  v^dit  sid  altare  ut  inde  snma^ 
Evangelium  ad  legendum.  Altare  Hierusalem  potest 


baculQs  e  manibus.  Quod  potest  pos  separare  ab 
opere  JudaH)rum^,  qui  dabant  arundiMeni  in  manu 
Christi.  Sed  non  abhorret  a  Yero,  si  nostra  bumili- 
(as  per  baculoruip  positionen^  demonstretur  in  con- 
ipecttt  Domini.  Duo.  cereii  qui  porlantur  ante  Evaa- 
geiium  legem  et  prophetas  design^nt  praxeasisse 
{IvangeUcam  doctrinam  :  tburitmlum  vero ,  opinio*- 
nem  bonarum  virtutum  :  procede^tem  de  Christo* 
^sum  tburibuium  in  tribuna^  ascendit  ante  Evange* 
]^jm»  ut  ibi  s^avem  odorem  ministreu  Christi  enio^ 
^09«  opera  praK^ser^nt  (Ivangeiicam  dootriBaq^ 
ut  Lucas  testator  ii^  Act.  ap^istol.:  Qum^itJem 
tacm  ^t  doc^re  {Act.  i).  PriM^  fecit ,  et  postea  d«tf 
cuit.  Exc^lleatior  locus ,  in  qii^  Svangelium  lefituf , 


designare,  ut  praetulimus,  de  qua  exivit  Evangelica  ^  eminentissimam  doctFinam  ^y^gelic^  pf9^cati#- 


pr^B^icalio ,  sicut  scrip^um  est :  IH  Siou  exivit  lex^ 
et  vertum  Ihmini  de  Hierusalem  (Isa.  u) :  vel  ipsius 
Domini  corpus,iA  quo  sunt  verba  fvangelii^vidcUcet 
boase  nu^tiationis.  Ipse  prxcepit  apostoiis  prxdicare 
Evangeliun^  (Mspiu  cre^tur^^  {Marc  xvi).  Ipse  dixit : 
Yerbu  qu^  ^o  IqqufiT  vobiSt  ipiritui  ^t  vita  sunt 
{Jonm.  vi).  C^ris^us  vi^.  y^^  quse  locutus  est  in 
Evangelio  coKainent^jr.  Diaconua  q^i  portat  ^vange- 
gelium  Christi  pes  est.  Port:^t  Evaiigelium  in  sinistro 
brachiOi  per  quod  4gnificatur  ten^>oraiis  vita,  ubi 
necesse  es^t  praedicari  Evangelium.  Salutaute  dia- 
oono,  congruit  ut  omnis  populus  ad  eum  versus  sit. 
Post  hoc  sacerdps  et  omnis  populus  verlit  se  ad 
orientem,  usque  dum  diaconus  iocipiat  ad  Dominum 


ois,  atque  inanifestissimam  ^ctoritatw  iMdicaadi 
signat.  Status  cereorum  monslri^t  inferiofem  esae 
legem  et  propbetas  Svangeiio.  Evangeiio  reposito 
post  lectionem  io  hieo  suo  eerei  exstingwmtur,  quia 
fiuita  praedicatione  Ev^eiii «  l^  et  prqpbetia  ces^t 
sabunt.  Evangeliuni  q^o4  a  pr^no  tempore  adven-r 
ti^  episcoi>i  qaievit  te  altari  «sque  ad  BovissimHi 
tubam  diac(M|i ,  ii^d  tempus  «jgxiifical,  ^m  nacesie 
est  iiiud  pr#dii5ari.  Prsecedens  otteium  pfaBdicatiwio 
Christi  us^ue  ad  hofaw  paaaMfis  demoR^lfal,  #l 
suoni^  pradicatorum  usque  ia  flaem  mundiy  el 
ultra.  Sequens  ^us  pai&ionis  Chfiali  et  lesQffractio- 
nis,  atque  in  cceios  ascenaiionis,  siniiitef  suofoa 
vei  sacrificium,  ?el  moftificaUonem ,  et  feaurve^iiof 


loqui,  et  faciui\(  cnicem  in  frontibus  eorum.  Neque  '^  nem  per  confesaioneia  atque  suspifiom  in  easluoi 


1m>c  (rustra  a^cipiendum  est :  quod  infixit  sacerdos 
per  suaoi  deprecationem  in  corde  diacooi  :  hoc 
uausquisipie  fideiis  studeal  iofiger^  animo  suo.  Dia^ 
cono  quia  ^w  es^  licituin  propter  verba  composita, 
sequeifttift  f^ncti  Evangelii  secuodum  quemcunque 
$vaugeiiata9i;9far^,  prasvenit  enm.  major  benedi- 
cere :  sive  quia  loj^^re  beoedictione  io^get,  qui  ira- 
dit  lemina  Evange^i,  quam  qui  acc^iMi^.  Sed  po|nilus 
inierifl^  ^eprecetor  Deqm^^  ne  diaboius  auferat 
Tsrba  Evangeiii  de  c^rd^  Cfjns»  oeque  petrosa  sint 
corda,  neye  dumosa  vel  spinosa  :  sed  terra  booa,  ut 
(nictiutt  huium  possiA  acctpere  et  fructificare.  Dicat 
i^Mmt  m^  praopliar  ooo  estt  ut  caplat  mba  Evan- 


ubi  audituri  suAt :  YMke^  benedicii  IVilm  m^;  p9§* 
si4et0  par^um  vobis  reipiMm  {MaHh.  xxv). 

CAPUT  XIX. 
De  ofido  qstod  voealur  oferemlc. 
Finitis  prioiribas  ofliciis  snperint  memoratit ,  offi* 
ciom  tntroifaicitury  io  quo  celebrator  oblaiio  tonuoy 
qui  Domino  vou  soa  persolvont.  Prinom  ad  mem»* 
fiam  redocenda  ^st  oblatio  legalis,  ae  deinde  Chrisci 
postremo  nostra.  Oblatio  legalis  habebal  duo  aliafia  ? 
unum  in  introitn  tal)eraacoli ,  aHeron  in  tabema- 
eulo.  Altare  in  mtroitu  praBflgurabal  prssene  ofll- 
ciom,  de  qno  scrtptom  est  in  lihio  Exodi :  P&suit  «I 
tMoHum  in  UUrmtu  tabmmeuU^  et  alta$s$  hotocms* 


1127  AMALARII PRESBYTERI  METENSIS  liiS 

$ii  in  vetlibulo  lesdmomt*,  o/ferent  in  eo  holocauttum  A  vandunif  poneufue  Ulud  in  tabemaculo  tss^momi  ad 


altare  :  et  mitsa  aqua  lavabunt  in  ea  AmroH  et  /UH 
ejus  manus  suae  et  pedet^^  quando  iHgressmri  sunt 
tabemaculum  tettimonii ,  et  quando  aceessuri  ad  sl- 
tare, 

Sufficiant  ista  iiiterim  de  oblatioDe  Teteri  :  imiie 
yideamus  Ghristi  oblationem.  Officium  quod  nos  di- 
cimus  ofierenda»  ab  illo  loco  incboatur  ubi  sacerdos 
dicity  Dominus  vobiuum  :  et*finitur  ubi  excelsa  voce 
dicit,  Per  omnia  tcecula  taculorum.  Ideo  excebe 


et  tacrificia  ut  Dominut  imperat  {Exod.  xi). 

Pro  quibus  causis  offerebatur,  Numeronim  liber 
manifestat,  dicens  in  capitulo  decimo  quinto  :  Lo- 
quere  ad  filiot  Itrael^  et  dicet  ad  eot  :  Cum  ingretti 
fueritit  terram  hdbitationit  vettrce ,  quam  ego  dabo 
vobit,  et  feceritit  oblationem  Domino  in  kolocauttum 
et  victitnam  padficam^  vota  tolventet,  vel  tponte  o/fe- 
rentet  munera.  Est  et  alterum  genus  sacrificii  quia 
duae  sunt  nostne  oblationes :  una  est  per  mortifica- 
tionem  carnis,  altera  ia  oblatione  bonorum  operum,  '  yissimum  profertur,  ut  audiatur  a  populo,  el  popsG 
quae  utraeque  offeruutur  in  introitii  tabernaculi ;  in  re^nsione  confirmetur  oratio. 
pnesenU  viu  mortificare  carnem  oportet  et  bona  Christus  enim  venire  dignatos  est  Hiemsalem  die 
opera  reddere.  De  secundo  sacrificio  memoratus  Palmarum,  et  ibi  exspectare  diem  imnMlaUonis 
liber  ita  memorat  :  Erit  tacrificium  timile  duarum  suae.  Omnis  retro  immolatio  illum  praefigorabat : 
dedmarum  quce  consperta  tit  oleo  tertue  partit  hin^  B  in  illo  consummata  est  omnis  immolatio.  In'  eo  d|e 
et  vinum  ad  tibamentum  tertia  partit  ejutdem  meR-     descendit  Dominus  de  monte  Oliyeti,  Teniente  ei 

obviam  turba  multa  (Matth.  ii).  Non  ^  dubiani, 
quin  salutaret  eam  secundum  morem  iK»am  anti- 
qnae  traditionis ,  quem*etiam  nostra  noo  solam  j»e- 
rita  Ecclesia,  sed  etiam  yulgaris  lenet.  Solec  sibi 
obTianti  aliquid  bonum  optare  causa  salatatioiiis. 
Et  praecipue,  propterea  dicimus  Dominum  salntasse 
turbam  venientem  sibi  obYiam,  quoniam  talis  erat 
eonsuetudo  Judaeorum,  autAugastinus  in  paalmo, 
Stepe  expugnaverunt  me  {Pt.  cxxyiii).  Nostiis  enim, 
ait,  fhitres,  quando  transitor  per  operaDtes,  esl 
consuetudo  ut  dicatur  Ulis :  Benedictio  Donmd  super 
vot,  Et  magis  ista  consuetudo  erat  in  gente  ludKO- 
rum.   Nemo  transibat ,  et  videbat  allqaod  opos  ii 


turcB  offeret  in  odorem  tuaivitatit  Domino  (Num.  xv). 
Et  quod  per  sacerdotis  manum  debeat  offerri ,  ma- 
nifeslatur  in  Ley.  capit.  decimo  septimo  :  Ideo 
oferre  debent  tacerdoti  /Uii  Itrael  hottiat  tuat ,  quat 
oecidunt  in  agro ,  iil  tanetificentur  Domino  ad  ottium 
tabemacuti  UttimonH^  et  inmolent  eat  hottiat  padfh' 
eat  Domino  (II  Par.  ii). 

Et  iterum  in  Paralipomenon  monstratur,  pro  qnibus 
rebus  sit  ofierendam :  Ingretti  tunt  quoque  tacerdotet 
md  Eiechiam  regem^  et  dixerunt  d :  Sanctificavimut 
omttem  domiim  Dominif  et  altare  holoeauttif  et  post 
paaca  :  Consurgentque  dituculo  Euchiat  rex,  oiltf no- 
mtomnetprindpeteivitatit,etascenditdomumDominif 

obtuleruntquetimuttaurotteptem^arietetteptem^agnot  ^  agro,  vel  in  yinea,  vel  in  messe,  vel  allquid  qos- 
septem^  et  hireot  teptem^  pro  peccato,  pro  regno^  pro 
tanctuario,  pro  Juda*  Dixit  quoque  tacerdotibut  filiit 
Aaron,  ut  offerrent  tuper  attare  Domino,  Docti  snmus 
Yeteri  Testamento,  pro  quibus  oflbrre  debeamus  sa- 
crificia.  scllicet,  pro  votis,  pro  spontaneis,  pro  pec- 
cato,  pro  regno,  pro  sanctuario,  pro  Juda.  Qnando 
adimplemur  ea  quae  in  tribulatione  promisimus,  pro 
▼otis  facimus :  quando  gratias  agimus  de  perceptis, 
pro  spoutaneis :  qoando  oompangimur  de  commis- 
sis,  pro  peccato :  quando  recta  corda  petimus  regi- 
bns,  pro  regno :  quando  subilltatem  sacrorum  gra- 
duom,  pro  sanctuario  :  quando  pacem  et  onanimita- 
tem  popuU,  pro  Juda.  Interim  cantus  oelebratus  in 
lemplo   Domini,  dicente  eodem  Paralipomenon  : 

Conttituit  quoque  Ledtat  in  domo  Domim  cum  cjfm-  ^  Dum  enim  sacerdos  susciplt  oblationes ,  eantores 
balit  et  ptatteriit  et  citharit,  tecundum  ditpositionem 
David  (II  Par,  xiix).  £t  paulo  post :  Ciim^iM  offer- 
reniur  hotocautta^  ceeperunt  taudet  canere  Domtno, 
et  dangere  tulntf  atque  m  divertit  orgamt,  qwe  David 
rex  repererat ,  concrepare,  Omm  autem  turba  ado- 
ranUi  cantoret  qui  tenebant  tubat  erant  in  oficio  «tio, 
donec  eompteretur  hotocauttum,  Cunufue  finita  ettet 
obHuio^  tnciirtfaliis  ett  rex,  et  omnet  qui  erant  cum  eo, 
H  aderaverunt. 

Sed  antequam  ingrederentur  saoerdotes  ad  holo- 
eausta,  lavabant  manus  suas,  ut  scriptum  est  in 
Ubro  Exodi.  Locututque  eti  Dominut  ad  Moyten^  di- 
cens  :  Fades  et  tabrum  asnemm  eum  basi  tua  ad  la- 


modi ,  non  licebat  transire  sine  benedictione. 
consuetudo  manet  usque  hodie  in  nostra  Eeciesia« 
quando  transitum  facimus  de  uno  ofHeio  ad  aliemm, 
quasl  nuper  introeamus  ad  operarios,  salutamas  eos 
verbis  benedictione  plenls.  Postea  dicit  saeerdos* 
Oremut,  Nisi  Ghristi  virtus  replesset  corda  tuiiia- 
rum  ad  orationem ,  non  ei  canerent  tam  magnificas 
laudes.  Oratione  enlm  serenatnr  cor  ad  oognosGen- 
dum  Dominum.  Puritas  lintei  quod  ponlKar  in  al- 
tari,  puritatem  mentium  eorum  signat,  qai  Bonuno 
cantabant  Eamdem  puritatem,  qua  repleverat  eorda 
cantantium ,  requirebat  in  templo  qaando  qecit 
inde  vendentes  et  ementes ,  dicens :  Scnpimm  eat : 
Domut  mea  domut  orationit  vocabitur  (Jfoflft.  xxi). 


cantant.  Quandiu  enim  turba  cantabal, 
excettit  (Joan.  i),  Ghristus  vola  eorum  sascipiebau 
Oblatione  suscepta,  sacerdos  riHllt  ad  altare,  ni  m 
eo  disponat  sive  ipse,  sive  diaconus  (^latkmes  co- 
ram  Domino,  quas  illi  immolatums  est  in  aeqaenii- 
bus  missae  (Eta,  lvi).  Ghristus  enim,  posS  ncoepa 
vota  cantantium,  Hierusalem  et  templam  Doraini  in- 
travit,  in  quo  erat  altare,  ibique  se  prseseniavlt  sibi, 
Deoque  Patri  ad  Immolationem  futuram.  ISisiea  dl- 
cit  sacerdos  Secretam,  ut  secreta  ChrisU,  qase  iUa 
tempore  agebantur,  nobis  ad  memoriam  dacantar. 
Aiugustinum  legamus  super  Joannem  (Traet.  W),  obi 
exponit  Gbristum  venisse  ad  diem  feitom  neenope 


ili9  BE  EGCLESlASTiCaS  WFIOIS  LIBRI IV.  -- LIB.:DI.  liSO 

*  •  •  • 

gitt,  Doa  manifeste,  sedquast  iu  occnlto,  ita,  inquit :  A  irinsecus  latet.  Unde  Aagustinus  in  libro  decimo  de 


Maoifestetur  ergo,  lollatur  Telum,  appareat,  quod 

eral  Mcretum.  Omniaquae  dicla  sunl  antiquo  po- 

pulolsraei  in  mulliplici  Scriplura  sanctx  legis,  quae 

agerenl  sive  in  sacriflciis,  sive  insacerdotiis,  sive  in 

diebus  festis,  et  omnino  in  quibuslil)et  rebus,  quibus 

Deum  colebant,  quaecunque  illis  dicta  et  pnecepta 

sunt,  umbrse  fuerunt  futurorum,  quae  implentur  in 

Christo  unde  dicit  Apostolus :  QuQtquot  enim  protnis' 

$iom  Dei,  in  Ulo  etiam  {II  Cor.  i),  id  est,  in  Ghristo 

impleuc  sunt.    Ex  bis'  dictis  intelligere  possumus, 

cujus  vice  secretam  dicat  sacerdos.  Agnus  paschalls 

latebat  in  Ghristo,  qui  immolandus  erat.  Hoc  erat 

secreium  apostolis,  erat  secretum  caeteris  fidelibus 

qui  eum  eo  erant :  erat  secretum  populo  Judseorum 


Civiute  Dei,  c.  i9 :;  Qui  autem  putant  haec  visibilia 
sacriflcia  diis  aliis  congruere :  illi  vero  tanquam  in- 
visibili  invisibilia,  majora/najori,  meiiorique  meiiora, 
qualia  sunt  purae  mentis  el  bonae  voluntatis  offlcia, 
profecto  nesciunt  haec.  ita  esse  signa  iUonim,  sicut 
verba  sonantia  signa  sunt  rerum.  Quocirca  sicut 
orantes  atque  laudantes  ad  eum  dirigimus  sacrifl- 
cantes  voces  cui  res  ipsas  in  corde  quas  signi..ca- 
mus,  oflerimus  :  ita  sacrificantes  non  alteri  visiliilc 
sacrificium  oflTerendum  esse  noverimus,  quam  illi, 
cnjus  in  cordibus  nostris  invisibile  sacriflcium  nos 
ipsi  esse  debemus.  f  SuscepUs  oblationibus,  rever- 
titur  ad  altare ,  disponente  diacono  oblatas  super 
altare,  more  primorum  septem  diaconorum.    Lavat 


nsque  ad  diem  coenae,  quo  ipse  apertius  manifeslare  B  sacerdos  manus  suas  more  priorum  sacerdotum,  ut 


dignatos  est  passionem  suam.  Usque  ad  illum  diem 
proiendiiur  secreta  sacerdotis.  Moraliter  in  prae- 
senti  oflicio  allare  nostrum  pnefiguratur  ab  altari 
holocausti,  quo  immolabantur  victimae  pro  peccato, 
pro  regno,  pro  sanctuario,  pro  Juda,  pro  votis,  pro 
sponlaneis. .  Has  oblaliones  quotidie  habemiis  in  no- 
stra  Ecdesia  :  easdem  per  manus  sacerdotis  oflTeri- 
mus.  AUare  nostrum  designat  in  praesenti  genera- 
lem  vitam  justorum,  qui  carnem  suam  crucifigere 
quotidie  cum  vitiis  et  concupiscentiis, .  atque  in  bo- 
stiam  viventem  Deo  offerre  sqlent :  si  altare  quod 
praeflguraturabaltari  bolocausti,  signiflcat  genera- 
lcm  vitam  justorum,  oblationes  quae  in  eo  offerun* 
tur,  eorum  cogitationes  et  l>ona  opera  designant. 


extersae  sint  a  tactu.communium  manuum^  atque 
terreno  pane.  Quae  lavatio  manus,  rounditiam  cor- 
dis  signat  perlacrymas  et  compunctiones,  sicut  Beda 
in  libro  iii,  cap.  i4,  de  tabernaculo  et  vasis  ejus  re- 
fert.  Recle,  inquit,  pro  aitari  |j[)rope  allare]  holo" 
causli  labrum  ponilur,  in  qno  abiuti  sacerdotes,  in« 
grediantur  tabernaculum,  et  thymiama  Domino  inceii- 
dant.  Duobusnamque  modis  Uicrymarom  et  com- 
punctiouum  status  distinguitur.  £t  post  pauea :  Ne- 
que  enim  quisquam  de  piebe  ibi  lavari,  sed  ipse  pon- 
tifex  jussus  est,  et  filii  ejus,  Tidelioet  sacerdotesgra- 
dus  inferioris,  quia  magnorum  virorum,  sicut  perfe^ 
ctior  vita,  sic  et  compunctio  soiet  esie  sublimior.  Et 
iterum  :  Quod  si  in  persona  Aaron  ipsum  magnum 


Redeamus  ad  initium  pnesenlis  officii.  Saluiat  epi-  C  pontificem  Dominum  salvatorem  accipere  volumus» 

constal  etiam  cum  hujus  aqua  labri  prius,  qoam  ad 
altare  oblaturus  intraret,  esse  iotum :  Quia,  priua* 
quam  thymiama  sui  sacrosancti  corporis  propter  sa« 
lutem  nostram  in  altari  crucis  incenderet,pro  nostri 
amore  eliam  lacrymas  fudit,  quod  in  resurrectione 
Lazari  celeberrime  innotuit.  Gantantibus  adhuc  can- 
toribus,  vailit  sacerdos  ad  altare,  et  orat :  Quod  cae- 
teros  praemonuit  facere,  agit.  Orat  pro  suis  proprils 
delictis  remissionem,  ut  dignus  sit  acceden  ad  altare, 
et  ad  tacium  olilatarum,  ne  fiat  illi  quod  factom  est 
Bethsamitibus,  qui  temere  vidernnt  arcam  Domini, 
de  quo  scribitur  in  libro  Samuelis  :  P$rcu$$ii  auUm 
de  vtru  Belhsamitibuif  eo  quod  Mi$$enl  aream  Do- 
mim,  et  percuuit  de  populo  sepluaginta  viros^  et  quin» 
quaginta  mUlia  pUbi*  (/  Reg.  vi).  Deinde  suscipit 
oblationes  sacerdotum  et  diaconorum,  quibus  licitum 
est  accedere  ad  altare.  Accfpit  etiam  ab  archidia- 
cono  duas :  unam  pro  se,  et  aiterani  pro  diacono. 
Ex  thuribuloquodsuperimponit*post  orationem,  de- 
monstrat  per  quem  ei  propitiari  possit  Deus :  videli- 
cet  per  Dominum  nostrum  Jesum  Ghristum ,  cujus 
corpus  designat  thuribulum,  de  quo  scriptum  est  in 
Exodo,  ut  offerani  in  ea  tkymiama  Domino^  ne  forte 
moriantur  (Exod.  xxx).  Unde  Beda  memoratus. 
Mors  etenim  limenda  est  animsspiritalis  et  a^tema, 
si  qui  ad  ministerium  altaris  efectus,  tbymiama  ora 
tionumDeo  reddere  negligit.  D.aconus  aquam  raiscet 
vino.  Cor  hoc  facidt^Gyprianus  (Gypr.  lib.  ii,  ep.5} 


scopus  popmom,  deprecando  ut  Dominus  sit  cum 

ilio.  Populus  e  contra  orat  pro  sacerdote,  ut  simul 

cum  suo  spiritu  sit  Dominus  cum  eis.  Haec  salutatio 

xntroitum  demonstrat  ad  aliud  officium.  Postea  dicit, 

€)refnusj  admonetquo  ut  unusquisqueofferentiumsese 

dd  suam  conscientiam  introducat.    Si  quis  bai>et  ad 

immolandum,  immolet,  idest,  si  quis  consciusest 

proprii  vitii,  roget  ut  mucrone  invisibili  feriatur  ; 

si  quis  habet  voiuntarium  sacrificium,  sive  sponla- 

iieum,  sive  pro  quacunque  re  sit,  precetur  antequam 

de  manu  ejus  exeat,  ut  accepiabile  sit  Domino,  nec 

despiciatur,  sicut  despectum  est  Gain,  quianon  recte 

ofierebat  (Gen.iv).  Interim  poiiitursindon  in  aitare. 

Sindone  quam  solemus  corporale  nominare,  admo- 

netur  omnis  :  scilicet  populus  et  ministri  altaris, 

iiecDonet  sacerdos,  ut  sicut  illud  linteum  castigatum 

est  ab  omni  naturaliviriditate  et  humore,  ila  siimens 

olTereiitium  ab  omni  carnali  cupiditate,  ei  sicut  iiiud 

nitet  8UO  splsndore,  ita  intentio  offereuiium  simpii* 

cltate  niteat  coram  Deo.  Dein  transit  sacerdos  ad 

suscipiendas  oblationes :  interim  cantores  cantant 

more  antiquorum,  ut  jam  praetuiimus,  sive  turba- 

ruin,  quae  cantabant  Gbristo .  venienti  Hierusalem. 

Populus  dat  oblationes  suas,  id  est,  panem  et  vinum 

secundum  ordinem  Melchisedech.  Panis  quem  offert 

et  vinuin  exprimunt  omuia  desideria  pia  intrinsecus 

Lstientia«   aive  sint  pro  -  immolatione,  seu  pro  hostia 

viva.    Quod  foris  agitur»  signum  <st  illius  quod  in- 

Patrol.  CV, 


llSf  AMALAflA  M£86YtEtU  MeteMSlS  \m 

«ouMt  id  Q*MmuiI|  iH  wWnMmito  DmbiiiIcI  ea-  A  qnaifi  Denm  cogitare  iehete.  Cbndatttf  «mtra  aA« 


lidft^  dkeas :  QiimkjI»  iwieti  tn  ealice  vteo  Mfni 
susociinr,  Ghristo  ptpvta»  <uiinMiir)  et  credentiitm 
plebs  ei,  in  ^ren  credidlt  ot^alir  el  }uii^tar.  Qa» 
copataUo  et  oo^jiinctio  aciaae  et  Tiiii  sic  nHscetar  in 
calice  DomiBi,  ut  commistio  iHa  ab  inTicero  non  pos- 
sit  separari.  Onde  Ecclesiamj  id  est,  piebem  in  Ec- 
clesia  constitutam,  fideliler  et  irmiterineoqaod  cr&- 
didit  perseTeranlera,  Bulla  res  sej^arare  poterit  a 
Ghristo,  quominus  bsefeat  semper  et  maneat  indiTi- 
dua  dllectio.  Sic  autem  in  sanctiilcatido  calice  Domini 
offerri  aqua  sola  noii  polest,  quoraodo  et  Tinam  so- 
lum  nonpotest  Namsi  ^Mim  tanfmn  quis  olTerat» 
sanguis  Gliristi  iMipil  esae  illie  nobis,  si  Tero  aqua 
sH  soU,  plebsittoipit  esse  siiieGhristo.  Onando  aotem 


Tersarium  piMns,  et  soliDeopateat,  necad  se  ho- 
slem  Dei  tempore  orationis  adire  patiatnr.  Obrepit 
enira  frequenter,  et  pcnelrat,  el  sttbtiliter  fkHens, 
preces  nostras  a  Deo  avocat,  ut  aliud  habeamus  ia 
corde,  et  aliud  in  voce,  quando  intentione  sincera 
Deum  debeat  non  vocis  sonus,  sed  animas  et  sen- 
sus  orskte :  quae  autem  segnitia  est :  alienari  et  ea]d 
ineptis  cogitationibus  et  profainis,  cum  Deum  de- 
prccaris?  quasi  sit  aliud,  quod  magtsdebefts  co^tare 
quam  id  quod  cum  Deo  loqtieris.  Quomodo  te  a.Deo 
audiri  postulas,  cum  te  ipse  non  andiast  tis  esse 
Deum  tui  memorem,  cum  rogas,  quando  tn  ipseW 
memor  non  sis  ?  Hoc  est  dc  eo  hoste  in  totnm  iHm 
caTcre,  hoc  est,  quando  oras  Deum,  majestatem  Dei 


utrumqtte  miSGetur»  etadonafioiie  cobfusa  sibi  invi-  B  orationis  negligentia  offendere,  hoc  est  Tigilare 


cera  copulatur  tanc  sacraraeMum  sfnritaleet  cOeleste 
periicitiir. 

Si  Tat)  calix  Domini  noH  est  aqna  sola,  aut  Tinum 
solum»  nisi  otrumque  sibl  misceatat :  quomodo  nec 
corpus  Domini  potest  esse  farina  sola  aut  aqua  sola 
nisi  ntnimque  adunatum  fueril  et  coputatum,  et  pa- 
nis  uaiBs  compage  sc^idalum.  Quo  et  ipso  sacramento 
populus  Boster  ostenditur  «dunalM,  ut  quemadmo- 
dum  grana  mulu  in  unum  cellecta  el  tommolita  et 
comraista  panem  WMmft  faclunt  t  sie  Hi  Ghristo,  qui 
est  pania  eoriestis  «lum  ecimuB  esse  oorpus,  cnicon- 
juncttts sit  nosternMiertts  ei adohalus.  Omnis  po- 
pulus  intnuis  ecoleaiam,  deiiei  sacrifidum  Deo  of- 
ferre  :  At  caiitores,q«i  inmlgenere  Levttar^m,  pro- 


lis,  et  corde  dormine  cum  debeat  ChristlaBiis,  el  cna 
dormlt  oculis,  corde  Ttgilare  sicut  scriptum  est  ex 
persona  Ecdesiae  bquentis  in  Caitiico  cairticorum  : 
E§o  dimmoy  ot  cor  meutn  vigilat  {Cani.  v).  Qtapro* 
pter  sollicite  et  cante  Apostolus  admonet  dtens : 
iMiantni  onrtiofft,  vigihMtet  in  ea  (Cd.  iv)  docens 
sclHcet,  et  ostendens  eos  impelnire  quod  postnlant 
de  eo  posse,  qaos  Deus  rideat  in  oratkme  vigUare. 
Oranles  alitem,  non  in  IVttcluosis  et  iradis  precibds 
ad  Deum  Tcniant.  IneHicai  petitio  esi,  cmn  preca- 
tur  Deum  sterifis  oratto.  Nam  com  omiiis  oi^r  ikni 
fadens  fructwn,  excidatur  ^  et  fjt  ij^fnem  nitfaMr 
(Maith.  ni  el  th)  :  Bttque  et  sermo  non  habens  fra- 
ctum  promereri  Deum  non  potest,  qaiB  nulla  opera* 


ptor  ittstBiitem  iieoessilB«sm  canlandl,  mm  habent  Ii-  ^  ttone  fecmidas  est.  £t  idcirco  Scriptura  AiTina  Ib- 


ceniiam  huciUttC(|Be  discttfrefuH,  ut  siiigafiofferattl 
cuffl  cseteris.  StatalMi  eot  eis,  ttl  penilas  non  sint 
extorres  a  SBcriMo,  cBStodife  aq^Hml  «s  liane  mfiam 
offerre  pro  caeteris.  P<6pb1bs  oHMrt  vinum,  cafitores 
aquam.  Sicut  Tinom  et  aqua  unum  iifint  in  calfce, 
sicpopulttseteanU»esin  corporeChristi.  Clantores 
more  leviurum  antiquorttm,  qui  omnia  necessaria 
tabernaculi  proTtdebBBl»  qo^erani  aqaam  ad  fontem, 
et  serveBt  eam  coopertam  usque  ad  lepypus  sacri-^ 
ilcii)  et  tuncmundam  eara  offeraui.  Poslea  ponit  c»- 
licem  in  altari  diaconus,  <el  sodarium  snumTn  dextixi 
cornu  altaris  :  Esthablle  snI  hoc,  ut  quidqDid  acees- 
seritsordidi,[illo  tergatur,  et  saoerdoife  mondissi' 
muffl  maneat.    Si  per  ineariam  «acerdotis  ante  ho- 


stroit,  dicens :  Bona  est  oratio  enm  jejum^  H  W«e- 
motfna  (Tob.  kn).  Qao  facto,  reTertitur  ad  popolam 
saeerdos,  et  precatnr  m  orent  pro  illo,  quaienas  di- 
gnvs  sil  uniTerss  plebis  oblationem  offerre  1>omino. 
Praesentes  adoraiiones  pneKbate  suM  Inl^arallpome* 
non  ttbi  orat  tuifMi  cantantfbos  leTitis.  Post  holo- 
caastum  nempe  incurTatas  estrex,  et  onmispopolos 
(//  ^or.  Tii).  Audividicere,  quod  plebs  eadem  hora 
tres  Tersicidos  cantet  pro  sacerdote  :  If iKot  li^i  Do« 
minut  ouxiHum  de  sancto  (B$al.xn),  etdnos  se« 
quentes. 

CAPOT  XX 
Be  teereta, 
Sequitur  secreta.  Secreta  tdeonominatnr,  quia  se- 


ram  sacrificii  aliquse  macute  iBbflmerunl  variarvm  ^  crelo  dicitur.    fn  hac  primo  Bominatur  hostia  sifC 


tenUlioQom,  has  suo  sudario  detei^  iiorB  aacri* 
ficii  iia  vigilet,  ul  nullx  possint  ifihmrere,  qBtBtam 
humana  fragilitas  8iDit,quin  Ultco  repeUattaor  in  ostio 
suggestionis,  acquieta  metttepro  peCcatis  alior»ai 
intcrcedat.  Unde  Gyprianas  tn  serBiOBe  6  de  oratioae 
Doininica  :  Quando  Bttlom  atBBiBs  ad  onrttenom^ 
dilectissimi,  vigilare  et  inettmbeo^  nd  (ireoes  Utto 
corde  debemus.  CogilBlio  onmis  oamaUs  ^  smcula- 
ris  abscedai,  nec  quidqttam  tune  aiiimus,  quam  id 
solum  cogitet  quod  precalor.  Ideo  et  sacerdos  ttnle 
oraiionera  praefatione  priemissa,  parat  iratrBmmen- 
tes,  dicendo,  Sfirsttm  cotda :  vt  dum  respondet  pleba, 
}lab$mu9  od  Dominumf  admoneaturi  nibil  alt«d  se 


sacriiicfam,  oblatio,  hi  hac  precator  sacerdos  per 
eamdmi  hosiiam  purgari  asqueqnaque.  Sacerdotis  so- 
lius  est  soliDeoofferreBaciiftcimn,acideo  qniaDeo 
cogHaiionfbas  loqaimor,  non^st  necessBria  tox  re- 
boafts,  sedTeiiia,adhoctanfam,nt  eisdem  Bdmoiiea- 
tur  saeerdosqafdyiogitare  ddbeat.  fn  seqoefifi  naaih 
•que  «Mkme  damat  ad  )90paHms  ert  ftmd  fpse  Jan 
habel,1itfbealetiBe,1iocest,  imrsiimcor,ac  deittde, 
ut  granNis  -agal  Deo  pro  serenltale  niewiis.  Igimr 
hoc  neoessario  edoliitttr  toco.  Oood  tmmtNis  licet 
simalagere,  Id  esi  graviiB  vefeffreDeo,  hoc  BodaBM- 
tur :  Qttod  ad  sotara  BliooMoiem  peiliBet,id  OBI, 
moltttio  paois  et  Tini,  seerelo  afilQr.  QaaalB» 


i M  DE  ECaESlkMO»  OmtaiMI  itBRl  IV.  --  LlB.  III.  ilM 

YiotEiM  fnbMm  ^Jmn  fMameBl»  wl  iMiinl  A  pufnet^  Hlbild^eoiiteieiili»  p66etll,unA  eoncurben- 


sacviAeiam»  poBtqueni  ducta  eml  aii  oatimn  MenuH 
culi  (Lnk,  i^)y  tontampnegtfttsicriflcininiRpraniapo» 
sitione  altoris.  Non  poteet  jauttmulari  noquo  io  me- 
liuB  Deque  in  deteriae. 

CAm  XXI. 

De  hymno  ante  ptusionem  Domtni  ,  iive  prteparth 

Hone. 

Hyniaus  ideodidtnr,  qui»  rel^lneestgrttierura 

actione,  et  Inudlbue  ttageteruni;  pr»peniiio,  quia 

parat  fratrum  mentes  ad  Iwnestatem  <leoentem  cen- 

yentoi  lanetorum  angelonim,  qoi  solent  adesee  omi» 

secrationi  corporie  Ciiristi,  el  ad  ipsam  rererentfam 

tants&cooeeerationis.  Ae  ideo  ezcelsaYoce  cantatur. 

Officium  lioc  inchoatiir  a  salutatione  qnse  dicitor  ante 


tui^  ae  pn^ream,  lialienlet  t  sed  dridhm  proAieione 
lacrymarum  oplanles  Tenire  el  parere  ante  fadem 
Domini. 

Oblaiio  qutt  superposita  est  in  priore  offlelo, 
Deo  deputaia  est,  ac  per  hoc  sanctifloata,  id  est, 
a  terrenis  separata,  et  coelestibos  deputata  :  In  ista 
ol)servaUir  usquedum  ex  ea  ftat  corpus  Doniini,  iiac 
postea  assumatur  in  ccebim.  fntimatum  est  hanc 
prseparationem  qnae  ceiebratur  in  altari  thymiamatis, 
sacrificium  angelorum  ad  memoriam  nobis  reducere, 
ac  ideo  quod  dicit  sacerdos,  Quam  taudant  angeHf 
angelorum  sacriflcium  est.  In  angelis  archan^elo^ 
intettigimus.  Dominationum  sacriflciimi,  adhortatio, 
ip  qnibns  priucipatus  intelligimus.  Sleut  dominatto- 


Sur$um  cordoy  etHnitor  in  bymno,  ^aireiiis,  tanetui^  '  nes  subjecta  sibi  habent  angelorum  agmioa,  quibus 


sanetus^  praesens  oiBeium  tempiis  iilud  nobis  ad  me- 
moriam  redueit  quando  Ghristus  in  ccena  ascendf t  in 
cflenacolnm  magnnm  stratnm,  el  ibi  mnha  locotus 
est  cum  discipiilis  {Matth,  xxvi),  et  hymnnm  rctuMt 
Deo  potri,  quem  Joannes  commemorat,  nsque  dum 
exireCin  montemOKveti.  Ibi  gratias  egit  Deo,  ibi 
hymnuffi  cantavH,  in  qno  preeatns  est  Patrem,  ut 
servaret  diseipulos  soos  a  malo,  dlcendo :  Bion  rogo 
ul  toiiat  eoo  de  ifmiMf o,  ud  ui  zerves  eoe  a  mato  {foan. 
xvti).  Ei  nt  sancti  permaneant,  subtnnxit :  Saneti- 
fica  eoe  ln  9erUate,  El  Itemm  :  Et  pro  eta  $anet(lico 
meipsumy  ut  sint  et  ipsi  sanctiflcati  in  verltate :  Et  ul 
in  ecelum  transe^nldicit  in  sequenCibus :  ^ater^  quo$ 


mira  potentia  praeemihe.t,  sic  et  principatus  spiritus 
bonorom  angelorum,  quibus  ad  explenda  divlna 
mlnisteria  principantur  Qui  dominantur,  princi- 
pantur.  Potestatum  tremor,  coelorumque  virtutum- 
que  ac  beatorum  seraphin  agminum  socielas  san- 
cta.  Coelos  pro  ihronis  positos  intelligimus,  quia  coe» 
lum  sedes  Dei  dicimr;  hisque  conjungimus  chem-* 
bin,  super  quae  dicitur  Deus  sedere,  sicut  psalmus» 
Qui  sedesl  inquit,  super  cheruinn,  appore  (Fsai, 
Lxxix).  Bis  novem  ordinibus  praelibatis,  ordo  deci- 
mns  conditionis  humanae  adaoxus  est,  ex  cojus  voce 
dicit  sacerdos,  Cum  iptibus  et  nostras  voces  ut  ad^ 
mitti  jubeas  deprecamur.  Rymnus  sequens,  qut  ad- 


dedisii  mihi  voio  ut  uH  ego  svm  et  itii  sini  meeum^      ditus  est  primsevo  hymno  a  Sixto  papa  additus  est, 


ut  videant  ctaritatem  meamjquam  dedisti  mtAt;  juxta 
hunc  sensum,  altare  est  mensa  Domini,  In  qua  con- 
vivabatur  cum  discipulis  suis :  Corporale,  linteum 
quo  erat  ipse  praecinctns  :  sudarium  labor  de  Juda 
prodltore.  Hunc  ordinem  sequitur  sacerdoo  :  Cum 
suis  auditoribus  ascenditin  coenaculum  quando  dicit, 
Sursum  corda  :  Auditores  respondent :  Habemus  ad 
Dominum,  Quod  precatus  est  pro  se  in  praefatione, 
ut  cor  suum  esset  alienum  a  vincuiis  mundanis,  hoc 
nunc  monet  auditores  suos,  ut  pro  tanto  dono  gra- 
tias  agant  Deo  :  Auditores  conflrmant  dignum  et 
justum  ita  esse,  et  caetera,  usqueper  Christum  Do- 
minum  nostrum.  Per  quem  recouciliati  sumus  Deo, 
per  ilhim  nostras  graiiamm  acliones  offerimus  :  et 


ut  in  gestis  pontificaHbus  legitur.  Ita  enim  scriptiun 
est :  Hic  constituit  ut  intra  actionem  sacerdotis  in- 
ciplens  populus  hymnum  decantarel :  SanctuSf  san^ 
ctus,  sanctus,  Dominus  Deus  Sabaoth,  Idem  hymnus 
horam  duomm  ordinom  voces  continet :  Ordo  an- 
gelorum  dicit,  SanctuSy  eaneiusy  sanctus,  Dominui 
Deus  Sabaothj  pteni  sunt  coAi  et  terra  gioria  tua; 
ordo  imniiBom  diell ;  Bosamta  M  eaeeleis^  benedietme 
qui  MJl  Im  n/nmne  DonUnt,  Quam  partem  hymni 
cantavil  lurha  <Ue  Pnlmarwn  pir»cedene  DomhMMi 
Jenisalem.  lam  diximus  de  allari,  quid  dgnificei« 
dicendiim  eel  de  sndario.  Sudarium  Jaeens  in  akaH 
signiflcat  lat)orem  quem  habent  angeli  i»  miMStori0 
humano,  sive  periiecli  viri ,  qui  noa  eessnmi  oravo 


quia  nonsohim  ea  renovata  snnt  per  Cbristum :  quse  j^  pio  noelra  fragilitale.  Corporaie  wo  intealionem 


sunt  in  terra,  sed  etiam  quae  in  coelis,  reeQlit  coele- 
stium  laudes.  Qnia  enim  de  sacriflcio  agitur,  restat 
ut  et  gratiarum  actiones,  quas  sacerdos  ofiferl  pro 
sacrificlo  ejus  accipiamus  :  et  ministeria  angelorum 
quae  recolnnlur  in  praesenti  hymno,  pro  eorum  ^a- 
crificlo.  Hhid  intendendum  est  in  omnibus  officlis 
iromolationis,  tafi  nomine  censendom  esse  visibUe 
altare,  qualeestcorofierentlum.  Temporequohymuus 
ante  passionem  celebratur,  altare  nostmm  aptatur 
altare  thymiamatnm  ,  quod  significat  specialem 
quoramdam  perfeetoram  vitam,  eorum  scilicet,  4[tti 
iiiajori  mentis  perfectione,  exstlnctis  prorsus  ac  so- 
pitis  lliecebris  omnibus  carais,  sola  Domino  pratio^ 
nuni  vota  ollbrant,  nihil  quidero  de  carae  quod  se  im* 


non  fictnm.  Staat  iuterim  epiaeopi  »v«  aaeerdtles 
seu  diaconi  post  pontifleen^  sniidiaeoni  vero  in  facie 
ejus,  Ibi  illud  adimpletojr  quod  in  memorato  coena- 
culo  dicit  Doounus  discipuUs  suis  ^eeundum  Lucam: 
Reges  gentium  dominaniur  eorum^  et  qui  potestaiem 
habent  supitf  «o#»  benefici  voeantwr :  vo$  autem  nom 
sic ;  sed  qui  majier  est  in  vobis,  fiat  ekut  iumor :  et 
qui  prmmor  est^  mut  ministraJior.  Nam  ^  mior 
est,  fiu  reeumbU  an  qui  miniUrat?  Nmsfs^  qui 
bit :  Ego  atUem  in  imtfto  vestri  sum^  tanquam  qm 
nietrai  (Luc.  xxii).  Multos  disdpulos  Chrisli  do* 
ctrina  habebat,  de  quibus  erant  iUi  centum  viginli 
qui  die  Pentecostes  simul  inventi  sunt  in  ima  domo« 
De  ipsis  erat  Joseph  ab  Arimathia,  disdpulus  Je$\| 


4436   »  .      AMALARIi  PRESBTTERI  MfiTENSiS     :  i  «43« 

occultus  propier  metum  iudseanun  (Joan,  iix) :  et  A  sed  peneverauliae  ceeSefitis  regni  gloria  donatiir, 
ipse  bajnlator  aquae;  qui.suscepit  euro  in  coenaculo . :  quia  nimirum  perseTerantia ,  quae  alio  noniine  con- 
suo,  cui  Dominus  mandavit,  Dicit  tibi  magitter  (Luc.  ;  stantia  vocatur,  robur  quoddam  et  fortitudo  mentis, 
xxii).  Hi  denique  sive  essent  corporali  positione  in  .  cunctarumque,  utita  dixerim,estcolomnavirtoiam, 
eceiiaculo,  quando  Dominus  coenavit,  seu  non  fo-     qaae  cum  bene  recta  et  (irma .  consistit,  nihil  est 


rent,  tamen  ejus  obsequio  non  deerant,  sicut  is  non 
defuit  qui  stravit  coenacuiuni  magnum.  Hos  credi- 
mus  designari  per  sulnliaconos,  qui  in  facie  stant, 
sicut  sleiit  ille  sive  per  prxsenliam  suaui,  seu  per 
ministerium,  cujus  eral  ccenaculum  :  sive  mulieres 
qnae  perseverarunt  in  passione  Domini,  de  quibus 
Gregorius  de  Moraiibus  scribil  {Lib,  xiv,  c.  23): 
Sed  cum  ad  crucis  horam  ventum  est,  ejus  disci- 
pulos  gravis  ex  persecuiione  Judseorum  timor  inva- 
sitj  fugerunt  singuli,  mulieres  astiteruut.  Quasi  ergo 
consumpta  came  os  Doniini  pelli  suae  adhsesit  (Job. 
xix),  quia '  fortitudo ,  passionis  teinpore  fugieniibus 
discipulis,  juxta  se  mulieres  invenit.  Sietit  equidem 
aiiquandiu  Petrus,  sed  poa  territus  negavit.  Stelit 
etiam  Joannes,  cui  ipso  crucis  tempore  dictum  est, 
Ecce  mater  tua  (Joan.^xix) ;  sed  perseverare  minime 
potuit,  quia  de  ipso  quoque  scriptum  est,  quod  ado- 
le$ceM  quidam  sequebatur  illum  amictus  sindone  SU" 
fer  nudo\  et  tenuerunt  eum;  at  ille  rejectasindone^ 
nudus  profugit  ab  eis  (Marc.  xiv).  Quo  etsi  postea  ut 
verba^  sui  Redemptoris  audiret',  ad  horam  cru- 
cis  rediit , '  prius  tamen*  territus  fugit.  Mulieres 
autem  lion  solum  non  timuisse  neque  fugisse,  sed 
etiam  usque  ad  sepulcrum   stetisse  memorantur. 


B 


certius,  nihil  lutius  bonis  moribus  t-  ip^  ^tant 
inclinati,  donec  liberentur  a  malo.  Hi  enim  sont 
apostoli  qui  magna  trifaiulatione  erant  oppressi; 
antequam  audirent  1>omini  resurrectionero ,  non  se 
audebant  eirigere  ut  confiterentur  se  esse  Clirisii 
discipulos.  Hi  quamvis  in  passione  non  forent  prs- 
sentes,  tamen  perseverant  posi  Christi  resurrectio- 
nem  in  tentatiouibus.  Non  enim  surgunt  ante  lucem, 
de  qua  Psalmisia  dicit :  Vanum  esi  9obi$  anie  luam 
surgere  (Psai.  cxxvi),  id  est,  vanum  esi  gloriaii  an- 
tequam  resurgalis  a  morluis.  At  qui  in  facie  slant, 
signant  discipulos  occultos  propter  metom  Jndaeo- 
rum,  sive  mulieres,  qux  Christi  poterant  in  facie 
persistere.  Sua  inclinatione  subdiaconi  moeslitiam 
eoruin  signant  de  quibus  dicit  idem  guj  sopra  in 
eodem.  Non  autem  ideo  solus  malienim  pbuictiis 
eum  sequebatur,  quia  non  innumerus  eliam  viroTum 
pnesentium  coetus  de  ejus  erat  passione  moesiissi- 
mus,  sed  quia  feroineus  quasi  contemptibilior  sexus 
liberlus  poterat,  prsesentibus  sacerdotiba8,ei  princi- 
pibus,  et  magistratibus ,  quid  contra  eos  senserit, 
ostentare,  qui  poterant  non  dolere,  qoando  aun 
quem  nimio  amore  dilexerunt  et  noyerunt  innocen- 
tem,  ab  impiis  comprebendi,  iigari,  duci  ante  eos. 


Dicit  ergo,  Pelli  mea:,  consumptis  carnibuSj  adfiwsit  ^  spui  in  faciein,  flagellari,  crucifigi  videmnt?  Quid 


os  meum  (Job.  xix),  hoc  est,  Hi  qui  meae  fortitudini 
propinquius  inhderefe  debuerunt ,  passionis  me;e 
tempore  timore  consumpti  sunt,  et  eas  quas  ad 
exteriora  ministeria  posui,  in  passione  mea  sine 
foriuidine  inhaerere  mihi  fideliter  inveni. 

9 

,  .     CAPUT  XXII. 
De  hymnOf  Sanclus,  sanclus,  sanctus. 

Post.hymnum  inchoatum,  SanctuSf  sanctust  san^ 
ctusy  inctinant  se,  et  qui  retro  slant  el  qui  in  facie, 
venerando  sciiicet  majesiatem  diviiiam  et  incarna- 
iionemDomini,  quas  introducia  sunt  per  cantum 
angelorumei  iurl)arum.  Arigelorum  concentus,  di- 
cendo,  Sanctusj  sanctus,  sanctus,  Dominus  Deus  Sa^ 


significet  eorum  ereciio  ante  fmilam  oraiiooem,  si 
Dominus  dederit,  congruis  in  locis  mGnsirabitiir; 
nunc  de  Te  igitur^  dicendum  esi.  Ab  iniiio  oratioois 
usque  locum  ubi  diciiur,  Et  inelectorum  iMima 
jubeas  grege  numerari  per  Christum  Dominum  ho- 
strum^  celebratur  sacrificium  electorum  qui  noa 
hal)ent  in  carne  quod  eis  repugnet,  neque  in  eon- 
scientia  quod  conturbet.  Sicut  enim  duo  aliaria  erant 
in  tabernaculo  Moysis,  sive  in  iempto  Saloaioois, 
unum  ihymiamatis,  alterum  holocaosii,  ita  suni 
duo  sacriiicia  sanctae  Ecclesiae  :  unum  esi  in  quo 
omnes  carnales  niotus  sopiti  sunt,  de  quo  comme- 
moravimus,  et  nunc  iterum  commemorandum  est; 
allerum  est  in  quo  necesse  est  quoiidie  camaJes 


baotkt '  muestatem   divinam   iniroducit :  turbarum    .      .  .        j  .    >    -u       ^-      :■ 

•V     .  .  .           ..             ,.      .»..,!>  motus  mactare,  de  quo  in*  posterionbus  dioendoB 
vero,-Domini  incamaiionem,  i\icendo  :  Benedtctus  D  _^  , ,'  ^i.Jl^  .u T: .: 

^ttt  venii  in  nomine  Domini,  Hosannain  excelsis. 


CAPUT  xxin. 

DeTe  igilur. 
Perseverant  retro  sianies  inclinati  usque  dum 
finiatur  omnis  praesens  oratio,  id  est,  usque  dum 
dicatnr  post  orationem  Dominicam,  Sed  iibera  nos 
a  malo.  Quod  enim  sequilur,  usque,  Per  omnia  sm- 
eula  sa^culorum,  expositio  est  novissimx  petitionis 
DoiViinic»  orationis.  llii  enim  sunt  quibus  Dominus 
dixii :  Yos  autem  estis  qui  permansistis  mecum  in  ten- 
iatit>mbus  meis ,  et  ego  dispono  vobis,  sicut  disposuit 
mUn  Pater  meus  regnum  (Luc.  xxn).  Unde  Beda  in 
trpcuiu  soperLucam?  Non  inchoationi  paiientia, 


est.  In  promplu  altare  thymiamaiis  esi  ex  uiroqoe 
officio,  capitis  scilicet  et  corporis,  usque  ad  locum 
de  quo  superius  titulatum  est.  Nunc  vero  reddenditni 
est  cur  oraiio  pra^ns  ei  praefaiio  secreie  dicaoiui 
ex  sermone  Cypriani  de  Dotiiinica  oraiione  (Serm. 
6) :  Sit,  inquit,  orantibus  sermo  ei  precaUo  cum 
discipiina,  quietem  continens  et  pudorem.  Cogiie* 
mus  nos  sub  conspeciu  Dei  siare,  placendom  es 
divinis  oculis  ei  habiiu  corporis,  et  modo  vodf. 
Nam  ut  impudentis  esi  clamoribus  strepere,  iu 
contra  congruit  verecundo  modesiis  precibus  orare. 
Denique  magisterio  suo  Dominus  secreio  nos  orare 
pnecepit,  in  abditis  et  sembtis  locis,  in  cubiiibns 
ipsts  (Matih.  vi).  Quod  magis  convenii  iidei,  ui  scia* 


'«137 


DE  ECCLES!ASTICIS  OFFICIIS  LIBRI  lY.  —  LIB.  ni. 


% 


inusDominuin  tibiqT]eesseprdeseDtein,audireoirines  A  ^am  iV/rim,  fiat  votunta»  tua  (Joan,  ir).  Qiiod  ita 


etvidere,  et  majestatis  suae  plenitudine  in  abdita 
'quoquo  et  occulta  penetrare,  sicut  scriptum  est: 
Ego  Deus  appropinquans  ^  et  non  Deus  de  longe;  H 
absconditut  fuerit  homo  in  absconditis,  ego  ergo  non 
videbo  eum,  Nonne  cmlum  et  terram  ego  impleo  (Jer, 
xxiii)?  Et  iterum :  In  omni  loco  oculi  Domini  conlem- 
plantur  bonos  et  malos  (Prov,  xv).  Et  quando  in 
timim  cum  fratribus  convenimus,  et  sacrificia  divina 
€um  Dei  sacerdote  celebramus,  verecundiae  et  disci- 
plin»  memores  esse  debemus,  non  passim  ventilarie 
preces  nostras  incondilis  vocibus,  nec  pelitionem 
commendandam  modesto  Deo  tumultuosa  loquaci- 
tate  jactare,  quia  Deus  non  vocis,  sed  cordis  audi- 
tor  est;  nec  admonendus  est  clamoribus,  qui  cogi- 


Hieronymas :  Secundo  orat  ut  si  Ninive  aliter  sal- 
vari  non  potest,  nisi  aruerit  cucurbita,  fiat  voluntas 
Patris.  Tertio  oravit  Christus  eumdem  sermonem, 
ut  ex  memorato  Hieronymo  discimus,  qui  dicit, 
apostolorum  timorem  sequenti  poenileiitia  magi- 
stnim  impetrasse  corrigendum;  intelligimiis  eum 
pro  suo  corpore,  id  est  apostolis ,  nunc  orasse. 
Eodem  numero,  id  est,  ternario,  sacerdos  voce  eie- 
•ctoruro  complet  orationem  suam.^  Sacrificium^  est 
electorum  ad  Deum  Patrem,^per  Cbristum  Doniinum 
nostrum.  Haec  dona',  baec  munera,  haec  sancta  sacri- 
ficia  illibata.  Dona  et  munera  unum  sunt ,  juxta 
quod  Daoiel  respondit  Baltbasari,  quando  ei  promi- 
sit  purpuram  et  torquem  auream.'  Jlf «n^ra,  inquit, 


tationes  hominum  videt,  probante  Domino  et  di-  ^  tua  sint  tibi,  et  dona  domus  tuce  alteri  da  (Dan,y). 

cente  :  Quid  cogitatis  nequam  in  cordibus  vestris  ? 

{Luc.  v)  et  alio  loco  :  Et  scient  omnes  Ecclesice  quia 

ego  sum  serutator  renum  et  cordis  (Jer,  xv).   Quod 

Anna  in  primo   Regnm  libro ,    Ecciesiae     typum 

portans,  custodit  et  servat,  quoe  Deum  non  clamosa 

petitione,  sed  lacile  et  modeste  intra  ipsas  pectoris 

latebras  precabatur,  et  loquebatur  prece  occulla', 

sed  manifesta  fide.  Loquebatur  non  voce,  sed  corde, 

quia  sic  Dominum  sciebat  audire,  et  impetravit  effi- 

caciter  quod  petiit,  quia  fideliier  postulavit.  Decla- 

rat  Scriptura  divina  quae  dicit :  Loquebatur  in  eorde 

9Uolet  labia  ejus  movebantur^  et  vox  ejus  non  audie- 

batur,  et  exaudivit  eam  Dominus  (I  Reg.  i).   Item 

legiraus  in  Psalmis,  Dicite  in  cordibus  vestris^  et  in 


Hoc  unum  bis  reperitur,  quia  duae  res  ofleruntur 
Deo,  id  est,  panis  et  vinuni.  Quae  utrseque  nbn  con- 
gruenter  possunt  plurali  numero  appellari.  Etenim 
in  pane  est  aqua  et  farina,  in  vino  aqua  et  vinuin. 
Idipsum  terlio  repetitur  :  H<ec  sancta  sacrifieia  f//i- 
bata,  Singulari  repetilione  duo  superiora  recapitu- 
lantur,  quoniam  in  uno  corpore  Cbristi  baec  sacra- 
menta  continentur.  Sed  quoniam  potius  requirit 
Deus  sacrificinm  cordis,  quam  hoc  quod  extrinsecus 
ministratur,  in  corde  sacerdotis  volumiis  interpre- 
tari  dona,  et  munera,  et  sacriflcia  illibata.  IJnde 
dicit  Augustinus  Hb.  x  de  Civitate  Dei,  cap.  5.  Dooa 
ejus  in  nobis,  nos  quoque  ipsos  vovemus  et  reddi- 
mus  ei.  Beneficiorum  ejus  solemnitatibusy  festis  et 


'cubilibus  vestris  compungimini  (Psal,  iv).  Per  Jere-  ^  diebus  statutis  dicamus,  sacrarousque\memoriam, 


miam  quoque  haec  eadem  Spiritus  sanctus  suggerit, 
et  docet,  dicens  :  In  sensu  auiem  tibi  debet  adorari 
Dominus  (Jer.  xxix).  Adorans  aulem,  fratres  dile- 
ctissimi,  nec  iliud  ignoret  quemadmodum  in  (emplo 
cum  Pharisaeo  publicanus .  oraverit  (Luc,  xvni), 
non  allevatis  in  coelum  impudenter  oculis,  nec  ma- 
nibus  insolenter  ereciis,  sed  pectus  snum  pulsans, 
et  peccata  intus  inclusa  contestans,  divinae  miseri- 
cordi»  iniplorabat  auxilium  :  et  cum  sibi  Pharisaeus 
placeret,  sanctificari  hic  magis  meruit  qui  sic  ro- 
gavit;  qui  spem  saiutis  non  in  fiducia  innocentiae 
suae  posuit,  cum  innocens  nenio  sit,  sed  peccata 
confessus,  humiliier  rogavit,  et  exaudivit  orantem^ 


ne  volumine  temporum  ingrata  subrepat  oblivio, 
ei  sacrificamus  hostiam  bumilitatis  et  laudis  in  ara 
cordis  igne  fervidam  charitatis.  Juxta  eumdem  Au- 
gustinum,  si  quisvult  dona  offerreDeo,  seipsum, 
offerat;  sl  quis  munera,  sacpius  memoretur  benefi- 
ciomm  ejus;  si  quis  sacrificia  illibata,  humiiitatem- 
que,  laudem  et  charitatem  offerat.  Dicit  idem  in 
lihro  memorato,  capite  qiiinto  :  Sacrificium  ergo 
visibile,  invisibilis  sacrificii  sacramentum,  id.est, 
sacrumsignum  esi.  Et  in  sequentibus  in  eodem» 
capite  decimo  nono  :  Quocirca,  sicut  orantes  atque 
laudahtes  ad  eum  « dirigimus  sacrificantes .  vooes, 
cujus  res  ipsas  in  corde  quas  significamus,  offeri- 


qui  hunnlibus  ignoscit.  Quia  audivimus  ex  Cypriano  |.  mns,  ita  sacrificantes,  non  alteri  visibile  sacrifljcium 


iMOtium  orationis,  audiamus  ex  Te  igitiir,  orationes. 
Priiiio  vice  Chri:>ti  sacerdos  Ircs  orationes  exerceii 
sicut  Dominns  fecit  poslquam  exivit  in  montem  Oli- 
veli  anle  tradilionem  suain,  id  est,  pro  universali 
Ecclesiaj  et  pro  fratri')us  specialibus,  et  pro  choro 
sacerdotumi  Prima  oratio  Chrisli  est :  Mi  Pater.  si 
possibile  est,  transeat  a  me  calix  iste  :  verumtamen 
non  sicut  ego  voto^  sed  sicut  tu  (Luc,  xxn).  Transferri 
a  se  calicem  postulat,  non  quidem  timore  patiendi,* 
sed  misericordia  prioris  populi,  ne  iib  illo  bibat 
calicempropinatum.  Unde  et  sigiianter  non  dixit; 
Tr.nsfer  a  me  caiicem,  sed,  calicom  istum,  hoc 
est  populi  Judaeorum.  Secunda  oratio  Christi  est: 
^Pater  miy  $i  non  potest  hic  calix  tramire  niii  6t-' 


offerendum  esse  noverimns,  quam  iHf  cujus  in  cor- 
di))us  nostiis  invisibile  sacrificium  nosipsi  esse  de- 
bemus.  Quia,  Domino  miserante,  sacrificium  verum 
invenimus,  sequentia  Te  igitur,  prosequamur.  Se- 
quitur  :  In  primis  quas  tibi  ojferimus  pro  Eceiesia  tuM 
sancta  catholica,  et  reliqua.  Memoratum  sacrificium 
pro  tribus  offertur,  id  est,  pro  Ecclesia  sancta  uni- 
versali,  pro  specialibus -fratribus, 'quorum  eleemo- 
synas  suscepimus  aut;munu$,;aut  quorum  sponsores 
sumus.  facti  ^  vel  quorum  praesentiam .  intueroiir  in 
officio  inissae  nostrae^  quonim  tamen  sacrificium 
est  laus;  pro  nobis  ipsis  sacerdotibus,  qui  comrou.' 
nicamus  sanctae  Hariae  eit  apostolis  in  uno  Domino* 
ut  in  omnibus  protectione  Domiiii  roQaiamur.  Et 


1139 


AMALABII  PRESBYTERI  M£T£NSB 


tlM 


lteram:Tria  sunl  «acriflcia  jaxta  PropheUun,  qu»  Amolalionem  scilicet  Ghristi,  qaoi  cetebnitiir  aite. 


l^uirii  Deus  a  «obis,  scilicet/acere/Kdicttfm  etjft' 
ttitiam,  etMigene  tniserieordianL,  et  paratum  etH  ire 
cwfn  Domino  JDeo  {Michece  vi).  Facit  judieiunflf,  qui 
ae  «i  Tovet  et  reddit«  cijus  lotus  est,  et  orane 
quod  in  eo  esse  potest  ex  his  quae  sunt.  Idera  facit 
^uando  indicat  primo  oraBdmn  esse  pro  pace  Ec- 
desis  uDiversalift.  Dein  4iligii  misericordiam,  qui 
ec  praeieritis  beneficiis  ^ratias  agendo,  ftttura  sibi 
«cquirit.  I^  sibi  multam  miserioordiam  acqwrit, 
qui  Dem  ad  potiora  provooat.  Idem  faoit  miseri- 
cordiam  circa  fratres,  quando  specialiier  pvo  ^ 
^eprecatur  Doraiiium.  Vuit  paratus  esse  uft  «at  oum 
Domino  Deo,  qui  «e  4ieit  censortio  unms  Domini 
eMMiiuBioai^  cum  llaria  et  ohoro  sipostokorom.  Isii 


Nobis  guoque  peccatoribus.  Etemm  Christas  pio 
peccatoribus  descendit  ad  immolandum,  diceiiie 
Paulo  ad  Timotheum  :  Fidelis  eermo  et  ommi  m- 
ceptione  dignus,guiaChristu$Jesu$vemt  in  hune  muu- 
dum  peccatores  salvos  facere(I  Tim.  i).  ipse  eatper 
quem  omne  sacriQcium  Deo  offerf ur,  quia  ta  eo  eon- 
dita  sunt  oronia  quae  in  «oelis  sunt  et  qoae  in  lerris. 
Ipse  cum  sit  Dominus  omnium  ,  vohiit  hostia  fieri 
pro  peccatoribus,  qui  non  poterant  Deo  saerilichuB 
offerre,  ut  sua  immolatione  reeoneilinrentor  DeO| 
quatenus  et  ipsi  non  forent  infmctaosi,  sed  possent 
offerre  sacriflcium.  Ouoniam  una  hostla  Christns 
oblatus  est  pro  justis  et  iiyustis  (€o/.  i),  idem  sacri- 
ficium  permanet  in  altari  quod   ante  posltam  esL 


vadttal  qaoauifiie  ierit  Dominus  (ApM%  xiv}.  Ul '  Cnde  modo  dicit  sacerdos :  Huam  obtationem  f« 


BOB  eKorbitet  mortatis  a  rooto  tramite»  propier 
periouhtm  prfeeentis  vitae,  rogat  ut  iB^^miHbus  pro- 
tecliMie  DcMnini  m»niatHr.  In  hac  oratione  deaifaat 
aindOn,  quaiitum  ad  caput  pertinet,  humiiilatem 
Ohrisii,  quam  «ssumpsit  ei  lerreno  habiiu,  ia  qua 
ofiivit  Deum  Palrem.  Sudarium  vero  quod  jacet  «n 
oorBu  aliaris»  laborem  suura,  quem  sustinuit  in 
MalioBe,  sicttt  Lucas  dicit :  Et  (actus  est  in  agoniuj 
«r  f  roikiiM  orubai,  et  factus  ett  uidor  ejus  sicut  gutt^ 
mmguiiAs  deeurrentk  m  terram  (Lue^  xxii).  His  ita 
fmetibaiAS)  dlctt  pwra  cor :  Hanc  igitur  oblationem 
eertitutis  mostrmgumiumne^  Domine^  ut  placide  «oci- 
ffiUB^  Ib  hae  oratione  d^ecatur  Deus  ut  dignetur 
vota  eleclormB  mtonan  suscipere,  at^e  idoo  ei  prsa- 


Deui  in  omnibus  qutesumus,  benedictam,  aecriptmm, 
ratam,  ratimabiiem,  acceptabilem  f&eere  dipnerie. 
Qaod  sic  exponendum  arbitror,  salvo  magislroniin 
Intellectu  :  Quam  oblationem,  qofi  sici^ata  esl 
ut  ista,  idest,  ea  devotione,  inomniblis,boce&i,  lota 
cogitatione,  tota  vita,  toto  intellecta;  benedicinm^ 
sicut  hSbc  benedicta  est,  sacerdote  dicente,  Vt  ac^ 
cepta  habeas  et  benedicas;  ascriptam  tibi,  iH  haec  de 
qua  dictum  est :  Qwseumus,  Don^ne,  mt  plmemut  «c- 
cipias;  latam,  id  est  fiddem,  sicut  haec  qom  tibi  por- 
recta  est  per  Christnm  Dominum  nosinim  :  Tu 
Deus,  quasumus,  rationabilem,  aeceplabilemqne  fn- 
cere  digneris^  quatenus  hac  nobis  fiat  eorpme  H 
guis  Domim  nostri  Jesu  Chriui,  Quo  ordine  id 


aenlantBr  per  pronomeB  demoBBfirativum,  diccAdo,  ^  ficiendura  sit,  ex  Domini  institutione  addisciiBr : 


accipit  sacerdos  panem  manibus  suis  esemploClirisii, 
de  quo  dictum  est :  Accepit  panem  in  sanclas  k 
venerabiles  manus  suaa,  etreliqua;  similiier  el  ca* 
licem,  dicente  Cypriano  ad  CaecUiBm  de  sacraaKnlo 
Dominlci  calicis  (Lib,  u,  ep,  3)  :  InveiiiBas  bcb 
observari  a  nobis  quod  mandatnm  est,  nisl 
quse  Domlnus  fecit  nos  quoque  faciamus»  ei 
pari  ralione  miscentes,  a  divino  magislerio 
cedamus.  Ouamvis  hoc  ille  de  commlxtioiie  vini  el 
aquae  conclusisset,  tamen  do  tota  mstitatiMie  Da- 
minica  inleliigera  possumus  adimplendnm,  m  qno 
suum  mandatum  est  et  apostolomm  obsertalio» 
Caitenim,  de  crucibus  quas  soleoHis  diverso 
iTacere  super  panera  et  viuum ,  non  est  qBM 


Manc  igiHnr  obiationenh  cui  postea  additum  est  a 
BBndo  Chregorio,  Dieeque  nostros  in  tua  paee  diepo^ 
mfs,  eto^  OsleDdit  nulium  securum  esse  posse  in 
jprwoMk  sosenlO)  de  sua  slabilitate  quamvis  esse 
^ierfectBS  videalur,  «c  ideo  necesse  ftHrte  ut  sem- 
per  diilpreeenuir  ib  pace  disponi  suos  dies  in 
praeaeliti  «eeulo,  et  in  futuro  eripi  ab  aeterna  dam- 
nBti0Be\  ^  iB  electorum  grege  numerari.  De  cor- 
perali  et  sudario  dictiBB.est»  quantum  ad  corpus 
petiiBet»  ChllslBS  postqoam  oravit  pro  membris 
sbAs^  disil  disoipttUs  suis  :  Surgito^  «amiis,  ecce  ap- 
pnpinqnMt  qui  mte  imditufus  esi  (Matth.  xxvi). 
ICi^lBnalio  HiBronymi  :  Non  bos  inveBiaBt  quasi 

timoAlssetreivaclaiites»  uUropeiigamBsadmortem»  ,  , , 

Bl  eoBlldeMiam  et  gaudium  passuri  videant.  Praesen-  ^  cur  tali  et  in  tali  ioco  figantur,  vel  -quare  plBies  ia 

mfl  piBm  eor  eloolonan  suorum,  oblatioaem  suam 

AoBiinopfMHital,  etpiusDomaBos  seipsum  his  per 

fBbSBnmolaiiduseratDeoPatri.  Inhacorationesigni'' 

#eat  siadOB  subsisteas  humilitatem  maximam  in  qua 

Mi  sohim  dignalus  est  orare  pro  suis,  sed  etiam 

Itadi  ia  BMmus  impiorttm ;  sudarium  vero,  laborem 

quem  sustinuit  ex  tradiioie. 

GAiPIJT  XXIY. 

&eWMMone  Dmktteu  in  eonfidendo  eorpm  et 

sanguinem» 

Inwiolato  prioresacrificio  perfectorum,  ^uod  con- 

SlBl  ONAooibus»  et  est  coijunctum  sacrificio  Ange- 

iMruBK  'delesndiM  ed  uai vewaie  sacrilicium ,  im- 


aliquo,  vel  panciores  in  aliquo.  Si  Donunas  qnands 
benedixit  panem  fecisset  crucis  signacalaiB^  ipsi 
Borunt  qui  praesentes  Aierunt,  prsseriam  ean 
dum  erat  erectura  vexillum  sanctae  cmcls;  ac 
scimus  quia  necessaria  est,  dioenle  Xngasiiao  ia 
exposiUone  Evangelii  Joannis,  homilia  M  :  Qmid^ 
inquit,  quod  omnes  noverunt ,  signnm  Christi»  nisi 
crucifixi  Ckristi?  Quod  signum  nisi  adhibea4iir  srre 
frontibus  credentiunH  sive  ipsi  aquaey  ^^  qtit^  rec^- 
nerantur  sive  oleo  quo  chHsmate  nnguatury  sive  sa- 
crificio  quo  aluntur,  nihil  horum  rite  perfccitnr  f. 
Yidetur  mihi,  sisemel  fuerit  facta  crux  sapsrjpaiMna 
et  vinum,  posse  sufficere«  q  uia  pominus 


AUi  DE  EGGUmSTICIS  OFFIQIS  UBRI  lY.  -^  LIB.  lU.  1142 

fi»is  tsU  Noa  ab  re  est  sibifiAgatuT,  quia  pro  duo-  A  dona,  obnixe  precandum  est  ut  dignetur  super  ea 


1)118  popolis  fixus  est  Christus.  At  si  (igi  necesse  est 
itt  loeo  Mbi  dicitur  :  Accipiens  panetn^  seorsum  ne- 
ocsM  est  iiguretur  «iper  panem,  et  seorsum  super 
\inuoi,  secuodttm  modum  quo  Christus  usus  est  in 
accei^iiOiie  panis  et  calicis.  In  eo  pane  commendavit 
Cliristus  €oi'pus  suum,  et  in  calice  sanguinem  suum, 
a&que  su^nxit  :  Hasc  quotieseunque  feceritis,  ia 
wei  «emoriam  facieiis.  Hic  concrepant  verba  Do- 
mioicas  mensw  com  toto  oflicio  missae.  Canitur  bic, 
Accipi$n9  fMmmf  et  reliqua ,  quod  actilatur  a  sa- 
oerdote,  quando  «uscipit  oblatam  \n  secreta  missse 
aut  quaado  bic  eam  elevat.  Gratias  agit  in  Hymno, 
Yere  dignum  ei  justum  est :  benedicit  in  praesenti 
Itco,  fraogit  circa  coaimunionem.  Hic  credimus  na- 


respicere.  Unde  subditur  :  Supra  quce  propitio  ac  ee^ 
reno  vultu  respicere  digneri»,  et  accepta  habere,  skuti 
accepta  hahere  dignatus  es  munefa  pueri  tui  justi 
Abety  et  sacrificium  patriarch(e  nostri  Abrahce ,  et 
guod  tibi  obtulit  summus  sacerdos  tuus  Melchisedech, 
sanctum  sacrificium  et  immaculatam  hostiam,  Rogat 
sacerdos  Deum  Patrem  ut  sicut  ilio  tempore  respi* 
cere  dignatus  est  super  munera  Abel  et  sacriflcium 
patriarcbse,  necnon  et  Melcbisedecb ,  ita  super  prse- 
sentia  vota,  quae  initium  acceperunt  ab  immolatione 
Chrisli.  Dein  precatur  ut  suscipiantur,  dicendo  : 
Supplices  te  rogamus^  omnipotens  Deus,  jube  hcec 
prwferri  permanus  sancti  angeli  tui  in  subtime  altare 
tuum,  in  conspectum  diviniB  majestatis  tua,  ut  quot- 


Imm  ^mplicem  panis  et  vini  mixti  TcVti  in  natu-  B  9^^t  ex  hac  altaris  participatione  sacrosanctum  Filii 


rum  ralioBabiiem ,  scilicet  corporis  et  sanguinis 
Cbmti.  SiadoB  jacens  in  altari  signat  linteum  quo 
«nH  Dottiiwft  pnnciJictus,  et  sudarium,  laborem 
i|uoia  assHmpsil  in  lavaiioue  pedum  (Joan,  xiii) , 
«ive  fuem  rastimiit  pro  labore  Jud»;  altare,  men* 
^m  Donuai. 

CAPUT  XXV. 
Be  Mcemione  Christi  in  crucem. 
ia  saeraiBeaio  paois  et  viai,  necnon  etiam  in  me- 
morta  mea,  passio  Cfaristi  in  promptu  est.  Dixit 
Ipse  :  Hac  qaoii^euaque  feceritis^  in  mei  meroo- 
riaoi  faoielis  (I  Cor*  xi),  id  est,  quotiescunque 
Ihmic  panem  ei  calicera  lieaedixeritis,  recordamini 
oaliyitalis  secuadum  bumanitatem  passionis 


tui  corpus  et  sanguinem  sumpserimus,  omni  benedi- 
ctione  ccelesti  et  graiia  repleamurper  Christum  Domi- 
num  nostrum.  Precatur  sacerdos  ul  praesens  oblalio 
ita  sit  accepta  in  conspectu  divinae  msgestatis,  qua- 
tenus  sumpturi  eam,  slmul  fiant  ccelestes  et  gratia 
Dei  repleti.  Hira  et  magna  fides  sanctae  Ecclesiae, 
quae  suis  oculis  videt  quod  mortalibus  deest :  videt 
quid  credere  debeat,  quamvis  nondum  videat  quod 
in  specie  est.  Credit  sacrificium  praesens  per  an^ 
gelorum  manus  deferri  ante  conspectupi  Domini,  et 
sentit  mandendum  esse  ab  bumano  ore.  Credit 
Damque  corpus  et  sanguinem  Domini  esse,  ac  boc 
morsn  coelesti  benedictione  impleri  animas  sumen- 
tium.  Nempe  Cbristus  oravil  In  cruce,  incipiens  a 
H  fesQrrooaonis.  ftuare  subdil  sacerdos  ex  voce  C  psalmo,  Deus,  Deus  meus,  usque  ad  versum,  In 

manus  tuas  commendo  spiritum  meum,  Postea  incli-' 
nato  capite,  emisit  spiritum.  Sacerdos  inclinat  se,  el 
hoc  quodvice  Cbristi  immolatnm  est,  Deo  Patri 
coromendat.  Sancita  est  passio  Chrisli  pro  nobis 
usque  ad  istum  locum  ab  eo  loco  ubi  dicitur,  Unda 
et  memores.  Altare  praesens  altare  est  cruds.  la 
isto  nos  peccatores,  qui  ex  gentibus  venimus,  re' 
conciliati  sumus  Deo  ad  offerenda  ei  sacrificia.  Sin- 
don  in  isto  humilitatem  illam  signat  qua  bumiliatus 
est  Patri  usque  ad  mortem.  Non  abhorret  a  vero,  si 
huroilitas  designetur  per  sindonem.  Augustinus  scri- 
bit  in  psalmo  nonagesimo  secundo  :  Qui  enim  hu- 
milis  lunc  fuit,  quando  linteo  praecinctus  est,  et  lai- 
vit  pedes  discipulorum.  Sudarium  vero,  hborem 
qui  fjaoehjil  iu  corde.  f  De  donis  Dei  ac  dalfs  ^  passionis.   Inclinatio   subdiaconorum  usque  modo 

moestitiam  demonstrat  eorum  discipulorum,  qui* 
bus  licitum  erat  perseverare  in  pnesentia  Cbristi ; 
quando  flagenabatur,  omnia  illa  agebantur  quae  de 
ejus  passione  leguntur,  tunc  polissimum  dolebant 
qui  ejus  erant  sectatores;  at  postquam  eroisit  spiri- 
tum,  scientes  non  jam  habere  persecutores,  unde 
rabiem  suam  amplius  in  Cbristi  corpus  expleant,  ut 
ipse  dicit  in  Evangelio  Lucae ,  Ne  terreamini  ab  his 
qui  occidunt  corpus,  et  post  hcec  non  habent  amplius 
quid  faciant  {Luc.  xii),  consolantur  aliquo  modo, 
et  erigunt  se,  aspicientes  in  dilectum  sibi  corpus 
quousque  pendet  in  cruce,  maxime  cum  videnl 
multa  miracula  fieri  unde  ooaluiban  poterant  per- 


eC  piebis  :  Vnde  et  memores,  Domine ,  nos  tui 
servi;  sei  ei  ptebs  tua  ejusdem  Christi  FiUi  tui  Do^ 
mkd  NMfrt  t§m  beatce  passiofds^  necnon  et  ab  inferis 
resurreethnis^  §ed  et  in  calos  gloriosw  ascensionis, 
offerimus  preeci&rm  maieskUi  tum  de  tuis  donis  ac 
datU  hosiiam  purMm »  hostiam  sanctam^  hostiam 
immacuiatmn»  Sicttl  ia  superioribus  Christi  cor- 
put  €8t  viamn  insaicraoieato  panis  et  vini,  atque 
in  nHmoria  men,  ila  ia  praesenti  ascendit  in  cru- 
c«m.  Cnrdis  aacrificio  intendii  Deus.  Unde  Cy- 
yrlnoHB  in  «eromae  de  oratione  Dominica  {Serm. 
iS) :  Neqne  eoiia  io  saciificiis,  quae  Abel  el  Cain 
pnmi  <»b*utoront  (Gm*  iv),  muuera  eorum  Deus  re- 
speiiit  sed  ^rda  iaiHebaiur,  ut  ille  placeret  in  rou- 


jMOiiam  puram»  Imtiam  sanctam,  bostiam  iroma- 
citiaiam»  offerimus,  quaado,  cbaritate  accensi,  bo- 
ntiam  offerimus  de  corde  puro,  et  conscientia  bona, 
«i  fide  noa  ficia  (l  Tim,  i).  De  qua  hoslia  in  prom- 
piu  dicat»  iostiiutio  sacraroenli  subdendo  mani- 
telat,  Panem  sanctum  vitce  asterna: ,  calicem  salutis 
perpetum.  Pauis  vitae  aeternae ,  et  calix  salutis  perpe- 
iose  Ghritf  us  est,  vel,  sicut  superius  dixi,  bostia 
pmmestj^aAis,  iiostia  sancta,  calix  hostia  iroroacu- 
laitv  «irumqae  simul,  quia  uaum  corpus  efficiunt. 
dedbni»  m  daiis  ita  possumus  dicere :  Dona  sunt  in 
re  nileroa»  dala  ia  opere  temporali.  Et  quoniam 
o  mbk  poficatojcibu»  vult  Deus.offerri  sibi  sua  ipsa 


^145  AMALARU  PRESBYTERI  METENSIS  ^  MU 

siecutores  et  obsequentes  solari.  In  eodem  ofiicio  A  morienle  Ghristb,  Demn  tiineiites,  aperta  coBfes- 


lavant  diaconi  manus,  quia  omnia  opera  sordida  prio- 

ris  JonversationisGhristi  passione  roundantur.'  Quod 

si  nlhil  aliud  voluisset  ordo  ministerii  nostri  signi- 

ficare  in  lavatione  roanus,  quam  ut  cautiore  cura 

prius  actus  suos  cogitatusque  diaconi  discuterent, 

eventilarent,  ptirgarent,  ac  sic  ad  participanda  fidei 

sacraroenta.  procederent,  quod  unusquisque  fide- 

liuro  debet  observare,  ne  roanducet  et  bibat  indigne 

corpus  Domini,  nullo  roodo  lali  in  loco  roanus  lava- 

rent,  quia  apiius  possent  eas  lavare  erecti  quam  in- 

clinati. 

CAPUT  XXVI. 

De  corpore  Domini  post  emissum  spiritum  in  cruce, 
et  nostra  mortificatione  in  idipsum. 


sionis  voce  glorificant  :  Judxi  percatienies  soliim 
pectora,  domum  redeont.  Percnssani  pectoris  po- 
nitentiae  estet  luctus  indidam.  Interim  stabant  aalem 

^orones  noli  ejus  aionge,  et  mulieres  qu»  secatx 
erant  a  Galilaea  haec  videntes.  Hoc  est  qmNl  ipse 
Dominusin  psahno,  explicata  suse  passionis  serie, 
Patri  quseritur,  dicens  :  Elongasli  a  me  amiaan^ 

'  et  proximum,et  notosmeos  a  miseria  (PmI.lxxxvii). 

'  Hos  amicos  et  proximos  ad  memoriam  ducinit  tDb- 

'  diaconi  erecti j  et  intuentes  in  presbyterl  opas.  Bit 
ita  intuentibus  venit  vir  nomine  Joteph  qui  erat  dee^ 

'  rio ,  mr  bonus  et  justus  :  hic  non  consenserai  cotmHo 

et  actibu»  eorum^  ab  Arimathia  civitate  Jndwte^  qma 

'  exspectabat  et  ipseregnum  Dei  :  hic  aeeessii  ad  Pi- 
B 


Ghristus  enim  praegustavit  roortero,  ut  nos  coro-  ^  latum^  et  petiit  corpus  /esu,  et  depositum  ineofttl  in 
moreremur  peccatis.  Ghristus  mortuus  est  peccato  '  sindone,  et  posuit  eumin  monumento  exciso^  in^o 
semel,  ut  nos  roorererour  viliis.  Dicit  Paulus  :  Qui  au-  *  nondum  qwsquam  posiius  fuerai  (Lue.  xjni ;  Maith. 
iemsuntChristiyCarnemsuam  cruci/ixerunt  cumvitiis  *  xxvii).  Qui  quamvis^ex  numero  foret  oocoilonnn 
et  concupiscentiis  {GaL  v).  Haec  crucifixio  prsccipiie  '  discipulorum,  tamen  in  promptu  omiies  transcendit, 
agitur  per  poenitenliam.  Plures  sunt  qni  per  angu-  '  scilicet  et  discipuios  et  apostolos.  Disdpiilis  \XDf 


stum  foramen  transeunt  ad  stabilitatem  continentlae, 
ac  ideo,  quantum  ad  rooralero  sensuro  pertinet,  recte 
prsesens  sacrificium  sacrificium  pcenitentiae  dicitur. 
Et  bene  ante  sacrificiuro  poenitentiuro  celebratur  pas- 
sio  Ghristi,  ut  roagis  infirmos  provocet  ad  salubrem 
potionem.  Unde  dicit  Joannes  Ghrysostorous  in  ser- 
mone  quarto  ad  Hebrxos  :  Sicut  cniro  roedicus  non 
babens  necessitatem  ex  cibis  qui  aegroto  praeparan- 


tummodo  alonge  stantibus*et  intnentibns/apostolis 
latentibus  in  abditis,'  Joseph  mercatus  est  sindonem, 
ut  depositum  corpus  Jesn  involveret.  Qoantae  digni- 
tatis  foret  iste  Joseph  in  tractatu  Bedae  legitnr  sd- 
per  Lucam,  ita  dicendo  :  Magnae  qaidem  isie  Jo- 
seph  dignitatis  apud  saeculoro,  sed  majoris  a|Nid 
Deum  meriti  fuisse  laudatur  :  ut  per  jastiliaBi  me- 
ritorum  sepelieudo  corpori  Dominlco  dignos  foret. 


tur  gustare,  sed  ille  consolans,  primus  ex  illius  cibo  ^  et  per  nobilitatem  potentiae  saecularis  idem 


accipere  posset.  Non  enim  quilibet  ignotos  ad  pne- 
sidem  accedere  et  crucifixi  corpus  poierat  iiope- 
trare.  Hunc  Joseph  ad  memoriam  dodt  ftrdaifo- 
conus,  qui  levat  calicem  de  aliari,  et  involvit  sodi- 
rio,  scilicet  ab  aure  calicis  usqae  ad  aarem.  Sicot 
illediaconus  primatum  tenet  inter  cseteros  diaco- 
nos,  qui  levat  calicem  cum  saoerdote,  iu  isielosq>h 
tenuit  inter  caeteros  discipulos,  qui  meniit  coipns 
lomini  decruce  depbnere,et  sepelireinniMiuiBCiHo 
suo.  Idem  depulalur  retro  stare  cum  dlsdpnlis  qoo- 
niam  timore  Jodaeoram  occnltus^  erat.  Saoerdos  qal 
elevat  oblatam,  praesentat  Nicodemam;  de  qoo  aar- 
rat  Joannes  dicens  :  Yemi  autem  et  NicodemuSt  qui 
venerat  ad  Jesnm  nocte  primum^  ferens 


degustat,  ut  persuadeat  aegroto  promptius  illos  cibos 
accipere ;  sic  etiam  Dominus ,  quoniam  homines 
mortem  timebant,  persuadens  eis  ut  fiducialiter  ad 
mortem  accederent,  et  ipse  gustavit  mortero,  nul- 
lam  habens  necessitatem.  Ex  verbis  beati  Joannis 
ostensum  est  ideo  conjunctiro  prolatam  esse  passio- 
nem  Ghristi  et  nostram  confessionem  peccatorum, 
ut  non  timererous  dura  pati  pro  peccatis  nostris, 
Ghristus  jam  emisit  spiritum,  exivit  ab  ejus  lalere 
sanguis  et  aqua.  Sine  his  sacramentis  neroo  intrat 
in  vitam  aeternaro.  De  his  sacraroentis  dicit  Au- 
gustinus  in  sermone  65  super  Joannem  :  Ille  sangiiis 
in  reroissionem  fusus  est  peccatorum;  aqua  illa 
salutarc  temperat  poculuro,  hxc  et  lavacruro  prae- 
stat  et  potum.  Et  post  pauca  :  Hic  secundus  Adam  j^  myrrhce  et  aloes  quasi  libras  cenlum.  Aecepemni  erfo 

inclinato  capite  in  cruce  dorroivit,  ut  inde  forroare-  '        ^  "         --"  —  «— --• «^ 

lur  ei  conjux,  quod  e  latere  dorroientis  defluxit.  ' 
Gonjux  ista  centurioneni  illum  signat  de  quo  nar- ~ 
ralur  in  Evangelio  :   Videns  autem  centurio  quod  '' 
factum  eraty  glorificavit  Deum,  dicens  :  Vere  hic  \ 
homo  justus  erat  (Matth,  xxvii).  Nisi  futururo  esset 
ut  sacraroento  sanguinis  et  aquae  inficeretur  gentili- 
tas,  non  illico  se  centurio  routaret  ad  tantam  com-  ~ 
punctionem,  ut  aperte   clamaret  ex  intimo  cordis  ^ 
affecta,  Vere  hic  homo  iustus  erat,  Hanc  mutationero  ~ 
designat  sacerdos  per  routalionero  vocis,  quando  ' . 
exallat  vocem  suam,  dicendo,  Nobisquoque  peccato-  '^ 
ribus.  Dicit  de  eo  Beda  in  tractatu  super  Lucam  : 
Notanda  distantia  gentis  et  gentis.  Et  gentiles  quippe 


corpus  JesUt  et  ligavemnt  eum  linieis  cnm 
bus,  sicut  mos  Judmis  est  sepelire  (Joan.  xix).  Saeer- 
dod  facit  de  oblata  duas  eruces  juxta  calieen*  ot 
doceat  eum  depositum  esse  de  cruce,  qni  pro  doo- 
bus  populis  cruciflxus  est.  Ghristi  depoaiHMem 
de  ciruce  monstrat  elevatio  sacerdotis  et  dioeoni. 
Sudarium  super  caput  Jesu  notam  est  foisBe, 
narrante  eodem  Joahne  quod  Tiderit^Petms  lin- 
teamina  posita  et '  sudarium  qood  faerat  super 
caput  Jesu.  Oblata  et  calix  Dominieam  eorpos  si- 
gnantl  Quando  Ghristus  *dixit  :  Hic  est  eaUs  san- 
guinismei  (/ocn.  xx),  suumsanguinera  sifiiarnt, 
qui  sanguis  sicut  vinum  est  intra  calicem ,  ita  ent 
Intra  corpus.  Hoc  peracto  quid  agerent,  qoos 


nm  VE  ECCLESIASTiaS  OFnCDS  LIBRI  IV.  -^  LIB.  UL  ^4146 

senUDk  subdiaconi,  Beda  in  inemorato  Kbro  harrat :  A  ipso,  qui  teciiin  semper  Tivit ;  et  in  ipso,  in  quo 
Supra  legimus,  iiiquiens,  quia  stabant  omnes  noti 


cjus  a  longe,  et  moUeres  quse  secotae  erant  eiim  : 
his  ergo  notis  Jesu  post  deposilum  ejus  cadaver  ad 
sua  reroeantibus,  solse  mulieres,  quse  arctius  ama- 
bant,  funus  subseciit»  qubmodb  pbneretur  inspicere 
Gupiebant.  f  Haec  oratio,  Nobi$  quoque  peccaioribuSf 
tendit  'usque,'P«r  omnia  scecula  scBculorum.  Usque  ad 
|slum  locum,  quantum  pertinet  ad^exsequias  sepui- 
turae  Christi.  Aitare  crucem  praesentat  quantum  ad 
nostram  mortificatioiiem,  aitare  holocausli.  Sindon 
et  sudarium  snut  qucD  supramemoravi.'  Moraiiter : 
▼oce  poenitentium  qui  confitenturpeccata  sua,  elevat 
sacerdos  vocem,  quasi  quodam  stimulo  punctus  ni- 
mii  limoris.  Talis  compunctio  vocatur  et  vere  dici* 


restaurata  sont  omnia.  Est  tibi  Deo  Patri  in  '.unitale 
Spiritus  sancti  omnis  bonor  et  gloria  per  orania  sab- 
cula  saeculorum.  Hoc  ipsum  volendo  tibi  oroni  nisa 
monstrare,  tota  iide  me  ita  tenere,  devo  pra^ntki 
munera  ad  te,  ego  indignus  sacerdos,  et  diaconus 
vice  praepbsitorum  et  auditorum,  quia  tibi  ab  omni  • 
Ecclesia  tua,  omnia  bona  depuiantur.  Subdiaconl 
qui  stant  usque  modo  in  facie  sacrificii,  et  nunc 
recedunt,  ministeria  feminarum  ad  memorlam  nobis 
ducunt,  qua;  recesserunt  de  monumento,  ^pulto 
Domino.  Non  eiiim  ita  recesserunt  a  sepulcro,  ut 
abessent  ministerio  Domini,  sed  sabl>ato  siluerunt; 
quo  transactoi  paraveruht  aromata,  ut  ungerent  cor- 
pus  ejus.  Eo  modo  presentes  subdiaconi  recedunt  a 


tursacrificium  spiriius  contribulali.'Yox  elevata  sa- B  prsesentia  sacrificii,  ut  sabbato  quidero,  hoc  est. 


cerdotis  in  sacrificio  poenitentium  signat  clamorem 
debere  magnum  esse  in  corde  poenitentis.  Unde  Au- 
gustinus  in  tractatusuperJoannero,'  serrobne'66: 
Quare  fremuit ,  inquit,  Jesutf  eUurbavit  $eipsum  { Joan, 
XI ),  nisi  quia  fides  hominis  sibi  immerito  displicen- 
tis  fremere  quodammodo  debet  in '  accusatione  ma- 
lorum  operum^  ut  vioientiae '  pcenitendi .  cedat  con- 
suetudo  peccandi?'£t  iterum  in  eodem  :  Et  cumbiec 
dixisset,  exclamavit  voce  roagna,  fremuit,.  lacryma- 
'Yit.  Voce  magna'  clamavit.  Quaro  'difiicile  surgit 
qoem  uioles  malae  cbnsuetudinis'premit!  sed  tamen 
surgit,  occulia  gratia  intus  vivificatus,  surgit  post 
'vocem  magnam.  Sat  est  de  eievatione  vocis,  dicen- 
dum  est  de  sacrificio.  Sacrificium  pcenitentium  est 
'spiritus  contribulatus  et  cor '  contritum.  Poenitentia  ^ 
sepeliuntur  peccata  nostra.  Altare  poeniteniium  est 

*  altare  bolocausti.  Aitare  bolocausti  signat  cor  eorum 
-quibus  necesse  est  camales  motus  consumere  fervo- 
*Te  SpLritus  sancti.  Sindon  est  ipsa  castigatio  camis 

*  per  jejunia  ei  vigHias,  et  cseteras  virtutes,  quibus 
degenuina  carnali  deiectatione,  quasi  de  humore 
nativo, "  perducitur  affectus  horoinis  ceu  quoddam 
linum  ad  candorem,  ut  fiat  de  eo  corporale,  in  quo 
possit  Dominum  recipere.  lile  in  munda  sindone  in- 

'Tolvit  Jesum,  qui  pura  eum  mente  susceperit.  Su- 
~  darium  est  ipsa  intentio  qua  festinat  omnes  venien- 
"tes  motus  tentationum  pristinarum  tergere,  ante- 

*  quam  oculos  saucient.  Postquam  vox  poeriitentium 


quandiu  septem  pelitiones  Dominicae  orationis  di- 
'cun1;iir,  sint  in  silentio  et  inclinati,  sicut  erant  apo- 
stoii  iUo  tempore  et  sancUe  mulieres.  Qui  postea  sa- 
tagunt  ciiin  patenis  ad  reqiiireiidum  corpus  Domini 
circa  altare,  ut  mulieres  qusesierunt  Domini  corpus 
circa  sepulcrum.  Moraliter,  possurous  subdiaconos 
nos  peccatores  intelligere,  qui  faciero,  id  esl,  con- 
scientiam  peccatoram  nostrorum,  sacerdoti  osten- 
dimus,  ut  nostram  confessionem  offerat  Deo  :  quo 
peracto,  non  illico  saltum  facimus  in  locum  magi- 
'stron^.ro,  sed  post  diutinaro  huniiliationero,  fervore 
crescente  Spiritus  sancti,  dilatantur  corda  noslra» 
quasi  natena  ad  suscipienda  sacraroenta  Ecclesiae. 

^  CAPUT  xxvii. 

De  prdSBentatione  patencB. 
Dixit  libellus  Ruroanus,  quem  jam  roemoravimus : 

'  c  Quando  inchoatur  canon,  venit  acolythus  sub  hu- 
mero  habens  sindonero  in  collo  ligatam,  tencnspate- 
nam  ante  pectus  in  parte  dextera  usque  roedium 
canonem.  Tunc  subdiaconus  sequen^  suscipit  eam 
super  planetam  et  venit  ante  altare,  exspectans 

'  quando  eam  suscipiat  subdiaconus  regibnarius  : 
finito   vero    canone,  subdiaconus  regionarius  stat 

'  cum  patena  post  archidiaconum ;  quando  dixerit» 
Et  ab  omni  perturbatione  securi^  vertit  se  archidia- 
conus,  et  osciilatam  patenam,  dat  eam  tenendam 
secundo  diacono.  >  Ordo  talis  est :  Subdiaconus  se- 
quens  non  est  ausus  ostia  altaris  relinquere  secun- 


prolata  est,  inpetratio  suocedit,  ut  partem  sibi  so-  ^  dum  canones  Laodicensis  concilii,  qui  dicunt,  ca- 


cietatis  concedat  Dominus'  cum  sanctis  suis.  Quibus 
'  denominatis,  seqnilur  :  Intra  quomm  nos' consor- 

•  Hum  quisumus  admitte^  1«  qui  es  largitor  veni<e,  non 
mstimaiormeriiL  In  cbmplexione  prioris.officii,  quod 
fuiigebatur  tantiimmodo  orationibus,  ibi  merooratur 
coromunio  sanctbram,'  quorum  peiie  conversatio  est 

'  aequalis ;  in  isto,  quia  longe  distamus  ab  eoram  con 
versatione,  venia  precamnr  introduci.  Per  Christum 

•  Daminium  nostrum,  Per  quem  haec  omnia  semper, 
Ddmine,  ))ona,  scilicet  quae  retro  meroorata  sunt, 

.  creas,  ut  sint ;  sanctificas,'  tibi  ea  deputando ;  vivifi- 


pitolo  quadragesimo  tertio,  quod  non  oporteat  sub- 
diaconus  saltero  paululum  januas  desererc,  et  ora- 
tionibus  vacare  :'  ac  ideo  acolytbus  educit  patenaro 
de  exedris  quando  dicitur,  sursum  corda.  Mea  hu- 
militas  dicit  quod  sibi  videtur  rationi  congruere, 
relinquens  magistroraro  arbitrio,  qutd  potissimum 
tenendum  sit.  Videtur  mihi  ut  ea  hora  praesentanda 
sit  patena,  qua  circa  sepulturam  Domini  satagebant 
discipuli  vel  mulieres. 

Postquam  enim  ivit  ad  mensam,  studuerant  circa 
mysteria  passionis.  Sequens  vero  8ubdiaconus"me- 


'  cas,  ut  viva  sint;  benedicis,  ut  utilla  sint  nobis,  et  ~'  diocanone,  id  est,  eum  dicitur,  Te  igitur,  suscipit 
•  prsestas  ad  fraehdum,  per  ipsum  eumdemque  vide-  '  illamab  acolytho,  et  stat  ad  altare  cum  patena  us- 
-  licet  per  quera  superius  memorata  concedis.  Et  cam  '  que  dtfm  suscipiatur  a  suhdiacono  regionario,  tus» 


Ii47  .AIIAL&BK  PRKSeYTDII  MBTENS»  1I4S 

cipitar  emm  cam  diciutr,  Per  tmma  9mc^  wculo-  A  peliiio  4e  mtiMM  Diittiaict.  ftipHMto  «na  M 

nmi.  Regionarlw  soMipit  iUam  fioiio  OBBOiie,  id 

est,  ubi  dicitnr,   i*ef  <mma  $<Bmla  UBCulorum;  Ot 

lenetiUam  osqiiead  oaaoeptioiiem  diaootti.  Poieflt 

etiam   inteUigi  simpticiter  roGeasio  subdiacoBi  de 

facie  pontificis,  accessio  ad  paleaam.  Ui)i  BOtaadiMi 

qood  acoljrthus  involatam  tenet  Unleo  patmm.sob- 

diaconus  nudam.  Uade  lit|uido  aH^ret,  quod  eoa- 

secrata  vasa  a  consecratis  dericis  merito  debeant 

Untummodo  attingi.  Hoc  denique  Esdras  sacordos 

expressit,  quaiido  reversus  est  de  Babylooe,  et  vasa 

#aiiGta  aanctis  conunendavit,   dicens :  Separovt  4e 

^neipibui  MurdoUm  duodum  {l  £nir.  viu).  £t 

|»uk>  post^  Appewl^que  eit  ar^ntum  et  aurum  et  va$a 

eomeera^  4omu$Dei  M$lri  (Ibid.),  Etiterum  :  Ei 


mero  untversitaa  deaignatar.  Seftima  petitMie  Do- 
miMCse  orationia  finis  aignalnr  loliaa  tnslici«  ae 
pertMtetionia  apoalolonHB,  qnam  iMMinBa  4t  Dn« 
mini  morte.  Soquens  oratio,  qn»  iochontnr^  Likera 
noi,  ^umsummo^  Dominef  ak  ommibue  mtmlie^  emboiis 
l^enriioUoB]  est  Dominictt  oralioois,  ul  per  iXM 
veniaiur  ad  fifiem  eQOsaetm  ooiwiiiaionia»  Per  Da- 
mtfitMi  ii0sfriMi.  Qiiod  itpertitts  in  8eqaBiktalMi&  de- 
BaoQStrabitur,  ei  Dominosdoderit.  (^id  iNo  iMpore, 
lioc  eat,  qoando  ChrisUis  quiovit  in  acviiiera,  spo- 
sioli  ageient  boq  legitur  aporto;  aod  ei.  JoaaBis 
ETangeiio  metwB  eenim  eo^Micimiia»  qoi  dicit, 
Cum  e$eet  er§$  oero  die  ^  um  eakbaiormm^  ee  fore$ 
eeeeta  eimm$m  mbi  erata  diaryn/i  con^rcfnit  frofUr 


ditntf  vo$  $au€ti  Domitd^  et  va$a  $ancta^  et  argentum  B  metum  Judworum  {ioam,  n).  Es  qno 


tri- 


et  anriMM,  ^itod  ^ftonte  oblalum  e$t  Domino  Deo  pa- 
irum  no$trorumy  vifilate  et  cu$todite  (Ibid.),  Unde 
i«  eoBciUo  Carthaginensi,  capite  -^,  scribitnr :  Aht 
reiias  episcopus  liiiLit  :  ikddimus,  fratros  cbanssiou, 
^raeterea,  cum  de  quorumdam  clericorum,  quamvis 
iectonmi,  ei^ga  uxores  proprias  incontioeotia  refor- 
retur,  placuitquod  in  diversis  couciUis  firmatum 
est :  Subdiaconi  qui  sacra  mysteria  contreclant,  et 
diaooBi,  et  presbyteri,  sed  et  episcopi,  secuodum 
propria  statuta,  etiam  ab  uxoribus  se  contineant. 
Necnon  et  Sixtus  papa  natione  Romanus  ex  patre 
Pastore,  coostiUiit  ut  mintsteria  sacrata  non  tange- 
rentur  nisi  a  ministris.  Yerum  et  in  hoc  culpavit 

Daniel  Baltbasar  regem,  quia  in  consecratis  vasis ^ „^ „ ^ 

bibebat,  sicut  scrlptum  est :  Tu  fuoque  Baltha$ar^  etiamprostemnnlnraolOyetsiquidalHid  tacinnt  vi- 


ites  fniise  apoMlea  lunore.  Isia  tnatitin  deHMNH 
«tratur  per  diafionomm  incUiiatioMn.  DiicipBlofiim 
vero  triilitiam  oognoiciaMa  ex  DMBiDi  smmmmtn 
qni  didtt  aaoundnm  Lucam,  ad  doii  ^  flMt  in 
dio  resurreolionis in caaleUnm  Eimma  ;Q«i  tnnt  ki 
oermemee  ^^  conferlie  adinoieem^  nmhnUnlet  e$ 
o$U$  trietee  (Xaw. xxiv)? Uoo  et  aubdincom  indinaii 
Dunent»  Secnmtum  modidiim  luciibraiiMiis  mea 
demonstralum  ost  qnid  velil  iDcUnatio  dinooiiomm, 
exceptoqnod  oratio  intema  ariet  demonsinri  per 
habiium  coifOTis.  Unde  AngniliBiii  iii  Uton  ad  Pan- 
Miram  de  Gum  sfpe^  pm  BMNrlnis :  Nana  el  oranitt 
de  merobris  aui  cmforfi  llachmt,  qnod  aoiiplicMCihns 
congmit  cnm  genna  figmrt^  «um  exlendnDi  mnnos  vd 


aibiUler,  qimmvis  eonim  invisibUia  voinnlns  et  oonfis 
inlentio  Deo  nola  ait,  nec  ille  indigent  liia  indMJis,  nt 
animus  ei  pandatur  httoaanns  :  sed 
sum  excitat  homo  ad  orandnm 
Uus  atque  ferventiHS.  £t  iiescio  qaomodo 
tuscorporis  fieri  nisi  mou  BBiou  pimcedenle  dob 
possiot,  eisdem  rorsaa  exloriBi  visiiiililer  iactife,  iUe 
interior  iBviaibilis,  qui  eoi  faeitt  mi§elBr  ae  per  hoc 
cerdis  affecms,  qui  Bt  Aereot  kUp  pnMeanl, 
facta  sttBt,  crescii.  Yenim  tamen  ai  eo  nmdo 
q«e  teneatur,  vel  etiam  Jigetar,  ut  baectle  sois 
bris  faoere  nequeat,  dob  ideo  ooo  orat  imenor  ha- 
mo,  etaaieoealos  Dei  iaaecretisiiaMCBfaili 


filiu$  ^ju$  non  humiliasti  cor  tuum  cum  $cire$  hcec 

omnia,  $ed  adversm  dominatorem  c(Bli  elevatus  e$,  et 

ua$a  domu$  eju$  aitata  $unt  coram  te.  Tu  et  optima-^ 

te$  tuif  et  uxore$  lucBf  et  concubinm  tuw  vinum  bibi^- 

ti$  in  ei$  {Dan*  v).  Patena  dicitureo  quod  pateat, 

corda  ampla  charitaie  significat ;  sicut  alabastrum 

in  quo  portavit  ui^uentum  Maria   ad  ungendum 

Domioum,  sigaificavit  cor  ejus,  io  quo  erat  fides 

aioe  impostura,  ita  et  patena  potest  corda  saoctarum 

femiBarum  desigoare,  quae  patebaot  latitodine  cha- 

ritatis  in  obsequio  Ghristi'.  Nam  et  ipsae  inerant,  ut 

|>raBtuli«  Bon  minima  exseculione  io  miaisterio  di- 

scipulatus  Christi,  de  quibus  dicit  Mattlueus  evan- 

gelisu.  :  Erant  autem  ibi  mulier£$  multte  a  lon^Cy      gimr,  steniitttr.  Celehratio  hqjaiofficii  ito 

^m  eecutm  erunl  Je$um  a  GaUlfeaf  mkii$tramu$  ^t^^MaendatBrquid  lUoiatempomoatBM  ait 

interquu$  erat  Maria  Ma^dalemef  et  Maria  Jacobif     aioiiero  Doraiiii  et  aepolUiram  iitta,el 

et  Jo$epb  maler,  et  mater  fiUorum  Zebedmi.  Tarocn 

jpsx  Bon  susceperunt  corpus  Domini  de  onice,  sed 

Joseph;  sicut  nec  aul)diacooi«  sed  diacoiii  suscipittnt 

caiicem  de  altari. 

CAPUT  XXTllL 
De  oficio  ^quod  memu>rai  requiem  Domini  in  eepulcro. 
Subdiaconus  regionarius  accipitpatenam  fioitoca- 
noiie,  quia  laetitiam  DomiBic»  resarrectionis  mu- 
Ueres  primoaudierunt.  Ula;  hac  iUucque  discurrebant 
lerventi  alndio  drca  sepalturam  Domini.  Staot  dia- 
cooi,  stantque  auhdiacoBi  iodioaai  asqiie  dum  au- 
diaot,  Sed  Ubera  mo$  m  ma/o.  ipsa  est  OBim  aeptima 


ad  memorinm  Mdueem  debcamM,  §om 
Dostmm,  quod  pro  mlbia  IneiBmesl. 

C4M5T  Xm. 
De  orations  Donumioom 

Dioendam  qoam  Oominies  omlio 

voce,  oum  caetere  secrelo  dceaBMir.  DicH  Cfpn$me$ 

io  sermonede  Oratione  Dominioa  {Sermu4i:JknU 

omnia  fMKsis  doclfor  atque  ttaitaiii  magiacer 

aim  Boluit  et  frivaliM  pmoeM  fieri.  Nnn  «t 

cum  pmcnlar,  fm  so  laMBm  pmeeiBfc.  Nmi 

PateraMus»qiiiesiBno\lia>  oee,  Pana 

miJn      KitoU^      Xktk^     Airj^iAAl     eiLi     |A|^|gM 


tU9 


D£  EGGLE»ASTIGI8  OFFK^S  UNU  IV.  --  LIB.  m. 


im 


debiiuin  poMlalt  Mii  Hi  in  ientationem  Don  indu*  A  gaudionim.  Quis  eat  iqvi  mm  deprecetur  quandia 


catur,  atque  a  malo  liiieretur,  pro  se  solo  rogat.  Pu« 
blica  e&t  nobis  et  conimunis  oratio»  et  •quando  osa- 
mus,  non  pro  uno  oramus,  sed  pro  toto  popuk), 
quia  toius  pq>ulu8  unum-8omu&.  Deus  pacis  et  con- 
cordiae  magister,  qui  docuit  unitalem,  sic  orare 
unum  pro  omnibus  voluit»  quomodo  ia  uno  omoes 
ipse  portavit.  Hanc  orationis  legem  servaverunt  lies 
pueri  in  camino  ignis  inclusi,  consonantes  In  preee, 
et  spiritu  consensionis  concordes.  Declarat  Scriptu- 
rae  divime  fides,  et  cum  docet  quomodo  oraverint, 
iale  dat  exenQ>lum  quod  imitari  in  precibos  debea- 
mus,  u<  tales  esse  possimus.  TunCf  inquit,  illi  tre$ 
quati  ex  dtio  ore  h^num  canebant^  et  benedicebant 
beum  (Dait.  iii).  Loquebantur  quasi  ex  uno  <Nre,  et 


bic  est  in  praesenti  aawulo»  ut  liberetur  a  saaAel  Nec 
boc  negligenter  onranium  esae,  «i  ante  participa- 
iioneftn  eofpoiis  et  sangniMte  Domimi  interveniat  ora« 
lao^  ^ntt  no8  pargeia  peccatfs,  ne  indigne  manduce' 
mns  etls^imis  eonnis  et  Banguinem  Domini.  Qao- 
Mdo  complealiur  omS»  Dominiea,  hi  septima  peti- 
tione,  idem  q«i  stfpra  ostendit  in  hbro  de  Oratione 
Domimoa,  dicenB  ('CJypr, ,  ^Bem,'^) :  Post ista  orarja 
m  oonaHnmaiicne  oratioiils  "vvfiii  clausuk,  nniver- 
M8  petitiones  et  prooea  no^as  collecfta  bfevitate 
condudem  :  in  no^imo  enim  foiriraus :  Sed  iibera 
nos  a  maio^  cngi|>reliondwncs  adversa  ciRicta  qjm 
oonlra  nos  in  Imc  mondo  molitar  inimions,  a  quibos 
fotest  esae  irma  loleln,  si  nes  Deos  Mberel,  si  de- 


nondumiUos  Gbristus  docuerat  orare:et  iddrco  B^eeantibnaiquetmplorantlNffiopemsuampraesiet, 


oratitibus  fuit  impetrabilis  et  efXicax  sermo,  qnia 
promercbatur  Deum  pacifica,  simplex  et  spiritalis 
oratio.  Quae  orado  sic  incboatur  :  Oremus  prafeeptis 
ialutaribus  moniti  et  divifw  institutione  formati,  «tc- 
demus  dicere.  Prsecepta  salutaria  dicimus  evangeli* 
cam  doctrinam;  dicimus  instituiionem,  iradiiionem 
quam  ipse  dignaius  esi  tradere  in  conficiendo  aacra- 
mcnto  corporis  et  sanguinis.  Unde  idom  qui  supra 
in  sermone  de  sacramento  Domini  calicis,  Gsecilio 
(Cypr.  J,  II,  ep,  5) :  Quanquam  sciam,  firater  cbans- 
sime,episcoposplapimoft  Dominicis  occlesiis  in  toto 
mundo  divina  dignatione  praepositosy  evangelicae 
veritatis  acDominicae  traditioois  tenere  raiionem, 
nec  ab  eo  quod  Gbristus  magisler  et  prseoepit  et 


Quaondo  mrtem  didimis,  Hb^a  n&s  a  malo,  nibil  tc- 
mnei  qood  ahra  adbve  debeal  posiulari,  quando 
semelfrateetionem  Det  adversns  malnm  petimus, 
qoa  impeirarta,  contra  Ottnia  qnft  diabolus  in  mun- 
dom  oporatiir,  eecnri  stamus  et  hiti.  Qnis  enim  de 
saaeulo  metm  eat  <^  Deos  ttfior  est?Quid  mirom, 
ilnrtres  dilectissimi,  ^  oratio  talis  «st  quam  Deos 
doeaii,  qoi  magisterio  sno  omnem  precem  nostram 
ratotari  sermone  breviafvit?  Hoc  jam  per  Isaiam 
propbeiam  fuerat  snite  praedictum  crnn  plenas  Spi- 
rrla  sancto  ^e  Dei  maiesiate  ac  pieiate  loqueretur : 
Verbum  contwnmamt  inquit,  et  ^brevitms  in  justitia^ 
tfuoniam  sermonem  breviatum  fadet  Detcs  in  toto  orbe 
terriB  {tsa,  x).  Qoando  dicift  Cyprianas  qtiod  illa 


,        _ — ^ ^,  ^ ^_  _       ^ —  .^.  ^ ^j^ ^ 

gessit  humanam  et  novellam  instituiioDem  dooere,  ^  una  peiitione  conclosa  sil  onmis  oratio  nostra,  id 

esi,  Sed  Hbera  nes  a  malOy  in  «0  possomus  intelli- 
gepe  posse  signfflcari  per  finem  orationis  finem  no<- 
«tr»  persecutioms.  Sequens  oratio  expositio  est  no- 
vissimae  petttionis.  Hla  dicit,  Sed  Hbera  nos  a  malo^ 
fsla  dicK  a  <|uibii8  ma^s,  scilicet  ptaeiteritis,  prae- 
liieiitdms,  et  iutaTis,  ct  ut  non  sit  domus  vacans, 
preoatnr  pax  a  Deo  intercedentibus  sanciis.  Igrtur 
snbdilur  :  Et  da  pacem  in  diebvs  nostris.  I^la  pax 
lulior  quam  diedire  Domini  praeceptis,  decfinare  a 
«lido,  ot  ftcere  liomira.  Inde  dlcit  PropbcU  :  BeeH- 
m  a mahy  et  fae bomtm  (P<.  xxm).  Et  Apostcto : 
-Odientet  fmitem,  adkmemesbeno  {Rm,  Tn).  Be- 
^calfn  sequentibtts  eimdem  orationem.  ^m  se 
6tiittta,  qutt  dicimus  ia  loco  ubi  Bci^ptsm  esi»  ;  Ac- 1^  oonflftt  suis  meritis  boc  ipse  impeirare  «pud  Dernn. 
_•_• 2 r-.f ^        Qotpropler  dioli,  trt  vpe  ntiBeiieofiim  tetee  dtjuti^ 

ac  ^inde  o«Mll  apertius,  a  q«AMi8  maHs  preeetmr 
mfi,  videlicet,  m  a  peceato  sJmtn  K6cff,  ct  quam 
>pacein  procetur,  »«bdit  Herum,  «  ab  mm  perturha" 
lione  seeuri.  ^Juod  nen  polest  fieri,  nisi  studeatut 
^taiibus.  tJt  dithmis,  nfhil  aBnd  conthiet  seqoens» 
nlSi  m  exponsrt  memoratam  petftionem.  Possunt 
tres  articuli  pnesei^tis  orationiB  coaptari  tempori 
triduanae  aepultnre  Donini.  Ae  ideo  hoc  solnm  de 
mma  poase  Mieiygi  oeMirari  in  ParaBem  fro  tn- 
Ims  eonilaioiibw  diefeiB  «epiitur». 


ei  reiiqua.  El  iterum  in  eodem  :  Ab  evangeUcis  au- 
lem  praec^tis  omnino  non  recedendum  esBO,  ot  ea- 
dem  quae  magister  docuit  etXecit,  discipuloB  qnoque 
observare  et  facere  debere.  XJbi  Gypriamm  lieit, 
cevangelicaB  veritatis»,  et  in  posterioribua,  «ab 
evangelicis  autom  praeccipiiBOiBniiio  non  recedondum 
esse,  >  •evangelicam  doctrinam  moBBirai.  Ubi  dicii, 
4  ac  Dominicie  eruditionis  tenero  i^ala^mem,  •  ei  in 
sequenlibuB,  c  eadem  quae  magiBier  docuii  et  feeii,  i 
Poininicam  insiituiionem.  Qua  audacia  iairaMittm 
slt  ad  oraiionem  Domtnicam,  domonBtralttm  eai,  id 
est,  poBtquam  praeoqpto  Balotaria»  id  esi»  evangolica 
nkundavefint  cor  nooiram»  et  (brmaveriiil  diviaa  in- 


csptens  pauem  iu  sas^as  ae  wenerakHes  mmms  muss^ 
et  reliqna»  audemnB  iotrava  ad  oraiiottem  DomtiJi- 
^am*  Ubi  notandnm  ^piod  mb  osi  pimBwnpmosB  ia- 
UandumadewB)Ood-eiHi«ewfntiaeioeffeBo  oor- 
de.  In  rocordafiioBO  «apiimaa  dioi,  quamlo  CbriBlvs 
quievii  ia  B^pnicnH  ^igiint  DoanBica  «%4io»  ^me 
seplem  potiiionos  ooBtinet,  in  ^oo  ooptiBlo  die  la- 
borabani  apoetoK  iriatiiia  ac  meUi  iudoionim.  IBl, 
ni  faUor,  orabai  mi  ^bofareBlttr  a  maio,  ot  ooim»- 
euti  BUBt  quod  orabat  roBBnootioBB  DomiBi.  Omitot 
fiunc  sancta  Baoteoia  %Baid  in  Boplattm  diot  ^bbAi 
jani  quieBcentibuB  Baimaboa  auiatorum,  instat  jeju- 
nando,  vigilando,  oMdo*  «ortaniio  in  cbaritate,  ne 
JbrBBif^tir piTiVn  hij '"  i *'  "  ^  gmioBtinm 


ItBI 

.     CAPDT  XXX. 

De  pr(B$eniatione  subdiaconorttm,  ut  suscipiant  cor^ 
' «    .  fws  Domini  de  altari, 

Hoc  officiam  ad  memoriam .  ducit  aevotissimas. 

lUuUeres,  quae  seipsas  praesenlaTcrunt  in.exsequiis 

sepultursc  Domini.  Pra^entantibus  se  sanctis  mu- 

lieribus  ad  sepulcrum  Domini,  inveniunt  spiritum 

rediisse  ad  corpus,  et  angelorum  visionem  circa  se- 

pulcrum,  ac  annuntiant  apostolis  qu»  viderunt.  De 

quo  utilem  adraonitionem  dat.Beda .  in.tractatu  su- 

per  Lucam :  Quomodo,  inquit,  posito  in  sepulcro 

corpore  Salvatoris, .  angeli  astitisse  leguntur,  ita 

etiam  celebrandis  ejusdem  sanctissimi  corporis.my- 

,  steriis,  tempore .  consecrationis  assistere  sunt  cre- 

.  dendi,  monente  Apostolo,  mulieres  velamen  habere 


AMALAMI IPRESBYTERI  METENSIS  '  fl» 

A  parvitas  roea  ut  verba  libelli  Romani  de  eadem  re 
ponam,  et  quod  a  Domino  impelrarepotero»  ntc^ 
Dor,  in  indagine  memorat»  rei  promam.  Dicit  libd- 
lus  raemoratus  :  <  Gum  dixerit  :  Pax  Damini  m 
semper  vobiscum,  millit  in  calioem  de  sancta.  •  Zt 
reor,  non  frustra.  Corporab's  vila  ex  sanguine  coii- 
stat  et  carne.  Quandiu  haec  duo  vigent  in  bomine, 
spiritus  adest.  In  isto  officio  monstratur,  sangninea 
fusum  pro  nostra  anima,  et  carnem  moriaam  pro 
nostro  corpore  redire  ad  propriam  substantiaray  at- 
que  spiritu  vivificante  yegetari  hominem  nomra,  nt 
ultra  non  morialur,  qui  pro  nobis  morbms  fuit  ei 
i^surrexit.  Grux  quae  formatur  super  calicera  parii- 
cula  oblat^,  ipsum  nobis  corpus  anle  ocoios  pn^ 
scribit  quod  pro  nobis  crucifixnm  est.  Ideo  tangit 


propter  angelos  (/ Cor.  xi).  Cum  timerent  autem  B  quai„or  latera  calicis,  quiaper  illud  hbminumgcnos 
.  et  declinarent  vultum.  in  terram,  dixerunt  ad  illas  : 
,  Quid  quwritis  viventem  cum  mortuis  ?  Non  est  ftic^ 

surreont  (Marc,  xvi).  Nolite,  inquiunt,  cum  mortuis, 

hoc  est,  in  monumenlo,  qui  locus  utique  est  proprie 
.  mortuorum,  quserere  eum  qui  ad  vitam  jam  resur- 

rexit  a  mortuis.Et  nos,  exemplQ  devotarum.Deo  Ce- 

minarum ,   quoties  ecclesiam  intramus ,  mysteriis 

coelestibus  appropinquamus,  sive  propter  angelicae 

praesentianiyirtutis,  seupropter  revereniiam  sacrae 

oblatiottis,  cum  omni  humilitate  et  Umore^debemus 

ingredi.  Ad  couspectum  quidem  angelorum  vuUum 

declinamus  in  terram,  cum  supernorum  civium,  qu% 

sunt  gaudia  seterna,  contemplanles,  humiliter .  nos 

cinerem  esse  terramque  recolimus.  Post  haec  prae- 


'  quatuor  climatum  ad  unitatem  unius  corporis 

sit,  et  ad  pacem  catholicae  Ecclesi».  Talia 
'  sacerdos  boc  agendo  profert :  Fiat  eommixiio  corpiH 
'  ris  et  sanguinis  Domini  accipientibiu  nobis  iJt  vitam 

ceternam.  Quae  verba  precantur  ut  fiai  curpus  Do- 
•  mini  praesens  oblatio  per  resurrectionem,  per  qaam 
'  veneranda  et  aetema  pax  data  est,  non  solom  ia 

terra,  sed  etiam  in  coelo.  Tunc  cessaveruni  mormu- 
'  rare  operarii  vineae  horae  primae,  tertiae,  et  scxtae, 

iunc  data  est  pax  quaro  promisenini  angeli  in  san- 
'  ctissima  nocte  dicentes,  Gloria  in  exeel§is  Deo^  et 
'■  in  terra  pax  hominibus  bonm  volunlatis,  Eamdem  sa- 
'  cerdos  nunc  ad  memoriam  revocai,  diceni :  P» 

Domini  sit  semper  vobiscum.  Eamdem  populus  iose- 


sentat  se  subdiaconus  cum  patena  sua  ad  sepulcrum  C  ^^n^p  p^^  Y)2t&i2L  blanda.  iEstimo,  secundum  hoic 


Domini,  quam  accepil  a  subdiacono  sequente,  qui  ad 
.roemoriam,  ut  supra  diximus,  reducit  saiictarum 
.feminarum  studiosissimum  affectum  circa  sepultu- 
ram  Domini.'  Non  est  mirandum  si  sanctae  feminae 
jungantur  in  officio  diaconis,  cum  Paulus  eas  con- 
juhgat  in  ordiuatione  eis ;  scribit  ad  Timotbeum 


'  sensum,  quod  non  erret  si  quis  priroo  sanda  ponat 
-  in  calicem,   et  dein  dixerit,  Pax  Domim  sit  semper 

vobiscumy  salvo  magisterio  dldascaloram.  Seqoitiir 
'  in  libello  memorato :  c  Sed  archidiaoonus  pacera  dat 
'  episcopo  prior,  deinde  caeteri  per  ordinem,  et  po- 

puVus.  Tunc  poniifex  rumpit  oblaiam  ez  btere 


post  ordinationem  diaconi :  Mulieres  similiter  pudi-    .  dextro,  el  particulam  quam  rumpit  snpcr  afiare  re- 


cast  et  reliqua  (/  Tim.  iii).  In  omni  admpniiione  or- 
dinationis,  vuli  eas  similes  esse  diaconis.  Qua  de 

.  causa  sint  sejunctae  a  consortio  diaconorum,  cum 
Pauluseas  conjungat  ordinationi  illorum,  et  subdia- 

.coni  succedant,  de  quibus  nihil  dixit  Paulus,  no- 

.  runt  qui  caste  volunt  vivere.  Nam  et  in  choro  apo- 
stolorum  legimus  fuisse  feminas.  Unde  Paulus  ad 
Corinthios,  Nunquid  non  habemus  potestatem  mulie- 
res  circumducendi,  sicnt  et  eaeteri  apostoU^  et  fratres 
Dominiy  et  Cephas  {l  Cor.  ix)  ?  Postquam  sacerdqs 

.dicit,  Pax  Domini  sit  semper  vo6»cttm,  pommtur 
oblatae  in  palena.  Postquam  enim  Christus  sua  salu- 
tatione  laetificavit  corda  discipulorum,  vota  femina- 
rum  complela  sunt,  percepto  gaudio  resurrectionis. 

.  CAPUT  XXXI. 

.  .  De  immissione  panis  in  rtnum.  - 
> '.  Immissionem  panis  in  vinum  cemo  apud  quos- 
dam  varie  actilari,  iia  ut  aliqui  primo  mittanide 
saucla  in  calicem,  et  postea  dicant,  Pax  Domini; 
e  contra  aliqui  reserveni  immissionem,  usque  dum 
;pax  celebrata  sit,  et  fraciio  panis,  Ac  ideo  siodet 


•  linquit ,  reliquas  vero  oblationes  ponit  in  paienam, 
'quam  tenet  diaconus.  >  Et  post  pauca  :  f  Tnnc  aco- 

lythi  vadunt  dextera  laevaque  per  episcopos  cirta 

•  altare  :  reliqui  descenduni  ad  presbyieros,  nt  frao- 
gant  hostias.  Patena  praecedit  juxta  sedem,  ferenti- 
bus  eam  duobus  subdiaconibns  regionariis  ad  dia- 

|.  conos,  ui  frangant.  >  Et  iterum  post  aliqna  :  c  Ex- 

pleta  confi^ctibite,  diaconus  minor,  levata  de  snb- 

-diacono  patena,  feri  ad  sedem  oi   coauBuiicei 

•poniifex;  qui  dqm  commanicaverii  de  ipsa,  qnara 

•momorderat,  ponii  inter  manus  arGhidiaooni  in  ca- 

licem.  >  Si  hoc  iu  agiiar  in  Romana  Eodesa  ab  illb 

poiesi  addisci  qnid  signiflcei  bls  positos  panis  in  ca- 

licem.  Non  .enim  vacai  a  mysterio  qoidqald  in  e* 

offido  agitur  jiixta  constitaiionem  Paimm.  Qoid  w^ 

bis  videiur  posse  significare  immissio  panis  in  vi- 

.num,  ei  pax  populo  porrecia  per  vocem  sacerdotis, 

'    magisiris  obtulimus  ad  dilacidandom.  - 

CAPI3T  XXXU. 

De  Pads  oscuto. 

•   Gontentum  me  oportet  esse  de  pace  In  eo  qood 


W^  ^  DE  EGGLESIASTiaS  OFPICaiS  UBRl  lY.  —  LIB.  IIL  il54 

«     • 

Iniioeentias  de  ek  scribit  ad  Decentiuia  episcopum  A  utrisque  dat  aptum  coosilium  S.  Augustinus  ad  in- 


in.Decretalibus  primo  capilulo  (Grat,,  dist.  xi,  cap, 
Si,  etde  CoMec^  dist.  cap.  Pacetn),  propter  aucto- 
ritatem  tanti  viri :  Pacem  igitur  asseris  ante  confe- 
cta  niysteria  quosdam  populis  imperare,  vel  sibi  in- 
vicem  sacerdotes  tradere,  cum  post  omnia,  quae  apc- 
rire  non  debeo,  pax  sit  necessaria  indicenda,  per 
qnam  constet  populum  ad  omnia  quae  in  mysteriis 
aguntur,  atque  in  ecclesia  celebrantur,  praebuisse 
consensum ,  ac  finita  esse  pacis  condudentis  signa- 
colo  demonstrentur.  Interrogatus  sum  ab  aliquibus 
quare  non  invicem  porrigant  sibi  oscuia  viri  et  fe- 
minae  in  officio  missse?  Quibus  quamvis  tunc  non 
responderem ,  respondendum  nunc  fore  aii)itror. 
Garnales  amplexus,  quibus  j«inguntur  ssepissime  viri 


quisitionem  lanuarit  de  eadem  re  (Ep.  il8)  :  Re- 
ctius ,  inquit ,  inter.  eos  fortasse  quispiam  dirimit 
litem,  qui  monet  ut  praecipue  in  Gtiristi .  pace  per- 
maneant.  {De  comecr.  dist.  %  c.Quotidie.)  Faciat 
autem  unusciuisque  quod  secundum  fidem  suam  pie 
credit  esse  faciendum.  Neut^r  enim  eorum  exborreat 
corpus  et  sanguinem  Domini,  sed  saluberrimum  sa* 
cramenlum  certatim .  honorare  contendat.  Neqae 
enim  litigaverunt  inter  se,  aut  quisquam  eorum 
se  alteri  praeposuit,  Zachaeus  et  ilie  centurio  (Luc. 
xix),  cum  alier  eorum  gaudens  in  domum  suam  sus- 
ceperit  Doniinum,  alier  dixerit,  ^on  sum  dignus  ut 
$ub  tectum  meum  intres  (Matth.  viii).  Ambo  Salva- 
torem  honorificantes  diverso   et  quasi   contrario 


i  ♦ 


et  feminae,  vitandi  sunt  in  ecclesiae  conventu.  Ac  B  modo,  ambo  peccatis  roiseri,  ambo  inisericordiam 


ideo  sequestrantur  viri  et  feminae  in  ecclesia,  non 
solum  ab  osculo  carnali,  sed  eiiam  situ  locali.  Ab 
his  personis  dantur  oscula  mutua  in  ecdesia,  qui 
nullam  titillationem  libidinosae  suggestionis  cogunt 
eicitare. 

GAPOT  xxxra. 

De  Agnus  Dei. 
Sergius  papa  constituit  ut  Agnue  Dei  cantaretur, 
sicui  ,8criptum  est  in  Gestis  pontificaiibus.  Hic  sta* 


conseculi.  Id^m  exponit  Apostoli  dictum,  Qui  enim 
manducat  et  bibit  indigne,  judicium  sibi  manducat  et 
bibit  (I  Cor.  xi).  In  sequentibus  ita :  Inde  etenim  Apo- 
stolus  indigne  dicit  acceptutn  ab  eis  qui  hoc  non 
discernebant  a  cxteris  cibis  veneralione  singulari- 
terdebita.  Continuo  qtiippe,  cum  dixisset,  ju^/tdutn 
tibi  manducat  et  bibit,  addidlt  utdiceret,  non  diju- 
dicans  corpus  Domini.  Ut  a  jejunis  suscipiatur,  idem 
dicit  in  eodem  libro  :  Namque  Salvator  quo  vehe- 


tuit  ut  tempore  confractionis  Dominici  corporis   ^  mentius  commendaret  myslerii  illius  altitudinem, 

ultimum  hoc  voluit  infigere  cordibus  et  memorise 
discipulorum  a  quibus  ad  passionem  digressurus 

erat.  £t  ideo  non  praecepit  quo  deinceps  ordine  su- 

•  •  • 

meretur,  ut  apostolis,  per  quos  ecclesias  dispositu- 


Agnus  Dei  a  clero  et  populo  decantetur.  Deprecatio 
est  pro  populo,  qui  sumpturus  esl  corpus  Domini, 
ut  misericordia  innocentis  agni,  peccata  subitanea 
et  irruentia  auferantur,  scilicet  cogitationum  verb«- 


rumque,  et  sicut  passione  soa  totius  mundi  tulit  of-  C  ^us  erat,  servarel  hunc  locum.  Nam  si  hoc  ilie  mo- 

nuissei,  ut  post  cibos  alios  semper  acciperetur,  credo 
quod  eum  morem  nemo  variasset  t*.^^  Q^o  ^^' 
pore  debeat  se  sanctificare  homo  ad  perceptionem 
tanti  muueris,  velus  historia  docet.  Dicit  in  Exodo 
Dominus  Moysi :  Vade  ad  poptt/tfm»  et  sancti/ica  illos 
hodie  et  cras  laventque  vestimenta  n»a,  et  sint  parati 
ad  diem  tertium.  In  die  enim  tertio  descendet  Domi- 

<  -  i 

nus  coram  omni  plebe  super  montem  Sina  (Exod. 

xix).  Eodem  numero  David  se  et  omnes  pueros  suos 

sanctificatum  dixit,  ut  comedat  panes  propositionis. 

Ita  scriptum  est  in  libro  Samuelis  :  Dixit  Abimelech 
^  sacerdosy'  Non  habeo  panes  laicos  ad  manum,  sed 

tantum  panem  sanctum ;  si  mundi  sunt  pueri^  maxime 
|..  a  mulieribus.  Et  respondit  David  sacerdoti^  et  dixit 

ei:  Et  quidem^si  de  mulieribus  agitur  continuimus 


fensa,  ita  et  nunc  Ecclesiae,  quae  euro  susceptura 
est  per  Eucharistiam.  Antiphona  sequens,  id  est, 
vox  reciproca,  jura  fralernitalis  ostendit,  ut  unus- 
quisque  alterius  ntilitati  studeat,  et  provocare  curet 
ad  gandia  resurrectionis.  Quem  typum  gesserunt  illi 
duo  qui  Dominum  cognoverunt  in  fractione  panis, 
et  iliico  perrexemnt  Hierusalem,  et  invenerunt  con- 
gregatos  undecimf  et  eos  qui  cum  ipsis  erant  dicentesy 
Quia  surrexit  Dominus  vere,  et  apparuit  Simoni :  et 
ipii  narrabant  qua  erant  gesta  in  viat  ^^  quomodo 
cognoverunt  eum,  in  fractione  panis  (Luc.  xxiv).  Illi 
namque  cantaverunt  antiphonam,  vidssim  narrando 
de  resurrectione  Domini. 

GAPUT  XXXIV. 
De  Eucharistia. 


Encbaristia   sumenda  est  post  osculum   pads.  nos  ab  heri  et  nudiustertius,  quando  egrediebamur^ 

Sicut  *  iinus  panis  sumus  in  Ghristo,  sic  et  unum  .  et  fuerunt  vasa  puerorum  sancla :  porro  via  hmc  pol- 

cor  debemus  habere.  Ipsa  unitas  ut  teneatur,  admo-  luta  est^  sed  et  ipsa  hodie  sanctificabiiur  in  vasis»  De- 

netur  per  oscula  pads.  Unde  Beda  in  tractatu  super  dit  ergo  ei  sacerdos  sanctificatum  panem  (i  Reg,  xxi)» 


Lucam  :  Ne  quisquam  se  Ghristum  [agnovisse  arbi- 
tretur,  si  ejus  corporis  particeps  non  est,  id  est, 
Ecclesise.  Gujus  unitatem  in  sacramento  panis  com- 
roendat  Apostolusj  dicens  :  Unus  panis,  unum  corpus 
multi  sumus  (/  Cor.  x).  Per  Eucharistiam  Ghristus 


GAPUT  XXXV. 

.    De.parte  oblatce  quce  remanei  in  altari. 

Triforme  est  corpus  .Chrisli,  eorum.  scilicet  qui 
gustaverunt  mortem  et^  morituri  snnt.  Primum  vi- 
ddicety  sanctum  et  innnaculatum,  quod  assumptum 


in  nobis  manet,'  et  nos  in  illo  per  assumptum  ho-  ;  est  ex  Maria  virgine»;  alterum,  quod  ambulat  in 

minem.  Ipse  est  Deus  pacis,  per  quem  pacata  sunt  ^  tcrra;  terlinm,  quod  jacet  in  sepnlcris.  Per  parti- 

coelestia  et  terrestria.  Sunt  autem  intra  sanctam  culam  oblat»  imniissa:  in  calicem  ostenditur  Gbri- 

]^l^9im(fa\  jrarQ  cpmmanicant^  ei  ^  quotidie;  ati  corpus,  quod  jam  resurreiit  a  mortuis;  per 


ItSK  AMikUlit  fMKlTniki  liSTErai»  itM 

comestam  a  diMtM&^el *f0fal&9  m»Mmm adjbvc  A  Vmgenite^  enitt  §11^  pro  tioBiliie  {BteiipelbTe,  est 


super  terran ,  per  reliclm  in  altar»,  jace&s  ii»  se- 
puicris.  Ideni  eorpua  oblataiii  dncil  secum  ad  s^ 
pulcraiB,  el  vocat  iUaiB  sancta  EeclesiaTialicuai  bi^ 
rieBtis,  ut  osteBilatur  noB  eos  debere  qui  io  Gbrisio 
moriaBlBr  depBtari  mortuos,  seddormieBtes..Unde 
et  locua  sepBierorum  Grseee  Tocalur  xotisnini/yMy,  li 
est,  dormiloriBm,  Unde  et  Paulus  ad  Gorinthios : 
Mulier  aUitfaia  ent  le^',  quanto  temfore  v\r  ejne  vmt; 
quod  »  deftmerit  wr  ejui,  lit^ata  est  (I  Cor.  vti). 
Remanetqne  in  altari  ipsa  particula  usque  ad  ftnem 
missae,  quia  usque  in  linem  sseculi  corpora  sancto- 
rum  quiescent  in  sepulcris.  Munditiam  mentis  do- 
cet  corporale  quod  remanet  in  altari  post  Dominl 
resurrectionem,  cui  debet  unusquisque  semper  slu- 


apud  eoaetermmi  palrem  seipsvm  bomiheBB  demoi»- 
strare,  eiqoe  prB  humana  natura  rogasse,  est 
dem  naturam  in  divinitatis  snae  celsitadiiiem 
pisse.  IttterpeHat  igitur  pro  Bobis  DoniiBUS,  nan 
ce,  sed  miseratione.  O  utinam  quando  audfriinos  a 
diacono  :  he  mitta  est ,  mens  nostra  ad  illain  pa- 
triam  tendat,  quo  caput  nostrum  praecessit,  nt  ibi 
simus  desiderio,  ubi  desideratus  cunctls  gentibui 
nos  eispectat  cum  sno  iroptixo,  quatenns  nc  desl- 
derando,  aHquando  ad  eum  pervenire  possimas, 
qui  ita  Patrem  suppKcat  pro  nobi^  :  Tolo^  pater^  ui 
ubf  ego  tum ,  ihi  eit  et  minieter  meus  { lom.  xvn  ). 
Sotet  vnigqs  indoctum  requirere ,  a  quo  loco  locias 
officii  missa  inchoetor,  ufsi  forte  ad  toCam  non  oc- 


dere  accipiens  corpus  Domlni,  sed  praecipue  in  iine.  *  currerit,  possit  scire  qoibus  offlcifs  so  pr«seotare 

debeat  sine  retractatione.  Nobis  videtor  mlssa  vo- 


CAPUT  XXXYI. 
De  uMma  benedietione, 

Etenim  Dominus  ante  ascensionem  in  coelos  duiit 

disdputos  in  Betbaniaro,  ibique  benedixit  eos,  et 

ascendit  in  coelum  (Luc,  u/(.).  Hunc'  morem  tenet 

saeerdos,  ut  post  omnia  saeramenta  consummata, 

benedicat  popolo,   atque  sahitet.  Deinde  rever- 

titur  ad  orientem,  ut  so  eommendet  Dominl  ascen- 

sioni.   Dicitque    diaconus  :  Ite^    missa    est.    Sin- 

gularis  etenim  legatio  Christus  missa  est  pro  nobis 

ad  Patrem,  habens  Indicla  suae  secum  passionis. 

Primo,  ut  per  hsec  discipulis  fidem  suae  resui*rectio- 

nis  astruat ;  deinde,  ut  Patrl  pro  Bobls  suppUcans, 

quale  genus  mortis  pro  iBortaliBm  vita  pertulerit , 


cari  ab  eo  loco ,  quo  incipit  sacerdos  sacrifldam 
offisrre  Deo ,  nsque  ad  altimam  benedietlooem ,  id 
est,  ab  Offerenda  usque  ad,  /fe,  bi»m  esr,  A  fem* 
pore  sacrificii  Isidorus  oQidum  misss  depnui,  in- 
quiens  in  libro  Etymologiahim  •:  Missa  tempore  s^- 
crificii  est  quando  catechumeni  mittujitur  foras  cU- 
mante  levitaiSi  quis  catechomenas  remansit»  exeat 
foras.  Et  inde  missa,quia  s^cramentis  aitaris  inler- 
esse  non  possunt,  qui  nondnm  regenerati  Boacuo* 
tur.  Consnetudo  nostra  tenet»  ut  catechiuDenos  re- 
pellamus  ante  Evangelium.  Non  mihi  videtBr  ex 
ratiooe  incumbere,cum  procul  dubio  pnedicalorilHii 
gentium  prxceptum  sit ,  ut  Evangeliiun  cis 


semper  ostendat;  tertio,  ut  sua  morte  redemptis,  ^  cent :  sed  sacrificio  omnino  inleresse  non  possuBi, 


quam  misericorditer  sint  adjoti,  proposilis  semper 
ejusdem  mortis  innovet  indiciis :  ideoque  misericor- 
dias  Domini  in  aeternum  cantare  non  cessent :  sed 
dicant  qui  redempti  sunt  a  Bomino,  quoniam  bonus, 
quoniam  in  scsesUum  misericonHa  ejus  (Psai.  cxvii). 
Postremo,  at  etiam  perftdis  In  judicio  quam  juste 
damnentur,  ostensse  inter  aKa  fiagitla  etiam  vufaie- 
rum ,  qose  ab  eis  suscepit ,  eicatrices  dienuntient.  De 
qua  legatlone  die it  Joannes  apostolus  :  Sed  et  si  quis 
peeeaverit ,  advocatum  habemus  apud  patrem  Jesum 
Ckristum  justum  ( I  ioan.  n  ).  Ipse  Joannes  certe 
vir  josltts  erat  et  magnus ,  qai  de  pectore  Bomini 
mysteriorum  secrela  bibebal :  Non  tamen  dixh,  ad- 


nisi  reaatl ,  quia  neque  proi  ei^  rogatur  a  sacerdoic 
in  consecratione  corporis  Doroini,  neque  coAfecfcum 
iilis  porrigitur.  Sic  orat  sacerdos  pro  circuBnsUnti- 
bus  :  MementOf  Domine^  {amulorum  famMLanmq/StC 
tuarum^  et  omnium  antanlium^  quorum  tihi  fdcM 
cognita  est^  et  nota  devetio*  Dfondxun  renali»  in^ 
deles  vocantur,  non  fideles.  Igitur  n<Mi  possiiniaB 
auimadvcrlere  pro  illis  constltutaxn  esse  oralionem 
in  oflicio  confectionis  corporls  CbrisU.  Qoai^KOvAer 
merilo  eo  tempore  recedunt ,  quo  aaeri&cium  tti^ 
bratur. 

CAPUT  xxxm 

De  ulteriore  ultima  benedictione. 


vocatum  me  habelis  apud  patrem  ,  sed  advocatum ,  jv     £st  ultima  benedictio,  de  qua  ounc  agimas,  qujQ 


inqait ,  hi^eraus :  el  habemus  dixit ,  non  habetis  : 
maluit  se  ponere  in  nanero  peceaiorom ,  ut  habe- 
ret  advocatam  Christum ,  qaam  ponere  se  pro  Chri- 
sto  advocalnm ,  el  inveniri  kiler  damnandos  saper- 
bos«  Nec  tamen  dteeodum ,  quia  episcopi  vet  pne- 
positi  non  petant  pro  popiilo.  Oral  enim  apostolus 
pro  plebe,  orat  ptebs  pro  Apostolo,  qui  dieit:  Oran" 
tes  ftmiU  et  pro  nMSf  ut  Ams  aperiat  nobie  otdttm 
verH  ( Coi.  letiry.  £t  pro  Peiro  orabac  Eceiesta 
(  Aet.  XII ),  eum  essel  in  viBciilis  Petros,  et  esaa- 
dita  esl.  Qaomods  et  Pelrus  pro  ficclesia ,  qaia  om- 
nia  pro  Invieem  membra  orant.  Capul  pro  oBmitms 
iuterpeHal,  de  qoo  scriplara  esl:  Qnt  est  ad  dextC' 
ram  Dei ,  f«i  ee  intefpeilas  pto  notis  {  Bom,  m  }• 


potissimum  frequentamus  tempore  quadragesinuii « 
hoe  est ,  post  iltam  ultlmam  continuaum  •  tn  qna 
spiritalls  refectio  commendatur,  resUt  baec  nlieriBr, 
de  qna  nunc,  ut  diximus,  agitur,  in  (pia  ioti»v< 
Christi  commendantur  pugn»  contra  anliqiMiiB  ho- 
stem.  SI  omnr  tempore  necesse  est  paralaBi  ^sb 
l)eiHcosum  adversus  insidias  sive  impetas  Muiikioo* 
rum  :  quanto  magis  in  procinctu  !  Qiudra^esiiBali 
terapore  scit  adversarius  noater  a  saooU  Sccfeaia 
singulare  cerUmen  colnmissum  esse  contra  se,  oc 
ideo  Insut  fortius  ad  rapiendum  aupie  proslimeii- 
dum,  si  forte  aliquem  inveneril  negligenteiB.  Sa- 
cerdos  noster,  ut  prudens  agonotheU  et  pngDBtoff, 
«(oaotam  Ib  roafore  periculo  videl  mililea  fore ,  uih 


1157  BE  ECCLESIA9TK1BI  t/ffHSIS  tBW  tf.  —  UB.  IIl. 

tum  mnnll  eos  amplius  sut  Bcnedtctione.  Ara»  w^  A  CAPBT  Mi. 


1188 


stra  contra  diabolnm,  snnt  bumilitM  H  edetem 
Yirtutes.  Vult  sacerdos  noeter,  ut  nostris  armis 
Testiti  simus :  propterea  jubet  per  ministrum  ut  hu- 
miliemus  capita  nostra  Deo,  et  ita  tandem  infundit 
super  milites  prolcctionem  benediciionis  suae.  Be- 
nediclio  sacerdolis  morem  antiquum  tenet,  ut  in 
novissimo  porrlgatur.  Jacob  patriarcha  in  noyissimo 
vilae  suae  benedixil  flliis  suis.  Scriplum  est  in  Ge- 
nesi  :  Benedixit  singulh  benedictionibut  propriis^  et 
prcecepit  m,  dkens :  Ego  eongregor  ad  poputvm 
meum  :  sepetite  me  cum  patribu$  meis  ( €en,  xlix  ). 
Et  iterum  :  Finitisque  mandatis ,  quibus  filios  insti- 
tuebat^  eottegit  pedes  suos  super  tectumy  el  obiit 
( Ibid. ),  Similiter  scriptum  cst  de  Moyse  in  Rbro 


Itt  antfqnis  Hbris  MlssaHom  et  L^tiMiarioram  r^ 
perilnr  seriptam,  flebdomada  qointa  ante  Natalem 
Domiai.  Totldem  emm  leetkMies  harbentor  in  Lectio- 
nario ,  et  lotidem  Eransella  «  tempore  memorato 
per  dies  Dominiees  «sque  ad  NatiTltaiem  Domtnt. 
Anliplioiiariiw  habet  Iria  oflleia  dinrna ,  et  qnartum 
in  die  Dominice,  qui  vaeat  post  lectiones  duodecim : 
Noctnnia  yera  qttalaor,  ut  anperins  dix! ,  per  dies 
Domlniees.  Anctor  leetionaril  excitat  ildem  noslram 
ad  veeolendum  Domini  nostri  Jesu  Cbristi  Tenturi 
in  mandiim  prsconiani  per  qninqne  «tales  mnndi. 
Auclor  Missatis,  qni  yoealur  Gre^riaHs,  et  Anti- 
phmiarii,  nos  tangit,  «t  reeolamns  nativitatem  Dfv 


Deuleronomii :  Hcec  benedictio  qua  benedixit  Moy-  B  nitti  caMralam  per  tres  ordines  ttbroram ,  seilicet 


ses  homo  Dei  filiis  hraet  ante  moftem  suam  ( DetU. 
xxxnt ).  Denique  et  ipse  Dominns  Sahator,  nt  su- 
perius  prxtulimus ,  anle  ascensionem  snam  In  cte- 
lum,  bcnedlxit  discipulis  snis  {Lnc,  xxtv).  Et  nt 
csetera ,  pneiermittam  sanctoram  patram  exemph , 
causa  compendii  breviter  dlco  :  (Jnando  ftmiltarem 
allblum ,  habemus  cnm  servis  Dei  more  religionfs 
nosine ,  anteqnan  separeimir  ab  IHis ,  in  nltfimo  b^ 
nedlctionem  petlmas* 

CAP«T  xjnym. 

De  missa  in  festivitate  sancti  Joannis  Baptistce 

wutne  primM. 

Beatus  loannes  Baptisfa  legitur  in  Evangelio  Luc^e 
repieius  esse  Spiritu  sanctoex  utero  matris  (Luc.  i). 


legis,  Prophelarmi,  et  Psalmoriira,  necnon  et  per 
quartimi ,  Id  est ,  prineipium  Evangelii ,  in  quo  nar^ 
raUir  Galmel  areliangetns  missus  ad  Tiacbariam , 
videlicet  mmlins  nativitalis  prxeursoris  Domini, 
veram  eiiam  et  proplMlia  Eaehariie  de  adveiKtt  Do- 
minf ,  ei  Gabriel  iniMus  ad  Mariara  ^lFginero ,  nar- 
rans  el  eoteeptloaea  Salvaloris  noslri  el  eatera 
talta  «sqoe  «4  nativilalera.  Mampe  et  ipsa  qnarta 
hebdomada ,  iMe  esi ,  qose  proxima  esi  ante  Nati^ 
vitalem  DomUii ,  sive  In  qna  celdbrBfar,  singnlaris 
est ,  et  habec  kk  matQliiiali  oflleio  per  qnaniqne  f^ 
riam  amlphoBas  proprias  in  Psalmis.  El  aKo  tnodo: 
actor  Loctimiarii  daeel  nos,  qnam  Ibrtis  sit  Doml- 
nus  4fii  vettUms  est  ad  nos,  et  intratnras  domum 


ftuapropler  in  exordio  iucis  diei  quasi  in  exordio  ^  "Wtraaa ,  «1  inea  hahHet,  quara  solemns  sorAdara 


nativitatis  sacrificium  Deo  offertor  In  [honore  ^us 
ad  landem  Creatoris  qni  ilium  dignatus  est  hono- 
rare  ex  utero  matris.  Ideo  autem  tres  missse  cele- 
brantur  In  festivitate  beati  loannis ,  quia  tribus  in- 
signibus  triurophis  excellenter  refulsit.  Ad  hoc  enim 
venil  ut  viam  Domino  prsepararet  exemplo  suae  con- 
versaiionis.  Qni  trinmphus  celebratnr  in  vigilla  ejus. 
Per  baptismi  minisl^rium  claralt  insignis  :  higus 
minislerii  triumphus  recotitnr  in  prima  missa  :  Na- 
zarseus  vero  permansit  cx  ntero  matris  :  hoc  do- 
nunt  recolitnr  secnnda  missa  in  die. 

CAPUT  XXllX. 
De  offerenda ,  Yir  erai  in  terra. 


quinqne  aeiisibiis  nostris.  Iffiees  fma»  intrant  per 
ocolos :  SQspleio  mala  de  fhrtre ,  per  anres  :  odor 
libidiMMVS  per  nares :  per  as  higliivies  poHvit ,  per 
taetosi  «radeKlas.  in  sordHms  non  vidt  habilare 
rex  VMiluras :  nlsi  ita  pwrytftar  hospMvm,  nt  nee 
salien  pvlfls  tidlQm  phantasma  Uim  remaneat  non 
dignaMlar  Imspea  vcMliiras  in  iHnd  iiArare.  Ideo 
scriMt  aneOsr  qaitiqae  lectiones  qninque  nevdo* 
madarum,  ut  nos  honettnp  drenBeidere  qninqae 
sensus  nostros  ab  omni  viiio,  ei  parare  mansionem 
dignam  Regi ,  et  Domino,  atque  vero  Praphel».  De 
Ipso  rege  dicit  prima  lectio  :  Ecce  dies  venienty  i/t- 
cit  ^mtdim,  et  nuciteibo  B&M  gemm  /asmm,  «t 
regnM  raoo,  et  $apien$  ent,  El  Herum  de  Domino : 


Inlerim  occurrit  aHlu  iopelitio  varborain ,  qw  M     £t  ko€  4»t  tmmen  fued  vM^hmt  tum ,  Dominns  j«- 

stus  $mm.  £t  ileiwn  in  EvangeMo  de  Propheta, 
QttM  ftte  asl  ven  prepktU,  qm  swHarai  m  •»  m«nH 
ditm.  Auclar  Missalis  sive  Anliphonarii ,  oamdem 
pnpparstioneas  hartaUir  nos  fMera  per  qastoor 
hebdMnaiis  Sieot  enim  faaosa  imsmunciis  qoinqae 
sensUH»  ad  aaimam  iene  a«t  «ale  aperalar,  itt 
per  qnatoar  eicinenla  am  mii  ad  raala  corporalla , 
aut  amrgit  ad  bona.  Qaaprspter,  nl  diri ,  iiortator 
nos  anetor  aMasorsilas,  m  si  «sqoe  modo  lorpairaai 
nei^igentia,  dehine  snrgMniM  ad  mvndandam  dO* 
mum  nosttam  nt  qiri  non  ex^latas  est  in  qtilnta 
hebdomada,  saKem  sargal  in  qaarta.  Ipsnm  enim 
9onat  ledio,  qott  legiiar  in  qaarla  hebdomada; 


in  versibus  offertorii ,  Vir  erat ;  noiui 
quod  sensi  de  illa,  quamvis  erdo  reram  leneaft  pest 
scriptionem  nativitatis  sancti  loaanis*  naiivilaiMs 
Cliristi  scribere.  In  oifertorio  Bon  eal  repetiUo  ver« 
horum,  in  versibus  esi,  YertMi  historid  oanlafienlnr 
in  offertorio :  verha  Job  «groti  el  doisntii  eonli* 
nentur  in  versibus.  i£groius  cuios  anhetttes  non  eal 
sanua,  neque  fsrtis»  solet  verba  imperiecta  sspina 
repetere.  Oflicii  aactor,  iU  efiectaiiter  nobis  ad  mo- 
moriam  reduceret  xgrotantem  Job ,  r^olivil  saeploa 
verba  more  xgrotantium.  In  ollertorio  ut  dixi ,  non 
suiit  verba  repetita ,  quia  historicus  acribens  hislo* 
fiami  ooii  «(rotabalf 


4159  AMALARn  PRESBTTERI  METENSIS  ,  «tWI 

Scimus  quia  bora  est  Jam  uos  dc  somoo  surgere,  el  A  fiupervenit  in  eo  :  sed  ex  ipsa  vulva  unitus,  natir!* 
reliqua.  Non  dubito  propterea,  cantorem  in  memo- 
rata  hebdomada  cum  tuba  sua  exaltare  yocem ,  Ad 


ie  levavi  animam  meam ,  ut  excitet  eos  qui  in  quinta 
hebdomada  sopore  negiigentiae  oppressi  sunt.  Quo- 
modo  domum  nostram  praeparare  debeamus ,  in  se- 
quentibus  memorata  lectio  monstrat :  Non  in  co- 
messationibui  et  ebrietalibu$ ,  non  in  cubilibus  et 
impudicitiis ,  non  in  contentione  et  (emulatione ,  ted 
induimini  Dominum  Je$um  Chrittum.  Eamdem  prs- 
parationem  inculcat  in  aures  nostras  Sacramenta- 
rium  :  Su$cifnan\us ,  inquiens ,  Domine ,  mt<encor- 
diam  tuam  in  medio  templi  tui ,  ut  reparationi$  no" 
$tr<e  ventura  $olemnia  congrui$  honoribue  prceceda- 
mu$,  Si  quis  voluerit  nostra  dicta  infringere ,  quasi 


tatem  carnalem  creditur  et  dicitur  pertulisse. 

CAPUT  XLII. 
De  con$ueto  tempore  mtsso». 

Mcmoratiis  papa  Telecphorus  scripsit,  qno  tem- 
pore  primo  die  liceret  missam  celebrare.  L^iinr 
in  Gestis  episcopalibus  dixisse  memoratum  paLpam , 
ut  anle  horse  tertiae  cursum  nullus  praesumeret 
missas  celebrarc ,  qua  hora  Dominus  noster  Ascen- 
dit  in  crucem.  Si  enim  propterea  aptun:  est,  jnxta 
meraoratum  papam,  tempus  borae  tertiae  cdebra- 
tioni  missae ,  quia  in  eo  legitur  secundum  Marcnm 
crncem  Ghristum  ascendisse  :  et  nos  pcssumus  con- 
venienter  dicere,  apium  esse  tempus  borx  seii;s. 


non  sint  qualuor  hebdomadiB  plene  a  memorau  Do-  B  q»o  secundum  HaUlisum  cruoem  ascendit :  sed  et 


minica  usque  in  Nativitalcm  Domini ,  videtur  mihi 
ignarus  esse  regulae  sanclae  Scripturae,  quae  a  parte 
totuni  soiet  implere.  Vidi  tempore  prisco,  Gloria  in 
0xcel$i$  DeOf  prastermitti  in  diebus  Adventus  Do- 
mini ,  et  in  aliquibus  locis  dalmaticas.  Habet  enim 
et  istud  aliquid  rationis,  ad  insinuandum  tempus 
Yeteris  Testamenti.  Nulli  dubium  quin  msjor  gloria 
sit  in  Ecdesia  Dei  tempore  Novi  Testamenti ,  quam 
fort  Veieris.  £t  alio  modo  :  Quidquid  enim  raro  fit , 
pretiosius  fu  cum  fit.  Unde  scribitur  in  libro  Sa- 
muelis  :  Puer  Samuel  mimUrabat  ante  Dominum  co^ 


lempus  horae  nonae ,  quando  emisit  spiritum  :  Ha^ 

tria  tenpora  sacrata  sunt  Gbristi  fixione  lingnts 

Judaeorum  et  ligno.  Hi  qui  ante  horam  tertiam,  sive 

.  post  horam  nonam  necessario  ofleniol  sacri&iuom 

.  Deo  amore  divino  infecti ,  ut  non  pnblereai  dles  si- 

ne  illorum  sacrificio,  ut  reor,  non  hoc  agunt ,  quasi 

.  proterve  contra  instituta  apostolica  :  sed  habeiit 

;  causam  seriam ,  qua  excusare  probabiiiter  se  pos- 

sint,  ut  Dominus ,  discipulos  defendit  reprebessos 

f  a  Judaeis,  quando  vellebant  spicas,  quasi  hoc  fa- 

^ cerent quod non  licebat  in  sabiiatis»  exeraplo  Da- 


ram  Heli ,  et  urmo  Domini  erat  ftretio$u$.  Ideo  di-  :  v»<* »  quando  necessitate  famis ,  ingressus  est  legen, 

citur  pretiosus»  quia  illo  in  tempore  erat  rarus.  :  wl  nianducaret  panes  consecratos.  Fames  utiqne  ia 

Unde  Hieronymus  ad  Evagrium  in  epistola  sua  :  ^^^^^  ^^^^  *  "^  probabili  excusatione  transgTederetor 
Omne  quod  rarum  est,  plus  appetitur.  Pulegium  G  iegem  David.  Huic  rei  aliquid  simile  scribitlnno- 

apud  Indos  pipere  pretiosius  est.  Ac  ideo  quando  in-  .  ccDtins  papa ,  cap.  55.  Ergo  quod  necessitas  pro 

termittitur  Gloria  in  exui$i$Peo ,  sive  alia  claritas  ,  remedio  reperit ,  cessante  necessitate ,  debet  utique 

sacri  ordinis  ad  tempus ,  muito  avidius  sumilur  .  cessare  pariler  quod  urgel>at :  quia  alius  est  ordo 

quando  redditur ;  et  darius  inanimis  devotorumre*  .lcgitimus,  alia  usurpatio,  quam  ad  praesens  fieri 

splendet,  quando  ab  aeruginosis  reparatur.  Quasi  tcinpus  impellit.  Namque  vidi  Leonem  apostolicBm 
novum  canticum  redditur,  Gtoria  in  exceUi»  Deo^  in 
nocte  Nativitatts  Domini ,  ut  eo  magis  ad  memo- 
riam  nobis  reducatur,  tunc  primum  ceiebratum  esse 
eumdem  cantum  Hymnie  Angelorum*    • 

CAPUT  XLI. 

De  Nativitate  Domini. 

Missam,  quam  ceiebramus  in  nocte  Nativitatis 
Domini,  Teiesphorus  apostoiicus  constituit.  Ita  scri- 


diluculo  inlrare  ad  Missam,  nescio  utrum 
necessitatis  interoedente  hoc  ageret,  an  sob  po- 
.  testate.  Quod  legimus  in  gestis  pontificalibns ,  hoc 
scripsimus.  Fulget  enim  potestas  ratione  decorau. 
Protulit  enim  Telespborus  memoratus  rationem  de 
hora  missae,  qua  de  re  sponte  incumbimus 
auctoritati. 

CAPUT  XLID. 


ptum  esl  in  Gestis  episcopalibus  :  Gonstituit  ut  na-  ^     Scriptum  est  in  gestis  pontlficallbus  quod  Ser«his 


tali  Domini  noctu  missae  celebrarentur.  Ut  opinor, 
propter  recordationem  angelorum ,  qui  nocte  llla 
cecinerunt,  G/ona  in  excel$i$  Deo.  In  eadeui  Nali- 
vitate  statuit  auctor  olBcii  Missam  celebrari  mane 
secundam.  Quod  superius  praetulimus  de  nativitate 
Joannis ,  quae  habet  missam  in  initio  lucis ,  hoc  et 
in  ista  retinemus » quamvis  multum  distet  inter  ser- 
,Tum  et  Dominum.  Nemo  dubiUt  quod  bomo  Ghri- 
stus  Jesus  postquam  coepit  homo  esse,  semper  Deus 
mansit.  Unde  dicit  Gyrillus  Alexandriae  episcopus 
in  epistola  ad  Nestorium  episcopum  GonsUntinopo- 
litauae  urbis  :  Non  enim  prius  homo  communis  ex 

rncta  esi  gcnitus  virgiue ,  et  sic  po^tea  Yerbum 


papa  praeciperet  Litanias  fieri  in  die  praesenutio- 
nis  Domini  in  templo.  lu  enim  scriptum  est :  Ut 
diebus  annuntiationis  Domini  dormitiouis^  et  nati- 
vitatis  sanctae  Dei  genitricis  Maria;,  et  sancti  Si- 
meonis,  quod  vir«vTi5  dicitur  Gneoe,  cum  litania 
exeant  a  sancto  Adriano,  et  ad  SancUm  Bfariam 
populus  occurrat;  De  qua  festiviute  dicit  Beda  sa- 
cerdos  et  doctor  eximius  in  libro  de  Temporibas : 
Secundum  mensem  Numa  dicavit  Februo,  id  esi, 
Plutoni,  qui  lustrationum  potens  credebatnr,  lu- 
strarique  eo  mense  civiutem  necesse  erat,  qoo  sto- 
tuitutjuradiis  Manibus  solvcrenlur.  Sed  biuic  In- 

«trandi  con^ueittdiaeni  bene  muurit  ChristiaQa  r^ 


4461  DE  EGGLESIASTIGIS  OFFICnS  LIBRI  IV.  —  UB.  m.  1462 

ligio,  cum  in  mense  eodem  piae  sanctae  Marise  plebs  A  erigitor,  ut  diligat  Deam  ex  toto  corde»  et  ex  tota 

anima,  et  ex  tota  mente.  Gorpus  vero  quatuor  no- 


universa  cum  sacerdotibus  ac  roinistris  hTmnis  mo- 
dulata:  yocis  per  ecclesias,  perque  congrua  urbis 
loca  procedit,  dalosque  a  pontidce  cereos  manibus 
gestat  ardentes,  et  augescente  bona  consuetudine, 
idipsuffi  in  cseteris  quoque  ejusdem  matris  et  per- 
petuae  virginis  festivitatibus  agere  didieit,  non  uti- 
que  in  lusirationem  terrestris  imperii  quinquennem, 
sedperennem  regni  coelestis  memoriam,  quando, 
juxta  parabolam  virginum  pmdentum,  omnes  electi, 
lacentibus  bonorum  actuum  lampadibus,  obviam 
q|K>nso  ac  regi  suo  venienles,  mox  cum  eo  ad  nu- 
ptias  supenide  civitatis  intrabunt. 

CAPUT  XLIV. 
De  missa  vro  mortttis. 


tissimis  elementis  subsistit.  Peccatum  animaequsB 
negiexit  cultum  Dei  in  cogitalione,  in  vita  et  intel- 
lectu,  humiliter  confitendo  offerimus  Deo  tertla  dic, 
utab  his  peccatis  purgetur.  Similiter  peccatum 
quod  per  corpus  gesstt,  cupimus  purgare  in  quarto 
die  post  tertium  diem,  id  est  septimo  post  moriem 
suam.  Duobus  modis  commiititur  peccatum,  aut  fa- 
ciendo  ea  quae  non  debuimus  facere,  aiit  omitiendo 
ea  quae  debuimus  facere.  Usque  ad  septimum  diem, 
in  quo  numero  designatur  universitas,  omnia  pec- 
cata  quae  egit,  et  non  debuit  agere  deflemus,  et  pro 
his  rogamus,  seorsum  pro  anima,  et  seorsum  pro 
Gorpore  :   deinceps  usque  ad  tricesimum  :  et  pro 


Missa  pro  mortuis  in  hoc  differt  a  consueta  missa,  B  his  quae  modo  in  superioribus  merooravimus,  et  pro 


quod  sine  Gloria  et  Alleiuia  et  pacis  osculo  celebra- 

tur.  Gloria  et  Alleluia  suavitatem  et  laetitiam  nostris 

mentibus   inculcant.  Quid  cogitem  ex  hoc  dicere, 

verbis  Origenis  explicabo.    Scribit  enim   idem  in 

homilia  5  Levitici  libri  :  Sacrificium  vero  pro  pec- 

cato  non   fit   ex  oleo.  Dicit  enim,  Non  superponit 

ei  oleum  cum  jam  pro  peccato  est.  Quod  ergo  pro 

peccato  est,  nec  oleum  laeiitiae  ei,  nec  thus  suavita- 

tls  imponitur  f .  Nulli  dubium  quin  mors  sit  vindi- 

cta  primi  peccati,  ac  ideo  sine  Gloria  et  Alleluia  ce- 

lebratur,  quasi  sine  oieo  et  thure.  Notandum  est 

etiam  quod  ofiicium  pro  mortnls  ad  imitationem 

agitur  ofQciorum  quae  aguntur  in  morte  Domini. 

Jam  praetulimus,  quod  novimus,  quare  in  oCQciis 

passionis  Domini  pacis  osculum  non  debemus ;  hic 

nescimus  aliud  proferre,   nisi  quod  ibi  praelibavi- 

mus,  quoniam  ibi  non  sigitur  osculum  pacis,  nec  hic 

agitur.  Recordatio  mortuorum  nuncupative  agitur 

ante,  Nobi$  quoque  peceatoribm.  Ibi  finitur  memo- 

ria  mortis  DQnini,  et  inchoatur  mors  nostra,  per 

Gonfessionem  peccatorum.  Ac  ideo  merito  ibi  agitur 

memoria  transeuntium  qui  in  Domino  moriuntur. 

Chri&tus  enim  praecessit  eos,  nos  sequimur.  Solemus 

eorum  memorias  generaliter  celebrare  tertia,  ac 

septima,  et  tricesima  die.  Unde  talem  habemus  au- 

ctoriutem   in  Veteri   Testamento.    Scriptum   est 

in  libro  Numerorum,  capitulo  quadragesimo  septi- 

mo :  Qui  tetigerit  cadaner  hominisj  et  propter  hoc 


illis  quae  debuit  facere  et  non  fecit.  Triginta  enim 
diebus  completur  mensis.  Per  mensem  designatur 
curriculus  pnesentis  vitae,  ut  ex  slatu  lunae  facile 
dignoscitur.  Unde  Gregorius  in  Moralibus  Job,  libro 
octavo :  Mensium  quippe  nomine  dierum  collectio 
et  summa  signatur.  Per  diem  ergo  unaquaeque  actio 
exprimi  potest :  per  mensem  autem  actionum  finis 
Innuitur.  Quando  studemus  ut  ope^^a  amicorum  no- 
stronim  sint  plena  coram  Deo,  triginta  diebus  pro 
eis  sacrificamus.  Non  opinor  ut  aliquis  velil  dicere 
quod  nen  liceat  nobls  orare  quotidie  et  sacrificare 
Deo  pro  mortuis.  Sed  quod  agitur  in  tertia,  et  se- 
ptima,  et  tricesima  die,  publice  agitur,  et  generali- 
ter  ab  omnibus  amicis,  ac  convenitur  simul  ad  hoc 
in  precibus  missarum,  atque  eleemosynis  et  caeteris 
bonis  studiis.  Legimus  in  Ristoria  Anglorum  quem- 
dam  presbyterum  opinatum  esse  de  fratre  suo  quod 
mortuus  esset  in  praelio,  qui  tamen  non  erat  raor- 
tuus,  sed  vulneratus  et  vinculatus.  Mox  memoratus 
presbyter  non  exspectavit  tertium  diem,  neque  se- 
ptimum,  neque  trigesimum,  sed  frequeniissimc  ce- 
lebravit  pro  eo  missas.  Tempore  missae  quotidie  so- 
Inla  sunt  vincnla  vulnerali.  Scriptum  est  volumine 
mcroorato ,  libri  quarti  capite  vicesiroo  quarto  : 
Gumque  vidisset  qni  emerat  eum  se  vinculis  non  po- 
tuisse  cohibere,  donavit  ei  facultatem  redeundi,  si 
posset.  A  tertia  autem  hora,  quando  missa^  fieri 
solebant,  saepissime  vincula  solvebantur.  At  ille  ju- 


fuerit  immunduSj  septem  dies  aspergetur  ex  hac  aqua^  j^  rejurando  promisit  ut  redirel,  vel  pecuniam  illi  pro 


die  iertia  et  sep/fma,  et  sic  mundabitur  (iViim.  xix). 
In  celebratione  triglnta  dierum  suffulti  sumus  Moy- 
sis  et  Aaron  ceiebratione.  Ila  scriptum  est  in  eo- 
dem  libro,  capitulo  primo  :  Omnis  enim  muttitudo 
videns  occubuisse  Aaron^  flevit  super  eum  triginta 
diebus  per  cunctas  familias  suas  {Num,  xx).  Et  ite- 
rum  de  Moyse  in  Deuteronomio,  capitulo  trigesimo 
quarlo  :  Fleveruntque  super  eum  filii  Israel  in  cam- 
ffesitibus  Moab  triginta  diebus  (Deut,  xxxiv).  Im- 
mundus  propler  cadaver  hominis  pollutam  aniroam 
ftignlficat  mortuis  operibus.  Purgatio  mortui  homi- 
nis  per  sacrificium  sacerdotis  tertia  die  et  septima 
congruitnaturae  humanae.  Gonstat  homo  ex  anima  et 
corpore.  Anima  tribus  quasi  quodammodo  eolumnis 
Patrol.  GV» 


se  mittere.  Et  post  pauca  :  Qui  post  h^c  in  patriam 
reversus,  atquc  ad  suum  fratrem  perveniens,  repli- 
cavit  ex  ordine  cuncta  quae  sibi  adversa,  quaeve  in 
adversis  solaiia  provenissent.  Gognovitque  rever- 
tente  eo,  illis  maxime  temporibus  sua  fiiisse  vincula 
soluta,  quibus  pro  se  missarum  fuerant  ceiebrata 
solemnia.  Solet  vulgus  requirere  si  pro  omnibus 
Ghristianis  licitum  sit  roissam  celebrare.  Quibus 
Augustinus  respondet  in  libro  Enchiridion  {cap. 
110) ;  Neque  negandum  est  defunctorum  animas 
pietate  suorum  viventium  posse  relevari,  cum  pro 
iilis  sacrificium  medlatori  offerlur,  vel  eleemosynae 
in  ecclesia  fiunt  :  sed  eis  baec  prosunt,  qui  cum 
viverent,  haec  sibi  ut  postea  possint  prodesse,  me- 

37 


il6S  AHALARH  PRESBYTERI  MEmSNSiS  HU 

ruenint.  Esl  enim  qnidam  vivendi  modus,  nee  tam  A  qni  ^t^  oportet  eii  pro  regenenttis  onuiiboft  ^Meie, 

bonus,  ut  non  requirat  ista  post  mortem,  nec  tam 

malus,  ut  ei  non  prosint  ista  post  mortem.  Est  Tero 

talis  ih  bono,  tit  is  haec  non  requirat ;  et  est  rur- 

sus  talis  in  m^o,  ut  nec  his  valeal,  cum  haec  vita 

transierit,  acljuvari.  Quocirca  hic  omne  meritum 

comparatur,  quo  possit  post  hanc  vitam  relevariquis- 

piam  vel  gravari.  Et  pauio  post :  Gum  de  sacrificio 

sive  altaris,  sive  quarumcunque  eleemosynarum 

probaptizatisdefunctis  omnibus  offenintur,  provalde 

bonis,  graliarum  actioues  sont ;  pro  non  valde  ma- 

lis,  propiliationes  sunt;  pro  valde  malis,  etiamsi 

nulla  sint  a^jumenta  mortuorum,  qualescunque  vi- 

vorum  coiisolationes  sunt.  Quibus  autem  prosunt, 

aut  ad  h<)c  prosunt,  ut  sit  plena  remissio,  aut  cerle 

ut  eo  tolerabilior  flat  Ipsa  damnatio.  tJnde  iterum  B  aliquam  terrenam :  agatnr  t«men  eorara 

ad  Paulinum,  de  cura  pro  morluis  gerenda,  libro     juxta   decretum  devottstiraaram  mentSiira,    credo 

secundo :  Qoamvis  non  pro  quibus  fiunt,  omnibus     apnd  eum  apnd  quem  non  est  vkilsiiudiBit  obun- 

prosint,   sed  eis  tantum  pro  quibus,  dnm  vivunt,      bratio  acceptam  eese  quasi  annivenarit  lit. 

comparatur  ut  prosint.  Sed  quia   non  discernimos 


ut  nullus  eoram  pnetermittatur  ad  qoos  bsc 
ficia  posslnt  et  debeant  pervenire.  Melias  eoin  n- 
pererunt  ista  eis  quibns  nec  obsunt,  nec  procunt, 
quam  eis  deerant  qnibus  prosnnt.  Annivertaiia  dics 
ideo  repetitur  pro  defunctis,  qnoniam  nencimiis 
qualiter  eorum  causa  habeatnr  in  aita  Tita.  Sicai 
sanctornm  anniversaria  dies  in  eoran  iionoie  ad 
memoriam  nobis  reducitur  super  ntilitate  naetra, 
ita  defunctorom,  ad  utilitatem  illoram,  eiDontnn 
devotionem  implendam,  eredendo  eoa  aliqmMli 
venluros  ad  censortiun  nndoran.  Alioquin 
tempore  bonum  est  erare  pro  definclaSy 
dies  nesciatur  defuncti  perobfivionem,  seu  per  igno- 
rantiam,  vel  praetermittatnr  pra|iier  occupaiiooem 


LIBER  QUARTUS. 


ILEFATIUNCCLA. 

In  lioc  quarto  libello  continentur  multa  ad  inve- 
siigandum,  et  juxta  facultateni  quam  potui  precari 
a  misericordia  Domini,  scripla  de  cursibus  diurna- 
libus  ei  nociuraalibus,  sive  ia  festis  diebus,  seu  q 
quoiidianis.  Quatenus  considerato  ordine  composi- 
tioniSf  ei  numero  psalnoram,  et  lectionum  ac  re- 
sponsorioram,  couvenienii  quibusque  temporibus, 
dulcius  aique  compunciius  Deo  assistatur  in  eccle- 
sia,  ei  rogetur  atque  recordeiur  tam  pro  se,  qui 
ragai,  quam  pro  illis  quibus  necessaria  est  depre- 
catio  :  el  recordetur  illorum  quorum  nobis  est  uti- 
iis  recordatio.  Necnon  etiam  aliqua  recapiiulantur 
de  Sttperioribus  iibellis,  quae  apertius  inventa  sunt 
a  nea  parvitate  post  scriptos  memoratos  libellos. 

CAPUT  PRIMUM. 

Ut  ea  qum  Dei  mnf  Beo  red^afnus  :  ^uot  k^m  sol 
orbem  Uistrai^  iotidtm  repelitiombus  nosmelipsoi 
offerimui  Deo  interdiu  noclwiue,  exceptis  vesperli- 
ms,  completoriisque,   el  matutinis  ofjiciiSf  de  qui" 


qnam  etiam  plus  placet  RedemiMeri  nosnm  i 
el,  qutt  portatnr  a  corpore.  Eidem  fiedenploii,  tt 
fidelis  «ervns  domino  sno,  aemper  debilores  snu 
servire,  sicut  servitns  jastHiie  ei  sanciiftcation,  ei 
caeteris  bonts  moribos  per  araorera.  Jte  qna  nrvi- 
tute  didt  Zacharias  propheia  :  Ut  ame  itanre  de 
manu  hiimicorum  nostrorum  Ukeroii  Menimmm  itf 
in  juttitia  el  sanetitaU  cormt  tpoo  ommibma  ikku 
nostris.  Goncesslt  oebis  idepi  Doniinns  mater  dno 
lumina  temporam,  scUicet,  diei  ei  nocita,  itt  ssi  na- 
bis  luceret  pcr  diem,  et  inn  per  norten.  Cx  his 
duobus  iuminilNis  pielecium  nostr»  fragea  asso- 
inunt,  ut  ad  ntilitatem  nosiram  perveniaat.  fia  hna 
habent  fanmoram  ut  crescant,  ex  sole  teayeniit- 
vum  ardorem  nt  ad  naluritaten  pcrveaisnt  Poasa- 
mus  haec  manifestare  ex  dictis  demini  Bedn  (sic 
assumpiam  ab  illo  a  qnocunque  ipee  reluit, 
saffidt  ^s  ancloritas)  :  deDiqne^  inqntt,  cmi 
nior  nox  est,  et  iuna  peraoz,  tnne  iaifiior  ras  le- 
fertur  arva  perfundere,  et  plerique  snb  nere  qnie- 


bus  seorsum  dicendum  est.  ^  scenles,  qoo  magts  sub  Inntne  fuisaeat  kn«. 

Nos  qui  censemur  noniine  Christiano,  redempii 
sumus  a  servltute  diabollca  Christi  pretioso  sangui- 
ne.  Ideo  non  sumus  nostri,  sed  Redemploris  nostri. 
De  quo  pretio  dicit  Aposlolus  :  Emptx  evAm  esiis 
pretio  magno.  Ei  ideo  quld  agere  debeamns,  subjun- 
git :  Glorificate  et  portate  Deum  tn  corpore  veitro, 
Glorificamus  iBum  quando  ei  graiias  referimus  de 
sua  redemptione,  portamusque  in  corpore  nostro 
quando  in  anima  nostra,  qu£  portatur  a  corpore, 
inhabitat  per  dilectionem  suam  in  cogitatu,  ei  vita, 
et  intellectu  :  Ac  ideo  ssepius  per  merooriam  no- 
stram  ei  suam  sanclificationem  portando  illum  in 
mente  secundum  suumbene  placitam,  ei,  id  esit  cor- 
oori,  mens  memorau  praecipit  ad  oibedieniiam,  per 


phis  hurooris  se  capite  collegisse  sensemtf.  £i 

atio  loeo  de  sole  :  Tempora  sant  anni  qnaloi 

bns  sol  per  diversa  coeli  spaiia  discurreiMio 

ctnm  lemperat  orbem,  dirina  utiqne  pffocnfanle 

pieniia,  ut  non  semper  eisden 

fervoris  avidiiaie  mondannm  ^epopnlesnr  eni 

sed  pauiatin  per  diversa  conmigrafls  len^nia  km* 

ctibus  nascendis  matnrandisqne  teinpm«nenu 

stodiat.  £x  fragibo»  eeme  earpns  nostnun 

tatur.  Corpus  anira»  in  ebseqna  est,  ni  Mc  in 

senti   sMnlo  posiit  aerme  Oea 

Pesiqnai*  animaper  niniaH 

reoesserit  ab  ea,  non  ei  depnleinr  labor  ad 

sed  qnandin  in  corpore   est,  eporiet  eperari 


litt  b£  EGGLESUSTIGIS  OFHPUS  UBBI  lY.  —  LIB.  IV.  ii66 

plaeeat  Dfo.  Non  eiiisi  seliiin  piro  his  qu»  nobis  mi-  A  dunt;  fodimqa  et  nos  terram  drca  yiteo),  nc  faciomi 


nifttrantur  in  praesenti  aaeeulo,  Deo  astamus  in  no* 
itris  oQiciis  (  sed  etiam  quia  debitores  nos  esse  00« 
gnosqmus  jugis  servitii  ^us,  ul  iidelis  serrus  qui 
f«QW0r  TuU  in  servitlfli  adesse  senioris  sui.  Et  ideo 
dii^decim  repetitiooes  de  die  facii^m  per  primam, 
et  tartiam»  et  ^xtaiii,  et  nonam  horam,  «t  per 
unamqmimgue  repetitionem  Deo  praesente  simus  ii| 
emBi  bora  ;  similiter  in  nocte  per  duodecim  psal* 
mes.  Et  quia  pater  noster  audivit,  In  sudore  vuHut 
Uii  pe$ceris  pam  4iio,  convertimus  nos  aliquando  ad 
opera  temporalia.  Atqoe  ut  propter  haec  necessaria 
non  omiitamus  servitutem  quam  Deo  debemus  io 
anima  exhibere,  slatuerunt  patres  nostri  ut  tot  ora- 
tiones  psalmodiarum  fierent,  quot  bor»  sunt  fjobis 


fossam,  quando  nostram  naturapi  a4  memeriam 
nobis  inducii^fis,  et  bqmiliamur  sub  potenti  manu 
Dei,  aspiciendo  nos  pulverem  et  cinerem  esse,  In- 
super  etiam  quia  ipsam  naturam  corrumpimus  pec- 
cando,  inducimijis  stercus,  ut  peccata  nostra  circa 
nos  sint  in  praesenti  saeculo,  atque  in  futuro  desint» 
et  per  duas  res,  id  est,  per  considerationem  nostra 
natunB,  et  per  poenitentiam  nostrorum  peccatonun, 
crescai  noster  fruclus  uberius,  fialque  vinum  per 
angustiam  torcularis,  et  exspoliationem  carnalium 
delectationum,  quod  quasi  per  quoddam  lorcular  in- 
troeat  in  cellarium  xternx  domus.  Yinum  quod  eat- 
primitur  abuTa  per  pressuram  torcularis  desiderium 
nostrum  fervens  est,  quod  exuitur  a  carnali  desi- 


datffi  ad  laborandum  pro  sustentatione  eorporis.  £t '  deric,  ut  dignum  sit  recondi  in  promptuario  Doxninit 


quia  non  possumus  ita  semper  operari,  nisi  quies 
aliquando  subseq«atur.  sequitur  nqx,  in  qua  non 
ppssumus  operari,  seJ  quieti  otium  damus,  ut  et  pro 
ipsa  quiete  Deo  servitiiun  reddaimis,  cantamus  duo- 
decimpsalmos  pro  duodecim  horis  iioctis.  Tendi- 
mus  ad  tale  servitinm  qua|e  primus  Adam  pater  no« 
ster  exhib^it  Deo,  antequam  peccaret,  et  quaie  spe- 
ramus  fttlurum  post  hanc  vitam,  boc  est,  ut  con- 
tinui  simus  in  Dei  prasseniia.  Non  enim  necesse 
est  aliquem  in  bac  discretione  mussitare  propter 
disparem  longitudinem  dierum  et  aoctium  \  etiam 
calculatores  borarum  temppra  sic  dividiint  dierum 
et  ooctium,  ut  luna  per  noc(ei|i  lucea(  §ive  aestivo 
seq  hiemali  tempore  duodecim  boris.  Unde  idem 
qui  supra  Beda  in  libro  de  Temporibus :  Yerum 
longissimis  in  bruma  noctibus,  vel  iiem  aestate 
brevissimis,  quarum  alias  duodecini  borarum  spa- 
tium  longe  transcendere,  alias  neqn^quam  ad  hoc 
periingere  ppsse  constat,  qua  ratione  lunam  duode- 
eira  horas  lucere  credamus,  nisi  forte  pptemus  non 
^uinootiales  boras  intelligendas,  sed  singulas, 
qoasquB  aoctes  pro  sua  mensuni  longitudinis  aut 
brevitatis  in  duodecim  particulas,  quas  horas  voci- 
taauis,  «qua  distributione  findendas. 

CAPDT  n. 

De  Prima. 
llagAiiio#ntissime  et  glorioeissime  atque  Cbristia- 


Fructui  vineoe  multae  adversae  feras  insidiaatur,  ut 
eum  furentur  et  trajiciant  in  corpus  suum.  Eis  qui- 
dem  fcris  possunt  comparari  Zyphsei  quQdammodo 
apparitores  Saul,  qui  voluerunt  rapere  David,  ut 
traderent  eum  in  manus  Sanl  ad  interflciendum. 
Non  enim  desunt  nobis  iidem  Zypbaei,  qui  interpre- 
tantur  (lorentes  :  quos  intelligimus  diaboli  membra 
esse,  sive  ipsym  diabo]um,qui  potest  dici  propterea 
ilorens,  quia  prosperitatem  caducam  suis  ostendat* 
Ipse  enim  siye  per  se,  sive  per  membra  sua  i(isidia- 
tur  nobis,  vel  aperte  persequitur,  ut  tradat  aeternie 
morti.  £t  iier^t,  pisi  vinea  Domini,  quae  nossumus, 
baberet  sepeip  circuin  se  atque  cultores  infra  se.  Se 
pes  enim  custodia  Domini  es4  circa  clectos  ^qos  : 
Cultores  enin^,  ut  praedi^imus,  sunt  doctores  et  prae- 
positi  Ecclesis»-  Qla  sepe  circumdatus  erat  David 
quando  Zypluei  eumcircumdederunt;  ac  ideo  salya- 
tus  est,  et  cecipit  psabnui]^,  Deu$,  in  nomine  tt^o  soi- 
vum  me  fac,  etc.  Quia  Domino  miserante  incboaturi 
sumus  diurnalia  pfiicia  ab  bora  qu;i  p^terfamilias 
Yocavit  operarios  in  vineam  suam,  fas  nobis  yidetur 
pt  ab  eodem  tempore  ea  incboemus ,  quapdo  illud 
evangelium  legitur  quod  ordinationem  operariorum 
eontinet  per  competentes  boras,  id  est,  septuagesima. 
Sicut  enim  ovibus  quae  nocte  custodiuntur  in  ovili- 
bus,  et  post  matutinam  custodiam  exeuntibus  de 
vico  ad  pascna  in  latitudinem  camporum  ,  necesse 
est  ut  illicq  l^abeant  opilionem  qui  eas  defendat  a 


BJssime  imperator,  quoniam  professus  est  se  servus  ^  |upis  irruentibus  :  ita  nobis  necesse  est,  priino  diiu 


vesler,  qusmvis  minimus  omnium,  aliqua  pipgere 
de  operariis  qui  omni  hora  vplunt  assistere  in  ser- 
vitio  Dei,  videtor  parvitati  meae  per  Dei  donum  quod 
vestrum  animuw  ad  se  r^pii  ia  prosperis  et  adver- 
nia»  ut  ab  iUa  bora  inchpem  qua  paterfamilias  coi^- 
dhicil  operados  in  viaeam  suam.  Sancta  Ecclesia 
l^rocul  dubio  est  vineapatrisfamilias,  quae  ita  operat^r 
per  operarips  ia  vinea  sua,  ut  sibi  fructiflcet.  Nos 
ramus  vinea  qnae  eolitur  per  ealtores,  scilicet  prae- 
ppeitoe  aanelsi  Eeclesiae,  a«t  per  nosmetipsos.  Prae- 
paeiti  osteadiint  auUuram,  nosque  simul  cum  illis 
axeBceoas  iilam.  Fodiqat  callares  Tineam  et  ster- 
€Qi^t,  qaando  corda  nostra  dura  par  verba  incre- 
pationis  seinduBt,  et  fetida  peeeatt  nostra  tnAia- 


culo  surgentibus  ad  mandaia  Domini,  ut  habeamus 
^stortm  et  doctorem  qui  nos  introducat  ad  eaUem 
mandata  et  defendat  a  lupis;  de  quibus  lupis  legitur 
in  Evangelio  secundum  Joannem,  E(  lupus  rapit  et 
4ispergit  ove$  :  ac  nihilominus  a  )pone,  qui  rugiens 
circuit  quaerens  quem  devoret.  Quomodo  lupus  ra- 
piat,  sive  leo  devoret,  manifestuip  est  his  qui  im- 
pagnantur  a  vitiis,  Unusquisque  enim  qui  videt  qup- 
modo  teatatur  a  eoncupiscentia  sua  abstractus  et 
illectas,  cogooscit  quem  memoratae  ferse  per  gulapa 
rapiant,  qaem  per  luxuriam,  quem  per  curiositatein 
nefariarum  arlium,  quem  per  conteoiplationem  ^* 
etaeulorum  tuiiHum  et  sop^aeuorum ,  quem  per 
acquisitioaem  renua  temporalittm»  quem  per  curio- 


ii67  AMALARU  PRESBYTERI  M£TEMSIS  ^     iiW 

sitetem  inquisitionis  si?e  detractionis  vilionim  pro-  A  Israel  non  est  aliad  quam  ut  reverti  faciat  Israel  toto 


vmonim,  quem  per  superbiam,  quem  per  jactan- 
tiam.  Haec  sunt  vilia,  quse  subjiciuntur  tribas  con- 
cupiscenliis ,  quibus  totus  mundus  involvitur  ,  di- 
cente  Apostolo  :  Omne  quod  in  mundo  est^  aut  con- 
eupiscentia  carnit  est,  aut  concupiicentia  oculorum^ 
aui  superbia  vit(B,  Propter  saprascriptas  feras  dicit 
opiiio  noster,  Deus  in  adjutorium  meum  intende^  Do- 
mine^  ad  adjuvandum  me  festina,  In  officii  inilio  pre- 
calur,  ut  non  possint  tantum  praevalere  quatenus  ab 
eodem  conciliabulo  aliquem  separent  per  astutiam 
suam.  Simiii  modo  faciebat  Moyses ,  quando  arca 
elevabalur  ad  portandum.  Dicebant  enim  :  Surge^ 
Dominey  et  dissipentur  inimici   tui ,  et  fugiant  qui 


corde  ad  se.  Deus  non  babet,  quo  revertatur,  coi 
totum  prxsens  est.  Ita  enim ,  Exsurge,  Domine ,  non 
estaliud  intelligendum,  quam,  Nos  fac  exsurgere  a 
somno  torporis,  et  fac  industrios  atque  streniso6  in 
operc  mandaiorum  tuorum.  Ab  ipsa  reverstone  ac- 
cepil  idem  cantus  nomen  versus.  Eamdem  enim  re- 
versionem,de  qua  admonetur  perversum,exeroemiis 
statu  corporis  nostri.  Qnando  audimus  versum»  iUico 
verlimus  nos  ad  orieniem.  Quare  boc?  nisi  ui  om- 
nis  cogitatio  quae  foras  exivit  aspiciendo  et  videodo 
bsec  temporalia,  reverlalur  infra  nos ,  et  dicamus  : 
Domine,  da  mihi  cor  ut  orem  ad  te.  Postea  incboa- 
mus  implorare  misericordiam   Domini  per  Kffne 


oderunt  (e,  a  facie  tua.  Nos  enim  spiriiaLWieT  "^  eleison,  ei,  Christe  eleison,ei  iteTum  Kyrie  eleisoiu 
somus  illa  arca.  Sicut  enim  quolidie  circamda-  Tres  articulos  aliquo  modo  divinae  majestatis  ei  Tri- 
batur  illa  ab  inimicis,  sic  et  sancla  Ecclesia  usque  nitatis  celebramus  in  ecclesia.  Primus  est  ante  as^ 
in  flnem  circnmdabitur  a  persecutoribus,  sive  aper-  sumptam  humanitalem ,  quando  Trinitas  invocaba- 
tis,  sive  occultis.  Sequiiur,  post  deprecationem  no-  ^  tur  sine  copulatione  bamanae  naturae,  ac  ideo  roe- 
Btri  opiiionis,  Gloria  sanctw  Trinitatis,  quam  depre-      rito  tcr  dicimus  Kyrie  eleison  sive  seoiel  propier 


camur  adesse  nostro  adjutorio.  Recordatur  opilio 
noster  sermonis  Domini,  quem  dixit ,  Sine  me  nihil 
poteHis  facere.  De  addilione,  Gloria  patri  per  diversa 
loca,  Hieronymus  scripsit  in  epistola  sua  ad  Dama- 
som  papam.  Cur  in  memorato  tempore,  id  est,  Se- 
ptuagesima,  AUeluia,  non  supponatur  gtori(B  sanctce 
TrimtaiiSf  quae  est  per  omnia  scecula  sceculorum ;  sed, 
Laus^  tibi^  Domine^  rex  (sterntB  gloritBy  diximus  in 
libello  quem  fecimus  de  Septuagesima ,  scilicet  non 
ob  aliud,  nisi  ut  bumiliore  lingua  Latina,  quam  He-  C  solum  faisse  inter  bomines,  et  neminem  haboisae 


unam  substantiam.  Secundus  est  post  assumptum 
hominem,  quando  Christus  videbator  in  vtm  ei 
nihilominus  a  suis  credebalur  Deus,  et  fllius  Dei ,  nt 
Petrus  ,  r»  «s ,  inquit ,  Christus  Ft/ttu  Dei  tim^  et 
Paulus  de  eodem  Filio  :  Proprio^  inquit ,  Fiito  sno 
non  pepercit.  Quoniam  propter  assumptam  naioram 
vocalur  Christus,  quae  uncla  est  spirituali  oleo,  in 
medio  articulorum  dicimus,  Christe  eieison.  Qoaodo 
semel  dicimus  ei ,  Christe  eleison,  ostendimos 


bnea,  admoneamur  nos  debere  formari  ad  humilio- 
rem  conversationem  in  tempore  Septuagesimae , 
qoam  in  alio  tempore.  Postea  sequitur  psalrous  quem 
David  cantavit,  quando  Zyphaei  voluerunt  eum  ra- 
pero  et  tradere  in  manu  Saul.  Quem  nobis  necesse 
est  cantarc  diluculo, juxta  quod  scriptum  est,  Justus 
cor  suum  tradet  ad  vigUandum  diluculo^  ut  velit  nos 
Deos  saivare,  qoooiam  alieni  insurgunt  saper  nos 
qui  non  proponont  Deom  ante  conspeclum  suuro, 
atque  ut  ex  omnibus  tribulalionibus  nos  eripiat,  et 
soper  omnes  inimicos  noslros  despiciat  oculas  noster, 
nt  David  suo  in  tempore  fecit.  Postea  sequuntur  duae 
repetitiones  psalmi,  Beati  immaculati ,  qui  plenus  est 
moribus.  Oporlet  enim,  ut  quos  Deus  liberaverit  de 
vlnculis  et  catcere  inimicorum ,  moribus  bonis  et  ^  per  fragilitaiem  carnis.  Singulis  diebos  vel  ioviti. 


sui  similem  peroronia;  etsi  tertio,ostendimosnon- 
quam  eum  fuisse  separatum  a  substaniia  sanclae 
Trinitatis  propter  unitalem  personae.  Tertius  arti- 
culus  est  ex  eo  tempore  qiio  voluit  clariflcare  illom 
assumptum  hominem  plas  quam  esset  quandio  mor- 
talis  erat.  Unde  ipse  dicebat  ad  Patrem :  Clarifica  me 
ftf,  Pater,  apud  temetipsum  ciaritate  quam  hakui 
priusquam  mundus  fieret.  Ac  ideo  simili  modo,  ot  in 
primo,  precamur  Dominum  ut  ignoscat  nobis  in  Ut- 
libus  tentationibus,  sine  quibus  faacc  viia  non  polesi 
transigi.  De  quibus  dicilur  in  Parabolis  Salomonls  : 
Septies  enim  cadit  justus  in  die ,  et  resurgit ,  id  esi, 
per  ignorantiam,  per  oblivionem,  per  cogitationem, 
per  sermonem,  per  subreptionem,  per 


piis  ei  assislant  in  omni  devotione,  sicut  ex  duoiins 
versibus  duarum  repetitionum  possumus  conjicere. 
Unus  dicit,  Utinam  dirigantur  vias  mea  ad  custodien- 
das  justificationes  tuas ;  alter  ita,  Revela  oculos  meos, 
et  eonsiderabo  mirabilia  de  lege  tua.  Istae  tres  repe- 
titiones  sustentant  et  defendunt  arcara  Domini  usque 
ad  plenam  tertiam,  id  est,  per  horam  priroam,  ct 
secundam,  et  tertiam.  Deinde  sequitur  versus,  £x- 
surge^  Domine,  adjuva  nos^  et  libera  nos  propter  no- 
men  tuum.  Simile  quid  dicebat  Moyses  quando  arca 
deponebatur.  Sic  eniro  scriptum  est  in  Ubro  Nume- 
rorom,  oapitulo  vigesimo  sexto;  quando  autero  de- 
poneretor,  aiebat :  Revertere^  Domine  y  ad  multitudi" 
nem  fUiorum  'Jsrael*  Reversio  Dei  ad  exercitum 


vei  volentes,  frequenter  reatum  incurrimas.  ei  la- 
men  resurgit  justus,  videlicel  quia  justitiae  ejos  noo 
prapjudicat  lapsus  fragililatis  homanae.  Ac  detnde 
sequitur  oratio  Doroinica,  quam  cum  magna  caoiela 
oportet  cantare,  ut  ipsas  res  in  meote  leneamos 
quas  verbis  pronuntiamus.  Saepissime  pr.i*cedii  JTy- 
rie  eleison,  per  quod  reconcillatur  primo  Deus ,  ot 
cum  sua  miseratione  et  dignatione  possimos  ood> 
gruenier  iilum  invocare  Patrem  nostrom,  et  ioicn- 
dere  veiins  orationis.  Post  orationem  Dominieam 
sequitur  nostra  credulitas,  quaro  sancti  aposioli 
Gonstituerunt  de  flde  sanctae  Trinitatis,  acque  dia« 
pensatione  incamationis  Domini ,  ac  &iaui  noslns 
Ecciesiae.  Modos  orationii  quem  praeluliBKift,  ad 


1469  DB  ECGLESIASTICIS  OFFICDS  LIBRI IV.  —  LIB.  lY.  1470 

aspicit  qui  de  levibuft  peccatis  et  quotidianis  com-  A  genua  stta.UndeHieronymusin  eiplanitione^usdem 


punguntur.  Sunt  enim  utrique  in  nostra  Ecdesia, 
scilicet  et  qui  in  bonitale  permanserunt,  et  qui  cor- 
ruerunt  peccando,  sed  festinant  quolidie  resurgere 
perpoeniientiara.  Ex  persona  illorum  dicitur  :  Viv^ 
anima  tnea^  et  laudabit  te^  et  judicia  tua  adjuvabunt 
me.  Ac  si  diceret  :  Si  morlua  fuerit  aniuia  mea  pro 
erratibus  meis,  a(  dein  vivet  per  conversionem.  Et 
judicia  tua  adjuvabunt  me,  Quia  dixisli  :  Nolo  mor^ 
tem  peccatoris ,  ied  magis  ut  convertatur  et  vivat ;  et 
itenim  :  Gaudeo  super  uno  peccatore  posnitentiam 
agente,  quam  super  nonaginta  novem  justis ,  qui  non 
indigent  pcenitentia^  errorem  prislinum  illius,  qui 
nnnc  conversus  dicit,  Vivet  anima  mea,  et  laudabit 
tey  monslrat  versus  sequens  :  Erravi  sicut  ovis  qum 


libri :  Tria  autem  temponiyquibusDeoflectenda  sont 
genua,  terUam  horam,  et  sextam,  et  nonam,  ecde- 
siastica  tradilio  inteDigit.  Denique  tertia  hoia  de« 
scendit  super  apostolos  Spiritus  sanclus.  Sexta 
volens  Pelrus  comedere ,  ad  oralionem  ascendit  in 
coenaculum.  Nona  Pelrus  et  Joannes  pergel)ant  ad 
templum.  His  ila  periectis,  invenimus  in  Hbro 
Esdrae,  qui  posl  Danielem  fuit,  quater  in  die  po- 
pulum  Dei  adorasse  Dominuni  et  confessum  esse 
peccala  sua.  Ita  enim  scriptum  est  in  memorato 
libro  :  Convenerunt  filii  Israel  in  jejunio  et  saccis^ 
et  humus  super  eos^  et  separatum  est  semen  filiorum 
Jsrael  ab  omni  fiUo  alienigence,  et  steterunt^  et  eon- 
filebantur  peccata  sua  et   iniquitates  patrum  mo- 


periit ;  require  servum  tuum,  quia  mandata  tua  non  ^  rum,  et   consurrexerunt  ad  standum ,  et  legerunt^ 


sum  oblitus,  Ex  eadem  persona  sequitur  psalmus, 
qoem  David  cantavit  postquam  poenitendo  conversos 
est  a  malo  adolterii  et  homicidii.  Post  illum  psal- 
mum  commendat  se  totus  grex  Deo,  pastor  simul 
cum  ovibus,  et  dicit :  Respice  in  servos  tuos  et  in 
opera  tua ,  et  dirige  filios  eorum.  Hoc  debemus  cum 
his  verbis  tenere  in  mente,  ut  iilios  nostros  cogite- 
mus  cogitationes  quse  nascuntur  ex  mente,  quatenus 
illas  dirigat  Deos  secundum  suum  beneplacitum ;  et 
in  sequentibus  ubi  dicit :  Et  opera  manuum  nostra^ 
rum  dirige  super  nos  opera  procedentia  ex  cogitatio' 
nibus.  Ac  deinde  singularis  opiiio  pro  toto  grege 
precatur,  dicendo  :  JHrige^  Domine  y  corda^  id  est, 
cogituiones^  sensus,  scilicet  oculos,  et  aures,  et 
naresy  et  sermones  nostros,  qui  per  os  offeruntur^  et 
opera  manuum  nostrarum ,  til  possimus  placere  in 
eonspeetu  tuo,  Et  sic  tandem  securi  properamus  ad 
opera  neoessaria.  Sopra  scripto  versui,  Exsurge,  Do- 
tnine,  non  praeponitur  lectio,  et  ideo  non  sequihir 
responsorium  ut  in  caeteris  ofliciis.  Morem  sanctse 
Ecclesiae  tenet  iste  cursos,  ul  primum  operari  stu- 
deat,  et  postea  docere.  Hoc  exemplum  reliquit  nobis 
GhristoSy  de  qno  dicit  Lucas,  Qua  ccepit  Jesus  facere 
et'docere,  Vs»\mi  perlinent  ad  opera,  iectio  ad  do- 
ctrinam.  Unde,  si  Dominus  dederit,  apertius  in  se- 
qnentibns  parati  sumus  dicere.  In  prscsenti  cursu 
precamur  Dei  a(j||utorium  ad  opera  agenda.  Opere- 
mur  primo,  et  doceamus  postea  in  cursu  teriise 


in  volumine  legis  Domini  Dei  sui :  quater  in  die^  et 
quater  in  nocte  confitebantur  et  adorabant  Dominum 
Deum  suum.  UndeBeda  sic  in  tractatn  memorati  libri : 
Quis  enim  non  miretur  tantum  populum  tam  exi- 
miam  habuisse  curam  pietatis,  ut  quater  in  die,  hoc 
est  primo  mane,  terlia  hora,  sexta  et  nona,  quilras 
orationi  sive  psalmodiae  vacandum  erat ,  audilui  se 
legis  divinae  contraderet,  quo  innovata  in  Deum 
menie,  pnrior  ac  devotior  ad  deprecandam  cjus  mi^ 
sericordiam  rediret?  Sed  et  nocte  quater  excusso 
torpore  somni,  ad  confitendom  peccata  sua  et  posta- 
landum  veniam  exsurgeret?  Quorum  exempio  reor 
in  Ecclesia  morem  inolevisse  pulcherrimum ,  ut  per 
singulas  divinae  psalmodix  horas,  leclio  una  de  Ye- 
teri  sive  Novo  Testamento  cunctis  audientibus  ex 
corde  dicatur,  et  sic  aposlolids  sive  propheticis  con« 
firmali  verbis,  ad  instantiam  orationis  genuflectanti 
sed  et.noctumis  horis  cum  a  laboribus  cessatur  ope- 
rum,  liberae  auditui  leclionum  divinarum  aures  ac« 
commodentur.  Ex  inspiratione  qoa  inspiratus  est 
dominus  Beda ,  novimus  nostrum  cursum  diei  sive 
noctis,  habere  exordium  a  libro  Esdrae.  Si  enim  juzta 
eorummorem convenimus  ad rogandum Deum,opor- 
tet  nos  scire,  quod  habeamus  opera  muroram  aedifl- 
candorum  ecclesiae  nostrae,  sicut  illi  habuerant  urbis 
Hierusalem,  et  in  circuitu  inimicos,  sicut  illi  habue- 
runt.  Muras  Ecclesiae  nostrae  hal)et  in  fundamento 
Christum,  super  quod  fundamenlum  stabiliti  snnt 


horae.  Qua  de  re,  ut  opinor,  mos  inolevit,  ut  per  mo-  t%  apostoli  et  qui  per  eos  crediderunt ,  sive  credont, 

seu  credent.  Nos  somus  hodieroa  die  in  stractura 
hujus  mnri,  qui  semper  aediflcabitur  usque  in  flnem 
mundi.  Unusquisque  sanctoram  qni  praedestinatos 
est  a  Deo  ad  vitam  aeteraam ,  lapis  est  illius  muiL 
Lapis  super  lapidem  ponitnr,  quando  magistri  Ec- 
desiae,  juniores  assumunt  in  proprium  studlum  ad 
docendum,  ad  corrigendum,  et  ad  stabiliendom  in 
sancta  Ecclesia.  Habet  nnusquisque  super  se  lapi- 
dem,  qni  lal)orem  frateraum  poriat.  De  ipso  aedifldo 
dicit  Apostolus :  Alter  alterius  onera  portate^  et  sic 
adimplebiiis  legem  Christi,  Grossiores  lapides  ac  po- 
liti,  sen  quadrati ,  qui  ponuntur  altrinsecus  foris , 
quoram  in  mediojacent,  Japides  minores  perfectio- 
resviri  saAti  qni  coniinent  inflrmiorei  dltdpuloa 


nasteria  Deo  devola  legalur  lectio  in  capitulo,  qua- 
tenus  hi  qni  diebus  ac  nocilbus  occupati  sunt  in 
serritio  Doroini,  non  sint  sine  lectione.  Avidi  sont 
coelestis  pabuii :  non  se  possunt  continere  quin  omni 
hora,  quantumcunque  sit,  manducent  de  cibo  Scri- 
ptararum, 

GAPUT  m. 

De  Tertia, 
Tres  horae  dlei  nobis  initiatae  sunt  ad  adorandum 
Deum  a  Daniele  propheta,  de  quibus  ita  scri- 
ptuoi  est  In  libro  ejus  :  Quod  cum  Daniel  compe^ 
ruset^  id  est^  constitutam  legem,  ingressus  est  in 
dUnnum  smm  et  feneitris  apertis  in  ccmaculo  suo 
Mfifta  Hl#niM(#fM|  tH^ui  tmpcHltui  in  dic  fleefitai 


1171 


AMALAfUl  PRESBYTERI  METEIfStS 


II7S 


•in  frairM  hi  Aabcu  Ecdeiia  mig  monitis  atque  A  ut  pertiiig^iood  id  Mxtam  carsu  hone  tertix,  et  lii- 


miiMtlMis.  Stebllitas  eoiiiimurl  elne  caementonon 
pelflKt  eeee.  €sementum  cAlm  constrttittir  calce  et 
atbuks  fltque  nqoa :  Galt  enlm  fervens  cfaaritas  est, 
qtm  tibi  coiiiniigit  salnilom,  Id  est,  terrenum  opus, 
de  quo  dicit  apostoius  Paulos :  Magis  aotem  laboret 
operando  manlbos  sois  quod  bonom  est,  ot  habeat 
unde  trlbuat  necessitatem  patienii.  €baritas  eninl 
▼era  solllcitudinem  maximam  babet  pro  tidois  et 
coDfectis  «tate  aique  eegritodine,  sive  pupillis,  seu 
debilibus ;  atqoe  ideo  stodet  operari  manibos,  ot 
habeat  onde  eis  beite  faciai.  Recolit  dicia  Salomonis, 
Jionora  Domtnttnt  de  tua  iubstantia,  Et  iterum ,  Re- 
demptio  anima  viri  propriw  divitia?.  Ut  enim  calx  et 
terra  Taleant  ad  aHfiAciom  mori,  aqoae  commistione 


tfante  ilexta,  Inchoemos  alterom  corsom.  Si  DoiDloaa 
Tdhierlt,  qui  solem  soom  oriri  facit  soper  bonos  et 
tnalos,  dare  nobls  ot  ^liqoid  digtie  possimoa  hlc  di- 
tei*e  de  tarietate,  ((oae  flt  In  corsibos,  Id  est,  In  psal- 
inodla,  et  leciionibos,  ei  resp<msoriis  ac  Tcrsibus, 
Ihrie  in  sequentibus  libere  incedemus.  Didi  Paulos 
ad  Epheslos :  Nolite  fieri  imprudentes,  ted  inteltigen' 
tet  quae  sit  volnntas  Bei.  Notite  inebriari  mho,  in  quo 
est  luxuria,  sed  implemini  Spiritu  ^cto ,  loquentcs 
tobismetipsis  iH  psalniis  et  hymnis  ,  et  canticis  tpin- 
tualibuSf  cantantes  et  psatkntes  in  cordibm  reixris 
Bomino.  Ut  de  eiposiiione  sancti  Hieronymi  mihi 
monstratum  est,  tres  mutationes  nostri  cursus  in  isils 
iribus  prt^ceptis  aposloHcis  Inieltigo  compleri,  tide- 


glutinantur.  Aqua  Spiritus  sanctus  est,  dicenieevan-  ^  licei  ut  psalmi  sint  in  nostra  locutione  quando  psaU 


Kclista  Joanne :  Fiuent  de  tentre  ejus  aqurn  vivcs. 
Hoe  autem  dleebat  de  Spiritu  sancto,  et  reliqua. 
Sicut  enim  aine  e^Rmento  lapides  muH  non  Jungunlitr 
aimul  ad  stabilltatem  muri :  sic  nec  homines  ad  xdi- 
ficium  coslestis  Hierusalem  possunt  simul  conjungi 
alne  chariute,  quam  Spiriius  sanctus  operattir.  JE\\U 
ficanlibos  nobis  hunc  murnm  adsont  Sanabalath,  ^t 
Thobias,  et  Arabes,  et  Amanitae,  et  Azoli,  qtii  toiunt 
impedire  opns  nostrum.  Per  nominitos  gerltiles  tl- 
demas  diabolum  impugnare  nos  com  armis  Suis  quae 
suni  Titia  sive  praTi  homines.  Ai  nos  Joxia  morem 
popoli  lodaici  teneamus  arma  nostra  manibos  no- 
stris,  et  deAsndamos  nos  de  inimicis  nosiris  ad  Deum 
ciamaoiM.  Ita  eoim  scriptum  est  in  libro  memoralo 


mos  caniamus :  et  bymni,  quando  ex  lectionc  dicto- 
rum  sanctorum  Patmm  ad  laudes  Dei  coinpungimnr: 
et  canllca,  quando  per  cantum  responsorfi  nostra 
mens  sobletator  aliqua  Iftiitla  id  con(emptam  sci- 
pem»  patri£.  Cantus  enlni  sxpissime  in  Ixiiiia  ce- 
lebratnr.  Sanciorom  mens  oon  habet  maJoTem  );cl\- 
tiam,  quam  ot  per  andgogen  snbleveior  ad  c<Rleste 
regnum.  Ipsiiis  faibmorali  sommi  Doctoris  terba  pth 
nenda  soni  Ot  ejus  atictorltate  flgatur  in  mente  au- 
dlenilmnt  qtiod  etipimus  disserere.  Qold,  lAquit, 
iiiiersll  Inter  psalmom ,  taytlinott,  l^t  eanllcttm,  hi 
piaiterto  plenissime  diximus:  taie  atitetn  breHter 
bymnes  esse  dicendum,  qui  fortitudlneni  et  majesta- 
tem  prsedicant  Dei,  et  ejusdem  semper  Td  benefida. 


Bsdrtt:  Et  ohtmmiia  Bon^num  Beum.  nostrum,  et     ^l  f^^ta  mirantur.  Quod  omnes  psalml  contineDt, 


posnimne  eUUodes  super  murum  die  ac  nocte  contra 
00$.  £t  paolo  post :  Et  factum  esl,  a  die  iHa,  \n»dia 
panfuttnum  eomm  fhdebntopus,  et  medinparatd 
erat  ad  beltum,  et  lancea,  et  sema,  et  atcus,  et  loritce^ 
€t  prineipe$  post  eos  in  omni  domo  ludd,  et  rellqua. 
Nostra  arma  sunt  proteclio  Dei.  Per  scutum  fldel, 
et  galeam  salutis  et  gladium  terbi  protegimur.  fitec 
teneamiis  In  mente,  quando  sumus  congrcgaii  simiil, 
el  prlnceps  noster  sit  nobiscum  vice  €hrisii,  qol  di- 
cai,  Diue  in  adjutorinm  meum  intende,  et  doceat  nos 
per  lectlonem  et  muniat  nos  per  orationem  suam. 
(Ms  seit  si  sie  p^terimus  evadere  de  manibus  titimf- 
eorum  nostrortmf  Inerani  eiiam  tam  studiosi  tiri  in 


quibos  Alleluia  tel  pneposiiom ,  tet  sobfectiim  est 
I^salml  aoiem  proprie  ad  Eibicom  leeuin  periineft, 
ui  per  orgailum  tocIs  qoid  faclendum,  ei  qiiilil  tIM^ 
dum  sii  noverimos.  Qui  tero  de  stiperkirlbtts  dispii- 
lai,  ei  convenium  mundl ,  omHiumqiie  ctealimtwn 
ordlnem  atque  eimeorillam  stibiiils  dispuiaio^  disse- 
rit,  isie  spiriniam  cailtleYiiti  csMt.  Opus  psallerif, 
qood  manu  pereotitur  ul  resoneii  ad  open  nestra 
peninet.  Opera  satictonim  suoi  mores  bon\,  qnoa 
etercemus  sive  iH  profectione  splritoalls  khieris, 
sive  in  occislone  canialiom  TOloptatum.  Hl  enim 
mores  sine  labore  tion  possunt  exerceri.  QoaprefHer 
quando  cantamus  psalmos,  soiemus  stare,  ui  ex  statu 


memorato  populo  Dei,  ui  una  nianu  tenerent  arma  ^  corporls  demonsbemos  allfrcium  hostrse  menlls,  hoc 


pro  defensione,  alteraque  murum  facerent :  ita  slni 
•I  manus  noitrse,  Id  esi,  Intentlbiies  porrect*,  qda- 
lenua  una  reslstatnr  Inlmicis,  et  altera  agaiur  bonum 
opua*  Eadem  enim  resonanl  allqul  tersus  de  tertia. 
In  primn  periocha  tticitur  tersus :  E$  respondebo  eiv 
pro6rMlt^iM  ffliAi  m^um,  quiu  9peravi  M  urmonikne 
tms  :  in  aecunda  dicltur :  Supgrbi  inique  agebam  Hi- 
qMfUa^e^  « tege  qttfvm  iuu  non  declinavi ;  in  tertia 
Ha :  MulHplionia  $$$  $up$r  m$  iniquitas  superborum, 
$90  muan  tn  toto  tmde  urutabor  mandatu  tua.  Quid 
Teiini  tres  repetiiiOnea  In  corSU  tertise,  in  prima 
njonstratum  esi.  Hoo  esty  ut  hic  proiegamur  per  tres 
horas  usquedum  iterum  oonTeoiaiur,  nna  sdiicei 
per  qiiarUm  ei  quiniam^  ao  par  seilami  iia  umen^ 


est  paraios  nos  essii  sIt^  ad  domandam  carnem  mh 
stram,  se«  ad  eiercltium  operis  In  causa  nostra  et 
fratrum.  Post  Isiam  tropolo^cam  locotionetn,  fd  est, 
quoB  de  moribos  dlspuiat,  sobsequilur  leetkl,  In  qoa 
ilhi  reperiunlur»  quie  sanetus  Hieronymos  depoUTll 
hymnis,  id  esl ,  qus  ad  laudem  Dei  perlilieilt  Hil 
ma\jesiaiem  Domini  invenlmusy  quomodo  circum^eri- 
ptus  omnia  in  se  conlifieai.  Ibi  foriitudinem  ^ns, 
quomodo  creaiMa  pspuhim  aulm  Mimat  in  nanu 
forii  et  braehid  eitMto.  ibi  beneficia  ij«i» 
ipaom  quem  redanit,  ditet  omiiibns  bonla. 
cjlis,  quomodo  ftcil  eoelum  ei  temm ,  el  Mre »  et 
omnia  qu«  in  eia  suni.  In  iUla  n«i  deiat  iilalDiaA»  bhi 
doeai  a^egoria»  «Oft  de^  iraiiBlagifti  nm  4mu 


4115  DE  ECCLESIASTlGiS  OFTIOIS  Um  IV.  —  LIB.  IT.  i\u 

gofe»  qvttHni  tropddgiii  seocaum  celebretur,  ul  Aniam  pastor  loci  doGtorem  Tult  Uuinuere;  ideo  ibi 


yiielttUmns»  in  pielfflia*  la  tropokigie  pg&lmorum  do- 
atra  (npat^L  nooUmiM,  et  ia  tropolcfia  lectionum  aile- 
rom.  NoA  enim  in  Domiiii  mejeKtate,  sive  in  sua  ibr^ 
titwtiee»  seu  in  beneficiis,  vd  £iketis  leboramus,  qua- 
pni>ier  selemiui  sedsre  iii  recilatione  lectionis,  sjit 
sileddo  slare.  In  responsoriis  namque  solemus  irocem 
altius  leYare,  <piam  in  superioribus»  id  est ,  psaknis 
el  bymnis.  Per  altiludinem  vocis  altitudinem  mentls 
moostrfimiis  t  ^ius  se  Origit  in  gaudbim  supemaB  ci- 
Titatis.  Post  bona  opera  el  refectionem  meotis  de 
saneta  Seriptura»  se^tilr  gaudium  codlesie.  Gur  re- 
spoDSoritts  dlcatur,  in  scriptioDe  missaB  dictum  est. 
Respoeaorbim  io  isto  loco  canticis  spiritualibus  oom- 
paramus*  Cantica  sunt,  quie  caiitaDlur:  spiritualia, 


prasiermittit  suam  doctrinam,  ut  doceat  unumquem- 
que  doctorem,  primo  oportere  operari,  et  postea  do- 
eere.  De  qua  dicit  lioysea  in  Ubro  Beuieronomii , 
NoH  arabis  in  prifMffimio  bseu.  Polest  etiam  in  islis 
Uibus  varietaiibus  e^nne  «onus.  mustconim  aeclpi, 
quod  antiquus  popobis  exercebat  in  laudem  Dei.  TH- 
ibrmi^  est  natura  muaic»  artia.  Aut  enim  per  pulsum 
digitorum  Ht,  m  in  psalterio  et  citbara ,  et  ettteris 
yasis,  qum  pulsu  digitorum  languntur :  aut  per  to» 
cem,  ut  est  cantus :  aut  per  flatun^  stcut  est  in  tubis. 
flaec  tria  memorantur  in  Psallmo.  Dictt  psabnos  trl^ 
cesimus  secundus :  Confitewum  Domin»  in  eithara^  in 
psaUerio  lUcem  ckordanm  p§allke  iUi :  Cant^  m 
canticum  novum,  bene  p$aUite  ei  tn  ved/eraltoiie.  £t 


quia  prseeduQt  ex  jvbilatione  spiritalis  mentis.  Alia  *  iterum  in  psalmo  lertto :  Voce  mea  ad  Dominnm  cla^ 


enim  sunt  oantica,  quae  de  singulari  munere  ifaudentf 
ut  sunt  ea  ds  quibiis  sccipsimus  In  hiqHisterio :  ubi 
gaudium  tripud^t  ueopbjtorum  de  s|ngulari  iniio- 
oeutia,  quibua  nemo  respoodet :  et  alia  sunt  isla^ 
quibtts  unusquisqiie  altorum  incitat  ad  mansiones  cm^ 
testes»  quai  multe  sunt  in  domo  patris*  Quid  Tersus 
responaorii  signifteet:  in  memoralo  oflioio  liissse  d»f 
scripsimus,  ho^  est,  ut  due  siut  in  eedesiastico  viro» 
scilioet,  exbortatio  ad  firatres,  et  siogiileris  deprecatio 
ad  Dominum.  GWirm  snbsequitur  in  aoagogieo  ofilcio. 
MuUi  dubium  q\ied  «uUo  in  loco  MmV<^  glorin  referih 
lur  Deot  quanta  m  cmtu  sanctorum  aogelorum»  el 
eorum  sanctorum  qui  w  conspectu  Do^ioi  sunt*  In 


mavi.  Uem  in  psabno  cente^imo  quinquagesimo  * 
Laudau  eim  i»  fono  tubw^  iaudate  eum  in  peaUeria 
et  ciihara ;  Laudate  eum  in  tafmpano  et  choro^  laudaie 
eum  in  chordie  et  organo^  laudate  eum  m  cymMis 
bene  tonantibue^  et  reliqua.  Quando  enim  psalmoa 
cantamus»  genus  exercemus  musicss»  quod  fit  per  puli» 
sum  digitorum.  Nam  et  ps:|lierii  vobimeo ,  acceplt 
Domeo  a  psalterio  music»  artis.  Qqando  leglmusi 
genus  iUud  exerceinus»  quod  per  vocem  ftt.  Leotio* 
nem»  Toces  vocavit  Pautas  apostoius  lu  ActUms  apo* 
stotorum :  Jgnorantu^  inquit,  Jeeuni  et  voeee  pi^Ae- 
Ssrttm,  qum  per  omne  Mobbatmn  kfumtur,  Quando 
responsoria  eaniaraus,  quasi  per  lubam  exakamna 


iatia  leetiqnibuf»  scUicet  diurnalibus  nao  petitur  bsh  p  vocem  exdtando  ad  altiora  fratres»  usque  adeo.lit 


a^ctio  a  9^re,  quouiam  m^or  cautat  eas,  qi^i 
M^  vVrep  Cbristi  ^i^ere  uai  Ecc)e(Ha.  Hoc  interest 
inter  ^a%  l^c^iones»  et  iUam  qua  a4  m^m  celebra* 
mr,  qqfi^  ^i  |nter  domeisticam  afbnonitionem  et 
Ulam  q«9  ad  ceii^iqnem  agitur.  lUam  eami  quara  ad 
missi^  agimus,  ex  grade  solemus  proferre,  ut  omnis 
popMlqs  eam  audiat.  Qiiam  prvtuiimua  ia  ofllcio  de 
baptistorto  propter  statum  teoqieris ,  id  est  diei ,  ad 
sapioote^  fieri»  in  qua  et  auctor  ad  memoriam  redu* 
cilury  ut  si  fof te  aliquis  e^um »  qui  congregantur 
ex  uiiiversis  loeis  propter  rariuiem  lectionis,  inco- 
gnitam  hab^t  historiam«  audiat  auclorem ,  qui  forle 
non  est  iucognituf  et  ex  €\ius  aucioritate  firmius  infi- 
gantur  verba  lectionis,  in  eorde«  qui  tamen  sapientes 


perveniator  ad  laudem  sanet»  Trinitatis,  et  diBaraua» 
Gloria  Patri^  et  FiUo^  ei  Spiritmi  eanetOu  QuantO 
enim  meUua  est  oorpus  nostrum  Tasis  mnslds,  qu« 
aidificabantur  per  homines:  tanto  acceptlus  est  Deo 
obseqUium  in  liempore  isto,  quam  esset  in  priseo. 

£1  quanto  meUor  est  lex  Uberlatist  quai  est  per 
gratiam  Novi  Testamenti,  lege  servituils :  lanto  dl- 
gnius  est,  ut  In  proprio  corpore  babeamos  landes» 
quas  iUI  semper  et  ubique  relbramos,  quam  in  11- 
gnels  vasis  et  lereis.  Hie  Iterum  cupiraus  dlcer^  de 
versu.  Venns  hanc  vira  habel,  ut  convertl  chorum 
tetum  fticiat  ad  unum,  atque  totam  intentionem  ilUua 
ad  rem ,  pro  qua  agitur  officlum.  Slcutl  est  prime 
mane ;  Exturge^  Domine',  adjuva  no$  ei  iibera  noe 


possunt  esse  propter  rectam  eonversationem :  at  hl  |>  propter  nomen  twum.  Ac  si  dlcat :  Exsorgere  nos  fhc, 


qui  ^mper  in  eceiesiasticis  lebus  insialunt»  et  ui 
lectiopq  divloa  «t  suot  doipesaci  Eoclesiie ,  non  ha- 
bent  mKmse  i^qdire  aueiorem :  quia  ex  lectioiie  co- 
gposcwt  aucMirem :  ul  legimus  in  Esdra»  quaumr 
leciianes  fjifiHfWoli  ip  dle  ab  antiquo  Dei  popuk>.  Et 
merito  quatuori  quia  quatuor  elemeotis  constat  homo, 
ut  uDumquodque  elen^ntum  per  eompeientes  horas 
se  offetat  creaiori  suo.  Primapi  naoMiae  juxta  morem 
nostrum  pmtuUmussine  leetione.  Si  Ula  non  habue- 
rit  leetioi^em,  no|i  erijint  nostras  leetiones  tot ,  quot 
fuerunt  in  |ilo  aniiquo  Dei  populo.  Qoapropler  pro- 
curatum  est  a  sanctis  Patribust  ut  io  oapitulo  lege- 
retur  iUa  lectio»  qus  sUenUo  prsetermissa  est  in 
Prioia.  lit  wm  frustra  ibi  prmtermiasa  eat  aed  qu»* 


Domine«  ad  opera  et  adjuva  Tlrtute  brachii  tni  ad 
opeiundum,  et  libera  de  Insidiis,  qu«  parat»  sunt 
contra  nos.  Hanc  petitlonem  Inienllo  mentis  debet 
in  se  retinei^  in  offlcio  Primae.  At  hlc  in  TerUa  dlclt 
versus,  Adjutor  meus  eslo,  ne  derellnquas  me,  neque 
despicias  me,  Deus  salutarls  meos:  Ae  si  dlcatr 
AdjuvisU  nos  usque  ad  prffisens  tempua ,  adjova  et 
delnceps.  Nondum  pervenimus  ad  id  quo  tendlmus» 
id  est  ad  meridiem,  in  quo  tu  pascis,  in  quo  tu  ao- 
cubas,  juxta  Cantica  canticorum.  Ne  det^linquas 
nos  in  isto  itinere,  neque  despicias  nos  Deus  salu- 
taris  noster.  Debide  sequitur,£tfrje  eleieon  et  Chriite 
eUison. 


4175 


CAPUT  IV. 


AliALARO  PRESBYTERI  H£TENSIS  iin 

A  iamus,  ut  omDia  contraria  bonis  nostria^nipereniiir 


De  oratione  quam  eonventus  fratrum  celebrai  per  a/t- 
quot  cursus  diurnot  nocturnosque, 

Est  sacerdos  in  terra,  cui  necesse  est  quotidie  pro 
se  et  pro  populo  Dei  intercedere :  Et  est  sacerdos  in 
cQDlo,  cui  non  est  necesse  intercedere :  sed  tamen 
Tult,  et  inten^ellat  qnotidie  pro  nobis :  sacerdos  qui 
est  in  terra  non  vull  neque  potest  dicere,  quod  al>s- 
que  peccato  sit,  dicente  Joanne :  Si  dixerimus  quo^ 
niam  peccatum  non  habemus^  nosipsos  seducimus ,  et 
veritas  in  nobis  non  est,  Qui  tamen  quamvis  sit  peo- 
cator,  non  debet  a  conscientia  sua  morderi ,  uftan- 
tum  sit  peccalor,  qnantom  cognoscit  esse  in  populo 
terr$.  Qui  populus  in  aliquibus  est  mlnus  obligatus 
peccatis,  in  aiiquibus  magis.  Pro  bis  qui  minora  com- 


per  Domini  auxilinm.  Hoc  pertinetad  postulationeiii. 
De  quo  versn  dicit  Auguslinus  in  tractato  soper  psad- 
mos  :  Converterey  Domine^  usquequo^  et  deprecakilU 
esto  super  servos  tuos :  Yox  est  eonim ,  vel  pro  eis 
qui  multas  persecutiones  in  isto  sasculo  malas  tole- 
rantes  innotescant  *  compeditos  corde  in  sapientla,  «t 
nec  tamen  malts  coacti  refogiant  a  Domino  ad  hiqiis 
sasculi  bona. 

Sit  quartus,  Confiteantur  tibi,  Donune^  qni  pertine&t 
adgraliarumactiones.  Hucusqueoratam  esiseoinidoiB 
Apostoium  pro  omnibus  bominibus.  Deinde  seqni- 
tur,  pro  regibus  et  omnibus  qui  in  sublimilaU  sunt^ 
ut  quietam  et  tranquiUam  vitam  agamus  in  omni  pi^ 
tate  et  castitate,  Qoontam  sunt  inlra  nostraro  Ecde- 
miltunt,  et  pro  se  orat  sacerdos,  quando  dicit,  Kyrie  ^  siam  qui  minima  committunt,  pro  his  tamen  ne- 


eteison,  et  orationem  Dominicam,  in  qua  nemo  potest 
se  racusare,  nisi  veraciter  dicat,  Et  dimitte  nobis  de- 
bita  nostra.  Dein  prosequitur  sacerdos  modum  ora- 
r.onis,  quem  Paulns  dinumerat,  dicens :  Obsecratio- 
nes,  orationes ,  postulationes ,  gratiarum  aetiones,  et 
caetera  quae  sequuntur.  Unde  dicit  Ambrosius  in  tra- 
ctatu  suo  super  eamdem  epistolam.  Ante  omnia ,  in- 
quit,  illud  obsecro,  quod  vel  maxime  vos  scire  operis 
esse  debet,  ut  convenienter  scire  possitis,  quid  fieri 
convenicns  sil.  Dicit  autem,  Orationes,  obsecrationes, 
postulationes.  Et  post  pauca  :  Aut  enim  l>ona  nobis 
a  Deo  dari  postulatus,  quod  orationes  vocavit:  aut 
malorum  solutionem,  quod  obsecraiiones  nuncupa* 


cesse  est  praecedens  oratio.  Sunt  et  qni  majora,  Pro 
quibus  necesse  est  addere  psalmum :  Miherere  mei^ 
Dent ,  qui  proprie  pertinet  ad  poenitenies.  Alio 
modo.  Oratio  praecedens  pro  miiumis  peocafis, 
psalmus  sit  pro  maximis.  Postremo  surgit  sacerdos 
vice  illius  sacerdotis ,  qui  in  coelo  esl ,  el  quoti^e 
interpellat  pro  nobis,  et  dicit  stando  orationem. 
Uacc  oratio  in  omni  tempore  subseqnitur :  id  esl« 
Paschali ,  Pentecosles ,  Dominicis  diebus  ^  festis. 
Ut  resurrectionem  recolat  ejos  sacerdotiSy  colos  vl- 
cem  tenet,  surgit  ab  accubitu,  et  stando  dicit  hanc 
orationem.  Qui  tamen  prius  jacendo  orai  ciim  ccle- 
ris,  quoniam  peccator  esl,  cum  peccatorihns  proslra- 


vit.  Et  iterum  post  pauca  :  Illa  vero  quae  ad  hoc  no-      tus  est :  et  qnia  vicem  tenet  Chrisli  ,  stando  dicit 


bis  sunt  contraria,  multa  sunt  el  assidua.  Unum  qui- 
dem  qnia  dasmonum  subreptio  varie  nos  a  bono  aver« 
tere  cupit :  alterum  vero  molestia  passionum,  quae 
nobis  inesse  videtur,  a  quibus  et  a  bonis  exclusi  con- 
tra  nostrum  propositum  saepe  iii  iUis,  quae  nobis  non 
conveniunt,  concludimur.  Sed  necessarium  est ,  nos, 
qui  multam  super  hoc  pugnam  sustlnemus  ad  Domi- 
num  recurrere,  qui  potens  est  suo  auxilio  sedare  uni- 
versa  illa,  quse  ad  nostram  pertinent  molestiam.  Hoc 
dixit  postulationes.  Et  iterum  infra,  Gratiarum  vero 
actio  pro  bis  quae  jaro  praestita  sunt  eflQcitur :  et  pro 
quibus  haec  Oeri  conveniant,  doceris :  Pro  omnibus 
hominibus.  In  commune  pro  omnibus  hominibus  de- 
bere  eos  sollicitos  esse  praecepit:  et  iterum  infra. 
Deinde  ad  illa  quae  summa  esse  videntur  inter  homi- 
nes,  transit :  Pro  regibus,  inquit,  et  omnibus  qui  in 
subiimitate  sunt,  Nostri  enim  codices  habent  primo 
obsecrationes ,  et  postea  orationes.  Hunc  ordinem 
sequitur  nostra  oratio.  Primus  versus  post  orationem 
Dominicara  est,  Ego  dtxt,  Domine,  miserere  mei,  sana 
animam  meam,  quia  peccavi  tibi,  In  hoc  versu  obse- 
cratio  est,  perquam  precatur  absolutio  malorum. 
Quando  dicit,  Sana  animam  meam^  quia  peccavi  tibi, 
medicinam  Domini  precalur,  ut  a  languore  absolva- 
tur.  Sit  secundus  versus,  Ostende  nobis,  Domine, 
mlsericordiam  tuam,  ei  salutare  tuum  da  nobis,  In  eo 
versu  bona  nobis  postulamus :  quod  pertinet  ad  ora- 
lioncm.  Sit  tertius,  Convertere,  Domine,  usquequo,et 
drprecabUis  esto  snper  servos  tuos,  In  eo  versu  postu-* 


specialem  orationem.  Haec  specialis  oratio  saeenlo- 
tum,  quac  quodammodo  libertatem  et  glorificationein 
monstrat  futuri  regni,  et  tamen  semper  esae  inlar- 
cessorem  ibi  pro  nobis  ,  per  omnes  memoratos  dies 
festos  currit.  Reliqua  oratio  reticetur»  qnomaro  ibi 
peccator  nollus  est,  neque  erit.  Si  quis  volnmi  di- 
cere,  quoniam  haec  oratio  vicem  tenet  Interpellntio- 
nis  Christi ,  qui  interpellat  pro  nobis  qnotidie  Pa- 
trem,  quare  dicat,  Per  Dominum  nostrmnJetmm 
Christum:  dicatur  ei,  Gbristus  qui  est  In  palre  nair 
turaliter,  et  per  qnem  assumptus  est  homo  in  Demn 
propter  unam  eamdemque  personam  Filli  Dei,  ostimn 
nobis  fferi  dignatus  est  per  quod  nos  et  orationes 
nostrae,  et  omnia  bona  nostra  transeant  ad  patrem. 
Idcireo  merito  sacerdos  dicit  suam  orationem  ad 
Deum  patrem  Per  Dominwn  nostrum  Jesmm  Clkn- 
stum,  quia  per  illura  accepit  hanc  gratiam  nl  vieb- 
situdiiiem  suae  interpellationis  fratribns  atqne  eon- 
discipulis  ministret,  et  recolat,  atque  ad  memoriam 
reducat.  Quam  orationem  praecedit  salutalio»  et  snln 
sequitur  benedictlo  quam  et  gratiannn  actio  sequi- 
tur.  Post  resurrectionem  suam  Dominns  salotavic 
discipulos,  salutavit  et  ilerum,  benedixitqne  eos  in 
monte  Oliveii,  et  illi  gratias  referendo,  adoraTemnc 
in  loco  ubi  steteront  pedes  ejus.  Qnod  eaedem  pre- 
cum  orationes  cdebrandae  sint  vespertina  hora,  qns 
et  nona,  in  Laodicensi  concilio  ,  capitnlo  octavo  de- 
cimo  scripttim  est,  quod  idipsnra  oflBdum  preGnra 
nonaetTes^asempor  di^t  ekhib^ili  SMmdmn 


an  DE  EGC!LEaASTiaS  OFFICIIS  LIBRl  iV.  «-  LIB.  lY*  H78 

boccapitQliim*iii  festis  et  in  caeteris  diebus  nno  A  tem  munitissimam  Hienisalem.  Ei  nibil  deest,  gicat 


modo  celebretur  oratio  in  vespertino  ethora  nona, 

Qtreor,  similiterpossumnsdicerede  tertiaet  sexta, 

Postve^rtinaiia  et  matutinalia  officia,  qua^aguntnr 

pro  iDortnis,  solemus  cantare  psalmum  in  loco,  Mi- 

terere  meif  Deiis,  Domtne,  ne  tn  furore  tuo.  Ipse  est 

sexlus  in  ordine  Psalmorum,  et  tamen  inscribiuir 

pro  octava.  Idcirco,  quia  nos  »  qui  in  sexta  astate 

mundi  sumus,  debemus,  pro  septima  et  octava  aeta- 

te  rogare  Deum  per  bunc  psalmum,  ut  evadamus 

tonnenta,  quae  malis  debentur  in  memoratis  errati- 

bus,  de   quo  dicit  Augustinus  in  prologo  cjusdem 

Psalmi  :  Yeniet  octavus  judicii  dies .  aui  meritis 

iribuens  quod  debetur,  jam  non  ad  opera  temporalia, 

sed  ad  vitam  aeternam  sanctos  transferet,  impios 


Paulus  Apostolus  dicit :  Omma  poisum  in  eo  qui  me 
confortat^  Omnia  illi  cooperantur  secundum  Deum  : 
prospera  et  adversa  aequanimiler  tolerat ;  ac  ideo 
subsequitur  :  Jn  loco  pascuce  ibi  me  coUocavit,  sive , 
in  abundantia  intellectualium  rermn  in  pra^enti» 
sive  in  futoro,  in  betitia  et  gloria  sempitemay  ubi 
erit  satielas  omnium  gaudiorum  sine  flne. 

CAPUT  VI. 
De  Nona, 
Nona  continet  nos  per  dccimam  horam  et  unde- 
cimam  et  duodecimam.  Status  temporis  ,  quando 
nona  celebratur  ,  designat  fervorem  studiorum , 
quem  exercebatmens  in  aliitudine  virtutura  aliquan- 
tulum  tepefactum  esse  propter  tentationes  acciden* 


vero  damnet  in  aeternum.  Quam  damnalionem  me-  ^  tes.  Unde  Gregorius  in  Bloralibus  Job  ;  Vitia,  dum 

nos  tentant,  proficientes  in  f  nos  virlutes  humiliant. 
Sicut  tunc  sol  descendit  a  centro  ad  inferiores  par« 
tes,  ita  mcns,  quando  tentatur,  descendit  ab  altitu- 
dine  inlimi  gaudii  ad  considerandam  suam  naturam 
atquc  fragilitalem,  et  videt  quam  facilis  sit  ad  oc- 
casum.  Tenlabatur  Paulus,  quando  dicebat:  Ne 
magnitudo  revelationum  exlollat  me,  datus  est  mihi 
stimtUus  carnis  meoSy  Angelus  satan(g  qui  me  cola" 
phizet,  Quadecausa  tentelur  electus,  praesens  noster 
magister  Paulus  bic  demonstrat.  Atque  In  sequenti- 
bus  molesliam  quam  patiebatur  cx  tentatione ,  ma- 


(uens,  orat  Ecdesla  in  hoc  psalmo ,  dicens  :  Domi- 
ne,  ne  t»  ira  tua  arguas  me.  Et  Beda  in  iibro  de 
temporibus :  ipsa  est  octava,  pro  qua  sextus  psalmus 
inscribitur.  Credo  quia,  in  sex  hujus  saecuii  aetatibus 
pro  septima  vel  octava  hujus  saeculi  est  aetate  su[h 
plicandum.  In  qua  quia  justi  gaudia,  sed  reprobi 
sunt  supplicia  percepiurt ,  psalmus  iste  ingenti  pa- 
vore  incipit ,  currit,  iinitur  :  Dominey  ne  in  furore 
tuoarguas  me, 

CAPUT  V. 

De  Sexta. 


De  tribus  repetitionibus  sextae  sive  nonae,  prout  po-    '  nifestat,  dicens :  Propter  quod  ter  Dominum  rogo' 


tui,  ministravi  in  cursu  primae,  et  tertioi,  et  de  lec« 
tionibus  atque  responsoriis.  Praesentes  tres  repetilio- 


vt,  ut  discederet  a  me,  Ut  opinor  nisi  ei  molestiam 
faceret  siimulus  satanae,  non  Deum  precaretur,  ut 


,r_ _^ _,  ^ , 

nes  statuuntnos  in  famulatu  Domini,  sive  rouniunt  ^  discederet  ab  eo.  Eamdem  precationem  sonant  ali» 


ab  insldiis  inimiei  per  septimam  horam ,  et  octa- 

vam,  et  nonara,  ita  tamen,  ut  in  ipsa  nona  habeant 

joitiuni  reliquae  tresrepetitiones,  quae  nosperducant 

usqiie  ad  finem  diei.  Restat  ex  statu  temporis  con- 

siderare  versum,  qui  dicitur  ad  sextam.  Stalus  tem- 

poris  est  meridies,  quando  sol  in  centro  coeli  est, 

ferventissimum  ardorem  praestat  terris.  Idem  sta- 

tus   perfectionem  mentium  devotorum   hominum 

monstrat,  qnorum  fervor  ita  conjunctus  est  igni  in«- 

visibiiiy  ut  ab  ipso  pascatur  delectatione,  et  iliuroi- 

netur  luroine  intelligenti».  Eadem  liora  ascendit  Pe- 

trus  in  ccenaculum ,  et  voiuit  comedere.  In  prima 

sunt  initia  virtutum  ,  in  tertia  profectus,  in  meridie 


qui  versus  cursus  nonae.  Prima  periocha  dicit: 
Tribulationes  et  angustia  jnvenerunt  me^  mandata 
tua  meditatio  mea  est,  Quod  ita  Augostinus  in  eodem 
psabno  :  Saeviant ,  persequantur,  duro  tamen  man- 
data  Dei  non  relinquantur ,  et  ex  ipsis  mandatis» 
etiam  qui  saeviunt,  diligantur.  Secunda  dicit :  Mulr 
ti  qui  persequuntur  me,  et  tribulant  me,  a  testimonii$ 
tuis  non  declinavi,  Tertia  ita  :  Erravi  sicut  ovis  qum 
periit ;  require  servum  /utcm,  quia  mandata  tua  non 
sum  oblitus,  Yersus  praesentis  cursus  memorat  teii- 
tationem  quae  designalur  per  solts  declinationem : 
Ab  occultis  meis  ,  inquit,  munda  me  ,  Domine,  et  a^ 
alienis  paree  servo  tuo.  Quod  ita  memoratus  Augusti- 


perfecUo.Quamperfectlonemdenuntiantnobis  aliqui  *.  nus  in  psalmo  decimo  octavo  :  Tolle  mihi  ex  corde 

__       ^.•__.._ «^—       T*    • •         1_  J^     •»         W\     i*         ^^  1  »M     «•  11  1  


versus  cursus  sextae.  Prima  periocha  dicit :  Defe- 
cii  in  satutare  luum  anima  mea,  et  in  verbo  tuo  sum 
persperavi,  Secunda  dicit :  Quomodo  dilexi  tegem 
tuam^  Domine  ?  tota  die  meditatio  mea  est,  Tertia 
ita,  Oculimei  defecerunt  in  salutarttuo,  etinelo^ 
quium  justitiw  tua,  Statum  talium  mentium  versus 
monstrat ,  diceus  :  DomtntM  regit  me,  et  nihit  mihi 
deerit,  in  locopascucs  ibi  me  coliocavit,  Ubi  nos  di- 
cimus  »  Domtnus  regit  me ,  iranslatio  quae  assumpta 
esi  a  sancto  Hieronymoex  Hebraiea  veritate,  habet, 
Dominus  pascit  me.  Quein  Dominus  pascit  adventu 
spiritus  8ui ,  eumdem  regit,  idest  in  iilis  moribus 
facit  euni  spirilus  Dei  delectari ,  qui  secundum  ra- 
tionem  svnti  et  deducunt  per  reetam  iter  ad  dvita* 


malam  cogltationem,repel]e  a  me  malumsuasorem  : 
hoc  est,  Ab  occultis  meis  munda  me  ,  et  ab  alienis 
parce  servo  tuo. 

CAPUT  VII. 
De  vespertinali  synaxu 
Legimns  in  Esdra,  quod  jam  memoravimus,  qa*« 
ter  in  die  populum  Dei  confessum  esse  Domino  et 
quater  in  nocte  :  Et  ex  verbis  domini  Bedae,  ex  tra- 
ctatu  in  eodem  Esdra  :  Opinionem  esse  eognoscimiis 
sanctae  Ecclesiae,  juxta  illum  morem  se  quaivor  oA- 
cia  celebrare  in  die,  et  qu&tuor  in  nocte.  Non  enim 
immerito  nos  qui  militamus  Deo  ,  quateir  in  noete 
vigilias  renovamus ,  04im  hi  qui  sasculo  roilitabant, 
per  quatuor  vigilias  findebant  noctem  in  castrfii  nt 


i\n 


AllALAMl  PftESBlTEM  METENUS 


1« 


irraiiipefefttiir  etstta    ab  inknicls    insidiantibus.  Ascnsuscorpori».  Ite  cordikisast  «emiTO 


Hostras  quatuor  ▼igilias,  in  nocte  solemus  vocilare, 
fespertinura  ,  completoriuni,  nocturnum,  et  malu- 
tinum,  Ex  etymologia  Yesperlini  nominis  addiscere 
possomus,  tcspertinum  ollicium  ad  noctem  perti- 
nere.  Dicitlsidorus  in  libro  Eiymoioglarom,  vesper- 
tinum  offlcium  esl  in  noclis  inilio,  vocatum  ab  stella 
vespere,  qu»  surglt  orienle  nocle.  Et  Augusiinus  in 
psalmo  vigesimo  nono,  vespere  demorabitur  flelus. 
Quid  est  vespere  dcmorabilur  flelus ;  vespera  fit 
quando  sol  wrcidil.  Hinc  possumus  conjicere,  feria- 
tos  dies  observamus,  quod  eos  observare  debeamus 
a  vespere  usque  ad  vesperara  ,  ul  a  solis  occubilu 
nsque  ad  ejus  iterum  occasum  eos  legilime  obser- 
vare,  necesse  sit.  Iste  stalus  hoctis  informat  flctum 


postquam  venerimus,  si  Deminas  dederii»  ad  kra- 
num  Marise.  Propter  bos  videlicet  quinqoe  sensoft, 
quia  forte  non  fuimus  digni ,  ut  dirigereniar  per  ob* 
nia  secundum  Domini  placiUim,  qiihiqnc  psalmi  can- 
taniur  ,  ut  ignoscatur  iiobis.  Hos  quinque  |isa]iiios 
anliphonalim  canlare  solcmus.  Ul  triparitta  urrat 
hisloria  in  libro  x,  c.  9 :  ab  If natio  episcopo  Antto- 
chiaft  aniiphonarom  usus  in  ecclesiis  prinio  coBpit 
aclitari.  Ua  enim  narral :  Dicendum  tamen  esl,  OBdc 
sumpsit  inilium,  ut  in  Ecdesia  antipiionae  decaiiten- 
tur.  Ignalius  AnliochiaB  Syriaj  teriius  posl  aposiolum 
Petrum  episcopus,  quietiam  cum  ipsis  degcjiatapo- 
slolls,  vidit  angelorom  visioncro,  quomodo  per  anti- 
phonas  sanclae  Trinitaii   dicebant  hymnos,  isqoc 


eorum  peccatorum  ,  quibus  occidit  verus  sol.  lllis  B  modum  visionis  Antioclicnx  tradidisse  protouir  Ec. 


necesse  esi  plorare  qoinque  carnales  sensus  suos, 
qui  obedire  solent  ad  peccandum,  ut  in  matulino, 
Id  est,  in  evasione  peccatorum  quando  sol  eis  lierum 
inchoat  oriri,  quibus  occidit  vespere  ,  possint  laela- 
ri.  Unde  idem  qui  supra  in  memorato  Psalmo  :  Ves- 
vere  demorabilur  fletuSi  et  in  matutino  exsuUatio  : 
quando  ccepeHt  oriri  fidelibus  lux ,  qu»  occiderat 
peccatoribus.  f  Informat  eiiam  aliero  modo  stalum 
eorom,  qui  aliqua  inflrmiiate  opprimuniur ,  per 
quam  appropinquant  morti.  Hi  enim  quantophis 
timeat  tnori,  ei  sententiam  percipere  veram  pecca- 
torum,  tanto  plus  ante  oculos  mortis  suae  reducunt 
l»males  molus,  qui  generati  sunt  per  quinque  sen- 
las  eorporis,  et  eos  deflent.  Timor  solet  occupare 


clesia»,  et  ex  boo  ad  cuncias  transivK  ecciesias. 

Anliphona  dicilur  vox  reciproca.  Anliiiltomi  in- 
ciioaiurab  uno  unius  cliori,  et  ad  cjiis  symplioiiiaffl. 
Psalmus  cantatur  per  duos  eboros.  J/)sa  eofin  ,  id 
est,  anlipbona  conjunguntur  simul  duo  cborl.  Qiian- 
to  enim  melior  est  anima  corpore,  lanio  meWor  est 
cantos  animx,  quam  corporis.  Igiiur  'mlemlcndum 
est,  quas  sit  antiphona  animae.  Videiiir  nobis  vinus 
dileclionis  esse  ,  qu»  conjungit  opera  duonmo  fra- 
trum  simul,  psalmi  ad  opera  referuntur?  Aniipbona 
ad  illam  dilectionem,  qua  unusquisque  fratri  soo 
porrigit  suum  opus.  Verbi  gratia :  aiM  legii  ei 
diseit  doctrinam  iaschola,  allersemiaat  iacavpo: 
temporo  fructusdoctorserainaBti  porrigicdociriiiam, 


mentes  hominum,  quando  morti  appropinquant,  si-  ^  sator  doctori  panem.  Duobus  chorit  aUernaiiur  as- 


cot  de  ipso  Domino  scriptum  esl  (quamvis  non  ti- 
meret  iafirmitate  >  sed  dispensative)  c09pit  contri- 
•tari  et  mcBstus  esse.  Tamett  multl  sunl ,  qui  gau- 
dont  de  matutlno,  quando  tesurgenl  a  mortuls  prop- 
ler  eoeiorliuin  Resarrectionis  Ghristi.  His  duobus 
modis  transeursis ,  debemus  venire  ad  quotidianum 
HBum  Aostrum  9  quotidianus  usus  noster  tenet ,  ui 
quinque  psalmos  eantemus  in  vespertinati  synaxi. 
Qnis  enim  nescil,  qnamvis  per  quataor  horas  depre- 
eemdr  Dominum ,  quanta  impedimenta  et  quot  tri* 
stite  oceiipent  mentem  jusii  per  diem?  Ocuii  addu- 
eunt  ad  eas  formas  illices  ,  qu»  quia  sine  voiuntate 
}usti  aikima  intrant  ad  eam ,  tosdio  afficiiur.  Simili 
modo  per  aores  intrant  verba  aut  detractionis,  aut 


tiphona  ,  quoniam  non  poteot  minus  esse  chariias 
quam  inler  doos.  Hane  vicissiladiaeBi  ctariiaiii 
signiftcant  cantores ,  qui  alteroalim  cx  ainqae 
parte  antiphonas  levant.  Hos  dnos  choros  desigB»- 
venint  penno)  animalium  invicem  porreetos  ,  qms 
vidit  Bseehiel  in  figura  adventus  CbrisU  et  JWori 
Tesumenti.  Ck^njonctlo  doaram  peanaram  aaiiplMh 
sa  est,  quae  vicem  tenet  ebarilatis.  U«le  Gnff^nin 
scribit  in  homilia  sepiima  soper  eamdem  Eieebie- 
lem.  Nam  dum  ille  verbum  prsedieatiooid  eibibei, 
ct  lumine  veritalisei  corde  meo  ig norantiae  len^ras 
repeitit,  et  dum  iili  ego  quia  fortasse  a  mnniM  bqvs 
potetite  opprimitur,  sehktium  mese  defeneioBis  ioi- 
pertior,  atqae  honc  de  violentis  ttmailftns  tfdlo» 


ImLas  i  qum  Diluiominas  mojtestiam  ingerunt  menti.  ^  vicissim  nobis  pennas  nostras  tendimas,  «Iimi  af* 


Kares  eliam  noa  sant  alienae  ab  hoc  pesiifero  inter- 
nuntio.  Os  non  se  potest  excusare  nisi  delinquat. 
Unusquisque  cognosclt  quando  verba  criminalia, 
quando  verbaotlosa,  el  c»iera  talia  quibus  per  os 
^luitar  mens.  Manas  procul  dobio  et  pedes  ssepe 
Id  taaKUBt,  imde  anima  ftl  deterior  percogitationein. 
At  quia  in  istis  quinque  sensibus  tendimus  quoti- 
diano  affseta  adlenebras,  necesse  est,  ut  nocttsinilio 
pro  eit  veniam  Doam  precemur.  Isti  sunt  quinqae 
Misus,  quoa  osane  commendamos  Domino  dirigen- 
te,dieendo  :  DirigOt  Domine,  corda,  sensos  et  ser* 
flienesnostros,eloperamauaomnosirariim.Intersen- 

li  ei  operaeomprebeadantar  quiDqae 


fectu  et  ope  vicaria  ex  bono  quod  aeeepimos,  laagi- 
mus.  Unde  beneprimus  pasloradmoiiei,  diecas:!)» 
nium  finis  appropinqual)it :  E$tot€  ilaqae  pnulmttSi 
et  mgitate  in  0mtioMn§  :  ante  oimtui  mnfmMi  ia 
wbimetip$k  eharitaUm  eontinumm  AflWmef»  V^ 
charita»  operit  miidtlflcrftfiem  peceatomm^  Kisl  Imc 
sequiturlectio  apasiore  prdata.  Ipsa  est  leeilo  qoan 
pastor  debet  domestlcis  suis  solener  admlnisliaiT* 
Audivi  eilm  respoosorios  caoiari  apod  qoosdan 
pest  lectionem  vespertinalem  «  qai  eoDilBeeiBr 
Hi  aliqoibas  antiptionariis ;  sed  apad  noBnulioa  modo 
ac  peoe  omDes,  post  ieciionem  seqaitar  confmiciiffl 
vowas.  tope  eoim  revolvo  apod  me,  ii  deeoBiari 


m 


DE  ECGLBHASTlCiS  mwm  Um  W.  ^  LIB.  ly. 


1182 


oportet  respon4dHiini  p06t  le€ti<mem  Tespertinalein,  A  l^udem  vespertinalem  offerunt  per  qulnqne  psalmos^ 


ijuare  ndn  'slmili  modo  decaiitetar  post  lectionem 
Dalutinalem.  In  liae  revoltitione  cogitafionum  oc-^ 
curril  mihi,  ut  slcul  liymnUs  Zaeharix  exehidit  re- 
sponsorium  })OSt  matutinalem  lectionem,  ita  excludat 
*espoRSorium  bymnus  sancta  Mariae  {)Ost  vesperli- 
lalem  lectlonem.  De  versu  foret  hic  dicendum,  sed 
{uia  nos  inchoamus  hxc  offieia  a  Septtiagesiroa,  non 
)ossumus  hie^reflerre  aKquld  de  vei^tt,  quem  sole- 
niis  dicere  in  vespertinali  officio,  ailtequam  dica- 
nus  uliquid  de  Ailetuia^  quod  cantatur  In  Septiia 
rosima.  In  eodem  Vespere^  et  in  nocte  seqttenti,  Al 
p/tila  per  omnia  officia  cantoris  currit.  Ita  agimus 
lc  AUeluia  quando  iliod  recondimus  in  thesauria 
uis,  id  est,  in  cordibus  electorum  et  angeiorum  vo- 


quos  solemus  cantare  in  Dominicis  noclibus.  Sicut 
Dominica  nox  victrlt  exslitit  Dominica  resurre- 
ctione,  ita  psalmi  qut  in  ea  cdntantur,  victorlam 
eiectorum  Domini  et  hudem  ejus  resonant.  Primus 
psalmus,  id  est,  Benedictus  Bominus  Deus  meus,  vi- 
ctoriam  continet  David  conlra  Goliam.  Sequenles 
pshimi  resonant  laudem  Dei.  De  secundo  dicit  Au- 
gustinus  In  tractatu  Psalmorum  :  Exaltabo  te,  Deut 
meus  reXf  et  benedtcam  nomini  tuo  in  scecutum  et  in 
scecutum  swcuH  :  Yidetis  inchoatam  esse  Dei  lau- 
dem,  usque  in  flnem  psalml  laus  ipsa  perducitur. 
De  tertio  ita.  Ecce  psalmus  sonat.  Cujus  vox  est? 
QuGB,  si  vultis,  vestni  est  exhorlantis  animam  suam 
ad  laudandum  Deum,  et  dicentis  sibi :  Lauda,  anima 


ibus,  sicut  sole^l  diledlHs  clrea  diiectum  agere,  qui  g  mea,  Dominum,  Et  de  quarlo  Ila  :  Nobis  dicilur : 


•orrecturus  esl  iter  longinqnum,  osculator  os  ejus, 
olhnn,  oculos,  iVontem  et  castera.  Dlctum  sit  stri- 
lim  de  Athluia ,  qnod  propterea  toties  frequenta- 
nus,  quia  diliglmus  illod,  et  in  propinquo  reconden- 
um  sit.  Dicendum  est  de  versibus  qui  fiunt  perDo- 
linicas  noctes  ca^teras,  et  per  sex  dies  hebdomadis. 
*er  Dominlcas  boctes  solemus  dicere,  Vespertina 
ratio  ascendat  nd  te^  Domine,  et  deseendat  super 
09  misericordi^  tua,  In  eseteris  autem  noctibus  so- 
^mus  dlcere,  Diirigdtnr  ^ratio  mea  sicut  ineensnm  in 
onspectu  tito.  Vnam  rationem  habent  Isti  versns : 
lominicalia  versus  ex  suis  verbis  monsirat  actitari 
espertlnam  oratlonem.  Talis  namque  debet  esse 
mnis  versbs,  ut  vel  statum  offlcii  ad  memoHam  re- 


Lnudate  Dominum.  Dicitur  boc  omnibus  geulibus, 
non  solis  nobis.  Et  istam  vocem  per  loca  singula 
sonantem,  a  lectoribus  singulatim  audiunt  Ec- 
clesise.  Una  vox  tamen  Dei  su)^er  omhes  non  tacet, 
ut  hudemus  eum.  Et  quasi  qusereremus  quare  lau- 
dare  Deum  debeamus,  videte  quam  causam  attulit : 
Laudate  Dominum^  inquit,  quoniam  bonus  est.  Psal- 
mus  quintus  contlnet  laudem  Hierusalem ,  quoe  re- 
staurata  est  post  peregrinationem.  De  quo  idem  qui 
supra,  in  eodem :  Quid  enim  factura  es,  o  Hierusa- 
lcm?  Transit  enim  labor  et  gemilus,  quid  (aclurai 
es?  Aratura  es?  seminatura?  novellaturaf  naviga- 
tura  es?  negotiatura  es?  quid  factura  es?  An  ic 
illis  operibus,  quamvis  l)onis  et  de  misericordia  ve 


ucat ,  vel  siatum  temporis;  sicut  illi  faciunt  qui  q  nientibus,  exerceri  adhuc  te  oporlet?  Considera  nu 


irca  passionem  Domini  et  resurreetionem  cantan- 
ir  :  at  quotidianus  versos,  in  posterioribus  verbis 
iiis,  quamvis  noh  eantentu^,  eadem  aperit  dicendo, 
Uevatio  mafiuum  mearum  sacrificium  vespertiHnm. 
ropter  ha»c  vcrbd,  Versus  mcmoralus,  Dirigatur 
ratio  mea ,  inchoatur,  sed  nescio  cur  non  canten- 
ir :  Airsitan,  qula  cantoribus  displicet,  quod  non 
onveniunt  eorum  modulationibus.  Cum  ipso  versu 
fTcrtur  incensum,  quod  Dominus  praecepit  olRirri, 
e  qub  scriphim  est  In  libro  Exod.  :  Ponesque  altare 
7nlra  velum,  quod  ante  arcam  pendet  testimonii  co- 
im  propitiatorio,  quo  tegilur  testimonium,  ubi  ioquar 
bi.  Et  adotebit  incensum  super  eo  Aaron  suave  /Va- 
rans  :  mane  quando  componit  tucernaSf  incendet  it- 


merum  tuum,  considera^  undique  societavcm  tuam  : 
vide  utrum  aliquis  esuriat  cui  porrigas  panem,  vide 
si  aliquis  sitiat  cui  des  calicem  aquse  frigidae,  vide 
utrum  aliquls  apud  te  modo  peregrinu^  est  quem 
hospitio  recipias,  vide  utrum  aliquis  aeger  quem  vi- 
sites,  vide  utrum  aliquis  litiget  quem  concordes, 
vide  utrum  aliquis  moriatur  q\iem  sepelias.  Quid 
ergofactura  es?  CoUauda,  Hierusalem,  Dominum. 
pe  hymno  saoctae  Marise  ila  tractat  dominus  Beda 
in  homiiiis  suis  :  Verba  igilur  evangeiicae  lectionis 
frequenti  meditatione  revolvamus,  excmpla  beatae 
Dei  genitricis  seroper  animo  retineamus»  ut  in  con- 
spectu  Dei  humiles  inventi,  et  proximis  quoque  de- 
bito  honpre  submissi,  mereamur  una  cum  ipsa  per- 


idy  et  quando  collocat  eas  ad  vesperam,  uret  thy-  J)  petuo  sublimari  gaudio.  Studeamus  soliicite  ne  nos 


Aama  sempitemum  coram  DominOf  et  rellqua.  In- 
;ndat  summus  Sacerdos,  qui  vicem  tenet  Aaron  in 
cclesia,  qiiis  debeal  incensum  olTerre  Domino  super 
llare.  Post  hoc  scquilur  hymnus  sanctse  Mariae. 
icut  quinque  psalmi  deplorant  quod  quiuque  sensii^ 
^rporis  deliquerant,  i(a  hymnus  sanctae  Mariae  ca- 
ligat  cogitationes,  quse  se  inani  jactantia  extulerunt 
1  prosperitate  diei ,  dicendo  :  Dispersit  superbos 
lente  cordis  suf,  deposuit  potentes  de  sede.  llsque 
iic  modum  eorum  hominum  diximus,  excepto  de 
ersu  dominicali ,  qui  aliqua  negUgentia  perculiun- 
ir  unde  habent  plan^ere.  At  nunc  dicendum  est  de 
lis  qui  in  Domino  triumphaiit,  et  nihilominus  ei 


indebite  laudantium  favor  extollat,  cum  illam  vi- 
deamus  inter  verba  verse  laudationis  Jnconcussam 
humilitatis  tenuisse  oonsts^ntiam.  Si  immoderatus 
teraporalium  rerum  ^km  appetitus  delecut^  remini- 
scamur  quia  judex  noster  cliviles  dimiltit  inanes.  Si 
temporalis  afflictio  forte  mentem  conturbsit,  recogi- 
temus  quia  et  humile^  exaltat.  NuAfiptam  do  io^- 
tranda  admissorum  venia  desp.ereams,  quia  ro.iseri- 
cordia  ejus  ^  progenie  (n  progeoies  timeii(ibus  eum* 
Nulli  iuter  mala  quae  fecit  gravior  im^oemtendi 
culpa  subrepat,  quia  Deus  su^rbis  r^^istii,  eo$que 
beatorum  sorte  secernensji  per  varii\  p<e(\arui^  looa 
pro  peccatorum  varietaie  dispergit.  Fil  aulem,  lar- 


11»  AHALAWI  PRESBTTERl  METENSIS  «iW 

giente  Domlno,  ut  ri  beatae  Maii»  semper  acu  etK^uim  immeriio  pot^t  haec  pars  noctis  cantielDiom 


dicta  recolanms,  aemper  in  nobis  et  obsenranlia  ca- 
stitatis  et  virtutis  opera  perseverent.  Nam  et  opti- 
rous  ac  saluberrimus  in  sancta  Ecclesia  mos  inO" 
levit  ut  hymnus  ipsius  quotidie  cnm  psalmodia  Te- 
spertinse  laudis  ab  omnibus  canalur,  quaienus  ex 
boc  animos  fldelium  et  frequentior  Dominicae  incar- 
nalionis  memoria,  ad  affectum  devotionis  accendat, 
ct  recogiuta  s»pius  exempla  genitricis  illius  in  vir- 
tutum  soliditate  conflrment.  Et  hoc  opportune  ad 
*  vesperes  fieri  complacuit,  ut  videlicet  fatigata  per 
diem  ac  distenla  diversis  cogilalionibus  mens  no- 
slra,  incumbente  tempore  quietis,  ad  unionem  se 
suae  consideralionis  colligeret,  jamque  salubriler  ad- 
monita,  quidquid  superfluum  vel  nocivum  diurna 


vocari,  in  qua  conticescnnt  omnia.  Apnd  eos  q«i 
nociem  dividunt  in  septem  paries,  prima  pars  vnh 
catur  crepusculum,  secunda  vesperum,  tertia  conli- 
cinium,  de  qua  nunc  agimus,  quam  ideo  sic  posse 
vocari  arbitror,  quia  in  eo  coniicescnnt  omnia.  k 
eo  ofiicio  qualuor  psalmi  recoluniur  usque  ad  vcr- 
sum.  In  quatuor  psalmis  quatuor  elemenia  corporis 
nostri  commendamus  Domino.  Quod  ▼ersus  aperte 
diiucidat,  dicens  :  Ctutodi  m«,  Domine,  ut  pufdHem 
oculi;  $ub  umbra  alarum  tuarum  protege  me.  Qoot 
pericuia  possint  hominem  invadere  donniendo  ex- 
trinsecus  plusquam  vigilando,  unosquisqoe  reco- 
gnoscit  qui  vel  lenuiier  sapit.  ApUtur  quodaromodo 
boc  olficium  commendationi ,  qua  se  coaunendat 


vagatione  contraxisset,  totum  hoc  noclurnis  denuo  B  homo  Deo,  quando  transit  de  sxcalo.  Somnus  csi 


precibus  et  lacrymis  ex  tempore  mundaret.  Post 
hunc  hymnum  per  noctes  Dominicas  aliquibus  in 
locis  dicitur  Kyrie  eleiton,  ut  audivi  Ronue,  et  post- 
ea  collecta :  aliquibus  in  locis  collecia  tantummodo 
sequitur.  Sicut  genuflexionem  omittimus  recolendo 
resurrectionem  nostram,  ita  et  preces  flebiies  prae- 
sentis  vitae,  quas  solemus  cum  genuflexione  promere, 
io  eis  noctibus  omittimus.  Ut  superius  demonstra- 
tum  est  ex  verbis  AugusUni,  in  ilJa  coelesti  Hieru- 
salem,  ubi  resurrectio  est  vera,  in  re  nuUa  precatio 
pro  miseriis  exercebilur.  Quapropter  tantum  sequi- 
tur  coUecta,  quam  solet  presbyter  stando  proferre 
ob  recordationem  fuiurse  resurrectionis,  per  Domi- 


imago  mortis.  Sicut  enim  alieftatur  oieas  morfoi 
hominis  ab  islis  mortalibus,  et  roiseriae  bujus  sa- 
culi  oWivioni  tradunlur,  iu  quodammodo  animos 
dormieniis  alieuatur  a  cogitationibus  eoosaelis  ci 
ab  ohmi  oflicio  temporali.  Quod  monstrai  AagnsU- 
nus  in  uno  versu  psalmi  primi,  qui  caiutnT  in  com- 
pletorio  dicens  :  In  pace  in  idiptum  donniitm  et  re- 
quiescam,  Recie  enim  a  talibus  sperator  omnimodo 
mentis  abalienatio  a  mortalU^us  rebus,  el  niiseria- 
rum  saeculi  bujus  oblivio,  qu»  nomine  obdormiiionis 
et  somni  decenter  et  propheiice  sigoificaUir,  obi 
summa  pax  nullo  lumuUu  interpolari  potesi .  sed 
hoc  jam  non  tenelur  in  hac  viu,  sed  posi  baoc  n- 


nicas  noctes.  Quoniam  in  prsesenti  saeculo  snmus,  lam  sperandum  est.  Secundus  psalmns  iransit  usque 
necesse  est  nobis  ut  moniamur  orationibos  sancto-  ^  ad  illum  versum  in  quo  Cbrisius  spiriuim  sirani  po- 
rura  presbyterorum.  Et  quia  quodammodo  recoli-  "  '  '  '  ^ 


mus  festiviiatem  civium  coelestis  Hierusalem,  opor- 
tet  nos  celebrare  iUam  msgori  ketilia  et  securitate, 
quam  cum  celebramus  nostram  peregrinationem. 
Quoniam  io  Scptuagesima  incboavimus  hanc  con- 
stitutionem  [cautionem],  volumus  subjungere  dicta 
sancti  Augustini  de  Septuagesima,  qua^  dicit  in  Ira* 
ctatu  psalmi ,  Lauda ,  Hieru$alem ,  Dominum  :  Post 
septuaginta  ergo  annos  cnm  prophetat  Jeremias  re* 
parari  cifitatem  Hierosalem,  et  factum  est  ut  ibi 
signiflcaretur  imago  futurorum,  significatum  est 
nobis  post  omnem  istam  volubUitatem  temporis,  qu» 
septenario  numero  volvitur,  futuram  illam  civitatem 


suit  in  cruce.  In  quo  cupirous  conformari  dormi- 
tioni  ejus,  hoc  est ,  ut  membra  quiescant  ct  cor  vi- 
gilet.  Terlius  psalmus,  qui  habitat  in  adjmton»^  ple- 
nus  est  verbis  orationum  qu«  deprecaniar  Domiai 
protectionero.  Qui  et  secundum  Romanom  nsum 
cantatur  in  Parasceve  post  lectionem ,  in  qna  se- 
cundum  Osee  noslra  morlificalio'  ad  exeraplum 
Christi  demonstratur,  et  resurrectio  post  dnos  dies. 
Admonet  nos  per  hunc  psalmum  oomposilOT  ol&cii 
ut  in  omnibus  periculis  et  tribulationU>as,  secondum 
verba  ejus,  mens  nostra  iutenta  sit  ad  deprecandom 
Deum.  Ac  ideo  quia  somnus  noster  aUqnam  simUi- 
tudinem  habet  dormitionis  eorum  qui  sub  prole- 


nosiram  in  alcrniute  in  uno  die.  In  illa  quippe  j.  ctione  Domiui  transierunt  de  praesenti  sscalo,  idca 


habitatione  tempus  non  volvitur,  quia  habitato- 
ribus  non  labilur.  Ex  verbis  beati  Augustini  doce- 
mur  per  Septuagesimam  designari  prsesens  tempus, 
quod  volvitur  septenario  numcro ;  et  per  pascbales 
dies,  qui  sequuntur  Septuagesimam,  luturampatriam. 

CAPUT  YMI. 
De  completorio, 
Completoriom  ideo  dicitur  quia  in  eo  completnr 
qnotidianus  usus  cibi  sive  potus,  qui  necessario  su- 
mitur  ad  sustentationem  corporis,  seu  locutio  com- 
munis.  Unde  et  apud  monachos  tenetur  usus,  ex 
Regula  sancti  Benedicti,  ut  ab  eo  officio  claustra 
oris  muniant,  et  ea  aUena  faciant  a  communi  col* 
loqnio»  niqae  dom  iterum  ad  opera  redeant.  Non 


psaimus  canlatur  in  completorio  nostro.  Nec  noo  et 
quartus  psalmus  aUquo  modo  recoUl  intentionem  U- 
lorum  qui  in  tribulatione  sunt,  et  tamen  de  inbaU- 
tione  transeunt  in  pace,  dicendo  :  /«  noctibmi  eitotr 
lite  manu9  veslras  in  $ancta,  Unde  Augnstinos  in  tra- 
ctatu  ejusdem  psalmi,  Nox  enim  tristis  res  est,  dics 
Iseta  res  est.  Et  paulo  post  :  Benedicite  ergo  Domi- 
num.  Quando?  In  nociibu$,  Quando  beoedixil  Job, 
quando  tristis  nox  erat?  Ablata  snnt  oronia  qu 
possidebantur,  ablati  filii  quibus  servabantur.  Qoam 
tristis  nox'?  Sed  videamus  si  non  in  noctibos  beoe* 
dicit :  Dominus  dedit,  Dominus  abUulitj  siemt  Dth 
mino  placuit^  ita  factum  est :  sit  nomen  Domim  heMe^ 
dictum.  Versus  qui  seqaituri  ot  pretuUmas»  lotam 


185 


DE  EGGLESIASTiaS  OFFICDS  LIBRI IV.  —  LIB.  IT. 


1186. 


pus  officii  monstrat,  hoc  est ,  postulationem  custo-  A  niftm  in  sua  resurrectione  voluit  resurrectlonem 


i»  Domini  circa  pericuia  noctis.  Et  quam  pacem 
esidcrat  anima  oranlis,  sequens  hymnus  sancti 
limeonis  monstrat,  hoc  esi,  ut  ab  omni  tumultu 
lujus  so^culi  quiescat.  Hoc  precabalur  Simeon, 
uando  cupiebat  traosire  de  hac  vita  ad  alteram  vi- 
am,  ct  dicebat :  Nunc  dimUtis  $ervtm  tuum ,  Do^ 
rttne,  secundum  verbum  tuum  in  pace.  Ex  prsesenti 
lymno  manifeste  edocemur  quod  in  praesenti  com- 
nendatione  conformemur  illis  qui  in  Domino  mor- 
iii  sunt.  Igitur  non  est  congruum  post  hanc  com- 
iiendationem  bibere  aut  comedere,  aut  tale  aliquid 
gere  quod  non  pertineat  ad  quietem  membronim 
t  abalienalionem  status  quieti  corporis.  £t  quia 
lon  est  deinceps  collatio  babilis  invicem  referentium 


omnium  electorum  designare,  propterea  divit,  es 
resurrectione  mortuorum.  Horum  omnium  resurre- 
ctionem  recolimus  in  Dominicis  noctibus.  Staliu 
Ecdesiae  oostrse  tribus  articulis  dislinguitur,  id  estf 
sub  l^e  naturali,  et  sub  iege  Mosaica,  et  snb  lege 
evangelics  gratiae.  Quamvis  multi  sancti  essent 
sub  naturali  lege,  tamen  maxime  duodedm  patriar- 
cbae  viguerunt,  scilicet  intantum,  ut  ab  his  duode- 
cim  tribus  postea  fierent.  Sicul  ex  duodecim  apo- 
stolis  in  Novo  Testamento  pnipagatos  est  Ghristia- 
nus  populus,  ita  in  Veieri  Testamento  populus  pe- 
culiaris  Deo  ex  duodecim  patriarchis.  Isti  duodecim 
psahni  recolunt  annum  primum  visitationis  vinee, 
in  quo  ficus  inutilis  stetit.  Ut  nos  inutiles  non  si* 


disputatio  quae  necessaria  est  post  lectionem  dor-  B  mos,  recolimus  duodecim  psalmos  instar  bonorum 


aientibus  palpebris  oculisque  somnum  Irahentibus, 
cssat  lectio.  Tempus  illud  signiflcat  de  quo  scriptum 
st :  Et  erunt  omnes  docibiles  Dei,  et  illud  Apostoli, 
>fve  prophetice  evacuabuntur^  sive  linguce  cessabunt, 
ive  scientia  destruetur,  £t  quia  ex  ordine  Esdrae  ne- 
essaria  est  lectio  in  isto  officio,  ut  quater  in  nocte 
egatur,  solent  religiosi  viri  ante  praesens  officium 
eciionem  legere.  Sicut  Maria  quae  unxit  Dominum 
mguento,  prxvenit  facere  quod  faciendum  erat  in 
epulcro  ejus  si  invenireiur  corpus  ejus,  ita  lectio 
ua  doctrina  ungit  animas  devotas  ante  commenda- 
ionem  dormitionis. 

CAPUT  IX. 
De  noctumali  officio. 


morum  sanctorum  patriarcharum.  Quos  divisos  can- 
tamus  per  quaternarium  numerum ,  quia  quatuor 
virtutes  sunt  quibus  credimus  sanclos  patriarchas 
coluisse  sanctam  Trinilatem,  scilicet,  prudentia, 
fortitudo,  justitia  et  temperantia.  Istae  virtutes  non 
separantur  ab  invicem,  sed  ubi  una  ex  iUis  est,  tres 
semper  oportet  adesse.  Unde  Augustinus  in  epi- 
stoia  ad  Hieronymum  :  Porro  si  prudentla  tunc  erit, 
si  et  forlis,  et  justa,  et  temperans  sit,  profecto  ubi 
fnerit,  secum  habet  caeteras;  sic  et  fortitudo  im- 
prudens  esse  non  potest,  vd  intemperans  vel  lu- 
jusla ;  sic  et  temperantia  necesse  est  ut  prudenst 
fortis  etjusta  sit;  sic  justitia  non  est,  si  non  sit 
prudens,  iortis  et  temperans;  ita  ut  ibi  vera  est 


in  noctumali  officio  dicimus  primo :  Domine^  /a-  Q  aliqua  eorum,  et  aliae  similiier  sint ;  ubi  autem  aliae 


tia  mea  aperiest  ^t  os  meum  annunliabit  laudem 
uam;  deinde  sequitur  Gloria.  Quando  prideoi  in 
locte  conventi  luimos,  conimendavimus  nos  Do- 
nino,  et  conclusimus  ora,  atque  post  singuli  quasi 
luodammodo  in  singuiis  sepulcris  quievimus,  et 
)0li  Domino  mente  astitihius,  cui  non  sunt  verba 
lecessaria,  quia  omnes  cogitationes  novit;  at  nunc 
juia  iterum  convenimos  ad  confitendum  Domino, 
;)recamur  eum  ut  sua  directione  labia  nostra  ape- 
riai,  et  ad  suam  laudem  os  noslrum  fatiscat.  Deiu 
^quiiur  invitatorium ;  in  eo  communis  ccetus  fra- 
trum  convocat  omoes  degentes  undique,  ut  exci- 
lenlur  et  veniant  ad  confitendum  Domino,  juxta 
|uod  versus  secundus  sonat  invitatorii :  Ptosoccu" 


desunt,  vera  illa  non  est,  eliamsi  aliquo  modo  si- 
miles  esse  videantur  -{-.  Sequentes  tres  psaimi  cum 
antiphona  recolunt  secundum  annum,  in  quo  Do- 
minus  per  legem  visitavit  vineam  suam,  permanente 
adhuc  ficu  inutili :  Ut  non  simus  iuutiles,  cantamus 
tres  psalmos  quatenos  consortes  simus  ordini  trium 
electorum,  qui  fuerunt  sub  lege  Mosaica,  scilicet  le- 
gislatorum,  psaimislarum  et  prophetarum.  Hoc  est 
inter  doodecim  psalmos  qui  sine  antiphona  cantan- 
tur,  et  ires  qui  cum  antiphona,  quod  erat  inler  duo- 
decim  patriarchas,  qui  peregrini  erant  et  sperabant 
haereditatem  quam  posteri  eorum  possederunt,  et 
eosdem  posteros,  qui  haereditaverunt  terram  promifr- 
sam  patribus  eorum. 


^mus  faciem  ejus^  inquies,  in  confessione^  et  in  psal'  D     Gloriati  sunt  duodecim  patriarchae  de  promissiSf 


mis  jubilemus  ei.  Deinde  sequuntur  duodecim  psal- 
mi,  sine  antiphona,  cum  tribus  gloriflcationibus 
sanctse  Trinitatis,  per  temas  divisiones  qualuor 
psalmorum.  Dominica  nox  Dominicam  resorrectio- 
nem  ad  memoriam  nostram  reducit.  Quae  ideo  vo- 
caiur  Dominica,  quia  Dominus  eam  clarificavit  sua 
resurreciionc.  Non  enim  solus  resurrexit  a  mortuis, 
sed  omnes  sui  electi,  sive  qui  fuemnt  ab  initio 
mundi  ante  suam  incamationem,  sive  qui  futuri 
sunt  usque  ad  finem  mundi.  Quapropter  dicit  Apo- 
stolus  Paulus :  Qui  prcedestinatus  est  Filius  Dei  in 
virtute  tecundum  spiritum  sanctificationis  ex  resuf' 
fecl,%Qn$  mmumm  lu%  CAfMli  Dmini  nostri.  Qvnth 


sed  posteri  eomm  magis  de  perceptis.  Tres  novissimi 
psalmi  cum  AUeluia  recolunt  aunum  tertinm  in^Movo 
Testamento,  ficu  inuiili  manente,  coruscante  jam 
evangelica  gratia.  Laudamus  Dominom  in  primitiva 
Ecclesia  ex  Judaico  populo ;  laudamus  in  sequenla 
ex  gentilitate  :  simili  modo  in  revocatione  populi 
Judaici,  ut  noslra  ficos  fructum  pariat,  noster  vl- 
delicet  populus  ,  verbis  et  moribus  colimus  iiiam 
per  exempla  sanctonim  Patram.  Hoc  enim  distat  9 
inter  illos  tres  psalmos  qui  cum  antiphonis  cantan- 
tor,  et  istos  tres  qui  cum  AUeluia ,  quod  est  inter 
illos  qui  haboerunt  testamenlum  mutandum,  et 
eos  qoi  habent  testamentum  non  mutaiKlam.  H^jor 


il«t  AlfALARO  PRESBTT£BI  HETENSiS  llSS 


t«ri.  Hornm  omniun  resurrectioneia  celebraious  ia 
Domioica  Bo»ira ;  bonun  participe»  pos  oredlmus 
fmiiroi.  Tr«i  artieulos  memoratorum  temporum 
dicii  Gregoriug  iii  bomilia  sua  atguificatos  e&se  in 
tn)Nis  annis  quibus  Dominus  qm£siv|t  fructum  flcul- 
nm  ot  Don  ioveoit. 

(tMando  wnm  recordamur  qui  mifraveruut  de 
muDdo ,  fodimus  fossam  circa  ficulneam  »  quia  hu* 
miliamus  mm  nsque  ad  pulverem  mortis ,  et  stercus 
addimus,  qoando  peccata  nostra  repolimus.  Hic  di- 
cendum  est  quid  sit  inter  statum  praesentium  lectlo- 
num  •  6t  earum  qu»  per  pastores  doroesticis  adroi- 
nislrantur.  Lectiones  quae  per  pastores  cantantur  , 
domesticos  et  scientes  admonent  ut  non  deflciant. 


ad  coelos  in  virtute  soa.  Quia  diximus  quod  medii 
nocte  surgendum  esset  in  nociumali    ofBcio,  ex 
verbis  sanctl  Augustini  et  Hieronymi  oporiet  oos 
confirmare  nostra.  David  dicit  in  psalmo,  Beaii  fm- 
tnaculati;  quo  tempore  ipse  soUtus  essel  surgere  ad 
confitendum  Domino ,  Me4ia  nocU  turgebam,  El  io 
aiio  ioco,  Prmeni  in  maturitatef  et  clamaH,  Qood 
ita  Augustinus  :  Praeveni  intempesta  nocte ,  et  da- 
mavi.  Plures  codices  non  babent,  intetnpesla  nocu, 
sed,  in  maturitate^  vii  aatem  unus  inYentus  est  qai 
haberet  geminata  in  praepositione,  id  est,  Id  imma- 
turilate.    Immaturitas  itaque  hoc  loco  noctuniam 
tempus  est,  quod  non  est  maturum,  id  est,  opporia- 
num ,  ut  agatur  aliquid  vigilando,  quod  etiam  riiJgo 


Sicut  ligna  in  focis  adduntur  iignis  ut  non  deficiat  B  <iici  solet  hora  importuna  :  nox  quoque  intempesu, 


ignis,  ita  ignitis  seosibus  domesticorum  adduntur 
Terba  ignita  pastorum  ,  ut  non  deficiant.  Leciiones 
in  nocturnali  oPicio  typum  gerunt  earum  leciionum 
qu»  solebant  fieri  in  scholis  Patrum  ,  in  quibus  ne- 
scientes  imbuebantur,  et  licitum  erat  eis  interrogare 
in  quibus  uobitabant. 

Quarum  eiempla  pnetulimus  in  libello  de  Oflicio 
missae ,  et  hic  unum  proferimus.  Scriptum  est  in 
Actibua  apostolonim  :  Hi  autem  erant  nobitiores 
forum  qui  $u!^t  Theisalonicig^  qui  iusceperunt  verbum 
cum  omni  avidUatef  quotidie  scrutanle$  Scripturas  , 
•t  fimc  ita  u  haberfint. 

Ipaa  enim  dubitatio  qum  est  in  mentibua  audien* 
tium  anteqnam  ad  pleoam  cognitionem  veniaot , 


id  est,  media,  quando  quiescendum  est.  Hinc  pro- 
cul  dubio  nuncupata  est,  quia  importuna  est  aclio- 
nibus  vigilantium.  Tcmpestivum  enim  dlieruDt 
Teleres  opportunum,  et  intempeslinuo  ImportaoDm, 
a  tempore  ducto  vocabulo,  non  ab  illa  tempestate 
quae  consuetudine  Latinas  lingus  cobU  penurbaiio 
jam  vocatur,  quanquam  isto  verbo  libenter  utanuir 
historici,  ut  dicant ,  ea  tempestatej  quod  volunt  eo 
tempore  intelligi.  Unde  et  Hieronjrmus  In  libro  de 
Tita  Paulae,  Post  AUeluia  cantatum,  quo  siguo  vo- 
cabantur  ad  collectam  ,  nulli  residere  iiciUim  erat , 
sed  prima  vel  inter  primas  veniens  c^teras  ope- 
riebatur,  pudore  et  exemplo  ad  laliorem  eas  provo- 
cans,  non  terrore.  Mane,  hora  tertia ,  sexta,  nona , 


deaignalnr  per  statum  noctia.  £st  varietaa  una  de  ^  vespere  ,  noctis  medio  per  ordinem  psaJteriom  ca- 


Toran ,  qui  it  allero  ordino  in  iilo  officio  quam  ia 
OBioria  oflciis.  In  eaeteris  officiis  poat  iectionem 
sequitnr  versua,  in  isto  praDcedit.  Yersos  causa  est» 
04  ostoDdat  lotam  intentionem  quam  gerit  chorusin 
offlcio  auo.  igitur,  quia  fints  eoniluet  futurum  ef« 
feeinm,  aive  in  maio  seu  in  Imno,  merito  post  couh 
pleioa  officium  aate  speciaiem  oraiionem  versus 
ponitur  :  at  in  isto  officio  qnoDiam  aedetur  ad  ieclio- 
nem  post  psalmos,  pnecedit  Tersns  lectionem.  Muili 
dnbium  quin  allqua  quiea  sit  fessis  sessio,  et  quaai  aii« 
qoa  prjsaumptio  de  otio.  Ac  ideo  quia  Deus  non  sper- 
nit  preees  afflictorum,  constitutum  esA  ut  iiiico  posl 
affllctionei  corpomm  seqnatur  oratio  versus.  Conr 


nebant.  Item  ejusdem  ad  Demetriadem  virgutem : 
Nunc  tantum  ad  virginem  loquar,  id  est ,  ooo  ea 
qusB  extra  te,  sed  iu  te  sunt ,  lantum  conslderans. 
Prseter  psalmorum  et  orationis  ordinem ,  qaod  tibi 
hora  tertia,  scxta,  nona,ad  vesperum,  Doctis  medio, 
et  mane  semper  est  exercendum,  statue  quot  bons 
sanctam  Scripturam  ediscero  debeas,  quanto  tem- 
pore  legere  ,  non  ad  laborem  ,  sed  ad  dekct^Uouem 
et  instructionem  animae.  Cumque  hxc  finieris  spaiia, 
et  frequenter  te  ad  figenda  genua  solliciludo  aniois 
suscitarit ,  babeto  lanam  semper  in  marubns ,  ^el 
staminis  pollice  fila  deducito ,  vel  ad  torquenda  sah- 
tegmina  in  alveolis  fqsa  vertantur,  aCarumque  oeu 


jungunt  nos  novem  lectiones  conversationi  novem  «v  aut  in  globum  collige ,  aut  textenda  compone,  et  re- 
ordinum  angelomiu.  Conjunguni  nos  oovem  respon-      liqua.  £t  iterum  ejusdem  ad  aliam  de  insiitniioix 

filiae.  Prxponatur  ei  probae  fidei,  morum  ac  pn& 
citiae  virgo  veterana ,  quse  illam  doceat  et  assoescai 
exemplo  ad  oraliones  et  psalmos  nocte  coDsorgere , 
mane  hymnos  canere,  leriia,  SPi^ia,  nona  hora  stare 
jn  acie  quasi  bellatricem  Cbristi,  accensaque  lucerua 
reddere  sacrificium  vesperliuum.  Slc  dies  iranseal, 
sic  nox  inveniat  iaborantem ,  oratio  lectioni ,  lectio 
succedat  orationi.  Sufficiant  nobis  hxc  exempla  sd 
deiponstrandum  qua  hora  surgendum  sit  1n  noctur- 
nali  officio ;  et  hic  habeant  finem  tres  statlooes  yv- 
filiarvm,  quae  per  ternas  horas  divisae  exercit^  sunt, 
et  in  qnarta  ofiente  jam  Lucifero ,  excnssis  torpo* 
xibus  taedii  noslri ,  sobrie  et  strenue  praesiolefflar 


aorii  fandiis  oommdem  novem  ordinum  angeiorum* 
Ei  quoniam  orandum  esi  antequam  ad  iiiorum  so- 
eielatem  perveniamns ,  celebratur  versus  oraiionis 
oeimMnis  chori  nme  leciiooem.  Primus  versus  di- 
cii ,  Menrnr  fui  n^u  namims  rut,  et  c^ra  :  ipsa 
#eriw  oslendnni  eut  somexlmtts  de  suiu  nostro. 
IkcundM  vtrsna,  MeMa  nocu  sur§ekam.  Iste  osteii- 
4k,  qna  ora  naelia  oporieai  surgere ;  sed  quoniam 
negligentes  aumus  do  lompore  quo  soiiti  erant  sur- 
fom  palra  noairi,  non  attdemus  meutiri,  muumus 
^rsum  ialam,  d  dicimna  alteruai.  Qu^mam  tu  U" 
IttfntMM  luemmam  musm.  Tertius  veraus  dici^  :  Esal- 
for»,  DaMiiM.  blo  aporto  Movum  Testamoptum 


118»  DE  ECCLESIASTIGIS  OFFIdlS  LlBRI  IV.  —  LIB.  IV  itM 

adYCDtnm  Domlnl  nostTi  lesu  Ghristi,  qoi  sna  resur-  A  tninui  regnavH,  decorem  induit,  indnit  Ihfhimtk  for^ 


rectione  nos  Ixtincavit ,  et  inrormavit  ad  resur« 
reciionem  nostram  ,  quam  desidtraferunt  patres , 
sed  in  nobis  impleia  est,  in  qnos  flnes  s^ulorum 
devenemnt.  Quos  firtes  recolimus  in  matntinali  iof- 
fido  usqne  ad  resnrreciionem  cbrporum. 

CAPUT  X. 
De  maltttinalt  offieio. 
Matutinale  offlcium  tempus  Novi  Testamenti  men- 
tibus  nostris  intimat ,  hoc  est  ab  initio  baptismi 
usque  ad  plenaro  remunerationem  quam  promlsit 
Deus  cnm  jurejurando  Abrahae  et  flliis  suis  in  xter- 
num.  Eo  enim  tempore,  id  est  matutinali ,  baptizati 
sunt  fllii  Israel  in  mad  RubrOt  ut  Exodus  narral : 
Factum  e»t^  ioqoieiii ,  m  vigiHa  matutina ,  et  ecce 


titudinem  et  prwdnxit  u,  Iste  refnaHtem  Christum 
monstrat ;  at  secundus,  sdificaliohem  ifeiembromm 
suonim ,  dicens  :  Etenim  flrmavlt  ot^hem  terroe^  tjul 
non  commovebUur.  Quid  iste  psafmus  in  se  contineat, 
addiscimus  verbis  sancti  Augnstini  in  expositlone 
titnli  ipsius.  Ita  enim  infit  :  In  titulo  enim  tanquam 
admonemnr  in  limine  quid  intus  quaeramus.  Inscri- 
ptns  ergo  est  ita  :  Laus  cantiei  ipti  David  in  die  ante 
sabbatumy  quando  fundata  eit  terra,  Et  post  aliqua  : 
Cum  omnes  qui  credunt  per  nniversam  terram,  im« 
mobiles  sunt  in  fide,  fnndata  est  t«rra  :  Innc  fil 
homo  ad  imaginem  Dei»  qnod  significat  sextus  iBe 
dies  de  Genesi.  Sed  quomodo  ilhim  fecit  Deusf 
Quomodo  fondata  est  terra  ?  Cbristns  venit  nt  ftm- 


retpiciene  Dominut  $uper  cattra  JEgyptiorum  per  B  daret  terram.  Fundamentum  enim  aliud  nemo  potett 


columnam  ignis  et  nubis^  et  interfecit  exercitum 
eorumy  et  subvertit  rotas  curruumj  el  reliqua.  Quan- 
do  isti  sunt  interfecti,  tunc  baptizati  sunt  filii  Israel. 
Quae  sit  vigilia  matutina,  Beda  in  traciatu  super 
Marcum  monslrat ,  ubi  disputat  de  quarta  vigilia 
noctis  :  Et  circa  ,  inquit,  vigiliam  quarlam  noctis 
venit  ad  eos  ambulans  super  mare,  Stationes  et  vigi- 
had  militares  in  tema  liorarum  spatia  dividuotar. 
Quand»  erfo  dicit,  quarta  vigilia  noctis  veoisse  ad 
eos  DonHuoam  »  ostendit  tota  noete  pericUutos ,  e( 
extremo  noctis  tempore  cis  auxilium  praebiium.  Et 
paulo  posi :  Cum  vero  mentem  quis  nisi  justus  ad 
supemi  Inmen  praesldii  et  perpetnae  dona  reiribu- 
Uofiis  CMxeiit ,  f  oasl  ioter  Mctis  umbras  repente 


ponere  prceter  id  quod  positum  esi ,  quod  est  Christus 
Jesus  f.  Super  faoc  fnndamentnm  apostolica  Ecde- 
sia  primo  fundata  est.  Ipsa  venit  ad  cdeteras  hatio- 
nes,  annuntians  eis  Christi  adventnm,  et  pra^cipiens 
nt  ei  jubllarent  et  servirent.  Unde  Idem  qni  supra 
dicit  in  tractatn  psalmi  nonagesimi  rionl  :  Inbllati 
ergo  Domino  oniyersa  lerra.  Nunqnid  modo  tocem 
meam  andit  nniversa  lerra?  Et  tamen  bane  tdcem 
andivlt  universa  ierra :  lam  jnbilat  Domino  nniversa 
terra,et  qnod  adhnc  non  Jnlniat ,  Jubilabit.  l^rdPten« 
dens  enim  benedictio  incipiente  Ecclesla  ab  Hiem- 
salem  per  omnes  gentes  ,  et  reliqua.  Ex  his  Teri[)is 
nostrtm  vocationem  sentimus  in  secnndo  psalmo 
per  pr^edieatlonem  aj^tolomm ;  ac  In  t«Mio  nostratn 


exortnm  Lneiferi  eonspicit,  quod  diem  proximom  ^  benevolentlam  offerimus  apostoioram  yocatioini ,  et 

didmus,  ikuSf  Deus  meus  ,  ad  te  de  iuee  vigilo. 
Sitivit  in  t€  anima  mea  ,  tfuam  multipHdtef  tibi  caro 
mea,  Tiioloi  psalml  monstrat  praesentem  psalmnm 
cnntatom  esse  expersona  gentilitatis.  Tltulom  habet 
ipse  psalrans,  Ipnus  David  cum  eseel  in  destrto  Idu- 
meew.  Qood  ita  idem  Augnstinos  In  tractatn  psalnri 
^oidem  :  Per  Idufnaeai  nomen  iMelfifitnr  sjecnlum 
ktod.  Idumaea  enfm  gens  erat  qudedam  errantinm 
fcgmiann,  ul»i  iMa  ool<9»antnr. 

Arca  entm  Noe,  quse  octo  animas  contineft^at ,  bi- 
camerata  erat.  De  qua  re  scribit  idem  qni  supra,  in 
libro  quinto  deeimotie  Civitate  Dei  r  Et  fieriqoidem 
poiest  ut  et  nobis  quisplam,  et  alius  alio  Ynodo  ex- 
ponat  baec  aptius ,  dnra  tamen  ea  quse  dlcuntur,  ad 


imatiat.  Luciler  namqoe  cnmplurimum  tres  horas 
noctis,  lA  cftt,  totam  vigiliam  matntinam,  illuminari 
perhibelur.  Aderitqae  Dominns  qoi,  eopitis  tenta- 
tionaai  pericnlis ,  plenam  iiberlaiis  lldaclMn  sn« 
protecUenis  «Itribuat.  Qnod  tempus,  id  est  baptismi, 
pnelifaralom  esl  in  arca  Noe,  in  qua  pauci ,  id  est, 
octo  aniaue  salv»  factae  sunt.  ik)cet  Petras  aposto- 
las  hoc  i^Txoerssisse  la  forma  nostri  baptismatis  , 
diceiM  :  In  qua  pemci  ,  id  et$ ,  ocUf  animw  satvce 
fadm  mus  per  mfuam,  quod  et  nos  nunc  smiiis 
formm  saivos  baptisnsa  facit,  et  reli^  f .  Sicnt  tune 
octo  antnMe  fuenmt  in  arca ,  iia  possumus  invenlfe 
octo  ordiaes  dectorura  sub  lempore  bapiisml.  Pri* 
mos  ordo  est^rkniiivae  EcdesifR  versantis  in  populo 


ladaice ;  secaadas,  <^nsdem  primiiivae  Ecclesiae  in-  ^  hanc,  de  qua  loquimnr,  Dei  civilatem  in  hoc  ssecnlo 


trantu  «d  gentes ;  leriios ,  credentis  gentititaiis ; 
qaartus ,  resipiscentis  populi  ludaici ;  qnintus  ,  eo- 
raoi  qui  Iniwi  sub  tempore  Aniichrtsti :  sextus , 
ei  seplinnis,  et  ociavns,  eonim,  qoi  universaliier 
ooUiiseiidi  sont  ex  Asia,  et  Europa,  et  Africa,  et 
fme&tnr  ottjeri  pace  quam  nwic  frnalor  Ecciesta. 
Unde  <^^f«goiias  :  Qo»  sagena  soiHcei  nniversaliier 
Ittoc  r^pielnr,  ««aa  «i  fine  s«o  Iraroaai  generis  snm- 
»a  osiadadiiar.  Prinus  psaAmus  monsirat  primiti- 
vaoa  £odesian,  qu«  Teformata  ei  sedificata  est 
Ukrisli  ^Redicatione,  eo  jam  regnante,  sicutipse 
diicat,  Aate  e$t  miki  emnU  potestas  in  eeelo  et  m  terra* 
Q«od  91JMS  ei  iocuMdus  versos  ^cfdant :  Do^ 


maiigno  tanqnam  in  diluvlo  peregrinantem,  omnia 
referantur  ,  si  ab  ejns  sensu  ,  qni  ista  coTiscripsit  y 
non  valt  longe  abetrare,  qni  exponit.  Exempli  gra- 
tia,  velttt  ^  quispiam  qnod  bic  scriptum  est,  infe^ 
rtora  bicamerata  et  tricamerata  facies  ea^  non  quod 
ego  in  illo  opere  dixi  velitinieliigi,  quia  ex  omuibus 
gcntibus  Ecclesia  congregatur  :bkameraiam  diciam, 
propt^  duo  genera  bominum  ,  drcurocisionem  sci- 
ycel,  et  pracputinm,  quos  Apostolns  et  atio  mod6 
dicit  ludaeos  et  Oraecos ,  et  reHqua.  Qnia  ftiturum 
e^t  ante  persecntionem  Anticbrisd,  ut  populus  ex 
praepntio  et  circnmci^one  nnam  sint  in  fide,  Ideo 
dao  psafani  lA  tertlo  ordine  cofatfnentar  B6b  tma  an- 


IIM 


AMALARIl  PRESBYTERI  METENSIS 


im 


tiphona.  Ouae  contlncntur  in  psalmo,  Deus  mimea-  A  fraterna  reciuiur  in  cboro ,  qnae  sempcr  placlu  erit 
tuT  noiln ,  ulruroque  populum  designant ,  scilicct     quandiu  in  praesenli  aaeculo  dcgcl  Ecdesia.  Poslea 


Judaeum  ct  gentilcm.  Postquam  hi  fuerint  conjuncti 
Ycniet  iribulatio  Antichristi,  in  cujus  figuram  prx- 
cessit  Nabuchodonosor  et  miltet  in  caroinum  tribu- 
lationis  trcs  filios  Noe  ,  quasi  tres  pueros,  quos  non 
solum  libcravit  Deus  de  ejus  maiigniute,  quia  electi 
sunt,  sed  et  benedicent  Domino  in  similitudinem 
trium  pucrorum.  Quapropter  cuni  in  caeteris  psahnis 
soiemus  dicere  AUeluia,  in  ista  benedictione  Latinis 
Ycrbis  utimur   ad    commendandam    tribulationem 
quam  passuri  sunt  sancti  in  diebus  memorati  Anti- 
christi  sive  modo  patiuntur  a  membris  ejus.  Et  non 
est  necesse  ibi  cantare ,  Gloria  Pairi  et    Filio , 
quia  in  ipsa  benedictione  commemoramus  eamdem 
sanctam  Trinitatem  ,  dicendo  :  Benedicamus  Deo  B 
Patri,  et  Filio,  et  Spirilui  sancto.  Diximus  de  Gbria 
Patri  quod  ejususum  scripserit  beatus  Hicronymus 
ad  papam  Damasum.  Posl  hoc  secundum  Danielem 
efit  quies  aliqua  qui  ita  dicit :  Beatus  qui  exspeciat^ 
et  pervenit  usque  ad  dies  niille  trecentos  triginta 
quinque,   Quod    beatus  Hieronymus  sic   exponil : 
Beatus,  inquil,  qui,  interfccto  Antichristo,  supra 
mille  ducentos  nonaginta  dies ,  id  est ,  tres  semis 
annos,  dies  quadraginta  quinque  prsestolatur,  quibus 
est  Dominus  atque  Salvator  in  sua  majestate  ven- 
turus.  In  qua  quiete  celebrabitur  laus  Dei  quae  con- 
tinetur  in  tribus  psalmis,  scilicet,  Laudate  Dominum 
de  cce/M,  et  Cantate  Domino  canticum  novum^  et 

Laudate  Dominum  in  sanctis  ejus;  ab  univcrso  ge-         ^__  ^      ,  ^ 

nere  humano  quod  evadet  de  tribulatione  ,  quod  ^  colirous  statum  Ecclcsiae  ab  initio  aposloiieae  subi- 


sequitur  vcrsus  aptus  tempori  tali ,  dicit  enim,  D^ 
minus  regnavit,  et  caetcra.  Tunc  fiet  illud  quod  Apo- 
stolus  dicit ,  Ctttft  tradideril  regnum,  Deo  H  patru 
Quando  regnum  Deo  tradit,  sibi  ipsi  qoi  Deus  est , 
coiyungit  illud  ad  pcrpetuum  regnum  suum.  At 
hymnus  Zachariae  prophetae  recolit  remanerationem 
promissam  Abrahae ,  id  cst ,  ut  senriamus  Doimno 
sine  timore  in  sanctitate  et  justitia  omnibos  diebos. 
Tale  servitium  reperilur  modo  in  raris,  qui  sant  jam 
perfecti  :'Sed  tunc  ab  electis  omnibas  celebrahitur, 
quia  omnes  erunt  perfecti. 

CAPUT  XI. 
De  noctumali  offUto  per  quotidianas  mo€te$* 

Ut  enim  dominica  nox  recoiit  civcs  Hierasakm 
ab  initio*mundi  usque  in  finem,  quotidianae  noctes 
peregrinationem  mortalium,  et  abalienationem  a 
patria  inter  iuimicos  degentem.  Et  quiaL  duodecim 
horae  sunt  noctis,  in  quibus  necesse  bahemus  cuslo- 
dia  Domini  muniri,  duodecim  psalmos  cantamus. 
Et  quia  ha*c  cusiodia  seria  est  persex  aetatesmondi, 
sei  antiphonis  conjungimus  psalmos.  £t  qnia  sex 
aetales  mundi  tribus  temporibus  condnduiitiir,  sci- 
licet  naturalis  legis,  liuera  et  lcgis  gratiae,  ties  le- 
ctiones  ieguntur,  ct  tres  rcsponsorii  canantnr. 

CAPUT  XU. 

Dematutinali  officio  per  quotidianat  nodes. 
In  Dominicis  noctibus  per  quinque  antiphonas  re- 


genus  humanum  a  tribus  filiis  Noe  propagatum  est. 
Unde  Augustinus  in  memorato  libro  quinto  decimo 
de  Civitate  Dei  :  Tricamerata  vero,  quae  in  arca 
erat ,  eo  quod  omnes  gentes  de  tribus  filiis  Noe  post 
diluvium  reparatae  sunt.  Sive  alio  modo  ,  ut  idem 
Augustinns  in  libro  Quaeslionum  Evangeliorum , 
tituio  quadragesimo  septimo.  Ad  ipsa  tria  genera 
quae  assumuntur  arbitror  pertincje  etiam  iUa  tria 
nomina  sanctorum  virorum,  quos  soios  liberatos 
Ezechiel  propheta  praenuntiat,  Noe,  Daniel,  et  Job. 
Yidetur  enim  Noe  pertinere  ad  cos  per  quos  Ecclesia 
regitur,  sicut  per  illum  in  aquis  arca  gubernata  cst, 
quae  figuram  gestabat  Ecdesiae  :  Danicl  autem,  quia 


litatis  usque  ad  perfectionem  electorum,  qui  in  ine 
mundi  venturi  sunt :  At  quotidianis  noclibns  ai- 
tero  modo  eumdem  statum  rccolimus  per  motatio- 
nem  psalmonim  et  canticorum  a  secanda  feria  u»- 
que  in  sabbato.  Primus  Psahnus,  Miserere  met  Deas, 
continet  poenitentum  conversionem.  Jadaei  cooversi, 
qui  deputantur  in  primitiva  Ecclesia,  istius  psalmi 
vigorem  frequental)ant,  quando  ad  praedicatiooem 
Petri  piBnicentiam  egerunt,  et  oomponciisiiQl  corde* 
De  quibus  scriptum  cst  in  Actibus  Aposlolorom  ; 
His  auditis  compuncti  sunl  corde^  et  dixenaU  ad  Pe- 
trum  et  ad  reliquos  Apostolos.  Qwd  fademus^  nri 
fratres  ?  Petrus  vero  ait  illis  :  PotniteniianL,  iaqnU 


caelibem  elegit  vitam  ,  id  est,  nuptias  terrenas  con-  |v  agite^  et  baptitetur  unusquisque  testrum  m  momne 


tempsit,  ut,  sicut  dicit  Apostoius,  sine  sollicitudine 
viveret  cogitans  quae  sunt  Dei,  genus  eorum  signifl- 
cat,  qui  sunt  in  otio ,  sed  tamen  foriissimi  in  teuta^ 
tionibus  ut  possint  assumi :  Job  autem  quia  et  uxo- 
rem  liabLVt,  et  filios ,  et  amplas  terrenarum  rerum 
copias,  ad  illud  genus  pertinet,  cui  molendinum 
deputatum  est :  sed  tamen  ut  sint  fortissimi  in  t^n- 
tationibus ,  sicut  ille  fuit :  non  enim  aliter  assumi 
poterunt,  nec  puto  alia  esse  genera  hominum  qui- 
bus  consut  Ecclesia,  quam  ista  tria.  Quoniam  futura 
suat  haec  unius  virtutis,  scilicet  patientiae  consortia 
et  communia  •  sub  una  antipbona  sive  Alleluia  ca- 
Duntur  tres  psalroi,  qui  nos  invitant  ad  eoruro  so« 
detatem.  Ddn  seqoitur  lectio,  quae  pro  adroonitione 


iesu  Christi.  Siroili  modo  per  sequeutes  nocies  idea 
Psalmus  nos,  qui  de  geniiii  conversaiione  convefsi 
sumus,  ad  poenitentiam  provocat.  SuOicit  de  |ro- 
senti  psalroo.  De  caeteris,  id  est,  Deut  Deu$  metu^ 
ad  te  de  luce  vigilo,  et,  Deus  misereatur  noairi  :  et, 
Laudate  Dominum  de  ccelis^  ac,  Cantate  Domino,  al- 
que,  Laudate  Dominum  in  sanclis  ejus.  Jam  diclom 
est  :  resiat  ordo  ut  ad  secundam  feriam  reTertamor 
et  transearous  per  routaiionero  psalmonim  ei  canU* 
corum.  Illud  priroo  oportet  intueri,  ui  psadmus  eC 
canticuro  sicut  sunt  in  oflBcio  deputata  unius  nodiSt 
ita  sunt  in  rebus  similia  et  siguificationihas.  Psal* 
rous  Verba  mea^  habet  hunc  titulnm,  Pro  eu  qmm 
htereditatem  accipit.  Quem  ita  esponit  Angnflinas : 


I10S  DE  ECaESIASTlCIS  OFFICIIS  LIBRI  lY.  —  LIB.  IV.  im 

IntelligUiir  ergo  Ecclesia,  qusc  accepit  haBreditatem,  A  peregrinantur  a  Domino.  Uode  et  illud  dicitnr,  Re- 


Titam  aeternam  per  Dominum  nostrum  Jesum  Cbri- 

gtum,  Qt  possideat  ipsum  Deum,  cui  adiiaerens,  beata 

sit  secundum  illud,  Beati  mUei^  quoniam  ipsi  hasre- 

ditate  postidebunt  terram.  Hanc  hsereditatem  primi- 

tiya  Ecclesia  accepit ,  quae  simul  cum  apostolis  in 

praesenti  saeculo  vixit.  £x  ejus  persona  cantatur  canli- 

cnmlsaise  prophetsc,  Confitebortibi,  Domine,quoniam 

iratus  es  mihi  :  conversus  est  furor  tuus^  et  consola' 

tus  es  me,  etc.  Canticum  istud,  illud  tempus  recolit , 

quando  primum  vexillum  sanctse  Crucis  erectum 

est.  Unde  in  superioribns  partibus  in  eodem  pro- 

pheta  scriptum  est,  Et  levabit  signum  in  nationes, 

et  congregabit  profugos  Israel,  et  reliqua.  Quod  sic 

Hieronyroas  in  eodem  exponit.  In  die  illo,  hoc  est 

in  iUo  tempore,  de  quo  et  supradictum  est,  cum 

resurrexerit  radix  Jesse  in  signum  populorura,  sive 

ut  dominetur  gentium,  apponet  Dominus  secundo 

manam  suam,  ut  nequaquam  juxta  cos  nostros  Ju- 

daizantes  in  finem  mundf,  cum  inlraverit  plenitudo 

geniium  :  tnnc  omnis  Israel  salvus  liat :  sed  omnia 

haec  in  primo  inteliigamus  adventu.  Et  paulo  post : 

Levahit  igitar  signum  crucis  in  nationes  universas , 

et  de  synagogis  Judaeoruiii  primum  Israel  populos 

cODgregablt,  ut  Apostoli  praeceptum  Salvatoris  im- 

plerent,   qu]  dixerat :  Ite  ad  oves  perditas  domus 

Israei,  idem  in  sequenlibus  in  memorato  libro  mon- 

«trat,  de  qaibas  canticum  narret^  dicens  :  Qui  prius 

in  solitadine  dixeratis,  quando  ascendistis  de  terra 


piebxs  me  Iwiitia  cum  vullu  tuo  :  mane  astabunt  et 
contemplabuntur.  Et,  sicut  alii  dixerunt  interpretes, 
Satiali  sumus  mane  misericordia  tua.  Tunc  saliabun- 
tur;  sicut  enim  alibi  ait :  Satiabor  cum  apparuerit 
gloria  tua,  Unde  dicitur,  Ostende  nobis  Patrem,  c( 
sufficit  Dobis.  Atque  ipse  Dominus  :  Ostendam  me- 
ipsum  illi.  Quod  dooec  fial,  nihil  boni  nobis  suflicit, 
nec  sufficere  debet,  ne  desiderium  noslrum  in  via 
remaneat.  Et  post  pauca  :  Repleti  sumus  mane  mi- 
sericordia  (ua,  et  exsultawmus,  et  delectati  [l(etati] 
sumus  in  omnibus  diebus  nostris,  Dies  ille,  dics  est 
sine  flne,  simul  sunt  lomnes  illi  dies.  f  Quod  per 
quotidianas  noctes  seqnituf  post  hymnum  Zacharix, 
qui  nos  introducit  post  resurrectionem  corporum  iii 
^  setemam  vitam,  oratio  consueta  hoc  innuit,  quod 
illa  omnla  bona  peccatores  per  poenitcntiam  spe- 
rant. 

CAPUT  XIII. 
De  tertia  feria, 

Tenia  feria  iilud  tempos  recolit,  qaando  ab  im- 
piis  Imperatoribus  persequebatur  Ecclesia,  qui  co- 
nabantur  aoferre  lucrom  apostolorum,  ne  filios  spi- 
rituales  generarent.  Tempiis  illad  prsecipne  fuit  a 
prima  persecutione  Neronis  usque  ad  tempora  Dio- 
cletlani  et  Maximiani.  Qui  sancti  eo  tempore  passi 
santpsalmas  monstrat,  dicens  :  Judica  me,  Deus,  et 
disceme  causam  meam  de  gente  non  sancta,  etc.  Se  - 
qnentia  non  minas  detnonstrant  trisiitiam  sanctae 


iEgypti,  et  mare  siccatum  est  Rubrum  :  Cantemus  ^  Eedesije,  qaam  habebat  quia  ei  aperte  licebat  Chri- 


Domlno,  gloriose  enim  magnificatus  est :  et  nunc 
percussa  lingua  maris  i^gypti,  et  flumine  illius  are- 
facto,  atque  conscisso  et  humiliaio,  glorificate  Do- 
nriDum,  et  dicite  :  Confltebor  tibi,  Domine,  quoniam 
iram  merui  et  furorem.  Tuam  misericordiam  conse- 
cutua  Aum.  Tu  es  enim  Salvator  meus,  idest,  Jesus : 
et  neqnaquam  fiduciam  habebo  in  idolis,  nec  timebo 
quie  non^unt  timenda',  sed  tu  es  fortitudo  mea,  et 
laus  nied.  Hoc  est  inter  psalmum  et  canticum, 
quod  est  Inter  opera  justi,  et  gratiarum  actionem  : 
ut  psalmus  demonstret,  opera  justi  post  conver- 
flionem »  ut  In  est  praesenti  psalmo  ;  Quoniam  ad 
te  orabOf  Dominey  mane  exaudies  vocem  meam  :  Mane 


stum  generare  in  cordibus  electorum.  Evasit  sancta 
Ecclesia  -de  hac  tribulatione,  et  cantat  canlicum, 
qnod  4^antavlt  Ezechia^  postquam  liberatus  est  de 
Sennaelierihus»  et  postqaam  eum  Deus  visitavit  per 
llageyam  InfinDitatis,  ne  devaretor  cor  ejus  de  vi- 
etoria  concessa.  Uode  et  didt,  Vivens  vivens  ipse 
eottfUekUur  tibi^  sieut  et  ego  hodie  :  pater  filiis  notam 
faekt  veritatem  tuam,  Nam  et  ipse  Ideo  flebat^  quia 
dol^at  orbitatem  filiorum. 

CAPUT  xiy. 

De  quarta  feria, 

Feria  quarta  tempus  illud  recolit,  iu  quo  sancta 
Ecclesia  exaltata   est  super  omnes  inimicos  suos. 


aetabo  tthi  et  videbo^  et  caetera  :  et  canticum,  Lau- 

dem  Dei  pro  eodem  bpere.  Vei^us  post  lectiohem  ^  Quod  ex  titulo  psalmi  qui  in  ea  cantatnr,  c<^no* 
^tidianas  noctes  :  illud  tempus  ad  memoriam      scere  possumus.  Tituljus  talis  est  :  In  finempsalmus 


per  qnotidianas 
redueft,  quando  merces  recompensabitur  p<)st  labo- 
rem  praesenUs  sa^cult  Justis  a  Domino.  Versus  dicit, 
Repleti  aumtK  mdne  misericordHa  tua  :  et  reliqua. 
QlMn  ita  expoiiit  Augustinus  in  eodempsalmo,  unde 
sompfihs  elit  ^  Dbiikde,  inquit,  illa  bona  quae  futura 
mnx  spealitfcipans,'etTehitfacta  jamdeputans,  re- 
pleti  sttmus,  ihqtrit,  mahe  misericordia  tua.  Ergo  iu 
his>elut  no^tifrDid  laboribus,  et  doloribus  prophetia 
nobis  acdensa  est :  sictit  lucema  in  obscuro  loco  do- 
nec  dies  iHacescat,  ^t  Lucifer  oriatur  in  cordibus 
uosttis  :  Beiitteik\mmu)tdo  corde^  quoniamipsi  Deum 
videbuni,  Tttnc  replebuntur  eo  bono  jusii ,  quod 
uone  esariant  et  sitlunt,  cum  per  fldcfkn  ambulantes 
Patrol.  CV 


David,  Canticum  HieremicBf  et  E»eeHiel  ex  populo 
transmigrationis  cum  inciperent  emre,  Isle  psaimus 
ex  persona  eorum  cantalur,  qiii  intueatur  reditum 
ad  Hierusalem,  et  libertatem  populi  Dei*  l^icBt  Judaei 
quondam  liberati  sunt  de  fiabylonia,  et  traasducti 
Uierusalem,  ita  et  Ecclesia  no^tra  liberata  est  de 
manu  Impiorum  imperatorum,  et  donata  libertati 
tempore  Constantini  imperatoris.  Unde  exsultat  iu 
cantico,  quod  cantavit  Anna  Samuelis  mater  post- 
quam  liberata  est  de  afQictione  Phenennae  aemuhe 
sude,  Exsultavit,  inquit,  cor  meumin  DominOf  et  exat- 
tdtitm  est  cor  meum  in  Deo  meo,  Ab  illo  enim  tcm- 
pore  postquam  respublica  et  potestas  Romanoniia 

38 


1195  AMALAIOI  PRESBYTERI  METENSIS  t<96 

subdita  Mt  tpostolicisviriset  Ghristianis  imperato- Aveniens  est  psalmns  fiaobato.  ^modo  congruat 


ribus,  dilatatum  est  os  EcclesiaB  super  inimicossuos, 
scilicet  et  paganos  et  perfldos  Judxos.  Ista  dilatatio 
hodierna  die  permanet,  det  Deus ,  ut  diu  perma- 
iieat  et  implealur  illud  Apostoli.  Donec  plenitudo 
gentium  introierit,  et  sic  omnis  larael  salvus  fiet. 

CAPUT  X\. 

De  quinta  feria, 
Iste  articulus  sub  una  \irga,  id  esl,  sub  uno  regi- 
mine  suscipit  populum  Judaicum,  et  populum  genti- 
lem.  Quia  in  isto  arliculo  recipiendus  est  populus 
Judaicus,  canlatur  psalmus  in  quinta  fcria,  qui  prae- 
titulatur  ex  oralione  Moysis.  Talis  est  lilulus,  Oratio 
Moysis  hominis  Dei.  Sequitur  canticum,   CantemuM 

Domino.  Quod  olim  cantavere  in  figura  futunie  yi-  ^  coeu,  quomoao  .auoaio  conYcuiai  et  ,iu|iuiu  .iiua,«,, 
ctoriae  percipient  quando  implebitur  quod  S^minus  ^  dominus  Boda  explanat  in  secundo  libro  tracuius 
'  super  Lucam  :  Gonfluebant  autem  die  sabbali  m 

synagogis,  ut  juxta  quod  Dominas  praecipit,  Yaceie 
et  vxdetey  quoniam  ego  sum  Deus,  feriatis  mundi  ne- 


populo  Judaico,  versus  quidam  dcmonstrat,  dicens : 

In  decachordo  psalteno  cum  cantico  et  ciihara,  Qaod 

ita  Augustinus,  decachordum  psalteriunn  modo  audi- 

stis  :  Decacliordum  psalterium  significat  decem  prx- 

cepta  legis ;  sed  cantare  in  illo  opus  est  non  portare 

psalterium,  nam  et  Judaei  habent  legem  :  portant, 

non  psalluiit.  Qui  sunt  qui  psallunt?  Qui  operantor. 

Qui  operantur  cum  tristitia,  uondum  psalloot,  Qai 

sunt  qui  psallunt?  Qui  cum  hilaritate  faciunt  bene , 

et  reliqua.  Hoc  eredimus  futurum  esse  in  popalo 

Judaico,  quando  populus  unus  erit  cum  sancla  Ec- 

clesia ,  quod  modo  beatus  Auguslinus  namt  dc 

sancta  Ecciesia.  Ganticum  quod   sequitur,  aadiie 

coeli,  quomodo  sal>bato  conveniat  et  populo  Jadaioo, 


in  Evangelio  dixit,  Amodo  non  me  videbitis  donee 
dieatiSf  Benedictus  qui  vehit  in  nomine  Domini, 

CAPUT  XVL 
De  sexta  feria* 

Sexta  feria  celebratur  in  memonam  passionis 
Salvatoris  nostri.  Psalmus  qui  in  ea  cantator,  hunc 
titulum  bal^et,  Ipsi  JDavid,  quando  etmi  /i/tni  ejuB 
persequebatur.  De  quo  titulo  ita  dicit  Augastiniis  in 
prologo  ejusdem  psalmi  :  Agnoscamus  ergo  quem<* 
admodum  Ghristum  persequebatur  fliius  suus  : 
babebat  enim  filios  de  quibus  dicebat :  Non  jeju- 
nant  filii  sponsi  quandiu  cum  illis  est  sponsus^  eum 


gotiis  ad  meditanda  legis  monita  qoielo  corde  resi- 
derent,  Gujus  quotidie  det  notionis  agendse  hacfenus 
in  Ecdesia  perdurat  indicium  quia  ad  raemoriam 
priscse  religionis  canticum  Deuteronomii,  in  quo 
universus  veteris  populi  slatus  i  quid  videticet  o(- 
fenso,  quid  propitio  Deo  meruerit,  continetur,  dod- 
nullis  in  locis  sabbato  dicere  consuevit ;  alioquiD 
esset  pneposterum,  ut  in  prioribus  sepUnianae  die- 
bus  prophetarum  diclis  carminibus,  Moysis  ulliniHai 
diceretur.  Yalet  enim  ad  opuscuium  hi^oice  bliri- 


autem  ablatus  fuerit  sponsuSf  tunc  jejunabunt  fUU     cationis  si  consideremus  ex  sensibus  et  inldiectt 
sponsi.  Ergo  fiiii  sponsi  apostoli,  et  inter  hos  perse-  C  psa|m<,p„nj  Dominic»  noctis  in  matuUnafi 
cutor  diabolus  Judas.  Passionem  itaque  suam  ia 


hoc  psalmo  pnedicaturus  est  Ghristus*  Ganticam 
passionem  ejus  nihilominus  sonati  dieens  t  Cornua 
in  mambus  ejus^  ibi  abscondita  e9t  pirtUudo  ejus^ 
Quod  sic  Hieronymus  exponit  :  Yexilla  et  tropbsea 
crucis,  et  in  ipsis  eornibas  abscondita  est  fortttodo 
ejus,  et  paulo  post  in  eruce  ergo  paulisper  fonituilo 
ejus  abscondita  est,  quando  dicebat  ad  Patrem  :  Tri'' 
stis  est  anima  mea  usque  ad  mortem :  et,  Pater^  sH 
possibile  est^  transeat  a  me  adix  iste,  et  in  ipsacruce : 
Pafer,  in  manus  tuas  commendo  spiritum  meum,  Ista 
est  quintanoxa  secunda  fcria.  Sicutinquinto  psalmo 
per  Dominicas  noctes  cel^bratur  contemptus  Nabu- 


quomodo  eis  colligcntur  psalmi  et  canticaf  «pc  sboi 
per  sex  dies  hebdomadis.  Primus  psalraus,  Dmam 
regnavit,  Domini  regnum  demonstrat  p(»t  qis  re- 
surrectionem,  de  quo  ipse  dicit :  Daia  est  mM  smr 
nis  potestas  in  coslo  et  in  terra  ;  e  cootia,  Miseren 
mei^  Deus^  poenitentiam  mortui  bominis  peocate,  sed 
etiam  respirantis  per  bonum  odorem,  quem  acce{Ht 
a  nunliis  verborum  Dei.  Pro  illo  enim  venil  Cbrv 
stus  mori  et  resurgere  a  mortuis,  ut  ipse  in  Evan- 
gelio  manifestat  dicens  :  Non  teni  Mcar»  jvstoi, 
ud  peccatoreSy  et  iterum :  Veiti  eiiim  saivmeqwidpt' 
rierat,  et  ut  manifestius  dicam»  proptereaiorrexitui 
nos  resurgeremus :  sua  resurrectio  exstiiit  per  oMpoi 


chodonosoris,  et  victoria  trium  puerorum,  inter  quos  j^  immorule,  nostra  exstaiper  pQenitenaam.UndeooB 


erat  quartos  aspectus  filii  hominis  :  ita  et  nunc  in 
qninto  loco  contemptus  totius  mundl,  et  victoria 
summi  et  solius  triumphatoris  illius,  cujus  aspectus 
olim  Tidebalnr  inter  tres  pueros.  Digneque  in  sexta 
foria  memoratur  ejus  passio  prae  caeteris  noctibus, 
quia  &  ea  peraeta  est. 

CAPUT  xvn. 

^De  sabbato. 
Ubbatum  recoltt  memoriam  electorum  Judsco- 
rum,  qui  Juncti  erunt  Ecclcsiae  in  fine  niundi.  Sab- 
baturo  quod  fingebant  et  fingunt  Judaei  carnales  se 
observare.  Judxi  fideles  iiiveritate  custodientinfine. 
Psairons  qul  in  eo  canlatur,  talem  titulum  habet : 
Psatmus  cantici  in  die  sabbati,  JSx  tiiulo  psaimi  con- 


immerilo  sicut  vice  resurrectionis  suaey  Doautii 
regnavit ,  cantamus  in  Dominicis,  et  in  fostivb  do- 
ctibus  :  ita  congruit  vice  nostrae  resarrectioois  ii 
seqoentibus  noctibus,  Miserere  mei^  Dems ,  caattr^ 
Quoniam  duo  continet  memoratus  jpaalouis»  Dsau- 
fitts  regnavit,  Ghrisli  regnum  aoceptona  ^per  trioft- 
phum  crucis  ,  et  firmationem  sanctae  ^qdesim  ms 
commovendam  a  staiu  suo ,  psalmus  de  seconda  fe- 
ria  et  canticum  huic,  id  est,  psalmo,  Domimus  rap^ 
vi/,  propter  constructionem  ecdesiae»  adnectHBiar. 
Psalmus,  Verba  mea^  vocem  Ecdesi»  coatinet,  quc 
in  primo  tempore  coiuuncla  est  apostotis.  De  fis 
dicit  Augustinus  in  psalmo  quinto  :  Vox  ecclesis  esi 
in  hoc  psaimo,  f  vocate  ad  haereditalem  Domiaii 


M97  DE  EGCLESIASTICtS  OFFldlS  LlBftl  U.  ^  LIB.  it  i\%i 

Verba  mea,  exaudi  tne,  Domine :  vocata  invocat  Do-  A  nnm  Ignis  :  futuram  enim  erat,  ut  fnforem  incendft 


tninam,  ut  eodem  opitiilantc,  pmranscat  nequiiiam 
p:\}culi  bijjus,  et  ad  eum  perveniit  canticnm.  Con/i'' 
iebor  tibiy  Domine  ^  tit  superius  demonstratum  est, 
camdem  Ecclf^siam  praesentat.  Psalmns,  Jubilate  Do^ 
mino  omnit  terroy  chorutti  praecfTcalorum  continct, 
qni  non  timenies  minas  principum  ,  exciverunl  Ec- 
clesiam  de  Babylone  ad  serviendum  Domino  soli : 
Qiiid  idem  cborus  passus  sit  a  ci\ibus  Babyloniae 
civilatis  ,  psahnus,  Judica  me^  DeuSj  et  discerne 
eausam  meam  de  gente  non  ganctay  dilucidat.  Canti- 
cum  minime  htet  angustiam  Ezechi^e  rfgis,  qui 
ditit ,  lujo  dixi  in  dimidio  dierum  meorum  vadam  ad 
fortas  inferi ,  et  c^elera  quae  sequuntur.  Ezecbias 
bonns  ei  justus  rex  annnmeratur  in  corpore  praedi- 


Jndreorum  sustineret  Cbrislus.  Tres  faerunt  pueri, 
qui  unavoceconfiteI)anturDomino.Tria  pura  sacra- 
mcnta  exiemnt  de  bomine  Cbristo  in  passione  ejns, 
spiritus,  aqua  et  sanguis,  quae  trta  unum  monstrant 
Cbristum :  erat  in  fornace  aspectus  quarti ,  quoii 
similitudo  Filii  Dei.  Etenim  pcndebat  sive  sepelie- 
batur  corpus  Cbristi  assumptum  ex  Maria  Yirgine  : 
Puerorum  corpora  non  sunt  corrupta  in  fomace  : 
futurum  erat  ul  Cbristi  corpus  non  cormmperetnr 
putredine  niorlis.  Liberati  sunt  tres  pueri  de  ca- 
mino :  liberatus  Cbristns  de  ore  Iconis.  Propler  boc 
sacramentum,  ut  opinor,  audivi   cantari  in  vigiliis 
Pascbae  in  Ecclesia  Turonensis  post  lectioiies,  Bene- 
dicite.  Omnes   qui  pie  volunt  vivere  ^  perseculionem 


caniium.  Saiis  indical  pnesens  canlicum  angustiam  B  patiuntur,  et  pertinent  ad  corpus  trium  pucrorum , 


pncscntts  Ecclesiae,  de  qua  angustia  dicit  vcrsus, 
Recogilabo  omnes  annos  meos  in  amaritudine  aninw 
mciv,  Psnlmus ,  Deus,  Deus  meus ,  continet  vocem 
gcnlilis  popuii ,  qui  a  somno  animae  evigilat  post 
introduclam  illumiiiationem  prtcdicaiomm.  Quis  sit 
somnus,  de  quo  evigilat ,  quandtf  dicit,  Deus^  Deu$ 
nieusj  ad  te  de  luce  vigifo.  Augustinus  mcmoralus 
dilucidat  in  tractatu  ejusdem  psalmi :  Illud  autem, 
inquiens,  cavere  debemus,  ne  ipsa  anima  nostra  dor- 
miat.  Malus  enim  est  somnus  animse,  l)onus  somnus 
corporis,  quo  rcparatur  valetudo  corporis.  Somnus 
aiitcin  anim»  est  oblivisci  Dcnm  suum.  Qusccunque 
anima  oblila  fuerit  Deum  sunm,  dormit.  El  infra  : 
Deusy  Deus  meus,  ad  te  de  luce  vxgilo^  sitivit  in  te  ani' 


qui  missi  sunl  in  caminum  :  cujus  corporis  capot  est 
Cbristus :  at  bi  qui  persecutiones  ingerunt,  ad 
corpus  diaboli ,  cujus  membrum  exstilil  Nabucbodo- 
nosor,  et  omnes  persecuiores  usque  ad  maximom 
membrum  Anticbristum.  Et  merito  in  quinto  ordine 
recolltur  evasio  electomm  de  persecutoribus ,  quia 
corpus  quod  quinqne  sensibus  regitur  possunt  occi- 
dere  :  amplius  autem  quid  faciant ,  non  babent. 
Psaliuus  de  sexta  fcria,  ut  praelulimus,  et  canticoim 
Cbristi  passionem  detinent.  Laudate  Dominum  de 
ccelis,  et  Cantate  Domino,  et  Laudate  Dominum  in 
sanctis  ejus^  actum  sancto^  Ecclesiae  monstrant  post 
transactam  persecutioitem,  quera  continel  versus, 
Bonum  est  confiteri  Domino ,  et  psallere  nomini  tuo 


ma  mea.  Ecce  itlud  desertum  Idum;cae  videre  quo-  ^  altissime.  At  canticum  ,  Audite^  cosli,  quw  loquor » 


modo  hic  sitit.  Et  paulo  post,  Quando  anima  sitit, 
fontem  sapienti^  sitit.  De  ipso  fonte  sapicntiae  ine- 
briabuntur  aniinae  nostrae,  sicut  alius  psalmus  dicit, 
Inebriabuntur  ab  ubertale  domus  tuir^  et  torrente 
deliciarum  tuarum  potabis  eos.  Sitienda  esl  ergo  sa- 
piciilia,sitiendajusfitia.  Eamdem  reversionem  sonat 
psalinus  in  quarta  feria,  id  est,  de  oblivione  Dci  ad 
ejus  recordationem,  quasi  de  Babylone  ad  Hierusa" 
lem.  In  eodem  psalmo  aliqua  sitis  memoratur  similis 
de  psalmo,  DeuSf  Deus  meus.  Inflt  iste  psalmus,  Sulcos 
ejus  inebria ,  muliiplica  generationes  cjus.  Uncle 
idem  qni  supra  in  tractatu  psalnii ,  Te  decet  fiijmnus 
Deus,  videmus,  credunl,  et  ex  credentibus  aiii  cre- 


qnamvis  duo  in  se  oontineat,  id  est,  remuneratiouem 
Domini  pro  bonis ,  et  retributionem  pro  oifensis  : 
tainen  propter  sabbati  quietem,  in  qua  cantatur,  ad 
eos  iUud  dirigimus,  qui  bona  pace  utuntur  post  per- 
secutionem  in  Ecclesia  nostra.  De  quibus  dicit  ver* 
sus,  Pars  autem  Domini  populus  ejus,  Jacob  funicu- 
lus  haeredilatis  ejus. 

CAPUT  XVIII. 

De  Dominicis  noctibus  in  matutinali  ofido  a  Septua» 
gesima  usque  in  Pascha, 

Per  Doroinicas  noctes  a  septuagesima  usque  in 

Pascba  Domini,  in  matutinali  oOlcio  duo   psalmi 

mntantur,  Miserere  mei,  Deus.  Et,  Confitemini  Do' 


duiit,  ct  ex  iiJisaliicredunt,etnonsuiriciluni  nominijj  mino.  Per  hos  dnos  psalmos  informantur  hi ,  qui 


ul  factus  ipse  lidelis  unum  lucretur.  Canticum , 
Exsultuvil  cor  meum  in  Domino  ^  liquido  monstrat, 
sanctam  Ecclesiam  superiorem  esse  Babylonia.Psal- 
iiniSy  Deus  miserealur  nostri,  in  quo  per  voces  prae- 
dicaiitium  colligitur  populus  Judaicus,  dicentium : 
Confiteantur  tibi  popuii^  Deus^  convenit  cum  psalmo 
de  qiiinla  feria^  Domine^  refugium  factus  e$  nobis^ 
qui  habet  titulum,  Oratio  Moysis  liominis  Dei  :  Cui 
apte  respondetcanticum,  Cantemus  Domino,  Hynmus 
trium  puerorum,  Benedicite^  Passioncm  Domini  ac 
triumpbum  ^us  ad  memoriam  nobis  reducit.  Nabu- 
cbodonosor  diabolum  significat :  ministri  cjus,  qui  ac- 
ceudcruutflammam  ignis  in  fomace,  Jud;Bos  clamau- 
tes,  CrucifigefCruciligCf  mi^i  sont  trespueriiQcam|- 


hondum  sunt  perfecti,  etlam  ilto  modo  quo  homines 
Lic  perfecti  esse  possunt.  De  quibus  dicebat  Paulus: 
Quicunque  perfecti^  hoc  sapite ;  quibus  non  congmit 
praeceptoribus  et  doctoribus  auferre  timorem  et 
8pem.  Tlmorem,  qiiem  oportet  nobispeccatoribuSy 
hahere  in  prsesenti  peregrinatione  de  vindicta  Dei, 
Inculcat  psalmns,  Miserere  mei^  Deus^  qui  resultat 
vocem  peccatoribus  poenitcntis.  Plangamus  peccatai 
in  psalino,  Miserere  mei^  Deus  :  post  planctura  ade- 
rit  cbaritas ,  qux  foras  mittil  timorem  per  spirituniy 
qui  consolatur  corda  lugentium.  Ac  ideo  quia  post 
dolorem  cordis,  et  indignationem  reatus  solel  cba- 
riias  prxbere  flduciam  acceJendi  ad  Domi.iiim, 
asceudamus  spe   sortis  electorum  ad  bona  opera 


1199  AHALARU  PRESfiYTERI  METENSIS  i^ 

huJandi  Oeuniv  et  dicamus  ad  aUerutrum  :  Con/S^e-  A  deseensum  montis  Oliveli.  Hynmus  scUicei,  GIom 


mtm  Domino  q^oniam  bonus^  de  his  duobus  gradibus 
scribitur  in  Deuteronomio.  Non  acdpies  loco  jngno' 
m  infenerem  et  tuperiorem  molamf  quia  animam 
suam  apposuit  tibi  :  Quod  sic  sanctus  Gregorius 
exponit :  Accipere  namque  aiiquando  dicimus  au- 
ferre.  €nde  et  aves  iUae,  quae  rapiendi  sunt  avidae , 
accipitres  vocantur.  £t  paulo  posl :  Pignus  vero 
dehiioris  cst  confessio  peccatoris.  A  debitore  enim 
pignus  dccipitur  ,  cum  a  peccatore  jam  peccati 
confessio  tenetur.  Superior  autem  et  inferior  mola, 
est  spes  et  timor.  £t.  iterum  post  pauca  :  In  pec- 
calbris  itaque  confessione  incessanter  debet  spes 
et  formido  coi^iungi,  quia  incassum  misericordiam 
sperat,  si  non  etiam  timeat :  el  incassum  justiiiam 


Patri  et  FiUo  et  Spiritui  $ancto  :  gloriajD  sanctae 
Trinitatis  recolit.  Qnoniam  una  est  persona  Fllii  Dei 
et  fiJii  hominis,  qui  paii  Yenera,t,  conformat  se  san- 
cta  Ecclesia  capiti  suo ,  et  de  glorificatkMie  ijus 
reticet  usque  dum  exalteiur  per  triun^ibuiiiTicloriae. 
Haec  humiiiaiio  prius,  et  iterum  exaltatio  per  uwm 
versum  psalmi  centesimi  noni  mon$tralnr  ,  qoi  di- 
cit :  De  torrenle  in  via  bibet ,  proptena  exaUakit 
eaput,  De  hoc  torrenle  Dominus  in  via  bibit ,  qoo- 
niam  mortem  in  transitu  gustavit,  atque  ideo  exalta- 
Titcaput,quia  hocquod  moriendo  in  sqHiicroposmt, 
surgendo  stq^er  angelos  elevavit.  QuamTis  rile  cmi- 
gruat ,  ut  propter  huroiliationeni  capitis  nostri, 
proximam,  omitlamus  glorificationem  sanciae  Trini- 


metuit,  si  non  etiam  de  misericordia  confidit.  Et  B  iatis,inquahonoratttrfiiiushomiiiispropterniiitttem 

iterom,  ToIIii  enim  superiorem,  si  flenti  peccatum, 

dicat :  Non  habebis  veniam  de  commissis ;  tollit  in- 

feriorem,  si  peccantem  paipet ,  et  dicat :  Age  mala 

inquaiitum  vis.  Nam  Deus  prius  est,  et  ad  indulgen- 

tiam  paralus»  et  reliqua,  psaUnus,  Dominus  regnavitt 

perfectos  informat,  quales  fuei*unl  apostoli :  Miserere 

fnei,  Deus^  fpgiles  ioQrmos  quos  oportet  plorare  et 

plangefre,  quod  significai  lenipus  Septuagesimse.  Yi- 

deiur  parvitati  noslrse  congruere  propter  numcrum 

Septuagesiroje,  qui  tenet  peregrinationem  nostram, 

ut  cum  AUeluia  et  cum  aliitudine  psalmi,  Dominus 

regnavit,  Ctoria  in  excelsis  Deo   introducatur  in  the* 

sauros  suos  usque  ad  diein  exsuUationis  Ecclesiae 

per  resurrectionem  capilis  noslri. 

(^APUT  XiX- 

De  versibus,  qui  in  Quadragesima  sunt^  usqtie  in  pas^ 

sionem  Vomini. 

Sa^pe  dictum  est  quod  psalmus ,  Qui  habitat  in 

adjutorio  altissimi ,  mentionein  eorum  informet,  qui 

in  certamine  positi  in  Domino  ponunt  spem  suam 

ct  omoe  adjutorium  ab  eo  deprecantur.  Est  enim 

sancta  Ecclesia  in  majori  certamine  conslituta  die- 

bus  Quadragesima^,  quam  in  alio  tempore.  Ideo  hunc 

psalmum  eo  tempore  frequentat  in  versibus,  qui  Do- 

mini  protectionem  insinuat  et  adjutorium. 

CAPUT  XX. 

De  passione  Domini. 

Dies  pa^sionis  Domini  compulanlur  duabus  hebdo- 


personae  Fihi  DeL  Unde  et  ipse  prsoepit  apostolh» 
ne  alicui  diceret  transflgurationem  snam  in  monle, 
antequam  resurgeret  a  mortuis:  potest  tamai  et 
simpUciter  intelligi,  quatcnus  ad  meraoriam  nobis 
reducat,  quod  aiiqfiando  esset  tempos,  qnando  me- 
moratus  hymnus  non  dicebatur  in  Ecdesia  nostra. 
A  sancto  Hieronymo  scriptum  est  de  eodem  hymno 
ad  Damasum  papam.  Simile  est  et  illud,  qnod  In- 
nocentius  papa  scripsl^ ,  non  Missam  celebrari  ia 
Parasceve,  el  in  sabhato  sancto  :  tamen  cekbralur 
missa,  qux  celebrabatur  ab  apostolis,  scilicel,  per 
SQlam  oraiionem  Dominicam.  Si  hoc  voluit  moa- 
strare  verbis  suis,  ubi  dicit,  sacramenta  peDims 
non  celebrari.ut  nuUo  modo  celebrarentur,  ueao  id 
sei*vat  apud  i)ps.  Sed  ut  populus  qui  reficiendns  eiat 
ipso  die  haberet  in  fundamentum  corpns  Domini- 
cum,  et  nihilominus  reducatur  nobis  ad  meraoriam 
roissa  apostolorum,  celebratur  eadem  :  qaod  noa  est 
necesse  fieri  in  sabbato  sancto ,  quia  exqiecUat 
omnes  jejnni  usque  ad  noctem  quando  iiiissa  cele- 
bratur  resurrectionis  Domini.  Ab  illo  die  quando 
omisinius  Gloria  Patri,  dux  hebdomadae  snnt,  hoc 
est,  quatuordecim  dies  usque  in  Pascha  Domini.  Dies 
Pasch»  jam  de  tertia  hebdomada  est,  ia  qoa  restau- 
ratur  omnis  amissa  glorificatio.  1n  terlio  tempore 
legis  gratiae  omnia  beneficia  redduntur  Elcclesix , 
qux  exspectaverimt  patres  nostri,  qui  tenebantur  ia 
claustris  inferni,  teropore  naturalis  legis,  et  tempore 


madibus  ;^ie  pascba  Domiui.  Neque  enim  ab  re  ix  i^gis  Utter».  Neque  abhorret  a  vero,  si  dies  Passio- 


est,quod  in  duabus  hebdomadibus  recoUtur  ejus  pas- 
sio :  quoni^m  in  .duobus  temporibus  hi^us  mundi 
scribitur  et  informatur  eadem  passio ;  quale  est 
iUud  primi  temporis  de  Noe ,  qui  incbriatus  est 
vino,et  deoudatus  jacuit,et  abuno  filiodehonestatus, 
et  a  duobus  veneratus,  et  illud  jam  sub  lege,  Et  erit 
pitatuaquasi  pendens  ante  te,  timebis  nocteet  dict 
et  non  cred^s  vitco  tu(e,  In  illis  diebus  amiltimus  per 
undecim  dies  in  solis  responsoriis  gloriam  sanct» 
THnitatis,  quoniam  per  humiUtatem  veniendum  est 
ad  nassionem  Ghristi.  Passio  et  persecutio  quantum 
ad  praesens  cemitur,  massam  quae  ex  Adam  sumpta 
pst.  Hancimmutationem  humilitatis  desi^tiant  turbae, 
tiuae  obviam  veiierunt  Domino  die  PalmarQm  ad 


nis  Domini,  qui  per  duas  hebdomadas  celebnntur , 

quasi  perduo  tempora  eorum  murmurationera  ad 

memoriam  nobis  reducant,  qui  meriiis  suis  ooeleste 

regnum  promerebantur,  et  tamen  humtliati  erant  io 

claustris  iuferni  usque  ad  tertiam  hebdomadamlegis 

gralise. 

CAPUT  XXI. 

De  Cctna  Domini ,  et  P^atasceve ,  ac  Sab^aio  sMcf*. 

Quanlum  potuit  inslitutor  officii  conronuari  dos 
voluit  sua  admonitione  Chrisli  passionl,  et  causb 
aposiolorum  qui  6bslri(Ai  erant  tempore  pasi^ionis . 
nec  non  et  disjungi  moribus  persecatonub.  Primo 
dicendilm  est,  quod  omnis  doctrina  pastoris  taoea- 
tur  In  Eoclesia  his  diebus,  id  es^  ccena  Doiniiii ,  ei 


1201  M:  ECCLeslASTICIS  OFnClIS  LIBRi  IV.  ^  UB.  lY.  im 

9 

Parasceve,  dc  ftabbato  sancto.Non  dicitur,  Domine^  Aest.  Alterum  eorum  qui  in  plebibas  constituti,  rc- 


iabia  mea  aperiet ,  nOn  dalur  benedictio  legentibus, 
adraonitlo  leclionis  non  ministratur  in  matutinali 
ofBcio :  post  bymnum  Zacbariae  non  gubematur 
oratio  solito  more  a  pastore.  Ideo  ba^c  non  fiunt , 
quia  pastor  noster  Christiis  reccssit ,  el  arietes 
gregis,  qui  jam  praedestinati  crant,  ut  pastores  fo- 
rent  Ecdesise,  dispersi  sunt.  Minores  quique  faciunt 
smim  officium  typo  discipulorum,  qui  forsan  minus 
cogniti  erant  discipuli  esse  Christi ,  et  typo  mulie- 
rum  quae  praesentes  adesse  poterant  bumiliationi 
Christi.  Solent  enim  aliqui  cantofes  omittere  ver- 
sum  ante  Benediclu$  Dominui  Deus  Israel^  quia  non 
pnpcedit  lectio,  quod  non  oportet  illis  facere.  Suum 
officiuqi  iliis  celebrant,  sed  pasloris  officium  retice- 


guntur  a  doctoribus,  agenles  ea  quae  sunt  hujus  sae- 
cnli ,  quos  et  feminarum  nomine  significavit ,  qni» 
consiliis  (ut  dlxit)  peritorum  els  expedit,  et  molentei 
dixit,  propter  temporalium  negotiorum  orbem  atque 
circuitum  :  quas  tamen  in  uno  molentes  dixit  in 
quantum  de  ipsts  rebiis  et  negotiis  suis  praebent 
usibus  Ecdesiae.  Tertium  eorum  qui  operantur  in 
Ecclesiae  ministerio,  tanquam  in  agrb  Dei ,  de  qua 
agricultura  Apostolus  loquiturl  Quoniam  ista  triai 
genera  non  abfuisse  credimus  In  omnibus  articuli^ 
temporum,  quse  tamen  quamvis  electa  essent,  de- 
scendebant  ad  inferni  daustra,  et  ea  in  istis  dieLus 
descendit  Dominus  inde  auferre,  et  sociare  aciioni 
et  cognitioni  et  gaudio  sciiicet  angelorum,  non  im- 


nem,  et  novem  lectiones ,  qu»  pertinent  ad  cognitio* 
nem  operum  Dei,  et  novem  responsorios ,  qol  per^ 
tinentad  canUca  sanctomm  angelorum,  noctumalia 
offlcia  celebrantur 

CAPUT  xxn. 

De  ExuincUone  luminum 


'.^ 


tnr.  Invitatorium  non  cantant ,  ul  doceant  malum  B  merilo  per  novem  psaimOis,  qui  pertinent  ad  actiow 

conventum  vitare  suos  qualis  fuit  apud  Judaeos  de 

nece  Christi.  Quanto  propius  instant  passioni ,  tanto 

se  plus  humilianl  in  officio  suo.  Igitur  in  islis  nocti- 

bus  sive  dtebus  penitus  omittunt»  Gloria  Patri  et 

Filio  et  Spiritui  sdncto.  Omnis  salutatio  deest  In 

Istis  Irlbus  diebns,  sive  noctibus  ad  vitandam  salu- 

tatlonem  pestiferam ,  qualem  diabolus  Judas  exer- 

cuil.  Necnon  etiam  allilodo  sijpioram  ,  quae  fiebat 

per  vasa  aerea,  deponitnr,  et  lignoram  sonns  usque- 

qaaqne  humllior  aeris  sono,  necessario  pulsatur,  ut 

eonvenlai  populas  ad  Eedesiam.  Polest  et  in  hoc 

liuroillor  ttsas  Eedesite  Romanae  deslgnari  antiqnis 

temporHms.quam  nunc  slt,  elpraedpue  tnnc,qnandd 

lalitabatpercryptaspropterpersecuiores :  Nam  ad- 


Quod  lomen  ecdesise  exstinguitur  ia  his  noctibug» 
videtur  nobis  aptari  ipsi  soli  justitia^  qui  exstlnctaB 
est  el  sepultus  tribns  diebus  et  tribus  noctibus.  Sol 
enlm  Christus  iDuminavit  Kcdesiam  suam  per  dictt 
el  noclem,  ul  in  prosperiuie  dld  scirel  se  moderat» 
exallare,  et  in  adversitate  nocUs  aequanimiter  snh^ 
sistere.  Sol  qui  praesentem  mdndum  illuminalper 
hiic  jonior  Roma,  qa^  antlqais  temporibus  sub  uno  G  diem  et  noclem  viginti  quatuor  horis  perlustral  or- 


Domino  cum  antlqua  RoihaL  r^gebatur,  usum  ligno- 
ram  lenet,  non  propter  aeris  penuriam,  sed  propter 
vestutatem.  Et  quia  Salvatoris  nostri  humiliatio  per 
sepalturam  iridiQo  celebr^tur,  convenil  ul  per  tres 
dies,  id  esl,  quintam  feriam  et  sextam  ei  septimam, 
humillationostri  offldi  subsequatur.  Novem  psahnl,  el 
novem  iectloAes,  et  noveni  responsorii,  qul  celebraniur 
per  tres  noctes,  Insinuanl  quod  Dominus  descen- 
dens  ad  inferiora  loca  terrae,  inde  tria  hominum  ge- 
nera  raputt,  et  transvexit  ad  societatem  novem  or- 
dinum  angeloram.  Haee  Iria  genera  distlnguuntur  in 
Evangclio  per  eos  qui  in  agro  sunl,  et  per  eos  qui  in 
molendino  sunl,  atque  per  eos  qui  in  lecto  sunl.  El 


bem  suum,  el  sunt  simul  inter  tres  dies  el  noctea 
septoaginu  duae  horae  :  tot  enim  discipalos  mislt 
Chrislus  btnos  el  binos  praedlcare  ante  faciem  suam. 
Igitur  per  singulas  noctes  memorataram  ferlaram 
viginti  quatoor  lumina  accenduntur.  Et  quia  ipse  sol 
significal  solem  nostram ,  qul  occubuit  vespere  pas- 
sionis,  per  lumen ,  qood  nos  possumus  accendere  et 
exstingaere,  inslar  ortus  solis.et  occasus  demonstn- 
mds  ortum  et  occabitum  veri  solis  aliqno  modo.  B- 
Ittihinator  nostra  Ecdesia  viginti  quatuor  luminibua, 
et  per  dngnla  canllca,  in  qulbos  nos  oportet  exsut* 
lare,  decidlmus  moestitia,  quta  veras  sol  noster  oo 
cuIAiit,  et  sic  quasi  per  singulas  horas  defectus  solis 


quia  hdec  tria  genera  creduntur  fulsse  in  natnrali  ^  augetur,  usque  ad  plenam  exslinctionem.  Hoc  cni 


iege,ei  in  tempere  legisKtterae,seu  tempore  prophe- 
tamm,  roerito  per  Ires  noctes  recoluntur :  et  propter 
novem  ordines  angelorum,  quoram  iioniina  legimus 
per  novenarium  numeram ,  eorum  reductio  colitur 
ad  societatem  eoramdem  angeloram.  Memorata  tria 
genera  dectoram  Augustinus  ita  dilncidat  in  lilnro 
qusesilonum  Evangdiorum,  titulo  qnadragesimo  se- 
ptimo  :  Qui  snnt  in  iila  nocte  duo  in  lecto,  et  duae 
molentes  in  unum,  et  duo  in  agro,  de  quibus  omni- 
btts  blnis  singnH  assuroentur,  et  singuli  rellnquen- 
lort  Tria  genera  hominnm  hic  videnlur  Significarl. 
Cnum  eorum  qui  otium  et  quietem  eligunt,  neque  in 
negotiis  ss^cularibus  neque  negotiis  ecclesiasticis 
occiii>ati,  quae  lUoram  quies  lecti  nomine  significata 


fit  ter,  quia  Iriduo  recolitur  sepuHora  Domini.  ftk 
die  enim  renovatur  iste  ignis.  Non  enim  aliter  potest 
recuperari  ad  ttlilitatem  nostrae  Ecclesiae  nisi  e£- 
trinsecus  accipiat  foroentum.  De  qua  re  didt  Grego^ 
rius  in  Moralibus  :  Ignis  namqiie  corporeus,  ut  esse< 
ignis  valeat,  corporeis  indiget  fomentis.  Qui  cum: 
necesse  est  ui  servetuf,  per  congesla  ligna  procutt 
dulrio  nutrilur,  nec  valet  nisi  succensus  esse,  et  nlsi 
refotus,  subsistere.  t  Propter  nostram  hifirmitatemi 
reaccenditur,  quia  sine  lumine  non  possomus  nostm 
officia  peragere  in  Ecclesia.  Alioquin,  convenires 
polius  ut  post  priraam  exstinctionem  cxstinctus  esseft 
usque  ad  gloriam  resurrectionis  el  renovationis  Novl 
Testamenti.-  *  "       ' 


I80S 


AHAURn  PRESETTERI  METEMSIS 


liD4 


CAPUT  XXIDL 


De  tribui  pialmit  qui  carUantur  in  noctumali  oficio 
per  seplem  dies  baptimalei, 

Tres  psalmi  qui  caiitantur  m  Donuoica  nocte  re- 
surrectionis  Domini »  opera  iriuoi  dierum  uionstraot 
qiise  Dominus  secundum  Lucam  promisit  se  perGcere 
in  prxsenti  seculo.  Dicit  Lucas  :  /n  ipso  autem  die 
acce$$erunt  quidam  Pharisa^orum,  dicentes  illi :  Exi^ 
ei  vade  hinc,  quia  Herodes  vult  te  occidere.  Et  ait 
itlii  :  Jte,  dicite  vulpi  illi,  ecce  d(Bmonia  ejicio^  et  sa- 
nitates  perficio  hodie  et  cras,  et  tertia  d\e  consummor. 
Verumtamen  oportel  me  hodie  et  cras  et  seque^tti  die 
ambulare,  qwa  non  capit  prophetam  perire  extra 
Hierusalem.  Hsbc  triaopera,  id  est,  dxmonia  ejicere, 
et  sanitales  perficere,  et  tertia  die  consummari,  pro- 


4  mihi  gentes  in  hmreakatm.  QtUB  traxit  post  se,  sonl 
gentes,  quas  Pater  dedit  FUio  in  haereditateiu.  Tertia 
antiphona  taogit  coosummationem  quaoi  Domians  se 
promisit  perfecturum  in  tertia  die.  Tertta  dies  est, 
quando  eos  de  quibus  diabolum  ejecii  et  saiutatj  re- 
siituit,  per  conjunclionem  corporis  sui  perdiicit  ad 
societalcm  sanctorum  angelorum.  Anliphona  dicit : 
Ego  dormiviy  et  somnum  cepi,  et  resurrexu  Resor- 
rexit  Christus,  sed  noo  solus.  Hoc  teslificati  sont  ilU 
qui  in  die  resurrectionis  ejus  per  resurrectiooem  ap- 
paruerunt  multis  in  sancta  civitate.  Capiit  sarneiitv 
nocesse  est  ut  membra  sequantur.  Propterea  ooa 
dixit  Paulus  :  Qui  pra^destinalus  est  Fiiius  Dd  m 
viriute  secundum  spiritum  sanctificatioms  ex  resur* 
rectione  mortui  Jesu  Chrisli  Domini  nostri,  sed  diiit : 


misit  se  acturum,  et  statim  subjicit  de  sua  passione,  ^  Ex  resurrectione  moriuorum.  Institutor  olficii  ooo* 


quae  futura  erat  in  Uierusalem.  De  dxmonibus  eji- 
ciendis  dicit  secundum  Joannem  :  Nunc  judicium 
mundi  e$t.  Quod  sic  exponit  sanctus  Augustinus  io 
sermone  quadragesimo  nono  super  eumdem  Joan- 
nem  :  Servalo  illo  io  fine  judiclo,  ubi  novissime  vivi 
et  mortui  judicandi  sunt.  Possidebat  ergo  diaholus 
genus  humannm ,  et  reos  suppliciorum  tenebat  chi- 
rographo  peccatorum.  Dominabaiur  in  cortlibus  io- 
fidelium,  ad  creatoram  coleudain  deserio  Crealore 
deceptos  captivosque  pertrahcbat.  Per  Christi  autem 
fidem ,  quse  morte  ejus  et  resurrectione  firmata  est, 
per  sanguinem  cyus,  qui  io  reuiissionem  percatoruqi 
fusus  est,  inillia  credentium  a  dominatu  diaboli  iib^ 
rantur,  Chrisii  corpori  copulantur,  et  ^b  tmo  cSipite 


gruentius  non  poluit  singula  opera  triiim  dicnim 
monstrare,  quam  per  tres  psalmos  et  tres  anlipbonas. 
In  resurrectione  Domini  omnia  hsec  iinpleta  suot : 
diabolus  ejecius  est  a  fidelibus,  ipsi  coujuacii  suot 
capili,  caput  surrexit,  bimtaoa  aalura  in  sua  resur- 
rectione  conjuncta  esl  naturse  angelorum ,  qoamxis 
oiiiiis  exaltata  sit  super  omnes  aogelos.  Angeil  ubi- 
qoe  esse  possunt  citato  transitu^  et  in  corLo  et  ia 
teira  :  et  illa  humana  natura  a  sua  ipsa  persoaa, 
juxta  quod  ipsa  eademque  persona  disposuit,  potait, 
qu;indo  voluit,  esse  io  terra  et  sulliniari  io  cfelam 
per  immorialitatis  iriumphuBi.  Aogelonim  naian 
oon  eget  cibo,  nec  eget  poUi,  nec  ifesiimenio,  neqae 
vehiculo  aiiquo  quo  discurrat,  neqoe  eguit  i&ta, 


uoo  ejus  spiritu  fideiia  niembra  vegeuutur  :  hoc  vo-  ^  postea  illa  huoiaoa  natura*  Quapropier  dixit  Aposlo- 


cabat  judicium,  discretionem  hauc,  a  suis  redemptis 
diaboli  exiHilsionem.  De  eadem  expulsione  dicii  idem 
)oannes  Hvangelista  in  sequentibus  :  Nunc  princeps 
rnundi  pufus  ejicielur  foras.  Ipsa  est  prima  dies  d<y 
qua  Douiinus  dicit  secundum  Luqam,  Ecce  damnnia 
ejicio  hodie.  Ipsam  diem  monstrat  prima  antiphooa, 
.quae  dicit :  Ego  sum  qui  itim,  et  consilium  meum  non 
est  cum  impiis,  Hoc  est  judiciupi,  id  est  discretio  de 
qua  dicit  Joannes,  ut  separati  sint  fideles,  ciim  qui* 
bus  est  consllium  Domini,  ab  impii^.  Eamdem  moo* 
strat  primus  psaimus,  Beatus  ri r,  qui  describit  primo 
quid  beatitudo  debeat  fugere  et  quid  appetere,  ae 
postea  expulsiooem  impiorum  nihilomiiius  describit, 


lus  :  Et  si  noveramttt  Chrjuitum  tecundsnn  curmm^ 
icd  nune  jam  non  itovmai.  Per  istos  Ures  dies ioftir- 
mantur  catecliumeni  nostri  in  membris  Ghristi  : 
priuio  quando  per  exorcizationem  et  abrenuntiatio- 
nein  expellitur  diabolus,  deinde  per  fidem  pcrficitnr 
sanitas  in  eis»  postremo  per  maoua  impositiooen 
episcoporum  justiikaatar.  Reiiorrectio  Cbristi  oostra 
justificatio  est.  Ibi  resui^gimus  cum  ChrisiOt  obi 
justilicamur.  Nempe  per  isios  tres  dies  qoasi  per 
tres  auUpbonas,  scilicet,  primarn,  quae  noa  di^ungit 
ab  impiis,  et  postea  alteraro,  qnae  conjoDgit  capili 
Christo,  atque  tertiam,  qu»  nos  lactl  surg^^  per 
justMicationem,  ingressi  sumus  in  EcdesiaiD.  Ex  per- 


dicendo  :  Non  sic  impii,  non  sie^  sed  tanquam  putvis  jv  sona  neophytoruni  dico  :  Seqiientes  dies  et  Doctes 

quem  projicit  ventus  a  facie  terrce^  ti  Q,^ltraL  (\ux  se-      «^     --       ■ ^     -     .  ...      ,     .        «    .    . 

quuntur.  Secunda  aptiphona  moos|rat  quod  in  cra- 
stino  dixit  Domiaus  se  perficere,  secuodum  Lucam, 
hoc  est,  sanitates.  Qnae  sint  isue  sanitales,  Joannes 
.continuatim  postquam  dixit  :  Ecce  princeps  mundi 
ejicietur  foras^  subjunxit,  diceos :  Et  ego  si  exaltatut 
fuero  a  terra^  omnia  traham  post  me.  Quod  ita  Au- 
gustinus  io  sermone  memorato  :  Non  itaque  hoc  ad 
diversitatem  hominum  retulit,  sed  ad  creatnrae  into- 
gritatem,  aut  certe  omnia  hominum  geoera,  sive  io 
Unguis  omnibus,  sive  in  aetatibus  omnibus,  sivc  io 
gradibus  booorum  omoibus.  £t  post  paululum  :  Ut 
sit  caput  eorum,  et  illi  membra  ejus.  De  qua  re  dicit 
antiphona  secuoda^  Postutavi  Patrem  meum^  dedU 


baptismales  ostendunt  qualiler  in  ipsa  Ecde&ia 
cundum  Christi  doctrinam  vivere  debeamus.  Dies 
ostendunt  resurrectionem  Chrj^ti.  Igitur  qoia  asa 
die  resurrexit  Christus,  sic  currunt  nostra  officia 
per  illos  scptem  dies,  quasi  adhuc  sit  dies  Dominica. 
In  Sacramentario  cantamus .  Vere  dignnm  et  putwm 
estt  Tquum  et  salutare^  te  quidem  omm  tempore^  sed 
in  hac  potissimum  die  gloriosius  prcedicare;  cantofts 
quolidie  cantant  :  Ha*c  dies  quam  (ecii  Dwadmus, 
Unam  eamdemque  diem  per  sacrameuta  baptismalia 
septem  dierum  celebramus,  quaudo  electi  per  omoe 
curriculum  hujus  vita^  uon  deciinantper  opera  tene* 
braruni  a  capite  suu,  quod  i(a  surrexit  nt  ulira  noo 

moriatur.  Sicut  dlea  recolit  reaunoctiaiiem  fioiiuiiii 


m  DE  ECaEttAOTIGIS  OFFim  LIBRI  IT.  —  LIB.  IV.  4206 

iu  nos  sqioltiimm  ejiis.  Sifedniiis  de  stptein  dtefana' A  habet  unumqtiodque  donum  Spiritus  sancti ;  et  om- 


uQum  diem  propter  jogem  resQrreotienem  bonorum 
operumy  debemus  noctes  prseeedentes  quasi  uni  diei 
aj)lare«  Triduana  sepultura  pnecesslt  resurrecttonem 
Dcinini ,  e(  triduana  sepultura  praecedit  jn^tiflcatio- 
iiera  nostr^iip.  Cotuepuiti  emm  sumus  cum  iUo,  didt 
Apostolus»  per  bapiismum  in  mortem^  ui  quomodo 
surrexii  Chriuus  a  mQrtuit  per  gloriam  Patris^  ita  et 
nos  in  novitoAe  tal<v  ambulemus. 

Qui  enim  moritur  «o  sepelitur  nullum  peccatum 
potest  operari.  Per  noctem  enim  designatur  tempus 
quietis»  ut  Doroihus  in  Evangelio  :  Veniet  autem 
noXf  quando  nemo  potest  operari.  Quamvis  hic  dica- 
tur  mizlim  de  lM>nis  et  malis  operibns,  poesumus 
tan(ien  noctem  inteiiigere,  quando  quiescit  homo  a 


niuhi  septem  sunt  tres  h(e  sorores  et  sfngurornm. 
Quod  in  noslro  usu  possumus  experiri,  si  sep(em 
fratres  babaerunt  tres  sorores,  e(  omnium  sunt  et 
singulomm.  Ut  recolamus  unuin  ^iritum ,  qui  hsec 
omnia  operatur,  nnum  diem  ducimus  in  religione 
per  septem  dies;  et  ut  recoiamus  septem  doiia  ejns, 
dies  multipiicantifr  per  septenarium  nnmenim  :  et, 
ut  recolamns  nostram  fidem,  spem  et  charitatem, 
quae  usque  in  linem  mundi  nobiscum  manere  debent 
secundum  Apostolum ,  qui  dicit :  Nunc  auiem  manet 
fides,  spes,  charitas,  osque  in  septimum  diem  tres 
psahnos  in  nocte  cantamus. 

Baptismalia  sacramenta  usque  ad  completionem 
dierura  septem  tendnut,  quia  seplirormi  Spiritu  di- 


pravis  operibns.  Hanc  qnietem  in  qua  cessamus  a  ^  tantiir  nuper  baptizaii  :  sive  quta  nniversitas  tem- 


malis,  et  vigilamus  in  bonis,  recolimus  per  tres 
psalmos  qui  fiunt  noctumali  officio  per  dies  baptis- 
males.  Quando  mergimur  ter  in  aqua,  consepelimur 
Christo  iriduano  sepulcro.  lile  enim  cantat  tres  psal- 
mos  in  nocte,  qui  mente  retinet  consepultum  se  esse 
ChristOy  et  idcirco  mortuum  esse  peccato.  Ille  mor- 
tuus  est  peccato,  qui  non  operatur  peccatum.  Ille 
enim  cant^t  in  die,  Uwe  est  dies  quam  fecit  Domi^ 
nus,  exsuUemus  et  ketemuT  in  ea,  qui  perseverat  in 
innocentia  et  io  bonis  operibus. 

£t  quia  haac  certatim  debemus  meditari ,  et  sata- 
gere,  q^andiu  in  prafisenti  sa^culo  sumus,  id  est, 
usque  dum  veniat  «eptima  dies,  in  qua  sqi^aratnr 
aniina  a  corpore,  canteinus  in  die  :  Haic  est  dies 


poriSt  quae  fine  septem  dierum  volvitur,  significatur 
per  septera  dies,  in  qua  necesse  est  satagere  nt  nul- 
lus  Christianus  a  fide,  et  spe,  ac  charitale  alienus 
sit,  quamvis  csBtera  omnia  bona  opera  non  possit 
capere ;  seu  quia  unaquseque  anima  electa  recedens 
a  corpore,  iilico  invenit  sabbatum,  et  hahei  snum 
opus  completum,  quia  Deus  die  septirao  complevit 
opus  suum.  Deinceps  in  sequenti  tempore  quasi 
crescentium  arborum  frondes  muitiplicantur  et  re- 
coluntur  mores  boni  diversorum  operum  per  pIurcB 
psalmos*  Agimus  Deo  gratias,  qui  dedit  in  corde 
servorum  suorum,  ut  eo  ordin^  statuerent  offlcia 
JDOStra  quo  passit  popnlus  Dei  ex  eo  prsedicari  pro- 
pemodum ,  slcut  ex  lectione.  Habemus  scpiptum  ni 


quam  f^cit  Domin^s^  et  in  nocte  celebremus  sepul-      Roinano  Ordine,  ut  non  dicatur  Kyrie  eleisont  sive 


turam  Domini.  jft  si  in  nobis  pluribus  non  recoli* 

mus  tianc  mortilicationem  carnis  qu»  designatur 

per  tres  psaimos,  et  justiicationem,  quae  deslgnatur 

per  unius  coloris  oCiicium ,  saitem  in  his  qui  nuper 

baptizati  suut  recotamus.  Aiiter  :  Qui  baptizantur 

simpiici  corde,  septifonnem  Spiritum  percipiunt, 

fuem  Isaias  propheta  decantat  super  Dominum  no< 

fitruiu  lesum  Christum  singulariter  requiescere.  Nisi 

crederetur  percipi  posse  ab  eis  idem  Spiritus,  qui 

baptizantaT,  non  deprecaretur  ab  epiacopis  qui  ma- 

uus  imposiiionem  exercent,  mitti  in  neophytos.  Ut 

eidem  septiformi  Spiritui  concinamus,  per  Bepiem 

dies  religiottus,  et  cum  ma^i  cauteia  solilp,  nostios 

cojiveaius  ceiebrwius.  Per  singuios  dies  singulis 

4lonis  «atagimns  ooncinere.  Vitamus  pigritiam,  ne 

Juxia  Domini  vocem  corripiamur,  qui  dixit ;  Cantar 

viaiu4  irobis,  e(  non  sfdiastis.  Advenit  Spif itos  san- 

ctus  novus  hospes,  exercet  cantknm  latitiae  hoieBar- 

rabilis»  scilicet  sapienti»  el  intellectus,  consilii  et 

fortitudinis,  scientiaB  et  pietatis,  ac  timoris  Domini. 

Hospes  suscipieiis  debet  saitare  huic  canlico  fide,  et 

spe  et  charitate.  Propter  hane  vicissitodinem  per 

siugulos  dies  cantamns  aliquid,  sive  in  responsorio, 

seu  in  AUeluia  de  psalmo,  Confiiemini  Domino,  qui 

Tecolil  bonitatem  et  misericordiam  Dei  in  sseeulum ; 

ei  in  nocte  tres  antiphonas  sive  AUetuia  cum  tribus 

psalmis.  Unusquisque  Christianus  Spiritum  sanctum 

debei  coleie  fide»  spe  etcharitate*  Ha«  tres  mores 


Christe  eldson  ad  ullum  cursum  in  memoratis  die- 
bus,  sed  sine  retractatione  cantemus,  ttaee  dies 
quam  fedi  jDomimii  :  exsultemus  et  Itetemur  in  ea. 
Cplleetam  solam  solet  sacerdos  dicere  in  flne  officii. 
I^  esset  jam  in  re  quod  agimiis,  non  ea  diceretur; 
fuottiam  est  in  spe  oFatio  sacerdetis,  subsequitur, 
ut  iinnetur  qved  teoetur,  et  quod  nondum  tenetnr 
aQcipiatur. 

De  qua  re  dicit  Augustinuft  in  tractatn  psalm! 
eentesimi  qaadragesiml  octavi  :  Laus  nostra  l%ti- 
tiam  habel,  oratio  gemitum.  Promissom  est  nobis 
aiiqoid  quod  npndum  habemus :  et  qnia  verax  est 
qui  promittit,  in  spe  gaudemus;  quia  tamen  non- 
dum  hal)emus,  in  desiderio  gemimus.  Bonoro  est 
perseverare  in  desiderio,  donec  veniat  quod  promis- 
sum  est,  et  transeat  gemitus,  snccedat  sola  laudatlo, 
Quidquid  orationis  fit  ab  his  qui  yeraciter  Pascha 
celebrant ,  sive  in  collecta ,  seu  rO  cnbicnlo  cordis, 
propterea  fitut  quod  promissum  est,  et  nondum  te- 
neiur,  adveniat  vice  desiderii  qnod  sanctus  Augusti- 
nus  memorat,  celebratur  oraiio  sacerdotis.  Idem  in 
sequentibus  ostendit  quam  laetitiam  recolat  sancta 
Ecclesia  in  diebus  omnibus  Pentecostes.  Pi^opter 
hSBc ,  inquit ,  duo  tempora,  unum  quod  nonc  est  in 
tribulationibus  et  tentationibus  hnjus  vitae,  alterom 
quod  tnnc  erit  in  securilate  et  exsuUatione  perpetua, 
instituta  est  nobis  etiam  eelebratio  duorum  tempo- 
rnm  aale  Paseha  ei  pO0l  PomImi.  Uud  quod  est  ame 


i^  AMALARn  PRESBTTEM  METENSIS 

Pascha  signiflcat  tribotetionem ,  in  qua  modo  su-  A  acdamatnm  eat  eis  in  'LateraDis  in  basilic» 


i^ 


auis*  quod  Tero  nunc  agimns  post  Pasclia,  signiflcat 
beatitadinem  in  qua  posiea  erimus.  Ante  Pascba 
ergo  quod  celebramus,  hoc  et  agimus ;  post  Pascha 
autem  quo<^  celebramus,  signiflcamus  quod  nondum 
tenemas.  ffopterea  illud  tempus  in  jejuniis  et  ora- 
tionibus  Viilercemus;  boc  vero  tempus,  relaxatis 
jejuniis,  io  laudibus  agimus.  Hoc  est  enim  AUeluia 
quod  cantamus  quod  Latine  interpretator»  ut  nostis, 
iMudate  Dominum.  Ideo  illud  tempus  ante  resur- 
rectionem,  hoc  terapus  post  resarrectionem  Domini 
est,  quo  tempore  signiflcatur  vita  futura,  quam  non- 
dum^tenemus,  quia  quod  signiflcamus  post  resur- 
rectionem  Domini,  tenebimus  post  resurreetionero 
nostram.  la  capite  enim  nostro  utrumque  nobis 


ab  omni  clero  vel  senatu ;  ExawU,  Chmte^  Pkoae 
Augutto,  et  Leontics  AuguMta  wta.  Tanc  jusslt  ipsam 
iconam  doroiniis  beatissimns  et  apostolicas  Gre- 
gorios  papa  reponi  in  oratorio  S.  Gaesarii  intra  pa- 
latium.  Oportet,  fratres  cbarisshni,  at  liagdla  Dei, 
quffi  metuere  ventura  debuimas,  saltem  prasentia 
et  experta  timeamus.  Gonversionis  nobis  aditnm  do- 
lor  aperiat,  et  nostri  cordis  dariiiam  ipsa  jam,  quam 
patimur,  poena  dissolvat.  Ut  enim,  propfaeta  teste 
praedictnm  est,  pervenit  gladius  usqoe  ad  animain. 
Ecce  etenim  cuncta  plebs  ccriestis  irse  macrone  per- 
cutitur,  et  repentina  singuK  caede  vastantor,  nec 
langaor  mortem  praevenit,  sed  languoris  moras,  ut 
cemitie,  mors  praecarrit.  Percossus  qinsqae  ance 


flguratum  est,  utrumque  denionstratum  est.  Passio  *  rapitur  quam  ad  lamenta  pcenitentiae  coovertatar. 


Domini  ostendit  nobis  vilam  praesentis  necessitatiSy 
qnia  oportet  et  laborare  et  tribalarl,  et  ad  extre- 
mum  mori :  resurrecUo  vero  et  clarifleatio  Domini 
ostendit  nobis  vitam,  quam  accepturi  sumus  cum 
venerit  retribuere  digna  dignis,  mala  malis,  bona 
bouis.  Ct  quidem  modo  mali  omnes  nobiscum  can- 
tai^e  possunt  AUeluia.  Si  autem  in  malitia  sua  per- 
severaverint  t  canticum  vitae  *  nostrae  futurae  lai)iis 
4kOterunt  dicere ;  ipsam  vero  vitam  quae  tunc  erit  in 
ea  veritate  quse  nunc  significatur,  obtinere  non  pos- 
sont,  qaia  noluerunt  meditari^  antequam  veniret,  te- 
nere  qaod  ventnrum  erat.  Nunc  ergo,  fratres,  exhor- 
tamur  vos  ut  laudetis  Dominam;et  hoc  est  quod  om- 


Pensate  ergo  qualis  ante  conspectnm  distrieti  jodids 
pervenit,  cut  non  vacat  flere  quod  fecit.  Halnutores 
quippe  non  ex  parte  subtrahuntur,  sed  partier  cor- 
ruunt :  domus  vacoae  relinqnuntinr,  6norum  fonera 
parentes  aspieiant,  et  sui  eos  ad  interitam  haeredes 
praecedunt.  Unusqaisqoe  ergo  nosUirai  ad  poem- 
tentiae  lamenta  confagiat,  dnm  flere  ante  peroussio- 
nem  vacat.  Revooemus  ante  ocidos  mentls  qoidquid 
errando  commisimus ,  et  qaod  neqaiter  egifflos, 
flendo  puniamus.  Praeveniamus  feciem  cjns  incon* 
fesskme,  et  sicat  PropheU  admonet,  levemos  eorda 
nostra  cum  manibus  ad  Deam.  Ad  Deani  qnippe 
coi^a  cnm  manibus  levare,  est  orationis  nostne  siv- 


nes  dicimos,  quando  dicimus  AUeiuia,  Laudate  Deum.  p  dium  cum  merito  bonae  operatlonis  erigere.  Dat  pro- 


CAPUT  XXIV. 

RepHilh  de  iiiama  mi^ore, 

Qaando  scripsi  de  Utania  ms^ore  in  soperioribus, 
idest  in  |^mo  Ub^  hajosee  operis  nondum  lege- 
ram  illam  statutam  osae  a  sanelo  Gregorio.  Dixi  il- 
lam  statotam  esse  ob  duas  caosas,  scilieet,  propter 
imminentia  beUa  quae  eo  tettipore  eidtari  possont  et 
pv^^ter  froges  eoiiservaadas.  At  poslqaam  legi  sta- 
tutum  sancti  Gregorii,  curavi  illud  hic  interponere 
eodem  modo  ot.Iefptur  in  volamine  eiuslolarum  ejus. 
Poi^t  quod  similiter  curavi  epislolam  quamdam  ad 
nMKsam  imperatorem  subnectere,  in  qua  demonstnH 
|ar,  a  Longobardorum  gente  eo  lempore  debaccharl 

toivunoo  Romanoram. 

GAPUT  XXV. 

SequutUuf  dicta  ex  ejnstQlis  GregorH, 

In  nopune  Dei  Salvatoris  nosiri  Jesu  Christi,  per 
inj^ctionem  sexlam,  die  vioesima  tertia  mensis  No- 
vembris,  temporibus  domini  et  boatissimi  papae  Gre- 
gorii,  coronatus  est  Phocas  et  Leontia  Augusta  in 
septimo  in  palalio  quod  dicitur  Secondianas.  Et  oc* 
ci^  est  Mauricius  imperator  cum  omnibos  filiis  suis 
ma^coliSi  u}  ^*  Theodosic  jam  coronato,  TiberiOt 
P(d(f0,  Paulq  et  Jwstlniano»  simul  et  Petro  fratre 
supcascripti  Biauricii  Augusti,  sed  et  aliqui  prooerum 
qui  ei  cohaerebant,  id  est,  Gonstantinus  patricius,  et 
curator  de .  Placidias ,  sed  et  Gregorius  notarius 
priocipis.  Veait  autem  icoiia  sapi:a$criptorum  Phocae 
^t  l^fUiae  Augu^  HQm?^  viKK^(^«dftr,  M^iar.  et 


fecto,  dat  tremori  nootro  fidaciam,  qoi  per  prophe* 
tam  clamat,  Nolo  mortem  peecatori$j  sed  «t  eoimr- 
tatur^  et  vivai.  Niillas  autem  de  iniqnitaiUmi  soanim 
immaBitate  desperet.  Vetemosas  namqne  NiidTi- 
tarum  culpas  triduana  pmnitentla  aspersit,  et  con- 
versns  latro  vitae  praemia  etiam  in  ipsa  gententia  soae 
mortis  emeruit.  Matemus  igitur  corda,  ei  praesoma- 
mos  nos  jam  perc^isse  quod  petimos.  Gitias  ad 
precem  jadex  flectitar,  sl  a  pravitate  saa  peiiior  cor- 
rlgatur.  Imminente  ergo  tantae  animadmsionis  g^- 
dio,  nos  importanis  fietfibas  insistamos.  fia  nmqne 
quae  ingrata  esse  hominibos  importanitaa  solet,  jo- 
dlclo  veritatis  placet.  Quia  pios  ac  misericors  Deos 
valt  a  se  precibus  veniam  exlgi,  qui  qmntra  nie- 
])  renrar,  non  vult  Irasci.  Hinc  etenim  per  PsafaDnsfam 
didt,  Ifwoca  me  in  die  triMaHonU  tuw,  et  enuim  te ,  H 
magmlicabi$  me.  Ipse  ergo  sibi  testlB  esc,  qnla  invo- 
cantibos  miserori  dealderat,  q«i  admooet  nt  invo- 
cetar.  Proinde,  fimtres  chartssknl,  eoBtrllo  corde  et 
correctis  opertbus  crastina  die  primo  ddocolo  ad 
septiformem  litaniam  juita  distrftationem  inferios 
designatam,  devota  cum  lacrymis  meBie  veniamas. 
NuUus  vestrum  ad  terrena  opera  in  ag»o  oxeat,  niil- 
lus  quodlibet  negotiam  agere  pnesoma^  'quatenas 
ad  sanctae  genitricis  Domini  ecclesiam  Gonvarieotes; 
qui  simal  omoes  peccavimus»  simal  oisMs  inalo 
quae  facimus,  deploreaous,  ul  dimietas  jodex  doa 
culpas nostras nospunii^  eoasideraty  Ipee  a 
tia  pr<Nmit«  dwnftlioiiia  .parcaW.Sotpiitar; 


^809 


»E  ECCLESIASTHaS  OAPiCeS  UHU  IV.  ^  LDB.  IV. 


IM* 


clericonini  exeai  ab  ecdesia  B,  Joannis  Bapiist».  A  qnod  postea  iuYeni  ia  epiaUda  8  GfegorU,  400 


Litaoia  yirorum,  alx  ecclesia  sancii  martyris  Mar- 
celli.  Litania  monaclioromt  ab  ecdesia  marlyram 
Joannis  et  Paiili.  Litania  ancillarum  Dei,  ab  ecclesla 
beatorum  martyrum  Cosms&et  Damiani.  Litonia  f(^ 
minarum  coq}ugatarum,  ab  ecdesia  beati  Petp  et 
martyris  Stepbaiii.  Litania  Tiduarum,  abeedesla  beati 
martyris  Vitalis.  Litania  pauperum  et  inlantum , 
ab  ecclesia  beats  martyris  CaecUi».  In  seqaenii  epi- 
stola  monstrabitur  ({uod  importunitate  l>dlonim 
poiestprocul  dubio  videri  litania  instituta  esse.  £t 
ex  qualitate  temporls,  colligimiis  eam  necessariam 
esse  ad  fruges  conservaiidas. 

Gregoriui  Phoecs  AuguiU^ 
oonsiderare.  cum  gaudiis  et  magnis  actionibus 


pore  A//e/iita  in  missa  primo  camatmn  casel  in  Ee* 
desia  Romana,  et  caetera  qiue  manifeilabttiiinr  ver* 
bis  ipsius  epistolaB  ad  Joannem  Syvacusanum*  Qoi- 
bus  inventis  non  potui  pmterire,  nlsi  ea  faie  iAtro- 
dueerem,  quamvis  non  in  eampeleBti  loeo,  qola 
magis  compelebat  ea  scribl  in  olBcio  miss»  quam  m 
officio  noctumall.  Sequitur  textus  epislobe.  • 

Gregorius  Joanni  episcopo  Syracuiano, 
Veniens  qoidam  de  Sicilia  dixit  mihi  quod  aliqui 
amici  ejus,  vel  Graedi  vel  Latini,  nescio,  qtias!  sob 
zelo  sanctse  Romanae  Ecdesiae  de  roeis  dispositio- 
nibos  mormorarent,  dicentes :  Qoomodo  Ecdesiam 
Constantinopolltanam  disponit  comprimere,  qoi  ejos 
consoetodines  per  omnia  seqoitor  ?  Coi  com  dicerem. 


graiiarum  libet  quantas  omnlpotenti  Domino  iaudes  B  quas  consoetodlnes  ejos  seqoimor  ?  responsom  est : 


dd>emtts,  qood»  remoto  jogo  tristitiae,  ad  libertatls 
tempora  sob  imperlali  benignitatis  veBirae  pietaie 
pervenimus.  Nam  quod  permanare  in  palatio,  juxta 
antiquam  conaoetudinem,  apostolicae  sedis  diaconem 
vestra  serenitas  non  inveott,  non  boc  meae  negligen- 
tiae,  sed  gravissimae  necessitalis  fuit,  quia  dum  mi- 
nistri  omnes  hujus  nostrae  ecclesiae  tam  contrita  as- 
peraque  lempora  cum  ibrmidine  dedinarenl  atqoe 
refugereni,  nulli  eorum  poterat  imponi,  ot  adurbem 
regiam  inpalatiopermaiisurus  accederet.  Atpos^ 
quam  veslram  clementiami  omnipotentis  Dei  gratia 
disponente,  ad  cuUnen  imperii  pervenisse  cognove- 
mnl,  ipsi  qooque  suadente  iaetiiia  ad  veslra  vestigia 
venire  festinabant,  qui  iUuc  prius  accedere  valde 


Quia  Alletida  dici,  ad  missas  extra  Pentecostes  tem- 
pus  fecistis ;  qnia  subdi^conos  spoliatos  procedere» 
quia  Kyrie  eleison  dici,  quia  orationem  Dominlcam 
mox  post  canonem  dici  statuistis.  Cui  ego  re* 
spondi ;  Quia  in  nullo  eorum  aliam  Ecclesiam  secutl 
somos.  Nam  ot  Alleluia  hic  diceretor,  de  IHeroso- 
lymorom  Ecclesia  ex  B.  Hieronyroi  traditione  tein- 
pore  beatae  memoriae  Daroasi  papae  traditor  tractom. 
Et  paulo  post :  Sobdiaconos  autem  ot  spoliatos  pro- 
cedere  facerero,  antiqoa  consuetodo  Ecdesiae  foit. 
Sed  placuit  coidam  nostro  pontifici ,  nescio  coi , 
qoi  eos  vestitos  procedere  praecepit.  Nam  vestrae  Ec- 
clesiae  nonqoid  traditionem  a  Graeds  acceperont? 
Unde  habenl  ergo  bodie  ol  subdiacMii  linds  in  tu- 


limuerant.  Sed  quia  eorom  qu^.  ita  senectote  C  nicis  procedanl,  nisi  quia  hoc  a  matre  sua  Romana 


sunl  deblles,  ut  laborem  ferre  vix  possint,  quidam 
vero  ecclesiastids  curis  vebemenler  implicanlur; 
ei  lator  praesentium,  qoi  primus  omniom  defensorum 
fuil,  bene  mihi  ex  longa  assldultate  compertus  esl, 
viia,  fide  ac  moribus  approbatus^  hunc  aptum  pietatls 
veslraB  vestigiis  esse  judicavi.  Unde  eumt  auctore 
Domino,  diaconem  fed  et  sub  celeritate  transmittere 
sludol»  qui  cuncta  quae  in  iis  partibus  aguntur,  in- 
venio  opportuno  tempore,  valeat  dementiae  vestrae 
suggerere.  Cui  rogo  ut  serenitas  vestra  pias  aures 
indinare  dignetur,  ut  tanto  nobis  cderius  valeat  mi- 
aereri,  quanlo  aiflictionem  nostram  verius  ^us  rela- 
Uone  cogooverii.  Qoaliter  enim  quotidianis  gladiis 
et  qnantis  Longobardorum  incursionibus  ecce  jam 


EocieslA  pereeperunl.  Kyrie  etmon  amem  nos  neqoe 
dimmiii»  neque  didmns,  sicttl  a  Graeeis  dldtQr, 
quia  in  Graecis  simttl  omnes  dleontv  apad  nos  auteai 
a  cierids  diduir»  a  ^opvlo  respoadMr,  el  lolidem 
vldbttB  eiiam  CArtsie  e<«tf  ondldlur,  qaod  apud  Gr»- 
eoenoUo  modo  didtnr.  in  qnoildiaiiis  autem  mlssia 
alia  quae  dld  solenl,  taeemus,  lantommodo  Kyrie 
ekkon  el  ChrisU  eleison  didmos,  ttl  in  hls  depre* 
caalibtts  voeibus  paolo  dlollus  oecupeimir.  Oratto* 
nem  vero  Dominlcam  Idcirco  ihox  posl  precem  di- 
eimus,  quhi  mos  apostolorum  fuil,  ot  adipsaro  so- 
Inramodo  orationem  oblailonls  hostiam  consecrsH 
renl.  El  valde  mlhl  inconveniens  visom  est,  ot  pre* 
cem  qoam  scholasticos  composoeral,  soper  obla* 


per  iriginu  cl  qoinqoe  amiorom  longitudinem  pre-  D  ^.^^  dicewmos,  et  ipsam  traditionem,  qoaro  Re- 
mimur,  nollis  explere  suggestionom  vocibos  vale* 
mus.  Sed  in  omnipotenti  Deo  confidimus  quia  ea  qoae 


coepil  consolationis  suae  nobis  bona  perficiet,  et  qoi 
suscitavit  in  repubiica  pios  dominos,  exstingoet  cro- 
deJes  tyrannos.  Saucta  itaqoe  Trinitas  vitam  vestram 
per  lempora  longa  costodiat,  ui  de  bono  vestrai  pie- 
tatis»  quod  tarde  suscepimus,  diutius  gaudeamus. 

CAPUT  XXVI. 

Repetitio  de  Alleluia  quod  canlatur  in  missa,  et  de  ve- 
stimento  subdtaconorumj  Kyrie  eleison,  ac  DonU' 
nica  oraiiane,  ex  epistola  S.  Gregorii, 

Quando  scripslt  nostra  parvltas  de  offlcio  missae, 

slmili  rooito  roe  laiebant  quae  seqnuntur  ul  ea  quae 

^operlus  dixi  de  Ulanla  ms^ore,  N^mdum  legeram 


demptor  noster  composoity  soper  ejos  eorpos  et  san- 
gohiem  non  diceremos.  Sed  et  Dominica  oratio  apod 
Graeeos  ab  omni  popolo  dldtor,  apod  nos  vero  a 
solo  sacerdote.  In  qoo  ergo  Graecoram  consoetodines 
sectttl  somos,  qnl  aot  veteres  nostras  reparavimos» 
aoi  novas  et  ttfiles  eonsUtttlmtts,  In  qaibtts  lamea 
alios  non  probamor  imHarl?  Ergo  vestra  chartlasy 
com  occasio  dederil  ut  ad  Catanenslom  dvitatem 
pergal,  vd  In  Syracosana  Ecclesia,  eos  qoos  credlt 
aoi  Intdligtt  qoia  de  hac  re  mormorare  potoeronl, 
faoia  edlocotlone  doceat,  et  qoasi  alla  ex  ocessione 
eos  instraere  non  desistat.  Nam  d<$  GonfliCAnllnopoli- 
tana  Bedesia  qood  dicoBt,  4«^  eam  ^ttilel  sedi 


MM 


AMALAM  PB£SEYTeRI  lieTENm 


1212 


i|i^atci)icaii  e^  •ubfectom  Quod  et  piiaittm  domi-  A  P^SBe  eum  impetrape»  manett  Ib  tempk>,  landens  ti 


Bos  inpmlor,  et  frater  iioftter  ejuedem  citttatis 
episcifaa,  aasidue  profilentur.  Tameu  ai  qnid  boni  vel 
ipsa,  irel  altesa  ficcleaia  habet,  ego  et  minores  meog, 
qooe  ali  iUicitia  prohilieo,  io  bono  imitari  paralus 
aum.  &tuluia  esl  enim  qui  ia  eo'  se  primum  existi- 
mal^  at  boDa  qusa  Tiderit,  diaeQre  cootemoat.  £x 
praesenti  epHlola  doeenmr»  fuidquid  boni  ab  aliis 
Ecciesiis  discere  possumu^,  nou  ea  contemnamus. 
Simulqueel  docemuj^  quo^  aliquo  tempore  cantaba- 
lur  missa  in  Komana  Ecoles^  ab^sque  AUekua^  $1  eo 
tempore  caulabantur  tractus  per  onmes  Doipinicos 
dies^  et  ipost  AUeluia.  assumptum  in  solis  Dominicis 
diebus  dc  Septuagesima  reservatentur,  nescio.  Unum 
babeo  noLum»  ex  eo  quod  AUeluia  divulgatum  sit, 


benedicens  Deum.  Hoe  est,  exspectare  per  decen 
dies  promissum  Patris,  desiderare  jugiter  Inlegii- 
tatem  suae  creatioiiis,  et  ereatoris  sui  cognilionem. 
Hunc  denarium  perceperuDt  apostoli  amptius  et 
perfectius  quam  prius  haberent  in  dle  Penteeosles. 
Eodem  praecepto  admoRitus  est  sanclus  Aogasiinas 
a  Spiritu  saocio  antequam  transiret  de  oorpore^  qoi 
postulavit  ut  spatium  ei  daretur  per  deeem  dies 
moditandi  se  et  soa,  Iia  seriptum  est  in  ejus  Viu : 
Nam  sibi  jusserat  psalmos  Davidicos  ,  qui  svbI 
paucissimi,  do  pONiitentia  scribi,  ipsos  qaaiemiofies 
jacens  in.lecto  contra  parieiem  posiios,  diebos  su» 
infirmitatis  intuebatur  et  legebat,  et  ubertim  ac  ju- 
giter  flehal.  Et  ne  intentio  ejus  a  qaoqoam  toipe- 


caQiatum  esse  apud  S.  Augustinum,  el  apud  Roma-  ^  diretur,  aote  dies  ferme  decero  qoam  exiret  de  cop- 


nam  Ecclesiam  aique  Gonstantinopolitanaro  priscis 

teo^^oribus,  per  dies  Pentecostes  debere  AUeluia 

decautari,  ad  recordandum  de  Istnitia  resurreclionis 

sanctorum.  Restat  adbuc  quod  pulsat  intenlionem  ad 

requirendum,  hoc  cst,  ul  sicot  per  Dominicos  dies  ct 

festos  cantatur^//e/uta  ad  missaiu,  ila  debeat  cantari 

per  communes  dies,  an  non.  Nisi  forte  imbui  possimus 

ex  praesenti  scriplura  S.  Gregorii,  nam  ex  eo  ubi  S. 

Gregorius  dicit,  c  alia  quse  dici  solcnt  in  quolidianis 

missis  tacemus,  taiituramodo  Kyrie  eleison  et  Christe 

eleison  dicirous, »  possurous  inleliigepc  quod  non  AU^^ 

luia  cantabatur  apud  illum  per  quolidianos  dies  in 

oCQcio  missae. 

CAPUT  XXVIt. 
Be  compleiione  dierum  Penteeo9le$.  Q 

PneeepM  Dominus  dlscfpolis  sois  qaando  aacendit 
In  cmlnm ,  ne  ab  Hierosolymis  discederenl,  sed 
expeclarent  pvomissionem  Patris  quam  aodieninl 
perosi^:QHia  Joannei  quidem  haptizavit  aquaf 
foi  auiem  bapttxabimim  Spiritu  eoncto,  nan  post 
mmltM  ko»  iNtft,  id  est,  post  decem  dles.  Merito 
exspeetan&d^ceiii  dies,  quia  fiimrum  erat  ut  mysie* 
fium  deoarii  numeri,  post  deoem  dies  perfectius, 
Spiqtu  sancto  venieBte,  perceperint,  Ua  Lueas  nar* 
rat :  Yoi  oft^m  udeta  kk  in  emhaie  quoaduMqu^  in- 
duamini  mtute^  ex  alto.  Edusdt  MMeM  eoe  foraa  u$qua 
iii^#l/uij|tap,  et  eievatis  mambu»  luts,  benedt^sU  em. 
Et  factum.  ejK,  dm^  benedkereti  t/iiiy  recewt  akm»e/i 
Iwkot^T  toi.  cjffftnm*  et  ip$i  adorantei  euntf  r^reH^ 
»»nt  in  mfKusqlieHi  cum  gft^dioffta^ftOt^  et  ei^ant  eem-.^ 
p^rtfi  templo.taudante»  D^umn  «<  bemdieen^  Aanii- 
fiiuii*  In,  civiuto  ^ederot  ^t  aliqua  tacita  me«te  el 
quieta  cogiAaie  df^  proiMiasis  ]>omini,  et  a  statu  pei^ 
^ivis^  pacia  tm,  f  ec^qria ;  Armare  seo&us  corporis, 
n^  mora^per  eo^ij^roeat»  et  cogiure  quodse  ipsim 
debeat  toM¥^  mtftfrum  reddere  Deo.  Hoc  est,  ba- 
liere  integra  qp;^oi:.eiQmenta  in  se  qoaiia  iili  Deua 
ea  pi»atitil»  &0H1M  ae  Yersum  em  iA  diieotiooem 
Dei  ex  toto  eordeetex  tota  aoima,  et  ex  tota  meoie, 
el  fici^  imagiBen^  awM  Trinitatis.  sigQataiu  in  se. 
Si  quis  istum.  deoarium  desiderat  in  se  babere,  et 
oQgnosclt  minus  aliquid  hal)ere  ab  eo,  debet  adorare 
Dominum,  el  precari  ut  sibi  concedal  ilium.  £t  si 

HUMTi»  mslmiMm  wmionui  mitijii Umflrcgiu 


pore,  a  nobiii  postulavit  praesenlibus,  ne  qois  ad 
eum  ingrederetur,  nisi  bis  tantum  boris  quibus  nie- 
•did  ad  inspiciendum  intrabant,  vei  com  ei  rereciie 
inferretur.  Usque  huc  de  'Viia  saocii  Augusfinj  f . 
Aliter.  Scribit  idem  sanctus  AugosiiDas  in  sermone 
septimodecimosuper  Joannem :  Jcjuniom  aulem  ma- 
f;num  et  generale  est  abstinere  ab  miquitatibas  ei  ittict- 
tis  voluptatibtts  ssculi,  qnod  est  perfectnm  )e]aniuio, 
«t  aboegantesimpietatesetsaBeulares  cupiditates,  tem* 
peranier  et  juste  vivamos  io  boc  ssmmiIo.  Huiciqanio 
qoam  mercedem  addit  Apostoltts,  sequitur  et  dicit : 
Exepectantee  itlam  beatamepem  et  mamfettaiioueu 
glorim  beatiDd  et  Satvatoris  noetri  Jeeu  CkmH,la 
hoc  ergo  saBCulo  qaasi  quadrageaimam  abstinentis 
celebramus,  cumbene  vivimus,  com  ali  iniqnitaiitas 
et  iliicllis  voluptatibus  alistinemas.  Sed  qoia  hscabs- 
tioentia  sioe  mercede  non  erit,  exspeciamus  beatam 
iUamspem,  et  revelationem  glorise  niagni  Dei  et  Sai- 
vatoris  noatri  Jesu  Christi.  In  illa  spe  eam  fberit  de 
spefacta  res,  accepturi  somua  mereedem  denariaoL 
£t  paulo  posl :  Denarius  ergo  <pii  accepit  nooien  a  00- 
mero  deeera ,  redditur  :  et  conjunclus  qnadragena- 
rio  fit  quinquagenarias.   (Jnde  com  labore  oele- 
bramus  Quadragesimam  ante  Pascha,  oom  Letiuo 
Tcro  tanquam  acceptam   mercedem,  quinqiiage»- 
mam  post  Pascha.  Nam  huic  tauquam  salulari  ia- 
bori  t)Oiu  operis,  qui  pertinet  ad  quadragenariom 
nomerum,  additur  quietis  et  felicitatis  denarioa,  at 
quiiiquagenarius  fiat :  signtficavit  hoc  tpse  Doauaas 
Jesus  multo  apertius,  quaudo  post  resurrectkmem 
quadraginta    diebus  conversatus  est  in  terra  cn>> 
discipulis  suis :  quadragesima  autem  die  cum  aseeo- 
disset  in  coelum ,  peractis  decem  diebus,  misit  meT- 
cedem  Spiritus  sancti  f.  Nam  in  decima  die  post 
Ascensionero  Domini,  hoc  est,  in  vigiliis  Penieoo- 
stes,  celebrat  sancta  Ecdesia  bapiisterium,  ei  fita- 
niam  exercet  ante  solennia  missarum.  Orai  eniiB 
sive  ut  ipsa  mereatur  iriti  adveota  Spiritus   sancii, 
sicul  apostoli  fruiti  sunt,  qui  baptizati  sanl  ab  eo  ia 
Peiitecosie,  scu  ut  neophyti  persevereiH  in  oaiiaie 
Ecclesix.  Gantat  posiea  memorata  Eedeaia»  Gioria 
in  excelsii  Deo^  more  apostolorum  qui  priusqaam 

aeoiptfeat  SimiMm  swieiu^      lemvio  «t^w 


tm  DE  EGCLBSIASTiGIS  OrFKBS  LIBRI IV.  -«  UB.  lY.  mi 

^rlaudantesl^eumetb^nedicentesDoniinain.Qaaiii-  AMMtm  ;  ttic  dieil :  C^rma  k$fi  Deu$  qu9d  ofenh' 


vis  dimtsso  Ecclesix  olBcio,  non  proponerein  aliqnid 
dicerc  in  istis  litteris,  tamen  quia  occarrit  in  hae 
foNtiviiate  de  baptismo  scribere,  desideravi  volun- 
tarium  me  demonstrare  de  his  quae  circa  baptisteria 
a.c^dntur,  scirc  aliquid.  Nnnc  trauseo  ad  tres  psal- 
mos,  qu!  cantanlur  in  nocte  Pentecosles.  Ut  mihi 
videiur,  hoc  differt  inter  istos  Ires  psalmos,  qni  iii 
(^ntecoste  cantanlur,  et  inter  tres  qui  in  Pascha 
t>oroint,  quod  est  inter  baptismnm,  quem  acceperunt 
apostoli  per  aquam,  et  baptismnm,  quem  accepe- 
runt  per  Spiritum  sanclum  in  die  Peniecostes,  de 
qiio  eis  dixit  Dominus,  Yos  antem  baptixabimini  Spi-' 
ritu  snncto.  Jam  baptizati  erant  aqua,  jam  accepe- 
rant  Spirilum  snnctum  :  tamcn  dicilur  eis  postea, 


tu$  es  in  iio6u,  a  tewifdo  sancto  tuo  quod  esi  in  Ri^ 
fusaiem^  AUeiuia^  Alleluia.  SioiiU  modo  distat  ioter 
60S  qui  in  hsreditate  Pomlm  depulaatur,  quia  fide- 
les  sunt,  et  tameii  in  actuaii  vita,  et  inter  eos  qui 
omnia  terrena  respuenint,  et  precantur  Deiun,  ut 
ad  haeo  non  retertanturt  sed  confirmet  donym  suum 
in  eis,  ut  possint  Deo  semper  a  tempk)  q^od  est  in 
ilierusalem,  Alleluia  cantare.  Ibi  dicit  tertia  anti- 
phoiia,  E§o  dormiw  et  somnum  cepif  et  resurrexi  ; 
hicdicit  tertia,  EmiUe  spiritum  tuum^  eter^mtur^ 
et  renovabis  faciem  terrasy  Christus  enim  resurrexit 
a  morte»  et  nos  quolidie  possumus  resurg^e  a  vi- 
tiis,  et  potest  nobis  veraciter  dici,  Nolile  contristare 
spiritum  Dei.  HaBC  antipbona,  quae  dicit,  Emitte 


Vos  autem  baptizabimini  Spiritusancto.  De  baptismo  *  ^piritum  tuumy  et  creabuntur^  i^iritqm  Dei  precatur 

aqnae  dicit  Auguslinus  in  epistola  ad  Seleucianum. 

Tunc  ergo  quando  Hierosolymis  exiit  cum  discipulis 

suis  in  Judaeam,  et  illic  morabatur  cnm  eis,  bapti- 

zabat  non  per  se   ipsum,  sed  per  discipulos  suos. 

Qims  intelligimus  jnm  fuisse  baptizntos  sivebaptismo 

Joannis,  sicut  nonnulli  arbitrantur,  sive,  quod  ma- 

gis  credibile  cst,  bnptismo  Christi.  Ncque  enim  mi- 

ntslerium  baptizandi  dcrngeret,  ut  haberet  baptiza- 

tos  servos,  per  quos  cnpleros  bnplizaret,  qni  non  de- 

fugit   memorabilis  illius   humilitatis  ministerium, 

quando  eis  lavii  pedes.  Quod  ante  diem  Pentecostes 

acceperinl  Spiritum  sanctum,  Joannes  manifestat, 

dicens  :  Cum  ergo  esset  sero  die  ida  una  sabbatorum^ 

et  fores  essent  claus(P,  Et  post  pauca,  Eoc  cum  dixis- 


obnixe  adveoire,  ut  neque  in  cogitationibus,  neque 
in  verbis  regnet  spiritus  superbiae ,  sed  spiritus  Dei 
utrique  deducat  per  suaiu  creationem,  ut  scriptum 
est  in  Evangelio,  Cum  vos  ceperint,  et  addus^erint, 
Mlite  cogitare  quomodo  aut  quid  loquamini :  non  enim 
vos  estis  qui  loquimim^  sed  spirilus  Patris  vestri  qui 
loqukur  in  vobis.  Precatur  reuovari  faciem  terras,  ut 
novushomo  sil  conileos  se  justificatnm  non  a  se, 
sed  gratia  Dei.  Sicut  in  Pascba  Domini  tres  psalini 
recolunt  opera  Christi  trium  dierum,  sic  et  ia  ad- 
ventu  Spiritus  sancti  eadem  opera.  Ut  demonstretur. 
onum  opus  esse  in  potentia  miraculorum  lotius  sim- 
ctae  Trinitatis,  unus  ordo  psalmorum  continelur  ^t 
in  resurrectione  Domini,  et  in  advenla  Spuritus  saii- 


ser,  insufjlavitf  et  dicit  eis,  AccipiteSpiritumsanctum :     cli.  Sed  in  aiiqnihus  minus  operaUir  ChristuSi  et  in 


Quorum  remiseritis  ptccata,  remittuntur  eis,  et  reB- 
qna.  Jam  acceperunt  Spiritnm  sanctnm  in  remissii»- 
nem  peccaiornm  :  sed  adhuc  restabai  donum  quod 
nondum  acceperant,  scd  accepturi  erant  in  die  Pen- 
tecostes,  id  est,  ut  pnedicalionem  suam  firmarent 
signis  miraculorum,  et  ut  non  timerent  rabiem  per- 
sequentium,  neque  irretiri  possent  vincuto  terreni 
desiderii,  neque  labefactari  errore  aliquo.  Credimus 
Pelrum  jnm  baplizatum  fuisse,  quando  negavit  ad 
vocem  aiicillae.  Simili  modo  et  Thomam,qui  dubitavit 
de  Domini  resurrectione.  Sicut  tunc  duo  baplisteria 
lcguntur  in  apostolis,  unum  per  aqunm,  et  altorum 
per  baptismum  Spirilus  sancti  :  ita  sunt  hodie  in 


aliquibns  plus.  Sielhi  enim  a  siella  diflert  in  ciaci- 
tate.  Quod  in  Pasdta  diuauis  de  sequentibus  hi- 
ptismalibus  soctilHis,  hoc  et  hic  (Jicimus,  ut  tres 
Psalmi  recolant  sepolturam  DomiBi  IriduaDam  in 
his  praeclpue,  qoi  nuper  Gonaei^lti  suat  DoHuno. 
Hoc  agitUT  per  septem  dies.  pnapteE  sacnmenlum 
ptaesentis  vitse,  et  pMptep  seplimam  diem,  quam 
animae  sanGlomm  recipiunt  estttae  a  corporiims,  vel 
septiformetti  Spiritum  sanctum,  qui  per  unvmqueoi- 
que  diem  dtVevso  ciho  alit  stios.  Possuni  et  nes 
psalmi  recolere  tres  virtutes,  id  est,  idem,  spem,  et 
charitatem,  sine  quibus  nemo  poiest  plaoere  Deo. 
Annectimus  etiam  conviviiim,  qvod  imuiii  quodque 


nosira  Ecciesia  duo  genera  electorum,  qui  baptizati  «v  donum  quasi  unusquisque  frater  parat  suis  convivis 


sunt.  Unum  genus  est  in  activa  vita,  alterum  in  con- 
templativa,  quae  duo  genera  Martha  et  Maria  soror 
ejus  significabant.  Optima  pars  Mariae  dcputata  est  a 
Doniino,  sed  Marthse  non  est  reprehensa,  quta  boiia 
est.  Haec  distinctio  polest  inveniri  in  antiphonis, 
quse  dicuntur  in  Pascha  Domini,  et  in  Pent^coste.  lu 
Pascha  Domini  dicit  prima  antipbona  :  Consilium 
meum  non  est  cum  impits  :  prima  de  Pentecoste  di- 
cit  :  Factus  est  repente  de  ecBto  sonus  tanquam  adve^ 
nientis  Spiritus  vehementis,  spiritus  vehemens  pul- 
Ycrem  teme  solet  dlspergere.  Distat  mnltum  inter 
(lonum  Dei,  quod  separat  fideles  ab  impils,  et  illud 
doiium,  qiiod  terrenas  cogitationes  expurgnt  de  pec- 
tore.  Ibl  dicit  secunda  antiphona,  Poetulavi  patrem 


per  dies  septem,  et  tres  virtutes,  quasi  tres  swroves 
convivanles,  ex  libro  sancH  Gregorii  pdmo  de  Mo- 
ralibus  :  Ut  enim,  Inqult,  h»^:  ipsa  dana  hmilier 
septiformis  spiritus  replicem,  alium  diem.  habel  sa- 
pientia,  alium  inteilectus,  alium  consilium,  alium 
fortitudo,  alium  scieotia,  aUum  pj0las«  al^um  timor. 
Neque  enim  hoc  est  sapere,  quod  intelligere,  quia 
muUi  setema  quidem  sapiunl,  sed  h»c  imeUigere 
nequaquam  possnnt.  Sapleniia  ergo  in  die  soo  cob- 
vivium  fkcit,  quia  mentem  abatemoruni  Mfeetk  eer- 
titudine  refioil;  inteUeclus  in  die  suo  qonvivium 
parat,  quia  in  eo,  quod  audila  penetrat,  reficieQdo 
cor,  tenebras  ejus  illustral  :  consilium  m  die  sao 
convitinm  ezUbel,  quia  d«m  osse  pimipiteiii  pnn 


I»|(  AIIALAIUI  PRESSnTERI  MBTENflS  iM 

hibet,  ratiwie  iiiiiiiBiiii  repkst ;  fariltndo  in  die  sue  A  g«vil  Petnis  ConieUuiB ,  iit  in  Aetibi»  aposlolonm 


eoDvivium  facit,  ({uia  dmn  advevsa  non  metiiit,  tre- 
pidanti  menti  cibos  conGdentiae  apponit ;  scientla  in 
die  sno  convivium  parat,  quia  in  ventre  mentis,  igno- 
ranti»  jejunium  soperat,  pietas  indie  suo  convivium 
exhibet;  quia  corifis  visoera  misericordie  operibus 
replet;  timorin  diesuo  conviviom  facit,  qoia  dom 
premit  mentem,  ne  de  praesentlbus  superbiat,  de  fti- 
turis  iilam  spei  cibo  conforiat.  Sed  in  boc  filiorum 
convlvio  illnd  perscratandum  video,  quod  semelr 
ipsos  invicem  pascunt.  Valde  enim  singula  quaelibet 
destiiuitur,  si  non  una  alii  virtus  virtuti  suffragetur. 
Minor  quippe  est  sapientia,  si  inteilectu  careat :  et 
valde  inutiiis  est,  intellectus  si  ex  sapientia  non  sob- 
sistai.  Qttia  cum  sltiora  sine  sapientise  pondere  pene* 
trst,  sua  illum  levitas  gravius  rniturum  levat.  Vile 
est  consilium,  cui  robur  forUtudinis  deest,  quia  quod 
tractando  invenit,  carens  viribin  asque  ad  perfecUoo 
nem  operis  non  perducit;  et  valde  forUtudo  (kstrui- 
tur,  nisi  per  consilium  iuleialiir  :  quia  quo  plus  se 
posse  cohspicit,  eo  virtus  sine  raUonis  moderamine 
deterius  in  proeceps  mit.  NuUa  est  scienUa,  si  aUli- 
tatem  pietatis  non  habet :  quia  dum  bmia  cognilt 
exsequi  negiigit,  sese  ad  judiciom  arctlus  strlngit ;  et 
valdelnutllisest  pietas,  si  sciehll»  discretione  caret : 
quia  dumnulla  hanc  scienUa  llluminat,quomodo 
misereatur,  ignorat.  Timor  quoque  ipse  si  non  has 
eUam  virtntes  habuetlt,  ad  milkim  opus  procul 
dubio  bonie  actioms  surgit :  quia  dimi  ad  cuncta  tre- 
pidat,  ipsa  sua  fortitodine  a  bonis  omnibos  torpens 


Bcriptum  est :  loterrQgo  ergo»  ob  quam  caiasam  ae- 
cersisti  me  :  Et  Gomelius  ait :  A  nudlasqiiartaiia  die 
usque  ad  hanc  lioram,  orans  eram  hora  nona  ia 
domo  mea,  etreliqua.  Qoem  conUnuo  imlmit  Petms 
symboio  fidei,  ut  in  memoraUs  AcUbus  coBiiiietor, 
moxque  cecidit  Spirilus  sanctus  soper  omDes  qn 
aodicJiiant  verbom.  Quo  peraeto,  respondit  Peinis  ; 
Mttnqoid  aquam  quis  prohibere  potest,  ut  dob  bapU- 
Eentur  hiqoi  Spiritum  sanctum  accepemnt  sicoiet 
nos?  £t  jussit  eos  in  nomine  Jesu  Christi  baptizari. 
Igitur  eo  in  tempore  circa  primiUvam  Eeelesiaffl 
hora  nona  t)aptismus  celebrauis  est,  ut  et  ipsa,  et 
imitatrix  ^us,  qiue  hodlema  die  est,  reiioeret  ia 
mente,  quod  in  morte  Christi,  qui  hom  DODa  enii- 
sit  spiritum,  oporleat  eam  bapUzare.  Hunc  inoren 
tenet  nunc  nostra  Ecclesia  in  vigiliam  Penteoostes 
quem  prsesignavit  Cornelius,  qui  ut  mereretnr  ao- 
cipere  bapUsmum,  hora  nona  erat  orans  et  jqanaBS 
in  domo  sua. 

CAPUT  XXIX. 
De  octam  PentecMa» 
Qolnqnaginta  dies  post  Pascha  Domlni,  lioe  mt» 
totum  tempus  Penlecostes,  fignrant  illam  Isetitiam, 
quse  erit  in  alia  vita  :  sive  quia  qoadrageiiariiis  ni- 
menis  parUbus  suis  mulUplicatus,  qQlnqoagiBta  b- 
cit,  seu  quod  quadraginta  habent  in  sep^ediOMB 
operam  bonorum :  cui  numem  si  addator  denarins, 
qui  tenet  remunerationem  operam  quiiMinaipiila  £h 
cit :  seu  quaeeunquealia  ratio  sit,  hoc  procul  dabio 


vacat.  Qnia  ergo  altemalo  ministerio  virtus  a  vir-  C  tenetur,  qnod  prsesenles  qulnquaginta  dies  foiarui 

tntereftcltur,  reete  dicitnr,  quod  apud  se  vicissim 

fllii  convlvantur.  Cmnqne  unam  alia  sublevandam 

sublevat,  quasi  per  dies  snos  numerosa  soboles  pa- 

Bcenda  convivinro  paraU.  Sequitur:  £t  mlttebant  et 

vocitent  tres  sorores  suas,  nt  comederent  et  bibo- 

rent  eum  eis.  Com  viriuies  noslrae  in  onuii,  qnod 

agnnt,  spem,  ftdem,  et  diarltatem  scinnt,  quasi  <^ 

ratores  fliil  tres  ad  eonvmum  soroies  YOcaiit,ut 

fides,  spea  et  charitaa  gaudeant  in  opos  booum, 

quod  uaaquaiqne  vlrtus  administrat.  Qme  quasi  ex 

cibo  vures  acdpinnt,  dum  bonis  operibnsfideiitiores 

fiunt;  etdum  postdbum  contemplatlonis  rore  in- 

Ibndi  appetunt,  quasi  ei  poculo  ebriantur.  Non  ab- 

borret  a  vero,  si  sive  propter  sepultoram  Domini,ut 


quletem  et  secnritatem  atque  beUtiam  sagiufiGanL 
Septem  dies  qul  sequuntnr,  recolunt  adventnm  sc^ 
tiformis  splritos ,  nve  nostram  laeUUam,  la  q«a 
coogratulamur  nuper  bapUzaUs,  qui  nimimm  infor- 
manturin  corpore  ChrisU.  Habemna  Innostiislibris 
offidallbus  scriptum,  PoH  oetowu  PetiteeaUes ;  ideo 
de  eodem  scripto  tractare  debemus.  Satis  manife- 
stum  est  Pentecosten  exprimere  numerom  qoinqna- 
gesimum :  non  enim  mea  simpUdtas  norit,  qnas  oc« 
tavashabeat  Pentecoste,  sed  quoniam  h«c  festivitas* 
qam  (ut  diximus)  recoiit  adventum  Spiritns  sancU. 
et  remuneraUonem  nuper  baptlzatonim  nomen  ob- 
Unult  Penteoostes,.  ipsse  octav»  qost  huic  mjsierie 
posfiunt  congraere,  retinuerant  nomen,  qnod  habet 


memomvlmns,  tres  psalmi  in  nocte  cantentur  in  *^  prlma  dies  hujus  festivitaUs.  Quomodo  advaitnl 


diebos  neophytoram,  seu  propter  fidem,  spem  et 
eharitatem»  quae  unusquisque  Christianns  debet  le- 
nere  abipsoinlUo  Intellectus  suu 

€APl]T  XXViU. 

Ih  kora  kaptUterH  in  $abbato ,  ftt a  tn  mgtiia 

Pentecoitei» 

Notaadum  est,  quod  ea  hora  diei  nunc  celebret 

mncta  Ecdesla  Iwptlsmnm,  qua  hom  angdus  Do- 

mini  vepdl  ad  Conidium,  annuntians  d  quod  ora- 

Uones  eJQS  et  deeiaosynfls  ascenderant  in'memoriam 

tli  coQspectn  Del,  et  nt  mitteret  ad  Petrum,  qui  eum 

bapUzaret.  Eadem  hora  venlt  bapUsta  Petrus  ad 

eu)udem  ^Comdittm  b^pUwmdwtp*  Ita  ^im  interro- 


Spiritus  sancU  octav»  conveniant,  vd 
novi  hominis,  ex  vert)is  sancti  Angustinl  de  aermooe 
Domini  in  monte,  allquam  scinUllam  lumlnis  caipi- 
mus.  Post  eoumemtas  senlenUas  oclo  beaUtudinmn. 
didt  inter  castera,  Octava  tanquam  in  capat  redit, 
qula  consummatum  perfectumque  ostendit  el  pre* 
bat.  Et  paulo  post,  Sq[»tem  sunt  eifo  qm  p^^donl : 
nam  octava  darificat,  et  qnod  perfectum  est  de> 
monstrat,  ut  per  hos  gradus  perfidantnr,  et  caeieri 
tanquam  a  capite  rursus  exordiens.  Yidetnr  cifo 
mihi  etiam  sepUformis  operatio  Spiritos  sancU,  de 
quo  Isaias  loquitur,  his  gradibus  sententiisqoe  eon> 
graere,  £t  iterum  :  Hafic  (K^va  senlenUa,  qus  a4 


1247  DE  ECaESIASTiaS  0FFK3IS  LmRI  IV*  ^  UB.  lY.  1218 

capnlredlt  perfectamque  homlnem  deelarati  signifi-  A  Spiritiift  BaDCtns  per  ignemad  eoB,  quit  nio.go  pee- 


eat  fortasse  et  circomcisioDem  octaYa  die  in  Veteri 
Testamento,  et  Domiai  resQrrectionem  post  saliba- 
tum,  qui  est  utiqae  octavus  idem  qui  primus  dies, 
et  celebrationem  octavarum  feriarom,  quas  in  rege- 
neratione  Dovi  hominis  celd)ramu8.  HucusqueAu- 
gustini.  Octavus  dies  est,  qui  et  primus  secundum 
formam  octo  beatitudinum.  Prima  beatitudo  dicit, 
Beati  pauperei  spiritUf  quomam  ipiorum  ett  re^m 
ciBlorum,  Octava»  Beati  qui  penecutionem  patiuntur 
propter  juititiam^  quoniam  tpeorum  eit  re§num  c4B' 
lorum.  Ad  regeneralos  pertinent  h»  sententiae,  ut 
qui  pauperes  sunt,  in  hac  vita  propter  regnum  cce« 
lorum  usque  ad  finem  vitae  perseveranles  sint,  eft 
accipiant  regnum  pro  quo  iaboraverunt  hic  Bapti- 


cati  ex  eoram  fragililale  potuil  eis  inbaoieie,  et  hane 
voluH  vis  Spiritns  saneti  in  perpielUQm  eonsumere. 
Yis  enim  ignis  unam  materiam  con&umli,  el  alt^ 
ram  refieil  et  ftwei :  ligna  consumil ;  el  materiam 
Dostrl  eorporis  reficil.  Ita  ei  ignis  Spiiilus  sancti 
.mbiginem  peccatorum  ooQSumil,  el  anlm«m  no- 
Btram  calefacii  ad  amorem  Dei  et.proiimi.  Isti  duo 
efieaus  sunt  duo  denarli,  qiios  Dominus  deiUl  sta- 
bulario  juxta  »Lncam  EvaDgelistam  allera  die,  id 
est,  secunda  die,  postquam  aUigavil  vulnera  seml- 
vivi  quasi  secundo  die  posl  bapUsinum.  Bene  duo 
sunt,  qui  aignificanl  ordinem  dMeclioQis»  quia  Deom 
non  potesl  diligere,  qui  non  dili^l  proxiiwn :  no- 
que  rectc  diligit  proximum :  qui  non  eun|  firopler 


smus  Neophytorum  quamvis  in  sabbato  agitur,  ad  B  Deum  diligit.    Sicul  in  baptismate  conformamnr 


illum  baptismum  pertinel,quem  apostdi  aeoqierunl 
in  die  PeotecosteSf  cujus  octavus  dies,  est  dies  Do- 
roioica  sequens,  quam  solemus  appellare  octavas 
Pentecostes.  Istae  sont  feris  quas  bealus  Augustinus 
memorat  superius  octavarum  feriarum  regenerati 
hominis.  Hoc  est  inter  nostrum  baptispa,  et  aposto- 
lonim,  quod  illi  primo  aqua  baptizati  sunt,  (kinde 
acceperunt  semel  per  insufllationem  Gfaristi  Spiri* 
lum  sanctum  adhuc  in  terra  Ghrislo  sislente,  postre- 
mo  de  c<b1o  in  die  Pentecoste^.  Nos  verO  praesente 
episcopo  simul  baptizamur,  et  per  impositionem 
manus  episcopi  Spiritum  sanctum  accipimu^.  Imi- 
tando  Christi  mortem  et  €jus  resurrectionem,  debe- 
mus  coosummationem  nostri  baptismatis  in  die  Do- 


Christi  morti  el  sepoUurae,  ita  In  accqfttloneSpirkaf 
sancti  ^iritui  vivificantl ,  qni  operatur  in  nobis  ro- 
ctum  ordinem  dilectionis.  Propter  morlem  Ghrisli, 
quae  memoratur  hora  nona  esse  peracta»  hora  nona 
baptizantur,  qui  in  Christi  norte  haplizantur  pro? 
pterque  mysterium  censqNdturae  Chrlsti,  qm  re- 
colitur  in  sabbaio  baptizatur  Christi  corpus  in  sab- 
baU>,  ol  post  hanc  sepulturam  in  die  Dominica  re^ 
surgat.  Initium  enlm  resurrectionis  a  Domhnca  die 
debemus  celebrare.  Sii  llla  Domlnica  dies  iuilium 
novi  hondnis,  qui  resarrexlt  a  mon«s  :  el  iterum 
sepidtura  cjus,  quando  anlma  translt  in  requlem 
sine  oorpore  in  sabbato  die,  quando  vestimenta  mu- 
tantur  baptizatonim :  el  recepHo  eoraia  eorporom 


minica  cogitare,  ne  praecedant  membra  csqrat.  El  C  edehralBr  in  odavls  Penteeostes.  Yol  ideo  celebre- 


secundum  modum  primitivae  Ecciesiai  donationem 
Spiritos  sancti  in  eadem  die  hora  tertia.  Quamvis 
non  eisdem  diebus  vel  horis  propier  aliquas  occasio- 
nes  fluctuantis  mundi  celebretor  aliquando  bapti- 
gmus  vel  impositio  manus,  tamen  propter  sacramen- 
tum  quod  in  se  continet,  eisdem  diebus  et  horis  do- 
putanlur.  Si  enim  propterea  acceperunt  apostoli 
Spiritum  sanctum  hora  tertia,  quia  fidem  sanctae 
Trinitatis  praedicaluri  eranC,  volvamus  et  nos  in 
mente  eadem  hora  percepisse  eumdem  Spiritum,  in 
quocopulatur  Trinitas  quae  monstrat  eamdem  Trini- 
tatem.  Propius  pertinet  noslrum  baptisma  aliquo 
modo  ad  baptismum  apostolorum,  quam  ad  bapti- 


lur  octa(va  Pentecostes,  qula  septlfomiis  spiritns 
qpos  tuDC  perficltur,  qnando  perfeennn  bomlnem 
moostrat,  de  quo  dleebal  Apostolus  :  Sl  qols  autem 
Id  verho  non  olfendit,  hic  perfectiit  esl  vlr.  Geie- 
hretur  per  seplem  dtes  <^s  septlformis  spirilns,  el 
in  octava  die  consummatio,  el  dedaratio,  atque  glo- 
riflcalio  ejosdem  operis.  Quod  si  ita  cst,  merlto 
eamdem  gloriflcationem  in  nostris  olBciis  recolit 
octava  dies,  quae  redit  ad  caput,  qnam  et  prima 
dies.  Itaque  sicut  ce]d>ravimus  imyestatan  Spiritus 
sancti  in  Penteeoste,  eelebramus  el  in  octavis  ejos- 
dem  fesUvitatis  qnatenus  saepissime  racolendo  ejus 
dona,  dignetnr  ^us  charitas  sepmfnsiDS  mfnDdere 


smum  Christi.  Non  propter  sua  abluenda  peccata  ^  cordibus  nostris,  usque  dom,  secuDdnm  Evangeli- 

cum  sensnm  tria  sata  farinae  fermenlenlur  hi  janum. 


baplizatus  est  Ghristus,  sed  propter  formam  mem-  ^ 


brorum  suorum,  quia  esse  in  futuro  poterant  aliqui, 
qui  Sibf  placerent  de  siia  innocentia,  et  cogitarenl 
non  sib!  esse  necessarium  baptisma  :  ac  id^  pra&* 
cessilChristl  baptismus,  qui  sine  peccato  fuit,  ut 
nemo  decepius  per  sluliam  securitatem,  periret  sine 
baplismo.  Non  propterea  advenlt  Spiritus  sanctus  in 
colainbse  spede  super  Christi  bapiismum,  ut  daret 
lunc  ei  donum,  quod  non  habebat;  sed  ut  nobis  no- 
slro  in'  baptismate  suam  prsesentiam  monstrarel 
adesse,  et  per  columbae  simplicitatem  demonstraret 
Gbrlsti  simpricitatem  et  puritatem.  Apostoii  pro- 
pterca  bapiizati  sunt,  ut  peccata  eorum  delerentur 
iu  bapiismo,  sieul  et  nostra  ddentur ;  el  ideo  venll 


el  totnm  quod  .eQgitamnsv  aut  inteUlginms».  aul  vivl- 
mos  ad  cjus  dileclieiiem  Feferatur.  In  commemora- 
tjone  harum  triuiDfnensiurarum  brinae,  caniamus  in 
eadem  nocte  tres  psitoos  in  noetumts^  etusque  ad 
flnem  diel  pnBsentis  Domhiici  AUelola .  eafltamus. 
Sic  enim  celebratnr  auctoritale  divime  legis  fesliVH 
tasa  veqiera  usque  ad  vesperam,  id  esl  a  solis  oo* 
cubitu  iisque  ad  soiis  occubitum. 

CAPUT  XXX. 
De  adventu  Domini* 

Scripsimus  in  superioribus  iibellis,  io  qulDla  beb- 

domada  acquarta  ante  nativitatem  Domini,  inchoari 

prasparationem  advi^nMis  Domini :  lii  quinta  hebdo- 


i2l9 


AUALARn  PRESBYTERI  METENSIS 


im 


niada  propter  qtiin(|iie  aetates  ttitiinlll,  !n  qtiibns  fuc-  A  gnmi  renuntiant,  et  (|^atifor  sant  miHia,    et  sepieo 


rttflt  tales  etoctir  ^i  cfBdideruiit,  et  «fwraverant, 
et  diteierwit  adveiitilm  Domlni ;  1a  qoarta  propter 
4fjtMMerf'0rdines  Kbronim  scilicet  letis,  psftlmomm, 
prophetamm,  et  initium  Gvangelii.  Quamvis  Kber 
IfoysiS  na^rel  eteetos  Tiros  etslitifioe  fn  prima  et  $»- 
ciiflda  et  teHia  aitate  mimdi,  tamen  eo  tempore  scrt- 
psfl  Itliim  Moyses  totum,  in  ^^  deputartur  iegislaiio. 
Addidimrts  eiiam  ftltenlm  isen&um  posse  initiari  ad- 
tentum  Domini  in  qultiio  seu  qiiarta  iiebdomada, 
seqnendis  aucwm  Lectionarii  et  Antiphonaril ,  ac 
MiBsaliSt  cujUs  aueloriem  eredimus  esse  bealum  pa- 
pam  Gregoriumi  Quft  utraifue  teiDpora  intimant  no- 
bis  i^atleiiabll^m  praepai^iionem  propter  quinque 
sen^  lM>minis,  qui  inisunt  corpori  nosiro,  et  qua- 


panibus  refecti,  boc  est,  Erangetica  refectione  «ib- 
HiAes,  et  spirilall  sunt  gratia  docti :  cajiis  signifi- 
etmdst  dfstanU»  causa  mystice  reor  in  iiitroitu  qiii- 
•dem  taliemaculi  quinque  colamnas  deauratas  ,  ante 
oraculum  vero.  id  est,  sancta  sanctoram,  quatuor 
-fieri  jussas  :  quftttWellcel  incipicntes  pcr  legem  ca- 
stigaiitnr,  ne  pe(5teht  i  perfecii  aul6tn  ,  per  gratiam 
ul  devotius  Deo  vl\iabt,  admoncniur.    Typice  per 
eantum  qui  renovatbr  in  qnarta  bebdomada  ante 
nativitatem  Domini  gaudium  menttum  pcrfeclorom 
intelHgimus.   Si  per  quinque  bebdomadas  UU  joiei- 
liguntur,  qni  adbtec  per  poenitentiam  deplorant  re^ 
centia  peccata,  merito  per  quntuor  bebdomadas  eos 
intelUgimus  qui  gaudio  spiritali  proficiuni  de  Tinnte 


twor  metoeni^  quibus  constat  corpus  nostruni :  at  *^«  vlriurem,  irt  qua  vldebiturDeus  deonim  in  Sion. 


Umic  tertium  intellectum  adcfinius,  qni  non  miiius 
oonvenit  praeparaiionl  adventus  Doniini.  Dicimus 
^ttos  ordines  esse  justorum  tn  E^ccJesia  nostra,  qui 
student  se  pheparare  nd  recipiendum  Dominum  ven- 
tumm.  Unus  ordo  in  sasculari  conversaiionc  studet, 
alter  in  spiritali.  De  ordine  ssecularium  possumus 
inteliigere,  quod  iectlo  didt  in  quinta  bebdomada 
ante  nalivltatem  Domini.  Propter  boc  dies  veniunt, 
dicil  Domiiros  et  noo  dicent  ultra,  vivitDorainus 
qoi  jedulil  filios  Israei  de  terra  iOgypli :  sed^  Vivit 
JDanUnUii  .^i  tdutit  et  adduxit  $emen  domui  hrael 
de  Itfffa  AqMems*  f  Adduxit  Dominus  fiUos  Israel 
de  terra  AquiioDis,  quaudo  de  Babylonia  reversi 


Isti  duo  oydihes  foemnt  in  Vetcrl  Testamento, 
isti  sunt  modo.  Renovatio  cantus  significjt  gao- 
diUm  electorum ,  qui  plurimum  gaudeot  in  ad- 
venlo  dilecti  Doroini.  Ad  eos  dieit  \ersus,  qrii  cani- 
tur  in  vespertinall  officio  :  Roraie,  ccsli,  desuper  et 
mhet  pluant  ju$tum  :  apcrialur  lerra,  et  germinet 
salvatorera.  Ipsi  perfecll  sunl  cceH,  ipsl  suni  nuWs, 
ipsi  subtilia  annuntiant  instar  roris  de  Incamatione 
Domini,  quando  exponunt,  Verbnm  caro  factum  est, 
et  hahitamt  \n  nohh.  Ipsi  pluunt  grossiora,  qitando 
narrant,  qnomodo  Josepb  desponsavit  Mariam  et 
Gbristus  natus  est  in  Bcthleem  et  inventus  est  in 


prsesepio,  etc,  talia.  Aperta  est  terra,  uterussciG' 
fiUAt  in.ittdsam :  Sed  mellus  addueit  nostros  bonos  cet  sanctae  Maria;  virginis  sine  damno  virgiBilaiis : 
asBculaffes  J^iwis  ad  Judaeam,  id  est,  ad  veram  ^  et  protulit  germen  totius  mundi  odoris ,  qoi  bonus 


eoiitaaioiiem  de  coafustone  Babyl«Di» ,  quando  eos 

libtral  de  peiestate  diaboii  et  de  corpore  ^us.  Hoe 

fti  per  napiiflflMim,  qoem  habent  saeculares  fideles  et 

spirilaleaeoiiimuaem.  Qui  in  animo  patiQntur  Aqui* 

loois  rigiditaiem,  membra  diaboU  sunt.  Quanto  pe*> 

jor  eet  diabolus  totus  cum  capite  ia  suo  corporej^ 

quara  onum  membBura  ejus,  tanto  melius  dos  liboi 

rati  somus  a  diaboU  potestate,  quam  essent  (ilii  Is* 

raei  a  regibus  Gbaldaeomm.  De  ipsis  saecularibus 

memorat  fivangelium,  quod  in  qutnta  meroorata 

liebdomada  legitur.  Marrat  enim  quinque  millia  ho- 

roioum  Dorainum  pavisse  ei  qulnque  panibus.  Quod 

ita  Beda  esponit  in  Evangelio  auper  Lucam  :  Erant 

aniemfere^viiri  qaliv|ue  millia,  quia  quinqne  snnt  p  noslro  offlcio  reservamus  usque  ad  pnrsenliam  nati- 

elteriorii  homiais  seQSus.  Quiiique  miliia  viiri  Do-     ^ilalis  boraini,  boc  esl  tloria  in  excelsis  Deo,  et 


qoi 
odor  redolet  per  universum  mundum.  At  nonc  multa 
Corda  fldelium  ad  vocein  prap.dicalorum  caleftont,  el 
germihant  fldem  reclam  in  Christo  profenint  gao- 
dium,  pacem,  longanimitatem,  et  c;etera  germuia, 
quae  fecundat  Spiritus  sanclus.  Aher  versos  in  ma- 
tntinali  officio  dicil :  Vox  clamantis  in  desitto,  pa- 
rdte  tiam  Domino,  reclns  facitc  semitas  ejus ;  quod 
est  dicere  :  El  bona  opera  satagite,  ei  co^fiattones 
pias.  Hoc  inlnisterium,  quod  prxdicafores  debent 
satagere  in  diel)us  advcnius  Doniini,  memoraVi  \er- 
sus  rccolunt.  Quanivis  cum  gaudio  boni  servi  spe- 
clent  adventum  Domini  sui  ;.tamen  maiimum  gan- 
dium  recolunt  in  prxsentia  qiis.  Idcirco  aliqua  de 


mftiiam^eauti.designant  eos,  qui  saaculari  adhucha- 
bfitltpoaiti,  esierioribus  quas  possident ,  liene  uti  no- 
verunt;  Qui  rectequinque  paiiibus  aluntur,  quia 
tates  necesse  est  legalibus  adfanc  praeceptis  instituti. 
f  Oflcia  Ganiorum  et  Presbyteromm  quae  celefbran- 
tar  In  sacramentario ;  et  habent  initlam  in  quarta 
hebdotaada  toie  natatiiatem  Dominl  spiritiles  per 
qtiaioor  BvangeUa  ad  p9liOfrem  perfectiorteni  e\c!« 
tanL  Unde  dicit  Rpistola»  quae  eodem  di<$  legiiur. 
Scientes  quia  hora  est  jam  nos  de  somno  surgere  : 
Nunc  autem  propior  est  nostra  saUis ,  quam  cum 
credidiffins.  De  eisdem  spiritalibus  dicit  memoratus 
Beda  iu  memorato  Ubro.  Nam  qui  mundo  ad  inte- 


clarum  vestimenium  Dalmaticariim  -  si  forte  aaae 
ila  agitur,  yt  vidi  actitari  in  aliquibns  locis.  Pra^- 
paralionem  nobis  necessariain  insinuat  Paulus  apc« 
stolus  in  memorata  cpistola,  quae  iegiiur  qoana 
bebdomada  ante  nativitatem  Doinini.  Nox^  inqokss, 
prsccessit,  dics  aulem  appropinquavit.  Abjiciamus 
ergo  opera  tenebrarum,  et  induamur  arroa  iucis 
sicut  in  di^  boncsie  ambuleinus ,  non  in  eomiiiessa- 
tlonibus ;  et  cbrictatibus ,  non  in  cnbilibus  el  impo- 
dicitiis,  non  Iri  contentione  et  acmulatione :  sed  io- 
duimini  Dominum  Jesum  Gbristum  ?  Sicui  per  pla- 
res  et  frcqueniiores  nuntios  movetur  niagis  ac  lua- 
gis  ariimus  subdlii   ad  solllcitudiuem  suscipitiiidi 


im 


m  EGGLESL4STICIB  OFFICUS  UBRI  IT.  —  LIB.  IT. 


im 


pra^latum  :  iia  renovaiione  canlus  raoYemur  magls  A  i^ir,  h\  est,  ut  mens  circumcisa  esset  aboipn)  cogi- 


ac  magis  ad  curam  nostrae  prx^parationis  in  susce- 
ptionem  Domini.  Ideo  octo  dies  ante  Nativitatem 
Domini  renovautur  ferme  tota  note  reeponsorii  et 
autipbonse,  ut  pcr  hoc  frequentius  nos  excitemur 
ad  purgandas  omnes  quisquilias  lurpium  cogitatio- 
uum  ac  ierrenarum,  et  dignuin  haoitaculiun,  oma- 
tum  videlicet  piis  cogitationibus  i  paremus  regi  re- 
gum  et  Domino  doraiBantium. 

CAPUT  XtXI. 
De  natmtate  Dotninl, 

Dc!  Gllus  cum  esset  unigenitus  filius  voluit  sibi 
iratres  adjungerc.  Desccndit  ad  humanum  gcnus, 
et  assumpsit  hominem,  ut  faccrct  sibi  fnitres,  nul- 


tatione  carnali,  quamvis  sit  ei  fpsa  flgura  futurorum 
virorum.  Christus  per  baptismum  restiiuit  in  genere 
humano  eamdem  innoceniiam,  ideoque  octava  die 
id  est,  Dominica  ex  baptfsmo  resurrectio  recolitur; 
Hoc  est  inter  istos,  iqui  primi  innocentiam  hominis 
imitantur,  et  illos  qui  in  Yeteri  Testamento'  erant,^ 
quod  quamvis  illi  justi  essent  tamCn  detinebartiui^ 
iufra  claustra  inferni  ante  Chrisli  adventum  :  isti 
penelrant  regua  coelorum.  Et  quoniam  ad  meliorera 
statum  vult,  nos  Redemptor  nosicr  perducere,  quara 
haberet  primus  Adam ,  adhuc  exspectaiur  bctava 
dies,  quxerit  in  rcsurrectione  corporum.  Primus 
Adam  iia  erat  innocens ,  ul  possel  peccare,  si  vetlet : 
£t  nos  ita  accipimus  innocentiara  per  baptismum, 


lura  despiciens  in  fraterno  loco  suscipere,  quem  g  ^^  possimus  peccare,   et  possimus  velle,  sed  post 


cognovit  ol)edientem  in  mandatls  pr^ceptorum  suo- 
rum.  Ut  saepe  dictum  cst,  tempus  pnescnlis  saeculi 
tribus  temporibus  dislinguitur,  videlicet  naluralis 
legis  ,  et  legis  litterse,  et  Novi  Tesiamenti ,  Prae- 
cipui  viri  naturali  lege  exsiiterunt  tres,  Abraham, 
Isaac  et  Jacob.  Quanquam  muUi  forent  similes  illis, 
tamen  eorum  sc  esse  Dcum  specialiler  Deus  idem 
ssDpissime  memorat  per  Scripturam,  diccns :  Ego 
tum  Deu$  Abraham ,  et  Deus  haac^  et  Deu$  Jacob. 
Istis  tribus  tres  psalmos  primsc  periochx  nociurna- 
lis  oilicii  deputamus :  prsecipue  cum  hi  tres  priml 
ponanlur  in  genealogia  Christi,  et  per  hos  ad  me- 
moriam  reducimus  omnes  eleclos  patres,  qui  ki  na- 
turali  lege  fuerunt,  et  per  Christi  adventum  sociati 


receplionem  corporum  nemo  poterit,  nemo  volet 
peccare.  Igitur  quia  ad  hoc  iasiitutx  sunt  octavse, 
ut  rcdeant  ad  primum,  oportet  considerare  quid  in 
octavis  Domini  redeat  ad  primiira  diem  nativitatis. 
Priino  die  nativitatis  exivit  de  utero  virginis,  et  in- 
ventus  est  in  praesepio  pannis  involutus  :  Nunquid 
octava  die  exivit  iterum  de  utero  virginis  ct  inven- 
tus  est  in  pr<escpio  et  celebrata  sunl  ea  qua^  de  an- 
geloruni,  aifati  leguntur  prima  die  acla?  Possumus 
tauien  invenire,  in  quo  congruenter  octava  dies 
congruat  prima;.  Du9S  causas  inteUigimus  in  Cbristi 
nalivitate  :  scilicet  primam,  Christum  advenisse  ad 
homines  :  secundam ,  bomines  venisse  ad  Christum* 
De  qua  re  dicit  Augustinus  in  libro  primo  de  do- 


sunt  choro  sanctorum  Angelorum,  ut  sicut  angeli  Q  ^^jjna  Christiana :  Non  enira  ad  eura,  qui  ubique 


sanctae  Trinitati  congaudenl,  ita  et  illi  congaudeant. 
Becunda  pcriocha  recolit  eos,  quos  sibi  Chrisius  fra- 
tres  fecit  ex  lege  Mosaica  ,  qui  exercebaniur  per  le- 
gem  et  psatmos  et  prophetas.  Eos  nihilominus  per- 
duxit  ad  societatem  sanctorum  angeiorura,  ut  ct 
illi  congaudeant  sanclac  Trinitati.  Adscivit  sibi 
etiam  fraires  in  Novo  Teslamenlo  per  primili- 
vam  Ecclesiam,  et  per  gcntilitaiis  obedientiam,  et 
Judaicam  recogniiionem.  Quoniam  istos  plus  hono- 
ravit  suus  adventus,  quam  praecedentes  Patres,  ita 
ut  si  digui  habeantur,  quando  transeunt  de  mundo, 
illico  transferanlur  in  coelum,  et  conjunganlursocie- 
tali  sanclorum  angclorum,  quod  longo  tempore  ex- 
spectaverunt  patres  murniurantes  infra  claustra  in- 


pracsens  est,  locis  movetur,  sed  bono  studio  l)oni9- 
que  moribus.  Quod  non  possumus,  nisi  ipsa  sapieii- 
tia  tants  etiam  nostrae  infirmitaii  congruere  digua- 
retur,  ut  vivendi  nobis  prael)eret  exemplum.  Non 
enim  aliter,  quam  iu  homine,  quoniam  et  nos  homi- 
nes  sumus.  Sed  qnia  nos  cura  ad  illara  vcnimus,  sa- 
pienter  facimus ,  ipsa  cum  ad  nos  venit,  ab  homini- 
bus  superbis  quasi  stulte  fecisse  putata  esl.  Et  quo- 
niam  nos  cum  ad  iilam  venimus,  convalescimufl, 
ipsa  cum  ad  nos  venit,  quasi  inlirma  existimata  est. 
Sed  quod  stultum  est  Dei,  sapientius  est  hominibus : 
et  quod  inOrmum  est  Dei,  fortius  est,  qnam  bomi  < 
nis.  Cum  ergo  ipsa  sit  patria,  viam  se  quoque  no- 
bis  fecit  ad  patriam.  £t  cum  sano  et  puro  interiori 


ferni,  ideo  in  illis  antiphonis,  quae  eos  recolunt,  Al-  »  ^^^^  ^j^j^^  ^j^  praesens,  eorum  qui  oculum  ilium 


leluia  celebratur,  siculi  est  :  Ipse  invocavit  me,  Al- 
leluia  :  et  itcrum,  Notum  fecit  Dominus  *,  AUeluia, 

CAPUT  XXXU. 
De  octavit  in  Nativitate  Domini. 

Octavae  Ideo  oelebraaturi  quia  primis  diebus  coa- 
eurrunt,  sicut  unu9  Dominieus  dies  ad  alterua»,  q«i 
eodem  ritu  eelebraiitur.  Quando  sequentia  bona 
opera  ad  prlma  recurnint,  aliquo  modo  octavas 
exeroemus»  Taftta  miseria  fuit  in  hominibus  ante 
Cbristi  adventum,  ut  nemo  ad  enndera  innooentbfn 
perveniret,  quam  habuit  prtinns  hoiDO  anteqnam 
peccaret.  Mam  d  tiroimcisio,  quse  ociaVft  die,  ise- 
ieknMTy  Ib  recordaikme  primge  iaaocentiBe  ag^bit- 


infirmum  immundumque  bat>eat,  oculis  etiam  car- 
neis  apparere  dignata  est.  Quia  enim  in  sapientia 
Dei  non  poterat  mundus  per  sapientiam  cognosccre 
Deura,  placuilDeo  per  stultitiam  praedicationis  sal- 
vos  facere  credentes.  Non  igitur  per  iocorum  spa- 
tia  veniendo,  sed  ia  came  xnortali  mortalibus  ap^ 
parendo,  venisse  ad  nos  dicitup.  lUuc  ergo  venit 
ubi  erat  :  quia  in  hoc  mundo  erat  et  mundm 
per  €Hm  (aetus  est^  Christi  advantum  ad  boroines 
ccAinMis  in  die  nativitatis  ejug  :  hominaja  ad- 
veotum  ad  Cbristum,  colimos  in  'ociavis  eju». 
Qnod  faoile.dii^Qoscitur  ex  antipboni$  qaad  o^nt^n- 
luc  10  mMtttiaatt  offido.  Prima  mtipbona  ia  aativi^ 


1225  AMALARII  PRESBYTERl  METENSIS  tSSI 

tate  Domini,  Genuii  fnterpera  regemy  de  pura  nativi-  A  me  abnnde  facit  'securam  lacubratio  sanGioniiii  m- 
tate  I>omini  narrat ;  prima  in  ociavis  Domini,  dicil,     terpretum. 


0  odmirabHe  commercium,  Quando  dicit,  commer' 
diintt  pstendit  aliud  dan,  et  aliud  accipi.  Dedit 
Christus  suam  deitalem,  et  accepit  nostram  huma- 
nitatem.  Quod  dedit  colimus  in  nativitate  cjus ; 
et  quod  accepit,  in  octavis.  Membra  juncta  capiti 
congratulantur  in  praesenti  festivitate.  De  sequenti- 
bu8  antiphonis  si  quis  considerare  voluerit,  potest 
eognoscere  quod  anliphon»  de  nativitate  Domini 
snam  nativitatem  specialiter  monslrant,  et  de  oc- 
tavis  Domini,  merobrorum  suorum  copulationem. 
In  antiphona,  Quando  natut  e«,  ex  persona  homi- 
nis  Dominus  appellatur ;  et  in  novissimo  homo  lo- 
quitur  ad  Deum,  Te  laudemus  Deus  noster»  Tertia, 


CAPUT  XXXIU. 
Ik  Theophania  et  "TfrflcvTv. 
Unum  omittimus  in  Theopbanla  ex  his  qast  cde' 
bramus  in  nativitate  Domini,  id  est,  invitatoriimi. 
Saepe  dietnm  est  quod  institutor  ofiicii,  in  qiiantnin 
potuit,  actionem  omnem  iliins  temporis  qoando  ilb 
agebantur  quae  recolirous  in  nsitato  officio,  ToJalt 
ad  memoriam  nobis  redncere.  Igitnr  qula  voiuit  in 
isto  distinguere  nostram  bonam  invitationem,  qaa 
invitantur  et  excitantur  fideies  ad  Denm  defH^caih 
dnm,  ab  invitatione  Herodis,  qui  propterea  ooiigT6> 
gavit  scribas  et  prindpes  Judaeorum,  ut  sciret  ubl 
Christus  nasceretur,  qnem  cogiiabat  uiterflcere,  in- 


Rubum  quem  viderat  Moytet,  sic  loquitur  ex  per-  B  vitalorium  officii  prasentis  omisit.  Pnesens  officiam 


sona  membrorum  ad  Dei  genitricem,  intercede  pro 
nobis.  Quarta  habet  iterum  in  fine,  Te  laudamut^ 
Deut  notter.  Quinta  tenet  verba  Joannis  Baptist» 
quibus  demonstravit  utilitatem  nostram,  quae  data 
est  nobis  ex  adventu  Christi,  dicentis  :  Ecce  Agnut 
Deif  ecce  qui  toHit  peccata  mundi.  Antiphona  quae 
in  Evangelio  dicitur,  et  Domini  praesentiam  ad  ho- 
mines  monstrat,  et  hominis  assumptionem  ad  eum. 
Sic  enim  dicit :  Mirabile  mytterium  declaratur^  ho- 
die  innovantur  natura:.  Quomodo  innovantnr  na- 
turae  Gregorius  Nazianzenus  manifestat  in  libro  de 
secundis  Epiphaniis,  dicens  :  Quid  de  nobis  agitur, 
vel  pro  nobis  ?  Nova  quaedam  et  inaudita  efficitar 
permutatio  naturarum,  et  Deus  homo  fit.  Et  paulo 


nocturnale  certat  intimare  tria  insignia  nobis  ma- 
nifestata  per  adventum  Christi,  id  est,  adventnm 
Magorum,  et  baptismum  Christi,  et  roiraculum  ei 
aqua  factum  a  Christo.  De  secundo  ei  tertio  sum- 
matim  memoratur  in  tertia  noctarna,  et  in  ancipbo- 
na,  Hodie  ctBlesti  tpontojunctaetiEulena,  Aioerie 
vero  et  plene  de  adventu  Magorum  camt  m  daabas 
superioribus  nocturnis.  Nam  et  hoc  videtur  onfini 
potisslmura  congniere  caeterorum  officionim.  ?e- 
rum  officium  quod  in  nocte  nativitatis  ejns  camUir, 
de  infantia  ejus  resonat.  Memoria  quae  recolit  per 
officia  cantorum  de  octavis  Domini  et  circamcisioae 
cjus,  et  scintillas  mitiit  de  infantia,  similiqne  modo 
quod  agitur  in  iCiravH.  Idcirco  congruelKit  ot  pn^ 


post  :  Dei  Fiiius  coepit  esse  filius  hominis,  non  G  sens  officium  plurimum  illa  tangeret  quae  cirea  in- 


cooversns  ex  eo  quod  erat,  sed  assnmens  quod  non 
erat,  ut  capi  possit  qui  capi  non  poterat,  et  per 
mediantem  carnem  sicut  velamine  quodam  inter- 
posito,  alloqui  nos  possit*.  Quoniam  quidem  ferre 
sinceram  divinitatis  ejus  naturam  non  erat  corru- 
ptibilis  hujusnostne  fragilisque  nalurse,  idcirco  ergo 
incommixta  misceutur,  et  non  solum  nativitati  no- 
strae  Deus  vel  carni  superna  mens,  vei  tempori  il- 
lud  quod  ante  omne  tempus  est,  venim  etiam  virgi- 
nitati  partus  iinponitur,  et  impassibili  passio  con- 
ciliatnr  et  Immortali  mortis  poculum  propinatur. 
Seqnitur  in  antiphona  :  id  quod  fuit^  permansit ;  hoc 
est,  verbum  quod  se  nobis  voluit  demonstrare  per 
materiam  carnis,  ut  fuit  incommutabile  lumen  et 


Oantiam  ejus  gesta  sunt.  Nec  non  et  apostobd  viri 
satagebant  baptismum  generalem  trausferre  depn- 
senti  festivitate  in  festiviiatem  Paschae  et  Peateco- 
stes ;  quem  propterea  multi  certalMint  freqoentaie 
iu  ista  festivitate,  quia  in  ipsa  a  maltis  creditsr 
Dominus  baptizatus  esse  a  Joanne.  Unde  potest  n- 
deri  ab  officio  praesentis  summatim  dictam  tsst  de 
baptismo  ejus,  et  plene  de  adventu  Magorum.  Ct 
plenius  haec  clarescant,  insero  quod  S.  Leo^pa 
scripsit  de  memoratis  festivitatibos,  dicens  in  capi- 
tulo  oclavo  Decretalium  :  Ordo  rerum  per  iesoi 
Christum  Dominum  nostrum  temporaliter  gereDdi- 
rum  in  incarnatione  Yerbi  sumpsit  exordium.  UDde 
aliud  tempus  est,  quo,  annuntiante  angelo,  bestt 


Deos  aetemiis,  sic  permansit,  non  mutatum  in  ali-  ^  virgo  Maria  fecundandam  se  per  Spiritum  sancuui 


quam  creaturam.  Sequitur.  Et  quod  non  eraty  at" 
tump^t\  His  verbis  monstratur  assumptio  hominis : 
qnoniam  Christus  hominem  dignatus  est  assumere 
in  unam  eamdemque  personam  Dei,  merito  membra 
eapitis  dicuntar  iransisse  in  Deum.  UndeAugustinus 
!n  sermone  vicMtno  sexto  super  Joannem  :  Quid 
est  eifigo  crederein  eumt  CredendO  amare,  cre- 
dendd  difigere,  credendo  in  eum  ire  et  ejus  mem- 
bris  IncottioraTi.  Seqoitur  :  Non  commixtionem  pas- 
8us,'BeqoeiASvidioii^;  seSlicet  non  est  passos  iUam 
comniixtionem  qaam  dicit  Sabellias  in  anam  per- 
lonau  Pacris  et  fttli,  neqne  iilam  divisionem 
qiiamftlav^  Aiios.  De  curcamcisione   Domini 


credidit  et  concepit;  aliud  quo,  salva  integFitiie 
virginea,  puer  editus,  exsultante  gaudio  ccelestiBm 
ministrorum,  pastoribus  indicatur;  allnd,  quoiii- 
fans  circumciditnr ;  aliud,  quo  hostia  pro  eo  legalis 
offertor;  aliudi  cam  tres  Magi,  daritate  novi  aide- 
ris  incitati,  in  Bethlehem  ab  Oriente  penreoiant,  et 
adorant  parvuium,  mystica  manernm  oblaUooe  v^ 
nerantur.  Nec  iidem  sunt  dies  qaibos  iniipio  Be- 
rodi,  ordinata  divinitas  in  JEgyptmn  tmnslatioiie, 
sobtractas  est,  vel  quibos  ab  iGgypto  in  Galifaeaia, 
morttto  persecatore  vocaius  est.  Inier  has  aotev 
dispensationam  varietates  aeeedont  aagmeata  co^ 
porea.  Crescit  Dominus»  sicat  evangdisu  testattfi 


IttS 


DE  ECCLESIASTICIS  OFFlCOS  LIBKI  lY.  --  LIB.  H 


1226 


profectibns  et  aeUtig  gratiae.  Tertia  nocturoa  pne-  A  slris  iDferni,  et  perducunt  usque  ad  visionem  sem- 


aentis  festivitatis  recolit  tres  terminos  credentium, 

id  est,  populi  Judatci  ante  receptionem  gentilium ; 

gentilis  populi  post   repuisionem  Judaicae  plebis, 

iterum  populi  Judaici  in  finem  mundi.  In  prima 

noctuma  recolitur  iuteUectus  Magorum,  qui  Gbri- 

stum  intellexerunt  Deum  esse.  In  secunda  nocturna 

idem  intellectus»  qui  conspicit  Ctiristum  regem  esse; 

in  tertia,  qui  conspicit  Gliristum  ad  boc  venisse, 

ut  doceret  bomines  suo  baptismo  necessarium  eis 

esse  baplizari,  et  per  baptismum  mori  palri  diaboio 

et  operibus  ejus,  et  pompis  ^us  :  in  baptismo  Gbri- 

sti  mors  et  sepultura  ejus  recoiitur.  Hanc  tertiam 

periocham  recolimus  oer  introitus  missae  ab  octavis 

Theophaniae  usque  in  Praesentationem  Domiiii,  nisi 


piterna^  gloriae.  Unde  yersus  responsorii  qui  canta- 
tur  in  helKlomada  ^Tnocrn  dicit  :  Quoniam  {edifica' 
vit  Dominus  Sion^  et  videbitur  in  gloria  tua.  De 
quo  ita  Augustinus  in  tractalu  Psalmorum  :  at  vero 
cum  venerit  judicare  cum  angelis  suis,  quando  con- 
giegabuntur  ante  eum  omnes  gentes.  Et  post  pauca : 
^diflcavit  Dominus  Sion  et  videbilur  in  gloria  sua, 
qui  in  illa  primo  visus  est  in  infirmitate  sua.  Ex  hoc 
versu  possumus  conjicere  institutorem  ofliciorum 
insinuare  voluisse  pnesentationem  Domini  in  teroplo 
excitare  nos  ad  pR£sentPtionem  sibi  et  Patri.  Qua- 
draginta  dies,  in  quibus  exspectatur  Domini  prae- 
sentatio,  omnem  statum  sanctse  Ecolesiae  demon- 
strant  bic  in  praesenti  saeculo,  quandiu  necesse  est 


forte  anticipet  nos  tempus  Septuagesimae.  Primus  "  ei  per  quatuor  partes  mundi  satagere,  ut  impleat  de- 


introitus  est  post  octavas  Theophaniae,  juxta  ordi* 

nem  Antiphonarii  nostri :  In  exceUo  throno  vidi  se- 

dere  virum^  quem  adorat  multitudo  angeiomm.  Apo- 

stolorum  et  aposiolicorum  virorum  est  isla  visio, 

hoc  est,  ut  mente  iutelligant  eumdero  Dominum, 

qui  a  Magis  adoratus  est  quasi  infans,  et  cigus  prae- 

sentatio  isto  in  tempore  exspectatur  usque  ad  qua- 

dragesimam   diem  nativitatis   gul)ernare    viriutes 

coelorum,  et  ab  liis  adorari.  Secundus  est,  Omnis 

terra  adoret  te,  Deus,  qui  pertinet  ad  muititudinem 

credentium,  ul  quem  primo  adoravenmt  ires  Magi, 

postea  adorenl  omnes  credentes  ex  Asia,  et  Africa, 

et  Europa.  Jam  circa  hebdomadam  in  qua  ceiebratur 

Praesenlatio  Domini,  cantatur,  Adorate  enm,  omnes 

angeli  ejus.  Unde  dicit  Apostolus,  ut  in  nomine  Jesu 

omne  genu  ftectatur^  coslestium^  terrestrium^  et  in- 

fernorum.  Quod  ita  exponit  Ambrosius  in  Epistola 

ad  Philippenses.  Hoc  enim  ilii  donatur,  ut  omnes 

illud  adorent,  et  ut  omnes  Deum  oonfileantur  Je- 

suoi  Christum  in  gloria  Dei  Patris  eifectum,  hoc 

est,  talem  potitum  gloriam  qualem  fas  est  illum  qui 

sibi  patrem  ascribit  Deum,  potiri,  propter  iiiam  co- 

pulationem  quam  habet  ad  Unigenitum.  Et  post 

pauca  :  Coelestium  quidem  invisibilium  virtutum. 

£t  Petrus  de  eodem  Filio  Dei  dicit :  Profectus,  in- 

quit,  in  ccelum  subjectis  sibi  angelis,  et  potestati- 

bus,  et  virtutibus.  Unde  Beda  in  tractatu  Epistolae 

ejusdem  Petri  :  Nulii  dubium  quin  Filio  Dei  semper 


C 


cem  praecepta  legis,  hoc  est,  ut  juste  et  pie  vivat  in 
hoc  saeculo  exspectans  beatam  spem,  quando  videac 
Domlnum  in  gloria  sua  et  choros  angelorum  ad- 
orantes  Deum.  Eamdem  perseverantiam  in  bono  stu- 
dio  figurat  tunica  talaris  quam  indult  Joseph  in  prae- 
flguratione  corporis  Christi,  et  nos  ciericl  eam  poi^ 
tamus  slve  in  quotidiano  usu,  sive  in  ecclesiastico. 
Ex  ea  nempe  admonemus  populum  Dei  ut  usque  ad 
finem  mundi  satagat  se  operirebonis  operibus.  Uude 
Gregorius  In  primo  libro  de  Moralibus  :  Nam  quid 
est  talaris  tnnica,  nisi  actio  consummata?  Quasi 
enim  propensa  tunlca  talum  corporis  operit,  cum 
bona  actio  ante  Dei  oculos  usque  ad  vitae  terminum 
tegit.  Hoc  est  cereos  accensos  manibus  portare  in 
"TtravT^,  quod  estinpraesenlationesuiunumquemque 
secum  hahere  opera  sua,  in  quibus  clarus  ct  iucidus 
appareat  in  coetu  sanctorum  angelorum,  in  quorum 
commemoratione  celebratur  in  nocturnali  officio 
VCmcvrn  novenarius  numeros.  Post  commemorata  offi- 
cla,  venieute  Septuagesima,  mutamus  cantum  laeti- 
tiac  in  tribulationem,  ut  ex  eo  trahamus  ad  nostram 
memorlam,  cul  affectui  debltores  simus  ex  nostris 
meritis,  el  ut  e  ducatu  humilitatis  perveniamus  ad 
passionem  Domini. 

CAPUT  XXXIV. 
De  octavis  Theophania. 
Natus  est  Christus  ex  Maria  virgine  temporallter, 
non  propter  se,  ut  tunc  inciperet  esse,  quasi  non 


erant  angeli  et  omnes  Pairis  coeleslis  virtntes  ac  j)  antea  essel :  ante  omnia  tempora  fuit  cum  Patre, 


potesutes  subjectae,  quem  cum  Patre  et  Spiritu  san- 
cto  unum  sine  initio  Deum  laudant,  tremunt,  ad- 
orant.  Sed  necessario  admpnendum  beatus  Pelrus 
sestimavit,  quod  assumpta  humanitas  In  tantam  sit 
gloriam  resurgendo  sublimata,  ut  incomparabili  cul- 
mine  omni  Angelicae  dignitatls  potentiae  praeferatur. 
Iste  iuiroilus  aut  intra  se  habet  'Xirccyrq,  aut  initium 
possidet  infra  octo  dles  cjusdem  ^XirKvni,  nisi  per 
anticipationem  Paschae  praecurrat  Septuagesima.  Me- 
morati  introltus  beneflcla  Christi  insinuant  prsestita 
nobis  ad  laetificanda  corda  nostra.  Idclrco  curo 
duobus  canumus  offerioria,  Jubilaie,  La^tari  enlm 
nos  oportet,  quia  non  soium  de  infemo  inferiori 
l^oficia  Chrisil  nos  iiberant,  sed  .etiam  de  clau*- 

PATftQL.  CV^ 


per  quem  haec  omnla  temporacreata  sunt;  sed  ut 
mentibus  nostrls  nova  lux  appareret,  per  quam  re- 
verteremur  ad  Grealorem  nostrum,  qui  eramus  in 
tenebris.  Simill  modo  bapdzatus  est,  non  quod 
eguerit  baptisterio,  ut  in  eo  ablueret  sua  peccata, 
quae  nulla  erant,  sed  ut  formam  daret  suae  Eccles^iae, 
quomodo  quaereret  ablui  sua  peccaU.  Unde  ipse  di- 
cebat  in  Evangelio  :  Sic  enim  decet  nos  imfdere 
omnem  justitiam,  Mortuus  est  Chrislus,  ut  suum 
corpus,  qnod  est  sancta  Ecclesia,  morti  moreretur. 
Erai  prius  genus  humanum  Deo  mortuum,  quia 
morti  obediebat;  vivebamus  mortl,  cum  ei  servie- 
bamus;  morimur  morti,  cum  ei  renuntiamus.  Utad 
memoriam  reducamus  qnod  Chrlstus  propterea  pa^* 

39 


i227  AMALARn  P^S^¥TEEU  lOSffiNVS 

sas  8it  ut  P9S  inorer^eiDitf  peccato,  in  qaart^  feria  A  i^^  ^^  ^  ieoiplo  ChjriiMi.  Ai  iftod 


l^ 


aote  Coenam  Doinini  et  AQ$tra  jnortificatio  recoli- 
tur  tn  aliquibus  olficiig,  et  Bomi.ni  pas&io  legitur. 
Unde  dictum  est  in  jam  scripto  libello  de  quinta  va- 
rietate  :  Si  sequerentur  dies  post  sextam  feriam  in 
quibus  oporteret  trisUri,  forte  octavas  passionis  Do- 
Imini  celebrassemus,  hoc  est,  per  celebralionem  oin- 
cii  ad  memoRiam  reduceremus  morti  obnixe  mori 
nos  debeie.  Moritur  bomo  luxurise,  qui  casiiu- 
tem  servat;  moritur  invidiae,  qui  caslitate  pollet; 
moritur  incredulitati,  cujus  cor  fide  mundatur. 

In  duabus  lectionibus  qua^  Ie|j;untur  in  scxta  feria 
passionis  Domini,  animadverlimus  duas  mortes  in 
eodem  die  celebratas.  Lectio  de  Exodo  Cbris^  mor^ 
tem  manifestat ;  de  Osee  vero,  membrorum  suorum» 
de  quibus  dicit  Paulus  :  Qui  autem  $un^   CkrUii^  B  jgn  ^^^^  .  Exaltabunlur  cormta  /uffi,  AUeiuia.  Lux 


nos  cparciat,  ut  iitfajMesiioMri  ^uftArageiinit  ^ 
nativitatis  su^e  prsesenlenuir  in  (emplo. 

CAPUT  XXXV. 
De  tuUaliiiis  ionctorwn. 
Qa»  gint  natalilia  sancloram,  ex  aao  responsorio 
qoi  cantator  in  festivitate  beati  StefAani ,  cogno- 
aceie  pogaamiis.  Dicit  responsorius  :  Eeuema  iii 
natu$  est  Dominu$  in  terne^  ut  Stepkanns  naut" 
retur  in  coslie.  Nalalitia  sanctoram  nativitaces  eo- 
ram  monstrant,  quibas  nascuntar  in  socielatem 
novem  ordiniHn  angelorain,  et  in  socieiatem  lan- 
ctorum  Patrum  nataralis  iegis,  et  legis  iitterx,  et 
Movi  Testamenii.  Propter  gloriam  Novi  TesUmeoii 
conlinent  antiphon»  de  tertia  periodia  AUeinia^ 


cdrnem  tuam  crucilixerunt  cum  vitii$  et  concupui'' 
centiii.  Tractus  qui  sequitur  post  lectioue^,  Qui 
habitat  in  adjutorio  Altissimi,  informat  omne  praer 
sidium  qqo  adjuvantur  a  Domino  sancti  iq  cerlami*^ 
ne  positi.  Uunc  psalmum  congruif  potissimum  me- 
ditari  ,  cum  quis  periculis  appropinquat  et  cir- 
cumcjatur  insidiis  ^ut  angustiis,  velut  bestia  multis 
la(][ueis  irretita,  ut  po$sit  audiri  a  Domino  :  Invo- 
cabit  me,  et  ego  exaudiam  eum ;  cum  ip$o  $um  in 
tribulatione.  Idcirco  nunc  cantatur  ex  ^^ersona  mem- 
bronim,  quia  affectum  illorum  non  dedignatus  est 
Domiuus  in  se  assumere.  Cantatur  et  per  singula» 
noctes  propter  tiroores  nocturnos,  vel  quia  somnus 
babet  imaginationem  mprti^.  In  pas^ione,  Salvato- 


ome$tju$tOj  AUeiuia.  Cuetodiebant  $e$timoma  ejn 

et  prwcepta  eju$^  Alleluia,  In  festiviudbos  qaas  re- 

colimuft,  recolimus  per  novenariam  nomenun,  sUn- 

tfis   oramas,  recolendo  sanctam  sodeUteffl  aoge- 

lorum  et  Patrum  sanctoram,  qoi  jam  Bont  inlaetltia 

sempileraa. 

CAPUT  XXXTl. 

De  ttcta»i$  nataiitiorum  $Metorum. 

Sofemu»  ocUvas  naUlitionHD  aliqaoram  sando- 

ram  ceiebsare,  eoram  scilicet   qaoram  feslivius 

apud  noB  clarior  habetor ,  veloti  est  in  ocUris  apo- 

stoloram  Petri  et  Paoli,  et  caeterorum  sandoniB, 

quoram  consuetodo  diversaram  Ecclesiarnm  ocuvas 

celebrat.   Si  non  valemos  omniom  sanctornm  n^ta- 


ris  nostri  paries  inimicitiarum  ruptu$  est,  et  CQn-  C  liiin  celdftrare,  faanlo  minas  ocUvas  eoram?  Noq 


juncti  sunt  duo  populi  in  uno  lapide  angulari,  quod 
non  potuit  fieri,  nisi  gentilita$  prius  moreretur  mo^r 
ti  vitiorum.  Quoniam  istanonproposuimusbic  inqui- 
rerC}  sed  precamur  supplices  ut  ab  eo  spiritu  in- 
serta  sint  qui  ubi  vult  spirat ;  nunc  ad  proposir 
tuni  redeuo^um  est.  \n  Theopbania  celebramus  qoo- 
modo  Dominus  a  Magis  ^it  inquisilus,  et  inventus, 
ac  adoraius;  quoraodo  Isetati  sintcopvivaein  nu- 
ptiis ;  quomodo  sit  baptizatus.  Quae  omnia  pos^u- 
mus  dignoscere  ex  antiphonis  quae  canUntur  in  ma- 
tatino.  In  octavis  ejus  celebratur  res  pro  qua  Chri- 
stus  baptizatus  esl,  hoc  est,  nostrum  lavacram,  per 
quod  nostra  peccata  abliiuntur,  quale  est  iJIud  de 
prima  antiphona  in  ocUvis  Tlieophanise  :  Veterem 


est  nobis  disserendum  quae  Ecclesiac  iHaa  vd  ilhft 
colant  octavas,  sed  quid  nobis  innuant  ipsae  octafs. 
In  natalitiis  ^sanctorura  freqaentamna  reo^tioQes 
illas  in  quifoos  animae  sanetoram  recipiuntor  qoaDdo 
exeunt  de  corpore.  De  fais  receptionibusdlcit  Auguiiti- 
nos  in  sermone  quadragesimo  sexto  super  Joanneo: 
Sicut  ergo.  diverss  cuslodise  agentiam  in  f  ofSaHt 
sic  diversae  costodiffi  mortuoram ,  et  fiversa  meriia 
resurgentium.  Receptus  est  pauper,  receptus  est  &- 
ves ;  sed  iUe  in  sina  Abraiiae,  ille  ubi  sitrret  et  aqiue 
gutum  non  inVeniret.  Habent  ergo  omnes  anims 
(ut  ex  occasione  instruam  charlutem  vestram),  lia- 
bent  omnes  animas  cam  de  saeculo  exierint,  diren»a5 
receptiones  snas ;  habent  ii^audium  bonae,  et  mabQ 


hominem  renovan$  Salvatorf  et    in  secunda  :  Te  qui  ^  tormenla.  IJed  cum  facU  fuerit  resurrectio,  et  b(h 


in  spirtltt  et  igne  purifica$  bumana  contagia,  Id- 
ipsum  poterit  reperire  diligens  inquisitor  in  seqnen- 
tibus.  Quia  duo  praecepta  sunt  dilectioni^,  Dei  sci- 
licet  et  proximi,  sicut  honorandp  baptismum  Christi 
Det  et  Salvatoris  nostri  celebravimus  in  Theophania, 
celebremus  et  nostram  initiatum  jam  in  capite  no- 
stro  in  octavis  Epiphaniae,  hoc  est,  ad  memoriam 
reducamus  qua  de  causa  Christus  baptizatus  sitt 
scilicet  quia  necesse  erat  ut  baptizaremur.  £t  quid 
prosit  baptismus  anliphonse  nionstr^nt  in  ocUvia 
Theophania;.  Unde  dicit  una  ex  iilis  :  Baptizato  Do^ 
minOj  facta  e$t  peccatorum  no$trorum  remissio*  'Tirccy* 
:i  non  habct  ocUvas,  quoniam  legaliter  pr^mn- 


norum  gaodiom  amplias  erit,  et  maloram  lonneBU 
graviora,  qoando  com  corpore  torquebantnr.  R^- 
cepti  s«nt  in  pace  sanctl  patriarchae,  prophetx,  apo- 
stoh,  martyres,  boni  6de)es,  omnes  tamen  adbuc  io 
fine  acoeplari,8unt  qaod  promisit  Deos.  Fromiass 
est  enim  reiurvficlio  elian  carnis,  mortis  consum- 
ptio,  viu  aefma  cum  angelis :  hoc  omnes  siraal  ac- 
ceptnri  ««intt^.  Kam  reqniem  ,  que  eonttnno  post 
mortem  damr«  si  ea  dignns  est,  tnnc  aocipit 
quisque  cum  moritur.  Priores  acceperant  patriv- 
cliae,  Tidete  ex  quo  requioscunt :  posteriores  ]»t»phet«, 
recentius  apostoli ,  mulio  reoenttns  martyres  sancti, 
quotidie  boni  iddcs.  Ct  alil  in  isu  requie  tam  dii| 


im  DE  EGGLeSI4S«lGM  omcas  UKRf  ir.  ^  IIB.  lY. 

SHflC^  «lii  SMB  KiBi;^,  adK  «mIs  |w«cioribm,  tf  i  A  ptem  iies  alf^iu  CMfltiUiti 


i 


iMc  ffaoMAi  tanfpott.  €iiin  Tero  si»  luie  soimm  evi- 
giJibaM  SMBnl  Mnes ,  quod  f  roniseMn  est  »ecq>turi 
sant  f .  Id  aiiitalitiis  sanckffnm  asemariitie  refnei 
coograUikwiif ;  ki  octa.vis  vero  eomm ,  resinrre* 
ckioni  coqioruai.  Quo  faonore  digna  sit  oetavo  4ieSy 
Ijber  Leviitoiis  BHHisirat,  et  quid  >habeat  in  mysie- 
rio.  Hesydiks  {ffesh|rier  iraciat  super  eonden  Le» 
vUicum  in  libro  senio :  dieit  Leviticiia! :  Et  locviui 
eu  i&omtum  md  Voy$en,  dicen$ :  Lo^re  fUUs  hrnd  : 
A  qukUo  didmo  4ke  memia  hujus  teplimi  enau  ferue 
tabeniMulorum  eepiem  diebut  Domno,  Diee  jn-imue 
voeMtur  ceUberrimui  uiffue  ianciiuimw :  omne  opus 
samHe  SHm  feeietie  tu  eo,  et  septem  diebut  offereHs 
holocmuta  Dommo;  dies  guoifue  octavus  erit  celeber^ 


«Cii  nnn  onrnee 
parifter  vwireiBiis,  iKn  ijpiod  eelebiier  sit  dies  ffit 
qua  coDveDiniis»  sed  faaeonque  die  conveiifeBdina 
sit,  ex  eonspecto  notao  Isetitia  ni||or  oriator.  Q«f 
vevo  oppositai  quaeationi  acntios  respondere  coBator» 
ille  affirmat  onnes  dies  aequales  esse,  nec  Parasceve. 
tantum  ChriBtum  craoifigi,  et  die  OoMaiDfca  ?esnr- 
gere,  sed  scnper  sanctom  resttnrectionis  esse  diem, 
et  semper  emD  caime  vesd  Dominfea.  Jcdania  antem 
et  oeagregationes  inter  dies  propter  eos  a  viris  pra- 
dentitw  instituta  swit,  qfoi  ma^  saBOirfo  vacant 
qnam  Dco;  nec  ^ssont,  ime  iiolniK,  leto  fn  eccle* 
sian  vit»  suae  tenpore  eongregoni,  et  ante  humanos 
actus  Deo  oraiionum  saaram  oiiMrre  sacnAeium. 
Qttotas  enin  foisque  est  qui  saltem  haec  paoca,  qoia 


rimue  atque  emutissimus.   Unde  dieil  memoratos  ^  slatala  snnt,  vel  oramK  lempora,  vel  jejonandi,  sem- 


Hefijridiios  :  fit  fNrinam  autem  septem  ^ieram  ceie* 
)>errimanratqae  sanelissinam  appetlavft.  Qa\  enim 
scit  prKsemlbus  ianqnam  tabemaculo  uti,  prima 
dies ,  id  eat ,  imtium  et  principium ,  a  sancti(ica- 
tiooe  vacatioDis  kicipil.  Propterea  et  nimfs  conse- 
qtieiiter  aii :  Omne  ofms  eervile  mm  facieiis ,  qiria 
iHitii  in  sieculo  aerviunt  qai  tanquam  tabemacalum 
et  traiBsitoria  oa  qum  in  eo  eant,  inceiidant.  8ed  el 
Be|»ten  diebus  holoeaasta  offsrri  fMPadcepit,  ostendens 
oportere  per  oaasie  tempas  perfectam  conversatio- 
nen  seqoi.  Qnando  ergo  istan  presentem  vitam 
peronrrerinaB,  toiic  csie9)errinnHii  alqae  sanotissi- 
iQon  oetavum  dien,  sdeoolom  vfdelicet  futoram, 
baieMnas.  Et  infra  :  Die  a«tem  primo  requies,  et  f n 


per  exerceat;  itaque  aicut  nobis  Ifcet  vd  j^unare 
semper,  vd  semper  orare,  eit  diera  Dominieam  ac- 
cepto  Domini  corpore  fndesinenter  eeiebrare  gau- 
dentibus,  non  ita  et  Jadseis  fas  est  omni  lempore 
immolare  agoum  ,  Penteooslen  ageie ,  tabernacida 
figere,  jcjunare  quotiM. 

Post  enumerationem  iemporDm  qum  <^fvaban- 
tur  ienspore  in  liio,  qoando  bealas  Hieronymns  hxc 
scripsii,  iliata  est  oaiosa  qoare  <lrristiaid  iempora 
mcmorau  obeervantes ,  crimeB  Don  incarrani :  lioc 
esl,  qui  simpliciler  respondebit,  ^t,  Non  eosdem 
Jttdaic»  •elDservailOHfs  dles  esse  qoos  iiostros,  et  caD- 
tera  qaie  •eqaontur.  Et  tlenim  infra :  Qoi  vero  op« 
posit»  qattscioof  acntios  respondere  conatur,  iMud 
ootava  die  requies,  non  fam  septSmo,  cum  iramero  G  aflllmait,  omnes  dies  nqBales  esse,  nec  Parascevo 


septan  dieram  festiviiatem  agi  proposoisset ,  sed 
oetavo.  Primuns  qisMMnj  qoia  liis  qui  secandam  lit- 
teram  legem  ienent,  fesiivitalem  celebrare  non  licet. 
A  novo  eoMn  segregatus  est  popolo  qui  scit  iegem 
oecimdom  spiritom  accipere,  et  octavum  honorare, 
qaem  diximis oignficare mertaora ra  resurrectionera. 

CAPUT  XX&VIL 
J^  abunatione  dierum  per  anmim. 
i}bi  sanetos  Hieronywus  evponit  illad  ad  Gafatas: 
Diee  oluervaiiSf  et  menses,  et  tempora,  et  annoSj  ft- 
moe  tios  ne  forte  sine  eausa  laboraverim  in  vobis,  ibi 
sentOBtiam  Cbristianoram  subnecifl  contra  eos  qui 
voluni  nobis  opponere  quod  obser>'emus  dies  et  tem- 
por»,  nnde  arguti  sant  a  Paulo  neoterici  Ghristiani. 
Dicii  Inter  alia  iia  :  Dicat  aliquis,  Si  dies  observare 
noii  licet,  et  menses,  el  tempora,  et  annos,  nos  quo- 
qiie  siMHilor  crimen  incurrimus  ,  qoartsm  sabbati 
oboervMiCes,  et  paraseeven,  et  diem  Dominicam  et 
jejosuiiaa  qnadragesim»,  et  Paschse  'festivfi«'»lem,  et 
Pmteoostes  iaetttiaro ,  et  pro  varietate  regtonam  di- 
Tet'sa  4n  lionore  martyrum  tempora  constituia.  Ad 
qu^^J  4|ni  simpUciter  re^ndebit  dieit :  Non  eosdem 
Judaieie  oi>6or?atiottis  dies  esse,  quos  nostros.  Nos 
eAinfi  <iM  azymorum  Pasdia  cdebramas ,  sed  resur- 
recUonis  et  erocis,  nec  septom  jnxia  morem  israel 
ninnerarmis  hebdomadas  in  Pcntecosten,  sed  Spiri- 
Ins  sanetl  veneramur  adventorm,  et  ne  inordinate 
co»greg«iA  fopuU  fides  mfhtnerelur  in  Ghristo,  pro- 


D 


tanlvm  Ghristnm  orvoiiffi,  et  dfe  Dominiea  resnr^ 
gere,  sed  aemper  sanetoiii  resartrectionis  esse^an» 
et  semper  eun  carae  yesd  Dominlea.  ^uperior  ex- 
casaiio,  in  qna  dieitar,  non  eosden  dies  esse  In  ob*^ 
servatione  apadnosqui  apud  Jadseos  observantur^ 
aliqaod  nobis  sapplementam  acoeimmodat,  qui  propte* 
rea  tempore  passionis  Domini  oiDitlimas  salutfrtio^ 
nem  solitam  qnia  Judas  saluiavit  domfnum  falso,  et 
genuflexionem  in  oratione  die  Parasceves,  qo»  iit 
pro  Judaeis,  quia  Jesu  illndendo  gennflectebant,  et  fa 
oratione  duodecim  lectionum,  quando  memorator 
passlo  trium  pueroram  in  foraace,  qofa  noldliani 
popliie  flexo  adorare  statnam  Nabucfaodonosoris  cam 
perfldis,  et  iovitatorium  in  diebus  Passionis  Domini^ 
quando  videiicet  congregabantar  ad  pessima  consf- 
lia  de  nece  Domini.  Similiter  in  Theophania  invita* 
torium  omiittmus,  quando  Herudes  congregavft  sa- 
pientes  Jadseorum  pravo  animo  ad  inquirendum  ubf 
Ghristas  nasceretur.  Quartam  feriam  et  Parasceven^ 
et  diem  Dominicam,  et  jejunium  quadragesiniae,  ct 
Paschae  festivitatem,  et  Pentecostes  laeiiiiam,  et  pro 
varietate  regionum  diversa  In  honore  martyrum 
tempora  constituia  observamus.  Quartam  feriam 
observamus ,  qula ,  ut  ait  Augustlnus  ad  Gasulanum» 
in  ea  die  congregati  sunt  Judaei ,  et  consiliati  sunt 
de  nece  Salvatorls.  Paraseeven,  quia  in  eo  passus 
est  idem  Salvalor.  Quoniam  isti  dies  aitliqnitua 
craniiD  obscrvation^  ritus  Romans  Ecclcsi«'C  obti-i 


Itfi  AMALARil  PRESBTTERl  METENSIS  it3« 

mni  ut  iisdem  d\ebQ&  mutaret  officia,  et  missam  ce-  A  et  splrilu ,  perfecu  felicius.  Hinc  fiictttm  est  ot  bo- 


lebraret  hora  nona,  per  quod  forinsecus  populus  con- 
gregaretur  in  unum,  quando  aliqua  causa  nova  im- 
minebat  ad  deprecandum  in  quibus  observatio  cele- 
bral>atur.  Unde  dicit  Hieronyrous  memoratus  in 
Euperioribus  :  lejunia  autem  et  congregationes  inter 
dies  propier  eos  sunt  a  viris  prudentibus  inslituta, 
qui  magis  sseculo  vacant  quam  Deo»  nec  possunt, 
imo  nec  volunt,  toto  in  ecclesiam  vitae  suse  tempore 
congregari,  et  ante  bumanos  actus  Deo  orationum 
suarum  offerre  sacrilicium.  Quotus  enim  quisque 
est,  qui  saltem  haec  pauca,  quae  statuta  sunt,  vel 
orandi  tempora,  vel  jejunandi,  semper  exerceat  ? 
et  reliqua.  Habemus  cx  Romano  Ordine  sabbati 
diem  in  observatione,  quem  non  computavit  Hie- 


rum  duorum  utrumque  ad  significandom  non  pnta- 
retur  labore  jejunii,  sed  potius  refectionis  hiiaritate, 
excepto  uno  paschali  sabbato,  quo  discipuloram,  sic- 
ut  diximus ,  luctus  propter  rei  gesUe  memoriam 
fuerat  jejunio  prolixiore  significandus.  Huic  enim 
sensoi  potest  congruere,  quando  festivitates  sancto- 
ruro  celebramus,  ut  in  prioribus  festivitatibus  con- 
gratulemur  animabus  sanctorum,  et  in  octavis  eo- 
rumdem  sanctorom ,  resurrectioni  corponmi.  Pro 
hac  re  solebant  omnes  Romani  omnia  sabbata  jejo- 
nare,  quam  modo  dixit  Augnstinus  ia  wao  sabtAU) 
ot^senari.  Propterea  dico  pneteritnm,  quia  nesdo 
quomodo  nunc  aguut.  Si  quis  voluerit  episcoponmi 
Ambrosium  imitari,  usquequaque  non  erit  extoms 


ronymus  in  ordine  dierum  observationis.  Novimus  ^  a  consortio  sanciorum.  Ponatur  popnius  in  doctrina 

sancti  Augustini,  ubi  dicit  in  memoraU  epistola: 
Libenter  acquiescas  episcopo  too  in  hac  re,  noli  re- 
Sistere,  et  qnod  facit  ipse,  sine  uUo  scrapo/o  veJ  di- 
scepUtione  secUre.  f  Ut  omnis  disceputio  dvsco- 
lis  absit  propter  diversa  ha^c  jejunia,  dummodo  te- 
neatur  fides,  spes,  et  chariUs  in  idipsnm,  quibuf 
omnis  doctrina  propheUrum  et  sclentia  Scriptara- 
rum  servit,  repetit  versum  saepe  sanctas  Aogustiniis 
in  memoraU  epistola,  AitUU  regina  a  desiris  iwt  tii 
vesUtu  deaurato  circvmamieta  varietate.  Obserratur 
etiam  apud  nos  in  aliquibus  locis  uuus  dies,  id  est, 
secunda  feria,  qui  non  est  depuUtus  in  oliservatiooe 
a  memoratis  auctoribus ,  id  est,  a  sancto  InnoceiitiOv 
et  sancto  Ambrosio,  et  sancto  Aogustino,  nee  aoD  ei 
bealo  Hieronymo,  quem  adhuc  solent  noslri  pnnct- 
pesin  jejunio  libare,  quando  indicitor  triduanum 
jejunium  insUr  Ninivitarum.  Qood,  ut  reor,  polest 
habere  normam  a  praedicatione  PauH,  qai  dixit: 
Aliug  judicat  diem  inter  diem ,  alius  judicM  imnem 
diem,  Tamen  exponens  illud  Ambrosius,  de  caeteris 
silet,  quartam  et  sexUm  sabbati  introducit,  joxia 
morem  quem  tene?)at  populus,  qui  ei  tunc  notos  erat. 
Yerius  tamen  implent  qnod  dicit  Paulus ,  qui  inter 
Dominicum  diem  et  tertiam  sabbati  refectionis,  me- 
dium  jejunabant  secnndam  sabbati ;  itenun  inter 
tertiam  sabl>ati  et  quintam  refectionis  jejunant  quar- 
tam ;  et  iterum  inter  quinUm  sabbati  et  sepiimam 


enim  ex  multis  auctoribus  quod  dies  sabbati,  sicut 
quarU  sabbati,  et  sexU  inciusa  erat  jejunio  apud 
Romanos,  et  iu  eo  officium  mutalum  saepe  habemus, 
sicut  in  quarU  et  sexta  sabbati ,  et  praecipue  in  ea 
benedictio  datur ,  quia  ipsa  est  quam  benedixit 
Dominus,  et  proprie  significatio  ad.  Spiritum  san- 
ctum  pertinet,  qui  est  sepliformis.  Unde  cum  et 
Pater  spiritus  sit,  et  Filius  spiritus  sit,  quoniam 
Deus  spiritus  est,  et  Pater  sanctus,  et  Filius  sanctus 
Bit,  proprio  Umen  nomine  amborum  spiritus  voca- 
tur  Spiritus  sanctus.  De  eodem  sabbato  diverso 
modo  observatum  est  apud  Orientes,  et  apud  ali- 
quos  Occidentes,  nec  non  et  apud  Romanam  urbem. 
De  qlia  re  sufficienter  a  S.  Augustino  tracUtum  est 
In  epistola  ad  Gasulanum  presbyterum,  de  quibus 
pauca  hic  inseram  :  De  varieUte,  inquit,  ad  Gasula- 
num  de  Urbico.  Non  tibi  persuadeat  urbem  Ghri- 
stianam  sic  laudare  sabbato  jejunantem,  ut  cogaris 
Oirbem  Ghristianum  damnare  prandentem.  £t  iienim 
ex  responsione  sancti  Ambrosii  in  eadem  epistola , 
qui  inquit :  Quando  bic  sum,  non  jejuno  sabbato ; 
quando  Romae  sum,  jejuno  sabbato.  Et  ad  quamcunque 
Ecclesi^sm  veneritis,  ejus  morem  servate,  si  pati  scan- 
dalum  non  vultis  aut  facere.  Scriptum  est  in  Yiu 
beati  Ambrosii  quod  ipse  Ambrosius  jejunaret  caete- 
teros  dies  hebdomadae,  sabbato  et  Dominico  prande- 
ret.  Quareprandio  uteretur  in  sabbato  aut  in  Do- 
minica,  memoratus  Augustinus  monstrat  in  memo- 


refectionis  jejunant  sexUm ,  dies  Dominicus  ioienii- 
rau  epistola,  scribens  de  sabbalo  sic  :  Quibus  au-  -^  ctus  est  ad  jejunandum  in  libro  qui  proprie  vocatnr 
tem  diebus  non  oporlet  jejunare,  et  quibus  oporteat,      Canones.    Rationem    interdictipnis    S.    AaiCQstiBQS 


praecepio  Domini  vel  apostolorum,  non  invenio  de- 
finitum.  Ac  per  hoc  sentio  quidem  non  ad  obiinen- 
dam  veriutem,  quam  fides  obtinet,  atque  juslitiam, 
in  qua  est  pulchritudo  filiae  regis  intrliisecus;  sed  ta- 
meu  ad  significandam  requiem  sempitemam,  ubi  est 
verum  sabbatum,  relaxationem  quam  constriclio- 
nem  jejunii  aptius  convenire.  Et  infra  :  Duo  quippe 
sunt  quae  justorum  beatitudinem  et  omnis  miseriae 
finem  sperare  faciunt  :  mors  et  resurrectio  mortuo- 
rum.  In  morte  requies  est,  de  qua  dicitur  per  pro- 
pheUm  :  Plebs  mea,  intra  in  cellaria  tua  abscon- 
dere  pusillum,  donec  pertranseat  ira  Domini.  In  re- 

syrrecUone  autcm  in  bomioQ  toto,  id  est,  ia  caro^ 


aperit  in  memorata  epistola  ad  GasuJanom  : 
inquit,  Dqminico  jejunare  scandalum  magnam  cst, 
maxime  posteaquam  innotuit  deiesUbiiis  multamqoe 
fidei  caiholicae  Scriptnrisque  divinis  apertissime 
traria  hxresis  Hanichaeorum ,  qui  suis 
ad  jejunandum  istum  Unquam  legitimuro  constiUie- 
runt  diem,  per  quod  facluni  est  ut  jejunium  diei  Do- 
minici  horribilius  haberetur.  Sanctus  Hieronynras 
unam  quadragesimam  ponit  in  obsenratione  :  nos 
observamus  tres  quadragesimas ,  id  est,  antePascha 
Dpmini,  circaque  festiviutem  sancti  Joannis,  ei 
anle  nativiutem  Domini.  Sit  a  piis  meotibus  fre- 

quenutum  apud  n9S  ;  apad  j^aQotun  JSkmjmm 


4t5S  BE  EGOESIASTiaS  OFnCnS  LIBRI IV.  -  LIB.  lY. 

maoifestam  est  qaod  Montanus  haereticus  illam  ob-  A  GAPUT  XXXIK. 


1254 


servationem  trium  quadragesimarum  stataerit  apud 
6U0S,  id  est,  tres  quadragesimas  per  annum.  Apud 
nos  quoque  non  est  dubium  quin  praeparare  nos  de- 
beamus  in  advenlu  Domini  muliis  piis  operibus.  Na- 
talilia  sanctorum  observantur  apud  nos,  de  quibus 
dicit  Augustinus  in  memorata  epistola  :  Diebus  Do- 
minicis  omnibus  et  quinquaginta  poslPascha,  et  per 
diversa  loca  diebus  solemnibus  martyrum,  et  festis 
quibusque  prandetur,  solemus  post  octavas  nativita- 
tis  Domini,  octavas  celebiare  S.  Stephani,  et  S. 
Joannis  evangelistse,  atque  Innocentum  ut  earum 
oclavarum  cantu  perveniamus  ferme  asque  ad  vigi- 
lias  Theopbanide.  De  jejunio  quod  facimus  ante 
ascensiooem  Domini,  manifeslum  est  a  quo  auctore 


Iterum  de  tomura  clericomm, 
Memini  me  dixisse  in  superioribus  dabitando, 
atrum  corona  dericorum  nostromm  formam  primo 
acciperet  a  sancto  Petro,  an  a  successoribus  ejas» 
scilicet  episcopis  urbis  Romae.  Reperi  postea  aucto- 
riiatem  hujusce  rei  Bedae  famoli  Dei  in  Ristoria 
Anglorum ,  capitulo  vigesimo  primo ,  ex  epistola 
Geolfrid  abbatis  ad  Aytanum  regem  Pictornm.  Ye- 
rum  etsi  proflteri  nobis  liberum  est  quia  tonsuRB 
discrimen  non  noceat  quibus  pura  in  Deum  fides 
et  charitas  in  proximum  sincera  est  maxime  cum 
nunquam  Patribus  catholicis  sicut  de  Paschse  vel 
fidei  diversilate  conflictus,  ita  etiam  de  tonsurae 
diiferentia  legalur  aliqua  fuisse  controversia.  Iiiter 


habeat  exordium,  de  quo  nihil  mihi  dicendum  est,  B  omnes  tamen  qoas  vel  in  Ecdesia,  vel  in  aniverso 


quoniam  dicit  idem  bealus  Augustinus :  In  his  enim 
rehus  de  quibus  nihil  certi  statuit  Scriptura  divina, 
mos  populi  Dei  et  instituta  majorum  pro  lege  te- 
nenda  sunt.  Tamen  non  possumus  dicere  quod  de 
laelitia  dierum  Pentecostes  non  sit  scriptum  a  sanclis 
auctoribus. 

CAPUT  XXXVIfl. 

Q^ando  celebratitur  divina  mysteria^  qua  reverentia 
et  metu  itandum  $it  in  eeclesia. 

Quoniam  de  natalitiis  sanclorum  pauca  praelibavi- 
mus,  jnvat  subnectere  verba  S.  Joannis  Chrysostomi, 
ut  his  admoneat  quomodo  meipsum  debeam  coercere 
a  superfluis  verbis  et  risu,  quando  coram  sancto  al- 


hominum  genere  reperimus  tonsuras,  nuUam  magis 
sequendam  nobis  amplectendamque  jure  dixerim, 
quam  in  capite  suo  gestabat  ille  cui  se  confitenti 
Dominus  ait :  T«  e$  Petrus ;  nullam  magis  ab- 
ominandam  detestandamque  merito  cunctis  fldelibug 
crediderim  ea  quam  habebat  ille  cui  gratiam  Spi-* 
ritus  sancti  comparare  volenti  idem  Petrus  ait: 
Pecunia  tua  tecum  eit  in  perditione,  quoniam  do- 
num  Dei  exiitimasti  per  pecuniam  posiideri ,  ftoi» 
est  tibi  part  neque  $ors  in  sermone  hoc»,  Neque  yero 
ob  id  tamen  in  coronam  attondemur,  quia  Petrus 
ita  attonsus  est,  sed  qoia  Petrus  in  memoriam 
Dominicae  passionis  ita  altonsus  est.  Idcirco  et  nos 
qui  per  eamdem  passionem  salvari  desideramos, 
tari  astitero.  Dicit  idem  in  traciatu  duodecimo  snper  C  ipsius  passionis  signum  cum  ilio  in  vertice,  summa 


Epistolam  ad  Hebneos:StatsacerdosDei,  orationem 
oflerens  cunctorum ;  tu  autem  rides,  nihil  timens?  Et 
ille  quidem  tremens  pro  te  orationem  oflert,  tu  autem 
contemnis.^  Non  avertis  Scnpturam  dicentem,  Yae 
coniemploribns  ?  Non  contremiscis  ?  Non  colligis 
temelipsum?  Et  in  aulam  quidem  regiam  intraturus, 
et  habitu,  et  oculis,  et  incessu ,  et  cunctis  aliis  com- 
poiiis  et  ornas  temetipsum ;  hoc  autem  ingressunis, 
ubi  vere  esl  aula  regia,  et  talis  qualis  coelestis  est, 
rides?  Atque  scio  quidem  quia  tu  non  vides,  audi 
tamen  quia  angeli  praesentes  sunl  ubique  et  maxime 
in  doroo  Dei  aslant  regi,  et  omnia  plena  sunt  incor- 
poreis  illis  virtutibus.  Iste  mihi  sermo  etiam  ad  mu- 
lieres  dicitur.  Et  anle  viros  quidem  non  citias  hoc 


videlicet  corporis  nostri  parte,  gestamus.  Sicut  enim 
omnis  Ecclesia  quia  per  mortem  soi  viviflcatoris 
Ecclesia  facta  est,  signum  sanctae  crucis  ejus  in 
fronte  portare  consuevit,  ut  crebro  vexilli  hujus 
munimine  a  malignorum  spirituum  defendatur  in« 
cursibos,  crebra  hujus  admooitione  doceatur,  se 
quoque  carnem  suam  cumvitiis  et  concapiscentiis 
cruciflgere  debere :  ita  etiam  oportet  eos  qui  vel 
monachi  votum  ,  vel  gradum  clericatus  habentes 
altioribus  se  necesse  habent  pro  Domino  continen- 
tiae  frenis  astringere,  fonnam  quoque  coronae,  quam 
ipse  in  passione  spineam  portavit ,  in  capite ,  ut 
spinas  et  tribuios  peccatorum  nostrorum  portaret» 
id  est,  exportaret  et  auferret  a  nobis,  suo  quemque 


iiident  facere,  ac  si  faciunt,  non  tamen  semper,  sed     in  capile  per  tonsuram  proferre,  ut  se  eliam  irri- 


m  lempore  remissionis.  Hic  autem  et  velas  et  obnu- 
nis  caput  tuum.  Dic  mihi,  rides,  o  mulier,  in  ecclesia 
sedens  ?  Ingressa  es  confiteri  pcccata  tua,  procidere 
Deo,  postulare  et  deprecari  pro  delictis  tuis,  et  cum 
risu  hocfacis^Quomodo  ergoeumpropitiarepoteris? 
Ct  quid  malum  est  risus,  inquit?  Non  est  malus  risus. 
Ilane  non  est  malum;  sed  valde  malum,  importuno 
tempore  immoierate  ?  Risus  enim  inest  nobis  ,  ut 
qiiando  amicos  viderimus  post  muUum  temporis,  hoc 
facimiis  quando  aliquos  delinquentes  et  timentes  ut 
foveamus  eos  risu,  non  ut  cogamus  nos  ipsos,  et  semper 
lideamus.  lUsus  inest  animae  noslrae  ut  remissio- 
nem  habeat  aliquando  anima,  non  ut  difiundatur. 


siones  et  opprobria  pro  illo  libenter  ac  prompte 
omnia  sufferre  ex  ipso  etiam  fhintispicio  doceanty 
ut  coronam  vitae  aeternae,  quam  promisit  Deus  dili- 
gentibus  se,  semper  exspectare,  proque  hujus  per- 
ceptione  et  adversa  mundi  se  et  prospera  contem^ 
nere  designent.  Dicit  idem  Beda  de  tonsura  in  Yita 
venerabilis  et  sanctissimi  Cuthberti  episcopi :  Post- 
quam  servitutis  Christi  jugum  tonsuraeque  Petri 
formam  in  modum  coronae  spineae  caput  Christi 
cingentis,  Domino  adljuvante,  susceperat,  etc.  Suf- 
flciant  haec  ad  demonstrandom  quid  memoratos 
Dei  famolos  Beda  de  auctore  eoronae  nostne  sen- 
tiret* 


m» 


CAPUT  XL. 


J^MALAIUi  PHBSBTTEia  MBTENSlS  «936 

A  Hvitate  Domini ,  in  qaa  nocte  celebratnr  mi^sa  pro- 


M^ntio  iterum  qtiM  hora  dki  trttM»  «tt  celebranda 

a  libere  vacarUibutM 

Ha^lawis  in  h^osee  operis  Terbi»  |HP«hiMlaiil 
esst  ab  apOBtoilicis  tiris  celebrari  aMe  horam  ferlSaifl 
eO  missanl,  laira  iiididf  fnod  tid»,  Hoc  eM,  Leoneni 
iMr|>e)r  missam  eelelMrare  dilueulo.  AddSfliim  est  iil 
€<9CiB  pontificalibm  <]aa  d»  re  missa  celebranda  dh 
drca  horani  teriiam,  scttieet,  quia  eadem  hora  Do- 
«riiMg  eraciftxii»  Mt  Mnfuis  Jndttomm.  Addimus 
^ih  propter  iesfiram  etnsueasdiDei»  hftoiilAra » 
aom  iMra  naltoni^itlfer  posse  mlBsatti  eel<^rari, 
^a  9e:sta  hora  dlei  DeEinlniis  crucifhns  esi  Aiani^ 
im  persecMormii ;  simillter  eti  hora  nona,  qnia  umC 
Mfnit  spMfifim.  HBinif^tum  esi  missam  ceiebrarl 


pter  natiritafem  panis ,  qui  nnnc  qnotidie  manditnr 
ex  altaf i ,  sive  propter  concentnm  angelomm »  qnod 
jam  retnHmus.  In  eodem  mane  celebratnr  mlssa 
propl^  exortum  noYse  hicis,  seu  propter  Tisitationem 
pastomm  ad  praesepe  Bommi,  in  quo  inveneruot  pa- 
hnlum,  unde  quotidie  sanctomm  animae  reAciontar. 
SiniHter  habemus  ofBcia  constituta  in  fesliTitate 
^annis  evangelistae ,  et  Jt)annis  BaptisCae  primo  di- 
loculo,  qui  utrique  ex  utero  matris,  id  est ,  ab 
eepto  Inmine  hujus  mundi,  in  semetipsis 
smgnfeni  quoddam  Beo  obtulemnt :  Joannes  evan- 
gelista  obtulft  ab  initio  hujus  lucls  virginitatis  sacrv- 
flcium;  loannes  daptista  sacrtficium  abslLoeolts, 
qui  nec  Tfnum  bibtt  nec  siceram,  et  I^azams  per- 


yrdecipiie  jn  reoardaclone  passionia  Domini  nos^l  B  manslt  omni  tempore.  In  nocie  sancta  resurre 


J^  Chrfisti :  in  eti|«s  conMAemoratione  agatnr,  et 
ip^  veriis  epasB  iil  canone  leguntnr  manifeste  liqnet. 
B(BCf  hiquit,  qMtkteunque  feeerrHs,  in  met  memo* 
rvtm  faeieH$.  Gnde  ei  memeres  siimus,  ^omtne,  not 
Hd  MToff,  iefP  H  pkb$  Ma  eoMta  Christi  Fitn  tui  Do^ 
tnini  M  fioilrl,  tam  beata  paeshms^  nec  non  ei  ab^ 
infefis  tmtrreetionis^  9ed  et  in  cmtoe  glofioue  ascen^ 
^nie.  Qasfb  aguttlor  in  celehralrone  miss»  post 
iniflatam  eanoaem ,  Bomint  passionem  ei  resurre- 
otionemy  ac  in  eoelos  aseensionem  reeolunty  de  qui- 
Ims  omnibos  quab  mllii  occurrerant  tetigi,  quando  de 
ofllcpiy  mhsae  scripsi.  Postea.  recordatus  sum  sanctum 
^regorlomi  hhsinnasso  nobis  Gassium  Narnensem 
episeopnm  aecedere  horap  fercia  ad  mlssaram  so- 


ctionis  Doniini  missam  celebramus  propter  eamdem 
resurrectlonem ,  quae  in  ea  complela  e&t,  et  propier 
Tisitationem  sanctamm  mulieram  ad  sepoicrnni  Do- 
minl 

CAPUT  XLL 
De  exsequiit  mortuorum. 
Aperte  dominu^  WtiSk  cfeclayat'  in  exseqniis  saneti 
Cuthberli  quomodo  vesti^i  opoiteni  ntfcidilem 
defunctum.  Ite  eaiin  soribic  &t  ^os  ^neqniis.  Posl- 
quam  ergo  sanctae  memorise  Cathbertiis  episoopas 
peracta  commuiiione,  elcTatis  oculis  el  manibos  ad 
Deum,  commendans  ei  animam  soam,  emitlens  spt- 
ritum,  sedensque  sine  gemitu  obilt  in  Tila  palnun, 
a  navigantibus  ad  insalam  nostram  delams,  loto 


lemnfa,  qood  diHgenii  cura»  siodni  hic  inserere,  nft  C  corpore  levalo,  capile  sudario  clrcoaidato»  oblau 


meipsnm  admonerem  quamTis  ridlssem  Apostolicum 
Leonem  dituenlo  missam  celebrasse ,  seu  caeteros 
presliyteros  in  Romana  Ecclesia ,  non  tamen  exci* 
dteso  a  B.  Crregorlo,  qood  hora  lerlia  ceiebranda 
essef  mlssa,  prsesertim  cum  idem  papa  referat  in 
homitia  sua  habita  in  basilica  S.  Sebastrani  die 
fts^ilatis  ipsins,  memorato  Cassio  episcopo  man-* 
datum  esse  ut  instarel  operi  quod  operabatm-,  per 
pvesbyietum  qoemdam,  Domino  nostro  Jesu  Christo 
diceAle,  Age  qood  agis,  q>erare  quod  operaris,  non 
cesset  manne  loa,  non  cesset  pes  cnns,  natali  Aposco* 
lovum  veBies  ad  me,  et  reddam  cibi  mereedem  tuaiift. 
^.  Qnid  idem  episcopos  ageret  idem  S.  Gregorhis 
nNmifesiat  in  eadem  homitta ,  sciticet ,  mt »am  quo^ 


super  pectus  sanctum  posita ,  veslimento  sacerdDlali 
indutus  in  obviam  Christi  calceamentis  sals  prcp*- 
ratus,  in  sindone  cereata  involutus,  animnm  liabens 
cum  Christo  gaudentem.  *  Non  est  dubitandnm  qnin 
ipse  mos  esset  apud  Romanam  Ecclesiam  in  hac  le, 
qui  apud  Angtos  fuit,  prsesertim  cum  ex  iUa  primnm 
episcopum  Augustinum  haberent  Angli  Saxooes»  ec 
eo  tempore  quando  celeberrima  fuit  Romana.  Ec- 
clesia  propter  auctoritatem  doctissiml  C|us  e]»S€opi 
Gregorii ,  et  postea  ex  eadem  Ecclesia  halnenmi 
archicpiscopum  Theodoram  in  utraque  lingaa»  sci- 
licei  Grseca  et  Latina,  peritis^mum.  Sed  minnempi 
quid  vellet  dominus  Beda  dicere»  ubi  dixita  c  in 
obviam  Christi  caiceamentis   suis  praepantiis«  • 


tuiie  eelebfi^avit.  Et  q«a  hora  ad  missam  irct  in  se-  D  x,triim  vellet  dicere  quod  cum  eodem  vestimento  le- 


qttontiias  aperit,  dicens  :  Quibus  auditift,  episcopus 
in  oraltone  secum  magna  cordis  contritione  pro- 
slFavit;  el  qni  obtaturas  sacrfficium  adhoram  ter- 
tia»  TOnerat ,  hoc  pro  extensse  orationis  magnitu- 
dine  ad  horam  nonam  Osqoe  protetavit.  Ut  opinor 
S.  OregortttS  eamdem  horam  Toluit  celebrare  io  ce- 
iebmtlone  missQe,  quam  eognovit  acceptabilem  esse 
Dbatohio  per  exhortationem  factam  ab  eo  ad  illum 
eplacopam,  fuem  dMl  ad  horam  tertiam  Tcnisse  ad 
missaninvsolemnia ,  salro  tamen  constituto  circa 
horam  nonain  per  dies  abstinenthe.  Si  enim  in  oe- 
teriohoil»  ex  consCiMO  agitnr  missa,  ratio  quxdam 
adest  qna  defendatur  eadem  hora ,  Teluti  est  in  na- 


surreclurus  esset  Cuthbertus,  an  moribu&  tMMiis,  ipi 
designantur  per  vesUmenta.  Interim  occonril  mihi 
cogilare  de  Christo,  utram  ille  Testitns  esset  Tcsti* 
mentis  aliquibus  postquam  resurrexil  a  mortais,  Ol 
si  fuit,  utrum  cum  ipsis  ascenderet  in  coelnm,  an 
solo  naturali  corpore,  quod  spiritale  erat.  Coepi  co- 
gitare  utrum  illis  duobus  qui  eum  in  Tia  conspexe- 
runt  apparait  vestitus,  quando  enm  cogitabanl  pere- 
grinum  esse,  etiam  et  Mariae  Magdaten»,  qoando 
eum  credidit  hortulanum  esse,  similiter  ei  discipolis 
quando  cum  eis  comedit  et  bibit,  vel  ubiciuMpw 
apparuit  cis.  Similiter  cogitavi  quod  angelt  a^pa- 
ruissent  vestiti.    (Jnde  legilur  de  iilis  secttndun 


1237  DE  ECCLESIASTIC19  OFFICflS  LIBRI IV.  —  LIB.  lY.  iV» 

Jonnnem,  Vidit  dngelos  in  albit  sedenUs,  Et  in  die  A  siiis  corporilnis  filiis  mandaTeraiit.  Et  Tobfas  sep»- 


assumptionis  ejits  ad  coelos  legitor :  Ecee  duo  vfrt 

astiterunt ,  juxta  Ulo$  hi  vestibus  aibii,  tfui  et  dixe* 

runi :  Bic  Jesus  qut  assutnptus  est  a  vobis  in  coHtttriy 

sic  veniety  quemadmodnm  vidistis  tum  iuntem  in 

ccetum,  Et  hic  tiescio  utrum  vestttQS  tnnc  esset  aa 

non.  Scinius  enim  dtxisse'  angelos  enm  fn  ea  fbrinfl 

venturum  esse  ad  jndicium  ,  qsk^  tunc  ascendit  ad 

coelo»;  ^lMHi  iha&b  ctfgttarri,  qaand6  transftftQratus 

esl  hi  Aionle,  notf  aitiHisse  etrm  Testimenlar  siia,  sed 

ea  facta  Hit  aAa  dfent  tAt.  Pogt  lioc  oeenrrit  qiioA 

prfmi.  ftomlnes,  Adam  et  ETa ,  imd}  eratit  anteqaam 

peccarrent;  atf^norom  colkdftionem  noi  Tenit  reTCh 

care  Redemplor  noster,  sM  muRo  meliorem.  Quibus 

postquam  peccaverant,  fecit  Deus  tunicas  pelHeeas. 


liendo  mortnds  Denm  promeroisse,  teste  angeto^ 
commendalur.  Ip^e  ((oo<]Qe  Domfnuff  die  tertio  re- 
fiof  recturus,  rdigioSae  mafieris  boflnm  opos  praMtt* 
Cat,  praedicanorAimipie  commendat,  qno<l  migueBtoa 
pretiosum  snper  menfbra  e|08  eflbderit,  atqoe  hoe 
ad  eum  sepeliendum  fecerit.  Et  laudabiliter  conim»- 
morantur  in  ETangelio,  qoi  eorpus  ^os  de  erooe 
acceptnm  diligenter  atque  honoTiflcc  legemkim  ae^ 
peliendnmque  cnraranl.  Iferum  'tsMb  anctorhates 
non  lioc  admonent  qnod  tttsit  olhis  cadaTeribo»  WK- 
sns,  lied  ad  Dei  provicienliam  eui  placent  etlam  taltai 
pietatis  ofBcia,  corpora  qooque  mortoorom  perChiere 
slgniflcant  propter  fidem  resufrectlonis  astraendaiff. 
IM  et  illud  salubriter  discitur,  qoanta  possit  esse  re- 


SalTa  fide,  quamTls  nesciam  ufrum  ita  Tcstiti'  TCn-  ^  muneratio  pro  elieemosynfhf  qoas  viventibus  et  scien- 


toii  sFnt  homines  nt  Chrfetus  apparuit  post  resur- 
T^ctionem  H  angel!  Tisi  sunt ,  an  ila  nudi  oi  primi 
bomine^liiertint,  6fedo  tamcn  nullam  deformltatem 
fferi  fii  spifitalHra^  corporlbus  quse  possit  offendere 
Tel  oauseam  fiafcere  spiritalibus  oculis.  Inter  has 
ambf^iitates  occorfH  mihi  ot  le^erem  Aogutftfninii 
Ae  CiTitate  B^i,  et  ad  Paitlinon^f  de  cura  pro  morfois 
iferenda.  Pauca  inde  excerpsi ,  qoibtis  tamen  inteb- 
Ifgi  j^iViest  exseqnias  nos  debere  focere  ^irea  moriuos 
nostros  ^otfns  pro  noslra  salute  qoam  pro  iHoram , 
et  sf  hon  foerint  exsecfdae,  ipsi^,  qui  in  €9iristo 
mortui  sunt ,  fiihif  ohesse ,  et  quod  qu!  ei^  fiicft 
cxsequias ,  ob  amorem  illius  facit  qui  promisit  coi^- 
pora  resurrectura.  Dreit  idbm  in  primo  iibro  de 
CiTi^te  Del ,  capltnlo  duodecimo  :  Multa  itaqite 
corpora  Christranorum  terra  non  texit ;  sed  nullum 
eorum  quisquam  a  coelo  et  terra  separavit ,  quam 
tolam  implct  praisenlia  sui  qui  novit  unde  resuscitet 
quod  creavit.  Dicilur  quidem  in  psalmo :  Posuerunt 
morticina  servorum  (iiorum  escas  volatilibus  cosli  ^ 
carnes  sanctorum  tuorum  bestHs  terra.  tffuderuht 
sanguinem  eorum  tanquam  in  circuitu  Bierusalemj  et 
non  erat  qui  sepetiret,  Et  paulo  post :  Quamvis  enim 
haec  fn  coospectu  homliium  dura  et  dira  videantur, 
sed  pretiosa  est  in  conspectu  Doinini  mor^  sancto- 
rum  ejus.  Proinde  omnia  ista,  curatio  f\nneris,  con- 
ditio  sepulturae,  pompa  exsequiarum,  magis  sunt 
Tiroram  solaiia  quam  subsidla  mortuorum.  Iterum 


Abus  exhibemus,  si  neque  hoc  perit  apod  Deom  qood 
exanhnrs  hommum  membri^  offlcia  diligenllaeqtfe 
persolvontoy.  Ex  fetis  Terbfs  ^aneti  Augostiiii  ippoH 
ret  qood  propterea  d(^beamtur  exseqoias  celebrare 
circa  morluorom  hominum  corpora,  qoia  Deos  Volt 
ea  resoscitare.  Ecce  manffestae  sont  exseqoiae  mor- 
tuoram ,  manifestatusque  edt  afflbctus  hominis  q^i 
debei  esse  eirca  exsequlas  mortijterram.  None  dlcen- 
dom  est  de  ofnciis  TCslpertinaliblliB,  et  noctoniaKbiily 
atqoe  matutinaHbu^. 

CAPfJT  XLH. 
De  offkus  mortuorum* 
Habeimis  scriplom  ib  qoodam  Sacramentario  q«od 
officia  mortoorum  agenda  mA\  circa  lertiam  dlem , 
et  septimam,  et  tricesimam.  (}ao(t  non  ita  intetligey 
quasi  iile  qui  terlia  die  agere  tuIC  officia  morluoram, 
debeat  praetermittere  priores  doos  dies  sine  soppR 
^ationibos ;  aut  qui  in  septrmaf  dfe,  sex  soperioribHs 
debeat  tenere  fn  offlcio;  aut  qol  itt  trieesima,  Tiginti 
et  noTem  vacare  otio  :  sed  qood  terfia  die  diconloi 
celebrari  oflficia  mortoorom,  doobus  modis  possit 
id  est,  nt  tertia  die  infra  sept^m,  septfma  inf^a  tri- 
ginta  celebrins   aguntor  circa   orflcia  morluonim 
quam  in  cxteris  diebus,  slve  ut  tertia  die  consumet 
flla.  SiihSi  modo  dicimiis  die  septima  et  trigesim^. 
De  his  tribus  terminis  ponemus  auctoritatem  san- 
ctaram  Scripturarum.   Dkitur  in  libro  Sapientiae 
de  exseq\iiis  :  Ft7t ,  in  mortuutn  produc  laerymas , 


ih  eodem  libro,  cap.  decimo  tertio.  Nec  ideo  tamen  i^  et  quasi  dira  passus  ,  iticipe  ptorare^  et  ucnndum. 


contemnenda  et  abjicienda  sunt  corpora  defuncto- 
ram,  maxime  justorum  alque  fidelium,  quibus  tan- 
quam  organis  et  Tasis  ad  omnia  bona  opera  sanctus 
usus  est  Spirilus.  Si  euim  palerha  vestis  et  annulus, 
ac  si  quid  hujusmodi ,  tanlo  charius  est  posieris 
quanto  erga  parentes  major  affectus,  nullo  modo 
ipsa  spernenda  sunt  corpora ,  quse  ntique  multo 
familiarius  atque  conjunctius  quain  qudelibet  indu- 
roenta  geslamus.  Hsec  enim  non  ad  ornamenlum 
vel  a(Qirtorium,  qood  adhibelur  extrinsecus,  sed  ad 
ijpsam  naluram  hominls  pcrtinent.  Unde  el  amiqiio^ 
rum  justorum  fiinera  officiosa  pietate  curata  sunty 
exsequix  celebratae,  et  sepultura  provisa,  ipsique 
cum  viverent,  de  sepeliendls  vel  etiam  transferendis 


judieium  cotitinge  corpiis  itiiui^  et  non  deipkUu 
seputturam  iltius.  Propter  detaturat^  auteth  aiinttre 
fer  iuctum  itlius  uno  die,  et  cotuotar^  propter  ti/i~ 
stitiam ,  et  fac  luctum  secutidum  merifdiu  ittiui 
tmo  die,  vel  duobus  propter  detractionetn.  XM  pri- 
mo  dixit ,  propter  detaluram  uno  die  ferre  luctumt 
et  posiea ,  propter  detractionem  uno  vet  duobus 
diebus ,  tres  dies  introducit  in  luctum.  Possu- 
mus  per  tertiam  diem  commendati  defbncti  ter- 
tiam  dierum  resurrectionis  Domini  ad  memoriam 
reducere,  ut  eodem  numero  deprecemur  pro  nostro 
defuncto,  quatenus  mereatoi'  pei*  remi^sibnem  pec- 
catorum  parficeps  Aen  resurreclionis  Cihri^li.  I^ 
quatrlduanum  j6]uulum  NiniTitse  feceninif  secuhdufti 


IS59  AMALAM  PRESBYTERI METENSIS  €240 

geptuagiiita,  ut  in  (aristi  glorificatione  pcr  rcsur-  A  ccpit  Ecclesia  :  ut  quibus  in  isu  Yita  desnnt  pa 
rcctioncm  cx  mortuis   dclcrentnr  peccata  corum.  ^- ^«t   — *       >  -       t      -• 


Undc  dicit  Augustinus  in  libro  Qusestionum  Gcne- 
sis  :  Nec  sepluaginta  Interpretcs,  quos  legcrc  con- 
sucvit  Ecclcsia,  errasse  credendi  sunt,  ut  non  di» 
eerenl  quadraginta  dies,  sed  triduumy  et  Ninive  ever- 
teretur.  £t  posl  pauca  :  Triduum  posuerunt,  quam- 
vjs  oon  ignorarent  quod  die$  quadraginta  \n  Hebraeis 
oodiciiius  legerentur,  ut  in  Doroiiii  noslri  iesu  Chri- 
sti  clarificalionc  inlelligereniur  dissolvi  al)olerique 
peccala.  De  quo  dictum  est :  Qui  traditus  est  pro- 
pter  dclicta  nostra,  et  rcsurrcxit  propter  justifica- 
tionem  nostram.  Clarificatio  autem  Domini  et  in  rc- 
fturrectione,  et  in  coelos  ascensione  cognoscitur.  Sc- 
cunda  igitur  celebratio  pro  defunctis  in  septimo  dic 
babet  auctoritatem  in  Genesi  memorato.   Habuii  B  deductionem 


quoque^  inquit,  Joseph  in  comitatu  currus  et  equitet, 
€t  facta  est  turba  non  modica.  Veneruntque  ad  aream 
Atady  qu(c  sita  est  trans  Jordanemy  ubi  celebrantes 
exsequias  planctu  magno  atque  vehetnentiy  impleve^ 
runt  seplem  dies.  Unde  mcmoratus  Angustinus  in 
memoraio  libro  Quaestionum  scribit :  Et  fecit  tuctum 
patri  suo  seplem  dies.  Nescio  utrum  inYcniatur  alicui 
sanctorum  in  Scripturis  celebratum  essc  luctum 
novem  dies,  quod  apod  Latlnos  novendia  appellant. 
Unde  mihi  videntur  ab  bac  consuetudine  prohi- 
bendi,  si  qui  Christianorum  istum  in  mortuis  suis 
numenim  servant,  qui  magis  est  in  gentilium  con- 
suctudine.  Septimus  vero  dies  aoctoritatcm  in  Scri- 
pturis  habet.  Unde  alio  loco  scriptum  est :  Luctus 
mortui  septem  dierum,  fatui  autem  omnes  dies  vitce 
ejus.  Septenarius  autem  numerus,  propter  sabbati 
sacramentum,  praecipue  quietis  indicium  est.  Unde 
merito  mortuis  tanquam  requiescentibus  exhibc^ 
tur.  t  Tertia  agilur  tricesimo  dic,  quam  nobis 
Aaron  et  Moyscs  in  auctoritatem  ducunt,  de  quo 
dictiim  est  in  scriplione  de  missa  :  Quoniam  sic 
certamus  pro  nostris  defunctis,  quatenus  possint 
participes  fieri  eorum  quos  Christus  revocavil  a 
claustris  infemi,  in  ea  commemoratione  simiii  mo-, 
do  celebramus  officia  pro  ipsis,  quomodo  celebran- 
tur  in  illis  diebus  quanilo  Christus  descendit  ad  in- 
fcrna  et  in  quibus  creditur  mortuus.  Non  cnim 
possumus  intelligere  dc  omnibus  qui  sint,  qui  illico 


rentes,  aut  fiiil,  aut  qualcscunque  cognaii,  tcI  nmi- 
ci,  ab  una  eis  exhibeatur  pia  matre  comoiUDi.  Si 
autem  dccssent  istae  supplicationes  qnae  finnl  reeia 
et  pia  fide  ac  pietate  pro  mortuis,  pnto  qvod  nihil 
prodesset  spiriUbus  eorum,  si  quamiibet  lods  aaa- 
ctis  exanima  corpora  ponerentur. 

CAPUT  XLUI. 

Repetiiio  de  tribus  psalmis  baptisnuUiktu. 

Diximus  in  superioribus  tres  psalmos  InplisDia- 

les  per  noctes   nobis  ad  memoriam  redoceiv  tri^ 

opera  Christi,  hoc  est,  repulsionem  daemonam,  effe- 

ctum  sanitatom,  et  rcsnrrectionem  nostram,  simDl- 

que  tridnanam  sepulturam  Domini ;  atque  alio  mo- 

do,  officia  dierum    baptismalium,   Spiritos  sancti 

in  terra    recta,    et  tres  psalmos  no- 


posiquam  recesserint  decorpore  penetrentregnacoe-  *.  Cbristum.  Haec  enim  signant  secundae  periochx 


ctium,  fidem,  spem,  et  charitatem :  at  nuncaddi- 
mus  in  operibus  tenebrarum  seu  in  nocte  tria  esse 
Titia  originalia,  id  est,  suggestionem  diaboli,  camis 
delectationem,  et  conscnsum  animi.  Proplerliapc 
tria  vilia  vice  trium  yirtutum,  sdUcel  ftdn,  sp^  et 
charitatis,  tres  psalmos  cantamus,  qmbm  memo- 
rata  vitia  repcUantur  de  nostris  catecbnmenis.  Qua- 
liter  celebrandum  sit  officium  in  Dominica  nocle, 
qnae  est  octava  post  Pascha  Domini,  ex  snperiori- 
bus  Ycrbis  monstratur,  in  quibus  narratur  de  octo 
beatitudinibus,  et  de  opere  sepliformis  Spiritiis 
atque  c^us  perfectione,  ac  de  octo  feriis  r^eaenli 
bominis. 

CAPUT  XLIY. 

hepetitio  ae  antiphona,  Fluminis  impetos,  qum  cask- 

tatur  in  Theophania. 

Solent  mussitare   de  psalmo,   Deus  nosler  refm» 

gium,  quare  praepostero  ordioe  ponatar  in  tCTtia 

periocha.  De  qua  re  ita  dicimus,  seqncntes  ordioem 

Evangelii.  Prius  Ycnemnt  Magi  adorare  Dominura 

quam  baptizatus  essct,  ideo  officia  quae  celdirantur 

in  prima  periocha  designant   ChrisUanos,  et  quo- 

dammodo  imitantur  munera  et  obsequia  Magonim  ; 

Magi  obtulerunt  aunim,   thus  et  mynbam :  sacot 

enim  praecipuum  metallnm  est  aurum,  ita  hoc  mn- 

nus  mancipatur  praecipuo  officio,  id  est  regali.  Per 

hoc  munus  Christo  oblatum  potest  designari  regalis 

potestas   cum  omnibus   suis  subditis  Tentora  ad 

aii- 


lorum,  aut  qui  in  aliis  custodiis  recipiantur.  Igilur 
unomodo  facimus  mortuorum  officia.  Suntetiamloca 
in  quibus  generaliier  pro  omnibus  defunctis  omni 
tempore,  excepto  Pentecostes  et  festis  diebus,  in  of- 
ficio  vespertinali  et  maiutinali  oratur.  Sunt  et  alia 
in  quibus  mis^a  pro  iisdem  quotidie  celebratur.  Sunt 
ctiam  et  alia  in  quibus  in  initio  mensis  novem  psalmi, 
novem  lectiones  totidemque  responsorii  pro  eis  can- 
taniur.  Quid  hoc  valeat,  Augustinus  inlibro  adPau- 
liniini  de  cura  gei^enda  pro  mortuis  monstrat :  Non 
suiit,  inquit,  praelermittendae  supplicationes  pro 
spiritibus  mortuomm,  quas  faciendas  pro  omnibus 
in  Christiana  societate  defunctis  etiam  tacitis  no- 
Dinibus  quonim  $ub  generali  commemoratione  sus- 


tiphonae.  Thus  igne  adustum  redolet  snaTiler,  el 
pertinet  ad  ministerium  sacerdotum.  Thas  quod 
tunc  fuit  oblatum  Cbristo  potesi  signare  saeerdoics 
et  religiosos  ministros  Ecclesiae,  qui  ex  igne  cordis 
thus  orationum  oblaturi  erant  Christo.  Per  myr- 
iliam  potest  designari  omnis  summa  electoram. 
Myrrha  est  pigmentum  fervens.  Quicnnqoe  parati 
sunt  animo  ad  commoriendum  pro  Christi  nomioe, 
myrrham  ofiiemnt.  In  qua  summa  colligitur  plebs 
et  populus  qui  notati  sunt  in  antiphonis :  Afferte  Do- 
minOf  filii  Deiy  et,  Omnes  gentes  quascunque  fecsstij 
ac,  Venite,  adoremus.  Porro  lertia  periocha  Cfaristi 
baptismum  celebrat ;  unde  et  responsoriom :  In  ro- 
lumbas  specie,  et|  Hodie  in  Jordane^  in  ea  caatomo» 


4m  DE  EccLSsusTias  OFHcns  ubri  iv.  —  LiB.  ly.  iut 

Anliphona,  Fluminu  impeluij  a[M>8U>lorum  corda  X  Doyissioia  ideo  commttDiter  celebratar  in  Dovissimo» 


repleta  de  Spiritu  sancto  in  die  Pentecostes  mon- 
strat,  qui  postea  semper  et  ubique  baptismum  prae- 
dicarerunt.  Tertia  periocba  per  suos  psalmos  con- 
tinet  eTcntum  illum  qui  fuit  eo  tempore,  quando 
apostoli  praedicaveruDt  baptismum»  cui  eyentui  cod- 
gruit  psalmus»  Deu$  no*ler  refugium,  Anliphona 
monstrat  quomodo  Spiritus  sanctus  laetificaTit  apo- 
stolos,  ut  sanciificareot  tabernacolum  Domini  per 
baptismum.  Cxteri  yersus  sonant  quod  homines 
miindi  contra  hoc  agerent,  siculi  sunt  isli,  Propterea 
ndn  timcbimui  dum  turbabitur  terra,  et  transferen- 
tur  montes  in  cor  maris,  Sonuerunl  et  turbatce  sunt 
aquoB  eorum^  conlurbati  sunt  montes  in  fortitudine 
cjus,  Psalmns,  Cantate  Domino^  monstrat  quod  om- 


ut  unusquisque   tali  scuto,   id  est,  communi  ora- 

tione,  rediens  ad  sua,  muniatnr  contra  omnia  ad- 

versa.  Hanc  orationem  vocayit  sanctus  Ambrosius 

postutationem,   Postulationem  namque   Augustinus 

deputat  in  oratioue  missae,  quam  solet  sacerdos  di- 

cere  post  communionem.  Quam  orationem  ubique 

subsequitur  benedictio   et    gratiarum  actio  :  hoc 

enim  sonant  yerba,  Benedicamus  Domino^  et,  Deo 

gratias.  Haec  enim  utraque  ad  gratiarum  actionem 

referenda  sunt,  qua  oratione  Paulus  concludit  caete- 

ras  orationes. 

CAPUT  XLYI. 

Repetitio  de  Pentecoste, 

Post  superiora  descripta  inyeni  iterum  authenti- 


ncs  dii  goniiiun  sunt  d»monia.  El  iterum  de  alroci-  B  ^™  perspicuum   Ambrosianum   de  quinquaginta 

diehus  post  Pascha.  Quod  malui  hic  introducere» 
quamyis  non  in  suo-  ioco,  quam  pigritia  prseterire. 
Dicit  Ambrosius  in  tractatu  super  Lucam  :  Majores 
nobis  tradidere,  Pentecostes  omnes  quinquaginta 
dtes  ut  Paschae  celebrandos.  Et  post  pauca  :  Ergo 
per  hos  quinquaginta  dies  jcjunium  nescit  Ecclesia, 
sicut  Dominica  qua  Dominus  resurrexit,  et  sunt  om- 
nes  dies  tanquam  Dominica. 

CAPUT  XLVn. 

Repetitio  de  Pentecoste. 

Nuperrime  monstratum  est  mihi,  ut  puto  ab  eo 

qui   quod  aperit^  nemo  claudit^  quid  rationabiliter 

possit  dici  de  corpore  Domini  posito  in  altari,  et  de 

caliceex  latere  ejus,  salvo  magislerio  eonim  qui 


Ui  c  gentilium  infidetium  et  Isetitia  credentium  didt : 
Commoveatur  mare  et  plenitudo  eju$  :  gaudebunt 
campiy  et  omnia  qu(B  in  eis  sunt^  el  reliqua.  Domt- 
nus  regnavity  exsuUet  terra,  lcetentur  insulm  multce, 
praedicationem  apostolorum  monstrant,  nihilominus 
et  subyersionem  idolorum.  Ita  inquit  yersus  :  Allu- 
xerunt  fulgura  ejus  orbis  terrCy  vidit  et  commota  est. 
Monte»  sicut  cera  fluxerunt  a  faeie  Domini^  a  facie 
Domini  omnis  terra ;  et  in  sequentibus  :  Confundan- 
tur  omnes  qui  adorant  sculptilia. 

CAPUT  XLV. 

De  versu  repetitio,  et  de  PentecostCj  et  de  ealiee. 
Versus  hoc  habet  singulare  ut  excitet  corda  can- 


tantium  ad  requirendam  faciem  Domini  in  oratione.  C  alias  et  melins  mihi   yolont  aperire  quoroodo  et 


Idcirc  0  saepissime  aute  o^tionem  pnecedit.  Versus 
qui  dicitur  in  noctumali  officio,  ante  orationem  quae 
praecedit  lectionem,  intenta  yult  facere  corda  prae- 
sentium  ad  iectionem.  Notum  est  quod  sessio  plus 
pertinet.ad  securitatem  quam  stalio.  Securitas 
enim  parit  negligentiam  inter  ignayos.  Ideo  praece- 
dit  oratio  ante  sessionem,  ut  Domini  protectio  no- 
stra  corda  eripiat  ab  omni  securitaie  fallaci.  Ante 
bymnos  Magnificat,  et  Benedictus  Dominus  Deus 
Jsraelf  praecedit  yersus,  quoniam  sic  debemus  esse 
vigilantes  et  intenti  ad  yerba  hymnorum  memoralo- 
rum  ut  in  oratione.  In  caeteris  cursibus  ante  novis- 
simam  orationem  prsecedit.  Oratio  et  benedicUo 
seiTiper  in  fine  sunt,  antequam  disjungantur  fratres 
singuli  ad  pronria.  Morem  tenet  iste  usus  antiquae 
Eoclrsiae.  Ita  legitur  in  Actibus  apostolorum  de 
Paulo,  quando  recessit  ab  Epheso,  et  Ephesiis  prae- 
dixit  jam  faciem  suam  non  yisuros  eos  amplius  ;  et 
cum  hxc  dixisset,  positis  genibus  suis  cum  omni- 
bus  illis  oravit.  Similiter  quando  de  Tyro  recessit, 
Deducentibus  nos  omnibus  cum  uxoribus  et  liliis 
usque  foras  civitatemj  et  positis  genibus  in  Httore 
orabamus  :  et  cum  valefeeissemus  tnvtcem,  ascendi- 
vms  in  fiavttn ;  t//t  autem  redierunt  ad  sua.  Oratio 


quare  alitcr  panis  ponendus  sit  in  altari,  et  calix 
juxta  eum.  Altare  crux  Cbristi  est,  ab  eo  loco  ubi 
scriptum  est  in  canone  :  Vnde  et  memores  sumuSf 
usquedum  involvitur  calix  de  sudario  diaconi  yice 
Joseph,  qui  inyolvit  corpus  Domini  sindone  et  su- 
dario.  De  quo  altari  dicit  Beda  secundo  libro  super 
Apocalypsin  :  Alia  editio  hal)et,  super  aram^  eo 
quod  super  altare  crucis  thuribulum  siium  aureum, 
id  est,  corpus  immaculatum,  et  Spiritu  sancto  con- 
ceptum  obtuleritPatri  pro  nobis.  Panis  extensus  su- 
per  altare  corpus  Domini  monstrat  extensum  in 
cruce,  quod  nos  manducamus.  Vinum  et  aquam  in 
calice  monstrant  sacramenta,  quae  de  latere  Domini 
in  cruce  fluxerunt,  id  est,  sanguinem  et  aquam, 
quibus  nos  potat  Dominus  noster.  De  quo  potu  my- 
stice  dicit  memoratus  Ambrosius  in  libro  memo- 
rato :  Quaero  etiam  cur  ante  mortem  non  inyenia- 
mus  esse  percussum,  post  mortem  inyeniamns,  nisi 
forte  ut  potus  ejus  fuisse  doceatur,  et  ordinem  my- 
sticum  noyerimus ;  quia  non  ante  altaris  sacramen- 
ta,  post  baptismum,  sed  baplismum  ante,  et  sic 
poculum.  Et  paulo  post :  Aqua  enim  et  sangois 
exit .  ilia  quae  diluat,  iste  qui  redimat.  Bibamns 
ergo  pretium  nostrum,  ut  bibendo  redimamor. 


««N 


AllALfflfUI  FHESBTI&M  MBIBM» 


i%\k 


jm,^UmiUiOtUHU^m^ 


>         »   \\m 


/, 


STHPBOSII  MMAhJkWa 

MEtENSlS  ^RESBTTERI  BT  €HOf»EPKG»I 


LIBER  DE  ORDINE  ANTIPHOMRII 


'/ 


.U, 


A  astipnlatur,  non  dobitavi  i$eqai  in  nostro  Antiplio- 
nario  ea  potius  qu»  bistori!»  et  rationi  istius  Tet  tl- 
lius  festivitatis  iM  sunt  confgruere.  Vh\  ordinabf- 
Hus  visum  esi  tnfftl  sdrfptum  haberf  ih  AntiplMMia- 
rio  Romafio  i\mtti  in  nostro,  ibt  scripsi  in  margtoe 
R.  propter  orbeih  urbis  RonKc  ;  et  nbi  in  noscro 
M.  propter  Meterisem  civitatem;  nbi  nostrara  mgc- 
nium  cogitavit  afiqufd  posse  ratronabiBus  illis  ordi- 
ftare,  f.  C.  propter  induIgenCiam  ei  charitatem.  Id- 
circo  precor  cantores  ut  nOn  ^rius  despfei^ni  nostra 
quam  discutiant  ea  Juxta  ordinem  nbronmi  ef  rocnn- 
ditatem  rationis.  Ct  d  fnvenerint  mlnus  congruere 
ea  ordini  librorum  et  ratroni  sllicni,  denl  indaigeii- 
tiam  mese  iitiperitix;  siii  autem ,  non  despiciant 
edere  nostra  olera ,  qote  rubra  testa  illis  ministrat 


t>ROLOGUS. 
He  ordine  Anliphonarii. 
Cnm  longo  tempotc  t»d«r  afieotus  essem  propter 
Antiphonarios  &i6ardMite&  inter  se  in  nostra  pro- 
vi»cia,  modmd  tam  alio  ordine  coirebant  quam 
Tet«6ti,  et  ^id  plu»  retineadum  esset,  uesciebam ; 
l^iiit  ei  <|al  mnihm  trikuU  afflMnter,  ab  boc  scro- 
pulo  Uberare  hb^  inventa  copia  Antiphonariorum 
1»  nwMiaimo  Gt vbeieBsi,  id  est,  tria  volomina  de 
■oduffiiftlf  enicio,et  quartum,  quod  solummodo 
aoAtinelM  diuraale,  cerlavi  a  pelago  curiositatis 
tfindeffe  «d  portian  tranquiiiitatis.  Nam 
(m  mlssii»  Romam  a  sancto  et  Christianis^ 
simo  imperatore  Ludovioa  ad  sanehM»  ei  reverenr 
dissimum  papam  Gveg4Nrumi  de  memoratis  volu- 
rainibus,  retulit  mihi  ila  idem  papa  :  Anliphona-  B  In  vci^sibus  quos  pene  mutetoS  reperief,  si  Ibrle  qois 


rium  noa  habco  quem  possim  miltere  filio  meo  do- 
mino  imperatori»  ({aoniam  hos  quos  habuimus 
Wala  quando  functus  est  buc  iegatione  allqua,  ab- 
djoxit  eo^  hine  secum  in  Franciam.  Quse  memorata 
volumina  contuli  cum  nostris  Antiphonariis,  inve- 
nique  ea  discreyare  a  nostris  non  soium  in  ordine, 
verum  etiam  in  verbis  et  mullitudine  responsoriOr 
Kum  et  antiphonarum,  quas  nos  non  cantamus.  NaiA 
^  mnltis  rationabilius  statuta  reperi  nostra  volu- 
mina  quam  essent  iUa.  Mirabar  quomodo  factum 
sit  qpod  mater  et  filia  tantum  a  se  discreparent. 
Inveni  in  uno  volumine  memoratorum  Antiphona- 
riorum  ex  his  qu»  iafra  conlinebantur,  esse  illud 
ordinatum  prisco  tempore  ab  Adriano  Apostolico 


dignum  duxerit  praeseris  voturnen  freqaentare  ,  la- 
boravit  et  ,sudaYit  sacerdDa  Dei  Elisagarus  [Hdisa- 
char]  apprime  eruditus ,  et  stndiosissimos  in  lectio- 
ne  et  divino  cultu,  necnon  et  inter  priores  prinias 
palatii  excenentisi^mi  Ludovici  ifnperatoris.  Noa 
solum  ille ,  sed  et  quoscunque  de  eruditls  viris  ad 
se  potuit  convocare,  fn  praesentr  negotio  sudavemnt« 
Quamvis  enucleatissfme  mutati  versns  coqjuncti 
sint  responsoriis  suis,  tamen  quos  aptos  reperii 
transcurrendo  fn  prioribos  Anlfpbonariis,  non  dobi- 
(avi  inserere  in  nostro  Aiitiphonario ,  nt  inveni  in» 
sertos.  Notahdum  est  necessarium  nobis  esse  nt 
alleros  versu^  babeat  nosler  Antiphonarius  quam 
Romanus ,  quoniam  altero  onfine  canlamns  nosiros 


Cognovi  noslra  volumina  antiquiora  esse  aliquanto  ^  responsorios  quam  Romani.   lili  a  capite  incipmnt 

responsoriuin ,  finjlo  versu,  nos  versum  flnitum  in' 
formamus  responsorium  per  latera  ejils,  ac  sic  faci- 
mus  de  duobus  corporibus  unum  oorpus.  Ideo  ne- 
cesse  est  ut  hos  versus  quxramus,  qiiorum  senais 
cum  mediis  responsorionim  coiivenfat ,  ut  fiat  unos 
sensus  ex  veri)is  responsoril  et  verbis  versos.  Hoc 
prospextt  memoratus  vir  et  gloriosus  presbyter  EB- 
sagarus ;  qua  de  re  cerlavit  ut  ex  diversis  libris 
congregaret  versus  convenientes  resiionsorii ,  quos 
nos  et  alii  muUi  cuprunt  frequeutare  in  noctumafi 
olHcio.  In  omnibus  istis  assensus  me  adjuvat  sQmmi 
ac  sanctis»imi  Aposiolici  Gregorii »  qui  iDterroga- 
fit  ui»  talem  oidiMi  reppri  deficere  addidi-  tioni  sancii  Augustini  satisfecit,  ut  undeconque  vd- 
mus  ittnn  ez  nttte^  velumiiiii^,  nt  se  demon-  ^>t  colligere  ecclesiasiica  offieia,  addereseu  Inserere 
slrabunt  feria  et  hebdomad»  ante  nativiutem  Do-  Romano  Ordini ,  licenter  coUigeret  et  usui  soorum 
roini,  et  hebdomada  Paschalis.  Ubi  ordo  respon-  iribueret.  Unde  scriptum  est  in  Historia  Anglorttm, 
soriomm  et  antiphonarum  in  perspeclis  volUiHfy  Jibmprimo,  capite  quinto.  Interrogatio  Augustint : 
nibus  dissonare  videbatur  ab  ordine  librorum,  de  Cumuna  sit  fides  sunt  Ecclesiaram  diverse  consue- 
quiLus  sumpta  sunt,  et  a  consonantia  quae  ratione     tudines,  et  aitera  consuetudo  missarum  in 


tempore  volumine  iilo  Romanae  urbis.  In  quibus  ta- 
men  allcubi  cognovi  corrigi  posse  r^ostra  ab  illis,  €ft 
inaliquibuftnostraesserationabiliuset  satius  slatuta, 
ot  p^siuli  :  arripui  medium  inter  utraque,  ut  a  no- 
ste is,  ubi  meiiu^  erant  ordinata,  non  discederem ;  et 
ubi  p^teirant  cprrigi  avohiminibus  urbis,  non  negUge- 
yem>  seu  i&ordj^iayseu  m,  verbis.Ubi  nostri  moderni 
eaoteffes  rati^wkbiiiiia  aulhentiois  verbis  statuerunt 
•r^Ociii^  a«»,  dividsiid»  antiphonas  per  ferias^  ue^non 
et  respoDSOrioi^r  e4  kt  festivitatibus  sanctorum  anti- 
pbOBas'  distriiwciido.  singulis  vigiliis  suas,  scripsi 
otdiMi»' Room&um,'  deia  aostromm  canto- 


Ecclesfa,  ^itfi^  tkfMH  \ii  (hikWa  tenetaf.  Respondit  A  incipimus  legere  libitm  Regfdm;  iii  e^m  priina 


Gregorlus  Fap»  :  N<yfft  ffaeerniUrs-  (ua  Romanae  Ec- 
clesio;  consiletvdftiem  in  qua  se  meminif  nufrftam ; 
sed  mih!  plncel  Hl^  slve  iri  Romana',  siVe  iu  Gallia- 
riim,  seii  lA  <)miK1iet  fecctoBia  anquld  invenisti  quod 
phisortinipotentiDeO  possit  placenre,  i^llicite  efigas, 
et  in  Attglonnn  Eccresiii^,  quee  adlrac  ad-fidem  nota 
est,  InsfitiMioAe  prftolpua,  qo»  de  muTCis  Eccdesiia 
eoHfgere  potuisli',  luftindilB  *,  Aon  enim  pro  locis  res, 
sed  ffto  hMigr&M  foea  anHinda  i^nt.  Ex  singuVs 
^rgo  qulBnsq^ae  Ecclesil^  qta»  p|j|,  quae  religiosa, 
qM  reetli  ^dft  efige ,  et  feec  quan  in  flisciculum 
eolleela,  ^udl  Anglortfm  mentes  M  consuetndln^in 
depone.  Bucusque  beati  <^gofii.  ht  mdliU  locls 
pn&nofoVf'inprimo  diyfine  nomina'  r^ponsorionim  et 


heMomada  cantamus  responsorios  de  psidmis;  in 
sequenfiBus  bebdomadi^  usque  in  Augustum  men'* 
sem  de  historia  Regum.  In  prima  hebdomada  Augu- 
sti  legimus  Salomonem,  ot  tesponsorios  cantamus  de 
FBtlasiB.  InseqttentibM  usque  in  Septembrem  men- 
sem  de  Salomone.  In  pritmt  hebdomada  Septembris 
legimusiob,  etc^ntamus  responsorios  de  PsaTmis ;  in 
duafous  sequentibus  de  Jbb ;  in  noTissima  hebdoma- 
damensis  memoralr,  de  tobia;  in  primis  duabus 
ftebdomadis  mensis  Octobris,  de  lodith  e(  de  Esther 
et  Esdra ;  fn  duabus  noTissimis  mensis  suprascripti 
de  Sachabscis ;  hi  prhna  hebdoihada  mensis  NoTenift- 
bris  legimus  de  Prop6etis,  responsorios  cantamus 
de  Psafmis.  In  c^terls  sequentifous  usque  in  Adven- 


dntiphonarum  juxta  ordhiem  Antiphonarii  fJrMii,  et  B  ^im  Bomhii  de  Prophetis.  >  Interrogayi  si  aliquid 


conjuncthn  in  secundo  juxta  ordineni  nostrse  don- 
suetudinis  :  ul  ufraque  haberet  psalta  pi%  ocuUs, 
et  iThid  caneret  quotf  judlcio  mentis  potius  efigeret. 
ffotandum  est  vc^men  quodf  nos  vocamus  Antfpho- 
narkim  tria  habere  nomina  apuf  KomBnos :  qnod 
dicimuS  Gradale^  fffi- vocant  Cantatorinm;  qui  adhuc 
Juxtd  morem  antiquum  apud  illos  in  aliquibus  Bc- 
clesifs  fti  uno  voTumine  continetur.  Sequenlem 
partem  dhidunt  in  duobus  nomhiffous  :  pars  quae 
contineJ  responsorio»  vocatur  Responsoriatii ;  et  pars 
quffi  continet  antiphonas,  vocatot  Aniiphonariu», 
Ego  secntos  sntti  nostrum  usum  et  posui  mixtim 
responsoria  et  antiphonas  secundnm  ordinem  tem- 
porum,  in  quibus  solemnitates  nostrae  celebrantur. 


dicerent  Magistri  Romanorum  intelr  interstitium 
noctumalis  officii  et  matutiDalis.  Responsum  est 
mihi,  rNihil,  sed  continuo  post  nocturnale  officioia 
dlcunt :  Beuiy  in  adjutorium  meum  inlende,  >  Oratio- 
nem  Dominicamnon  cantant  post  psalmos  nocturna' 
les,  sed  dicunt  aliquod  capitulum  tale  quale  istud 
est :  Jntercedente  beafo  principe  apostolorum  Petro^ 
$alvet  et  eustodiat  nos  I>ominu$.  Ssepe  in  octo  re- 
sponsoriis  et  novem  lectionibus  finiunt  nocturuale 
oiBcium.  Inteirogavi  sf  canerent  per  I>ominica8 
noctes  Te  Deum  taudaihu$.  Responsum  est;  c  Tan^ 
tum  in  natalitiis  pontHlcum ,  Te  Deum  laudamu$ 
canimus. »  Ific  inserimos  quomodo  invenimiis  scri- 
ptum  de  auctoritate  Adrianl  Apostolici  :  In  nomine 


^ —  ._^ — ^..^ ^ — ,^ 

,.  ^  Domtni  nostri  Je$u  Christi  incipit  re$pon$oriale  d$ 
circuto  anni  temporibu$  ter  beatis$imi  et  Apo$tolici 
domini  Adriani  papa:  per  indictionem  $eptimamm 
Item  in  flne  :  Hoc  opus  summus  reparat  pontifei 
dominus  Adrianos  stbi  memoriale  per  sa^cla. 

Praenotavi  ofoelo  Alleluia,  quod  sequitur  Psalinuia 
Confitebor  tibiy  Domine^  in  Pascha  DomiAi  ad  vespo- 
rum.  Scripsi  illud  ut  inveni  in  Romano  Ordinef 
quod  tamen  apud  nostrum  ordinem  videtiir  super- 
fluum  esse.  Scripsi  olim  in  libello  qui  vocatur  oifi- 
cialis,  de  tempore  septuagesimae ,  et  de  m^^sierio 
cjusdem  numeri,  et  de  caeteris  offidis  quas  aguntut 
in  Ecclesia  per  annum ,  sive  sint  noctunialia,  sW^ 
diumafia;  nunc  dicturus,  Deo  miserante,  d»  ordine 
aut  duos,  aut  tres  scriptos.  Tisum  est  mihi  ot  ratio  ^  Antiphonarii ,    cupio  summatim  aljqiiid  &cti]>erei| 


JH^his  i/um  m^e^  hi$erfog$tUt^  fe$fkm$a^  $uni  a  nta^ 

$im  tUmtmm  KocUmw» 

interrogavi'  archidiaconum  Theodorum  sanctae 
Aomanae  Ecclesiae ,  quem  rogavit  dominus  apostoli- 
cus  ut  me  histrueret  juxta  interrogationem  meam 
de  ordThe  Romanf  officii  quot  versus  cautaret  Ro- 
mana  Eccfesia  In  Responsorio,  Aspicien$  a  longe^ 
tespoirdiit :  Buos.  Sciscitatos  sum  cur  duos  cantas^ 
ibet  extra  solitum  morem  in  illo  responsorio,  Respon- 
dit  :  Propter  honorem  magnae  festivitatis.  Reperi 
postea  non  sohim  in  isto,  id  est,  A$picien$  a  longe^ 
ives  versus ,  ut  in  nostro  antiphonario  continetor» 
sed  etiam  in  alits  muUis  in  Romano  Antiphonario 


tafis  reddi  possit  de  tot  versibus.  Quando  coutigit 
bLi  aut  ter  unum  responsorium  cantari  in  una  heb- 
domad^,  aut  in  hebdomadis  t  cui  subnexi  sumt  treft 
versus  aut  duo  convenienles :  ut  unus  oantetur  ia 
una  nocte,  alter  in  altera,  terlius  loi  tertia.  IiUerro^ 
gavi  quotus  ordo  responsoriorum  celebraretur  inii 
Dominica  nocte ,  quam  solemus  nominare  Oetavasi 
Paschae.  Responsum  est,  c  Novenarius»  iu  ea  canta- 
mus  de  auctoritate.  i  Similitet  mterrogavi  offiuoio 
Pentecostes.  Responsum  est,  c  Novem  cantamus,  ut: 
in  caeteris  Dominicis  in  noctibus.  >  luterrog^vi  me- 
nioraium  archidiaconum »  quo  ordine  res|^ofloriaii 
cantarent  post  octavas  Pentecostes  mCffi^  ad  Adveu- 
&m  BomiBi  responsum  est :  tn  octavis  t^entecostes 


quasi  quoddam  manuale  de  solis  Qocturoali&us  oiE- 
dis,  et  de  his  qoae  vocantur  vnlgo»  Cur$u$.  Quo  ad 
memoriam  reducto ,  renovetur  mens  ad  desid^rium 
coelestis  patriae ,.  recordeturqjae  ipiomodo  ad  eam 
revocata  sit,  et  (piomodo  quoUdie  revocetur»  et 
quod  per  slngulas  horas  noctis  et  diei  possit  servire 
Domino  per  eosdem  cursus  atque  in  novissimo  dio 
vola  sua  reddere  pro  eo  quod  quiaque  sensus  virgi  • 
nitatis  suae  suam  pulchritudinem  servaverint  et 
^um  habitum  sponso  suo.  Quando  affectibus  hia 
atlingitur  animus  meus,  quos  subter  notare  cupio 
per  singulos  cursus,  affieior  nempe  dulcedine  dilo- 
ctionis  Dei ,  e(  dilectionis  proximi  acternaeque  pa- 
tria^,  ec  praesentiiae  Salvatori^  nostri.  Simulque  lio*- 


IM7 


iMAURn  PRESBTTERI  HETENSIS 


li4S 


tandum  qood  deficit  animus  meus  ab  adjutorio  A  ^u^s  responsoriis.  Merito  nostrt  Eededa  post  cnl- 


bnmano »  et  confirmat  se  in  adjutoriuro  DomiDi,  se- 
paraturque  a  terrenis  et  caducis»  et  coi^ungitur  cce- 
lestibus  et  spiritalibus. 

CAPUT  PRIMUM. 

JndpU  adnotatio  de  noctumalitms  ofieiis  et  diumaH' 
buSf  qu(e  vulgo  cur$us  vocantur. 

Restauratio  et  renovaiio  status  nostrse  innocen- 

tiae  in  Christi  resurrectione  reddtta  est  nobis.  Id- 

eirco  locuturi,  quod  Dominus  dederit,  de  nocturnali- 

bus  et  diurnalibus  officiis,  a  Dominica  nocte,  quam 

Doroinus  sua  resurreclione  praetulit  caeteris  nocti- 

bus,  incipiendum  est.  In  Dominica  nocte  congrue, 

juxta  consuetudinem  Romanse   Ecdesise  a  somno 

surgentes,  dicimus  primo,  [  Domine^  labia  mea  ape* 


tum  Abrahae  transit  ad  scholam  disdplinae.  Abd  et 
Enoch  sancti  et  justi  Tiri  fuenml;  sed  non  Tocali 
patres  gentium,  neque  patres  Christi,  neqne  in  sifDo 
positi  sunt  fidei  gentilispopuli.  Abraham  a  Matthaeo 
evangelista  ponitnr  in  primo  ordine  genealogis 
Christi ;  Abraham  dicitur  pater  multamm  gentiam ; 
Abraham  accppit  signum  fidei  quae  est  in  prapputio. 
Talis  agricolae  excipienda  est  doctrina  et  lenenda. 
Nam  et  status  temporis  admonet  nos  aib  Abraham 
lectiones  el  responsorios  celebrare.  Sexta  diei  hora 
legitur  in  Evangelio  Matthaei  Abraham  intrasse  ad 
agriculturam ;  nos  vero  mediae  noctis  tempore  ad- 
monemur  procedere  ante  Dominum  exempio  Psal- 
mographi,  dicentis  :  Prcevem.in  nuUUTttate,  hoc  esl, 

« 


ries]  et  post  hunc  versum  glorificamus  sanctam  Tri-  B  in  media  nocte.   Quod  aliquando  nostra  infirmitas 


nitatem,  quae  glorificanda  est  et  de  praeleritis,et  de 
praesentibus,  et  de  fuluris.  Poslea  dat  tuba  cantoris 
signum  per  aniiphonaro  invitatoriam,  utexcitentur 
Ghristiani  circumquaque,  et  concurrant  ad  schoiam 
doctorum  et  pastorum  Ecclesiarum.  Uude  dominus 
Beda  in  tractatu  suo  super  Lucam  de  quodam  versu 
psalmi  invitatorii  sic :  At,  inquit,  cum  ejusdem  ope- 
ris  compares  quaero  canendo  cum  Propheta  :  Venite^ 
adoremus  et  procidamus  ante  Dominum ,  ploremus 
coram  Domino^  qui  fecit  nosy  columbas  ad  altare 
deporto.  Post  hanc  antiphonam  canuntur  duodecim 
psalmi  ante  lectiones  et  resiionsorios  :  duodenarius 
numerus  universilatem  temporis  et  rerum  continet 
in  se.  In  doodeciro  psalmis  imbuiiur  apud  ecclesia- 


solet  protrahere  usque  ad  gallicininm.  Merilo  me- 
moria  eorum  mortuorum  qui  in  Ghristo  mortoi  sont 
recolitur  per  noctem,  quoniam  eorum  tnmsitos  et 
quies  nocti  comparator,  dicenteEvaogelio:  Venia 
autem  nox,  quando  nemo  poterit  operan.  Per  psai- 
mos  opus  praedicatorum  monstratnr ,  per  lecilones 
doctrina.  In  isto  ordine  seqaimnr  texiam  Lncx 
evangelistae,  dicentis  :  Primum  quidem  sermantm 
feci  de  omnibus,  o  Theophiley  qum  coepit  Jetnu  facere 
et  docere.  Doctrina  namque  praediGatomm  qoaerit 
imitatores.  Ad  hoc  enim  surgit  cantor  a  sede,  et 
exaltat  vocem  in  re^nsorio,  ut  exdtel  menles  qnx 
audierunt  doctrinam  ad  actiones  bonas.  Sargoiit 
namque  devotae  mentes  per  devotionem  boDoraiii 


sticos  viros  memoria  sanctorum  Patrum ,  qui  ante  C  operum  in  respoosorio,  ut  respondeanl  ezhoitaltHi 


legem  excoluerunt  vineam  Domini.  Per  hunc  nume- 
rum  instruuntur,  qui  ad  noclumale  officium  occur- 
tunt,  de  eo  qnod  Dominus  ab  initio  mundi  habuit 
praedicatores  in  sua  Ecclesia ,  qui  populum  Dei  co- 
ioenint  suis  laboribus,  ut  reditum  quaereret  ad  pro- 
priam  patriam  per  Christi  resurrectionem.  Primus 
psalmus,  Beatus  vtr,  concinit  quodaromodo  Abel 
justo  homini ,  cujus  sanguis  effiisus  est  in  typo  san- 
guinis  Christi.  £t  psalmus  [Domine  Deus  meus,  in  te 
speravi,  J  Noe  et  filius  ejus,  aique  uxoribus  eorum, 
quae  salvae  factae  sunt  per  aquam.  El,  [Salvum  me 
fac,  DominCy  quoniam  defecit  sanctusy  J  Abrahae,  qui 
solus  restitit  ne  adoraret  idola,  caeteris  corruentibus 
in  ea.  Dehinc  sequitur  versus.  Yersus  dicitur  ille 


Ordo  postuiat  exhortatoriae  funclionis  ol  tale  ali* 
quid  praecedat  exhortationem  qood  intentom  hd9i 
audientem  et  afficiat  ad  sequendum,  nt  in  prwppm 
inonstratur  ubi  uiilitas  lectionis  divinanim  Scriplo- 
rarum  prsecedit  exhortatoriam  vocem  canioris.  El 
ut  nullalenus  mens  exhortaioris  possil  per  aliqoaffi 
arrogantiam  propter  citatam  responsionera  sofeije- 
ctorum  elevari,  constringitur  verso  in  qoo  solos  de- 
bet  laborare.  Quo  facto  admonetur  ex  propriis  la- 
boribus  et  ex  propria  conscientia,  se  sdre  esse  men- 
surandum  ante  tribnnal  Christi ,  non  ex  opinione 
populi  et  discipulorum.  Priscis  temporibns  non  cao- 
tabatur  Ghria  post  versum,  sed  rq>etebatar  respoo» 
sorius.  Ordo  rationi  congruus  ut  qoi  caepii  exhop- 


cantus  per  quem  revertitur  inteniio  mentis  in  aliam  ^  ^^'  ^eri  propter  reditum  ad  cceiestem  pattiam 


intentionem ,  quasi  quaedam  coropositio  officialis, 
disponens  iter  mentis  suavi  cantilena  de  uno  affectu 
ad  alterum :  verbi  gralia ,  de  psalmodia  ad  lectio- 
nem ;  de  solitudine  omnium  Ecclesiarum  ad  pro- 
priam  conscientiam ,  quae  conversio  addiscitur  in 
responsoriis;  iterum  de  psalroodia  ad  evangelicum 
hymnum,  sive  ad  orationem  Dominicam,  cujus  pro- 
logus  solet  esse  [Kyrie  eleison,  el  Christe  eleison]  seu 
ad  orationem ,  quaoa  solel  proferre  solus  sacerdos. 
Iste  status  mentis  in  multis  Eccleslis  demonstratur 
per  statum  membrorum.  In  multis  Ecclesiis  in  prin- 
cipio  cantos  qui  vocatur  versus,  vertit  se  chorus  ad 
alure.  Posl  versum  seqountur  Ires  lectiones  com 


perseveret  in  eo  usque  in  finem.  A  modemis  Tero 
Aposiolicis  additus  est  hymnus,  [Gloria  Pairi,  eiFi- 
Ho,  et  Spiritui  sancto]  post  versum,  quo  admonQmur 
ut  ex  omnibus  donis  atque  datis  semper  landanos 
Creatorem.  Ad  quam  patriam  et  societalem  nos  in- 
lentet  exhorlari  chorus  sanctorum  praedicatorom 
per  Christi  resurrectionem,  numeros  lecUonom  el 
responsoriorum  qui  cdebratur  in  Dominica  nocle, 
evidenter  manifestat,  scilicet  ad  coeiestem  Hierusa- 
lem  et  novem  ordines  angelorum.  Qoi  rectios  el 
aequius  non  possunt  dividi ,  quam  temario  nnmero 
per  interstitia  psalmorom  trium  vigiliaram,  in  qni- 
bos  recolontur  Iria  lempora  nominatt  in  Evangdio» 


liM  UBER  DE  ORDINE  ANTlPHONAfUI.  1250 

id  est,  prima  vigOia,  et  seciinda  vigilia ,  et  tertia  A  ne$  jmio$   tentatio  tribulaiiom$,   Tribulatio  enim 


vigilia.  Nam  in.prima  vigilia  recolitur  eorum  resur- 
rectio  futura  in  Christo,  qui  ante  legem  coluerunt 
yineam  Domini ;  in  secunda,  eorum  qui  post  legem 
dataro  usque  in  adventum  Ghristi ;  in  tertia»  Cbristi 
discipulorum.  Hujus  enim  exceilenlia  in  tribus  no- 
vissimis  psalmis  canitur  AUeluia*  Horum  psahno- 
mm  diTtsio  sic  se  babet  :  [CoH$erva  me,  Domine;  ] 
memorat  quiescentes  io  Cbristo  de  levitico  genere. 
[Exaudif  Domine ,  juetitiam  meam] ,  requiem  judi- 
com;  [DUigam  le,  Dominej]  regum  Yeleris  Tesla- 
menti  palmam  :  [  CM  enarrantj  ]  praedicatorum 
Novl  Testamenti :  [Exaudiat  te  Dominue  in  die  In- 
bulaiiom$j]  martyrum  Christianorum  triumphum  : 
[  Dominej  in  virtute  tuaf]  regnum  manens  spiritua- 


palientiam  operatur.  Tres  pueri  in  caminnm  missi, 
quorum  bymnus  canitur  in  quinto  ordine  Psalmo* 
ruro,  in  tribuiatione  axstiterunl  palientes,  et  non 
cesserunt  minis  Nabucbodonosor  regis,  et  roinistro- 
ruro  ejus.  In  sua  constantia  prsefigurant  constantiaro 
illorum  sanctonini,  qui  io  tempore  Anlicbristi  non 
cedent  insidiis  et  minis  ejus,  sed  perseverabunt  in 
iide  catholica.  Ipsi  erunt  patientes  in  iribulation^, 
et  per  patientiam  probaii  invenientur,  et  per  proba- 
tionem  spe  beati,  de  quibus  scriptum  est :  Beati 
qui  ex$pectant  et  perveniunt  u$que  ad  dtee  miUe  tre- 
centoe  trigintaquinque  ^  Spes  autem  non  est  sine 
fide  et  cbaritate.  Idcirco  in  nostra  Ecclesia  ires 
psalmi  canuntur  conjnnctim,  qui  referti  sunt  laude 


lium  regum.  Hae  personae  membra  sunt  capilis  iOius  ^  Dei.  Docent  enim  isti  tres  psalmi,  sanctos  vicluros 

post  interfectionem  Anlichristi  in  fiimitale  fidei,  et 
beatitudine  spei,  et  la^titi»  dilectionis,  atque  unani- 
mitate  inseparabiii.  Post  bos  psalmos  canilur  ali* 
qua  leclio.  Non  deerit  enim  illo  tempore  cibos  spi- 
ritalisinEcclesia,  qui  augeatlaetitiam  semei  coepUm. 
Post  quam  lectionem  dicltur  versus  [Dominu$  r»- 
gnavit^  decorem  induit].  Iste  versus  nos  docet  itemm 
elecios  recitaturos  triumphum  Cbristl,  post  interle- 
ctionem  Anticbristi,  qui  gus  tempore  quasi  in  lati- 
bulis  silebant.  Sicut  post  tristitiam  discipulorura 
Cbrisli  de  ejus  morte,  renovata  est  mens  eoram 
betitia  de  resurrectione  ejus,  ut  ruminarent  versum, 
[Dominu$  regnavit]^  ita  et  post  tristitiam  Christiano^ 
rum  de  persecutione  Anticbristi,  renovatur  mens 


cujus    regnum   memoralur  in   psalmo ,  Dominu$ 

regnavit^  decorem  iwiuit,  Hoc  differt  inter  tres  no- 

cturnas  Dominicales  et  tres  quae  per  caeteras  noctes 

canuntur,  quando  festivitas  est  sanctoram,  quod 

illae  recolunt  resnrrectionem  corporum,  istae  autem 

beatiludinem  animaram  sanctarum,  quam  tunc  per-* 

cipiunt  quando  fiunt  cives  spirituum  coslestiom  et 

bonoram. 

CAPUT  U. 

De  matutinalt  oficio  per  Dominicae  nocte$. 

* 

Ofiieium  matutinale  Domlnicalinm  noctium  ad- 
monet  eeclesiasticos  viros  prospicere,  quomodopri- 
mo  post  Cbristl  resurrcctionem  Aigalis  tenebris  er- 
roram  et  vilioram,  primitiva  Ecclesla  surrexit  ad 


,  ^ —         _    __  r ,,, —  „ 

lucem  verae  fidei,  qoae  est  in  Novo  Testamento,  et  ^  eornm  laeiitia  de  ejus  interfectione,  ut  canant  [Do^ 


quomodo  in  posteriom  tempore  adliungeret  sibi  Eo- 
clesiam  de  gentibos ,  atque  itemm  m  onum  cunctas 
doas  Eodesias  oporteat  eam  tribolatlonibus  probari, 
el  per  patientiam  probatam  iuveniri»  necnon  et  per 
probationem  ad  soperaam  beatitudinem  pervenire. 
Prirous  versus  primi  psalroi  matutinalis  ofiicii,  de- 
monsirat  Cbristum  regnasse  post  resnrrectionem 
suam,  et  induisse  se  decorem  et  fortitudinem.  Se- 
cundus  versus  monslrat  firmalum  esse  orbem  terne, 
▼idellcet  apostolos  roboratos  Cbristi  resurrectione 
atque  ascenslone  ad  ccelos,  nec  non  et  effusione  Spi- 
ritus  sancti.  Secundus  psalmus  monsirat  eoram 
intentionem,  quam  babuerant,  ut  multos  sibi  conjun- 
gerent  ex  Jodaea,  et  ut  una  eademque  fides  esset  in  j> 
magistris  et  subdStis,  et  ona  salvatio  atque  una  glo- 
rificatio.  Tertius  psalmus  admonet,  ut  intendatur 
quod  post  iodaeorom  salotem  eadem  salus  perve- 
niret  ad  gentes.  Ex  persona  gentium  cantatur  psal- 
mos  [Deu$j  Deu$  meu$y  ad  te  de  luee  vigiio].  Interira 
repolsa  Judaea,  colllgetur  et  ipsa  iteram  per  praedi- 
eationem  Enoch  et  Heliae^  et  fiet  una  Ecclesia  ex 
duobus  popolis.  Idcirco  praesentes  duo  psalroi,  id  est, 
[Deu$j  Deu$  meu$^  ad  te  de  luce  vigilo :]  et,  [Deu$ 
mi$ereatur  noetri,]  non  dividontur,  ut  sint  in  slgnum 
ifiius  temporis,  quando  nulla  dlstantla  erit  inter 
fidem  gentilis  popull  et  Judaici  :  Adonata  Ecclesia 
ex  duobus  populis  prosperabitur  per  patientiam,  ut 
Scriptura  dicit :  Ya$a  fyuH  probat  fomu»,  e$  h^mi^ 


minu$  regnavU^  decorem  induit.]  Post  boc  teropus 
sequitur  ut  bymnus  dicatur  [Benedietue  Dominue 
Deu$  Uraelj  quia  vieitavit  et  fedt  redemptianem  pie^ 
bi$  $um].  Sicut  eo  tempore,  quando  hunc  cantavil 
Zaeharias,  in  proximo  erat  Cbristi  adventus  primos : 
ita  et  in  novlssimo  tempore,  de  qoo  soperios  dixl, 
in  proximo  erit  secondus  adventus  ^us  in  quo  sancti 
servient  Domino  sine  tiroore,  de  manu  Inimicorum 
llberati,  in  sanctitate  et  justitia  coram  ipso  omnibns 
diebus,  etcaetera  bona  attrlbuentur  elecUs  Dei,  quas 
in  praesenti  bymno  canuntur.  Usque  ad  versus,  qui 
proprie  resultant  de  Joanne,  Id  est,  Tv  puer  Pro» 
pheta,  et  deinceps. 

CAPUT  m. 
De  noctumaii  ofieio  quotidianarum  noctium. 
Numeras  psalmorum  qoi  corrit  per  qootidianaa 
noctes  nocturnali  olBcio,  id  est,  duodenarius,  certat 
per  clerum  ecclesiasticum  orare  pro  propriis  pee- 
catis,  et  pro  eoram  quoram  oblationi.us  sostenta^* 
tor  Ecclesia.  Scriptom  est  in  Evangelio  Joannis . 
Nonne  duodecim  hora:  $unt  dieit  Si  qui$  ambulaverU 
in  die^  non  offendit,  quia  lueem  hujue  mundi  videt 
qui  autem  amMaverit  in  nocte,  offendit^  quia  lux  non 
e$t  in  eo.  Per  duodecim  psalmos  comprebenditur 
onlversalis  admonitio  ad  clerum,  ut  Intercedant  pro 
oflbnsis  populomro,  qn.e  in  nocte  operantor.  Et  per 
staturo  noctis  comprebentlitur  qualitas  peccatoram» 
dicentQ  Paulo  in  Epistola  ad  ThessahHUcenscs :  Onw 


Ginrwlifloonim  VBTO  «Bilia  #etMi  ett  iii  gfnfPifl 
Msrci :  <hi«rf  «mm  «o6tf  litc^,  ommlmt  dmp^  Fif^ 
ioi^.  Tm  lectioiMt  eiireft  respoasDrii  per  4MMidiA- 
DasDecle&ifiBiBimi|SMieieplflfai,€lflraBifiQeiesiae  Btk 
ad  liocesie  nlemwi  ot  admoDeat^r  ieeliOBen» 
hoe  est,  seaoi  doctriDam  et  per  responaomB,  ime 
est,  clamorem  noii  parvum  mealis  prodieflade  eC 
ethortando  poyolam  fM  ad  vigiliaft,  m  HoaiiBaa  do- 
mos  repeoie  Yeaerit,  aero  a«  fliedia  aooie,  m  ^flUi 
canl«,  an  maoe,  bo  iovooiail  emn  InewMlim,  lii 
eoim  venorii  ilolmmu  demus  seeundam  Ima^m,  «a 
seconda  vigiiia,  ot  si  tin  leHm  ingiBa  «hmmi,  es 
puteanU  «oitfesliBi  apertlar,  beaii  aoBl  oeni  iili. 
Hm  est  imeoitio  oleri  Dei,  ut  ai  qoia  gravi 


AUALMOI  feiȴnH  MEffEHni 

M  emm  im  jlfrt  /flk«r  «iKt,  £i  fim  ^^  :  non  eslis  A  vidsrim  donarfoiiC 

nociU  ne^B  HiMbrafum.  §f/Hur  nen  4ormiamni  tic%d 

a  cteteri^  sed  ^figilemuB  et  loMi  rimi».  Qui  enkn 

dormiunt,  nocte  dormiunt ;  et  qui  ehii  suntj  nocie 

ebrii  eunt.  Not  €utem  qui  diei  sumus^  sobrU  eimue. 

Debitores  enim  sonMis  nos^  qni  ex  oblationibos  fide- 

Kum  vivimus,  tam  pro  eonim  peoeatis  iniercedere, 

quam  pro  nosiHs.  De  <fua  re  scribit  sancius  Grego- 

rius  in  tiomilia  sua  :  Pensemus  eqas  damnaiionis 

sit,  rioe  labore  bic  percipere  meroedem  iaboris. 

Ecoe  ex  obktione  ftdelinm  vivimus :  sed  nunquid 

pro  animabvs  fidcMum  iaboraaMisT  iila  in  nostrum 

stipendium  snmimus,  qm  pro  redimendis  peccatis 

suis  fidetes  obtulerant ,  nec  tamen  oontra  peecata 

eadem  vel  orationis  siodio,  vel  pr»dicacionis,  ni  di- 

gnum  est,  insudamus.  Nos  fratres  oantenms  in  no-  B  addietua,  in  prima  vigilia  oegli^Qns  exatilorii,  io 

etumali  otBoio  Cotidein  psalmos,  qiiot  hor»  sunt  in 

nocte  «quinoctiali  :  et  ex  siata  temporis ,  dlscamus 

del^itores  nos  esse,  pro  peceatis  eorum  intercedere, 

quortim  ^lationitws  sustentanmr.  Et  ex  senis  anli- 

pbonis,   quas  vicissfao   diori  per  singulos  vorsos 

repetonC,  admonemur,  bI  nostra  intenlio  tendat  ad 

peifsctioDora  boBonim  operum,  qui  pro  atiorun 

poeoatis  debitoras  suaom  ioteroedere.  Si  fecerimos, 

DOB  eric  perioulosa  ec  r^irdieBsibilis  BOBcepta  ob« 

latio  iddium  a  nobis,  dieeote  Evangetio  :  Di^iMia 

aaf  enim  oper^rius  dbo  suo,  Reoordemoi^e  oeB-* 

tenlitt  lacobi  apostoM ,  dieentis :  Confkemini  «iieni- 

trvmpeeciUa  uestrn^  oraSefro  imioem,  ut  satvemim  : 

muHum  enim  vuUt  defireeatio  justi  assidua.  QBoiiCa- 

.lem  peeeatorum,  qu»  tam  fadle  remiititBr,  ox  acri-  ^  nnrf^HBMile  «fieium,  «C  Saiipil  mBmcioBk» 

ptis  sancU  patris  Bostri  Bedai  Mc  InseniiflMis.  In  iMic 

aiBCem  sentencio  debec  esse  diecre^,  Bt  quotidiaoa 

leviaqBO  (peeeaca  aiterBiram  eoftquatibns  eonfiiefl- 

lOBr,  eaqoo  quocidifliia  eredaaMis,  oratione  salvari. 

El  sanetus  AogustiBBS  in  iib.  EBObiridion  :  De  qoo- 

ttdianis  antem  iMrevibus  ievibflsqBe  peocatis ,  aine 

qBtbus  tec  viia  noo  dBcitur :  ipiotSdiaBa  oratio  0- 

delium  aatisiraGiflt. 

CAPUT  IV. 

De  numero  leetioumn  et  reeponsoeienm  enptascripia* 

rum  noctium. 

tope  iQCttlcatiuB  est  lespoBsorioe  aeqra  leetio* 
nes  propler  disciplinam  ecclesiaslieBm ,  qnaa  aoB 


seeimda  vigiba  solerti  cura  exspeetet 
verieBtem  a  nuptiis :  Quod  si  eiiflm  in  aocuBdfl  vig^ 
lia  negligeas  exsiitoric,  aaltem  io  lertia  rigilaofl 
invoniatur.  Motaodum  esc,  qnod  uaaipyBf 
fiddis  qBaeBnqoe  Hib  exula  iBOrit  eoiporo^ 
saMwti  recipic,  et  Msmtsectio  aaoetOfBna 
oeiavam  diom  oBSpeoiiit :  Ha  quaoBDfoe 
gilaverit  a  gravi  somDO  negligentiae  per  cu: 
clesiasticam,  sive  in  prima  vigilia,  aive  in  flecanda, 
sive  in  terlla,  staHm  attingil  macullntti  flte|Nis  in 
qoarta  vigiiia*  Uc  saor,  afloelfl  Romfiofl  Ffiiflaii  boc 
speeiallm  oobis  iniioBBCper  soflm 
Ipaa  OBMB  ^^uoiOflQBqBe  orqnM  9m  bi 
nnmvsdericmalarompvfloedov^  |B  flodiTi, 


sam  ert  eoim  imiiflgifldi  CoBmifl«a  fminim»  Imc  oii» 
nifltfloC  fB  maloricate,  iBXfta  OBClflfilolaBa  piophelo 
David  aaifBfliflm,  boI)biib 
fioplilfltia,  ia  gidiieiDio. 

he  me^uHiinM  Qfieio  ffuHiidktnimm 
Qooaiam  homopors  flst  moodi»  o^mi  Sneom 
peiiatar  impietoopoff  id  eaC,  flninor  mflodfls  :  efL  yoo 
Don  inMoerito  atatui  teoiporam  oompaivBlwr  Urta 
serifls  aativitaitis  bumaae*  Noionim  ^ielo  oflC  foed 
noceat  aspeolibBS  vel  aegotiis  bomBBis,  aive  qflia 
fflreb  latroBesqoe  in  ea  nocendi  aliis  oecaaionem 
nanriacantor.  Ignorantia  mentts,  qw  solel  oioflire 


vult  auditores  legis  tantum  babere  in  sua  schoia,  |^  ev  tenebris  peceotorum,  coflBparaMir  ooeia.  ik  fuo 


sed  fiaoiovBs,  soribeBle  Baocto  ^yregorio  in  suis  re- 
spoo^ifl,  fld  Aofpusiinom  ita  :  Mam  in  ipais  Kims 
spirilalibBB,  oc  oapioBter  e|  maUiro  diapooantiir, 
exemplBm  ciolieBe  a  vobBs  eiiflm  eflroflltbBS  possiH 
HWa.  AddisoiflBBa  ox  vigiloa  miiiKribus,  ad  quid 
inslffBamur  ex  Iriboa  leetionibfls  bC  responsoriis.  Di- 
eit  sanelBS  AflahforiOB :  laalBre  milites  iatios  saBCBlJ, 
et  ce  miHam  esee  Oiriflli  OBistima.  ArmidBCtores 
iitloeraBi  in  «illilia  BiBa  donoieBtibBS  aiiiiAibflB 
iBori  i^  tnw  vifWas  ia  nocte.  Qflarta  aotem 
oaC  ia  flsalBliQaii  coH^re,  quaado  nos  matutiaos 
oaoiflmua.  lu  flMmorolis  tribus  vigiliis  vigiles  coa* 
alilafi  floaC,  qui  cofltodiant  milttum  dormieatittm 
ooiiNm^  01  awpsBofliiium  eonim.  la  oidUUa  asBGndori 


peecsto  dioiC  aflootas  AqgiislSBOS  ia  iibro  Eochiri- 
diflB  :  Duabus  ex  cflBSis  peooivmos  :  aoC  oODdom  vi- 
doado  f  uid  kceKO  debe«mua«  sol  aoo  ^ifif  eodo  qaod 
ddioffe  fiori  jam  wlomufl.  QBQnvi  ^BOfmfli  ilM 
ignoroBliae  |Bak|pBe«i>  kociofirmilfliis.  I^  Ub  oniB^ 
quonim  mens  oboeoato  ^  igaoraoUa  poooBlaram 
orant  ecclesi>iliei  viri,  ut.ol  i|m  losipiafiflpc,  oi  co- 
gnoscflnt  stta  pee^ta.  Tflliam  moflies  soloi  CbmsCflfl 
propler  soam  joaisoricofldiflm  iotorveaisfliihofl  BBeniis 
sanctaram,  visiMHre  qaodaimnodo  Imra 
Mattttinom  est  (lecessHUS  leaebraram,  ol 
auror».  £o  iempore  sol  appropifiqBOC  fld 
ut  expeUat  tenebras  a  saperftoie  terrm.  Adveiiieoio 
solejV^iOjexpeUHttrciaUgoifiior^iitilca  hatti^ 


na,  sicutfaclum  ^st  ^up®^  Petnim  (jpajado  acTii  a©^-  ^  primo  tenta^us  et  yipUjs,  YuU  itm^  JNn»  *l  ^ 


re,  et  quando  mlsit  Deus  Natham  prophetam  ad 
David,  ut  recognosceret  peccatum  suum.  Jam  enim 
adventante  aurora  dixit  PaTid,  Peccavi  Domino, 
pro  tali  statu  ipjentium  conversarum,  cantat  sancta 
Ecclesia  in  pfuiitutio.^Ii  tempore  psalnium»  [Miserere 
met,  Deus,}  quepi  caniavit  David,  poslquam  cognovit 
peccatum  suum.  In  isto  psalmo  fides  purificajis 
corda,  innuit  mente  remissionem  peccatorum  per 
symboluqi,  d.icens  :  Credo  in  Spiritum  ^anctupi^  $anr 
ctam  Ecclesiam  fatholicam,  ^anclorum  fiommunionm^ 
remissionem  peccatorum,  Sicut  in  psalmo,  [Dominui 
regnavit]  qui  canlalur  in  libera  noctc,  ^ccolitur  sla- 
tus  eorum  qui  post  baptismum  in  cursu  cceplo  perse- 
verant :  ita  in  psalmo,  [Mi$erere  wei,  DeuSj]  qui  caxi' 


netur  ei  vincat,  atfue  po^e^it  triyyylMiBi  victoi^i 
Hujus  documenti  caus^  ejL  ddmaoiti^iM*  eet^iMktnr 
cantica,  quae  cantaver]un,t  palres  nostri,  pofliqoim 
tentati  sunt,  et  Deus  triumphuip  praest|tix  iUis.  Pri* 
mum  canticum  dicit :  [Confite^  Ubi,  DQminetquomam 
iratus  es  mihi].  Audisti  O^g^lum,  s^ud^  triomphttm. 
Conversusest  furor  iuuf,  ef  consolatHs  e$  me.  £l 
iterum  :  Fiducialiter  nffivi^,  et  not^  tm^o.  Et  ile- 
rum  :  Exsulia  e(  lauda,  bpbitaiiQ  ^SJao^.  Seci#dnm 
caniicum  cantatum  est  ab  ^c;^^^  I^^BiMW  f^' 
valuit  de  infirmifale.  Tertium  ^  kfmt  fM^moi 
semula  ejus  humiliat^  es^  etilU e][^|a  p»i«i  fiitt. 
Quartum  celebra.tum  es(  po^i^iHVi»  yffosimti  fioiii 
'^^pliii  qui  persequ^aiUur  popnluw  An.  Qna- 


tatur  in  servilibus  noctibus  eorum ,  qui  post  bapU-  ?  ^«™  ^^  Habacuc  prophela ,  de  j%i^  )«^  ViMM»f^ 


smum  declinant  a  cursu  suo,  et  postea  per  orationes 
Adelium  corriguntur,  et  illuminantur.  Post  matutiaui|i 
tempus  sequitur  diluculum.  Diiuculum  est  quasi  jam 
incipiens  parva  lux  diei.  Nisi  hxc  pars  perlineat  ad 
noctem,  non  erunt  septem  partes  noctis  quas  docto- 
res  enumerant,  id  est,  crepusculum,  vesperuin, 
conticinium^  intempesta,  gallicininm,  matutinum, 
diluculum.  De  eadem  hora  dicitur  in  Evangclio  : 
Vna  sabbati  valde  diluculo  veniunt  ad  monumentum. 
Eadem  hora  vocatur  et  mane.  Scribit  et  Joannes  de 
eadem  hora  :  Maria  venit  mane  cuni  adhuc  tenebra: 
essent.  Et  Uarcus,  quod  jam  proetulit :  Sero  an  media 
nocte,  an  galli  cantu  ,  an  mane.  Omnes  psalmi 
qui  sunt  positi  in  secundo  ordine  per  quotidianas 
uoctes,  aliquid  de  mane  resonant.  Primus  dicit' 
[Quoniam  ad  te  orabo,  Domine,  mane  exaudies  vocem 
meam  mane :  aslabo  tibi].  Secundus  [Emitte  lucem 
tuam  et  veritatem  tuam].  Tertius  [Exitus;  matutini, 
et  vespere  delectubis],  Quarlus  [Mane  sicut  herba 
transeat,  mane  floreat],  £t  iterum  [Repleti  sumus 
mane\,  Quintus  [Auditam  (ac  mihi  mane],  Sextus  [Ad 
amiuntiandum  mane  rnisericordiam  tuam].  In  isto 
psalmo  operatur  spes,  in  primo  vitantuf  roala,  in 
secundp  appetuntur  bona  per  spem.  Quamvis  poeni- 
tcas  spem  habeat,  tamen  ex  nocte,  id  est,  ex  pec- 
cato  hal)et  unde  tristelur.  De  qua  tristilia  dicit 
Apostolus  :  Tristitiq  autem  quce  secundum  Deum  est, 
ptsnilentiam  in  satutem  stabilem  operatur.  Ipsa  tristi- 


mus  :  Interim  secim4uin  litteraai  eismtdm  «dvmns 
Dominum  propheta,  cur  NabucluHk^eOMr  taaapiM 
vastet  et  Judaoit  cur  l|ieruiilett  qvomiaiii  uits 
Doiuini  destruatur,  fuare  claoieft  i^opisltts  «t  noa 
audiatur,  vociferetur  a^  DM»inutt  Ofii^eum  a 
Ghaldseis,  et  non  §alv£iur :  fuave  elaaBi  i^  pMH 
pheta,  vel  popuius,  ex  a^iijqs  pevaoaA  ftmie  1«^« 
tur,  adhu£  vixerit^  u^t  lujQng^iie  fieitelus  sk,  «C 
iniquitaiem  hostii^m,  et  sta^m  vMm  lalmeia  c 
curiiyusiitiaprxvaleat  a4vei»iiwa&.  fit  k^  diek 
pne  menXis  angustia,  aesci^ns  aitnua  in  igoe  eoii-> 
flari,  et  tres  paeros  de  camino  pmioras  exisse  ifHsnk 
intraverant.^t  infra :  Domi  wisaOBtergflieas  daMCnite 
suse  pondera  atque  mens^ra»,  iniar4«n  0011  eftaulH 
^lainanteiQ,  ut  eum  probet  et  nagis  provoeet  H 
rogandum,  et  jViiasi  igiie  exceeimn»  jaetierem  et  fth 
riorem  facit«  Sextfl»  a  Moyfie,  qiii  vezitiis  «Apro* 
pter  Judseos,  qui  exaoerbaveriiiU  spiritum  ejus  et 
tali  fine  concluditur  :  Laudatey  ^ntee^  populum  ejus^ 
quia  sanguinem  ^rvorum  9Uomn  ^loi$eilwrj  H  it^ 
dictam  relribuet  in  kosles  eofutf^^  et  propiih»  m$ 
terrcB  populi  sui.  Post  bm  epinieia  in^rodaoitHr  pel^ 
sona  exliortantis  ad  laudem  Dei*ju)^ta  Psaimist» 
cem,  dicentis :  /n  Domino  lauttabitur  amma 
audiant  manstiteli  e|  lestentur.  Ua§vificaH  Dmmnum 
mecum,  et  exaltemus  nomen  ejus  in  imncem^  ia  ifll0 
ordioe  ipcipit  exhortari  oou$or{e6  et  coicivea  eues 
ad  laudem  sanctse  Trioiti^tis,  qnte  fieperaU  esl  tii* 


tia  pars  est  noctis.  In  tertio  ordinc  sunt  duo  psalmi  ^  bus  personis,  et  conjuncta  in  una  eeAwuiatf  1 


conjuncti  simul.  In  istis  duobus  celebratur  prsece- 
ptum  dilectionis,  quod  est  geminum.  In  primo  psal- 
mo  dicit  homo  imbutus  dilectione  pei,  [Deus^  Deus 
meus,  ad  te  de  luce  vigilo,]  id  est,  postquam  secesse- 
runt  tenebrie  et  aurora,  venit  fidei,  atque  diluculum 
restaurationis  per  spem  bonam  niihi  illuxil,  ad  te 
vigilo,  et  per  amorem,  auo  rapior  ad  te  :  Sitivit  tfi 
te  anima  mea,  qtiam  multipliciter  tibi  et  caro  me^i  {p 
isto  psalmo  dilectio  Dei  memor^tur,  in  secundo  psal- 
mo  dilectio  proximi.  Ista  duo  prsecepla  nulla  inter- 
positione  disjunguntur.  Qoa  propler  non  iuvenitur 
ulla  disjunctio  inter  prxsentes  duos  psalmos.  Dicit 
divina  Scriptur:^ :  Flagellat  Deus  omnem  filium  quem 


sU|ntia.  Ideo  tres  psalmi  qui  laiide  divisaiiieBi  to« 
jus  exl^ortationis  vice  caAuntfNr,  ccnHiBtur  siee  aii? 
qua  defunctione  apud  nostram  Ecdesiw*  Peat  iNe 
psalmos,  qui  0nem  (aciuBt  PsaU<&Fii>  et  peifeciie  m« 
stauratum  homioem  Hionstar^t,  eequtt«r  leolie. 
Eienim  perfectuni  bamjiiea^  oppide  Meotat  doeere 
et  adpionere  oegligeiitea,  nioni  I^ayi^»  ^  tribM 
versibua  memorat  renovatieneai  aieiilis  su»,  id  est^ 
Cor  v^undunn  erea  in  «m,  Bem;  el,  i^  prqjime  me 
a  facie  tua;  et,  Redde  mihi  lasiitum  $alniari$im^  ai 
iHico  sul^ungit :  Daceam  imipsa^  ma$  ttm^  ei  imfm 
ad  te  convertentur.  Post  ieaiooera  seqiiilor  verwi|« 
Nostra  provincia  solita  est  per  omnes  quoti^iaaeii 


iecipit,  Istc  hofl^  cu|ua  status  aunc  recolitur»  fui(     nocics  canere  ia  ifito  orfjioe  SMper  [Farta^  aam|irl 


AMALARn  PRESBTTERI  HETENSIS 
Tenom  Bepleti  iumus  matte  miserUordia  tua,  In  A  Eteiiimp8almus,Bea<ttmiiia^li,^eiuuesl 


ffM 


RomaDO  yero  AnUphoDario  inveni  plures.  Idcirco 
coepit  ex  hoc  canere  yersom  in  matuiinis.  Doinine^ 
meditabor  in  te,  per  secundam  feriam  et  tertiam. 
Repteti  sumus  misericordia  tua ,  per  quartam  et 
quintam  feriam,  [Auditam  fac  mihi  mane],  per 
sextam  et  septimam.  Omnes  isti  versus  precantur 
bona  Domini  quae.necessaria  sunt  mente  conversum 
retinere  in  matutina  hora  unumquemque,  sive  pro 
praBsenti  conTersione,  sive  pro  futuro  mane,  quod 
exspectatur  in  resurrectione.  Post  hos  gradus  ascen- 
ditnr  ad  ipsum  Dominum  nostrum  Jesum  Gbristum, 
qui  visitavit  et  fecit  redemptionem  plebis  suae.  Apo- 
stropha  fit  de  converso  homine  per  pcenitentiam 
ad  evangelicum  virum,  qui  exhorUtus  est  laudare 


moribus,  per  quos  oportet  ambnlare  oniuiiqiieinqtte 
qui  legem  Domini  certat  implere.  Psalmitt,  Deut 
in  nomine  tuo  salvum  me  fac^  qui  praeponitiir  ceato- 
simo  octavo  decimo,  non  est  ita  pra^ositiift  quasi 
necessarius  sit  tantum  uni  parti  diei  qiue  vo- 
catur  prima,  sed  toti  spatio  diei.  Homo  qoi  m- 
clpit  ambulare  in  lege  Domini,  sciat  se  ex  iina 
parte  habere  leonem,  et  ex  altera  parte  draooDeai : 
leonem  in  apertis  persecutionibus,  dr^icoiieiii  io  In- 
sidiis.  Quando  insidiati  sunt  David  Zipb»,  nt  eam 
comprehenderent,  et  traderent  in  manos  Saol,  qui 
eum  volebal  occidere,  canlavit  psalmom  istiim ;  et 
nos  quando  inchoamus  in  prima  hora  diei  vitare 
persecutiones  et  insidias  diaboli,  cantemns  psahnnm 


sanctamTrinitatemprobeneiiciispraestitisconverso,  B  pro  totoitinere  diei,  DeiM,  in  nominetuo  $ahum 


ei  diclt:  Benedictus  Dominus  Deus  Israei^  quia  visi- 
tatit  miseriam  humanam^  et  fecit  redemptionem  illiusj 
sicut  locutus  est  per  os  sanctorum,  Per  eorum  os 
promisit,  in  quacunque  die  impius  conversus  esset 
ab  impietate  sda,  quodomnes  injustiiiae  ejus  obli- 
vioni  traderentur.  Reddiditque  jusjurandum,  quod 
juravit  Abraham  patri  nostro,  daturum  se  nobis, 
hoc  est,  ut  sine  timore  de  manu  inimicorum  nostro- 
rum  liberati  serviamus  Domino  in  justitia  et  san- 
ctitate;  ac  si  dicat  ecclesiasticus  vir  :  Iste  qui  infir- 
mus  fuit,  profecto  sanitati  redditus  est.  Omnes  par- 
tes  noctis,  cujus  caligine  iste  obscuratus  erat,  re- 
pulsae  sunt.  Agamus  Deo  gratias  quoniam  nunc  po- 
terit  deinceps  servire  Domino  et  honeste  ambulare. 


facj  et  in  virtute  tua  libera  me,  Quare  hoc?  ^voiitaiii 
aliem  insurrexerunt  adversum  me^  et  caetera.  Qaid 
enim  volunt  precari  ambulantes  pe-r  riwi,  oisi  good 
sequens  versus  monstrat,  dicens  :  Averte  mala  ini" 
micis  mets^et  in  veritate  tua  (/tsp^rde  iilos.  la  isto 
psalno  oralum  est  pro  custodia  utriusqne  parlis 
viae.  In  prima  parte  psalmi,  Beati  immacuUai,  in- 
tramus  in  viam  Domiui.  Quae  sit  inlentio  aiiiiNi- 
iandi,  per  istum  psalmum  ex  verbis  sancii  AogaBlini 
edocemur.  Dicit  inter  caetera  in  traciato  prjesentis 
psalmi :  Nam  profecto  qui  exhortatur ,  id  agit,  iil 
excitetur  voluntas  ejus  cum  quo  agit,  ad  iUud  pro- 
pter  quod  exhortationis  adbtbetur  alloquium.  €t 
quid  ergo  nobiscum  agitur,  ut  velimas  qidd  reUe 


sicut  decet  in  die.  Dona  Det  quae  in  isto  hymno  me-  G  non  possumus  nisi  quia  omnes  quidem  beatitodiiiem 


morantur  partim  percipit  sancta  Ecclesia  in  primo 
adventu  Domini,  sed  plenius  accipiet  in  secuudo. 

CAPUT  \I. 
De  cursibus  diei. 

Proprie  vulgus  omnem  diem,  solis  praesentiam 
supra  terras,  appelJat.  £x  hac  definitione  datur  in- 
telligi  diem  duodecim  horarum  inchoari  debere  ab 
ortu  solis,  et  ilniri  in  ejus  occasu.  Hane  est  quidam 
angulus  noctis  et  diei.  Diluculum  et  exortus  solis 
mane  vocantur,  ut  praetuli,  in  Evangelio.  lam  di- 
ctum  est  de  mane  in  superioribus,  Cum  adhuc  tene- 
brce  essent,  Et  iterum  dicitur,  et  valde  mane  una 
sabbatorum  veniunt  ad  monumentum,  orto  fam  sole, 
Et  iterum  :  Simile  est  regnum  ccelorum  homini  patri-- 


concupiscunt,  sed  quonam  modo  ad  eam  perreiiia- 
tur,  plurimi  nesciuut?  Ideoque  hoc  docei  isle  qni 
dicit,  Beati  immaculati  in  via,  qui  ambulemi  in  U§e 
Domini.  Tanquam  diceret :  Scio  quid  Telis,  beatito- 
dinem  quseris;  si  ergo  esse  vis  beatua,  eslo  iiiima- 
cuiatus.  Illud  enim  omnes,  hoc  autem  paad  Toiont, 
sine  quo  non  pervenitur  ad  iilud  quod  omoes  vo- 
lunt.  Sed  ubi  erit  quisque  immaculatns,  aisi  in  ^ia? 
In  qua  via,  nisi  in  iege  Domini?  SermocinatioDi  bo- 
jus  legis  commisimus  nos  per  priraam  p;irtem  psalmi 
octavi  decimi  in  prima  hora  diei.  Per  secaiidam 
partem  anticipamos  siecundam  partem  diei :  sicat  in 
prima  parie,  ita  in  ea  facimus  mentiooem  de  kge 
Domini.  Revela  oculos  meos,  et  considerabo  minbHia 


familiaSy  qui  exiit  primo  mane  conducere  operarios  in  ^  de  Uge  tua,  Et  iterum  :  Viam  iniquitatU 


mmame  a 


vineam  suam :  Conventione  autem  facta  cum  operariU 
exdenario  diumo,  Ex  isto  diurno  intelligitur  in 
justo  loco  mane  pertinere  ad  diem.  Scriptum  est  in 
altero  Evangelio  :  Si  quis  ambulaverit  in  die,  non 
offendit.  Gonventus  sanctorum  fratnim,  qni  congre- 
gatur  prima  hora,  tertia  ac  sexta,  atque  nona,  illo- 
rum  statum  in  suo  officio  recolit,  qui  post  ablutlo- 
nem  aquae,  sive  post  sanitatem  receptam  per  poe- 
nitentiam,  sine  retractatione  currunt  per  viam  Do- 
roini,  1n>c  est,  per  legem  ejus  scilicet  usque  dd 
Tespemro,  id  est,  usque  ad  finem  vitae  suae.  De  quo 
eursu  Paulus  dicebat  in  novissimis  suis  diebus : 
C^onwi  ceriiivif  eursumconsummavif  fidem  Hrvm% 


mCy*  etlegetua  miserere  mei.  Versusqui  sequitar,  Ex- 
surge,  Domine,  adjuva  nos,  sicut  et  psalmas,  Deus^ 
in  nomine  tuo  salvum  me  fac^  pertinet  ad  spatiom 
totius  diurni  itineris,  sic  et^iste  versus  pertinet  ad 
orationem,  ut  Dominus  sit  sui  gregis  per  toium 
cursnm  itineris  a^jutor,  et  liberator  propter  snam 
misericordiam.  Terlia  pars  memorati  psalmi  cele- 
bratur  in  hora  tertia  diei,  necnon  et  ibi  mentio  fit 
de  lege  Dei,  dicendo  :  Legem  pone  imAi,  DamsMe, 
viam  jusiificationum  tuarum.  Et  itemm  :  Da  nuki 
intelUctum,  et  scrutabor  legem  faam,  et  caetera» 
Quarta  pars  psalmi  cantatur  pro  quarta  hora  diei. 

fA  ibi  m^ntio  Al  de  lege  PoDUoi ;  Pmia  m^et  Po^ 


I»7  UBER  DE  ORDINE 

mine*  dixi  cuitodire  legem  tuam,  Quinta  pars  psalmi  A 

canilur  pro  qainta  hora  diei.  £t  ibi  meDtio  fit  dc 

lege  Domim :  Coa^lalnm  eif  ncut  lac  cor  eorum^  ego 

vero  legem  tuam  meditatue  $um.  Et  iterum  :  Bonum 

mhi  tex  orie  tui.  Leciio  qu»  legitur  per  siogulos 

corsos  hoe  docet,  ot  quandocunque  congregati  fue- 

rint  ssncti  viri,  exeeptis  bonis  operibus,  quse  secum 

singuli  studeni  agere,  passim  dlvioo  colloquio  refi- 

ciantur.  In  aezta  parte  psalmi  intratur  ad  sextam 

boram  diei.  Et  ibi  mentio  flt  de  lege  Domini.  Narra- 

verunt  mihi  iniqui  fabulatione$^  eed  non  ut  lex  tua.  Et 

ilemm  :  Niti  quod  tex  tua  meditatio  mea  est^  et  ca^- 

tera.  Seplima  pars  psabni  caniiur  pro  seplima  hora 

diei.  Et  ibi  mentio  est  de  {lege  Doroinl.  Quomodo 

ditexi  tegem  tuam^  Dominet  tota  die  meditatio  mea 

eet.  Octava  pars  psalmi  pro  octava  hora  diei  canitur.  B 

Est  et  ibi  mentio  de  lege  Domini :  Iniquoe  odio  ha- 

buif  et  tegem  tuam  dilexi.  In  nona  hora  diei  cauitur 

noua  pars  psalnii ;  ibi  habemus  legem  Domiui : 

Juititia  tua^  juetitia  in  tetemum^  et  lex  tua  veritae, 

Decima  pars  psahni  canitur  pro  decima  parte  diei. 

Ibi  est  mentio  de  lege  Domini :  Vide  hunuUtatem 

meamf  et  eripe  me^  quia  tegem  tuam  non  ium  oblitui, 

Undecima  pars  psalmi  canitur  pro  undecima  hora 

diei.  £t  ibi  habemus  de  lege  Domini :  Iniquitatem 

odio  habui  et  abominatus  sum^  tegem  autem  tuam 

ditexi*  £t  iterum  :  Pax  muUa  dUigentibui  iegem 

tuam^  Domine,  In  duodecima  hora  diei  reddit  Do^ 

rainus  operariis  suis  denarium  promissum.  Scripsi 

nuperrime  in  libello  officiali   de  vesperlba  hora 

iuita  etymologiam  ejusdem  nominis,  id  est,  vesper-  ^ 

tina  hora  juxta  suam  eiymologiam  est  post  solis 

occubitum»  et  pertinet  ad  noctem.  Si  quis  vesperti* 

nale  oflQcium  in  ea  hora  celebraverit,  unde  etymo- 

logiam  habet»  id  est,  quando  siella  quae  Vesper  nun- 

cupatur  apparet,  habet  iu  libeilo  oOiciali  de  eo  scri- 

ptum  quod  potui  sentire :  nos  vero  saepissime  sole- 

mus  vespertioale  officium  celebrare  ante  soiis  occu- 

bitiiro.  Ut  ordo  ille  in  nostra  Ecdcsia  celebretur, 

qui  descriptus  est  in  libro  Esdrs  :  QuiUer  in  die  con- 

fitebantur  Domino  peccata  tuoj  oportet  vespertinum 

officium  computare  ad  parlem  diei.  Dominus  Deda 

ex  acTipto  hiQns  hisloriae  dicit  inolcvisse  consuelu- 

dinem  in  nostra  Ecclesia,  ut  qualuor  lectiones  reci- 

tentiir  fratribus  in  die,  qnod  non  flt  nisi  iectio  ve- 

spertinalis  compuletur  parti  diei,  cum  lectionibus 

de  nona,  et  sexta,  et  tertia.  In  prima  non  recitalur 

lectio.  Officium  primum  diei  inchoamus  ab  ortu 

soiis.  Vespertinalem  synaxim  agimus  circa  duodeci- 

mam  horam,  quae  hora  est  circa  finem  diei.  Finis 

diei  potest  uniuscujusque  hominis  finem  desiguare : 

dies  enim  ponitnr  pro  toto  tempore  unius  hominis. 

I3ude  dicit  Dominus  in  Evangelio  :  Me  oportet  ope- 

rari  opera  eju$  qui  miiit  me^  donec  diei  est;  ve- 

nUt  hora  quando  nemo   poterit  operari.  Dicit  sic 

sanctus  Augustinus,  ubi  exponit  sententiam  Evange- 

lii   de  quinque  [virginibus  sapientilms  quarum  de- 

TOiioni  optabam   comparare  eorum  qui  quinque 

psaimos  caniant  vesperae.  Nam  interrogatus  Donii- 

Pateol.  CV. 


ANTIPHONAIUl  li^S 

nus  secreto  a  discipulis  de  consummatione  saecnliy 
inter  multa  quae  locutus  est,  hoc  quoque  dixit : 
Tunc  iimile  witimabitur  regnum  OBlorum  decem  «tr- 
ginibui^  et  csetera.  Et  infra  :  Videntur  itaque  mihi 
quinque  virgines  significare  quinque  parlitam  con- 
tinentiaro  a  carnis  illecebris  :  continendus  est  enim 
animae  appetitus,  hoc  est,  a  voluptate  oculoruro,  a 
voluptate  aurium,  a  voluptale  olfaciendi»  gustandi, 
tangendi.  Sed  quia  ista  continentia  partim  coram 
Deo  fit  ut  iili  placeatur  inierioris  gaudio  conscien- 
tix,  partim  coram  hominibus,  tantum  ut  gloria  hu- 
mana  capiatur,  qulnque  dicuntur  sapientes,  et  quin- 
que  stullae  :  ulneque  laroen  virgines,  quia  utraque 
continentia  esi,  quamvis  adverso  fomite  gaudeant. 
Qui  coraro  Deo  gaudeut  gloriari  de  suis  operibus, 
illi  arobulaverunt  per  diem  in  lege  sua,  ipsi  vocan- 
lur  sapientes  virgines.  Istae  sapientes  virgines  habe* 
bunl  veniente  sponso  lampades  in  roanibus  cum  oleo 
in  fine  mundi.  Per  laropades  designantur  bona 
opera,  quse  securo  quisque  habet  qui  ea  operatus 
est,  et  non  qoaesivit  retributionem  pro  illis  falla- 
cem.  Siroili  modo  "ler  psalmos  designantur  bona 
opera.  Quinque  virginum  vice  in  novissima  parte 
diei  quinque  psalmos  canit  chorus,  ac  si  teneat 
unusquisque  secum  sua  bona  opera  quae  operatus 
est  per  quinque  sensus  corporis,  cum  quibus  quasi 
quibusdam  lampadibus  habentibus  oleum  in  se,  fe- 
stinant  venire  obviaui  sponso.  Qui  enim  contendit 
obviani  sponso  veniro,  gradus  ascensionis  disponit 
in  oorde  suo.  Idcirco  non  absque  providentia  psalroi 
qiiindecim  graduuro  includuntur  in  vespertinali  offi- 
cio.  Et  quoniam  hi  non  sufficiunt  ad  numeruro  die- 
rum  septero,  allrinsecus  assurountur  qui  derclicti 
sunt  a  ca^teris  officiis.  Post  hos  psalinos  seqiiitur 
confabulatio  sanctorum  routua  per  leclioncm,  ut  ea 
admoneantor  quomodo  ornalum  animi  sui  renovent 
et  componant  se  sicut  oportet  omari  singulos  qui 
intrant  praesentiam  regis.  Versus  qui  sequuutur,  id 
est,  vespertina  oralio,  el,  Dirigatur  oratio  mea^  iicut 
incemum  in  compectu  tuot  pidsant  ostiuro  conclavis 
ubi  rex  sedet.  Nain  in  Romano  antlphonario  inveni 
versos,  Exaltabo  te^  Deui  meui^  rex  meui;  el, 
Magnui  Dominm  noiter;  sed  quos  praetuli,  ipsi  evi- 
denter  deroonstranl,  quantum  fieri  potest,  totam 
devotionem  vespertinalis  officii.  Post  hoc  in  hyrono 
evangelico  quem  cantavit  sancta  Maria,  chorus  vir- 
ginum  secum  recolit  illuc  se  oportere  contendere, 
quo  praecessit  Virgo  virginum,  hoc  esl,  in  prxsen- 
tiam  Salvatoris.  Sancta  Maria,  postquam  audivit 
salutationem  archangeli,  et  iUius  verba  reiinuit  in 
corde  suo,  cantavii  praesentem  hymnuro,  id  est, 
Magnificat  anima  mea  Dominum.  Ideo  eniro  dixit  de 
se,  Quia  reipesnt  humiruatem  ancillcB  s«a?,  ecce  cnim 
ex  hoc  beatam  me  dicent  omnei  generationei.  Nam 
et  chorus  virginuro  si  postquam  audieril  verba 
Evangelii  dicentis,  Attendiie  ne  faciatii  jmtitiam 
veitram  coram  hominibm^  ut  videamini  ab  eis,  reli- 
nuerit  in  corde  suo,  beatus  vocabitur  apud  onines. 
De  eadem  re  scriptum  est  in  Evangelio  Lucse  :  Ex* 

kO 


12Sd 


AMALARH  MIESBYTfiBi  MJSTENM9 


ItM 


loUem  qucedam  mulier  vocem  de  turba,  dixit  illi :  Beor  A  Bostro  vtrseDtur  vetba  psalml  pnMelilit»  ^  qM  ecr*. 
ttM  ven/er  qui  te  portttvH,  et  ubera  quoe  tuxiiti  :  At 
Jesus  dixit  d  :  Quinimo^  beati  qui  audiunt  verbum 
Deif  et  eustodiunt  illud,  Beata  dicitar  sancta  Maria, 
quia  audivit  sahitatiouem  angeli;  beatus  dtdtur 
chorus  virginum,  quia  audivit  a  Domino  sententiam 
erangeUcam  supra  scriptam,  et  cu8todi?h  iilam. 
Cantet  cliorus  virginum  hymnum,  quem  cantavit 
Yirgo  yirginum,  et  omni  nisu  ilhic  ^conteDdat  in- 
trare  quo  penrenit  sanct^  Haria. 

CAPUT  YU. 
De  completorio, 
Septem  offlclis  commemoratis,  de  quibus  dicit 
Propheta,  Septies  in  die  laudem  dixi  tibi ;  et  in  alio 
loco,  Benedicam  Dominum  in  omni  tempore,  $emper 


ptum  esl :  SuBceptor  meu$  «s  f»,  «I  Mpt§ium 
Deui  meu$ :  sperabo  m  eum^  ^ommm  tpm  li*iMMt 
me  de  laqueo  ^emmHum^  et  •  mr^&  tupm:  1»  mm 
Quadragesime  legttur  Srangelhni,  ^  qi»  D«niiM0 
tentattts  est,  qui  sua  tentaliHMi  nMtian  mnMMwaB 
devkit  ?  ul  admoBeaHiuF  ex  eo,  qiio4pr»clpMe  w  ilb 
temporeae  inferl  diabehMadieBtaadoftGlMiBtiaa^ 
Tos  :  tractus  yero  HiOMtral  uMti^ 
beamus  oppenereettiitra  ^vs  toalallMieM. 
draginta  dies,  id  esl,  ln  ParaaoeYO  eaular 
tractus  jaxta  morem  aiiliqiraiii  Remn»  KeelMim 
Qtti  siatttsrecolilordiiiemteiepenm  el 
quam  enim  Domiiiiis  jejvMYil  qaadvegiiiUi 
caepit  eum  diabohis  teatare,  el  caeleTil  ei  ^efgyg  de 


laus  e^uB  in  ore  meo ;  et  alia  Scriplura,  Septies  ca-  B  pnesenli  traetu.  El  seeessil  vielue  «d 

dit  justus  in  die^  et  resurgit^  remanet  octavum,  quod 

Yocatur  completorium.  In  eo  summa  perfectio  est 

caeterorum  ofQcionim.  Quse  enim  septem  ofTiciorum 

gradus  proficiendo  operantur,  haec  oclavus  demon- 

stral  perfectum,  id  est,  consummatum.  Istud  offi- 

cium  ad  noctem  pertinet,  sed  propter  effectum  sui 

nominis,  in  fine  cseterorum  officiorum  pooitur.  In 

isto  consuroitur  esus,  potus,  et  collatio,  et  omne 

commune  opas,  oronia  membra  derelinquuntur  a 

suflhgio  humano  :  soli  Deo,  qui  non  dorroi^,  neque 

dormitat,  commiltuntur.  Somnus  enim  est  imago 

mortis.  Idcirco  aliquos  psahnos  hi  isto  officio  canla- 

mus,  quos  solemus  cantare  in  nocte  sabbati,  quando 

Dominus  requievit}  in  sepulcro,  et  quos  ipse  canta- 


dum  iierum  reverteretiir,  nee  jaaiad  leolaiidaa^  sed 

ad  perseqBendinn  per  menbve  sva,  tieQl 

passione  fecisse,  quae  sequitiir  posl 

vero  quaiido  perseqeiraQr  a  membrii  dieiMi 

admarl7rittm,nihiK>mious  fireqoeptayeopenel 

tractus,  qu»  dicunt :  Ipse  Hbmmi^  iM4e  ieqiMe 

nantium,  et  a  verbo  asfero^  a  mfiHa  9i 

a  negotio  perambulanle  in  tMe^m,  «  nrilie  el 

fito  mefidiano.  Ganlatiir  etlam  qaertee  paekM»  ie 

completorio,  propler  verl)a  in  qettm  coDtineivr,  le 

nocHbus  extoHite  mahus  vestras  in  sanHa^  ei 

Dominum.   Quatuor  elementa  sunt»  pro  qnilMS 

stodm  postulatur.  Quamobrem  qitatoep  pselMe 

nimus,  sive  quia  quatuor  vigilue  celebralMUiler 


vit  iu  cruce,  et  nostra  Ecclesia  canit  in  officio  mor-  G  antiquos  hi  noole.  Petilieiiem  BOsmoB 

tuonim.   Psalmus,   Cum  invocarem,  exaudivit  me 

Deus  justilicB  mece,  cantatur  io  uocte  sabbati  me- 

morata.  Ipse  cantatur  in  completorio  prop.ter  oratio- 

nem  quam  in  se  coutinet,  /n  pace  in  idipsum  dormiam 

et  requiescam,  Psalmus,  In  te,  Domine,  speravi,  can^ 

tatus  est  a  Ghristo  in  cruce,  et  in  eo  loco  ubi  se  com- 

mendavit  Patri  dicens,/n  manus  tuas  commendo  spi- 

rittm  meumy  flnitur  in  isto  officio.  Psalmus,  Qui  habi- 

tat  in  adjutorio  Altissimi,  scutum  est  contra  insldias 

diaboli.  Quot  latentes  insidi^  possunt  ingruere  super 

dormientcs  per  ipsum  diaboluni,  et  per  sua  membra, 

etpericulavermium  acbestiarum,  non  valeo  expla- 

nare.  Gontra  quas  prt3csens  psalmus  habet  congrua 

verba 


completorio  eliquat  versus,  CusmH  me^  IKmraie,  m 
pupiHam  oeuliy  sub  nmkra  ahrmm  aiwnifli  preKy^ 
me,  I7t  fessa  membra  quiele  polianlor,  eredil  sehoe 
sancta  Ecciesra  profasius  perdpere,  si  eveageiiei  viri 
Simeonis  memoriam  feccril :  caolal  ideo  hjwm 
quem  Simeon  cantavit,  postquam  Ghrisiam  vidli  et 
suscepit,  atque  deprecatus  est  pacem  sempiiemara. 
in  isto  offlcio  et  in  prima,  non  est  conJSdl^iiiaifo  le- 
ctionis ;  hal)et  tainen  consuetudinem  nostre  Eccksia, 
ut  post  officium  primae,  conveniant  in  iinam  fratm 
ad  lecttonem,  et  ante  istud  offichim  sirofliter.  Leetio 
est  qutedam  refectio  mentis.  In  prima  dirigaiQr  grei 
Domini  in  via,  ut  veniat  adpascua.  Operetar  primo. 


in  oratione,  dicenlia  :  Scuto  circumdabit  te  ^  ut  postea  rmpleatur  refectione  in  bora  tertia.  fo  isio 


veritas  ejus,  non  timebis  a  titnore  nocturno,  Etenira 
veraciter  dicimus  Salvatori  noslro  :  Super  aspidem 
et  basiiiscum  ambutabis,  et  conculcabis  teonem  et  dra- 
eonem,  Non  recolo  utrum  scrrpsissero  in  Hi)eIlo  offi- 
ciali  aut  in  altero.  De  ordinc  cantatorii  sensum, 
quem  mihi  misericordia  DoroiRi  ministravit  si  verus 
est,  eo  tempore  quando  dcprecatus  sum  pro  ofBcio 
completorii,  ideo  non  me  ptget  illud  scribere  in  isto 
Joco  quamvis  proprius  sit  temporibus  illis,  quando 
trfictus,  Qui  habitat  in  adjutorio  Altissimi,  cantatur  : 
Adm-^net  nos  tractus,  Qui  habitat  m  adjutorio  Ahis- 
simif  tti  quotiescunque  diabohis  nobis  persuadere  vo- 
loerlty  liugela  hominum  succumbere,  sibi  per  gulam 
et  iuanem  gloriam,  alque  avaritiam,  toties  in  corde 


veroofRcio  consummantur  omnra  sicol  praedh:!.  Hec 
incipit  flerla  prrmo  psalmo  ubi  didtnr,  fnpaee  ink- 
ipsum  dormiam  et  requieseam  :  Et  in  secondo,  /■ 
mantts  tuas  commendo  sphritwn  meum,  Fost  rslain 
commendationem  non  est  ordo,  ut  sequacor  eollatio 
consueta  :  sed  tantummode  postuhtio  pro  cosiodia 
deprecetof. 

CAPWm 
De  ofidoy  Aspidens  a  longe. 
Propter  versum,  qnl  praeponitur  in  Tespertinai 
synaxi,  Rorate^  eeeH^  thsnper,  oflBeiis  eanlenMii  4tt  ed> 
ventu  Dominl,  sequentes  yersue  simili  ms9d&  prs- 
pono,  qui  oamintperomneleDipus  a<lvenl«s  Beaaiei 
in  noctomali  ottdo.  et 


>j 


ac 


Blnfiulto  offtciia  I>oiiimiealittm  Metittm.  Frfma  (tuQ 
Mpontoria,  Most  s  Aij^cieiu  «  i«iw««t  AljMcte^Hi 
liitiMi  n60tUt  ^  igttnl  iD  capile  Ubri  per&pnatti  iillM^ 
Cbristi,  qoi  est  Deus  f  (  bomq  et  rex  universalis.  Hu- 
Jos  adveatun  cerlat  nuue  &aQela  Geeto^  divulgare 
loAfo  lalei|Bo.  In  primo  reaponsorio  ialroduoit  can- 
tor  diela  seu  fMlia  Joaniiis  imocufaoris*  £x  per^ua 
Joannla  potesl  dlei«  Aspkiem$  a  hnge^  scilieet  (an* 
tum  a  kmgeqoanluBi  distaleoelom  a  lerra.  Ipse  enioi 
Joanoes  dicit  doso  :  Qut  4ol«rra  <#l,  d#  lerro  ^mJ* 
(n» ;  de  Cbristo,  sie :  Qui  4e  eeiia  voNif ,  lup^  omt^ 
eu  :  Ottid  aspkieado  vidoril»  lubiiifertttr  ;  Eoee  vi*. 
doo  Dei  potealian  yoaiealom,  Do  oadem  notenlia 
dieil  saaeltts  l>rogoriiia  in  bomilia  soo  vice  prasettr*- 
soria  3  Qai  ol  iiuipiUlatem  soam»  e(  divipitatis  po-  8 
leatiaai  considoraos,  dieit :  Out  4e  <#rr«  e»i%  ie^  ^%^ 
hfriHtr^  et  eaBtera.  SeqttiHir }  El  oebulam.  Mm 
lorram  tegenloni»  id  oal,  vWeo  eatigiaem  igaqr^A-i 
tlm  togeatem  lerroaa  corda  lodMiam,  qui  PfWten-» 
tem  Deum  aoii  oogooaoaat  ia  nomioe  Ci^ristp.  tet^ 
responsorittt  diviaam  aatiiram  la  GkrislO  recoUt 
Dleil  Joannes,  INrigite  ofam  Bomm  Quod  oicoi^po* 
bII  sanctos  Gregorias  :  Yia  Domini  adcpr^irigitttr, 
eam  vorilatis  sormo  bumililer  audilar ;  buettaque  Gfo* 
goril }  Quando  verila|ia  semm  ad  cor  vatlil,  Cbf  i- 
•lus  vadlt  ad  awatem  iMBfeittia ;  eam  idepi  aermo  hu- 
niliter  auditor^  eor  (mmiai^  Cbristo  ttllviMB  vadit* 
Isio  sensas  rocolilBr  in  rospooiorio  diooale  :  Jl«  ob- 
eiem  sl.  Soquilar :  Et^kcket  NunHa  mMt  tj  la  ^  ipte 
fui  regaolaras  «s  ta  pefmta  Isfaei.  H^n^  fkf^cureor  v 
«riM  iKscJpaka  saot  od  Ghn^m^  Hf  <Mcaa4  m  :  Tu 
m  fui  «eafaims  es»  «a  almm  esMfmUmw  f  ^^^  w 
beaias  Grogoriua :  &ictttprako«uiiibittk  p^i  digna- 
taa  00»  %n  oliamproboiaiaibtts  wof  i  digoe.r^l»  iatittua. 
Non  immeitloialefeogatiopnipoi^si  in  responswio 
jQanaif;  ioiearogaiioai  Cttwparatar.  QHioiMm  oetci- 
vil  nlrum  aiori  digaaretur  Cbrisltts  pro  populo  Itra^ 
aut  per  se  ad  dauttf a  iiUeroi  ^condere»  ipie  po- 
terat  [aescirel  uif um  Chftot«t  pec  so  veUe|  re^pi^fe 
in  popula  Isr^^i.  aa  per  i^Uos,  sicut  iM!f  muluii  (^ 
Gtt.  la  s^ottodo  fe9pops(ifio  ni^avfedtatttr  Immsioa 
iiativitas,  <|io^Qdo  ;  £<  ec^  ia  nulfUfui  fip/i  (Um  l^ 
miuie  eemh  atque  iade  respondelur  supefiori  r^ 
aponsorio,  quod  ialcfrogat,  si  Cdfisttta  debeiit  fo-  ^ 
gnare  ia  popolo  Isra^.  laio  respoQaorius  dicit ;  Et 
daium  est  ei  fegnum  ek  Aoaor,  ei  ao»  soiuia  m  re^p/U 
j»  popa/o  k9xe4*  i^^  u^  <fi^tti  ludaica  ei  pop^ue 
lerael  sl  omast  ^agu(r  eeMmm  li.  Signo  potitg  in 
emiueQtilQOttt  14  ^it  ttiani(e»ta(a  regje,  qui  Oeus  et 
homo  osl,  soqueptes  fesipoosorii  curr^ot  pcr  ordioem 
librorom  e|  l^su^r iafum,  vbi  boc  pefspic^re  occur fe- 
ril  nobis.  Bic  no^OHdw^  ^^  iudiilereoter  ip  ao- 
liphoiiafio  posita  aiiio^  verha  sccuttdi  adveatus  Si^V- 
T^torift  et  pfimi^  Muiu  eoim  proph^UU  ma(  de 
pffimo  %4veat^  {kMnioi^  et  wult^i  de  secundo,  ex  his 
Qius  itt  i^dveom  Ooouui  Qtavtttuf .  Pos(  praescripU>s 
Auoi  t^OBOftivrw  seqttilur :  Obeecro,  Pomine^  mitte 
mk^nniarue  ee^  de  ufinHro.   ^^s^  est  enim  prio\us 


in  conie^m  UbCQnun.  Poet  httpc  WSfli^^f  *•  M(^Me 

verbuw,  OAmikh  Qtti  quamvi^  PQ&tQf  iQf  &\V  io  co^- 
textu  fcspott^arigiii  Pc^e  p\rgQ  concipieu  tameo  WA- 
venientiam  b^bet  aliquam  ut  pr^cpou^tuf.  lu  ipso 
enim  fe$pondetur  Moysis  deprecationi  dicenlis  : 
Obsecro^  Pommt  mHe  imcm  mtMartfi  <m  ;  com  di-« 
cit,  Audiu  vetbtm  Ihmini,  (i«al^<  Kt  iitfra  :  Sa^ 
volor  nosler  a((reip<f.  £t  itenup.  Coayoait  fatiooi, 
ut  rcftpoasorii»  qui  conceptum  lanci^  Maris  prm- 
nuotiant»  co^jttuctipi  poaaQtur  :  Respousoriut)  Ecce 
vir^Q  concipiet,  aperte  de  copspectu  saoctae  mrias 
prophet^t :  Seqoep^  yofa^  Mium  etit  Qabriel  onge/M, 
e;t  qu^  prophetota  sual,  praeseqti^  monstra(.  4v«» 
gratin  plpta ,  ordipem  oonte;Ktu^  lene(,  Govapositus 
Vero  responsQfitt^,  Suecipe  wfram,  wgo  ^aria^  SQ* 
periorihtts  QQocioeus,  de  Romaao  iu  nostf ^ip  tfans- 
jatus  ^%\s  Sequituf  ordo,  ut  post  evapgelicos  respon* 
Sario^  s^quatHf  ftpostalicu$  ^  Salvaiorm  ^xepecta- 
mm  Pominam.  Jleeum  CAni/um.  PrQptCf  cceptom 
prdinem  fespousoriorum  sequuntur  res|H>;iSQrii  ad 
t^rtiam,  et  sextam»  ac  nqnam,  tdeip  prologqs  qui 
^W  ia  09^te  teirUi  volttwiqis,  qqqd  Ye<^(ur  ^qd 
Rom^os^  Aptiphpni^rittSt  pra^poaitur  priipis  $iaUpho- 
pis,  id  est :  jn  iUq  die  stillabunt  moMee  d^lcedincm^ 
e(,  jocundar^^  ^iqoe  caeleris  seqqen(ibus  ia  nostro 
Auii|>houariQ,  Curri(  idem  ordo  antipboasiruia  io 
postro  Antiphoqs^riQ,  qui  cootipeiur  i^  Rnitt^i^QOUf- 
que  ad  aatiphqns^ffi,  4n(|e/ui/>omtft>  nuntimwitlfaxi^!?* 
Pein  Ofda,qqm  accepipms  deHeiftpsi  Ant^^ott^io. 
(a  isto  officitt  aptiphottt^  mutavi  Je  ttrhjis^  Mf^tepsis 
Antipbonaria  |p  ppsif unp(  Antiphonanum  d^  %mn% 
feria  ,  invenimus  in  memorato  Antiphonafiq  W 
quarta  feria  antiphon^n^  Feptff  fortior  me  pott  me^ 
de  verbis  $ancU  jpaapis  94ipU&(9&^  ^(  ip  tfiqp^i 
hebdomada  antiphoaam  d^  l^ifl  (ffopheta,  Vox  cla» 
mntii.  Re$^ervw  m  \>^Ufi  M  JUttd  l^^51Ji^?<to 
t€nituf  £vangelittQ^  de  4aai^pe»  pi|de  ip^a^  {(pUphoo^ 
^MSiUPpt^iefittpt.  ^  poauidfiUaiaprfiyibet^,  f^g^xedietur 
nwgq  de  ra4ice  /ew,  ^n  feri?^  qu«W(?i  Jfxm  oWcii  ^t 
pnecipae  ia  fcfia  quarta  et  ia  feria  sei;ta  de  advcntu 
]>ominiposui  aptiphqoa^  (feprqpheli^i^qttomam  ips^ 
feriseio  pfophetia  ChrisU  et  £cciesi;e  ^xstitcfupt  ^b 
ipiUo.  Feria  quarta  gpl  e(  iuna  cqUocata  ^un(  in 
^io,  qwB  ^unt  itt  prophetia  Chri^ii  et  Ecclesiae. 
Sexta  feria,  hon^q  qui  fuit  ibrpisi  futuri  Adam«  crea- 
tus  est. 

CAPUT  IX. 

De  responsorio^  HierusaJem,  cito  veniet  salus  tua. 

Priores  fespop^ofii  ^x  persona  famili^^fum  Dei 
^antaU  suat,  hoc  ^t,  ex  pe.r$oa%  Ecclesi^sUcorum  vi- 
rorum.  (deo  aiiqui  responsoFUde  coIl;^tQ  sibi  bene 
ficio  sibitpet  congfatubndo,  propfise  pefsonse  ioquua- 
tur.  SicuU  est  in  pfimo  respoasorio :  Ecce  video  Dei 
potentiam  venient^nj^^ ;  e\  in  secundo  :  Aspiciebam  in 
visu  noclis^  ^t  ecce^  in  nubibus  cosli  filius  kominis  ve- 
uit ;  et  Salvatorem  exspectamus ,  Dominum  Jesum 
Chrisium.  ^i  Moyses  ipse  per  se  loquitur,  Doiuino 
dicens :  Obsecro^  Dominey  mitte  (pum  miesurus  m. 
At  in  pnesenU  hcbdomada  lo^uitur  aut  eccl^iasM- 


iS63  AMALARn  PRESBYTERI  METfiNSIS  iM4 

GD8  choras»  ant  proplieticiis  aliquis  sermo  internun-  A  usqae  ad  antiphonam  :  Hoe  etl  Ui^mommm.   Dein 


cius  ad  Hienisalem,  quoe  quondam  erat  metropolis 
et  ciTitas  Regis  magni,  et  per  Hierusalem  ad  j^rima- 
tes  totiusDei  famossecongregationis.  Absentia  enini 
Christi  nequaquam  sine  trislitia  potest  recordari : 
illo  modo  loquuntur  prsesentes  responsorii,  quasi 
consolantes  sint  populum  de  adventu  Regis  et  defen- 
soris  sui :  Hierutatem^  cUo  veniet  salus  lua.  Hoc  lo- 
qnitur,  Civita$  Hierusalem,  idipsum  simiii  modo : 
Ecce  Dominus  veniet,  et  omnet  $ancti  ejus  cum  eo, 
Quartus,  Sicut  mater  consolatur  fitios  suos^  consola' 
tur  cives  et  vicinos  Hierosolymitanos.  Quintus,  Hie- 
rusalem  plantabis  vineam  in  montibus  tuis  :  de  Jere- 
mia,  consolatur  captivos  qui  erant  in  Babylone. 
Sextus,  Virgo  Israel^  iterum  de  Jeremia,  consolatur 


Melensis  Antiphonarii,  certavi  in  ista  hdidoiiiada 
antiphonas  inserere  de  proprio  Evangeiio,  de  |iro- 
phetis  ea  quae  plurimum  consolantar  piisillaiiimes. 

CAPUT  XI. 
De  respoHSoriiSf  Ganite  tuba  in  Sion. 

In  hac  helidomada  continentur  roixtim  in  Romaiiis 

voluminibus  responsorii ,  quos  solemas  cantare  ia 

Dominica,  quae  habet  primum  responsorium  [Qnue 

tuba],  et  iili,  quos  per  sequentes  noctes  infra  heb- 

domadam  distincte  canimus.    Praetermisi  ordioem 

coiifusum,  et  conatus  sum  ordinare  numeram  re- 

sponsorioram  :  qiii  dtstinctus  est  a  nosiris  a  Dooii- 

nica  nocte  per  ferias  singuias,   at  in  seqoeBtibiia 

continetur.   Prapsentes  responsorii  et  «equeatis  htih 


decem  tribus,  super  quas  regnavit  domus  Ephraim.  B  domadae,  cerlant  multitudinem  populi  congregare. 


Juxta  ordinem  prophetiae  Jeremiae,  stant  isti  duo  in 
supradictoordine.  Responsorius,  Egredietur  Domi' 
nus  de  Samaria^  meniionem  facit  Bcthlehem,  de  qua 
reges  oriundi  sunt  qui  regebant  populum  Dei,  scili- 
cet,  David  et  Christus  rex  regum.  Responsorius, 
Bethlehem  civitas  Dei  summi,  declarat  dominiura  re- 
gis  regum,  ideoque  subjbnxi  illum  priori.  Responso- 
rius,  Ecce  veniet  Dominus  protector  noster,  habet 
in  se  stemma  regum,  ideoqae  sequitur,  Bethlehem 
responsorium.  Antiphonsevadunt  per  ordinem  juxta 
Romanum  Antiphonarium ,  usquequo,  Benedicta  tu 
inier  mutieres,  Deinde  sequitur  ordo  Metensis  An- 
tiphonarii.  Ubicunque  potui ,  inserui  antiphonas, 
quae  praeconium  habent  declaratione  et  consolatione 
Hierasalem,  id  est,  primatu  qui  desiderat  adventum  ^  pore  deflcere.  Quartus  [Clama  in  fortiimdimej^  nvii- 


ut  praesto  sint  et  parati  ad  suscipiendam  Domiiiam 
dominoram.  Idcirco  plarimi  [Ecee]^  qood  esi  adver- 
bium  demonstratlvum,  continent  in  se,  sioutest  in 
responsorio  [Canite  tuba  in  Sion^  £cce  Detu  «oi- 
vator  noster]  :  et  in  responsorio  [Clama  tn  (artiiu^ 
dine :  ecce  Deus  noster  quem  exspeeiabam%t\ ;  el  in 
responsorio  [Ecce  jam  veniet  plemtmdo  femporij]. 
Primus  responsorius  [Canite  tuba  in  Sion]^  eom- 
monet  dves,  ut  sciant  regisadventom,  et  annvniicat 
ilhim  vicinis.  Secandus  responsorius  [Jmueadm 
quantus  sit  gloriosus  iste],  admonet  oonuderare  cives, 
quod  ultra  reges  sit  isle,  qui  ingreditar  ad  salvandas 
gentes.  Tertius  responsorius  [iVoii  emfereimr  sce- 
ptrum  de  Juda]^  docet  reges  Jadaeonim  soo  in 


Domini. 

CAPUT  X. 

D#  reeponioriii,  Gaiidete  in  Domino  semper,  et,  Ecce 

apparebit  Doiniuus. 

In  Metensi  Antiphonario  quem  legi,  non  contine- 
tur  responsorius,  Caudete  in  Domino  :  sed  de  Ro- 
mano  transtuli  illum  in  nostram.  Per  praesentes  re- 
sponsorios  loquitur  nuncius  Dei  ad  pauperes  et  ple- 
bem,  quae  facile  opprimilur  a  poteutibus.  Sicut  in 
prioribus  responsoriis  consolatus  est  dignitatem  po- 
testatis,ita  in  isUs  consolatur  subjectam  plebem.Re- 
sponsorius,  Gaudete  in  Domino^  plenas  est  consolato- 
riis  verbis.  Ecce  apparebit  Dominui,  ipse  configit  in 


tiat  civitati  Hierusalem  regem  longo  lempore  exspe- 
etatum,  in  foribus  esse.  Quintns  admoiieft  cives,  aft 
se  vestiant  dignis  vestimentls  ad  sascipiendam  lan* 
tum  regem,  id  est,  ut  vicesima  quarta  die  ManenL 
Notandnm  qnod  iste  responsorius  caoebauir  in  Gal- 
liisoctava  decima  die  decimimensis.  Pro  quo  in- 
veni  scriptum  in  Romano,  vicesima  qnarta  die  de- 
cimi  mensis  :  necnon  et  de  ipso  interrogavi  aposio- 
licum  Gregorium.  Qui  respondit :  Non  cantamos 
octava  decima  die  decimi  mensis,  sed  Ticesiina 
quarta  die.  Sextus  responsorius  [Ecce  jmn  vemd 
plenitudo  temporis],  ostendit  modum  iiigreasas  ma- 
ximi  regis.  Tresenim  responsorios  seqneniesaptaTi 


capite  regem  regum,  qui  venturus  est  liberare  paupe-     convenientiae  evangelii,   quod  in  propria  Dominica 


rei  et  afflictoi  demanu  potentias  iojcularis,  Utrumque 
demonstrant  praesentes  responsorii,  et  liberatorem 
venturam  pauperam,  et  eumdem  proximo  temporc 
veniuram.  Hoc  certat  facere  secundus  responsorius, 
Prope  est  ut  veniat  tempus  ejus ;  et  tertius,  Otii  ren- 
turus  est ;  hoc  etiam  quartus,  jEgypte,  noli  flere, 
Orietur  stella^  transtuli  de  aliis  responsoriis  hic  in 
quintum  ordinem,  ut  ex  eo  eliquetur,  qui  sit  ille  qui 
in  superiori  responsorio  dictus  est  dominator  :  Ante 
cujus  eonspectum  movetur  abyssi,  Sequentes  re- 
q^nsorii  sunt  iidem,  qui  in  caeteris  Anliphonariis 
continentur.  Excipitur,  Latentur  cceli  et  exsultet 
terra^  qui  prm  omnibui  corda  pauperum  consolatur, 
▲tttii^KHMD  ordinem  Romani  Anliphonarii  sequuntur 


D 


legitur.  Evangelium  dieit  ex  persona  loamiia  Bapii- 
stae  :  Ego  vox  clamamis  in  daerto^  paraie  vian  Do- 
mini^  sicut  dicit  Isaiai  propheta.  Responsorlus  septi- 
mus  dicit  [Rex  noiter  adveniet  Chriitue^  quemJoen' 
nei  profdieavit  iponium  eae  venturum],  Evaage- 
lium  dicit :  Qui  post  me  venit^  amte  mse  fmctmi  at, 
cujus  ego  non  sum  dignus  ut  soltam  ejme  c^rri^iem 
>a/ceam«n/i.  Responsorius  octavusdicit  [EcceAgun 
Dei,  ecee  qui  toUit  peecata  mundij  ecce  de  9110  dict- 
bam  vobiSj  qui  post  me  venit^  ante  me  faetms  es<]. 
Nonus  responsorius  dicit  [Me  oporiet  numtn^  iilwm 
autem  crescere  :  qm  poit  nu  venitf  amteame  factui  at, 
cujui  non  ium  dignui  eorrigimm  caluamemii  ^me  m^ 
vere],  Antiphonae  vadant  per  ordinem  jnxln 


im 


UBER  DV  ORDIME  ANTIPHONARU. 


1266 


num  Antlphonarium    usque  ad  antiphonam.  Ec€e  A  Et  quoniam  per  eooceptionera  et  partum  sancke 


apparebit  Dominu$, 

CAPUT  XII. 

De/mtiphom$  feriarum  in  proxima  hebdomada  ante 
nativUatem  Domini. 

Per  septem  dies  renovantur  antiphona^  de  matu- 
tinis  in  omnibus  Antiphonariis  ante  Natiiritatem 
Domini,  id  est,  a  prima  antiphona,  Canite  tuba  in 
Sion,  de  Dominica  nocte  usque  ad  primam  antipho- 
nam,  [  Judaa  et  Hierusalem ,  ]  de  sabbati  nocte. 
Sepliformis  spiritus,  cujusopus  est  conceptio  S.  Ma- 
riae  et  partus,  nobisad  memoriam  reducitur  per 
septenarinm  numerunK  Unde  et  eadem  hebdomada 
legitur  Isaias  propheta,  qui  numerat  septem  dona 


Mari»  facla  est  hsec  admlratio,  amplius  congruunt 
memoraUB  antiphonae  hymno  sanct»  Mariae  quam 
Zachariae.  Et  si  quis  ▼oluerit  octavam  addere  pro- 
pter  summam  perfectionis,  habet  rationem  apertam 
quam  sanctus  Augustinus  scribit  de  sermone  Do- 
mini  in  monte,  dicens  :  Beati  ergo  qui  persecutionem 
patiuntur  propter  jmtitiamy  quoniam  ipsorum  est  r«- 
gnum  ccelorum.  H;bc  octava  sententia,  quae  ad  caput 
redit  perfeclumque  hominem  declarat.  Antiphona 
quse  prima  est  ex  octo  prsesentibus  in  contextu  An- 
tiphonarii,  et  inscribitur,  [0  iapientia^  quce  ex  ore 
Altissimi  prodistiy  ]  partim  assumpta  est  ex  libro 
Jesu  filii  Sirach ,  partim  ex  Sapientia,  quae  vulgo 
inscribitur  Salomonis.  Ipsa  euim  mirabiliter  laudat 


Spirilus  sancti  in  sexla  feria,  quando  primus  homo  j  ..pj^^^j^^^  ^^  ^^j^  scriplum  estin  libro  Jesu  filii 


creatus  est,  quem  modo  venil  secundus  homo  re- 
formare.  Gongruit  enim  itineri  noistro,  quo  pergen- 
dum  est  obviam  Ghristo  iufanti,  freqnentatio  septe- 
narii  numeri,  quatenus  eo  discamus  necesse  nobls 
esse  precari  d<ma  septiformis  Spiritus,  quibus  re- 
novati  et  ornati,  possumus  digne  praesentari  royste- 
riis  nativiutis  Ghristi.  Etenim  sanctse  Mariae,  ut 
potuisset  ipsa  eum,  id  est,  Ghristum  Dominum  no- 
sirum  snscipere  et  portare,  et  fleri  ejus  habitacu- 
lum,  idem  Spiritus  sanctus  obumbravit.  Responso- 
rios,  ut  dixi,non  inveni  distinctos  ab  antlquis  Patri- 
bos  per  ferias  memoratas,  ideo  siieo  de  eis.  [Nasce- 
$ur  nobis  parvulus,]  inveni  inter  responsorios  qoi 
hahent  initium  a  [  Canite  tuba  in  Sion]  in  Romano 


Sirach  de  laude  sapientiae,  Ego  ex  ore  AUissimi  pro- 
diif  primogenita  ante  omnem  creaturam,  Non  enim 
cogitare  debemus  membra  et  lineameuta  corporis 
humani  Dominum  habere ,  sicut  homo  hai)et,  sed 
propter  diversa  opera  quae  operatur  in  singulis  ho^ 
minibus  membra  humana  nominantur  in  eo,  quia 
non  desinit  quotidie  operari  quae  simul  creavit. 
Manus  ei  inscribuntur,  ut  est  iUud,  Manus  tuee  fece- 
runt  me,  et  plasinaverunt  m^,  quia  generat  perpetua- 
liter  Filium  ex  sua  substantia.  Uterus,  ut  est ,  Ante 
Luciferum  genui  te,  Quando  tribuit  sapientiam  ei 
sermonem  rectum  ad  manifestationem  hominum,  os 
ei  inscribitur,  ut  hic  est,  Ex  ore  Allis^mi  prodii. 
Et  iterum  de  Isaia  :  Tunc  delectaberis  super  Domi- 


Aniiphonario,  et  in  Metensi  Anlipbonario  inler  fe-  C  „„^^  ^^  sustoUam  U  super  aUitudinem  terrce,  et  rt- 


rias  positum,  ut  reor,  quia  de  futuro  scriplum  est  iii 
Antiphonario  [Nascelur  nobis  parvulus,  J  Nos  enim 
legimus  Isaiam  proplietam,  unde  iste  responsorios 
assumptus  est  et  inventum  cst  in  illo,  et  in  Ile- 
braica  traiislatione,  et  Septuaginla,  de  praeierito 
ibi  dictum  esse  [Natus  est  nobis.]  Secuti  sumus 
prophetam ,  et  scripsimus  iilum  in  nocte  nativitaiis 
Domini  quando  leguntur  verba  responsorii  in  noc- 
tumali  ofQcio,  et  In  lectione  ad  missam  :  praecipne 
cum  audirem  illum  prius  in  nativitate  Domini  can- 
tare,  sic  tamen  ut  usque  modo  cantatus  est,  [Nasce- 
tur  nobis,]  quem  nos  inutavimus  juxta  Isaiani  pro- 
phetam,  [  Natus  est  nobis,  ] 

GAPUT  XIII. 
De  antiphonis  qua  in  principio  habent  0, 

Antiphonae  quae  canuntur  per  praesentem  hel)do- 
madam  cum  hymno  sanctae  Marise,  et  habent  omnes 
0  in  capite,  signum  quodd^ro  adroirabile  et  investiga- 
bile  ostendunt  nobis  in  his  diebus  celebrari.  De  quo 
signo  dicit  Isaias  propheta  :  Propter  hoc  vobis  da^ 
bit  Dominus  signum,  Ecce  virgo  concipiet  et  pariet 
fUium.  De  quo  partu  dicit  Joannes  Baptista,  Cti;iis 
non  sum  dignus  solvere  corrigiam  calceamenti.  0,  in- 
terjecUo  est  admirantis.  Per  illud  0  voluit  cantor 
intimare  verba  sequentia  pertinere  ad  aliquam  roi- 
rabiiem  visionem,  quae  plus  pertinet  ad  mentis  ru- 
minatlAiees»  quam  ad  concionatoris  narrationem. 


babo  te  hiereditate  Jacob  patris  tui.  Os  enim  Domini 
locutum  est.  De  fine  hujus  .capituli  ita  scripsit  S. 
Hieronymus  in  tractatu  super  Isaiam  sexto  decimo 
libro,  dicens  :  Os  Domini  locutum  est,  ut  quomodo 

.  in  raanibus  opus,  et  in  pedibus  incessuin,  et  in  ven- 
tre  generationem,  et  in  auribus  oculisque  auditum 
atque  intuitum,  sic  in  ore  Dei  sermonem  intelligi- 
mus.  Gaeterum  simplex  et  incommutabilis  Dei  na- 
tura,  semper  et  uhique  est.  Sequitur,  [Attingis  a 
fine  usque  ad  finem  fortiter,  et  disponit  omnia  suavi- 
ter;  quod  ita  conlinetur  in  memorato  libro  :  Sa^ 
pientia  vincit  ma/tfiam,  attingit  ergo  a  fine  usque  ad 
finem  fortiter,   et  disponit  omnia   suaviter.    Hane 

^  amavi,  et  exquisivi  a  juventute  mea.  Juxta  superiora 
praesentis  libri,  possunt  baec  verba  historialiter  in- 
telligi.  Ita  enim  scriptum  est :  Ipse  enim  mihi  dedit 
horum,  quae  sunt,  scientiam  veram,  ut  sciam  dispO' 
sitionem  terrarum,  et  virtutes  elementorum,  initium 
et  consummationem ,  et  medietatem  temporum,  et 
meditationem  omnium,  et  caetera  quae  sequuntur. 
Et  paulo  post :  Et  quaecunque  sunt  abscondita  et 
improvisa  didici,  Omnittm  enim  artifex  docuit  me 
sapientia.  Et  infra  :  Omnibus  mutabiUbus  meUor  est 
sapientia.  Attingit  autem  ubique  propter  suam  mun^ 
ditiam.  Quae  attingit  ubique  propter  suam  mimdi* 
tiam,  atiingit  ubique  a  fine  uniuscujusque  operis» 
ciyus  ipsa  artifex  est,  usque  ad  finem  alterius  per- 
fecti  operis.  De  qua  sapientra  sanctus  Augustinus 


1267  AiALXMl  PRESBYTfelh  M&TfiMSIi  ItOt 

dicit  in  opere  8oo  coTilra  AHanos  :  td)i  ^utem  non  k  ptt^phelia  DaTfd  Christt  esl  dispHttifttiMt  ^teMttt 


est  sapientia  bel  ^  qnod  est  GhrisiuB,  de  qua  legi- 
tnr»  Aningit  a  fine  usque  ad  fidm  foYtUer ,  et  dispo^ 
nlt  ^mnia  Haviterf  Gum  ergo  ttbiqde  sit  etiam  Fi- 
lins,  (ttko  mittendus  erat?  fortiier  attiniit  a  fine 
uUjue  ad  fin^f  quta  AnjQquam  et  nnsquam  tst  a  ttnlio 
resislitnir.  bisponit  mnftt  i^aviter,  scilicet  siile  lite, 
sine  clamore,  sihe  siUjjore ,  sine  laedit^.  Htcc  inie-' 
Hm.  De  c^tero  tentemus  canlori^  atfecliim  depln- 
gere  circ^  nativtlati^m  Chridti.  0  quam  mira  ies  apnd 
homines  tu,  sapienlid,  quse  ex  ore  Allissimi  pro^ 
diisti,  usque  adl  hu^anam  confabulalionem !  Attin" 
gis  a  fine  usque  ad  finem  fortiter,  qiioniam  es  aelerna 
et  ubique  regnas  et  insuperabiliS.  £x  orc  Aliissimi 
prodisliy  quando  visibiliter  apparuisti  hominibus. 


Qui  aperit,  et  nemo  claudit;  claudU^  ef  Hetiftt  HpeHi. 
Legis  divin»  secreta,  ftolius  Ghristi  potestate  paadan- 
tur  fidelibuft,  clauduntur  incredulis.  Haeo  aDtiphofa 
aplatur  gradui  si^irkus  imeUectms,  Spiritas  inteile- 
etus  qui  in  Ghristo  est,  acumine  luminis  sai  abdita 
penetrat^  et  tenebras  cordis  iUustrat.  Hoc  enim  agit, 
qui  quando  vnlt  aperit  quod  nemo  iiotest  claudere. 
Ghristus  est  lux  vera,  quse  illuminat  omnem  homi- 
nem.  Tertia  Antiphona  dicil  :  Q  Emmanuel^  rex  et 
le§i(er  nosier,  Quod  est  mirabile  dicto,  ut  Deus  ^il 
euoi  hominibus,  manducet  cum  ilUs  et  bibat»  el  ad 
eoruffl  interrogala,  quoUeseunquevoluerinti  respon- 
deat>  Ipse  rex  David»  non  temporaliter,  sed  xtema- 
liter.  Ipse  est  quodammodo  alter  Moyses,  qui  legem 


tJnde  tu  ipsa  dixisli  :  Ecdvi  a  Patre  et  veni  in  mun-  ft  W)bi8  det  permanentera  in  saecula  saeculorum.  lllum 


dum.  De  te  enim  dicit  apostolus  i^aulus,  Finis  enim 
tegis  Christus  ai  justitiam  omni  credent),  tn  Ghristo 
apparuisti,  In  eb  finisli  legem  ^t  linplesli  :  non  so- 
lum  lii  illo,  sed  et  in  omnibus  credeniibus  in  se. 
Attingistuab  homine  Christo,  qhi  est  hnis  legis, 
usque  ad  linem  credentium  in  se,  iia  tortiter,  ut 
fortis  armatus  non  inveniat  rupturam  et  scissuram, 
quo  introeat  in  ovile  electi  gregis  sui.  Xdimptetum 
est  qbod  longe  praedixit  propbeU  bavid  :  Yu,  ))o- 
intn«,  servahis  nos,  et  custodies  nos  a  generatione  hac 
in  cstemum,  in  circuitu  tmpit  ambutanl.  herum  iii 
sapientia  attingis  a  fine  usque  ai  finem  fortiter, 
quando  a  Ghristo,  qui  in  fine  mundi  venil,  et  im- 
plevit  legdm,  usque  ad  consummationem  saeculi  es 


nos  qui  de  gentibus  sumus  exspectavimus,  ipse  sal- 
vabit  nos  in  aeternum.  H«ee  antiphona  convenit  tcr- 
tio  gradui  spiritus  consilii.  Spiritus  consiJii,  qui  in 
Ghrisloest,  previdendo  pnemunit  membra  sua,  ne 
in  prseceps  ruant.  Hoc  est  regis  minisierium  ^  legl- 
feri,  ut  seeundum  rationeia  regat  §ibi  popolum  &ob- 
jectum,  et  provideat  quid  agere  eum  oporteat,  et 
quid  vitare.  Ghristus  est  consiliarius»  Deus  fortift. 
ttuarta  mira  laude  et  quodammodo  iaeflabiii  se  pro- 
fertt  qo»  dicit  radicem  Jesse  stare  i&  sigaoai  po- 
pttlomm,  et  in  praesentia  ^us  siiere  regesi  ei  eaoi 
gentes  deprecaturaft»  Ita  enim  canit :  0  radis  ietu% 
fttt  i/ar  in  cruce^  in  cufus  manihus  comum  muu^  et  u 
in  signum  populorum^  quando  mI  obscuraius  tu^  ei 


cum  discipulis  tuis,  in  tanUim,  ut  omnes  adversarii  C  terrcemotue  factusest^  et  petrce  sci$s<B  suni  cf 

non  possint  resisiere  el  contradicere  ori  el  raiioni 

eorum  quam  dedisti.  Et  disponis  iilis  omnla  dona 

Spirilus  sahcti  in  uno  ^odemque  spiritu  sUaviter. 

Quoniam  proesentes  antiphonse  dulcedine  sua  deco- 

rantseptem  ferias  vel  oclo  ih  quibus  recolitur  septi- 

formis  Spiritus,  qui  in  Ghristo  homine  semper  ha- 

bitavil  ex  quo  coepit  homo  esse>  et  Jerbum  caro 

factum  e«i  ut  habitaret  in  nobis,  fas  est  ut  demon- 

strem,   in  quantum  possum ,  quam  consonantem 

habeant  singulas  cum  singiilis   gradibus  Spiritus 

sancti.  Licet  alter  ordo  scriptus  inveniatur  pncsen- 

tium  antiphonarum  in  Romano  Antipbonario  et  in 

Metensi.  Prima  Anliphona,  0  sapientia^  congruil 

primo  gradui  spiritus  sapientiae.  Aliud  est  enim  sa- 


D 


meata  aperia  suni*  Super  quem  coniinebuni  n 
suumf  id  est^  principes  hujus  sa^culi^  qm  cum  rjkcfo- 
rioi  et  diatectiea  sua  sHebunt  adveniente  preMcaiione 
sanctce  erucis  et  sancli  Evangetii :  unde  kodienm  die 
genies  excitaiiB  tunt  ad  prosdteandwn  Crud/sxum. 
Haeo  antiphona  quarto  gradui  spiritus  fortiliidiHis 
aptatur.  Spiritus  fortitudinis ,  qui  in  Gbristo  esl,  /a- 
cit  adversa  non  metuere,  et  trepidanti  menti  fidu* 
ciam  praestat.  De  radice  enim  lesse  David  rex  ortus 
est,  id  est,  fortis  manu.  Qui  rex  fortis  manu,  ipse 
stat  in  sigaum  populorum,  sciUcet  Dominiis  Jesus 
Gbristus  in  cruce  cruciiixus,  ut  ad  eum  «ulti  respi* 
ciant,  et  velint  sub  ejus  forlitudine  tueri.  Super 
quem  continent  qui  ^hnt  nbhitne  tenus  reges  os 


pere,  et  aliud  intelligere.  Hulti  enim  aeterna  sapiuflt»     suum»  quia  tion  possmt^  neque  audeet  oobIi%  Corti- 


sed  haec  intelligere  nequaquam  possunt.  Sapientia 
enim,  quae  in  Ghristo  est,  mentem  de  aeternorum  cer- 
titudine  et  spe  fortiter  reficit,  et  mature  disponitom- 
nia.  Sapientia  sumroa  est  in  Ghristo ;  sapientia  quae 
in  caeteris  hominibus  est  scintilla  est  summae  sa- 
pientis.  Secuncia  antipbona  mirabilem  ostianum 
demonstrat  Christum,  quod  ipse  claudit,  non  est 
qui  aperiat,  et  quod  aperit,  non  est  qui  claudat.  Ita 
scriptum  est  in  Apocalypsi  de  eo  :  tioc  dicit  sanclus 
et  venu,  qui  habet  ctavem  David  :  qui  aperit,  et 
nemo  elaudit;  claudit,  et  nemo  aperit.  Quod  ita  in- 
telligitur  :  Qui  habet  claveni  David,  id  est,  regi&m 
potestatem  quasi  ex  David  stirpe  natus,  sive  quia 


tudinem  ejus  inire  certamen.  Idcirco  multae  gentes 
ad  eum  confluunt  deprecantes  ejus  protecUoaem. 
Quinta  nempe  miratur  inauditum  orienteni,  qai  doo 
more  vicissitudinem  temporum  mutatur  de  die  in 
diem,  sed  est  aeternus ;  ci\ius  sol  non  soluna  corpcMis 
oculos  illuminat,  sed  etiam  mentis.  iuslitia  enim  kd 
aspectum  mentis  pertinet.  Haec  Antiphoua  coognut 
quinto  gradui  spiritus  scientiae.  Spiritus  enim  scieo- 
tiae,  qui  in  Gbristo  est,  scit  quid  misericordiler  pa- 
niat,  et  quid  misericorditer  diniittat.  Ortas  enim 
scientiae,  quae  charitate  radicata  est,  Chrisktus.  Est 
opus  solius  justitiae,  ul  scientes  reddat  oculos  se  in- 
tuentes  mentis.  Sexta  antiphona  mirum  quid  narrai» 


1*9 


M  «i^  ifiiii  MartiM  fi  l(M  <M^^ 
M  Ifoffi^  ti  tcIwI  irri  tMinlMf^fetinr.  Hoh^  aMI- 
yhvift  eo«|i«ft  8«m  |Mhii  ^ti«tiM  pielatls.  t^plrf- 
tin  pfeUliiH  i(ii  i*  OiTfsiD  est,  )»ii«it  ««Mieofdilter 
eis  <|Bi  8lW  nMla  ingertlht.  Illl  t^itti  Bpiffi«  replelKis 
erat  Mejrseis  de  ^  legiMir  qnid  ttiKis^ttim  MseM 
Mper  «iiriiei  lieniibes;  sed  niltui  mflior  Ghrlstio : 
Ciilriet«8t  qoi  veraattts  est  inter  papnlmifi  lndtttetAil, 
MpleiiMlt  im  #innm  ignis.  Ifii^ia  fetit,  piMXAta 
ilMiiiiiii.  et  ftietie»  el  n^ineMilHis  vehlBrdiii 
;  aed  si^^eriil  t»rdi6*lud»oreis  «pifiela  taen 
«unt  0MntoMa^  f«i  milra  ChriitiRi  inridins  et  per- 
fiecatieiiei  parabant :  tavien  pieiaB  Christi  «Bmfa 
tec  loleATit^  iadee  BciHoet»  «t  pir»  persecnteribvs 
siiia  «§««1  i*  dhice.  Sepiinia  Tcro  regem  gentium 


€AMJTXV. 

tk  nativitate  Domiitf. 
Reperi  fh  Romano  AntipWatib  dtio  bffidft  no- 
ctM)Si1ia  fn  ona  eadem^u^  tiotit^  p^sita.  ^Primum 
efficium  post  antiphonam  [{>om{Rus  dixfit  ad  m^,]  ba- 
IhMmI  aniiphonas  [Tanquam  Ifpo^nsuB,]  et,  \piffu8a  e$t 
^atia,]  Becui^dum,  [fn  Me  posuit  tabernaculum 
Mmm],  %t,  [EletirHiftii,  portm  cstemalei];  unde  in- 
lemgavf  'que^d^rt)  '^Wcum  cducatum  ab  incuna- 
fM%  iM  saiteta  Romana  feccfesia ,  cur  essent  haec 
dnb  oflicia  in  n)ha  nocte  posV.a  ,  id  est,  Uhum  quod 
cmrrit  per  antiphonas ,  Ibomxhtt  dixit  ad  ine ,  et 
[TanffViifn  tpon^] ,  et  [Df/f«'sfl  est  grAtia] ;  et  alte- 
ram  qnod  habet  primam  anttphonam,  Domimis  dixit 
4Kd  me;  Becundam  :  [In  $olepo$nU;]  terliam  :  {Ete- 


ei  niiralaode  ponit  iapiidemin  eapfte  An-  b  «omiivi)  ^jtortw  aftemate$],  Qni  respondit :  niud  quod 


^M\  ^tiem  ^Ntfem  »&$  vmtimv»  v^eit ,  ift  WH  'etlfe 
0fiiu  «imm»  eicst  Antiphoiia  «iicitv  «t  mrafue  «Mkm 
faciati  id  est|  does  parietes  ei  ^veme  ^enfentei, 
«cilioet^  de  po^pule  Judaico  et  peptfo  feMili  aimil 
co^jungau  et  «naal  ficelesiam  faciat.  Haec  atotiphotna 
conTenit  septi«M)  gt>aM  apiritui  tiknMs.  Spiri  tns  time- 
ris  4141  'm  GhrfalDeatv  timere  feeitgenlesveicntBcripmm 
est :  TtmebmU  fOntei  wemen  (immi,  ihmine,  'nt  omnet 
rege^  terrm  ffMam  imem.  OeUiTa^  0  virgo  «fr^ntink, 
iABimMit  flairabUefli  parlmn  fiodesiani  minri^  dicens : 
Fifim  Miemeelem,  fmrf  me  a<fiiitHihitm'  t  tfiiinafA  ewt 
m§eterimm  Aee  ^v^  €%miti$.  Hffic  «ntiphoiNi  miiA- 
etnit  iHiffii  faeniaem  fui  ex  Maria  isanmi  assttmpsit 
soiuni  6t  perfbeiiiin  esee  i«ler  «eeteros  hemines,  quU 


habet  iecundam  antiplioi^am ,  [fn  $ole  'po$uit] ;  et 
teniattis  ef^ammf,  solet  Apostolicus  canere  inyi- 
fjitffB  ei  in  eccleisia  %.  Marift  ad  Pnesepe  sine  ihyi- 
ian)riiK  Ailerom  qWi  habei  secundam  ahiiphoham, 
[Tan^m  IponAi»,]  solcAt  clerici  caneVe  in  ecclesia 
ft.  Petri,  ^nm  inyitatorio,  \€hriktu$  natui  esi  nobi$,] 
noctnmali  leia^re  quamlo  pbphlus  sotet  ad  bfficium 
BUrgere.  Proplerea  prin^o  posuimus  antiphonas  in 
nostro  Aniiphohirio,  quae  habent  cursum  )pet  secun- 
dam  antfphoham.  [Ih  ^oleffo^uitf]  quoniamillud  offi- 
ttnm  prius  eelebraCo^  ab  Aposiolico  in  vfglliid,  et 
poBtea  quod  habetlhsecnndoloeoi  Tanquam  $pon$u$y 
in  ecdesia  S.Petri  noduiDali  temj[»ore.  lutta  ordinem 
psalmomm  et  puh^hritudinem  sonl  conveniunt  ahii- 


in  ipeo  w^  habftal  •eptifonnis  SpiritnB>  i[u\  snpe-  C  phonse  ipsi  riocti  hativitatis  Domini ,  quas  solemus 


riii8  nenioraUiB  eet.  De  qua  re  scribit  sanctus  Au- 
gvetiiMM  'm  libro  plmM  de  aeniinne  Dominf  in 
monle»  fieplem  «unl  ergo  qmB  peHlcimil,  nam  oc<- 
lava  tlaftHeal  el  quod  perfebtnm  est  demonBtrat.  Sf- 
quidem  deleeia|l  erdo  pneBentium  antiphenarnm  qui 
in  AomaiMi  AAtipfaomirio  eeotinetur^  leperiet  Utnm 
iQ  «Mtre  Anliphonario  pfraetiiolaluhi  in  «eqnentlbvB. 

CAPliT  XIV* 
Se  ofieio  Saadlficaminf v 
Pne^eM  offidnm  eertai  hbc  ut  diem  certum  Mon- 
•iret  MitiTiMlii  Domini^  et  lalutem  noBtram  qnam 
affort  ieenm  ipsa  taativiias^^  instar  admonitionis 
MojsiB^  qm  prffid^iil  popnlo  se  Bancliflcare  ante* 
qHam  DomimMi  deaeenderet  In  montem.  Unde  ita 


canere  in  octavis  Domini ,  et  Apostolicus  vir  canit 
ad  primas  vigiUas  in  eccl^sia  Sdncta^  Mariae  Majore. 
Antii>hona  :  [Jh  sole  pd$uit  tahernaculnm  ktium,] 
prdeponithr  in  eodem  psalirto  ct  ih  eodem  versu  an- 
tiphonac,  [r^iki^iK^m  sponstcs].  Antit)hona,  [SpBdosii$ 
forma,]  pr^Oniiur  in  eodem  versu  aniiphenae,  dif- 
fosd  eit  ^ntffa.  Melodiaqne  pulchriores  sunt  seqden- 
tibns  Be.  6ic  et  caeterae  scquenies  juxta  brdiriem 
illuni  ^  ubi  secnnda  est,  fn  toie  po$uit  tabemuciittfn 
$Hnfh'.  Sed  fhteresl  qnod  antiphona;  de  terttft  nb- 
ctuma  non  habent  Alleittia  \n  tlne  neque  in  medio. 
Notandum  est  quod  tres  noctuhiae  tria  tempOV^  to- 
tlus  tnundi  reeotant,  id  est,  tempus  legis  naiur^lis, 
tempus  datac  legis  per  Moysen ,  tempus  graiiai.  ter- 


script«m  est  in  Eiodo,  clpituio  decimo  nonb^  Vnde  Ib  tiam  tioctu)^nam,  qude  recolit  graiiam  Novi  Testa- 

menU ,  oportet  habet-e  antiphoha^  cum  Alletuiay  si 
eo  tempore  cantatae  fh^rinl,  quo  resurreciio  Domini 
freqnehtatur  a  tldelibus,  id  est,  circa  matutinale 
tempus ;  noctumae  vero,  t}u'de  in  primis  vigiliis  cele- 
braniur,  fi^qiienter  babent  finem  ante  medium  no- 
ctis,  in  qua  parte  non  celebratur  resurredio  Domini 
nisi  in  Pascha,  propter  convliniens  sibi  mysterium  ; 
idcirco  solent  alisi  eSBO  sine  AUetnin^  sleutt  in  istn 
ioco  sunt  quae  cantantur  in  vigilifs  primis.  Sed  ne- 
que  ipsa  qu«  canuntttr  in  matutinis  mcmbrata  bora 
AUeiuin  babetti)  tti  perspici  potest  in  Antiphona^io 
nostro ,  qui  habel  anilphonaB  joita  Romanum  Antl- 
phonaruim  lA  primis  vigiliiB,  el  fn  matntmiB,  nlai 


ad  pepulmm^  diiit  DodliAttS  MoyBi,  ti  eeH€iifiea  ii« 
luin  kodie  et  ere§s  kl^amfii€  veetimente  tfiii,  et  mM 
pareti  in  dio  tertio.  In  die  enkn  ierlie  de$cen4et  Do- 
nUmu$  corem  omm  plebe  eeper  montem  Sma,  Et  in- 
fra  {  Ikecemlitqee  Moy$e$  4t  monu  ed  popelum^^  et 
sanetifieaeit  eee.  Cnmifne  lavieeent  veHimewta  ena^ 
aH  ed  eet :  Sttote  parmi  tn  die  tltrtio,  ne  epprepin' 
gwHi$  miD^ribeit  Vettri$.  iBtam  Bamstillcationem  Aukl 
seqottntur  in  noslra  EccleBia ;  wei  qui  Bpiritoaliter 
saiil  rcnoti,  splritaallter  defaent  vestinmnta  lavarOt 
Id  eil,  lacrjmiB  ot  compimctionibnB  abluere  mala 
perpetmtoi'  ni  posrint  ttoBeengnl  Domini  occorrero 
oion  eiikiiBioM* 


(271  AMALiRn  PRESBTTERI  METENUS 

nna  in  Evangelio,  Faeta  e$t  cnm  angelo.  Dixit  milii  A  tum,  nt  aliquottes  In  pnecedente  vespert  cdebrare- 


memoralus  clericus  sanclae  Romanae  Ecdesiae  quod 
in  bymno  Zacharix  cantaretur  in  ipsa  nativiiate 
Domini  a  S.  Romana  Ecclesia  aniiphona,  Dum  ortui 
fuerii  sot,  quam  tameu  scriptam  reperi  in  Romano 
Antiphonario  cum  hymno  Zacharije,  ea  nocle,  quando 
canilur  responsorius ,  Sanctificamini  kodiey  quam 
nos  solemus  canere  cum  hymno  sanctse  Maria;  pne- 
cedenle  nocte  nativitaiis  Domini  secundum  carnem. 
Anlipbonae  vero  quae  celebrantur  in  eadem  nocle 
circa  populorum  cantum  et  deinceps,  habent  in  ter- 
tia  nocturna  Alleluia,  nt  est,  [Ip$e  invocavit  me^ 
Alleluia;]  et  [Laetentur  cceli^  et  exiuUet  terra  ante 
faciem  Domini,  AUeluia^  AUeluia.  Notum  fecit  Do- 
mmiM,  AUeluia;]  necnon  et  omnes  antiphonae  ba- 


tur  cantus  de  restivitatibus  sanctoruro,  et  in  seqneDte 
de  feriis  communibus.  Habuimus  tameii  scriptaa 
in  Antipbonariis  de  die  nativitatis  Domini  ei  nata- 
litiis  aposlolorum  Petri  et  Pauli  atque  Andre» ,  an- 
tiphonas  aptas  et  congruas  memoratis  diebns  ia 
vespere  sequente  ea  die,  quando  missa  de  naiaUliis 
eorum  celebratur ,  et  ibi  cecinimus  eos  sicut  adhiic 
facimus.  Ego  imbutus  prisca  oonsQeiudine,  oaepi 
cogitare  quare  non  essent  memorats  aniiphon»  de 
nataiitiis  sanctorum  in  pnecedentibns  vesperis  eon- 
stitutae,  in  quibus  audiebam  per  coeteras  festiTitafes 
sanctorum  gloriosiorem  sonum  et  videbam  majoreai 
conventum  populomm  atqne  celebrlus  ofAdam  fai- 
minumquam  in  sequentibus.  Inveni,  Deo  miseranle. 


bent  AUeluia,  quae  canuntur  in  matutinis.  Responso-  ^  rationabllios  inventum  esse  coltum   solemnliatnm 

rii  de  eadem  nocte  morem  illum  sequuntur  quem 

frequentant  domestici  regales  et  imperiales  quando 

conveniunt  in  praesentiam  regis  unusquisque  quod 

valet  offerre  regi.  Diversa  dona  offerunt,  sed  ani- 

mos  regis  aequaliter  cupiunt  sibi  reoonciiiare  et 

blandiri.  Ita  el  responsorii  multarum  mentium  co- 

gitationes   vario    coiore    et    muliiplici   gratiarum 

actione  depictas  offerunt  regi  Chrislo  :  agunt  gra- 

tias  laudando  sanctam  Mariam ,  quia  quem  coeli  ca- 

pere  non  possunt  suo  gremio  protulit;  agunt  gratias, 

quia  dignatus  est  coelorum  rex  carnem  assnmere 

ex  virgine ,  ut  perditum  bominem  revocaret  ad  coe- 

lum,  unde  gaudel  exercitus  angelorum ;  agunl  gra- 

tias,  eo  quod  per  suam  nativitatem  coeli,  id  est, 


yespertinalium  apud  scriptores  antiqaos  qni  anti- 
phonas  scripserunt,  quam  apud  cantorM  modenios. 
Adhuc  solent  dicere  interrogati  de  vespeninali 
synaxi,  Benedictu»  Dominui  Deu$  meus,  pertiaere 
illam  ad  diem  Dominicom.  Si  eniro  volttissent  inten- 
dere  quod  psalmi  hujus  vesperi  in  flne  psaimomm 
vespertinaiium  essent  positi,  nonquam  hoe  dieerent, 
qnoniam  ille  qui  psalmos  vesperUnales  eonslitoit, 
procul  dubio  a  Dominica  die  coepit  initiom  psalmo- 
rum  vespertinaliom  componere,  et  non  a  flnebebdo- 
madis.  Idcirco,  [Dixit  Dofmnu$  Damimo  meo,]  ad 
Dominicam  diem  pertinet :  Ditexi  qmoniam  e»wdirf 
Dominus  voeem  oratiome  mete^]  ad  secnndam  feriam ' 
[lABtatut  ium  in  hi$  qute  dictaeunt  mtAi,]  ad  tertiaai 


prsedicatores ,  melliflui  racli  sunt  per  dulcedinem  ^  [Nisi  Dominu$  adificaverit  domum,  ]  tonftekor  tibi^ 


spiritualis  sensus.  Ni  fallor,  hunc  affectum,  qui 
quaesierit,  reperiet  per  muilos  responsorios  de  prae- 
senti  nativitate  Domini.  Numerus  lectionum  et  re- 
sponsoriorum,  necnon  et  antiphonarum  nocturnalis 
offlcii ,  admonet  nos  benedicere  Dominum,  et  lau- 
dare,  atque  gratias  agere,  qui  propterea  voluit  Yer- 
bum  suum  carnem  fieri,  ut  perditum  hominem  ad 
societaltfm  coUigeret  novem  ordinum  angelorum. 
Antipbonas  in  malutinali  hora  ita  ordinavi,  ut  prima 
ostenderet,  id  est,  Genuit  puerpera  regem,  Christi 
nativitatem  de  virgine  Maria ,  et  virglnitatem  per- 
peluam  ejusdem  sanctse  Mariae :  sequentes  de  Evan- 
gelio  ita,  similiterque  et  de  ratione  festivitatum 
sanctomm. 

Sed  et  hic  notandum  est  quod  sicut  per  novena- 
rium  numenim,  qui  celebratur  in  nativitateDomini, 
gralias  agimus  de  Dei  descensione  usque  ad  nostram 
humillationem,  Ita  per  eumdem  numerura  gratias 
agimus  io  festivitatibus  sanctorum»  quoniam  iiii  di- 
gni  sunt  ascendere  osque  ad  altitudinem  coeli,  in 
quo  habitant  angeli. 

CAPUT  XVI 

De  ofieii$  ve$pertini$  in  nativitate  Domim  et  in  nata^ 

litiie  sanctorum» 

Quando  juvenis  foi,  vidi  cantores  praecedentem 
vespertinalem  sjnaxim  ante  diem  alicujus  solem- 
nitatis  celebriore  cantu  et  gloriosiore  celebrare , 
quain  seqnentem  vesperam  diei  festivilatis :  in  tan« 


Domine^  in  toto  eorde  meo,]  ad  sextam  :  [fienetfidn 
Dominue  Deu$  meu$^]  ad  septlmam.  Nlsi  iile  oHo 
servetur,  non  erit  vemm ,  juxta  exposiiionein  do- 
mini  Red»,  qood  in  Esdra  seribitor,  QmmUr  in  £$ 
confitebantur  DominOf  id  est,  bora  tertia,  sexta,  ei 
nona,  et  vespere.  Qnl  enim  antiphonas  ▼olanl  oeio- 
brare  de  Evangeliis  qoae  legontor  per  Dominicos 
dies,  rite  celebrant  eas  In  matotinali  ofllcio  peni- 
nente  ad  Dominicam  diem»  et  ad  vespenim,  in  <pio 
canitor  psalmus,  [Disit  Dominue  Domino  meo.]  Qood 
si  superabundavennt  antipbon»,  IndiiTerenier  dici 
possont  per  singulas  quasque  ferias  qoandin  idem 
Evangelium  legitur.  In  festivitatlbus  sanclomm  H 
^  aliis  solemniutibus ,  si  sero  Aierint  vesperiinalia  of- 
flcia  celebrata,  ita  ot  sol  ad  oocasnm  iransierit, 
rite  possont  dici  antipbon»  festi  did  in 
tibos  vesperis,  qoia  scriptom  habenras,  feota 
eetebrabitie  a  vetpera  u$que  ad  veeperamt  id  esl,  a 
solis  occaso  osqoe  ad  solis  occasom.  ^od  si  iro- 
luerit  dicere  cantor,  qoamvis  sol  ad  occasnm  non- 
dom  transierit ,  tamen  quia  ofiiciom  agimus  in  me- 
moriam  istius  et  illios  solemnitatis,  in  mente  noslra 
Jam  illa  solemnitas  agitur,  idcirco  offidom  iliios  riie 
peragimos,  cojos  solemnitas  iu  mente  noslra  agltnr, 
agimus  Deo  gratias  de  amore  mentium  illaram,  qnia 
cbaritas,  qoae  omnia  credit ,  omnia  accepta  lacit 
apud  Deum.  Composilor  Antiphonarii,  qni  posnll 
tiphonam  Tesperlinalem,  [Tecumprincipimnf}tlt 


nn  iSBm  de  ordine  ANTiraoNARn.  4^74 

teras  seqnentes  tn  fine  diei  NatiTiutis  Domini,  post  A  lis  preceris  moras  in  eo.  Si  enim  intellexeris  illa, 
eelebrata  caetera  offlcia ,  boc  intendit  qood  ipsa  ye- 


spera  magis  pertineat  ad  fesla  Nalivitatis  Domini, 
quam  praecedens  anie  solis  occasum.  Haeccine  ratio 
est  per  festivitates  apostolorum  et  caeterorum  san- 
ctorum,  quod  magis  pertineat  ad  diem  natalitium 
eorum  yespera  in  fine  diei  post  celebrata  caetera  of- 
ficia,  qaam  praecedens  vespera  ante  solis  occasum. 
De  duodecim  noctibus  scripsi  in  prologo  Lectionarii, 
et  cogito  scribere  in  commeniario  diurnalis  officii. 

:aput  x\il 

De  fe$tmtate  S.  Stephani  protomartyrii. 

Dixi  in  snperioribus  roore  antiquo  ratione  mini- 

strante ,  quoniam  praescripsi,  babere  aniipbonas  de 

teriia  noctuma,  quae  canitur  circa  quartam  ▼igiliam  jt  „,^..„_.^  ^^^^  .  ..      .j       '~  /n   7  'tm*~ 

,„,.'*....  .  .  ^  .    .     '"'  utcnnque  conspicitur,  id  est,  mtellectu.  Non 

noctis ,  Alletuta ;  simihter  et  antiphonas  matuUnaies 

magnaruro  festivitatum,  quod  non  inyenitur  in  festi- 

▼itate  sancti  Stephaui ,  et  sancti  Joannis,  et  Inno- 

centium.  Sunt  festivitates  quarum  officia  celebrantur 

nocturnalia  circa  vespertinam  horam ,  quae  vulgo 

appellantur  propria;  et  in  posteriore  parte  uocUs 

canitur  alterum  officium  sive  de  propria  feria  seu 

de  communibus  sanctis.  Ita  enim  reor  actitatum- 

esse  apud  antiquos  de  illis  festivitatibus  quarum  an- 

tiphonae  in  matutino  officio  non  habent  Alteluia, 

Antiphonae  quas  solemus  canere  in  noctumali  oflicio 

in  festivitatibus  sanetoram,  et  habent  initium,  Anit- 

phona  in  tege  Domini  fuit  volunlas  ejus  die  ac  nocte^ 

exceptae  sunt,  ut  reor  a  mordis  [modernis]  de  mul- 

titudine  antiphonaram  quas  habemus  scriptas  in  G 

nostro  Antiphonario  de  Romano.  Si  quis  voluerit  eas 

legere ,  reperiet  eas  non  a  principio  ita  esse  staiu- 

tas  ut  cantantur  apud  nos.  Responsorios  ita  ordi- 

navi  ut  raiio  docuit  historiae  et  gestorum  ordo.  Ubi 

verba  mutavi  de  Romano  Antiphonario,  in  margine 

ejusdem  paginae  e  regione  R  posul. 

CAPUT  XVUI. 
De  feitiffitate  eancti  Joannie, 

In  festivltate  sancti  Joannis  sex  responsorios  re- 
peri,  quibus  prseponimus  tres ,  id  est ,  Justus  germi- 
nabit  sieut  litium ,  et,  hte  est  qui  ante  Deum  magnas 
virtutet  operatus  est^  et,  hle  homo  perfecit  omnia  quw 
locutus  est  ei  Deus,  ut  tres  nocturnas  faciamus.  In 
noVissimo  responsorio,  id  est,  In  medio  Eeclesice,  |)  ctus.  Maxima  pars  cantoram  studet  sono  placere. 


ibi  te  delectabit  morari  in  his  quae  jubilabis,  id  est, 
laetaberis  sine  verbis  transitoriis  :  intellectus  vero 
erat  intra  viscera  Joannis ,  qui  ei  praeslabat  ractum 
quemdam,  quando  dixit :  In  princif.io  erat  Verbum^ 
et  Verbum  erat  apud  Deum.  Yersus ,  [Misit  Dominus 
manum  suam^  et  tetigit  os  meum^]  sic  falur,  quasi 
respondeat  Joannes  interroganti.  Unde  tibi,  Joannes, 
hic  intellectus,  in  quo  cantores  neuma  faciunt?  Re- 
spondet  inquiens  :  Misit  Dominus  manum  suam,  et 
tetigit  os  meum.  Cur,  inquam,  in  islo  versu  neuma 
facis,  cantor;  inquit,  Quia  haec  missio  roanus  et 
tactus  oris,  per  intellectum  debent  conspici.  Cantus 
GtoricB  Patris,  et  Filil,  et  Spiritus  sancti ,  ipsa  vir- 
tute  debet  sanctam  Trinitatem  laudare,  qua  Deus 

enim 
Romanos  versus  debemus  ad  hoc  constringere,  ut 
sensus  qni  in  fine  versus  est,  conveniat  sensui  la« 
teris  responsorii.  Non  enim  sancta  Romana  et  no- 
stra  regio  uno  ordine  canunt  responsorlos  etversus. 
Apud  eam  praecentor  in  priroo  ordine  finit  respon* 
sorium.  Succentores  vero  eodem  modo  respondent. 
Dein  praecentor  canit  versum.  Finito  versu,  succen- 
tores  vero  secundo  incipiunt  responsorium  a  capite 
et  usque  ad  finera  perducunt.  Deinde  praecentor  ca- 
nit  Gloriam  Patri,  et  Filio,  et  Spiritui  sancto.  Quo 
finito ,  succentores  circa  mediani  partem  intrant  In 
responsorium,  et  perducunt  usque  in  finem.  Postre- 
mo  praecentor  incipit  responsorium  a  capite,  et  per- 
ducit  illum  ad  finem.  Quo  finito,  succentores  terlio 
repetunt  responsorium  a  capite,  et  perducnnl  illum 
usque  ad  finem.  Idcirco  quonlam  succentores  ter 
canunt  responsorium,  trifarium  neuma  est  circa 
verbum  intellectus.  Succentoram  est  neuma  canere 
propter  fortitudinem  conjunctarum  vocum.  Ab  initio 
teriio  cantabantur  responsorii  a  cantoribns,  quem 
ordinem  monstrant  responsorii  de  passione  Domini, 
Non  enim  ab  initio  cum  responsoriis  cantabatur 
Gloria,  Habemus  et  alium  versum  in  nosiro  An- 
tiphonario  scriptum,  cujus  sensus  conveniens  est 
cum  latere  responsorii,  ut  si  alicui  superfluum  vi- 
deatur  neuma  canere ,  habeat  nostro  more  versum 
aptum  ad  cantandum.  Post  et  altero  modo  intelligi 
neuma  pertinere  ad  cantores  circa  verbum  intelle- 


contra  consnetudinem  caeteroram  responsoriorum 
catitatur  neuma  triplex,  et  versus  ejus  atque  G/ori/i, 
extra  morem  neumate  protelatur.  Non  enim  frastra 
hoc  actum  est  a  prloribus.  Yoluerant  nobis  per  hoc 
aliquam  doctrinam  insinuare,  quae  forte  poterat 
excedere  mentem  cantorum,  quoram  pars  aiiqua 
saepe  mutatur  a  transitoriis  ad  aeterna ,  el  hetatur 
potius  in  aeterais  quam  in  transitorils.  Fit  enim 
neuma  memoratum  inter  caetera  verba  circa  verbum 
int^Ilectum.  Quando  venerit  cantor  ad  intellectum, 
celebra  neuma^  id  est,  fige  gradum  in  stantibus  et 
manentibus  rebus.  Quid  hoc  vult?  Vult  nempe  te 
docere ,  si  aliquando  veneris  ad  inteUectum,  in  quo 
conspicitnr  dtvinitas  et  aetemitas  ut  desiderio  men* 


tanto  minus  imbuilur  de  intellectualibusrebus.  Eoram 
inscitiam  potest  neuma  eliquare  circa  verbum  In- 
tellectus.  Neuma  Graecum  est,  et  Interpretatur  mu- 
tus,  ut  Comminianus  grammaticus  diclt.  In  fronte 
enim  percutit  neuma  cantores  stolidos  in  verbo  in- 
tellectus,  quando  eos  monstrat  solo  sono  delectari, 
circa  intellectum  Scripturarum.  Canunt  etiam  mo- 
derni  cantores  praesens  neuma  in  responsorio.  fD^- 
scendit  de  ciBli$,]  et  in  verbo ,  [Fabricte  mundi.]  in 
quo  yerbo,  potest  neuma  apte  convenire.  Eo  nea- 
mate  monstrant  difQcultatem  magnam  inesse  in 
schola  cantoram  verbls  expllcare,  quomodo  idem 
qui  naliis  est  hodieroa  die  ex  Maria  virgine,  fabri- 
casset  roundnm  et  omassety  et  quorocido  Ipse  sll 


ii%  AtAUirn  nitlSBYYEM  lOETEMSB  1276 

lilt  itk  tfM^Qft  ttnilfmae  taMcsfe  mtitoiifi.  Eadem  sen-  A  oelebrati.  Menlio  iMlls  HiMa  M  fn  >tMmU  ■• 


tentte  eftt  Sn  yetsu*,  [TMqnam  sp6nsu$  Dominus  ftto^ 
tmii  deihtilttfho  suo.]  Impossiblle  est  apnd  telM)bm 
caiito^um  de  eiKlltte  procelsimiid  Chrtsti  de  ulel^ 
Tirginis  namre,  qnae  cotoparatur  sponso  proeedentf 

de  ihaiamo. 

CAPUT  XII. 

Di  Otlam  ihmim. 

Nos  enlffli  ma  •olenua  canere  nisi  amim  oflkiioi 

Doeluraaki  m  ^ativicate  DDmini ;  idcirco  uiiam  de 

dfflolHis  ^un  eelebrantiir  a  Romana   Ecdesia^  et 

ecripta  siml  in  Antiphonario  Rooiano  et  Dostro  in 

nocte  Nativilatls  Domini,  cantamus  in  Oclavis  Do* 

mtni.  Ant^^honas  in  malutinis  de  eadem  nocte  8cri«- 

psimus»  ui  rcperimus  in  Antiphonario  Romaao» 


lemnitate  verborum  adorandi  Doomivn  :  wmk  «ai 
Magorom^  qui  in  veriiate  ^uaer^Mnt  DwaiMimb  ■! 
oum  adorarent  ei  «alutarent  muBeribw ;  allera  tU 
Herodift,  (fui  dolose  dicebai  Magis  c  Ite  ef 
^te  dilijienter  de  puero ;  et  cum  imfenerilk^ 
tiale  fRtAf ,  utet  ego  ventens  aderem  «wr*  MAgOFum 
benevolentia,  qui  communes  erant  liomieea^  uobis 
imitanda  est.  Versuiia  Uerodis,  qui  videliatar  fri»- 
ceps  et  rex  esse  in  populo  Judaioo,  vitandi  esi» 
Propter  hanc  admonitionem  et  castigationein  potest 
rationi  congruere  ul  orailiatur  in  praesenii  officio 
in  prirao  ordine  psalmorum,  \yenitey  exsufiemus  Do- 
mino,]  et  ponatur  i.ii  sextoordine.  Antiphonx  sex 
pcr  duas  noctumas  Btagomm   obs^iA  recoitniit 


Quid  de  Octavis  Demini  et  sanctorum  audierim  a  ^  circa  Cbrisli  hdUvitaifem.  Tres  Magl,  qnl  retiemnt 


Bomanis  ciericis,  et  quid  nostra  regio  frequentel 
ex  eis,  partim  acripsi  in  libello  Officiali,  partim  co- 
Bor  scriiiore  in  lii^eilo  de  diurnali  Oilicio 

CAPUT  XX» 
De  Dminka  prriM  pwt  Naiititatem  Domim. 
Antipbona>  [Puer  Jeeue^]  est  asaumpta  de  con* 
tetltt  EvangOlii  qni  continet  Lociim  post  officitani 
BimeoniSk  Quod  tmmino  peractum  est  ante  adven- 
mm  Magomm  :  ideoque  teneat  ioeum  in  Domiaica 
ante  Epiphaniam,  quando  legiiur  mngnlilMi  Hndo 
assainpia  «lU 

CAPUT  XXI, 
De  Epiphunm^  id  eet,  uppuritionireivemumfeitaiione* 
Antiphonam,  [CAritia  datUi  priiiei^aiiM,]  inveni 


in  ista  nocle  ad  Dominum,  iegati  exstitemnt  mysti- 
cis  suis  muneribu^  gcntSiis  populi,  qtit  tn  tehra  Iri- 
sulisque  habliat.  TH^  toiinera  ^rum  trfpHeem  pef- 
sonam  Chrisii  pra^figurahant,  id  est,  re^s  ec  sater- 
dotis,  et  morlaiis  homints,  necnon  el  Ires  ty&nctio- 
hes  membrordhi  Christl,  id  esl,  saptentiam,  Virtntem 
orationiii,  et  mortiftcationem  camis.  Harom  trinm 
iVinctiohttra  legationem  ttiunera  Hagomm  portave- 
runt.  Ex  munere  thuris  dicunt  per  pttmam  anlipho» 
nam;  [Aferfi  Dom{Ho,)lliil>^;]  ad  fttsobs  sacer- 
dotnm,  qut  inhabitanl  terram :  AJfMe  thmino,  fifH 
Deiy  qui  prbpterea  pbt^statis  dlci  IHIt  Det,  qota  sa- 
cerdotes  esti^.  Qdid  \A^nt  affisfre,  tiil>tiidfliil>, 
thura.  Ae  si  rtieatnr :  Tirtutem  orationfs  i^eslrx 


in  Romano  AniiphoBarto  iiiter  antiphonas  de  Nali-  Q  Christo  afflerte,  dpioniam  testrae  preoe^  per  iilgm 


Tilato  Domioi»  et  in  Metensi  aiHer  antiphonas  do 
fipiphaaia :  elenim  iti  siw  seMU  utriquo  ieslivilaii 
coogruaotl;  et  antiphonam  [Ecoe  adtemt]  inter  ii- 
las  de  Maiivitate  Domini ;  quae  buic  festivitati  coo- 
grua  esl|  quod  potest  dignosci  ex  inlroiiu  ipsius 
diei«  Mcirco  inscriiK)  eam  ad  primam  vespertinalem 
«ynaxim ;  ei  [Ckrielo  datue  est  principatus^]  ad  ve» 
sperura  ipsiua  diei  Epiphaaim.  Nostra  regio  i^n  prae*- 
aenti  officio  aoiila  esl  uuum  omittere  de  consuelo 
more,  id  esl,  invitatorium.  Invitatorius  est  psaimus, 
[Fott(e,  exsuUemus  i)omtiio.]  lllo  convocantur  fra- 
tres  in  unum,  et  docentur  quid  agere  eos  oporteal 
postquam  conveneriot.  Venite^  inquit,  exsultemus 
DominOf  jubilemus  Deo  salutari  noitro.  Pmoccupe- 


diriguniur  Deo  P&lri.  Thus  enim  sacerAotto  con- 
gruii.  Ex  munlsre  auH  «dtdr  taptentl&ita  el  tMeli- 
gentibbs  pef  secnndahi  Htttipbonaiii,  [PMinrr  Dee 
noitr6,  psaUite ;  psdllkt  re§i  nes^,  ptatta^  t^pkn- 
hr.]  Per  aurum  sapiehlia  ollertttf.  Scfipllim  esl 
enim :  Thesaurus  desPierahliis  re^Afetefl  im  u^  su- 
pientis.  Aurum  Deo  ei  regl  eokigruit.  Ex  mttnere 
myrrhae  dicitur  de  omni  populo  mortadi  et  stiidium 
bal)enti  ad  meliora  per  tertiam  anliphonam,  OiMtt 
terra  adoret  /e,  et  psallat  tibi^  psalmum  dicm$  uemim 
tuoy  Domine;  acsi  dicat  praesens  Antiphoiia,  Omnis 
terra  adoret  te,  el  psallat  tibi  per  mortificalioiieB 
carnis  :  dicatque  tibi,  Propter  te  mortilicaiDiir  lota 
die.  Myrrba  euiro  condimento  conveoit  mortaoram 


mus  fadem  ejus  in  confessione,  quandiu  tempus  est      corporum.  Ista  vigiiia  mentionem  facit  de  genlibus 


aeceptabile.  Deiu  reddil  causas  qua  de  re  oporteat 
praeoccupari  faciem  cjus  in  confessioac,  Quoniam 
Deus  magnus  Dominus^  et  in  manu  ejus  sunl  omnes 
fines  terrtBf  et  altitudines  montium  ipse  conspicit. 
kerum  docet  psaimus  quid  agamus.  Yenite^  in- 
quiens,  adoremus  et  procidamus^  et  ploremus  ante 
Deminumy  qui  fecit  nos.  Atque  forti  instinctu  nos 
pulsat,  dicens  :  Hodie  si  vocem  ejus  audieritis^  nolite 
obdurare  corda  vestra^  sicut  fecerunt  filii  Israel,  qui 
opera  Dominf  viderunl  per  quadraginta  annos,  et 
propier  duritiam  cordis  eorum  non  iulraveront  in 
requiem  Domini.  Hunc  psalmum  audivi  Constaoli- 
iiopoli  iu  aedesia  Sanclae  Sopbiaa  in  prlncipio  miss£ 


quae  habitant  in  terra,  secunda  yigilia  de  eis  qus 
habitant  in  insulis.  Dicit,  per  primam  aDliphoiiam, 
de  sapieulibus :  [Reges  Tharsis  et  insutee  mumeru  of- 
ferent,]  Reges  enim,  qui  propterea  vocantnr  reges 
quia  scmetipsos  regunt  et  caeteros,  sapieotes  Tocao- 
tur.  Per  secundam  aniipbonam  dicitur  de  omni  po- 
puio,  [Omne$  gentes  quascunque  fedsti  vemenly  et 
adorabunt  coram  te,  Domine.]  Per  terliam  aDtiphO' 
nam  hortantur  se  invicem  sacerdotea,  et  dicunt : 
[Yenite^  adoremus  eum,  quia  ipse  est  Dominiia  Deus 
noster.]  Asl  tertia  vigilia  de  baptismo  Christi  meo- 
lionem  facit.  Tertia  vigilia  solet  nobis  ad  memoriaa 
reducere  Novum  Testamentum.  Novum  vero  Teata« 


mentum  fundatiih  esl  per  baptismum.  ttt  leriU  vt-  j^  et  oblationem  muitMM  sdolram,  neciMii  et  dedarat 


gilia  legatid  MagoHiiA  completur.  io  prioribus  vigi- 
jiis  dicilur  aneg^lionibus  Magorum  de  Tuturo :  [Om^ 
nis  terra  adoret  te.]  tlt  iterum :  [Reye»  Tharsis  et 
tnsulw  munera  o]ferent;]  ^i  in  ista,  in  qua  recolitur 
Novum  teslamenlum,  per  rrequentalionem  alleluta 
cantal  in  prxsenti  omnis  lerra  Bomino,  dicitque 
suis  subdilis  :  [Adorate  l>ominum ;]  et  iterum  :  Lcb- 
ientur  insula  muU(e,  dicunl;  Adorate  Dominum. 
t^salmus  [Deus  nosler  refugium]  proplerea  in  ista 
vigilia  pohituir,  quoniam  in  eo  memoratur  pertur- 
balio  hominiim,  q\ii  conlrtrbabantur  propier  pradi- 
caiionem  Novi  testamenli,  el  voiuerunt  resistere 
praedicalioni  apostolorum,  et  tamen,  Deo  disponente, 
Huminis  impetus,  qui  ministratus  est  ab  apostolis 


incitamentum  eonim  itineris  fote  appi^^rtiionem  no- 
vse  stellae.  Et  post  recessum  ab  Herode,  isamd^ra 
prseviam  constare  usque  ad  domuitt  in  qua  erat  Cbri- 
stus.  I^ost  hanc  bistoriaiiri  posui  respotisDrios  fn  ter- 
lia  noctuma  de  baplismo  Ghrisli,  el  novissimo  )oc6 
de  miraculo  ex  aqlia  tiho  fkcto,  ]uxla  ordinem  re- 
niin  geslarkim. 

cAPut  xxni. 

De  antiphonis  in  matutinis, 

Primo  nolandum  est  intenlionem  esse  cantorum 
ul  in  i$la  nocte  praecipue  celebreol  quod  primo 
acluin  'esl  de  prsesenti  solemnitate,  id  esl,  adventum 
Magorum.  Ideo  in  prgeseniibus  anlipbonis  certavi, 


per  orficia  baptisteni,  llipbr^vit  conimolionem  ter-  B  ^^*^  ^^^  responsoriorum,  anUphonas  ordinare 


renorum  hominunk-,  6t  i^titicavil  tivitatem  Dei.  Nam 
el  haec  Dei  ciVilas  consiai  eX  lncbllS  terrae  et  insu- 
brum.  fecclesla  in  Novb  teslamento  dicil  ad  eos 
4ui  in  Chrtsl6  baplizatt  SUiil,  el  lii  tferra  babilanl, 
per  Secundtim  J)salittuih  :  \Cantble  Domino  canticum 
novumyCantate  Domino,  bmnis  ierra ;]  et  per  antipbo- 
ham  :  [AdoYate  Dommum  tn  aiila  sancta  ejus,]  Dicit 
ad  eo^  qui  babitant  in  insulis,  per  lertium  psal- 
mum  :[bomtnus  regnavily  exsultet  tetra.  tcetentur 
InsUtiB  fnuttte;]  ei  per  Jihtiphottam  :  [Adorate  Domi- 
num^  orhftii  anyM  ejuh.) 

fcAPUT  xxn. 

ue  feipohsotiis. 
ih  ttrdifte  rcfeponsorfbrutti  habeibud  sfcrtpltirt  pri- 


d6  advenlu  Magorum«  El  iibi  ratio  constrinzil  ad 
faoc  «I  de  caeteris  solemniiatibus  cafltaretur  quae  in 
IbUi  Docte  recolunlur,  non  disluli  «cribere.  Prima 
anli^ona»  [AM4  ,  Lueiferum  §emtusy]  demoBSlra^ 
proMfeiilem  solemnitatem»  id  esl,  apparitionem  Do- 
minit  Seamda,  [Yenk  ivtmen  tuum^  HientMlem^] 
«ontlrat  ex  pirophetia  sua  quem  frucUim  perciperet 
tancta  Eeelesia  ex  apparilione  DomiDi.  Teriia  ex 
proi^elia  eadem,  [Venient  md  te  ftii  detrtthebam 
4ibif,\  recolil  iHerum  saBClae  Eoclesise.  Quarla»  [Jfo- 
ria  H  finmindf]  quee  ex  bymno  Irium  ptteromiD  aa- 
culnpia  esl|  do  baptismo  Domini  t^sonai*  In  i|uifllo 
ioco  poAiMir  anliphona^  [Magi  wderut^t  mllam;] 
^o»  prima  eal  In  conlexlu  Evangelii  de  advenlu  Ma- 


ihutti  rftspbh^OHum,  [Dies  tancfificatus;]  dein,  [Utu-  C  «o""»*  Antiphona»  [Hodie  coUesti  epomo,]  Irea  so- 


minardy  Bimsatem ;]\p^  enimde  iranslatione LXX 
Icflf>ttt4  ei^t.  In  llebrilca  Vero  lefitur,  [Si&S'e,  tiiu- 
fAiftaHy  (j/UiA  te^^U  iutAen  miim.]  Assumpt«§  e§l  fenim 
de  Isaia  prophteta,  ttarwlquift  tllumirtatittttlsih  mu 
fct^B  Kctteii*  pe^  Chrisii  adventum.  Si  lld  Opbhet 
tlicerfe,  iit  Ver^  dpbrtet  de  Magis,  sicut  sabctus  Am- 
bvx)siui  diclt :  qui  entm  videraht  Chrislnm,  Chrt- 
Wiitti  Itttellexeranl,  diebehitts  inlelllgerfe  Magt)^  fii- 
fctos  Hlferusalem.  Nott  enitti  ihl^lligeretti  Christttm, 
ttisi  llhimiriati  e«sent  ih  %o.  Post  illum  scquilttr  re- 
fcpottsorius  lertltts  die  mcnibriitb  propheta,  juxia  bN 
dinetti  tontexltts  hlsloriiae,  [Oihnes  de  SabH  vehieftt, 
turnm  et  thu%  difetenhi.]  ta  rtldmoraitis  Magts,  iltttts 
tred!mus  fttlsSfe  legatbd  totlttl  mutttM,   ortiheS  6fe 


lemnilales  preeseDiea  recoliL  Sequenlea  antiphoDfle, 
«I  prseloli»  manil^slODl  Magomm  advetiluai,  oi  ser- 
voal  taxiotn  Evaiigelii»  qu(B  ex  eo  aMwnpist  tont. 

CAPtJt  XXlt. 

De  DoMnica  pHma  posl  Epiphani&m. 

Antiphonas  duas,  id  esl,  [Totle  puerum  et  matrem 
^usy]  el,  [Revertere  in  terram  tudaA  scribo  in  isto 
loco.  Sunl  ^enim  assumpta;  de  Evangelio,  [Defuncto 
Herode,]  quod  legitur  in  eadem  Dominica.  ConUne* 
lur  in  eo  evangelio  reversio  Christi  de  iEgyptopotl 
Magorum  advenlum  antequam  baptizaretur. 

CAPUT  XXV» 

De  bttuvts  Tkiophani». 


^...v.....ua  MK^Ma^  «vj^akva  »*jiiu9    uiuiiui,    uiiiiics  "c  ^.  M/c  ociuvis  jneopnamte. 

Baba  V^ietttfes  pos^mus  ttttfelllg^re.  Per  m  qul  *. »     gieut  cerlavit  tchola  canlorum  in  Epipliania  fro- 


Saba^  Id  est,  dfe  tapiivitate,  vtenlunl  ad  Domiimm, 
Intelligimus  mtillitudinem  fcehlium  tonvertertUum 
ad  Dottilnum.  Saba,  ttl  sancius  Mieroh]fttiu8  dicll 
Itt  tractatij  sht)  sitpt»r  tsaiarti  tJWopbetaih,  libro  de- 
iftlmo  iel)tlttid,  tttta  prbvittcla  esl  in  qua  suttt  reglo- 
nes  Madiatt  ifet  Epha.  Saba  Interpretatur  cottverslo, 
tel  capnvitias.  Ei  omttes  dfe  captivitaie  Venlentes,  et 
tbttvfersiotte  Itia  aurum  fidfei  derer^ntes  et  tbut  sa- 
wittcli,  et  per  haec  mutteW  neKtuaquam  (irojJrla  sa- 
Ittte  corttenll,  proficient,  ut  KfelcHd  J)nfedicent  saltt- 
lare  Del.  Ilucttsque  BieiDttyttii.  Post  hos  duos  se- 
qttunthr  respoftsortl  d(s  Evahgelio  Juxta  ordinem 
feVattjiclii  (imH  hahral  ordJhettl  advettlus  Magorum, 


quentare  advenlum  Magorum,  simiii  CiOdo  certal 
in  oclavis  Epiphaniae  frequentare  baptismdm  Chri- 
8ti,t|uasi  ipsa  die  baptizatus  esstet.  Oua  de  re  non 
dubitavi  scribere  antipbonam  de  Evangeiio,  ut 
primo  audivi  illam  canere,  hoc  esl,  [lltoiie  Joatines 
exSuUat.]  Nolandum  est  quod  ubi  deficiunl  antipho- 
uae  de  solemnltate  Magorum,  ibi  coepi  tcribere  de 
antiphonis  t|uae  baptismum  Christi  resulUrtl,  ei 
deinde  tendunt  ad  octavas  Epipbaniae.  Plures  enita 
feunl  quam  sit  taecesse  celebrare  in  una  nocte  octa- 
Varum.  Nequ6  fenim  tot  sunl  scriplae  de  advenla 
fflagoruitt,  ul  illis  ordinatiin  cinlandb  |iottimUt  per- 
teiiire  ad  oclavat  l^iphani^ 


1179  AMALAim  PRESBTTER  HETENSIS 

CAPUT  XXVI.  A  mana  et  genuino  usu  declinaTlt  ad  cnram  ei 

De  Domintca  prima  post  octavas  Efnphanio!.  tudinem  et  Iseiiliam  veniris.  Contra  boc  oportet 


In  Doroinica  prima  post  octavas  Epiphania  cele- 
bratur  miraculum  quod  Dominus  fecit  de  aqua  in 
ipsa  Epiphania,  ideoque  bic  scribimu»  antipbonas 
de  eodem  eirangeiio. 

CAruT  xxvn. 

De  responsoriis  qui  a  Psallerio  sunt  excerptu 
De  responsoriis  Psalmorum  non  debet  nos  pigere, 
neque  audientibus  fastidium  fore,  si  eos  reciiavero 
In  suo  ordine.  Manifestum  est  quod  castigalio  cor- 
poris  per  jejunium,  et  bumiliatio  mentis,  el  amor 
Cbrisli  excludat  diabolum  de  peribolo  sanctae  Ec- 
desiae.  Exclusus  est  diaboius  ante  nativitatem  Do- 
mini  per  ba;c  obslacula;  excluditur  et  lempore  na- 


pugnare,  et  ideo  subsequuntur  responsorii  de  psal- 
mis.  qul  coniinent  in  se  plurimam  orationem,  el 
bat)ent  initium  a  psalmo  primo  poenitentom,  id  est, 
Domine^  ne  in  ira  tua  arguas  me,  El  itemm  :  Tcoi- 
pus  enim  prsesens,  id  esl,  a  festivitate  Thei*pbaniae, 
usque  in  sepluagesimam,  recolit  devotionem  et  mi- 
nislerium  praedicatorum  a  primis  pnedicatoribas 
Ecclesiai,  usque  ad  novissimos  Novi  Testamenli. 
Idipsum  insinuant  nobis  epistolae  summi  praedicaio- 
ris  Pauli  quoe  eodem  tempore  leguntur.  Praedicato- 
ribus  enim  congruit  oratio,  nt  apertum  ostiom  ba- 
bet  praedicatio  eorum.  De  ordine  psalmomm  per 
communes  Dominicas  noctes  et  ferias  in  diiimali 


tivitatis  Christi  per  ipsam  Christi  pra^sentiam.  Tri-  B  officio  et  in  noctumali.  scnpsi  in  Ubello  officiali 


statur  diabolus,  quia  exclusus  esf ;  betatur  Ecclesia, 
quia  Christus  intravit  in  mundum.  Sic  cnim  cecinit 
angelus  pastoribus  :  Ecce  enim  evangeli%o  volns 
gaudium  magnum,  quia  natus  est  vobis  hodie  Salva- 
tor.  De  pace  Ecclesia  tristaiur  diabolus,  angelorum 
chorus  gaudendo  canit,  Gloria  in  altissimis  Deo,  et 
in  terra  pax  hominibus  bowB  voluntaUs»  Omnes  san- 
cti  admonent  Ecclesiam,  ut  gaudeat  in  praesenti 
feslivitate,  quam  celebrant  solemniter ;  sicut  ange- 
lus  pastoribus  cecinit,  ut  gauderent  de  videndo  ocu- 
lis  corporeis  nato  Salvatore.  Ex  quibus  unus,  id 
est,  Gregorius  Nazianzenus,  ordlnem  gaudii  in  bo- 
milia  de  secundis  Epiphaniis  exponit.  Nos,  inquiens, 
exsultemus  in  Cbristi  baptismo,  et  diem  festum  ce- 


CAPUT  xxvni, 

De  officio  sancti  Marcelli. 
De  sancto  Marcello  onum  responsorium  reperi 
in  Romano  Antiphonario,  id  est,  Bie  est  rere  fa- 
mutus  Dei,  Qui  responsorius  cantalur  satpe  in  fe- 
stivitatibus  caeierorum  summorum  pontificum.  In  eo 
loco  ubi  Metensis  AntiphoDarius  habet,  Ideoque  in 
stadio  positvs :  in  Romano  vero  continetur,  ideoqoe 
in  oratioue  positus.  Legens  ergo  sermonem  saneti 
Augustini  de  Pcenitentia,  inveni,  Sanetos  in  sta^ 
posiios,  Itaque  non  mutavi  hoc,  quod  dudom  nostra 
Ecclesia  coepit  canere,  id  est,  Ideoqne  in  stadio  poti- 
tus,  Domini  Jesu  Christi  confessor  effedas  est  Ot 
enim  scriptum  reperi,  ita  scribo  hic  :  utromqiae» 


lebremus,  non  ventri  induigentes,  sed  spirilu  exsul-  C  inquit,  verissime  scriptum  est.  Et  qui  naint  est  e% 


tantes.  De  qua  re  quidam  magister  Graecoram  dicit 
iu  bomilia  secunda  super  librum  Numeroram  :  Pao- 
lus  dicit,  Omnia  honeste  et  seeundum  ordinem  fiant. 
Paulus  vero  tanquam  Evangelii  minister  non  solum 
in  actibus,  sed  in  ipso  babitu  ordinatum  vult  esse 
Cbristianum.  E(  paulo  post :  Unusquisque  nostrum 
si  de  cibo  et  potu  sollicitus  sit,  et  omnem  curam  in 
rebns  saecularihus  gerat,  unam  vero  aut  dnas  horas 
ex  integro  die  etiam  Deo  deputet,  et  ad  orationem 
veniat  in  ecclesiam,  vel  in  transilu  verbnm  Dei  au- 
diat,  praecipuam  vero  curam  erga  sollicitudinem  sae- 
culi  et  ventris  expendat :  iste  non  complet  manda- 
tumquod  dicit  ut  bomo  secundum  ordinem  suom 
incedat.  Hucusque  magister  Graecoram.  Transgre- 


Deo  non  peccat,  et  quod  in  eadem  Joannis  epistob 
legimuSy  Si  dixerimus  quia  peccatum  non  kakemus^ 
nosmetipsos  seducimus,  et  veritas  in  nobis  non  est : 
Illud  enim  ex  primitiis  novi  bominis,  hoc  ex  reli- 
quis  veteris  dictum  est.  Utrumque  enim  agimos  vn 
bac  vita.  Paulatim  autem  novilas  accedit,  et  panla- 
tim  vetustate  cedente  succedit.  Com  vero  otramqne 
agitur,  in  stadio  sumus.  In  pra&senti  responsorio  de 
festivitate  sancti  Marcelli  inscribitur  |  Ideoque  m 
stabulo  positus].  Quare  responsorius  [Hic  est  vere 
famulus  Dei]^  .boc  proprium  habeat  in  fesliritaie 
sancti  Marcelli,  scribam  ex  verbis  domini  Bedae, 
qwe  excerpsit  de  Vita  sancli  Marcelli  in  MartTro- 
logio  suo  :  Decimo  septimo  Kalendas  Febraam 


incedat.  Hucusque  magister  Graecoram.  Transgre-     logio  suo  :  Decimo  septimo  lialendas  reDraam  oa- 
diendo  prsseos  mandatum  plerique,  insistendo  ser-  ^  tale  sancti  ■  Marcelli  papse,  qui  jubente  Maxuntoo 


vitio  ventris,  delinquunt  in  festivis  diebos  Nativita- 
tis  et  Epiphaniae  Domini.  Diabohis  semper  est  para- 
tus,  ut  recedente  parumper  pastore,  ovem  rapiat  in- 
cautam.  Credimus  enim  Christum  semper  adesse, 
ubi  duo  vel  tres  congregatl  fuerint  in  nomine  ejus  : 
ila  et  in  Ecclesia  per  memoratas  festivitates,  quae 
de  suo  adventu  laetatur.  Idcirco,  eo  quod  iaetiiia  est 
suscepta  fesliviiatum  in  nomine  suo  praecipue  id, 
ipsis  praecinentelangelo,  Christus  est  tn  circuiiu  po- 
puli  sui,  et  custodit  eum.  Festivitatibus  celebratis, 
necesse  est  ut  Ecciesia  curam  sui  adhibeat  altero 
modo,  sive  quia  in  peregrinatione  est  adhoc ;  seu 
quia  in  diebos  festiris  spiritum  gaodii  fragilitate  ho- 


[Maxentio]  imperatore  primo  fustibus  caesos ,  ct  a 
facie  ejus  quem  corripiebat,  expulsos  est.  Deinde 
audiens  quod  domum  sanctae  Lncinse ,  «piam  ipse 
damnaverat  proscriptione ,  eo  quod  de  faculiaubos 
suis  Christianis  donaverit,  ecclcsiam  faceret,  al- 
que  in  ea  missam  celebraret,  in  media  ciTitaie 
jussitj  in  eadem  ecclesia  plancas  exstmi  aKi  aai- 
malia  stabuli  publici  ,  et  eumdem  stabulo  cptseo- 
pum  ad  servitium  animalium  deputavit  cuni  cuslo- 
dia  publica.  Multa  oflicia  sanctorum  indidi  is  no- 
stro  Antipbouario  ex  Romano,  qoae  non  habd 
Metensis  Anlipbonarius.  Gogilavi  cur  ea  onitle- 
rem,   cum  eadem  aoctoritate  folciuitttr »  qm  ei 


IMI  LIBER  IME  ORMNE  ANTIPHOlKARn.  ittt 

illa  f  qaae  8€ripU  inTeniiiius  ia  Metensi  Antipho-  A  ^^*  Historia  enim  vnde  praesens  reqmnsoriQft  a&- 
uario,  scilicet  sanctae  matris  nostrae  Romans  Ec- 


desiae.  Addidimus  etiam  pauca ,  quse  nostra  re^io 
sola  continety  ut  sunt  antiphonae  de  sancto  Me- 
dardo ,  et  de  sancto  Maoritio.  Utraque  enim  desi- 
gnantur  ex  signis  praescriptis  iu  prologo  Antipho- 

narii. 

CAPUT  XXIX. 

De  U7r0cv'n&. 

Olim  quando  solus  Antiphonarius  Metensis  erai 
mihi  notus,  in  quo  reperi  antiphonas  super  psai- 
mos  nocturnales  de  communtbus  virginibus  quae 
non  Tidebantur  mihi  congroere  festivitati  Praesen- 
tatiottis  Domini  in  templo,  coepi  inquirere  antipho- 
nas  de  diversis  locis,  quae  congruerent  menioratae 


sumptus.estt  docet  coi  rei  respondeat  persona  pro» 
nominis.  Ita  enim  illa  scriptum  est :  0  qwm  fnUehra . 
e$t  ca$ta  generatio  cum  claritate.  InmonalU  e$t  enim . 
memoria  illiuM  ,  quoniam  el  afmd  Deum  nota  est,  et 
apud  honUneM  :  cum  prteseni  esl,  imilantur  Ulam ,  et 
desiderant  illam  cum  se  eubduxerit,  et  in  perpetuum 
coronata  triumphai.  Ordo  yerborum  ratus  est,  si 
praeponatur  nomen  ei,  et  supponatur  postea  persona 
prottominis.  Ideo  praeposui  in  isto  ordine  responso- 
rium.  Alteluia ,  nomen  bonum  meliut  est  quam  4t- 
vitice  multte,  ut  aliquod  nomen  praecederet,  cui  sub- 
deretur,  imitantur  illam.  De  hoc  nomine  bono  scribiA 
dominus  Beda  in  expositione  super  Parabolas  Salo 
monis :  Nomen  ergo  bonum,  est  nomen  religionis , 


festtvicati ,  atque  eas  coepi  canere  cum  meis  fra-  B  quod  diviliis  mundialibus  jure  praerertur.  Nam  etsi 


tribus  in  cLoro.  Postea  reperi  in   Romano  Anti- 

phonario  proprias ,  quas  utrasque  posui  in  nostro 

antiphonario.  Si  quis  tenet  Romanas ,  canlet  illas  : 

si  quis  eas  non  tenuerit,  videat  si  possint  aptari 

in  suis  locis  quas  scripsi.  Responsorios  scripsi  ex. 

Romano   antiphonario ,    addidi  [Hic  qui  advenit, 

tumo  tcit  nomen  ejut.]  Antiphonas  in  matuUnis  di- 

verso  ordine  positas  inveni  inter  Meiensem  Anti- 

phonarium  et  Romanum.  Ipse  enim  scriptus  est  in 

nostro  Antiphonario.   In   secundo  ordine  seripsi 

easdem  antiphonas ,  juxta  ordinem  historiae  Evan- 

gelii. 

CAPUT  XXX. 

De  ogicio  Septuagetimw. 


mundum  quis  lucraretur  universum,  merito  hunc 
contemneret  tanium,  ut  nomen  ejus  scriberetor  in 
coeio  memoria  inter  angelos  et  inter  boniines  san- 
ctos  iigeretur  aeterna  :  haec  est  generatio  puichra 
et  casta,  cujus  memoria  (igitar  inter  angelos,  et  in- 
ter  homines  sanctos.  De  ipsa  generatione  dicit  re- 
sponsorius,  Dum  prtetent  ett^  imitantur  illam.  Usque 
ad  nociem  Septuagesimam  videbatur  nobis  illam  ba- 
here  praesentem,  quia  illam  frequentabamus  cum 
Alleluia  per  plura  oflicia  a  Nativitate  Domini  usque 
ad  iilud  tempus.  Primus  responsorius,  Alteluia^  No* 
men  bonum^  sic  praeponitur,  quasi  signum  aiiquod 
in  moote  posituro,  ad  quod  viatores  oportet  inten- 
dere.  Tota  intentio  est  in  ista  nocte  cantorum,  ut 


Primo  notandum  est ,  quorum  hominum  status  G  magnificent  nomen  Alletuia.  Secundus  responsorius 


celebratus  sit  a  nativitate  Domini  usque  in  Se- 
ptuagesimam,  et  a  Septuagesima  usque  in  medkia 
Quadragesimam.  Scilicet  Christi  generatio  et  san- 
ctorom  praedicatorum  liberalitas  celebrata  est  a 
nativitate  Ghristi  usque  in  Septuagesimam ,.  et  a 
Septuagesima  generatio  eorum  qui  de  captivitate 
eniergi  desiderant ,  et  de  angustiis  praesentis  pe- 
regrinatiOnis  usquedum  iterum  renascatur  Ghristi 
generatio  circa  pascbalia  sacraroenta.  Ghristi  ge- 
neratio  et  suorum  praedicatorum  liberalitas,  maxima 
ex  parte  migravit  de  praesenti  saeculo ,  ut  regnet 
Gum  angelis  coram  Deo.  Tempus  talis  demigratio- 
nis  vocatur  nox,  dicente  Doroino  in  Evangelio,  Ve- 
nit  noXf  quando  nemo  poiett  operari.  Praesens  Eccle- 


habet  in  capile  Alleluiaj  dum  prwtent  ett^  imitantur 
illam.  Hoc  nomen  Alleluia  pro  ipsa  re  accipiendum 
est,  hocest,  pro  verbis  historiae,  dicentis :  0  quam 
pulckraet  clara  et  catta  ett  generatiotpirituatit:dum 
prcetent  ett ,  imitantur  Ulam ;  et  cum  te  tubduxeritf 
detiderantillam.  Qui,  nisi  fiiii  et  filiae  remanentes  in 
praesenti  sxcuio?  Tertius  responsorius  in  suo  Alle» 
tuia  laudem  sapientiae  recolit,  ac  si  dicatur  :  0  laus 
sapientiae,  sola  tenes  principatuin  in  conspectu  Do- 
mini.  Per  ipsam  omnia  facta  sunt.  Diciturque  rebus 
in  eo  responsorio  a  matre,  quae  hic  relicta  est  in 
saecuio  ad  periiciendum  corpus  Ghristi.  Mihi  con- 
gruit  ut  declinem  ad  eam  prolem  nostram,  quae  in 
angustiis  posita  est,  et  ceiebrem  pro  ea  laudem  La- 


sia,  quae  in  ista  peregrinaiione  est,  Septuagesimae  ^  tine,  compatiendo  ejus  tribulationi.  Tu  laus  sapien- 


in  nocte  recoli  gloriam,  quae  celebratur  apud  cives 
qui  deinigraverunt ;  in  die  vero  eorum  qui  delinen- 
tur  in  captivitate,  et  suspirant  ut  ad  libertatem 
redeant :  apud  ilk>s  vero  non  celebratur  ciaritas  A(- 
letuia^  qui  tristitia  caplivitatis  constringuntur;  apud 
eos  vero  qui  demigraverunt  celebratur  AHeluia,  quo- 
niam  ipsi  non  recedunt  de  laude  Dei.  in  Antipho- 
nariis  est  primus  responsorius,  Atletuia  dum  proH 
tent  eitj  imitantur  iltam.  Quantom  ad  nomen  Atle" 
tuia  pertinet,  non  possumus  dicere,  dum  praesens 
est  imitantur  illam.  Alleluia  neulri  generis  est. 
Potest  enim  fleri  ut  pro  aliqua  re  intelligatur  A//e- 
Iwa^  et  iadicatnr^  dum  praesens  est  imitantur  il« 


tiae,  revertere  in  thesauros  tuos,  id  est,  in  frequen- 
,talionem  prolis  nostrae  cum  Hebraca  lingua,  quae 
triumpbat  ante  Doroinum  :  ibi  enim  te  benedicent 
angeli.  Quartus  responsorius  ex  eodem  corpore  est 
ut  plures  responsorii  sunt.  Quintus,  responsorlus , 
mane  apud  not  hodie  est  assumptus  de  libro  Judi- 
cum.  Ita  enim  scriplum  est  in  ilio  capilulo  decimo 
nono  :  Fuit  quidam  vir  Levitet^  habitant  in  tatere 
montit  Ephraimy  qui  accepit  uxorem  de  Bethlehem 
Juda^  quw  retiquit  eum,  et  reverta  ett  in  domum  pa^ 
trit  tui  Bethtehemfmantitque  apud  eum  quatuor  men" 
st6tM,  tecututque  ett  eam  vir  tuut.  Et  infra  :  Die 
autem  quarto  de  nocte  conturgent,  haud  dubiuro  quin 


IM  AMAIJUU  iWIUimM  MilCMfllt  4it| 

vlr  m«Befb  imtm$  pmftik^L  enm  tmnit  mmt.  fil  \  CiPHT  UXH. 

ilarttfn  \a99%  :  Ciit  rvNiim  iMUtn»  mi  M«er :  eiMi^  D»  mtHpkamk  maiuHiuMus  im  Sexa§€99mm, 


d§ru  41^  ittff  ud  MMfHM  imMop  Mt^  #1  |ii«|n»« 
^ol  041  vmpmmu :  mafi#«ptNl  m«  #iteiii  AmN^»  «l<<iic 
/<ef  Mjn  dlMH,  «I  cru»  ^^p^fieUmm  ui  vQdu$  in  d<mum 
tumn.  Ule  iMbel  iii  sm  ilMij*  laii^en  ebmUitto* 
OeMer  fote  if  «iRi^  die  reeeesil  e  lietilfta  commoni , 
qnam  katall  c«m  aocero  a«o.  Reapoiiaertus,  Muuc 
afiiMi  »f«  Ae4<^,  (|«iiilsim  regioaem  leAet.  £x  iald 
oidiiie  reaMUii  leafMMBsopii  ftpo^ueetaiit  in  aua  ora- 
lieBOf  m  AIMuiu  iteriim  revoilalttr  ad  prffisenlem 
Eedeaiam  eum  aponiua  dffBatoi  fiieril  resorgere  a 
metloie.  aexma  feapooeorius  aasumplos  est  de  To- 
biflu  ha  ewm  acnploioeat :  JNvM  auicmUH  im§elu$: 
S§u  %f^fimm  diumn,  $t  moihm  i#i  r#iiiMMNii  fUium 


^eiag eaim»  oomon  per  obllqoom  deseendil  a  Se- 
ptoagealma.  SeKaf  ealma  erevil  ex  Beoano  nomero 
el  donario^  lo  $uppotatione  nomerorom  annl  deeem 
inler  Septoaceaimam  el  SexageaimaRi.  lo  hao  eon- 
sueta  denominatione  librorum  nostrorum,  noa  wiit 
plusquam  septen\dies inter  Septaagesimam  et  Sexa- 
gesiroam.  Qood  non  est  ita  denominatom  absqoe 
pffOTidealia.  Quisqoia  eoim  mystieos  sensoo  ▼okierit 
soiotari,  reperiet  in  aeptenario  BomeroOeMrtiim, 
hoc  esl,  Ib  seplem  dOM  apiriloa  aaoeil  pereqiiio- 
nem  doeem  pneoeptomm  legis«  Seploafemma  per- 
fieiliir,  ot  a9po  dimm  eal,  ia  mbiale,  qoed  noca- 
tof ,  ciaoaum  Faaobii.  Et  MxageaiBsa  fai  qMrta  fe* 


loom.  tk$pemdmm  oq/m  TMa$  distl  :  Beue  am^uy  9  ri«»  qq»  iiomioalof  OMdiop  Paaeha.  Tf«8  eelm  diM 


Ma,  el  ait  JbnriMM  m  ilineri  ve$tra,  et  augeh$  eju$ 
mmiteiut  «oMtcom.  El  ileram  :  Credo  enim  quod 
augalua  Mei  biomu  oouUleiup  eiy  e$  ^e  diopouat  om^ 
uia  qum,  mma  ip$i$m  gerumut,  ita  u$  cum  gaudio  r&^ 
veHatu^  ad  om.  lale  langit  aiiqoam  consolatioHem , 
qoam  oon  andivimtts  io  ^uporiorlbos,  id  esl,  ot  ite- 
loi^  f  OMrlaria  oom  ga^dio  ad  noa ;  ae  si  dicator , 
Com  glof iosa  Iroqudolatiooo  Aileiuia  comiletof  ao- 
golos  l^omioi  boooa,  et  beoe  disponat  iiinera  loa , 
el  oum  itenim  adveBork  lempofo  reaofreeiioBis  Do- 
BttBi  Aoaifi  Je^  Gbfiai,  el  nalivilas  pokbra  el  elaio 
01  cjMla  pe»  liaplaaH^lia  saeMimoot»,  oum  gaudio 
cevonainr  M  m,  el  ex  e«e  noMio  por  omoM  Ee- 
Ctes\M  imdiBtttr  AMuia.  8eptimw  lespoDsorios , 


auBt  inlopi  a  feria  qoarU  oaqoe  io  SBbbaaom.  Dbi 
datiir  U^teUlgi,  qood  qois  ai  peccatoram  leifuaeiOBem 
^igM  e|  Qr4ipato  q  o^ierit  io  primordio  aom  eeafei^ 
iiomt  ad  cofiifempiatiQQeni  peneoiei  aaimlm  TriBi- 
t^tis.  Septuatiota  mm  (wnm  patre%  oielri  m  ca- 
ptiviuiQ,  oif^  lernjiiBiim  Sepioagosiei»  aBpyeiaiie 
ni^  o^r^eriMt  rev«QOf i  do  oaptiviiaio.  Ula  oa^vtiM 
IMT^Mabat  <i«ptivi|«tem  QiriaiiaDi  pepali, 
W\\^  «ub  dialHrtft  et  «imisiria  ^oe.  Ipaa 
m  i«  PMlmo,  JftaffW  mei,  Jkm.  HioImm,  Miaa. 
mfWh  (im^  ooiilioator  «w»ere  qiriHMgemme : 
Qui  numerus  orditur  ex  quinario  nomero.  QuiJUllie 
enim  sensu  nostnim  peecalum  eolligitur.  PsaJmos, 
Confitemini  DoaHoo,  eoolioeloF  Bomero  j^ntfj^m^ 


MHiHfJkm^r  a  Smina  aani  tui,  peno  eomdem  ^  I^U(Oo  dfiCliAO.  Pm  booe  pemevMU  dfeitnilT  re- 

aenaum  b^bet.  I^esi  coBveQioaief  sobdi  re^oaso^     W^^  9^1  perpetumiu  Qui  ie  P^oUdo, 

fiia  iiliSi  K(irjmlf^  9^m$n  («om  fra<riliiM  meif ;  ac  si 

di«jM  M^^f  imlfo,  ^m^  commeodavit  AUeluia  apod 

wm  cmleslea»  el  itoroBi  daprecatur  ejus  advoniom, 

V»VO(  f^^VQifum  («eril  a4  «m  i//ai«ie,  oarrabo  BOBaen 

taum  ft«lfitoa  meia*  Uone  seqiHtur  respoasorios, 

R^mm  mt  f  oi^i«  Iq  eo  daoiaraior  qoid  aii  oar^ 

JAPUT  XXXI. 

fDe  Sexage$ima. 
Praeseiiies  reaponsorji  conveAiu«l  et  pr^seeii  coi. 
l^ralipni,  id  esi.  Septuagesim»,  et  Ms^tui  leotpo^ 


^iM,  f^iisfaclt  p<%wteo(k^  c^  iwWco 

B^^ata  sm  in  ter^^  ^em,  bie  mt^m^  nmeari  el 

i^estitui  regno  Glirisii  per  pialmom.  Coufm$9m  ih^ 

mino,  S;^U&facvio^fli^  nH9norMl  pmeiieBiia 

astipi^je  i^  psHlmo,  «tiorm  mfi, 

n  causis  peccamm  s  a¥t  qoMido  dimiiiiMos  . 

(acere  d^biuwu^;  a.u^  qm«4o  fa^oa  qmol  mm 
debuia^u$i  fa^ere  ;  cootrf^  qoai  qnidem  pn^eafe 
90S  conveQii.  Pvo  peceato  delicti  clamai  ^ma 
amiphona,  Jfifer^re  m^,  Dkeoa,  c#  e  daliem  poa 
muwif^  m :  ^  tikk  ¥A  peceavi.  Postqwa  fflcaa 
baac  sciotiU^m  |uei«  perc^ril  ex  doaa  Spiriiea 


rum,  id  es»,  prlucipio  ^ml  In  i&Us  ciwm  revelator  |^  sjincti,  et  perseverovorit  clamave  verim 


mjserii^  Uopiiiuis,  (inali  modo  comweri«tssoi  caplivi- 
talem  :  et  primordia  creatwanim  decan|ator.  Fir- 
num  tempus  principium  ^ti  anni.  (^  eo  c^aolor  le- 
fpousorii,  qui  ass^npU  sunt  de  Wsloriis  primorao 
^auciorum  patrum,  per  quq^  s^ncta  religio  m^ima^via 
teraporibu^  refoma^  est  |M>st  dawiwtiwem  primm 
inas^ae,  R.^s|^)n§orii  4e  Se^agesiwa  adiBoaeni  noa 
sai  de  felw.^  crcaMv»e  pri«i  iMwioia,  ^  wiamisofa 
!nui;^iiQne  eitt^,  W  eft|,  a^  juco  in  ie«ei>raa,  de  felici- 
late  iu  miseri^fli.  Q^od  ((Qt^i.  mliiwyari  ex  doobM 
responsoriis,  scilic^t,  ^um  d^ambui^x^  Homiiiosia 
^radiso  :  el,  In  $udore  ^^l^u$  tui  ve$(fefi$  p^ug  l«o, 
Responsorios  huju§  con^lu^tmia  ord«iavi  i^u 
reni  Iiisloriae,  de  qua  i^ssm^ij^^i  ^u 


'^m  iniMuu^  capii  redeoodi  ex  eapiiviute. 
leatero  psalmom,  id  est,  Mi$erero  mei,  Mema^ 
Iwr  p3;i^i\«,  ^o^mini  fhmin^^ 
tiv4v$  P&^linii,  i4  es|^  ^otesimi  septimi  deeimi, 
liiu  Qt  c^clttsio  qMi(¥luagesimi  pi^^  QmiveBi«ei : 
Utr3equ«  partes  bexieiioi^  Dei  r^coimil,  lnilio  veM 
quipquagesiini  psaanu  e|  temioi  co«teai9i 
(iecimi  ps^ni  mutoo  respo«()o«l«  ki  iMtiio  .  ___ 
auioqi^g^sina,  est  co«(e63i«  P^OMlorwK  f  d  «bieeeda 
poccati^ ;  i^  termiaia  cooiesimi  fitipiimi  docim,  en 
coo&ssio  i^^tiiia»  pro  poro^pli^  l(««e4oii«  el 
Uaruio  a<^Uo.  Taou  est  (lei  misorieordia  or|« 
«^les,  m  9  gr^H  Uuioris  wcipi^^  «wlii 


iiis  ^iBER  »  mmtk 

UlHNiif.  Antiphfittii  |ri]Mft  de  iMakw»,  Jiiii»'^»  Mt> 
Itetii,'  reoskiDt  SM&ieB&iein  dteenleia :  Jusikui  in  ^Hah 
ei^^M  MMUAltf  «$l  sim:  et  «dU^Iumm»  de  i^lniQ , 
CM^imiM  JiMKtiia,  lenenl  ordieem  Ei^Agelii  iimk^ 
tk,  Cstn  wtKifihis  fuem^  v$da^  te^umlm  in  nomnm 
loco,  ut  cum  mmtk  qui  $e  iwnftmk  Ac4l  ^ibi ;  Auiic^ 
ascende  $uperiu$  :  ^unc  exit  {iffi  ^ioria  eoram  simul 
discumbentibus,  Juxla  hanc  senlenliam  \ersus,  sur- 
sum  tendnnt  antipbonae  pKesenlia  psalmi :  Qni  per 
poBniieatittn  reToei^mar  ad  EGCkaiaai»  per  gradns 
hnmttilaik  Ment  aaee^dere.  Anlipteiia,  €oulilfib<fr 
tibi,  uA  Inlilbm  pertiBet,  dieente  Cassiodoro  in 
traelalu  cfnadfHipsalmi  i  Bieviler  edi€imua,iil  hane 
eonfesttoiieii^  bBlisaJimam,  poft  pereepia  lieiieicia 
ftisavii  tnteUigera  debeamna.  Al  csterse  Anliplionie 
seqiieiitiiMn  paalmoittm  Yadnnl  per  «ardinem  con- 
textni  siiignlomm  paalmQrttin.  €iim  enim  venen- 
mui,  Deo  miaefttnle,  ad  leca  ubi  ordo  se  cooMni]^ 
taTeiily  dieemna  ibi  qtted  Dmnintti  dederit^ 

CANJT  XXXHI. 

QniiMinngeaima  per  oW§ttiim  desoendei^  9^1  n 
S^^ittageaima  in  teriio  gfidtt.  Niwi  e^  Abriit^  Ve^ 
tia  $tale  mimdi  exatitil«  O^imiuageiimib  tHdiet  ^m/h 
minaiionem  a  qain^no  n«mero.  QttinniMia  eium  nn- 
merus  congmit  exteriori  horaini,  qoi  quinque  ^^ 
sibus  vegetatur,  aive  ad  bonnm»  siye  ad  malum. 
QuinquagesimttS^  I^1(UU4  l^hc^t  YOceoA  poenitentis  : 
Quinquagesupus  annus  nonitur  in  jubilaeo.  Quinqua- 
gesimsi  habet  resppns^m  in  ipsa  die  resurrcctionis 
bomini.  Nam  a  Quinqiia^esjma  sunt  quipquaginta 
d\e$  \l$qu$  %.4  P^ba  Donvni.  Qui  io  Quinquage- 
sln\;a  or^t  pro  pfeccalOjConscquiturlaptitiamin  Pascha 
Dw.ini.  Ref)[ponsprio&  de  INoe  qui  in  istp  ordine  ha- 
bepl  locum,  inveni  coi^unctos  in  Roimanis  ^ntipho- 
iiariis  cum.  ^^ti^uis  rcsponsoriis  de  Quadpgesima* 
De  qua  conjunctione  non  ^st  mihi  ali(^uid  dicendum, 
prsesertim  cuip  ih  ipso,  seqnar  modernos  in  nostra 
Ecclesiax  (^ui  cum  responsoriis  de  quinqudgcsima 
ante  Abraham  posu^runt  eos.  Juxta  contextum  sci- 
licet  historiqp.  ordo  est  ut  inter  responsorios  de  Adam 
et  Abraham  ii\serti  sint  de  Noe.  Quomodo  con- 
veniens  sit  numero  sacranientum  quadr^inta  die- 
rum  et  noctium,  quibus  cceli  aperli  sunl,  cum  hcb- 
domada  praesenti,  occasionem  inlelligen<ii  ponam  ex 
dictis  sancti  Augustini,  ut  inveni  in  Yolumioe  Cugy- 
pii,  capitulQsexagesimo  primo  :  QuailraginU  diebus 
et  quadra^ii^ta  noctibus  pluit,  quia  omnis  reatus 
peccatoruni  in  decem  praecepiis  legis  amittilur  per 
Universuip  orbem  terrarum  qui  quatuor  partibus 
conlinetur.  Decem  quippe  qualer  ducta  quadraginla 
faciunt.  Sive  ei^o  ille  reatus,  qiii  ad  dies  pertinet 
ex  rerum  prosperrtate,  sfve  qui  ad  noctes  ex  rerum 
adversitate  contractus  sit  sacramento  baptismi  coe- 
lestis  abialtttr.  Hi  enlm  ^i  reformandi  suot  per  ha- 
piiimum,  epoflel  rimaa  langere  quadragenarii  et 
senarii  nnineri.  Per  bapliimttm  reeoiit«r  disperMi 
priaai  iMm  Adam  per  quatttor  porles  nittndi  ad 
unum  G<Nrpuft  Claiiii ;  «mfm  Giuniti  legUttr  Mni- 


\  ca^  per  qn^draf^im  el  m  MffMi  V^  We  1117* 
slt^i^  ^s,  dirtis  Avgiwtiiu  habc^^  %crvi|ta«i  i^  li^ 
belltt  ofiici«H.  ia  loco  ttbi  wriWtUf  i%  (kki  qu^t 
qm  vocatttf  c^pm  i^UttU^  A  em^Q^tl  (erW  (fm^ 
suni  qtt«dragint«  se:i;  diea  psqiM  %d  ptttOicim  lli^ 
ptismttm.  QMsiH^vis  ordo  ne«  Um^\  pi  i«^  ^%im  ffK 
riji  quan9  primo  eiuptetur  reiifiQill^ria%i  QlMl4f»-^ 
gim  4ie%  M  UMte^  \m^  m\^  Mdinw  hiMwiai 
primuft  eswtftittr  in  e^  (Huninict  iieQiy^  ^iii  «ubditiMP 
ui  ittft  hftlidomada  (erift  qttnrU  eapttlidivivii.  Etjoxta 
ordinem  hi^tttri»  et  juxtft  sacrenmMiKo  qnod  ^yidiiwr 
de  rfttiokCUiAtioMRe  ^u^^eeim^  HlHderi^  foiigrttttm 
locwi  liabent  reapon^orii  de  ((00»  ip  Qwnqiiege* 
simai  ante  Abraham ;  re^nsMios  de  AtK^ham»  uX 
priores  ordinavi^  junta  ordinefl»  )iiiUiri9«  et  in  ne^ 

B  vissIVBM»  pofttti  dtttt  4%  ^vangeliia  qwft  Ui  ^aidevi  t^ 
domadft  leguntttr^ 

CAPUT  XXXHf. 
A^  aiMf||i^aft(i  in  m^ntin^s  Ht  Qtfi^wnfiiw^ 

In  iito  ordine  dicit  antiphona :  Seeuudum  muM^ 
tudimif^  mis»ailionum  Humm  dets  iiiii^ilaim  m«am« 
In  ista  orftlur  venia  pro  bia  qnae  eperati  ^HOins  eeiH 
tra  legem  Demini*  ki  priope  DomiEiea  dipreQfttf 
somas  pro  his,  quia  ea  qiue  debiiivttft  fMere»  WMi 
feeimos )  in  islft  deprecamttr  pra  hia,  ^nia  lieiR\aft 
qom  Bon  debaenupaua  faceve.  Poal  l|as  dttftft  ftotiphttf 
uas  dator  gratiftrum  actio  in  anliidlMmft  de  pftfthpft 
secundo,  ac  ii  se  ^dat  mena  ajdeplam  esia  ^ood 
deprecatft  est.  Vnde  dicit  Gas^odorua  ia  trftctftta 
memofftio:  Jir«a  mms  es  Ht,  <l  oomfUebM  tibi:  DeuM 
C  meus  es  /ti,  et  exaltq/b/k  ^y  Ifx  primo  enim  commate 
dicit :  Confitebor  tibi,  quod  ad  gratianun  pertinet  ae- 
tionem ;  in  secundo,  Exaitabo  /e,  qula  praedicatio- 
nibus  beatorum  per  ooneifts  gentes  exaitalor  Domi- 
nttiChristuiqui  reddil  bonam  pro  malo. 

CAPOT  XXXV. 
De  Quadr-ageHniu. 

lieleBsei  solent  canere  invitatorittm  in  nedia  Qno* 
drageslma,  Non  sit  lAHs  vanum  mam  suf§$9e  ania 
iueem,  quia  promhi$  Dominus  eoronam  vigikmSibus. 
Hm  enim  anliphona  eontinet  qoamdam  eixhortfttkH 
nem  emigruam  ad  prtesens  tempui.  Ideireo  visum 
est  mihii  ul  fh  oap.  qaadrageslmalis  lemporis  prse- 
ponam  fHam.  Responsorii  de  Quadrageslma  sant 
clftves  tituU  de  eonversatioBe  et  statu  tellui  Qua- 
dragesimae.  In  his  enim  di^as  oportet  corrigere 
mores  noslros,  jejonare,  plorare,  orare,  patlentes  esse» 
vigilare,  pmnilere,  eleemosynam  dare  pr»  caiterii 
temporibns  anni.  In  islo  catalogo  spureitla  boml- 
num  abstergilar,  et  lavatur  homo  ah  omnibus  lnq»i- 
namentis.  Responsorios  dejejunio  sio  mlhl  vlsum 
fbit  seribendos,  ut  primus  statoeremr,  Emendmus 
in  meiius  quee  ignorantts  peccavhnus,  Ordo  esl,  si 
qnis  voiuerit  converslonis  iler  arripere,  at  primo  di- 
mittat  vitia.  Quid  postea  agendam  sit,  secandas  re- 
sponsorius  monstral,  /n  jejunia  es  fbeSu.  Quid  per 
hanc  castigationem  eonsequantur  pia  meBS,  terlioi 
responsorius  monstrat,  Parodtii  portae  apenat  na- 
Mi  ;>fWNf  tem»us.  Prropeiitti  eaim  retpeBiftrili  fai 


D 


liS7 


AMALARn  PRESBTTEaU  METENSIS 


de  jejunio  prsBdicant,  seqnitor  alter  modus  ablotio-  A  tionis  destituat  tale  sedlflcimit  postBlatnr  in  qiiaTta 


nis,  id  est,  per  cor  poenitens,  nec  non  et  tertius,  id 
est,  eleemosjnamro.  Propterea  de  *ejunio  praspo- 
nantur,  qnia  pnecipue  quadragesimale  tempos  Je- 
junio  consecralum  est.  Responsorium,  [Paier^  pec- 
eavi  in  cmlum,]  abstuli  de  isto  loco,  et  posui  illum  in 
ea  bebdomada  quando  id  evangelium  legitur  unde 
assumptus  est.  More  nostro  subdidi,  post  bos  respoo- 
sorios,  responsorios  ad  teriiam  et  sextam  et  nonaro, 
quos  scripsi  duobus  ordinibus.  Noslra  regio  solita 
est  ad  tertiam  canere  per  duas  bebliomadas,  Parti- 
cipem  me  fac^  Deus,  et  caeteros  qni  inscribontur  in 
Metensi  Antipbonario.  De  memorato  responsorio 
facta  est  mentio  in  Yila  S.  Ambrosii.  Ipse  de  se  nar- 
rat  quid  sensus  memorati  versus  apud  se  recolere- 
tnr  in  sua  oratione,  id  est,  ut  participem  eum  fa-  B  cst.  Rato  ordine  stal  iste  respoDSorias  post 


antipbona  spiritus  bumiliutis  el  anima  contrita,  et 
in  bis  obiationibos  et  bolocaustis  suscipi  roiliteBi  a 
Doroino.  Antipboua  quiuta,  Laudaie  DoMtmnn,  emU 
ccdorumf  tenet  ordinem  psalmi.  Ezcipltar  solet 
luna,  qoae  reservantur  ad  historiamlos^b. 

CAPUT  XXXYR. 

De  reiponsoriii  qui  eanufUur  de  I$aae  ef  Jocob, 

Responsorii  de  Isaac  et  Jacob,  joxU  onfineai  In- 
storiae,  stant  post  Abraham  patrero  iUonim.  Naoi  eft 
hos  juxta  ordinem  bisioriae  statni.  in  novisssimo  loco 
praesentiumresponsoriommstal  responsoriiis,  Psifr, 
peccavi  in  calum^  propter  evangeUuin  qiKMi  legttar 
in  Sabbato  prdesentis  hebdomadae,  ande 


ceret  Deus  in  quadragcsimaU  tempore  omnium  ti- 
mentium  se,  quando  ei  revelalum  fuit  de  sanctis 
martyribus  Gervasio  et  Protasio.  Etenim  inveni  al- 
teros  responsorios  breviores  in  Romano  Antipbo- 
nario.  Scripsi  utrumque  ordinem  in  nostro  Antipbo- 
nario.  Aliquoties  enim  Islos  cantamos,  aliquoties 
illos.  Quadragesima  denominatur  a  qualuor.  Haec 
denominatio  in  quarto  loco  slat  a  suo  authentico,  id 
est,  a  Septuagesima,  et  babet  suaro  perfectionem  in 
Gceua  Domini,  qnando  lavantur  pedes  fratrum  et 
pavimenta  ecclesiarum.  Yere  qui  quadraginta  dies 
studnerit  snb  discipUna  constringi,  quaeostensa  est 
in  responsoriis  de  Quadragesima,  non  est  dubium 
qnin  m  coena  Domini  possit  notari  cultui  munditke. 

GAPUT  XXXVI. 

De  anliphonis  matuiinalibui  in  Quadrage$ima, 

Prima  antipbona  in  matuUnis  dicit,  Cor  mundum 
crea  in  m«,  Detcs,  $piritum  rectum  innova  in  vi$ce' 
ribu$  mei$.  Nam  et  prsesentes  antipbonae,  sicut  et 
caetera  officia  quae  periineut  ad  ^islum  diem,  in- 
strount  quaiem  intentionem  absiinentes  debeantexhi- 
l>ere  soam  coram  Deo  in  lempore  emendationis  soae. 
AnUphona,  Cor  mundum  crea  in  me,  Deui^  postulat 
rectam  cogilationem  in  absUnente.  Quod  enim  est, 
Cor  mundum  crea  in  me,  />m,  idipsum  repeUtur, 
Spiritum  rectum  innova  in  mceribu$  mei$.  Spiritus 
reetus  ad  cor  mnndom  perUnet :  Crea  et  innova 
onuro  postnlant.  Antiphona,  0  Domine^  $alvum  me 


sorios  de  Jacob,  qui  memorat  exsulem  reTersom  de 
exsilio,  utique  Jacob  reversos  est  de  exsilio  ad  pa- 
triam.  Potoit  instilotor  offidoram  denomiiuilioaen 
tricesimam  ponere  in  Isto  ordine  joxia  qoaoltutem 
numerorom ;  sed  qoia  denominalio  Septaagesimae  et 
Sexagesim»  et  Quinqoagesiiiue  praefalioiiea  sont 
Quadragesimae,  qoae  denominatio  cnrrit  per  totma 
tempns  jejonii  osqoe  in  pascha  Domini,  adi  iUa,  id 
est,  Quadragesima,  oessant  seqoeatcs  deMMUBa- 
Uones. 

GAPUT  XXXYin. 

De  antiphoni$  in  matutims» 

Prima  antipbona  dicit  [Domine ,  labia  mea  ape- 
r  rie$f  et  o$  meum  annunliabit  laudem  liMai].  In  ista 
hebdomada  memoratur  consolatio  illa,  quaro  popa- 
lus  Dei  audivit  per  os  Aggsei  et  Zachariae  prophe- 
Urum  post  tribulationem  qu'am  passi  sunt  sub  As- 
suero  rege.  RenovaUo  roentis  iUios  popuU  ad  gaudta 
»dificandi  templi  roemoratur  per  praesentes  anU- 
pbonas.  Post  intermissum  opus,  el  ilemm  incfe- 
ptum,  dicitur  antiphona  [Domine^  labia  mea  aj^ries], 
Isle  mos  adhuc  servatur  in  Ecdesia.  Post  Intennis- 
sum  coUoquium,  coUoquium  tempore  noccis  pne- 
sentem  versum  repeUt  ilerum.  Seqnitnr  aniiphona, 
Dextera  Domini  fecit  virtutem^  Dextera  Domlni  feclt 
hanc  virlutem,  ut  inciperetur  reaediQcari  domus  Do- 
mini,  et  ad  hoc  factus  est  Dominus  adjutor.  Crepiia 
populus  de  camlno  quem  pneparavit  ei  Assoeras, 


fac,  0  Domine,  bene  prosperare  postulal,  per  inler-  »  '""'  scUicet  Nabuchodonozor,  merito  andphonam 


jecUonem  0,  id  est,  per  roagnuro  desideriuro,  ut  Do- 
minos  absUnentem  salvum  faciat  a  peccaUs,  etquod 
asperuro  videtur  et  naufragosum  in  diebus  absUnen- 
tiae,  Dominus  faciat  iilud  tranquilhim  et  porUbile 
atque  serenum.  Quod  est  aUo  modo  dicere,  Hanc 
prosperiutem  tribuat  Dominus  abstinentibus,  ut  in 
abstinentia  quam  inchoaverunt  in  islo  tempore,  per* 
severent  osqne  in  linem.  Tertia  anliphona,  Sic  be- 
nedicam  te  in  vita  mea,  rogat  ut  sic  se  firmato  in  his 
quae  superius  dixi,  dein  insisUt  bonis  operibus: 
hoc  esi  enim  benedicere  Dominuro,  vigilanier  insi- 
stere  in  bonis  operibos.  Et  deinceps,  Levabo  manu$ 
meas,  ia  oratione  in  modom  crucis.  Ne  ventus  ela* 


canut  Deo  [rrtttm  puerorum  cantemua  hpunum], 
MulU  adversarii  voluenint  tnpbare  populam  Dci,  ne 
aedificarel  doinum  Dei;  sed  qoia  a  Domino  erat 
boc  sUlutum,  non  valehant  destruere  opus  iUud : 
hoc  meroorai  Antiphona  [Statuit  ea  in  eeienmm^  et 
in  $iieculum  $(BCuti]» 

GAPUT  XXXIX. 
De  re$pon$orii$  Jo$epk* 

Fratres  Joseph  adoraverant  Joaeph,  qnoainm  ven- 
turoro  erat  ut  Ecclesia  adoraiet  GhrisUim.  Iddreo 
suis  rcsponsoriis  praeponatur  anUphona  iavitatoria 
[Adoremu$  Deum].  Responsorios  vero  de 
sephi  ordinavi  joxU  contntnffl  histoite. 


IM  UBER  DE  (mDIN£  ANTIPHONARII.  i^ 

CAPBT  XL.  A  CAPUT  XLL 

Dt  aniiphontt  i n  mal«liitf«.  ^^  ^^  Quadrageiima. 

Prima  antiphona  csl,  Bemgne  fac,  vel,  ut  «piidam        Responsorii  de  Moyae  vadunt  per  contextum  hi- 


dicuDt,  Fae  benigne^  quod  non  continetur  in  trans- 
latlooe  propria  unde  Antiphonarius  assumptus  est, 
sed  Bemgne  fae  in  bona  voluntate  iua»  In  ista  hel>- 
domada  recolitur  consummatio  murorum  Hierusa» 
lem  quae  facta  est  sub  Nehemia.  Pro  qua  consum- 
matione  prsevenit  precatto  in  prsesenti  antiphona, 
dicente,  Benigne  fac  in  bona  voluntate  tua^  Dominef 
«( (Bdificentur  muri  Hieruealem»  Impedimentum  ad- 
versariorum  Nehemi»,  qui  volebant  infatuare  opus 
illud,  explanatur  in  libro  Esdrae :  Sed  Dominus  resi- 
stebat  illis,  hortante  Nehemia  sic  :  ^olite  thnere  a 
facie  eonim,  Domni  magni  et  terribitis  rhementote. 


stori»  usque  ad  responsorios  de  Josue.  Inier  respon- 
sorios  de  Josue,  inveni  unum  de  Michaea  propheta, 
id  est,  Popule  tneus^  quid  feci  tibi^  quem  praenotavi 
ex  auctore  proprio  de  quo  assumptus  est.  Qui  id- 
circo  convenieos  est  praesenti  loco,  quoniam  supe- 
riorem  historiam  depingit. 

CAPUT  XLH. 
De  antipkonit  matutinalibue, 

Antiphonae  praesentes  temporibus  Moysis  et  Josuo 

coaptantur,  et  temporibus  Nehemiae.  In  nocte  qnando 

istae  antiphonae  cantantur ,  cantantur  responsorii  d« 

Moyse  et  Josue.  Moyses  docuit  sacrificium  offerre 


Vice  istius  sententiae  cantatur  antiphona,  Dominut  B  Deo.  De  sacriflcio  nempe  dicit  prima  antiphona« 


mihi  adjutor  est^  non  timebo  quid  faciat  mihi  homo, 
In  ista  nocte  mutantur  de  suo  ordine  duae  antiphonae, 
id  est,  ista  quac,  juxta  ordinem  versus,  caput  psahni 
post  antiphonam,  Bonum  e$t  sperare  in  Domino^  de- 
beret  stare ;  et,  $ol  et  /uita,  quae  descendendo  a  ca- 
pite  psalmi,  deberet  stare  ante  antiphonam,  Statuit 
ea  in  (stemum :  verso  ordine^,  ista  stat  in  priore 
loco,  et  iilaiiin  posteriore.  Ista  consolatur  fratres  in 
magna  Iribulatione,  quam  patiebantur  ab  insurgen- 
tibus  in  se,  quibus  convenit  Dei  solius  recordari,  et 
non  timere  hominem.  Idcirco  juxta  versum,  De  iri- 
bulatione  invocavi  Domiitttm,  stat  antiphona  maximae 
consoiationis,  Dominus  mihi  adjutor  eet :  spes  enim 
tepidis  solet  arridere.  Qui  cogitant  se  defendere  con- 


Tunc  acceptabis  eaerificium  juetiti(e:  Tempora  pa- 
trum  antiquorum  replicantur  in  historia  Nehemi». 
Inter  caetera  sic  in  ea  scribitur  de  tempore  Josue  : 
Dbdiiti  eii  regna  et  populot^  et  partitus  e$  eis  eortes* 
ut  possiderent  terram  Sion^  et  caetera.  Ubi  sors  in 
tercedit,  humanum  consilium  abscedit ;  ubi  huma- 
num  consilium  aut  refugium  abest,  ibi  est  spes  sola 
in  Domino,  de  qua  antiphona  dicit :  Bonum  est  spe- 
rare  in  Domino.  Et  infra :  Et  venerunt  fHii^  et  posse* 
derunt  terram^  et  humUiasli  coram  eis  habitatores 
terrce.  Hujus  sententiae  proxlmus  est  sensus  novis- 
simi  psalmi,  Deus  misereatur  nostri,  Unde  antiphona 
est,  Benedicat  nos  Deus  Deus  noster^  et  benedicat  nobis* 
In  benedictione  enim  possederunt  filii  terram.  Tunc 


tra  imminentem  hostem,  necesse  habent  dicere  anti*  ^  metuebant   Dominum   omnes   habitatores   terrae  , 


pbonam  :  Deus  misereatur  et  benedicat  nobis.  Legitur 

in  inferioribus  partihus  historiae  memoratae.  Factum 

estautem  cum  audissent  omnesinimici  nostrif  ut  ti-' 

merenl  universce  gentes  qum  eranl  in  circuitu  nostro^ 

et  eonsiderent  inter  semetipsos,  Haec  sententia  potest 

non  ineonvenienter  aptari  antiphonae,   [Vim  virtutis 

$uas  oblitus  est  igms,  ut  pueri  tui  liberarenlur  Uiafsi,\ 

Furor  ignis,  qui  erat  contra  Nehemiam  et  pueros 

8UOS  in  oniversis  gentibus  quac  erant  in  circuitu  Hie- 

rusalem,  sopitus  est,  cum  consummatus  fuit  murus 

Uierusaiem.  Potest  haec  antipliona  [Vim  virtutis  suai 

oblilus  est  ignis^"]  specialiter  accipi  de  castitate  Jo- 

sepb  inviolabili :  quando  domina  sua  exarsit  libidine 


quosDeus  hnmiliavit  ante  filios  Israel.  £t  infra, 
unde  supra :  In  tempore  tribulationis  suoi  clamaverunl 
ad  tCf  et  tu  de  ctBlo  exaudisti,  et  secundum  miseratio^ 
nes  tuas  multas  dedisti  eis  salvatores,  oui  satvaverunt 
eos  de  manu  hoslium  suorum,  Verbis  hujus  sententiae 
arrident  verba  antiphonae  dicentis  :  Potens  es ,  Do' 
mine^eripere  nos,  et  de  tfuinu  mortis  liberare,  In  sub- 
sequentibus  historiae  memoratae  sequitur  calalogus 
regum  Judaeorum  qui  peccaverunt  in  Dominum.  Pro 
quo,  versa  vice,  cantatur  antipbona  in  isto  ordine : 
Reges  terng  et  omnes  popu/t,  taudateDeum,  Tempo- 
ribusNebemiae  conveniunt  memoratae  antiphonae; 
sic  seriptum  est  in  inferioribus  partibus  historiae  ; 


jfi  eum^  vis  ignis  libidinosi  exstincti  est  in  Joseph  |^  Statuemus  super  nos  prcecepta^  ut  demus  tertiam  par- 


ut  ipse  puer  innocens  permaneret.  Antiphonae  de 

psalifio,  Laudate  Domimum  de  coRlis^  coeperunt  cur* 

rere  per  ordinem  ;  sed  isie  ordo  mutatur  in  versu, 

Laudate  eum^  sol  et  luna,  Nempe  hoc  factum  est 

pFopter  hanc  cohvenientiam  quam  habent  inter  se 

reqionsorii  deJoseph,  etista  antiphona  quae  facit 

aliquam  mentionem  de  somnio  Josephi,  in  quo  vidit 

solem  et  lunam  se  adorare,  quae  est  prophetia  de 

Chrlsto.  Reservata  ea  de  suo  ordine  usque  ad  hanc 

noctem,  propter  dictam  causam,  ordo  postulabat 

post  laudem  angelorum,  sequi  laudem  coeli  coelorum 

et  omnium  aquarum :  juxta  ordinem  sequitur  tunc 

auitiphona,  [Statuit  ea,]  quae  juxta  congruentiam  suae 

interpretationis  stat  in  convenienti  Ioco< 

pATftOL.  CY.. 


tem  sicti  per  annumad  opus  domus  Dei  nostriy  ad  pa^ 
nes  propositioniSf  et  ad  sacri/icium  sempiternum  in 
sabbatiSj  et  KatendiSf  in  solemnitatibus  et  in  sanctifi'' 
catisj  et  pro  peccato^  ut  exoretur  pro  Israet, Hmc  sen- 
tentiae  congruit  aniiphona,  [Tunc  acceptabis  sacrifh- 
cium  justitia^,]  Sequilur :  Reiiqua  vero  piebs  misit 
sortemy  ut  tolierent  unam  partem  de  decem,  qui  hor 
bitaturi  sunt  in  Bierusaiem.  Notum  est  his  qui  hi- 
storiam  Esdrae  legunt,  plebem  istam,  quae  nuDC  sor- 
tem  mittit  pro  his  qui  habitaturi  sunt  Hierusaiem^  et 
Nehemiam  confisos  esse  in  sola  spe  coelesti  et  in  via 
et  in  patria :  ideo  ex  eorum  persona  non  immeriio 
cantatur  antiphona :  Bonum  est  sperare  in  Domino.  Et 
sequiiur  iufra  :  Benedixit  autem  populus  omnibue 


IMI  AMALARH  tRESBtf  ERi  MEtE«Sl4  1292 

vim  qut  h  sponte  okitierAnl,  ut  habitarenl  in  Hie-  A  [Cum  angelis  et  ptiefit,\  hik  q\ii  laadant  Dominam 


rusalem,  Pro  i^tlB  t^HSis  Mflt  anlit>hoiia  [Benedicat 
no$  DeH$  Deus  nMer,]  BeCiuitiiir  \h  Me  libri ,  [De 
fiiii$Joiadw  /i/tf  Etiasiby^ener  erat  Sanabalatk  Oroni- 
te$,  quem  fugavl  a  me.  Recordare,  Domine  Deu$ 
meu$,  adver$u$  eo$  qui  poltnunt  $aei^rdotium,  et  C{£- 
tera.  Mente  canebat  Nehemias  antiphon&m ,  [Poten$ 
e«,  Domine,  eripe  noi,]  tjui  eflRigayil  generttm  dtieis. 
Non  timuii  mortem  ab  homine  sibi  fnfefri,  qui  con- 
tra  potentiam  sseculonim  certabat ,  ne  pollueretur 
sacerdotium.  Post  hoe  Bequitur  in  hlstoria  consti- 
tuisse  eumdem  Nehemiam  ordinem  totum  ministro- 
^m  Dei.  Hofas,  Id  est  Nehemi»  intentionis  vice, 
potest  antipbonai  decantari,  [i(ege$  terras  et  omnei 
popudy  latutate  Deum^  fvttf  exattatum  e$t  nomefi  eju$ 


de  coelis.  In  Coend  t)otnlni  congregavi  illos  respon 
sorios  in  quibus  Bominus  prasdixit  discipuGs  suis  de 
sua  traditione  et  quid  egerlt  orando ,  et  qnid  ludas 
e  contra  insldiando  et  tradendo.  Eos  quos  reperi  de 
Evangetio  exceirptos  Juxta  ordinem  Evangeiiorom 
poMi;  eaeteros  conatus  sum  juxta  consequenfuim 
rerum  gestarum  ponere.  In  nocte  Parasceves  lautaTi 
de  Goena  Domini  responsorium  de  Isaia  propheta, 
[Ecce  vidimus  eum,]  qui  proprie  perlinet  ad  tempus 
crucis.  Illum  scquitur  de  Jeremia  propheta,  [Anhntm 
meam  dilectam  tradidi  tn  manu$  iniquorum,]  Ros 
duos  de  prophetis  prsemisi.  In  contextu  sequemiom 
responsoriorum  inscribitur  responsorias  de  Isaia 
propheta,  [ExpAndi  manus  mea$f]  qucm  non  canla- 


«otfMti]  Repetam  quod  fai  Buperioribas  partibus  omisi  B  vimusin  istis  noctibus,  sed  in  festiviute  sancti  An- 


de  ratlofie  antiphonaram  quae  sunt  de  benedlctione. 
Ab  ilia  Dominlca  die,  quando  jam  ab  AUetikia  m 
eontlnet  os  Ecclesiae,  id  est,  a  Sexagesima  usque  ad 
responsorios  de  loseph ,  ires  antiphonde  suiit  de  iue- 
morata  benedicttone,  videlicet ,  [Benedictut  e$  ift  fir-* 
mamento  ctisli]  et,  [Hymnum  didte,  et  $upereiMiUate]  et,- 
[triufi/i  puerorum  mMemu$  kymnum.]  Hse  tres  anii^ 
phon^  memorant  tres  pueros,  laadantes  i»anctam 
Tri&itatem  in  eamlito.  Aniipbona,  [In  $piHiu  humi' 
Utati$^]  quse  canlailir  in  Quadrageslma,  est  quaedam 
predicatlo  ad  totnm  eoiclesiam  pro  loto  tempore  qua- 
dragesimae  afflktioniS;  Antiphona  vero  in  Septhage- 
sima,  [Bewffiient  terra  Dominum,  ei  omnia  itascentia 
in  ea  iufmnum  dicant  ei,]  httmlliter  conjungit  huma- 


dreae.  IdcircO  posui  illam  in  isto  ordine,  qaia  inven- 
tuB  est  in  Romano  Antlphonario.  Caeteri  a^mpasiti 
stmt  a  magistrls  sanctse  Romanae  Ecclesiae,  in  qui- 
bus  compunctio  tradilionis  ejos  freqfUentatar,  et  do- 
lor  crucifixfonis  ejus  stimulat  corda  fidelinm.  In 
novisslmis  duobiis  de  EvangeUo  celebrantur  ea  qus 
in  novissimo  peracta  sunt  circa  passionem  cjas,  osque 
ad  celebrationcm  scpulltlirae  in  die  Parasceves.  In 
feabbato  sancto  recoHtur  sepnltura  ejus  In  aBqoihus 
responsoriis,  in  aliquibus  vero  planctus  et  fletus  do- 
lentium  die  nece  injusta. 

CAPUT  XLIV. 
De  exitinctione  luminum  circa  septUturam  Dowm, 

Mos  IScclesioe  noslrse  obtinet  per  tres  noctes,  id 


nam  laudem  cam  laude  anfeloram.  AtteluU  cantos  ^  est,  per  feriam  quintam,  quae  vocalar  co^na  Domioi, 


est  angiAarum  in  coelo.  M^nstrator  hoc  in  A(>oca« 
lyiwi  loannis  apostoli.  Benedictio,  uude  antiph'i)na 
asaompta  edt,  [Befiedieat  terrd  Dominuin,]  laus  est 
homitium  In  tribnSatlone  positoi*am,ad  sigulficandum 
aoeietatem  Banelortim  angelorom  esse  cum  his  qui 
pro  Deo  patlantur.  Gum  tribus  poeris  in  camino 
ignls  visuB  est  vir  similis  Fiiio  Dei,  et  pro  hae  ^U 
gnlflcatione  In  Sepiuagesima  cum  continuo  Alleluia 
miseetor  antlphona.  Benedidat  terra  Dominum,  et 
amnia  na$centia  in  ea  hpnnum  ei  dicant.] 

CAPUT  XLin. 
De  pa$eione  Domini. 

De  numero  noclium  quse  ad  celebrandam  passio- 


etper  sextam,  quae  vocatuf  Parascevc,  et  per  septi- 
mam,  quse  vocatur  sabbatum  sanctdro,  ut  exsiiit- 
guanlur  luminaria  ecclesiae  in  nocte.  De  more  sancL^ 
matris  Romanae  nostrae  Ecclesiae  interrogavi  archi- 
dlaconum  Theodorum  memoratae  Ecclesiae,  scilicei 
Romanse,  qUi  respondil :  Soleo  esse  cum  aposiolico 
in  Lateranis ,  quando  ofGcium  celebratur  de  C«eaa 
Domini.  Nihil  enim  ibi  in  eadem  nocte  observatur 
de  exslinclione  luminum.  In  feria  Sexta  uuUum  lo- 
men  habetur  lampadum  sive  cereorum  in  eedesia  in 
Hierusalem,  quandiu  dominus  Apostolicas  ibi  on- 
tiones  solemnes  facit ,  aot  qoandiu  crux  salutatar ; 
sed  tamen  in  ipsa  die  novos  ignis  accendilur,  de  q:*o 


nem  Domlnl  peftinem,  et  de  omissione  Glorx(B,  di-     reservator  osqoe  ad  noctornale  officiom.  Utriqae 


ctum  est  in  libello  snprascripto  officiall.  In  duabds 
hebdomadibuB  ante  Pascha  Dominl  nndecunque  po- 
tult  colligere  eompositor  Antiphonarii  sermones 
conveulentes  passidni  Domini,super  eos  fecit  sonnm 
cantns  habilem  ad  id  tempus,  id  est,logobrem,  joxta 
numerum  necessarionim  responsoriorom  et  antipho- 
naram.  Antiphonas  de  unguento  Marise  mutavi  de 
prima  feria  Metensls  Antiphonarii  in  septimam  fe- 
riam.  lUh  enim  die  ceiebrata  est  ^dem  unctio,  id  est, 
pridie  ante  Pahnas.  iu  die  Palmarum  Inveni  anti- 
phonam,  [Cim  amgiii*  et  puerie  in  benediciioney]  et  hi 
aliquibus,  [Videm  Dminun;]  ad  landes,  [Confun- 
dantur,]  Visum  est  mihi,  [Confundantur]  congraere 
Chaldseis  et  Judseis,  qui  succcnderunt  igneni  irse-; 


mores  per  rationabile  iter  gradiuntor.  Nosler  mos 
qoi  exslingolt  lumina  cereorom  aut  lampadum  per 
tfes  hoctes,  docet  nos  apostropham  facere  de  laetiiia 
in  tristitiam,  de  gaodio  in  moestitiam.  Cognitum  est 
omnibos  signincari  Ecclesiae  Idetiliam  per  lumeti  ce- 
reorom  et  lampadom.  Simili  modo  cantus  mafis 
pertinetad  delectatitmem  et  Isetitiam  mentluin,  qnaoi 
ad  loctom  et  Aroestitiam.  Per  tres  enim  nocles  ei' 
stlnguontor  lomina,.qoae  conlinent  in  se  cum  sais 
dlebus  septuagioia  duas  horas.  Per  pnc^nlem  ei- 
sttnctionem  designator  exstinclio  Letiiiae  quae  recoli- 
tor  focta  esse  in  condibos  discipolorum  Christi, 
qoandiu  Christus  Jacull  in  sepolcro.  Sive  flla  ex- 
stinciio  Isptitios,  quo^  facla  est  in  cordibus  aposiol^ 


)-29S 


LtBER  DE  OftDlNE  ANHPnONAfcll. 


im 


nim  posl  Iradilionem  Dommi  usque  dum  inlravU  ad  A  Melensi  per  singulas  quagque  ferlas  usipic  ad  quin- 


eos  januis  clausis,  et  ostendit  eis  manus  et  pedes, 
atque  manducavit  coram  eis.  Et  bene  in  eo  loco  ex- 
stinguunlur,  ubi  cantus  renovalur,  ut  innolescat  in 
unoquoque  arliculo  alicujus  improvisae  Ixtitise  ad- 
fuisse  semper  obicem  tristitise.  De  bac  re  el  nimiero 
cereorum  habemus  scriptum  in  libello  ofllciali.*  Ut 
enim  in  sexta  feria  juxta  Romannm  morem  reaccen- 
ditur  lumen  novum,  hanc  habet  rationem :  in  eadem 
6le  sol  obscuratus  est  a  sexta  hora  usque  ad  horam 
nonam ;  instar  ejus  obscurationis  exstinguuntur  lu- 
mina  consueta  in  ecclesia,  et  iterum  renovantur, 
quoniam  circa  horam  nonam  reversum  est  lumen 
solis  ad  orbem  illuminandum.  Per  tres  enim  horas 
non  dedit  lumen  suum  ,  ut  praedicaret  orbi  tribus 


tam  feriam.  Visum  mihi  fuit  rationi  congruere  til 
quia  quinque  feriae  deputatos  responsorios  habue- 
ruiit,  sexta;  et  septimge  non  deesset  haec  proprietas. 
Juxta  ordinem  Evahgelii  in  capite  debui  responso- 
rium  depingere,  [Dum  transisset  sabbatum]y  sed  pro< 
pter  nobiiitatem  cantus  et  manifestam  explanatio- 
nem  resurrectionis  Domini»  juxta  (enorem  plurimo- 
rum  Antiphonariorum  posui  in  capite,  [Angelus 
Dotninidescenditdeccelo,]  quem  sequuntur  duo  juxta 
lextum  Evangelii,  id  est,  [Dum  transisset  sabbatumf] 
et,  [Angelus  Domini  locutus  est  mulkribus,] 

CAPUT  XLVI. 
De  {eria  secunda. 
Maria  Magdalene  resurrectionem  Domini  declarat. 


diebus  et  tribus  noctibus  Creatorem  suum  operato-  ^  [Introduxit  vos  Dominus]  competentibus  Judaeis  lo- 


rem  obscuraturum  sc  in  sepulcro.  Et  propter  neces- 
sitatem  communem  reaccenditur  in  sancta  Romana 
Ecclesia  eodem  die,  ul  ex  iUo  cibi  coquantur  el  re- 
servelur  ad  usum  noctis  necessarium.  la  eadem  ve- 
ro  nocte,  id  est,  Domiuica»  qu»  pertinet  ad  resur- 
rectionem  Cbrisli,  causa  significandi  myslerii  omnia 
lumina  renovantur.  Propler  sacramentum  Dominicx 
aepulturae  el  resurrectionis  in  Domiaica  nocte,  li^et 
raium  esse  ordinem,  ul  cum  venlum  fueril  ad  offi- 
cium  quod  pertinelad  resurreclionem  Cbristi,iioy«s 
ignis  el  permansurus  exsurgal,  qui  illuminel  lotam 
ecclesiam.  Hoc  est  qnod  dico  reservelur  ignis  de 
sexta  feria,  ul  iuminelur  cereus  qui  ponitur  in  vice 


quitur.  [De  ore  prudeniis,]  couvenit  superioribus 
Yerbis,  scilicet  melli  el  legi  Domioi. 

CAPUT  XLVIl. 

De  ferki  tertia, 

Sur§eM  i^sus  Vominus  noster^  de  resumciioni 

Domlni  sonal.  [Vntnte  mfttfna,]  conMantiam  ptiaio- 

rum  prttdicaloram  decantal.  [S%  eonsurres^stis  mm 

Ckristo^]  aitrahll  miiHBtros  ad  locnm  ubi  Tictoi'  cer* 

-       '-»   •        •  - M. 

M«IIIU9  V9». 

CAPUT  XLVHI. 
De  feria  quarta. 
hn  feria  qiiftTta  esl  adhuc  allocatlo  ad  Jndms,  qni 
jam  invitantur  ad  regnnm  Christi.  Chrlstus  esl  leo 


columnac  ignis  ad  benedicendum,  qui  ab  mitio  bene-  ^  ,      .^    •  .    ^      ,.      «v^  .^       •    .  .*   . 

n     .    .        .17*  l      A'  ,         .  «uCdelrlbu  Juda  et  radice  DaTid,qui  Tictl  et  aperoit 

diclionis  illuminatus  esl.  Et  cum  benedictus  esl,  ab  ^     ,    .      ,.    „ ,_  *  rn „^.„^ 

co  iliumuietur  secundus  cereus.  Csetera  |lluminaria 

exstincta  permaneanl  usque  ad  novissimam  lilaniam, 

quae  pertinel  ad  ofiicium  missae  de  resurrectione  Do- 

mini.  Tunc  accendantur  luroinaria  ecdesis  el  neo- 

pliytorum,  ut  signiiicetur  resurrectione  Quristi  de 

lerra  iliuminandum  orbem  terrarum. 


CAPUT  XLV. 

De  resurrectione  Domini. 

De  numero  psalmorum  per  paschales  noctes  scri- 
psimus  quod  potuimus  in  memorato  libello  qui  vo- 
calur  ofiicialis.  In  nostro  Antiphonario  reperitur 
ordo,  qui  in  Romano  Antipbonario  est,  antiphona- 
niin  et  responsoriorum  de  paschalibus  diebus.  In  eo 


sttis  portas  cceli.  Responsorios,  [Expurgate  vetu$  ' 
fermenivm,]  continct  m  se  hsec  Tcrba  [Pascha  no** 
strmn  immotatus  est  Cfiristns,  itaqne  eputemur  in  Do* 
mlno,]  De  hac  epulalione  dicit  ofTertorium  qnod  ea 
die  canitur  :  Panem  angelorum  manducavit  homo. 
Responsorius,  [Christus  resurgerts  a  mortnis,]  con- 
summatam  Tictoriam  CSirisli  et  primiliTae  Ecclesia 
manifestat. 

CAPUt  XLIX." 

De  feria  quinta. 

[  Tuterunt  DonUnum  meum ,  ]  assumptus  est  do 

eTangelio  quod  legitnr  in  quinta  feria.  In  respon- 

sorio  [  congratutamini  mihi  omnes  qui  diligitis  Do^ 


ordine  non  inveniuntur  antipbonae  quas  solemus  ca-  ^  ««'»«'«.  ]  Maria  circa  monumenlum  quarit  Domi- 
nere  in  nocte  resurrectionis  Domini  super  nocturna-  """* »  ^*  invenit.  !n  monumenlo  sepultus  est  Do- 
les  psalmos,  id  est,  [Ego  sum  qui  sum :]  et,  [Postu- 


lavi  patrem  meum  :]  et,  [Ego  dormivi].  Nescio  unde 
eas  coUegissent  Metenses.  Unum  scio,  quia  Tcrba 
habenl  consonantia  resurrectionis  Christi.  Prima 
anliphona,  [Ego  sum  qui  sum]  ostendit  Cbristum 
crucifixum,  Deum  esse,  et  Dei  voluntatem  noa  esse 
cum  io^iis  qui  Clurislum  Toluerunl  exslingaere,  sed 
cum  iiiis  Judaeis  qui  in  lege  Dei  Teradter  perseTe- 
raruDl,  sicut  Pelrus  el  Paulus  fecerunl.  Antiphonay 
[Posinlavi  Patrem  meum]^  docet  gentiiem  popolum 
additum  esse  gregi  Christi  per  passionem  suam.  Ter- 
tia  \eTO,[Egodormivif]  Cbrisli resurrectioncm mon- 
strat.  RespoQSorios  disUnctos  reperi  iu  Anliphonario 


minus.  In  responsorio ,  [  Poputus  acquisitionis ,  ] 
monstratur  in  hac  feria  mentionem  cjus  populi  fieri 
qui  de  praepulio  acquisilus  est  Christi  sanguine. 

CAPUT  L. 
Deferia  Bextm* 
Responsorius  [  Surrexit  poitar  batius ,  ]  oslendit 
eiim  resurraxisse  qui  in  sexla  die  aiuiiUBi  pesuit 
pro  OTibus  suis.  In  sexta  die  nMiaoratar  bapiisamf 
gentium.  In  re^KmsoriOy  [  Digmt9  e$ ,  Damine ,  ] 
prasdicatores  praecipui  iaudes  digoas  daat  Cbristo* 
Etenun  cujus  sanguis  efliisus  esl  pro  noslra  redem- 
ptione,  dignus  esl  revelare  arcaaa  Scriptura;,  quae 
de  eadem  redemptione  pr»libaia  »oal*  Respoaso«i 


1295  AMALARII  PRESBYTERI  METENSIS  129« 

rius,  [  Data  e$t  tmhi^  ]  de  proprio  cvangerio  excer-  A  «*>»  >Wa  <*««  «^^^  ^^-  Invenitur^eliam  quaru  feria 


plus  est. 

CAPUT  LI. 

De  iabbato. 

[Oitendf*  mihi  angelus  fontem  aquai  vivce.  ]  Sic 

loquilnr,  quasi  fai  loquanlur  ad  Ecclesiam,  qui  in 

Christo  baptizati  sunt ,  et  sunt  agni  novelli ,  et  ho- 

die  revertuntur  ad  fontes  ut  exuant  se  albis.  Quibus 

subditur  responsorius ,  [  Omne$  qui  in  Christo  ba- 

ftizati  tstii*  Ghristam  induistis.  ] 

CAPUTLIL 

De  glorioso  officio  quod  fit  circa  vespertinales  terminoi 
in  patchali  heodomada  in  Romana  Ecclesia, 

Notum  soleraniter  est  canere  matrem  nostram 
Romanam  Ecclesiam  tres  psalmos  ante  hymnum 


responsorius  mdutus»  [  Hae  die$  quam  fedi  Dmni- 
nu$  ]  post  duo  Alleluiaf  ut  demonstretur  illum  faisse 
primo  statutum  pro  versibus ,  sed  dignitate  aposto- 
lica  AUeluia  mutatum  est  pro  eis.  Eadem  enim  re 
factum  est  ut  multi  versus  AUetuia  Graeca  lingua  in 
memorato  ofOcio  canantur.  In  sexta  feria  interpo- 
nitur  responsorius ,  [Hac  dies  quam  fecit  Dominus] 
inler  duo  AUeluia,  ut  opinor,  propier  ioca  statio- 
num,  quse  prius  designaniur  per  loca  vilia  et  post- 
ea  nobilia.  De  quibus  scribitur  in  Romano  Ordioe  : 
Usque  ad  diem  octavum  Paschae ,  juxta  Roaianani 
consuetudinem ,  memoratum  cursum  celebramus. 
In  nocte  enim  solemus  versus  cauere.  Scimos  doo 
curricula  temporum ,  diei  scilicet  et  noctis ,  di- 


Evangelii ,  et  post  hymnum  duos  per  diversa  allaria  B  s^incta  esse  a  Domino  in  Evangelio  Joannis  :  Si  quis 


diVersorum  locorum.  Ssepissime  tamen  ad  crucem 
et  ad  fontes ,  ut  cx  scriptis  dicimus ,  quse  continent 
per  diversos  libellos  ordinem  Romanum.  Simili 
modo  notum  est  quod  in  fine  psalmorum  versum 
Boiemus  dicere  ante  orationem  quam  soiemus  fa- 
eere  genua  flectendo,  sive,  vultum  declinando  in 
lerram.  Yersu  enim  commonemur  ad  aiiquam  mu- 
tationem  et  renovationem  mentis ,  continentem  ha- 
bitum  orationis.  De  eodem  versu  scriptum  habemus 
in  libelio  officiali  et  in  prologo  istius.  Ea  enim  hic 
oportet  dieere  (b  illo ,  quibus  intelligatur  qua  de  re 
consuetudo  sanctae  Romanse  Ecclesiae  amittat  ver- 
sam  in  pascfaaiibus  diebus ,  et  alter  cantus  consti- 
luatur  pro  <m>.  Paschalis  enim  dies ,  qui  per  septem 
dies  quasi  unus  dies  celebratur,  apud  nos  ordine  C 
officii  sui  praedicat  nobis  iliud  tempus  de  quo  Jesus 
Christus  dixit  in  Evangelio  Joannis  :  Iterum  autem 
videbo  vos ,  et  gaudebit  cor  vestrum ,  et  gaudium  vt' 
Urum  nvno  toUet  a  vobis  :  et  in  iUo  die  me  non  ro- 
gabitis  quidquam.  Orando  enim  rogamus  quod  non- 
dum  habemus.  Quod  non  erit  necessarium  quaudo 
cor  dectorum  gaudebit,  et  gaudium  eorum  nemo 
lollet  ab  illis,  et  non  erit  necesse  ut  aliquid  rogent. 
Ut  jam  gaudeamus  iu  spe  ex  eo  quod  exspcctamus 
futurum  in  re,  versus  qui  solet  animum  nostrum 
revocare  ad  allquam  introducendam  orationem,  au- 
feitur  in  paschalibus  diebus ,  et  cantatur  pro eo ad 
aiicjuos  cursus  diurnales  responsorius,  [Hcecdies 
quam  fecit  Dominus ,  exsuUemus  et  l<etemur  in  ea,] 
Exsultatio  et  laetitia  unde  responsorius  praesens  di- 
dt,  clariores  efficiuntur  in  mente  nostra  si  clariore 
lingua ,  id  est  flebrdea ,  pronuntiatae  apud  nos  fue- 
rint.  Ideo  in  ea  staiione  in  qua  apostolicus  celebrat 
vespertinale  officium,  ii//Wiita  cauitur  cum  omni 
suppiemento  et  excellentia  versuum  et  sequentia- 
rum.  In  caeteris  officiis  diurnalibus  pro  versibus  ca- 
nitur  responsorius ,  H<ec  dies.  In  vespertinali ,  post 
Ires  psalmos ,  canitur  unum  Alteluia  ante  hymnum 
sanctae  Mariae;  posl  qoartum ,  unum ;  post  quintum , 
onam ,  qu»  pertinent  ad  cracem  et  ad  fontes.  In 
Romano  enim  Ordine  invenitur  in  ipsa  die  resurre- 
Gtionis  Domini  repetitu&  psalmus ,  [  In  exitu  IsraeL] 
Hoc  enim  fit  propter  maltiplicia  altaria  iliius  loci , 


D 


ambulaverit  in  die ,  non  offendit ,  quia  tucem  hujus 
mundi  videt ;  si  autem  ambuiaverit  in  nocte ,  o/fen^ 
dit ,  quia  lux  non  est  in  eo.  Praesumimas  enim  in 
die,  id  est,  in  meliore  parte  hujus  mundif  in  spe 
laetari  de  futura  re  ;  pertimescimus  vero  in  nocte  ^ 
id  est  in  deteriore  parte  bujus  mundi,  dicendo 
versum  :  Ne  forte  offendamus  prasumendo  de  sne^ 
quce  potest  in  nobis  corrumpi  ex  nostra  fragUiiaie, 
nisi  Dominus  cu$todierit  nos.  Eosdem  psalmos  can- 
lamus  per  siugulos  vesperos ,  quia  una  eademqoe 
die  celebratur.  In  noclurnali  officlo  eos  recoiimos 
quos  solemus  in  singulis  quibusque  Dominicis  no- 
ctibus  celebrare. 

CAPUT  LUL 

De  responsoriis  qui  prcetitulantur  de  aueteriiale 
ex  persona  ognagogce  credentis. 

Responsorii  qui  pnetitulantur  de  auclorilale,  me- 

morant  introitum  apostolorum  ad  Ecclesiamy  q\» 

ex  Judacis  collecta  est  ad  fidem  Novi  TesiameDii. 

Propterea  iidem  praetiiulantur  de  auctoritaie ,  qoo- 

niam  apostoii,  quorum  habitus  praesentibus  respon- 

soriis  decantatur,  vice  Christi  auctores  exsliienmt 

Judaicae  Ecclesiae  et  gentilis.  Primus  respoQsorios , 

Ego  sicut  viti$  fructificavi  ^  blande  colligit  partea 

Judaicae  plebis  ad  unitatem  fidei.  Sapientia  eoim 

illa  loquitur  in  praesenti  responsorio,  de  qua  didt 

Dominus  apostolis :  Ego  enim  dabo  vobis  os  ef  m- 

pientiam,  Ipsa  Sapientia  blande  et  suaviier  aUoqiii- 

tur  populum  Judaicum  per  ora  apostoloram, 

cens  :  Transite  ad  roe,  omnes  qui  concupiscitis 

hoc  est ,  qui  concupiscitis  sapientiam ,  el  a  feneraH 

tionibus  meis  adimplemini ,  id  est ,  a  mysteriis,  qoae 

revelantur  per  nos  aposlolos  iu  tempore  boc  la 

multis  Antipbonariis  invenitur  responsorias  in  se- 

cundo  loco ,  [  Speciosa  facta  es  et  suavis ,  aititmdo 

tua  similis  palmce  indeficienti  ] ;  quem  nos  pOMlmas 

in  tcrtio  loco  propter  respoosorii  conTeiiieDiiauai , 

[  Delectatio  bona  ]  cura  primo.  Iste  responsorius 

cundus  per  laudem  sapientiae  hortatur 

Imnsire  ad  doctores  sapientiae.  Sapientia  esl 

lectatio  bona  ;  in  operibus  manuum  iliios  dlTiiiaft 

multx.  Responsorius  tertius  [  Speciosa  fada  es » ] 

qaodammodo  potesl  concinere '  formidaiili 


^^,  LIBER  DE  ORDINE  ANTIPHO?iARn.  im 

auditonim,  qui  non  fidant  se  posse  asccndere  ad  A  tenerel  legem  Domini;  admonc^ur  populus  Christiii- 

aliitudinem  palma,  neque  viridiuti  ejus  indeflcienti     nus  ex  circumcisione ,  ut  doceat  posteritalem  suam 

coroparari.  Cujus  altitudini  et  pulchritudiui  altitudo 

sapienti»  apostolonim  assimilata  est.  Ex  corum 

coetu  fuit  aiiquando  Petrus,  qui  dixit  Domino  :  Exi 

a  me  quia  komo  peccator  gum.  Tali  querimoni» 

subvenit  quartus  responsorius ,  dicens :  Veniem  a 

libano  quam  pulchra  facta  es^  et  odor  ve$timentorum 

tuorum  super  omnia  aromata ;  ac  si  dicalur  rudi  au- 

ditori :  Noli  timere :  cum  veneris  a  Libano  ba- 

ptismi,  pulchra  eris,  et  odor  veslimeiUorum  luo- 

rum  erit  super  omnia  aroroata  \eteris  Testamenti. 

Post  hos  sequitur  quintus  responsorius  de  Apoca- 

lypsi,  [Audivi  vocem  in  cceto  tanquam  vocem  tonitrui 

magni ,  Regnabit  Deut  noster^  et  cselera.]  In  isto  re- 


legem  Christianam  memoriter  tenere.  Juxta  teno- 
rem  ofliciorum  quae  continent  in  se  personam  pri- 
mitivse  Ecclesise,  oportet  pnesentes  responsorios 
per  tres  hebdomadas  decantari. 

CAPUT  UV. 

De  re$pon9orii$  psalmorum  cum  Alleluia 
ex  persona  fHice, 

Pnesentes  responsorii ,  qui  praetitulantur  de  psal- 

rois,  conantur  monstrare  intentionem  eorum  qui 

olim  hahitaverunt  in  Babylone,  id  est,  in  confn- 

sione  istius  mundi ,  et  postea  desiderium  habuerunt 

inde  revocari  per  praedicationem ,  et  orationem,  et 

doctrinam  eorum  prsedicatorum  qui  de  Hierusalem 


sponsorio  est  locutio  ad  baptizatos,  et  memoratur  B  descenderunt  visere  eos.  Idcirco  prirous  responso- 

victoria  Christi ,    qui   dixit :  Con/idite ,    ego    vici 

muhdum.  Sequitur  sextus  :  [Audivi  vocem  in  cceto 

angelorum    multorum  ,   dicentium  :  Timete  Domi- 

num,  et  date  claritatem  illi.]  Ac  si  dicatur :  Illum 

timete,  et  illi  date  claritatem ,  cujus  vicioria  vobis 

intonuit  in  superiore  responsorio ,  quia  ipse  Chri- 

stus ,  qui  vos  eripuit  de  regno  diaboli ,  et  fecit  esse 

suum  regnum ,  ipse  est  qui  fecit  coelum  et  terram , 

mare  et  fontes  aquarum.  In  primis  responsoriis  nar- 

ratur  adunaiio  ad  unam  fidem  auditorum  et  prsepo- 

silorum ;  in  sequeniibus  responsoriis  monstratur 

Ecclesi» ,  qude  nunc  coHecta  est ,  mysterium  sponsi 

et  sponsse  de  quibus  ipsa  procreata  est.  Ipsa  sponsa 

est  Hierusalem ,  et  idcirco  frequenter  praesens  sponsa 


rius  est  de  psalmo ,  [  Super  ftumina  Babylonis ,  illic 
sedimus  et  flevimui  dum  recordaremur  Sion ,  ]  ipse 
responsorius  non  roinus ,  [  Si  oblitug  fuero  tui ,  Hie* 
rutalem ,  obliviscatur  me  dextera  mea ;  ]  iste  respon* 
sorius  fervens  studiuro  gentilitatis  monstrat  post 
conversionem  ejus,  adeo  ut  inala  sibi  optet,  si 
deinceps  oLlitus  fuerit  matris  suae  Hierusalero.  Se- 
cundus  responsorius ,  [In  toto  corde  meo  exquimi 
te ,  ]  juxta  sensum  verborum  suorum  prseponi  po- 
tuisset,  quia  exponit  cujusdam  cor  genlilis,  tale 
quaie  fuit  Corneiti.  Sed,  ut  praedixi,  ad  manife- 
standam  totam  seriem  praesentium  responsoriorum , 
de  meroorato  psalroo  primus  responsorins  sumptos 
est,  in  quo  plurimum  queritur  propter  repaguia 


memoratur  per  Hierusaiem ,  ut  per  hoc  mens  verta-  ^  Babyloniae  captivitatis.  In  tertio  responsorio,  id  est, 


tur  canlorum  in  istis  responsoriis  ad  priroitivam 
Ecclesiam ,  quae  priroo  coepit  crescere  in  Hierusa- 
lem.  Septimus  responsorius,  [Locutu$  e$t  ad  me 
unu$  ex  $eptem  angeli$  ,  ]  profert  personam  alicujus 
eximii  auditoris ,  dicentis  ad  cives  suos :  Locutus 
est  ad  me  unus  ex  septem ,  id  est  ex  perfectis  prae- 
dicatoribus;  veni,  ostendam  tibi  novam  nuptam 
sponsam  agni.  Quod  est  aperte  dicere ,  Mysterium 
iilud  ostendaro  tibi ,  quod  est  in  Chrislo  et  in  Ec- 
clesia.  Narratur  in  oclavo  responsorio,  quid  vidis- 
set  aspidens.  [Vide  Hieru$alem  de$cendentem  de 
ccelOy  omatam  auro  mundo ,  et  castera.  ]  Ideo  vidi 
Hierosalem  descendentem  de  coelo  quia  sic  mihi  di- 
xit  unus  ex  angelis :  Omne  datum  oplimum  et  omne 
donum  perfectum^  de$ur$um  e$l ,  de$cenden$  a  Patre 
luminum.  In  caeteris  responsorii^  narralur  pulchri- 
tudo  structurae  Hierosaiem ,  quae  omnia  oportet  in- 
telligi  mystice  de  spiritoalibos  sedificiis  ct  coelesti 
Hierosalem.  In  novo  describitur  porta  ejus ;  in  de- 
c^mo,  piate»  ejus ;  in  undecimo  aperitur  quod  ipsa 
Hierusalem  sit  civitas  magna  cceleslis ,  quae  taroen 
adhuc  insaeculo  retinetur  pro  tabernaculo  Dei.  In 
duodecimo  eliquatur  quod  populus  Israel  credens  in 
Deum  Deo  laudes  decantet  in  eadem  civitate  in  qoa 
prios  David  regnavit  et  com  sois  cantoribos  Deo 
laodes  canebat.  In  tertio  decimo,  more  Moysis,  qoi 
per  verba  respoosorii,  [Doeetefilio$vB$tro$f]  ad- 
monoit  popalom  anteqoam  moreretur,  memoriter 


D 


[  Deduc  me  in  $emita  mandatorum  tuorum ,  ]  posto- 
latur  via  cxeundi  de  Babylone,  et  intrandi  Hie^ 
nisalem.  Ipse  qui  fuit  Babylon  profitetur  errorem 
suum  in  quinto  responsorio,  [Viderunt  te  aqum^ 
Deu$j  viderunt  te  aquoSy  et  timuerunt].  Ac  si  dicat, 
Quandiu  roerito  bruto  animaii  comparatus  fui,  non 
potui  te  videre  :  nunc  rationabili  sensu  dedilus  ego 
et  popolus  meos  videmns  te  Deum  esse,  et  time- 
mus.  Quomodo  hoc  sit  factum  in  sequentibus  eli- 
quatur,  vocem  dederunt  nube$\  Hanc  vocem  audivit 
populus  iste  priroo  in  Effraia ,  ut  responsorius  sex- 
tus  dicit  quoniam  ibi  natus  est  Christus  :  Ip$a  tn- 
venta  e$t  in  campi$  gentium,  Qui  descenderunt  de 
Hierusalem ,  adoraverunt  Deum  eum  populo,  qui  de 
Babylone  revocalus  est,  in  sua  Ecclesia.  In  ipsa 
Ecclesia  perseverant  pedes  Domioi ,  id  est ,  visiones 
evangelicae.  Postquam  pedes  Doroini  steterunt  in 
genlili  populo ,  coeperunt  habitatores  Babyloniae  ci- 
vitatis  irridere  eum,  et  conari  evellere  eum  de 
statione  sua ,  dicuntque  e1  in  septimo  respensorio , 
[Hymnum  cantate  nobi$.]  Superbus  Babylonius  et 
arrogans  vult  sibi  losos  et  delicias  de  Dei  canticis 
exhiberi.  Qoibos  respondendom  est :  Quomodo  eai^ 
tahimu$  canticum  Domini  in  terra  aliena  f  Miror  cor 
subjunctum  sit  AUeluia  pravse  irrisioni ,  id  est, 
[  Hymnum  cantale  nobi$ ,  AUeluia ,  ]  pro  qoo  mo- 
tavi,  [AUeluiaf  ait  Babylon,]  Ob  defensionem  con- 
tra  istos  Baby tonios  cantatur  responsorios  octavos » 


{2d9  AMAURU  PRESBYTfiRI  METfiMSlS  1300 

[Judic^iudiciummeumt]  ci  ileruBi  neous,  [Fac  A  CAPCT  LT« 

cum  HTvo  luo.  ]  Post  hanc  persecuUonem  seqnitur  De  [eitivitaiibu^  $anctorum. 

liberatio  Domini.  Pro  qua  liberatione  dicit  respon-        officia  sanctoram,   qm  eelc^raotar  infra  dies 


sorius  decimus  :  [  Dicant  nunc  qui  redempti  iunt  a 
Dmttto.  ]  Quid  habeant  dicere  undecimus  responso- 
rius  manifestat :  [Bonum  e$t  confiteri  Dominoj  et 
psallere,  ]  Quare  ?  quia  ex  omnibus  tribulationibus 
nostris  liberavit  nos  Dominus.  Sequitur  duodecimus 
responsorius ,  [Deue ,  canticum  novum  cantabo  tibi.  ] 
De  quo  Gassiodorus  in  tractatu  Psalmi  Benedktu$ 
Dominu$  Deu$  meus,  ita :  Yenit,  inquit,  ad  ordi- 
nem  secundum  in  (pio  se  post  liberatioaem  spiri- 
tualium  nequitiarum  et  immanium  populorum  per 
novum  canticum  Pr(»pheta  gratias  agere  Deo  polli- 
cetur.  Et  infra  :  Novum  enim  merito  dicitur,  quia 


PestecQstes,  in  nostro  ABliphonario  kiserui  iDter  re- 
sponsorios  de  anctoritata,  ei  retpoasorios  de  Psal- 
mis,  de  qnibus  nune  scripsL  Eteniin  aiiqua  tempora 
illa,  in  quibus  eelebranUir  festivilatfes  sa»ctorum, 
dte  quibiis  supra  memoravit  soklil  oociirrere,  paasr 
qiiam  cantentur  responaorii  de  pfialmis. 

CAPUT  LVI. 
De  vigilii$  in  Aecensione  />omtm. 

Responsorios  de  Ascensione  Donuni»  notavi  juxta 
hanc  coosequentiam,  quam  tenet,  ut  nobis  videtur, 
ordo  rerum  gestarum  de  eadem  Ascensione.  Notavi 


dum  non  sit  a  Judaeis  receptus ,  quibus  promissus  *  in  principio  iUos  qui  continent  quamdam  pneloco- 

tionem  Christi  ad  discipulos  de  sua  Ascenstone,  qui 
continentur  ordine  subscripto.  Primus  est,  [Tempu* 
e$t  ut  reverlar  ad  eum  qui  me  mi$it  :  ]  secundus, 
[Non  turbetur  cor  vestrum :  ]  terlius,  [Non  relinqnam 
vo$  orphanos.]  Per  istos  tres  consolantur  corda  di- 
scipulorum,  ne  conturbentur  de  ejus  Ascenslone» 
cum  ejus  adventus  procul  dubio  iterum  promitiatur, 
post  decem  dles.  In  quarto  responsorio,  id  esl« 
Exallare,  Domine,  in  virtute  tua,  est  allocntio  disci- 
pulorum,  ad  Christum  ilio  genere  locutioais,  qoo 
mater  Ecclesia  prxlocuta  est  in  Cauticis  caaticonia, 
Fuge,  dilecte  mt,  as$imUare  capreee  biwnulQque  cer^- 
vorum  $uper  monte$  aromatum :  ac  si  dicat  :  Quo- 


fuerat  ut  veniret,  transivit  ad  gentes.  Sequitur :  la 
p$allerio  deccm  chordarum  p$aliam  tibi.  El  infra : 
Psalterium  decem  chordarum  est  decalogus,  qoi 
datus  est  tribubus  Hebraeoruro.  £t  ut  ambo  Testa- 
menta  unum  habere  manifestaret  auctorem ,  in  utris- 
cpie  se  Christo  Domino  psallere  compromisit.  Pn^ 
sens  Ecclesia  non  est  contcota ,  ut  ipsa  sola  caBtet 
Deo  ;  mavult  divulgare  nomeu  ^us  toio  orbe  per 
responsorium  tertium  decimum,  [Narrabo  nomen 
tuum  [ratribu$  mei$,  ]  Quid  dicat  fratribus  suis  quar- 
tus  decimus  responsorius  monstrat,  dieens  :[Inec- 
clesii$  benedicite  Donunum»  ]  In  isto  le^nsorio  80- 
parat  fideles  a  conventicutis  haereticorum  et  pravo- 


Tum,  ac  rogat  Deum  laudare  in  ecdesiiSt  in  quibus  ^  ni^^  docente  te  credimus,  quia  existi  a  Pafire  ei 

Ai_^ .      ..       :!.-<•  _.i  wrt^       •<-  Vi    vAnicf  I     In      niim^ii*n         «ilia      vkMA     wxi^t^mo      Mi%nlftA     Itntwnltm 


una  fides  est  et  doctrina  apostolorum.  £t  iierum 
decimus  quintus,  [Cantate  Deo,  peaimum  dicite  ei,] 
hortatur  populos  ut  in  his  ({u»  audierant  fideli  mente 
prxsumentes,  laudes  Deo  hymnica  exsultatione  con- 
celebrent :  idcirco  assumuntur  praesenfces  responsorii 
de  psalterio  quod  est  decem  chordarum,  in  quibus 
dilectio  Dei  propter  tria ,  et  dilectio  proximi  propter 
septem  designatur,  ut  ex  responsoriis  psalterii  pro- 
les  se  insinuet  diligere  sponsum  matris  siue,  et 
matrem  suam»  ei  loqui  se  ac  respondere  civitati 
Bierusalem^  quie  in  c(£lo  habitat.  Tria  enim  olficia 
diurnalia,  id  est,  [CantateDomino^]  et,  [Vocem 
jucunditati$f  ]  et ,  [Exaudi ,  Domne^  vocem  meam ,  ] 
recolunt  eadem  tempora  quae  memorantur  per  prab- 
sentes  responsorios.  Idcirco  nil  delioquit  qui  pra^  ^  mini  ad   cosk».  la  responaoriOt  {P#ii 


venisti  in  mundum»  ubi  pro  nobis  iniiUa  Aaielk 
passus  es  a  perfidis,  qui  sunt  mundi  anatores  et 
non  fuisti  honoratus  in  mundo  ut  (iecait,  noiic  pr»- 
serlim  cum  audivimus  abs  te  nobis  oeoesse  esse,  «t 
eas  et  mittas  nobis  paradetum  toiim,  eiun  le  deoeat 
hymnus  in  Sion  relinque  mttwium,  et  Tade  ad  Pa- 
trem,  Tu  exaltaberis  in  virtute,  paracletus  tims  ve- 
niet,  et  docebit  nos  de  tua  clarificatione,  qpum 
habes  apud  Patrem  iuum  :  interiui  caniabiBias  et 
psallemus  AUeiuiM.  Post  haoc  conoordiani  naipslri 
et  discipuiorum,  Magister  discipulos  eDmmeiidai 
Patri  in  re^^oasorio  qttiouif  Peder^  inqakBS, 
e$eem  cum  ei$^  ego  servaibam  eo$  qu^  itdM 
In  quatuor  sequentjbus  oarratar 


sentes  responsorios  cantavcrit  per  tres  hebdomadas, 
id  est«  ab  olficio  [Cantate  Domino^  ]  usque  ad  Pe»- 
tecosten,  salva  et  celebrata  festivitate  Asoensionis 
Christi.  Meqne  reprehendo  consuetudiiiem  Ec(desi£ 
nostne  qnae  ob  amorem  exaltationis  Christi  in  coelis, 
et  desiderium  illius  regni  quo  jam  ipse  prsecessit^ 
cantat  responsorios  de  Ascensione  per  decem  dies. 
Habeant  finem  respoaisorii  de  psalmis  in  quocunque 
tempore  ^  caator  rationabiliter  judicaverit :  initium 
ratum  non  possunt  habere  aate  Dominicam ,  in  qua 
cantatur  Introitus,  [  Cantale  Domno  canticum  «o- 
9um,] 


D 


siiam,]  loquitur  peraona  eaateram  «d 
narrans  ei  ordinem  Christi  ascensionis.  in 
AntiphoBario  reperi  reirpoMorinm 
GatiLBi^  quem  nos  noa  piguit  notafe  ia 
phonario.  Si  quis  voUierii  ewa  eaatare  ii 
nales  responsorios,  habet  enm  pneato.  k 
ordine  positus  est,  [Oinjms  pukkriemd^ 
exaltata  e$t  super  eidera,]  Christi  eoipiis  jam  m  re 
exaltatum  est  super  sidera :  memhra  videlieet  q«s 
ibi  sunt  ia  spe,  nbi  eapat  est  in  ra.  £t  tdtm  bos 
Crostra.  poaiUir  respoasoriss,  [Onum  pmUkrkmSm 
Domim]  in  novissimo  looo,  ia  ^»  narraiwr 
ei  summa  recqitio  pulcWtudiniO  Demiai 
deia.  AnlinhoBm  simer  agalaMS  malaliaaliL 


I5Q1  LIBER  DE  ORDINC  ANTlPHONAIUi.  4302 

norem  M«4ori»,  qul  Bcriplu»  est  in  Evaugelistis  el  A  senti  festivitate,  ut  in  [ulUino  festivitatis  die]  con- 


in  Actibus  apostolorum,  gervant. 

CAPUT  LVII. 
Offeium  twctumaU  <U  feUmlate  PeniecesUi. 

Primo  notaDdvm  est,   antiphonas  tres,  id  est, 

[Factus  $il  repentede  calo  sonue]  et,  [Confirma  hoc 

Deus],  et,  [Emitte  sfnritum  lntim,]  quas  uostra  regio 

£anit  Romanos  non  c9nere :  ex  Metensi  Antipbonario 

scripsimus  eas  in  uostro.  De  ordine  hujus  officii  : 

id  est,  nocturnalis  in  festivitate  Pentecostes.  quo> 

modo  apttd  Romanos  celebretur,  scriptum  habeo  in 

proiogo  hujusce  opuscuU.  Numerum  psalmorum  et 

responsoriorum  totum  adimplet  Romana  Ecclesia, 

quera   solemus    canere  per  cseteras    Dominicales 

noctes.  De  numero  vero,  quae  nostra  regio  tenet  per 


ttnetur  inter  alia ;  Uoc  autem  dixi  de  spirita,  quem 
accepturi  erant.  Et,  [Jam  non  dico  vos  serwSf  acci" 
ffiteSpirHumsanctum  tn  vobis  paracletum.]  Etidcirco 
b»c  tenent  iQpa»  i4  ^U  septimum  et  octavum  in 
nostro  Antiphonaria  ;  Responsorius,  [DiscipUnam  et 
sapientiam  docebat  eos  Domintti,]  non  minimam 
partem  operis  Spiritus  sancti  deciarat.  Tria  enim 
declarat  maxima,  id  est,  primo  dQcuisse  eos  Pomi- 
num  disciplinam  et  sapientiam,  seeundo  gratiam 
Spiritus  sui  firmasse  in  illis;  tertio  implesse  corda 
eorum  intellectu.  De  discipiina  exponit  sanctus  Au- 
gustinus  in  tractatu  super  psaimum  octavum  decimum 
in  sermone  decimo  septimo  ita  :  Addidit  autem  et 
eruditionem  :  vel,  sicut  plures  codices  habent,  disci- 


aliqua  loca,  scriptum  habemus  in  libello  officiaii.       B  plinam,  sed  disciplinam  quam  GraBci  appeliant  pa- 


Propter  sacramenta  baptismalia,  numero  trium 
psalmorum  complemus  noctumalia  offlcia  per  octo 
dics  ultimse  bebdomadis  Pentecostes.  Unde  quod 
potui,  ut  memorari,  scriptum  habeo  in  libello  ofll- 
ciali.  Restat  solummodo  hic  scribere  ordinem  re- 
sponsoriorum,  quem  noster  Antiphonarius  tenet. 
Primas  responsorius,  [Dum  compterentur  dies  Pente- 
costes,]  monstrat  chorum  discipulorum  simul  fuisse 
!n  quodam  coenaculo,  et  eispectasse  promissionem 
Christi.  Monstrat  etiam  figurate,  qualiter  promissio 
Chrlsti  adveniret,  instar  videlicet  sonitus  vehemen- 
tis  spiritus.  Secundus,  [Spiritus  sanctus  pirocedens  a 
throno,]  exponit  cui  rei  ministraret  sonus  spiritus 
vchemcntis ,  id  est,  Splritui  sancto  procedenti  a 


dlam,  ibi  Scriptura&nostrae  ponere  consueverunt,  ubi 
intdligenda  est  per  molestias  eruditio,  secundum 
illud  :  Quem  enim  diligit  Dominus,  corripit :  flagel- 
lat  autem  omnem  filium,  quem  recipit.  H»c  apud 
Ecclesiasticas  litteras  dici  assolet  discipUna»  inter- 
pretata  de  Grseco,  ubi  legitur  paedia.  Hoc  enim  ver- 
bum  in  Grseco  positum,  est  in  epislola  ad  HebraeoSt 
ubi  Latinus  interpres  ait  :  Omnis  enim  disciplina 
ad  prxsens,  non  gaudii  videtur  esse  se^  IristitiaB» 
postea  autem  iructum  paciflcum  his,  qui  per  eam 
certarunt,  reddet  Justiti».  Gum  quo  ergo  facit  Deus 
suavitatem,  id  est  cui  propitius  inspiral  boni  de- 
lectationem,  atque  ot  apertius  id  exii4icem,  cui  do- 
natur  a  Deo  charitas  Dei,  et  propier  Deum  charitas 


throno.  Hic  sonus  spiritus  vehementis  excilat  corda,  ^  proxlmi,  profecto  instanter  orare  debet  quo  tantnm 


ut  intendantoperiSpiritus  sancli,  qui  invisibiliier  pc- 
ctora  apostolorum  penetravit.  Tertius  responsorius, 
[Factus  est  repente  de  c(bIo  sonus  advenientis  spiritus 
vehementis,  ubi  erant  sedentes^  et  repleti  sunt  omnes 
Spiritu  sancto,]  hoc  habet  araplius  in  sua  doclrina 
prjc  cxteris  superioribus  duobus,  ut  dcmonslret 
apostolos  repletos  esse  Spiritu  sancto.  Quartus, 
[Spiritus  Domini  replevit  orbem  terrarumf  et  hoc 
quod  continet  omniaf  scientiam  habet  vocis,]  IIoc  iste 
prae  caeteris  habet  amplius,  ut  demonstret  scientiam 
vocts  diversarum  linguarum,  datam  esse  discipulis 
per  adventum  Spiritus  sancti.  Quintus  [Apparuerunt 
apostolis  dispartitcB  Unguae  tanquam  igniSf]  monstrat 


sibi  augeatur  hoc  donum,  ut  non  solum  pro  iho 
contemnat  delectationes  cseteras,  sed  etiam  pro  iilo 
quaslibet  perferat  passiones.  Hucusque  Augustinns  : 
in  responsorio  sequitur  post  disciplinam  sapientia. 
Sapientia  estquaefacit  sapere  seterna,  etproeism- 
stanter  laborare  et  operari.  Tenet  enim  iste  ordo 
morem  nostrae  scholae  ut  primo  emdiantur  nostri 
scholastici  per  disciplinam,  et  postea  sapientes 
fiant  per  sapientiam.  Neque  enim  iste  mos  deest 
doctrinae  Christi,  dicentis :  Nonne  haec  oportuit  pati 
Christum,  et  ita  intrare  in  gloriam  suam  7  Dixit  supe- 
rius  sanctus  Augustinus  disciplinam  pertinere  ad 
flagella  salubria,  quae  *  perducunt  hominem  ad  re- 


quod  in  superioribus  non  audivimus,  hoc  est,  ut      ceptionem  Dei.  Quae  nobis  initiavit  Christus,  ut  su- 


linguae  igneae  sederint  super  apostolos.  Sextus  re- 
sponsorius.  [Repteti  sunt  omnes  Spiritu  sancto,  et 
cceperunt  loqui  prout  Spiritus  sanctus  dabat  eloqui 
iUis,]  Hic  monstrat  quamdam  fabricam  peractam 
esse.  Fabricam  dico ,  quam  fabrtcavit  Spiritus 
sanctus  per  suum  adventum  in  apostolis,  id  est,  ut 
praedicatores  existerent  suae  operationis.  Hoc  osten- 
(^it  prscsens  responsorius  in  verbis  suis  :  dicens  : 
Et  ctBperunt  loqui  prout  Spiritus  sanctus  dabat  eloqui 
ilUs.  Hucusque  historia  praesentis  festivitatis  decla- 
rata  est :  Caeteri  responsorii  qui  supersunt,  id  est, 
[VlUmo  festivitatis  die]  Et,  [Jam  non  dico  vos  servos,] 
de  dictis  verbis  Domini  in  aliis  locis  sumpti  sunt : 
qui  tamen  in  suo  textu  aliqua  verba  habent  de  prae- 


perius ,  audivimus  :  Nonne  haec  oportuit  pati 
Christum?  Sapientiam  dicimus  vero  juxta  affectum 
eorum  qui  aeterna  sapiunt.  Qui  aetema  sapiunt, 
certant  et  inter  prospera  et  inter  adversa  aditum 
arripere,  quo  perveniant  ad  gloriam  coelestem. 
Eumdem  ordinem  sequilur  responsorius,  ut  dicat 
Dominum  docuisse  disciplinam  primo  discipulos,  et 
postea  cibasse  eos  per  sapienliam  de  spe  aeterno- 
rum.  Gratiam  sanilatum  et  curationum,  et  operatio- 
nem  virtutum  quam  tribuit  illis  ante  passionem 
suam  firmavit  in  illis  per  adventum  spiritus  sui  et 
intellectum,  quem  illis  primo  dedit,  quando  aperuit 
sensum  eis,  ul  intelligerent  Scripturas,  implevit 
perfeciius  corda  eomm.  Quoniam  in  isto  responso-' 


i^ 


AMALARII  PR£SBYtERI  METENSIS 


I3M 


rio  quodammoao  summa  operatio  Spiritus  sancti  A  Dies  enlm  a  Nalivitate  Domini  Hflqiie  ad  c 


dedaralur,  teneal  et  iste  novissimum  locum  respon- 
soriorum  in  prsesenti  festiyitate.  Antiphonae  super 
matutinas  ordinem  historiae  sequuntur.  Antiphona, 
in  benedictione-  fontes,  et  omnia  quae  moventur  in 
aquis  consonat  fontibus  baptisterii.  Hic  notandum 
est,  quod  consueti  simus  per  principia  festorum  die- 
rum,  ut  est  in  Pascha  Domini,  et  in  ascensione  ejus, 
et  in  praesenti  festivitate  antiphonas  canere  super 
psalmos  in  matutinis  et  in  cseteris  sequentibus  nocti- 
bus  Alleluia,  excepto  in  benedictione.  Quare  hoc  ? 
nisi  quia  in  his  noctibus  in  quibus  celebratur  ipsa 
res  gesta,  certant  cantores  historiam  praesentis 
festivitatis  dedarare  :  At  in  caeteris  nostram  devo- 
tionem,  quam  semper  et  ubique  debemus  recolere 


Epiphaniae,  memorant  praeseniiam  ^onsi 
sponsa.  Simili  modo  dies  a  resurrecltoiie  DoBiiii 
usque  ad  octavas  Pentecostes.  De  his  eniin  diehas 
videtur  scriptum  esse  :  Nunquid  po$suni  filU  spau» 
jejunare  quandiu  cum  illis'e$t  sponsusf  Dies  vero  ab 
ocuvis  Epiphaniae  usqoe  in  Septuagesimaai  ei  a 
festivitate  Pentecostes  usque  te  advenium  Domiai, 
recolunt  dies  de  quibus  ilerum  scribitur  in  EvaDge- 
lio :  Vemenl  aulem  diet  cum  auferetur  at  tis  spontns^ 
et  tunc  jejunabunt.  In  Septuagesima  vero  reoofsilur 
alter  ordo  dierum,  qui  videtur  m^orem  afflicliooem 
inferre  in  Ecclesiam.  Magorem  afOiclionem  sastinet 
homo  qui  captivus  est  et  exsul,  quara  ille  qui  infra 
patriam  spectat  sponsi  adventum.  Tempos  ab  octa- 


pro  beneficiis  Dei,  quae  accipimus  ex  sua  resur- B  vis  Pentecostes  usque  in  adventum  Domini.  hnmili*. 


lionem  iilam  insinual,  quam  solet  sustinere  saiieta 
Ecclesia  a  propria  dominatione  propter  ahsentiam 
sponsi  sui.  Ut  sapienter  et  mature  agamos  circa 
tale  tempus,  frequenter  repetimus  responsorios  de 
psalmis,  quibus  admonemur,  ut  in  eo  lempore  bu- 
miliemus  nos  sub  manu  potentis  Dei  ei  jeioiiemas, 
et  oremus,  quatenus  eruamnr  de  pericolis  instajk- 
tibus,  et  reservemur  sobrie  usque  ad  adventum  Do- 
mini.  Jejiinandum  est  eo  tempore,  quoniam  dblatos 
est  qobis  sponsus  :  et  laetitia  vultus  ejus.  Jcjuniom 
et  oratio  unum  meditamentum  praestant  :  immondo- 
rum  spirituum  vel  hominum  tentamenta  superanl. 
flis  duabus  virtutibus  m<mstrat  sponsus  nobis 
delam  praestari  contra  quemdam  morbom. 


reciione,  et  ascensione,  et  ex  adventu  Spiritos  san- 
cti.  Quare  nostro  more  antiphona^  in  benedictione 
cantentur,  scriptum  habemus  in  libello  Officiali, 
scilicet,  quia  in  eo  hymno,  id  est  [Benedidte,]  me- 
memoratur  tempus  maximae  tribulationis,  quae  fu- 
turaest  :  et  Latina  lingua  est  humilior  Haebraea  et 
Gi*aeca,  ideo  humiliore  illa  tempus  humiliiatis  et 
afilictionis  maximae  rememoratur  per  Antiphonam 
suae  linguae,  [In  benedictione.] 

CAPUT  Lvra. 

De  responsoriis  psalmorum, 
De  responsoriis  psalmorum,  scripsi  in  prologo  hu- 
jus  somatis,  quod  tunc  fuit  mihi  visum  scribere. 
Unde  iierum  non  piget  nie  scribere  aliqua  ex  illis, 

quoniamveni  adordinem  temporum,  in  quosolemus  ^  Hoc  genus  in  nullo  potest  exire,  nisi  in  jqoiiio 
:lio6  canere.  Ecclesiae  nostrae  regionis,  consueto  et 
usitatissimo  more  cannnt  illos  ab  octavis  Epiphaniae 
usque  in  Sexagesimam.  Mos  vero  nostrae  humiliutis 
apud  nostros  obtinet,  ut  canamus  illos  ibi  et  bic, 
id  est,  ab  octavis  Pentecostes  usque  in  Kaleudas  Ju- 
lii.  Audivi  illos  canere  in  isto  ordine :  quando  vide- 
bar  puer  esse  ante  Albinum  doctissimum  magistrum 
totius  regionis  nostne.  Gujus  auctoritate  delectatus 
ac  fretus,  postquam  libertate  usus  sum  canendl  quae 
congrua  mihi  videbantur,  coepi  illos  canere  tempore 
supra  scripto,  id  est,  ab  octavis  Pentecostes  usque 
in  Kalendas  Julii.  Post  hoc  veniens  Romam,  anno 
ab  incamatione  Domini,  octingentesimo  tricesimo 
primo,  indictione  nona,  sub  imperio  domini  et  piis- 


et  oratione.  His  diebus,  de  quibus  supra  oixi,  «pu 
recolunt  praesentiam  sponsi  esse  cum  sponsa,  majo- 
ribusepuiis  dedita  est  saiicta  Ecdesia  ex  consDm- 
dine  majorum,  quam  in  caeteris.  Idcirco  in  his  die- 
bus  non  habet  occasionem  diabolus  taniam  qoaniam 
vult  habere,  per  Gererem  et  Liberum  macalandi 
honestonim  hominum  animas.  Expietis  his  diebos, 
consuetudine  vetere  et  voluptate  carnali  imbaia  lio- 
manitas,  attrabitur  appetitu  suo  ad  epolas  lidlas 
dierum  festurum.  Gui  non  oportet  obedire,  qvaDiam 
ablatus  est  sponsus,  sed  atteri  et  jejunare.  Ut  hoc 
possit  fieri,  necesse  cst  adjuugatur  oraiio.  Haeccine 
causa  est,  quae  nos  docet  responsorios  de  psalmis, 
quae  continent  orationes  plures,  quam  csfert  libri» 
simi  imperatoris  Ludovici,  ei  apostolatu  gloriosissimi  ^  canere  in  merooratis  temporibus?  et  ut  ampllus  in- 


apostolici  Gregorii,  interrogavi  de  ordine  responso- 
riorum  a  fesliviute  Pentecosles  usque  in  adventum 
Domini.  Responsum  est  mihi  a  viris  eruditis  sanctae 
matris  nostrae  Ecclesiae  :  Prima  hebdomada  ante 
responsorios  Regum  responsorios  de  Psalmis  cani- 
mus.  Similiter  ante  responsorios  de  Sapientia,  si- 
militer  ante  responsorios  de  Job,  siroiliter  ante  re- 
sponsorios  de  prophetis.  Si  istum  ordinem  a  praete- 
rito  tempore  audirem,  non  cantarem  alterum,  neque 
scriberem  de  altero.  Talis  enim  ratio  potest  reddi 
de  ordine  psalmorum  ante  Septuagesimam,  qualis 
sequitur.  Simili  modo  et  de  responsoriis,  qui  canun- 
tur  inter  octavas  Pentecostes,  et  adventum  Domini. 


struamur  pertinere  eos  ad  tempus  poeniteniiae,  pri- 
mus  responsorius  assumptus  esi  de  psalmo  qoi  pii- 
mus  deputatus  est  in  ordine  eorom  qoi  Tocaninr 
psalmi  poenitentiae. 

CAPUT  LIX. 
De  festivitate  sancti  Joanms  Baptistm, 
Praesens  festivitas  antipbonas  et  respmisoriotf  ha- 
bet  de  prophetia  Jeremiie,  et  Isaiae,  ei  de  Evan^elio. 
Jeremias  et  Joannes  utrique  sanctificaii  simt  olero 
roairis,  uirjque  foriissimi  praedicatores  exstilemni 
contra  duelles.  Ideo  verba  quae  facta  sont  Jeremiae, 
congruenter  deputantur  Joanni  Baptistse.  Antipboaae 
quae  excerptae  sunt  in  praesenti  fesiivitate  de  iMla 


4505  UBER  DE  ORDINE 

propheta»  Cbristi  Jesa  propri»  person»  conveniuot :  A 

sed  qoia  Joannes  Baptiata  praecaraor  ^as  meruit 

fieri,  et  ex  ventre  matris  sanctiflcari,  conyeniant 

quodammodo  ei  antipbonae,  Dominu$  ab  uiero  voca- 

vit  m :  et  Posuit  o«  meum^  formansque  me  ex  utero; 

atque  Reget  videbunty  et  eonsurgent  principet.  Re- 

sponsorios  et  antiphonas  in  matulinis  juxta  ordi- 

nem  Evangelii,   ut  reor,  notavi.   Sed  et  hoc  in- 

quirendum  est,   cum  anliphon»  de  festiyitatibus 

apostolorum  in  tertia  noctorna,  et  antiphonae  de 

malatinohabenti4//e/ttfa  in  fine,  et  istae  non  habeant. 

Duas  causas  bic  itossumus  inspicere  :  prinia  est 

quod  aniiphonae  de  tertia  noctunia  et  antiphonae  de 

matulino  pulsent  animum  audienlem,  ut  inlendat 

cogitare  quod  major  sit  gloria  sub  tempore  gratiae 

Novi  Testamenti,  quam  foret  sub  tempore  legis  na-  B 

turae  et  legis  litterae.  Joannis  euim  nativitas  eistilit 

ante  resurrectionem  Domini ;  apostolorum  vero  na- 

tivilas  in  coelo  exstitit  post  darificalionem  Ecclesiae 

per  novum  donum  Spiritus  sancti.  Ideo  istae  anti- 

phonae  non  decorantur  AUeluiaf  illaeque  decorantur. 

Altera  est,  quam  comperio  ex  Romano  Antiphona- 

rio,  qui  ad  nos  pervenit.  In  praeclarissimis  festivita- 

tibos  sanctorum  consuetudo  est  sanctae  matris  no- 

strae  Romanae   Ecclesiae,  duo  officia  peragere  in 

nocte,    quoram  officia  praetitulantur,  De   vigiliis, 

Primam  eorum,  quod  ranitur  in  initio  noctis,  sive 

Alletuia  peragitur;  alterum  vero,  quod  babet  initium 

circa  medium  noctis,  et  flnitur  in  die,  habet  in  ter- 

lia  noctama  in  suis  antipbonis  AUeluia^  et  in  anti- 

phonia,  de  matutino,  quasi  primum  recolat  illa  tem-  G 

pora,  quando  circa  apostolicum  chorum  legalis  mos 

observabatur  et   sabbata   celebrabantur ;   alterum 

vero,  qaando  penitus  illa  postposita  sunt,  et  resur- 

rectio  Domini  coepit  celebrari  per  Dominicos  dies, 

ut  hodie  cernitur.  Officia  primltivae  Ecclesiae  non 

solum  ea  procarabant,  quoe  tantummodo  necessaria 

erant  ad  Novnm  Testamentum,  sed  et  ea  quae  pote- 

rant  subvenire  infirmitati  rndis  Ecdesiae,  et  obsi- 

stere  falsitati  Judaicae  sub  introductionis.  Idcirco  ea 

quae  nunc  aguntur  in  nostra  Ecclesia  in  commemo- 

ratione  iUius  temporis,  quando  mista  erant  nova 

eum  veteribus,  quae  ut  stercora  deputata  sunt  a 

Paulo  in  Epistola  ad  Pbilippenses,  non  tam  praeelara 

sunt  qaanturo  illa  qnae  recolunt  illa  tempora  quando 

ea  tantum  coeperant  observari  qaae  pertinent  ad  No-  ^ 

vum  Testamentum.  Ideo  illa  sine  AUeluia  peragun- 

tur  y  ista,  quae  transeunt  usque  ad  consortia  sancto- 

riim  angelorum,  habent  in  suis  antiphonis  prope 

finem  positis  AUeluia.  Quae  sententia  In  initio  apud 

perfectos  semper  teneretur,  manifestatur  ex  dictis 

Bedae  presbyteri  in  tractata  super  Lucam  :  Pruden- 

tia  vero,  inquit,  justorum  est,  non  de  legis  operibas 

Justitiam  praesomere,  sed  ex  flde  salutem  quaerere, 

ut  quamvts  in  lege  positi,  legis  jussa  perficiant,  gra- 

tla  se  taroen  Dei  per  Gbristam  servandos  intdligant. 

De  ordine  noctunialia  et  matntinalia  offidi  scripsi  in 

offleiali. 


.tj.. 


ANTIPHONARU.  im 

CAPUT  LX. 

De  vigiliis  apostolorum  Petri  et  Pauli. 

De  numero  psalmorum  et  antiphonanim  et  re« 
sponsoriorum,  quod  potui,  scripsi  in  libello  officiali ; 
nunc  vero  quia  scripsi  in  nostro  Antiphonario  daas 
vigilias  quae  non  continentor  in  Meteusi  AnUphona- 
rio,  et  ordinem  mutavi  responsorionim,hinc  dicenda 
sunt  paoca.  Ex  Romano  Antiphonario  posai  duas 
Tigilias  in  nostro  Antiphonario.  Primam  solet  apo- 
stolicus  facere  in  initio  noctis  ,  quae  fit  sine  invita- 
torio  ,  quoniam  ea  hora  non  invitatur  populus  ad 
vigilias.  Populus  enim  invitatur»ad  vigilias  ea  hora 
noctis  de  qua  dicebat  David  propheta  :  Prmeni  in 
maturitate^  et  ctamavi,  Si  quis  vuit  discere  qnae  sit 
illa  hora,  legat  sanctnm  Augustinum  super  psalmnm 
decimum  octavum,  invenietque  ibi  maturitatem  esse 
positam  pro  media  nocte.  Ea  hora  ingreditur  clerus 
et  populus  ad  secundam  vigiliam ,  et  cantator  invi- 
tatorium.  Responsorios  in  more  nostro  scripsi  Juxta 
consequentiam  rerum  gestarum  et  ordinem  historiac 
unde  sumpti  sont ;  in  antiphonis  seculus  sum  ordi- 
nem  Romani  Antiphonarii ,  tam  in  yigiliis  sancti 
Petri,  quam  in  vigiliis  sancti  Pauli.  Qoare  antiphonae 
canantur  super  psalmos  vespertinales  in  fine  diei 
festi ,  scriptum  habemus  in  officio  de  Nativitate 
Domini. 

CAPUT  LXI. 
De  vigilia  sancti  iMurentii. 

In  vigilia  sancti  Laureniii  inveni  in  Romano  An- 
tiphonario  duo  noctumalia  officia.  Eomdem  ordinem 
inserui  in  nostro  Antipbonario. 

CAPUT  Lxn. 

De  vigitia  sanctte  Marias  in  die  Assumpliotus  ejus, 
Simili  modo  ut  superius  duo  noctumalia  officia 
inveni  in  Romano  Antiphonario  in  vigiiia  sanctas 
Marise  de  Assumptione  cjos ;  idcirco  et  nos  dupli- 
cia  officia  posuimus  in  festivitate  in  nostro  Anti- 
phonario. 

CAPUT  LXIII. 
De  vigiUa  S.  Andreof» 
In  vigilia  sancti  Andreae  inveni,  ut  supra,  duplicia 
nocturnalia,  quod  secutus  sum  in  nostro  Anlipho- 
nario.  Responsorios  et  antiphonas  proprias  san<iio- 
rum  plures  scripsi  de  AntiphonaDo  Romano,  quas 
non  inveni  in  Metensi  Antiphonario. 

CAPUT  LXIV. 

De  responsoriis  communibus  sanctorum 

Responsorios  communes  omnium  sanctorum  juxta 
Romanum  Antiphonarium  praetitulavi.  Post  haec 
scripsi  seorsam  de  apostolis ,  de  martyribus ,  de 
Gonfessoribus.  Iterum  de  eo  sancto  qui  non  fuit  vo- 
catus  episcopus. 

CAPUT  LXV. 
De  officiis  pro  mortuis. 

Post  officia  sanctomm  inserui  oiflcium  pro  mor- 
tuis.  Multi  enim  transeunt  de  praesenti  saeculo  qoi 
illjco  sanctis  coigonguntur.  Pro  quibas  solito  m<Hre 
officium  agitur.  Qui  autem  minor  est  in  illo  r^o» 
major  e^t  isto  sancto  qui  in  praesenti  saecolo  eat. 


1807 


AMAUkRU  PREWYTERI  METEN8I6 

CAPUT  LXYI.  A  CAPUT  LXX. 

D0  nataiitiis  pontificufn.  Oe  antiphonis  irium  puerorum. 


1303 


Ratio  reddita  etl  qaare  subjungalur  oOQeiJs  aan- 
Clonioi  oAlcium  pro  mortuis.  Scilicet ,  quoniam 
jnaii  defttocii  abi>que  periculo  ineidiarum  antiqui 
liofiiis  Ubere  vivunt  et  meliora  sperant ;  pro  quibus 
lamen  agitur  officium  quod  pro  mortuis  slatutum 
est,  ut  auperiua  inlimatum  est.  Justt  vero  viveutes 
ifi  came,  quamvis  religiosissime  vivant,  semper 
possunt  esse  soUiciti  et  suspecti ,  ne  aliqua  fraude 
diaboli ,  aut  sua  ipsius  oegligeptia  torpenies ,  debi- 
iiientur  a  roclo  cursu. 

CAPUT  LXVIL 
De  oficio  in  dedicatione  eeclesiie. 

Post  officium  pontiflcum  inseritur  officiom  quo 


Post  invitatorias  astiphoDas  sequitur  ordo  ul 
scribantor  antiplion»  trium  pueronim.  Eag  imhi  aliter 
ordinavi  nisi  juxia  ordinem  csterorum  aniipboaario 
nim.  Quamvis  haec  omnia  ioitium  liabeanl  ab  ocia 
vis  Pentecostes ,  necnon  el  responsorii  de  psalntis , 
el  Regom,  et  Salomonis,  et  Job,  et  sequenles,  nolui 
his  interpolare  ofTicia  sanctorom ,  ol  expedite  in 
nostro  Antiphonario  possint  inveniri  ofMcia  sanct»- 
rum  et  offlcia  de  quotidianis  diebos.  Nam  et  Ro- 
mani  in  omnibus  sois  libris  of&cialibos  qoolidiaoa 
in  fine  oflicia  ponunl,  praeter  capilola  de  ETaBgeUis. 
Ubi  nolandum  quod  maxime  per  Domlnicas  nocies 
ab  octavis  Pentecostes  osque  in  Advenlum  Domiai, 


dedicantor  loca  qoae  vocantur  proprie  ecclesiae.  Ntsi  ^^  Romani  canant  antiphonas  de  historiis  libroroffl 


prios  fueril  episcopus ,  non  sequitur  dedicatio  eccle- 
siae.  Episcopus  perfietl  ofGcium  quo  dedicantur  loca 
ecdesiae.  Major  esl  enim  poniifex,  qui  benedicil » 
qoam  domos  qoae  benedicitur.  Quia  meniionem  feci 
de  dedicatione  ecclesiae,  congroum  esr  ul  dicam  de 
offieio  quod  canilor  in  dedicatione  ecclesiae  sancti 
Michaelis,  quod  officium  stat  in  suo  ordine,  id  est, 
Idriio  Kalendas  OcU^is.  Goofiieor  me  in  noctornali 
officio  posuisse  ibi  anttphonas ,  quae  proprie  posilae 
sunt  in  dedicalione  communium  ecclesiarum ;  et  boc 
non  ex  mc.  Audivi  tllas  in  ea  festivitale  canere  Al- 
binum  docUssimum  magisirum  nostrae  regionis  ,  de 
quo  saepe  menlionem  facio.  Responsorios  quosdam 
qui  in  ea  iestivitate  scribebanlur  in  plorimis  Ao- 
tiphonariis,el  cantalMlur  a  multissluUiscantoribus, 
audivi  illum  respuere.  Quos  oon  scripsi  in  nostro 
Antiphonario ,  sed  pro  eis  siatoi  de  diversis  officiis 
responsorios ,  in  quibus  tamen  aliqua  mentio  re- 
coliior  de  ministeriis  angelorum.  Quos  ita  ordinavi 
ol  ratio  et  historia  librorum  docet. 

CAPUT  LXVHI. 

De  anliphonis  quce  sunt  ex  evangeliis  quotidiams. 

Post  officium  qoo  dedicatnr  ecclesia,  scripsi  an- 
iiphonas  de  evangeliis,  de  qoibus  inlerrogavi  ma- 
gisiros  Romanae  ecclesiae,  si  ifias  canerent.  Respon- 
derunt,  Neqoaquaro.  Nostri  tamen  magislri  dicont 
se  eas  ab  eis  percepisse ,  per  primos  magistros  qoos 
melodiam  canius  Romani  docueroni  infra  termuios 


unde  responsorii  assumpii  suni,  aul  AlUluia  cum 
hymnis  Zachaiiae  el  sanctae  Mariae.  Easdem  anti- 
phonas  praeposui  in  capiie  respoDSoriorom.  £o 
tempore  non  fui  recordalus  qood  iiia  hora  diei  sepli- 
mae  feriae  ,  qoando  canitor  psalmos  ad  vesperos  , 
Benedictus  Dominus  Deus  meus,  qui  doeei  mamus 
meas  ad  prwiiumf  fpequentios  periineal  ad  praeteri- 
lam  hebdomadam,  qoam  ad  seqoenlem.  Maoifesttun 
est  a  Christi  resorrectione  habere  iniliiiiD  diei  ac 
noclis.  Nox  enim  seqoeotis  diei  noo  potesl  did 
priusqoam  sol  praeteriii  diei  ad  occasom  redaclos 
sii ,  ante  cujus  occasum  freqoeniissime  cekbratar 
synaxis  vesperlina,  in  quo  caniiur  psalmus  :  Beue- 
dictus  Dominus  Deus  meus^  ei  caeteri  sequentes. 
Ideo  convenit  scribere  anilphonas  qoae  peniocBl  ad 
Dominicam  noctem  illios  noclis,  quando  caDUittnrie 
sponsorii  Regum  post  responsorios.  SimlU  modo  dk» 
de  responsoriis  caeteris  et  antiphonis.  Unde  preoor, 
61  aliquis  dignalus  fueril  nostra  oposealasccUiere, 
in  flne  responsoriorom  dignetur  eas  sciibete. 

CAPUT  LXXI. 
De  responsoriis  qui  pra^titulantur  Regmm. 

Ut  praedixi,  ita  audivi  a  magislris  Ecdesiae  Ro- 
maiuc,  hoc  est,  oi  io  prima  hebdomada  ante  respeiir 
sorios  Regiim  canereoior  responsom  de  psalmis  , 
quibus  emendatnr  iterum  inchoari  lempiis  jiiaBii 
el  orationis.  Qoid  impedil  ordini  si  oonliferii  pcr 


Franoorum.  Deus  scit  si  isti  fallant ,  aut  si  ipsi  fe- 1)  septem  hebdomadas,  aol  per  sex,  aot  per  qoinqoe 


feliissent ,  qoi  gioriati  sunt  se  eas  percepisse  a  ma- 
gistris  Romanae  Ecclesiae,  aut  Romani  propter  incu- 
riam  ei  negfigentiam  eas  amisissent,  aui  si  nonquam 
cantassent  eas,  tamen  nos  cantamus  illas  propler 
verba  sahiberrima,  et  auctorltatem  nostrorum  can- 
lorom  ,  qui  gloriantur  magisterio  se  uii  caniilenae 
exercitationis. 

CAPUT  LXIX. 
De  invitatoriis  antiphonis, 
Post  hoc  scripsi  invitatorias  anlipbonas,  qoae.cur- 
ronl  per  Dominicas  noctes ,  et  scripsi  eas  per  ordi- 
nem  juxta  contexium  psalmi ,  [Yenitey  exeuliemus 
Damino.]  Nam  de  qooiidianis  noclil)os  scripsi  anie 
Seploagesimam. 


decaniari  responsorios  Regom  aole  Angoslima 

sem,  ant  per  doas  vel  tres  caniari  de  psalnis  ,  d 

quatuor  Regum  ,  cum  necesse  sil  io  lato  tenpoie 

ut  fiat  admonitio  ei  doclrina  homiliialis  el 

nis  ?  Admonittone  hac  perfoncU  ,  feslat 

tempus  quatuor  hehdomadarom  ad 

exemplorum  sanctorom  Palrom,  id  est ,  Sunoclis, 

David,  Eliae  el  Elisaei.   Horom  omUom 

juxta  coniextom  hisioriae ,  reperionlor  io 

riis  et  aniiphonis  quae  praelitulaniar  Regon.  iniu 

ordinem  historiae  conalns  som  ordinare  responsories 

et  antiphonas  qoas  cantamos  ioiioslfo 

Eo  praecipue  tempore  cantamus  illas,  qiie 

ire  ad  pugnam.  Yir  belllcosus  foit  David. 


1309  LIBEft  D£  ORDLNE 

GAPUT  LXXn.  A 

De  responsoriis  qui  prce^itulantur  de  Salomone,  sive 

ae  sapientia. 

RespoDSorios  de  Salomone  et  Sapienlia,  ut  supe- 
riores»  juxta  ordinem  historix  certavi  ordiuare.  Hic 
contextus  ofiflcionun  juxta  ordinem  canonicum  cur- 
rit.  Tempus  Saloioonis  concluditur  in  libris  Regum; 
conjunguntur  ei  de  Sapientia  responsorii,  quoniam 
sapientissimus  fuit.  David  strenuus  in  bellicis  rebns, 
Saiomoo  strenuus  prse  caeteris  in  sapientia ;  nam  et 
sapiens  Tir  fi>rtift  dicitur.  Unde  Boratius  poeta  : 

Fovtii  «i  i»  seipMi  mm  lerM  amu^  rot«iidQ&. 
Iferito  i|ai  taptaitia  pollot  fMrtis  dicitur.  Do  qoa 
scriptuni  «1 :  Stpist^lui  vincU  ma/tltam.   Hi    dvo 
meases  fortiMlmi  suBt  caiore ,  ut  quidan  versns  j^ 
refenut : 

Sohtltio  irdeith  Gineri  forl  luUus  astrain  , 
Antpmm  flMOsen  Leo  forvidas  iga%  perurtl. 

Ei  traditioiie  saiietOMm  Patram  diseimus  fio- 
prium  esse  sapieiiti» ,  ut  fenrorem  praeslet  8«is 
exseeatoribas.  IH  de  ploribus  Hmim  dieam,  dicit 
HieroiiymBS  in  eplstola  ad  NepotianHm  de  moBaelio- 
nm  el  elericoram  ^la.  Porro  Sunamitis  in  lingBa 
Bostra  eoeclnea  dicilar,  «t  signiAcel  ealere  sapien- 
tia,  et  di^a  leelione  ferrere.  Idcirco  congraere 
Tldelur  Augnsto  mensi  fervido,  nt  in  eo  cantentur 
responsorii  de  sapientia,  quatenus  eoram  cantu  in- 
fltraamur  oportere  iHos  qui  aiiquam  scintiUam  sa- 
pienti»  perceperint,  precari  augmentum  ejns  a 
snmma  sapientia  et  perfecta,  qnae  in  coeio  habital ,  (] 
juxta  praesentium  resilonsoriormn  verba  :  Emitte  , 
Domine,  tafnentiam  de  sede  magnitudinis  tum,  Et  ite- 
rum  :  Da  mihiy  Domine  ,  sedium  tuarum  asmlrieem 
9apientiam,  Fervor  mensis  nos  admonet  et  instruit 
Baos  per  resporsorios  fervorem  et  amorem  sapien- 
Ciae  silire.  In  f  raesentibus  duobns  menslims  iinttur 
fertitudo,  decorque  el  allitudo  sapienliae  ,  quantum 
ad  historiam  pertinet  Yeteris  Testamenti,  Israeiiticae 
ptebis.  Qood  manifestius  demonstralur  ex  historiis 
Esdrae  et  lilMro  primo  Machabseorum,  cum  per  or- 
dhiem  venero  ad  iilos. 

CAPUT  Lxxra. 

De  responsoriis  Job  et  Tobiaf. 

Ib  Sepiembri  mense,  juxta  doctrinam  AomaM  |v 
Ecclesiae^  canimus  pro^r  admonitionem  Beeossa- 
riam  de  afiDictione  quam  delmnus  rooolere  in  diehHB 
iQColalus  lUMtri ,  responsorios  de  psalmis  in  prima 
hebdomaia,  secnnda  et  tertia  de  Job,  ib  ^rta  de 
Tcbia.  Job  de  gentiil  populo  eiecliis  osl :  Tobias  ib 
captivitate  meruit  proltari ,  et  pr<^alu6  invenki : 
Utrique  pr^iter  CQroiiam  patientiae  flageliati,B4rimg 
probaii  inventi  per  patientianu  Jddrco  memoria 
eorum  coiyBnaim  et  in  niio  meBse  eeleliratur.  Quir 
bus  delicil  numerus  respoBsoriorumi  id  esty  BOFena- 
rius ,  Jiis  polesl  addi  ad  perfectioaem  aovaBarii 
numeri  suiEcieBlia  de  respoBBoria  Joii«  ia  fuilHis 
doior  el  plancius  eonlioetBr.  Meiiter  enim  eonnn 
apice  rcfni  spiUiiBatBg  ^isal*  flwsm<rhy«B  h^b  poi- 


AMIPDO^AEll.  |3to 

siilent  singuli  singulos  menses ,  «ed  in  uno ,  in 
quo  Assyriorum  reguum  memoramus,  concluduntur. 
Ut  comperi  ab  his :  qui  in  plaga  Orienuli  degunl , 
oppido  iniirmus  est  Septerabris  mcnsis  :  Idcirco 
responsorii  de  Job  et  Tobia  inGrmis  in  Septem- 
bri  mense  canuntur  ,  ut  segrolantes  in  eo  discanl 
juxta  exemplum  beatorura  Patrum  Job  et  Tobiac  , 
ilagella  Dei  patienter  tolerare.  Narrant  enim  Orien- 
tales  propter  abundantiam  novarum  frugum  el 
musti  novitatem,  mutari  in  infirmitaiem  corpora. 
sumentia ,  ut  quidam  versiflcator  canit ,  abMndantia 
musii  repletus  est  Septeinber  : 

Sidere,  Tifio»  tao  Bacckum  September  opimat 

Qaantum  perliiiet  ad  historiam,  quae  per  responso- 
rios  praBsentis  lemporis  eHquatnr,  finltar  regnam 
Assyrioram  in  respoiisoriis  de  Tobia.  Responsorii  de 
Judiih,  Esdra  et  de  Esther,  usque  ad  responsorios 
Machabaeoram,  sub  tempore  Persaram  el  Medoraro 
jaoent. 

CAPUT  LXXIV. 

De  responsoriis  Judithf  Esdros  et  Esther. 

Liber  Tobiae  et  Judith  et  Esther  noB  recipiuntnr  in 
canone  apud  Hebraeos.  Tamen  quia  iios  logimus  il« 
ios  in  Ecclesia,  cantamus  cx  iliis  responsorios.  Ita 
scribit  Eusebius  in  Gbronica  sna  de  Juiiitli  :  Gamby- 
ses  Persarum  rex  sccundus  annis  octo.  Hunc  aiunt 
ab  Hebraeis  secundum  Nabuchodonosor  vocari,  suh 
quo  Judith  hisloria  conscribitur.  De  Eslber  sic  :  Se- 
ptimus  Artaxerxes  annis  qnadraginta.  Ea ,  qux  do 
Esther  et  Mardoclueo  scripta  sunt,  quidani  ailirmaBt 
sub  hoc  rege  gesta,  quod  cgo  non  puto.  Nunquam 
enim  Esdras  de  Esther  siluisset  qni  scribit  lioc  lem- 
pore  Esdrara  et  Neheroiam  rcversos  ex  Babyione,  et 
ea  deinceps  consecuta»  qu£  ab  his  gesta  referan- 
tur.  Hucusque  divina  Scriplura  temporam  seriem 
continet.  Memorat  memoratus  Eusebius  ea  quae  sunt 
scripta  de  Mardochaeo  el  Esther,  contineri  lemporo 
Artaxerxis  regis,  qui  fuit  uB<lecimus  Persarum,  sic 
dicens  :  Persarum  undecimus  Artaxerxes,  qui  co- 
gnominatus  est  Mnemoo,  Darii  et  Parysatidis  fiiius» 
annis  quadraginta.  Sub  hoc  rege,  mihi  videlur  histiH 
ria,  quae  in  Estiier  iibro  oontinelur,  expleta.  Ipse 
quippe  est,  qiii  ab  Hebraeis  Assuenis ,  et  a  Septaa* 
ginla  interpretibus  Artaxerxe«  vocaUir.  De  quo  rege 
scrihil  sahclus  HieroiyrmBs  in  eiposiliooe  Exediie- 
iis,  sic  :  Artaxerxes  cBf  noflmto  MBemon,  Darii  et 
Parysatidis  filius,  regnavil  aBnis  quadragiBla,  qoi 
^  Hebraeis  Assuerus  appellatar,  sul)  qoo  Mardo- 
chari  el  Estber  narralur  hisloria,  quando  omnis  po- 
pulus  Judaeorum  de  mortis  periculo  iiberalus,  reoe- 
pU  prislinam  liberlalem.  Fiunlque  a  seeundo  aimo 
Darii  iisque  ad  extremum  Assueri,  anni  cenlum 
^uiBquaginla  ijpiiBque,  menses  'qualBor,  qut  additi 
superioribus  annis  duceBlis  trigiiila  qualBBr,  hr 
ciunt  annos  trecfBtoi  ocUuigiota  novem,  menses 
quatuor.  IdciMio  juxIb  ordiBem  hisloriae  posl  Judith 
jirdiBaBdus  est  m^wnunm  4e  fisdn,  n  pesi  faanc 
wmm^  ^  iiaiker.  Mqb  bi  aBperiBtes 


1511  AMALARU  PRESBYTERI  KETENSIS  iSii 

sorios  more  solito  juxta  coBtexlum  historiae  sludui  A  de  psalrais,  in  tribus  sequentibus  dc  proplietis.  Nm 


ordinare.  In  istis  responsoriis  consummatur  regnura 
Persarum  et  Medoruro.  Hos  enim  responsorios,  id 
est,  de  Judith,  Esdra  et  Esther,  cantamus  in  priore 
parte  Octobris  mensis. 

CAPUT  LXXV. 
De  respoMoriis  Machabaorum. 
Machabxorum  hisioria  tempora  et  regna  Grxco- 
rum  memorat.  Nam  et  hos  responsorios  curavi , 
prout  potui,  statuere  juxta  ordinem  historiae.  Re- 
sponsorium,  [Disrumpam  vincula  poputi  mei ,  ]  non 
reperi  in  libro  Machabaeorum.  Ideo  posui  illum  inter 
responsorios ,  de  quacunque  tribulatione  sit  ne- 
cesse  clamare.  Regnnm  Medorum  prsecessit  regnum 
Graecorum  :  quod  superius  memoravi  defecisse  in 


requiratur  in  prophetis  ordo  historiae  :  nec  enim  ma 
est  prophetaruro,  ut  ordinem  historiamin  sequan- 
tur  :  scd  tactum  Spiritus  sancti,  qui  obiconque  tqIi, 
spirat,  et  cum  Tocem  ejus  audieris,  nescis  unde  ve- 
niat  et  quo  vadat.  Isti  enim  responsorii  Tice  diTer- 
sorum  missorum,  Spiritus  sancti  praemillnntnr  ante 
advcntum  Christi.  In  nulils  libris  Yeleris  Tesla- 
menli  toties  reperitur  admonitio  Spiritas  sandi  ad 
populum,  ut  convertatur  ad  Deum,  qnolies  is  pro- 
phetis.  Et  ideo  quia  in  proximo  est,  nt  Teniat  salos 
mundi,  id  est  in  mense  DeGembriy  ut  eadem  adino- 
nitio  in  Novembri  mense  frequenter  celebretm*,  ne- 
cesse  est.  Adveniente  tempore,  quod  nominator  Ad- 
ventus  Domini,  ea  quae  lucidius  narrant  de  Christi 


officio  Augusti  mensis  fortitudinem  et  decorum  ia  B  nalivitate  leguntur  et  cantantur.  Nemo  propheta- 


populo  Israel ,  ex  historia  Esdrae ,  ex  libro  Macha- 
baeorum  in  isto  loco  monstrabitur.  Scriptum  est  in 
primo  libro  Esdrae  :  Piurimi  etiam  de  $acerdotibu$  el 
Levitis^  et  principes  patrum,  et  $eniore$ ,  qui  viderant 
temptum  priu$quam  fundatum  e$$ety  et  hoc  templum  in 
oculi$  eorum  ftebant  voce  magna.  Et  multi  vociferante$ 
in  lcBtitia  levabant  voeem,  nec  poterat  qui$quam  agno^ 
$eere  vocem  clamori$  Iwtantium ,  et  vocem  fletut 
populu  Et  iterum  in  libro  primo  Machabaeorum  :  Vm 
mihi^  ut  quid  natu$  $um  videre  contritionem  populi 
meij  et  eontritionem  civitati$  $anct(B,  et  $edere  Htic 
cum  datur  inimicorum  in  manibu$ ,  $ancta  in  manu$ 
extraneorum  ?  Factum  eit  templum  eju$^  $icut  honio 
ignobili$.  Va$a  gtoria!  ejrn  captiva  abdueta  $unt : 


rum  tam  lucide  et  aperle  prophetat  de  Christi  natifi- 
tate,  quantum  Isaias.  Propterea  ipse  legitur  in  ad- 
ventu  Dominl.  Quem  statum  sequuntur  et  respoii- 
sorii,  qui  evidentissime  reboant  de  nativitafe  Chiir 
sti.  Omnes  prophetae  de  Christo  pToplieia.venint: 
idcirco  in  Novembri  mense  et  eonim  tibri  legunuir, 
et  de  ipsis  sumpti  sunt  re^nsorii.  Jeremias  qoi 
plurimum  narrat  de  passione  Domini,  reservauir 
usque  ad  lempus  passionis.  Tamen  una  ledio  le- 
gitur  de  eo  quinta  Dominica  ante  nntivitaton  Do- 
mini.  Novembri  mensis  regno  Romanorum  qno- 
dammodo  respondet,  Assyriorum  re^num  qaoddaa 
praesagium  fuit  regni  CbrisUani  populi,  qnamvis  i 
longe.  Istud  est  enim  aeternum,  et  illud  temporale. 


.^ —  ^ ^^„,  __^ —  _  „-  ,   -         ^ 

trucidati  $unt  juvene$  eju$  in  platei^^  et  juvene$  eju$  ^  Prophetae  seminaverunt  temporibos  regnorum  Assj 


ceciderunt  gtadio  inimicorum,  Quce  gen$  non  hmre- 
ditavit  regnum  eju$  ?  Omni$  compo$itio  eju$  abtata 
e$t.  Responsorii  de  Judilh  et  Esdra  et  Esther ,  qui 
subjacent  temporibus  Persarum  et  Medonim ,  et 
responsorii  de  Machabaeis,  qui  subjacent  tempori- 
bus  Graecorum,  uno  mense  concluduntur  ob  signifi- 
cationem  minoris  potestatis  regnorum  Medorum  et 
Graecorum,  quam  fuisset  Assyriorum  et  Romano- 
rum.  Quanto  enim  humiliora  et  viliora  fuissent  haee 
duo  regna ,  id  est,  Medorum  et  Graecorum,  quam 
Assyriorum  et  Romanorum.  Orosius  in  primo  libro 
historiarum  ita  manifestat,  dicens  :  Ineffabili  ordi- 
nalione  per  quatuor  mundi  cardines  quatuor  regno- 


riorum,  et  Africanorum,  atque  Graeeorum,  qnod 
Christiani  colligunt  tempore  Romani  imperii.  Idciroo 
fas  est  ut  mentionem  faciamus  eorum  sacronun  nos, 
qui  Chrisliani  sumus,  et  a  Christo  ita  Tocati  tea- 
pore  memorali  iroperii,  qui  ad  opus  Dosmun  senB' 
naverunt  messem,  quam  coIIigimnSy  de  qua  natri- 
mur.  Et  hoc  nullo  in  tempore  satius,  quam  in  !io- 
vembri  mense,  qui  est  conjunctus  et  aflinis  De- 
cembri,  in  quo  Christus  natus  est,  qui  ad  maiorita- 
tem  perduxit  sationem  prophetarum,  ec  nobis  de- 
dit  potestatem  colligendi  eam.  Finitis  lespoDSoriis 
superiorum  regnorum,  ordo  est  nt  sequantar  rfr* 
sponsorii  prophetaruro,  qui  nobis  laborarenint  ia 


rum  principatus  distinctis  gradibus  eminentes  et  ut     quos  flnes    saeculorum    devenerunt.   Ut   liquidi« 
Babylonium  regnura  ab  oriente,  a  meridie  Cartha- ^  monstretur  quod  cupio  intimare,   scribatnr  pars 

historiae  memoratl  Orosii  presbyteri  de  eadem  re. 
A  primo  anno  imperii  Nini  usquequo  Babylon  a  Se- 
miramide  instaurari  coepta  est,  intenraniunt  amn 
sexaginta,  et  quatuor  :  et  a  primo  anno  Procae,  coa 
regnare  coepit  usque  ad  conditionem  urbis  fnctan  a 
Romulo,  intersunt  anni  aeque  sexaginta  qnatoor. 
Ila  regnante  Proca,  futurae  Romae  sementis  jacta 
est,  etsi  nondum  germen  appareret.  Eodem  ajmo 
regni  ipsius  Procae,  Babylonis  regnum  defedt.  Et 
infra  :  Babylon  novissime  eo  tempore  n  Cyro  re^e 
subversa,  qno  primum  Roma  a  Tarquinionioi  regmB 
dominatione  liberaia  est.  Siquidem  sub  una  eadem- 
que  oonvenientia  temporum  illa  cecidit» 


{[inense,  a  septentrione  Macedonicum,  ab  occi- 
dente  Romanum.  Quorum  inter  primum  et  novissi- 
mum,  id  est,  iuter  Babylonium  et  Romanum,  quasi 
inter  patrem  seneth  ac  filium  parvum,  Africanum 
ac  Macedonicuro,  brevia  'ac  media,  quasi  tutor  'cu- 
ratorque  venenmt  potestate  temporis  non  jure  haere- 
ditatis  admissi.  Ut  opinor,  satis  monstratum  est  ex 
historia  supraseripta.quare  uno  mense  concludantur 
responsorii  de  tot  historiis. 

CAPUT  LXXVI. 
De  re$pon$orii$  prophetarum. 
In  Novembri  mense  juxta  morem  Romanae  Eo* 
desiae»  in  prima  hebdomada  cantamus  responsorios 


1513 


LIBER  D£  ORDiNE 


lexit.  Illa  lanc  primam  alienigeiiaram  perpessa  A 
domioatom ;  luec  tunc  primam  etiam  suorom 
asperoata  fastigium.  Ula  tunc  moriens,  quasi  di- 
misit  haereditatem  :  baec  vero  pubesceos,  tunc  se 
flgoovit  haeredem.  Tunc  Orientis  occidit,  et  ortum 
est  OccidenUs  imperium.  £t  iterum  infra  Babylon 
post  annos  mille  centum  sexaginta  quatuor»  quam 
condita  erat  a  Medis  et  Arbato  rege  eorum,  prsefe- 
cto  autem  suo  spoliata,  opibus  et  regno  atque  ipso 
rege  privata  est  :  ipsa  tamen  postea  aiiquandiu 
mansit  incolumis;  similiter  et  Roma  post  annos  to- 
tidem,  hoc  est  mille  centum  sexaginta  quatuor,  a 
Gothis  et  Alarico  rege  eorum ,  comite  autem  suo 
irrupta  et  opibusspoliata,  nunc  regno  manet  adhuc 
et  regnat  incolumis.  Quamvis  in  tantum  arcanis  sta- 
tulis  inter  utramque  url>em  convenienti»  totius  B 
ordo  servatus  sit,  ut  et  ibi  prsefectus  ejus  Arbatus 
regnum  invasertt,  et  hic  praefecius  ejus  Attaius  re- 
gnare  tentaverit,  tametsi  apnd  hanc  solam  merito 
Christiani  imperatoris  attentatio  profana  vacuata  sit : 
ilaque  hxc  ad  hoc  praecipue  commemoranda  cre- 
didi,  ut  tanto  arcano  ineffabilium  judiciorum  Dei 
ex  parte  palefacto,  intelligant  hi  qui  insipienter  uti- 
que  de  temporibus  Chrislianis  murmurant,  unum 
Deum  disposuisse  tempora,  et  in  principio  Baby- 
lonis,  et  in  iine  Romani  imperii ,  illius  ciementiae 
esse  quod  vivimus  :  quod  autem  misere  vivimus, 
intemperantiae  nostrae.  Ecce  similis  Babyloniae  or-, 
tus  et  Romae,  similis  potentia,  similis  magniludo, 
simiiia  tempora,  similia  bona,  similia  mala  :  tamen 
non  similis  exitus  similisve  defectus.  Ula  enlm  re-  G 
gnum  amisit,  haec  relinet ;  illa  interfectione  regis 
orbata,  haec  incolumi  Imperatore  secura  est.  Et  hoc 
quare?  Quoniam  ibi  in  rege  libidinum  turpitudo 
punila,  hic  Christianae  religionis  continentissima 
sequitas  in  rege  servata  est.  Ibi  absque  religionis 
reverentia  aviditatem  volunlalis  liceniia  furoris  im- 
plevit :  bic  et  Christiani  fuere,  qui  parcerent,  ct 
Christiani  quibus  parcerent,  et  Christiani,  propter 
quorum  memoriam,  et  in  quorum  memoria  parce- 
retur.  Regnom  Christiani  populi  sine  fiue  perseve- 
rabit.  Hoc  enim  certavit  regnum  Romanorum,  ut  to- 
tus  orbis  in  unum  concurreret  et  conveniret,  ut  uni 
Augusto  census  totius  orbis  describeretur.  Hoc  Deo 
auctore  praestitum  est  Christiano  populo.  Ipse  nomi-  -. 
natur  per  universum  orl>em  terrarum,  ipse  uni  Chri- 
Bto  vere  et  perpetualiter  describitur.  Non  erit  inane 
quod  propheta  dixit  :  In  omnem  terram  exivit  $onu$ 
eorum ,  et  in  fines  orbi$  terroBy  verba  eorum.  Et  in 
Evangelio  Marci:£<  m  omne$  gente$  primum  oportet 
prcedicari  Evangelium, 

CAPUT  LXXVIl. 
De  re$pon$orii$  de  diver$i$  oficn$  coUecli$. 
Inveiii  quosdam  responsorios  disperse  positos  per 
diversa  ofiicia  nocturnalia,  qui  non  conyeniebant 
cum  caeteris,  quales  sunt :  ( D%$rumpam  vincuia  po^ 
puii  meif)  quem  inveni  inter  responsorios  de  Ma- 
chabaeis  :  et  tamen  in  historia  Machabaeorum  non 
InYenilur  ;  et,  {Peccata  mea  $icut  $agitt(e  infixae  $unt 


ANTIPHONARIL  4514 

in  me,)  reperi  inter  eos  qui  de  psalmls  sunt :  et 
tamen  ipse  non  est  assumptus  de  psalmis.  Eadem 
ratio  est  de  caeteris  seqaentibus,  qui  simul  in  unum 
collecti ,  positi  snnt  in  nostro  Antiphonario  post 
responsorios  de  prophetis.  CoUegique  simulquasdam 
antiphonas,  quas  consonant  tempori  exomologe- 
seos,  et  solemus  eos  et  eas  canere  per  noctes , 
quando  observatur  jejunium  indictum,  et  jegunium 
quatuor  temporuro  anni. 

CAPUT  LXXYm. 

De  antiphom$  conver$i$  per  convenientiam  $om  in 

AUeluia. 

Antiphonae  aliquae  sunt  post  responsorios  eol- 
lectae,  quarum  sonus  redactus  est  in  sola  AUeluia 
sibi  invicem  coiquncta,  ut  per  Dominicas  noctes 
super  psalmos  matutinales  solum  AUeluia  audiator, 
ad  memorandam  laetitiam  futurae  resurrectionis,  quae 
restat  in  ociava  die.  Excipitur  hymuus  trium  pue- 
rorum,  de  quo  scriptum  habemus  in  libelio  ofli- 
ciali. 

CAPUT  LXXIX. 

De  ordine  $epuUur(B  cuju$cunque  Chri$tian(e. 

Inveni  in  Romano  et  in  Metensi  Antiphonariis  or- 

dinem  scriptum ,  quomodo  fungi  officio  conveniat 

circa  fines  hominum,  et  circa  sepulturam  eorum. 

Ex  utrisque  collegi  ea  quae  recta  mihi  videbantur  et 

rationabili  cursui  congruere,  atque  ea  redacta  in 

unum  corpus,  posui  sub  uno  textu  in  fine  Antipho- 

narii  nostri. 

CAPUT  LXXX. 

De  re$pon$orii$ ,  qu(B  cantabantur  ab  anliqui$  ante 
hymnum  $anct(B  MarioB. 

Inveni  in  vetusto  Romano  Antiphonarlo  responso- 
ria  ad  vesperos,  quae  ego  subinde  audivi  canere,  et 
cantavi.  Sed  quoniam  maxima  pars  regionis  no- 
strae  non  ea  cantabat,  neque  potui  rationem  inve« 
nirc  cantandi  ea  ante  hymnuro  sanctae  Mariac,  cum 
ante  hymnum  Zachariae  non  cantarentur,  praeter- 
misi  ea.  At  nunc  quia  inveni  ea  in  Romano  Anti- 
phonario,  hic  subjungo  illa.  In  adventu  Domini  re- 
sponsorius,  Tu  ex$urgen$^Domine^  mi$ereberi$  Sion^ 
quia  tempu$  miserendi  eju$j  quia  venit  tempu$,  In 
nativitate  Domini,  responsorius ,  Benedictu$  qui 
venit  in  nomine  Domini.  AUeluia.  Versus,  Deu$  Do- 
minu$  et  iUuxit  nobi$,  In  Epiphania  responsorius, 
Die$  $ancti/icatu$  iUuxit  nobi$f  AUeluia,  AUeluia* 
Yersus,  Venite  gente$,  et  adorate  Dominum^  AUeluiaf 
AUeluia.  In  Dominicis  noctibus  responsorius,  Quam 
magnificata  $unt  opera  l«a,  Domtne. Versus :  Omnia  in 
$apientia  feci$tif  repleta  e$t  terra  opera  tuafDeu$,  Et 
iierum  Responsorius,  usque  ad  vesperam ,  Quam 
magni/icata  $unt  opera  tua,  Domine»  Versus ,  Omnia 
in  $apientiaj  ut  supra.  Infra  hebdomadam  responso* 
rius.  Adjutorium  no$trum  in  nomine  Domini.  Ver- 
sus,  Qui  fecit  ccBlum  et  terram,  per  daas  hebdomadas 
infra ;  Quadragesimam,  responsorius  :  Educ  de  ear- 
cere  animam  meam^  ut  eonfiteatur  nomtiti  Iko,  Do« 
mine.  Versos :  Periit  fuga  a  me,  et  non  e$t  qui  re* 
tfuxrat  animam  meam.  In  sequentibos  daaba3  hdMlO* 


1515  AMALARtl  rAesAYtehl  ll]»t:K6» 

madibus  r<^$iW^nsorius  :  t$td  nobh,  Ihmitte,  turtis  A  ^ftMi,   tmate  DeMM  9kintk  [fi^fik  ti 


iMt 


fortitudinii  a  fatie  inlmici.  In  novissimis  duabus 
hebdomadibus  responsorius ,  tlsquequo  exaltabitur 
tnimicui  mens  snper  me  f  Retpice  et  emudi  me^  Do^ 
mine,  Deus  meus.  Versus,  Qtri  irlbu^ant  me,  exsui' 
tabunt  si  moltis  fuerOj  ego  antem  in  misericordia  tua 
speravi.  In  paschaiibus  diebus ,  responsorius,  Alte- 
/«m,  Aiteiuia,  Versus,  Cantate  Domino  canticum  no- 


Dbroini,  Alidukf,  Atteinia.  Yems,  As^eniH  Anfs,  iu 
juHlfMone,  et  Domihus  in  voce  /vto.  Iii  dfebvs 
tecostes  responftOritis ,  AUeiuta,  AiMuia, 
Repieti  sunt  omnes  Sphritn  sartetOt  et  r«peHiM  to^, 
Alieluia,  Aiie^la.  hk  tesMtMm  &afieioniiii  de 
responsoriis  proprifs  fiise  in  nodie  cania Aar. 


SYAEPBOSII  AMALARII 

PRESBYTERI  METENSIS  £T  CHOREPISGOPI 

ECLOGiE  DE  OFFICIO  MISSiE 

(Balaz.,  Gapltnl^  tx  ns.  S.  Galil  la  Hel?etia.) 


INCIPIUNT  ECLOGA  DE  ORDINE  ROMANO  ET  DE 
QUATUOR  ORATIONIBCS  EPISCOPORUM  SITE  PO- 
PULI   IN   MISSA. 

Gapilula  sequentis  opusculi  praenotamus  ut  si  forle 
quis  ignarus  exsians  de  ignobilitate  hujus  operis, 
aggrediensque  illud  quasi  dignum,  ac  poslea  reperiens 
vile,  ne  poenitentia  ductus  dicat  apud  semetipsum 
vel  apud  suos  astantes :  Si  cognovissem  rusticitatcm 
hujus  operis,  nullatenus  in  eo  laborem  oculorum 
meorum  impenderem :  videat  modo  in  capite  quae  se- 
quuntur  usque  in  finem.  kt  si  lectionis  causa  in  ali- 
quam  hansiam  incurrerit,  non  illi  qui  ordinavit  tan- 
tum  ingratus  eiistat,  sed  et  sibi,  qui  cognita  igno- 
bilitate,  magis  eam  elegit  rimari  usque  ad  calcen. 

I.  Illud  vero  intimandum  est  quod  ea  qu«  celebra- 
mus  in  oiBcio  missae  ante  lectum  evaogelium  re^i- 
cientia  sunt  ad  primum  adventum  Domini  usque  ad 
iilud  tempus  quando  properabat  Hierusalem  passu- 
rus. 

II.  Introitus  vero  ad  chorum  prophetarum  respick, 
ai  merito  hos  tangimus  bic,  quoniam,  ut  Augustinus 
ait,  Hoyses  minisler  fuit  Yeteris  Testamenti. 

UI.  Kyrie  eieison  ad  eos  prophetas  respicit  qui 
circa  adventum  Domini  erant ;  de  quibus  erat  Za- 
charias,  necnon  et  filius  ejus  Joannes* 

IV.  Gioria  in  exceisis  Deo  ad  coetum  angclorum 
respicit,  qui  gaudium  nativitatis  Domini  pastoribus 
annuntiaverunt. 

Y.  Prima  collecta  ad  hoc  respicit  quod  Dominus 
agebat  circa  duodecimum  annum  quando  ascendit 
Uierosolymam,  et  sedebat  in  templo  inter  medios 
doctorum,  et  audiebat  illos  atque  interrogabat. 

YI.  Epistola  ad  praedicationem  Joannis  |»erlinet. 

YII.  Responsorium  ad  benevolentiam  apostolorum^ 
quando  vocati  a  Domino,  et  secuti  sunt. 

YIll.  Aiielttia  ad  laetitiam  mentis  eorum  quam  ha- 
bebant  de  promissionibus  ^us,  vel  de  miraculis  quas 
videhant  fieri  ab  eo  sive  per  nomen  ejus. 

IX.  Evangelium  ad  suam  praedicationem  usque  ad 
priedictum  teuipus. 


B  X.  DeiAceps  vero  quod  agftur  io  oAclo  injssae,  ad 
illud  tempus  respidC  qnod  est  al>6miiiic&>  quando 
pueri  obviaverunt  ei  usque  ad  Ascensioneiii  efos 
sive  Pentecoslen.    ^ 

XI.  Oralio  vero  quam  presbyter  <fidt  a  secreta 
«sque  Nobfi  quoque  peccatoribtiSj  hanc  orationem  de- 
signat  quam  Jesus  exercebat  fn  monte  OliTcii. 

XII.  Et  illud  quod  postea  agitur,  Illud  tempns  &i- 
gnificat  quando  Dominus  in  sepulcro  jacmt. 

XUI.  Et  quando  panis  mittitur  in  viiiam,  anim^m 
Domini  ad  corpus  redire  demonstrat. 

XIY.  Et  quod  postea  celebratur,  significai  illas  sa- 
lutationes  quas  Ghristus  fecit  discipulis  suis. 

XY.  Et  fhtctio  oblatamm  Itlam  fractionem  slgni- 
ficat  quam  dnobus  Dominus  fecit  dfsdiialis  ssis  ii 
Q  Emaus. 

De  Romano  ordine  et  de  statione  in  Ec^Uda. 

MascuU  stant  ad  australem  partem,  el  remins  ad 
borealem,  ut  ostendatur  per  perfectiorem  sexom 
firmiores  sanctos  semper  constitui  in  majoribos  ten- 
tationibus  aestus.  hujus  mundi,  et  per  infirmioreffl 
fragilioremque  sexum  infirmiores  in  apliore  ioco. 
Ad  hoc  etiam  periinet  qood  et  Joannes  in  Apocaly- 
psi  sua  vidit  angelum  fortem  qui  posnil  pedem  soan 
dextrum  super  mare,  sinistrum  autem  snper  ter- 
ram.  Fortiora  etenim  membra  in  majoribns  perico« 
lis,  altera  in  competeniibas  sistuntur. 

De  iniroiiu  episcopi, 

Episcopus  a  laeva  ingreditur,  et  transil  ftd  dexie- 
ram.  Christi  unum  corpus  nos  sumus  omnes ;  i  Jeo- 
D  que  Dais  esl  quod  episcopos  intrans  ecdeslaun  imiie- 
tur  suum  caput  Ghristum  ingredieniem  in  mundum. 
Laevam  partem  tetigit  Salvator  noster,  qaia  lempo- 
ralem  assumpsit;  sed  tendebai  ad  dexterun  et  do- 
cebat  id  ipsum  Ecclesiam  fkcere,  qooniara  rescrre- 
ctione  cafnem  quam  assumpsil  ad  dexteram  Dei 
elevavit,  et  Ecclesiam  suam  secum  feclt  conse- 
dere  in  coelestibus,  sicut  dicit  Paulos  aposlc- 
lus,  quia  simui  excitavit  et  simul  sedere  fccil  in 
coelestibns.  Audi  quid  didl  Salomon  de  dexleni  d 


1317  £CLOGifi  M  OmclO  MtSSiS*  iSfg 

laeva  :  LangUndo  diertm  in  deslera  eju$9  H  tit  iini-  A  tes,  el  dedii  paeem  lii»  qvi  Ibtrinft  Umg^  et  hls  q«i 
$trtt  ilHui  divMiB  et  glmn,  Si  lougo  temporc  yivere     prbfie. 


cupimus,  ad  dexteram,  id  est  ad  futurain  vltam  ten- 
damus,  et  in  sinistra  iiabebimus  divitias  el  gloriam, 
Id  est,  saflicieniiaro  praesentis  vitae. 

De  diaconibui  et  cmteris  miniiiri$  episcopi, 
Intrani  cum  eo  non  ampiiiis  quam  septem  diaconi, 
totidem  subdiaconi,  totidem  acolythi  cnm  thuribu- 
lis  non  amplius  quam  ternis.  Saepe  scriptum  estet 
in  muliis  locis  apertum  quod  septenario  numero  uni- 
versitas  Eceiesiae  designatur^  quoniain  mniiiplicatls 
partibus  suis  facit  daodeeim,  id  esl  ter  quatuor  duo- 
decim,  et  quater  tria  duodecim,  ct  ex  duodenario 
numero  patriarchamm  et  apostoloraro  universa  Ec^ 
clesia  propagatur.  Si  interrogaveris  qnare  non  pos- 


De  Gioria  Patri,  et  Filio,  el  Bpiritai  sancto. 
Post  datam  pacem  eoncordat  saiiet»  Trinitati 
gloriam,  qnasi  dicat :  Gioriam  referimus  Deo  Patri, 
et  Filio,  et  Spiritui  sancto,  qula  pacem  qaam  pro- 
phetavit  per  sanctos  suos  proplieus  nobis  In  novissi- 
mis  temporibus  dignatus  est  oatendere.  Qnando  di- 
cit,  Sicut  erat^  diaconi  proceduni  ad  altare  et  itenun 
revertuntur  ad  episcopum  et  stant  ereeli.  Hoe  slgni- 
ficai  quod  ideo  inorti  se  tradiderunt»  snbaudftur  apo- 
stoiiy  ui  Ghrisii  corpori  adnnarentur.  In  qno  versn 
varietas  muitipliciom  iemporum  demonstratur,  id 
est,  iicut  erat  in  pritteijno,  prgeteritum  et  nunc  prae- 
sens,  et  semper  fniuram  et  sietemum ,  et  In  ssecula 


sint  esse  in  ef>  ordine  sex  aut  quatuor  aot  doo,  re-  B  sseeulorum  longitudo  magna.  Unde  Origenes  :  Qno- 


fpondebo  quia  Deus  impari  numero  gaudet.  Car, 
inquis,  Dens  gaudet  impari  numeroT  Dico,  quia  im- 
par  numerus  dividi  non  potest,  et  divisionem  non 
vult  Deus  recipere  in  Ecciesia  sua.  Par  namerus  di- 
vidi  potesi  sicut  est  sex  in  tres,  et  quatuor  in  duo, 
ei  duo  in  unum.  Ei  anum  ideo  parem  numerum  non 
sttscipimus  in  ordine  supradiclo,  quia  divisionem  et 
schisma  non  vult  Deas  recipere  in  Ecclesia  sua. 
Quamvis  tacuissent  de  septem  diaconibus  ab  aposto- 
lis  ordinatis,  ex  hine  decrevemnt  apostoli  vel  suc- 
cessores  apostoloram  pet  omnes  Ecdesias  septem 
(ilaconos,  qul  sablimiori  gradu  essent  caeteris,  et 
proximi  clrca  aratti  quasi  columnse  aliaris  assisCe- 
rent,  septem  propter  septem  viros  perfeclos,  quinque 


iies  saecula  saeculorum  nominantur,  fortasse  Hcet 
ignotus  nobis,  tamen  a  Domino  status  aliquis  fenni- 
nus  indicatur,  quasi  superiora  tria  clrca  tempos  re* 
ferantur,  ei  ista  inferiora  circa  saecula  fidelinn 
transeuntium.  Altare  pro  iestatione  nominis  Ghristi 
vidi  sttb  altare  per  hjperbaton  dictum  est ;  non  sub 
ara  vidi  occidere\  sed  qui  sub  ara  fuerunt  otcisi,  id 
est,  sub  testificatione  nominis  Christi,  eomm  ani- 
mas.  vidi.  Quando  dicitur  prophetalis  versDs,  epi-> 
scopus  vadit  ad  altare,  et  osculatur  eum ;  qnia  per 
ora  prophelaroin  Christus  venit  in  mdndum,  et 
iransivlt  ad  Passionem. 

De  statione  diacononm, 
Diaconi  primo  slani  inclinati  ante  aliare  cam  ep!- 


propter  qoinqne  libros  Moysi ,  tres  propter  spem,  ^  scopo  wsqire  nicut  erat,  quia  chdrus  manyram  san- 


fidem  ei  charitatem,  unus  propter  unitatem  Ecclesiae. 
De  portalione  cereorum. 

Quot  diaconi  snnt,  tot  candelabra  portantur,  quia 
omni  Ecclesiae  laboranti  et  imitanti  Ghristnm  pro- 
mittitur  gaudiam  aeternas  vitae  et  lux  perpelua  Quod 
manifeste  declaratur  In  Apocalypsi  Joannis,  dicente 
Domino  negligenti :  Agt  pcmtentiamj  et  prima  opera 
fnc.  Sin  autetHy  venio  tibi^  et  movebo  candelabrum 
tuum  de  locd  suo  (Apoe.  n),  id  est,  promissae  lucis 
nitmere,  si  poenitentiam  non  egeris,  te  privabo. 
De  portatione  thuribuli, 

Portatnr  ei  ihuribulum,  quod  Christi  corpus  si- 
guifleat,  sicut  scriplam  est  in  eadem  Apocalypsi : 


ctorum  ante  novissimam  tribnlationem  fn  convalle 
lacrymarum  manet.  Poslea  martyrio  coronati  erecH 
stant  liberati,  et  securi  Jam  ab  omni  persecutione, 
quoriNn  Deus  oculos  abstersit  ab  Omnibus  lacrymia 
et  ab  otini  dolore  el  ab  omni  ^sdrite ;  Id^oque  Stant 
ante  Dominnm  setnper. 

th  statione  episcopi. 
Eplscopns  vet\>  semper  stat  inclinatus  nsque  ad 
prophelalem  versum ;  qnia  Ghristus  non  anlicipavit 
iempus  quo  prsennntiatus  est  per  ora  prophetamm. 
Tempore  enim  quo  prophelge  pnediiemnt  venit  in 
mundum  ad  Passionem,  et  ideo  cum  rerslt  prophe* 
iali  vadit  ad  altare,  quia  Ghristum  imilatur,  nt  osten- 


Alius  angelu  venity  et  stetit  ante  altare  habens  thUri-     dat  popnlo  omnia  quse  prophei«  firaedixerunt  de 


bulum  aureum  {Apoc.  viii).  Quod  sic  expositum  est. 
In  conspecttt  scilicet  appamit  Ecclesise,  faclus  ip^e 
ihuribalttm,  ex  quo  Deus  odorem  suaviiatis  accepit, 
et  propitius  facius  est  mundo. 

De  episeepo  jam  prcesentato  altari. 
Episcopaa  veniens  ante  aitare  adorat  pnmo  san- 
cia,  et  postea  paoem  dai  presi>yteris  et  diaconibtis, 
ijiua  illum  imitaiur  de  quo  propheta  scrip^l :  Mul" 
tipiicabitur  ejns  hnperium,  et  pacis  ejus  non  erit  finis 
(ha.  ix).  Primo  episcoptrs  adorai  sancta,  quia  primo 
illius  miserlcordia  impertiendd  esi  a  quo  pax  ei  con- 
cordia  el  regnum  Ghrisii  inlra  nos  regnat.  Dnos  sa- 
cerdotes  osculatur,  qoia  ipse  esi  lapis  angularis  qui 
coiqttnxit  doos  in  aDampariclem'^rittseGtt6  vcnieu^ 


Christi  passione  vera  csse  et  in  tempore  suo  consum- 
mata ;  sicui  aperte  legitur  in  prophetia  Danielis : 
Septuaginta,  inqnit,  hebdomadis  abbreviatce  sunt  su- 
per  populum  tunm  et  super  urbem  sanciam  tuam,  ut 
consnwmelnr  prmvaricatio^  et  flnefn  accipiat  pecca- 
tumy  et  deleatnr  iniquitasy  et  adducatur  jusiitia  sem- 
piternay  et  intpleatnr  visio  et  prophete^,  et  unguatur 
Sgnctus  sanctorum  (Daniel  ix).  Et  itemm  inferius : 
Confirmabit  autem  pactum  multis  hebdomddis  una^  et 
in  dimidio  hebdomadis  deficiet  hostia  et  sacrificium 
(Ibid.).  Quod  dicit  adducatur  justitia  sempiternaf  dn 
Chrisii  adveniu  dicit.  Quod  dicit  unguatur  Sanctus 
sanctommj  de  ejus  baptismo  dicit.  Quod  dicit  confir^ 
mabit  autem  pactum  nxuiiis  hebdomadis  una^  de  Joan^ 


1519  AMALARn  PRfiSBTTERI  METENSIS  fStt 

nts  pTaeconatn  et  de  Christi  praedicatione  et  de  Toca-  A  miDibus  contentam  exempliini  pote8t  poDi.  Scribens 


tione  apostoloram  diciU  Quod  dlcit  et  in  dimidio  heb- 
domadii  deficiet  hostia  et  sacri/iciumf  de  Christi  pas- 
sione  et  resurrectione  dicit.  Quod  autem  dicit  septua- 
ginta  hebdomadas,  id  sunt  anni  solares  qnadraginti 
septuagihta  quinque.  Septem  enim  anni  ponuntur  in 
una  hebdomada.  Abbreviatas  ideo  dicit  quia  de  qua- 
dragintis  septuaginta  quinque  facil  quadragintos  no- 
naginta.  Aufert  embolismos  de  solaribus  annis  qua- 
dringentis  septuaginta  quinque,  et  ponit  seorsum  hos 
menses  et  annos  quos  facere  potest  ex  embolismis. 
Embolismi  fiunt  in  tanto  numero  anhoram  centum 
septuaginta  quinque  :  quos  oportet  partiri  per  duo- 
decim,  quia  duodecim  menses  in  anno  fiunt.  Duo- 
decies  enim  decatessera  fiunt  centum  sexaginla  octo. 


namque  Clemens  Alexandrinus  de  Jacobo  fmtre 
Joannis  bisloriam  quamdam  dignam  memoriae  refcrt 
{Euseb.f  lib,  ii,  c,  9»  ex  vernone  Rufint),  c  Et  is, 
inquit,  qui  obtulerat  enm  judici  ad  maitjrriom, 
motus  etiam  ipse  confessus  est  se  esse  Cbristianiun. 
Ducli  sunt  ambo  ad  supplidum  pariter^et  cam  do- 
cerentur,  in  via  rogavit  Jacobum  dari  sibi  remissio- 
nem.  At  ille  parumper  deliberans,  Pax  tibi,  ingiiit, 
et  oscuiatus  est  eum ;  et  ita  ambo  sirool  capiie  plexi 
sunt.  »  Jacobus  contemplativam  vitam  docebat,  qob 
nemo  eorum  suum  aliquid  esse  dicebat.  Socitts  vero 
suus  nuilus  dubitat  quin  praesentem  ritam  doceret, 
quamvis  una  cum  iUo  ad  gloriam  regni  codeslis  mar- 
tyrio  candidatus  intraret.  Hi  namqoe  qoi  conleBi- 


id  sunt  quatuordecim  anni ;  quos  quatuordecim  an-  B  plativam  vitam  ducunt,  vigent  majore  nuoiero  vii^ 


nos  debes  a^jicere  ad  supradictos  quadringentos  sep- 
tuaginU  quinque,  et  fiunt  quadringenti  octuagint» 
novem.  Remanserant  menses  de  centum  septuaginta 
quinque  septem  super  centum  sexaginta  octo.  Hos 
septem  adde  ad  quadriugentos  octuaginta  novem 
annos,  et  fit  inchoatio  nonagesimi  anni,  in  quo  anno 
Dominus  cnicem  ascendit.  Et  ideo  dixit  propheta  : 
Cottfirmabit  pactum  multii  hebdomadis  umi,  quia  in 
ea  Joannes  prasdicabat,  et  aposloli  ad  fidem  conve- 
nerunt,  et  in  dimidio  hebdomadis  occisus  est  Chri- 
sius  Jesus.  Septem  menses  qui  additi  sunt  ad  annos 
quadringentos  octuaginta  novem,  idem  ipse  qui  se 
subdidit  Patri  usque  ad  mortem,  de  hac  exspecta- 
tione  mairi  iutuUt  dicens  :  Quid  tibi  et  mihi  est,  mu- 


tutum  quam  hi  qui  aclivam  in  qno  suflkere  possan< 
ad  exempla  Marthae  et  Marix,  una  ministrans  actL 
vam  vilam,  altera  sedens  contemplativam. 

Candelae  primo  ab  acolytbis  iiiumioantor  exlra  ec- 
clesiam,  et  per  acolythos  portantur  in  ecdesiam. 
Primo  candeUe  praecedunt,  et  postquam  ventom  foe- 
rit  ad  altare,  postponuntor.  Utramqoe  deraonstraiU 
et  doclores  ecclesiae,  id  est  illuminatores  exslitisse 
ante  nativitatem  Domini,  et  postea.  Acolythi  naoH 
que  accensores  luminum  dicuntor.  Portantnr  mani- 
bus ;  quia  quos  sdentia  replent,  bonis  exemplis  eri- 
gere  nullatenus  cessare  debent.  Eaedem  candehe 
usque  ad  Kyrie  eleison  acolylhorum  manibos  lenen- 
tur;  et  tunc  ponuntur  in  pavimenturo,  et  siant  fixo 


-^  — ^  —  -  _  . 

liert  Nondum  venit  hora  mea  (Joan.  ii).  Episcopus  C  gradu.  Slc  oportet  doctores  ut  radem  popolnm  noi- 


statim  postquam  adoraverit  sancta,  pergit  ad  dexte- 
ram  aitaris,  et  sut  rectus  versos  ad  orientem ;  et 
diaconi  retro  illum  unus  post  unum,  plures  ad  dex- 
teram,  pauciores  ad  sinistram.  Episcopus  ad  dexte- 
ram  altarisstat,  quia  Christus  regnum  praedicabat, 
in  quo  totum  dextram  est,  el  nihil  sinistram  habet. 
Slat  et  rectus,  quia  venit  regere  suos  in  virga  ferrea, 
id  est,  in  inflexibili  justitia.  Sut  versus  ad  Orien- 
tem,  quia,  ut  ipse  indicat,  non  quaerebat  voluntatem 
suam  facere,  sed  ejus  qui  iUum  misit,  sicut  scriptum 
est :  Quia  de$eendit  de  ccelo,  non  ut  faciat  voluntatem 
iuam  {Joan.  vi),  el  reliqua.  Nunquam  retrorsum 
versus,  sed  semper  faciem  patris  intuetur.  Unde 


latenus  de  manibus  relinquant  antequam  popolns 
subjectus  sciat  dicere  :  Domine^  nn$erere  ^mei  feccor 
(ortf.  Quod  est  opere  dicere,  proiit  doctus  som  a  di- 
dascalo  :  miserum  me  recognosco,  et  ideo  nuaeri- 
cordiam  Domini  implorare  oportet.  Staniqoe  tone 
per  se  in  ecclesia  el  illuminant  ecdesinm»  qoo- 
niam  fas  est  ut  qui  jam  doctus  est  a  doctore  dooeal 
Ecclesiam  pro  vice  doctoris.  Qoae  siiniliier,  oi 
diximusy  de  diaconibus  plura  stanl  a  dexlris, 
et  pauca  a  sinistris.  De  quo  idipsom  significare 
velle  intelligimus  quod  superius  diximus  de  dia- 
conibus.  Post  primam  namque  orationem  pommtor 
candel»  ante  altare,  non  jam  altrinsecos  oi  aniea. 


ipse  Dominns  in  Evangelio :  Scio  unde  veni  et  quo     ^ed  mistim  per  ordinem  unaquaeque  posi  altefaa 

vado{Joan.  vni).  Sic  namque  oporiet  Christum  et^usquead  novissimam;  quia  sunt  quidam  qoi 

regnum  praedicare  coeleste  et  peccau  sub  pedibus 

sternere,  respicere  aeterna,  et  temporalia  retro  ha- 

bere.  Diaconi  retro  stant,  quia,  sicut  dixinius,  bene 

martyram  choro  aplari  possunt,  qui  et  ministrantes 

sunt  in  sancto  altari,  et  dalmaticas  portant  quas  so 

lebat  militaris  usus  portare.  Ipsi  diaconi  praecesse- 

rant  ad  alure,  qoia  in  Yeteri  TesUmento  martyres 

exstiterunt,  et  modo  retro  stant,  quia  post  nativiu- 

lem  Doniini  nihil  niinus  martyrio  digne  coronanlur. 

Ahqui  ex  ipsis  sUnt  ad  dexteram,  et  aliqui  ad  sini- 

stram,  quia  multi  de  contemplativa  vita  martyrio 

coronaii  sunt,  el  mulli  de  aciiva  viu  ad  corouam 

inartyrii  pro^^duiu.  De  utrisque  modis  ia  dupbus  hxh 


relinquunt  et  sese  ad  vium  contemplativam 
gunt.  Pierique  acUvam  viUm  docunt,  eC  habeoi  co- 
ram  terrenaram  reram.  Tamen  qoantom  posaont 
eleemosynas  facieodo,  vigilias  exercendo,  aniafont 
properare  ad  Ecciesiam.  Quos  utrosqne  nosin  Ec^ 
clesia  mistim  tenet.  Et  quamvis  ideo  possit  inieliifi 
candelas  per  ordinem  anle  alure  pmii  ot  expediie 
possint  ministri  ad  ambonem  currere  et  circn  nlin- 
ria  ministrare.  .Evangelium  quod  portalor  prapins 
episcopo  ostendit  quod  ipsum  est  nobis  vii  eniidi  nd 
regnum  Dei. 

De  iesHone  episeepi, 

Quod  requiew  anunarum^sigiiiflcel 


fsti  Eao&fi  DE  opncio  losSiE.  im 

oratioiieai  f  et  quid  Bigniflcet  qnod  presby teri  com  A  dant  ante  eum  duo  candelebra  et  duo  thuribula  sire 


eo  Bedenty  et  de  eo  quod  versus  sit  ad  populum , 

oetendit  datam  esse  illi  potestatem  eorum  acta  scm- 

tari.  Episcopus  quidem ,  post  primam  orationem 

gaam  precationem  nominamus,  sedet  versus  ad  po- 

pnlum,  et  presbyteri  cum  eo.  In  ipsa  vero  preca- 

tione  optaUonem  bonam  Ecdesiae  intelligimus,  quasi 

dicat  popnlo :  Optari  bonum  Ecdesiae»  et  ideo  sedeo. 

£l  Yos  quidem,  si  delectat  requiem  possidere  anima- 

rum,  qoaerite  primum  regnum  Dei  ei  juslitiam  ejus, 

et  aeterna  necessaria  adjicientur  vobis,  et  post  inve- 

nietis  requiem.  Stare  namque  est  adhucin  certamine 

posito  et  orare.  Post  victoriam  Tcro  sedere  ac  judi- 

care.  Sedent  etpresbyteri  cum  eo,  quorum  minisle- 

rium  est  idipsum  enuntiare;  de  quibus  Paulus: 


unum.  Illud  quidem  quid  dgnificet  dlctum  est.  Dia* 
conus  Tero  stat  versus  ad  meridiem.  Ad  quam  par- 
tem  viri  solent  confluere.  Pelit  prius  l>enedictionem 
ab  episcopo.  Episcopus  dat  illi  :  DonUnus  $it  in 
eorde  tuo  et  in  labiis  tuii.  Incensum  quod  ponitur  in 
thuribulum ,  orationem  designat  sanctorum.  Unde 
dicit  Propheta  :  Dirigntur  oratio  mea  sicut  incen$um 
in  conspectu  tuo  {P$aL  cxl).  Diaconus  dicit,  Dominui 
vobi$eum,  Etpopulus  se  vertit  ad  orienlem,  oratDeum 
ut  possit  digneJntelligere  quae  auditurus  est,  et  sin- 
guli  faciunt  signum  sanctae  cruds  in  frontibus  eo- 
rum,  ut  per  signum  sanctae  crucis  sint  loricati,  qoar 
tenus  nulla  phantasia  dial>olicae  fraudis  aditum  inve- 
niat  introeundi  in  corda  eorum,  et  auferre  possit  se 


Preibyieri  dupliei  honore  habeantur,  maxime  qui  ia--  ^  men  Evangelii  de  animabus  eorum.  Post  baec  baculi 


borani  in  verbo  Dei  (/  Timoth.  v).  Post  primam  ora- 
tionem  stat  versus  ad  populum,  ut  se  monstret  po- 
pulo  postqoam  Domlno  se  manifestavit  ^  sua  acta, 
oravit  pro  se  soisque  et  pro  populo  l)ona  precatus 
est,  et  laudem  Deo  retolit  habere  jn  ministerium 
opera  popolorom  soorum  exanunare  quis  inter  eos 
dignus  habeatur  vel  quis  indignos. 

De  tede  epiecopali 
Nam  ideo  altior  locos  positos  est  episcopis  ut  ipsi 
Boperintendant  et  tanquam  custodiant  populum. 
Nam  et  Gnece  quod  dicitur  episcopus,  boc  Latine 
soperintentor  interpretatur,  quia  superintendit,  quia 
supervidet.  Quomodo  enim  vinitori  altior  fit  locus 
ad  cQstodiendam  vineam,  sic  et  episcopis  altior  locus 
factos  est  Et  de  isto  periculoso  loco  et  alto  pericu-  ^ 
losa  ratio  redditur,  nisi  eo  corde  stemus  hic  ut  hu- 
jDilitate  -sob  pedibos  vestris  simos  etpro  vobis  oremos. 

De  Epietola. 
Ghristos  enim  minister  Aiit,  qui  dixit :  Non  veni 
mimtirari ,  sed  ministrare  {Matth,  xx).  Joannes 
nempe  subminister,  qui  dixit :  Hie  erat  quem  dixi, 
qui  po$t  me  veniurus  ett,  qui  ante  me  factue  esl,  qui 
non  ascendit  ad  superiorem  gradum  quem  solus  so- 
let  ascendere  qui  Evangelium  leclurus  est,  ut  osten- 
dat  se  sobministrum  esse ,  quia  non  est  Joannes  di- 
gnns  solvere  ewrigiam  calceamentorum,  cvgus  verba 
in  eo  leguntor.  Cantor  vero  ascendere  potest  indiflle- 
renCer.  Ascendit  soperio^,  qoia  Ghristos  praelatus 
est  Joanni.  Stat  in  eodem,quia  aestimabatur  Joannes.  ^ 
Stat  inferius,  quia  venit  ab  eo  baptizari.  Non  ascen- 
dit  superios  qoi  responsoriom  cantat  qoam  qui  le^ 
etionem  legit,  sed  stat  in  eodem  loco.  Et  si  ascendit 
superios,  secondom  supradictos  modos  intdligitur. 
Responsoriom  ideo  dicitor  eo  qood  ono  cantante 
c^teri  respondeant.  Gantavit  onos  Ghristus,  id  est , 
TOcaYit  Petrom  et  caeteros  apostdos.  Uli  responde- 
runt,  qoia  Christom  imitati  sont.  Et  ideo  responso- 
riuin  eonvocationi  apostolorom  convenit.  Ipse  idem 
solus  versom  cantat,  quia  Ghristus  seorsum  pemo- 
ctaDS  solus  orabat,  sicut  in  Evangelio  :  Ipte  autem 
erai  pemoetans  in  oratione  (Luc.  vi).  Diaconus  cum 
ascendit  ad  legendnm ,  pelit  l>enedictionem  ab  epi- 
scopo,  et  acdpit  Evangdium  de  altari;  etpraece* 

Patrol«  GY. 


deponuniur  e  manibus.  Judaei  namque  arundinem  in 
dexteram  Jesu  dabant,  et  spineam  coronam  capiti 
ejus  imposuerunt,  et  salutabant  eum ,  atque  genua 
ponentes  adorabant  eum  iUudentes.  Nos  vero  fugien- 
tes  coiisensum  eorum ,  deponamus  liaculum  quem 
illi  erexerunt  ob  superbiam,  neque  coronam  neque 
aliud  operimentum  super  caput  eadem  hora  tenen- 
tes.  Si  intraverit  qnis  subilo  eadem  hora  in  Eccle- 
siam,  non  salutamus  eum,  neque  genua  ponimus  ad 
orationem  donec  lectum  sit  Evangelium. 

Aliter  baculum  possumus  intdligere  humanum 
aiQutorium.  Uude  et  Jeremias :  Maledietut  homo 
qui  confidit  in  homine  (Jerem.  xvii).  Et  reliqua.  Sa- 
cerdptes  namque  in  Ecdesia  possunt  esse  baculi 
nostri,  qui  pro  nobis  debentorare.  Quam  orationem 
pro  baculo  ponimus.  Est  aliquoties  ut  eo  baculo 
otamur,  aliquando  non.  Quando  Ghristum  in  prom- 
ptu  habemus,  non  est  necesse  ullo  baculo.  Si  quando 
propter  peccata  nostra  discesserit,  necesse  est  quae- 
rere  baculum ,  id  est ,  orationes  sanctomm.  Qua- 
propter  quando  sacerdos  orat  atque  celebrat  alionim 
doctorum  oflicia ,  baculos  tenemus  in  manibus.  Et 
quando  ipsius  Christi  verba  nobis  loquuntur,  baculoa 
non  tenemus  in  manibus.  Ut  ostendatur  non  difficile 
esse  Ghristoper  se  docere  posse  populum  soum.  Quo- 
niam  ubi  in  proroptu  Christus  loquitur,  non  ibi  ne- 
cesse  habemus  Petrum  neque  Paulum  neque  alium 
doctorem;  quiaipseestunus  magisterqui  inccdisest. 

Cur  tit  diaconutin  ambone  vertut  ad  meridiem. 

Diaconus  pronuntians  verba  Evangdii  admeri- 
diem  stat  versus ,  quoniam  iUis  loqoltor  de  qoibos 
dicebat  Paolos :  Sapientiam  toquimur  inter  perfeetot 
(/  Cor.  vi).  Qoando  enim  sol  ad  meridiem  vergitur, 
ferventior  solet  existere  et  altior.  Signiflcat  namque 
Ecclesiam  ferventem  animo  in  amore  Dei,  elevatam 
esse  in  magno  culmine  virtutum.  De  qua  parte  sic 
fatur  in  Cantids  canticorum  :  Indiea  mt/M  quem  di- 
liqii  amma  mea^  ubi  pateat^  uhi  eubet  in  meridie 
{Cant.  i).  In  eadem  parte  iUum  requirit  sponsa  qua 
recognoscit  iUum  cubare,  in  meridie,  id  est ,  in  eis 
quorum  cor  ardens  est  in  diieciione  Dei  et  dUe- 
cUoneproximi,  ipsis  de  quibns  loquitur  EvangeUum 
qui  in  corde  bono  et  optimo  audientes  verbum  reli* 

k2 


1S23 


AMAIAIUi  PKEfliYTEU  MElf  fiXilS 


nent,  et  fructum  afferent  ia  patientia.  Sane  quando  A 
solemu$  sedere  ad  lectionem  magistforum ,  facies 
magistri  nostri  ampUus  intenta  in  eum  qui  perfectius 
potest  discere  quara  in  eos  qui  minus  perfecte  dis- 
cunt ;  non  eo  quod  illi  soli  optet  suam  doctrinaui , 
sed  quia  illos  qui  tardiorem  sensum  habent  vult 
iterum  doceri  ab  illo  qui  citins  veram  rationem  in- 
venire  potest  in  doclrina  mag^tri.  Non  dkimus  ita 
ut  hi  qui  posl  tergum  sunt  extorres  sint  a  sancto 
Evangelio,  sed  ut  per  doctores  minus  eruditi  eru* 
diantur. 


Be  Mm^wm. 


Tu  qui  scaDdisli  culmen  sablime  miDister, 
Qqmko  etcelM  peits,  taaio  moderatior  esto. 

Saantum  prona  sot».  laotun  ttt  proxitta  cok» 
ens  eteoira  qu»  celsa  pelit.  Haec  ima  leoebits 
Iiiferforque  gni4ns  quo  Tnlt  desceDdere  surgit. 
Lsetatur  serpeos  iftUnieuB  si  oatii»,  alne, 
Angelus  aliiihroui  si  noa  gaudet  quia  tu  sis. 
Poeula  eeisajubes  ta  scaodere  limen  olympi. 

De  exstinctione  eereorum. 

Posi  lectum  Evangelium  cande!»  exstinguuniur. 
Per  candelas  signanlur  doctores  Ecclesiae.  Et  quid 
vuU  istud  quoJ  post  Evangelinm  exstinguuntur  nisi 
quod  nemo  doctorum  transcendere  potest  verba  san- 
cti  Evangelii  ?  Aperte  etiam  monstratur  clauso  san- 
cto  Evangelio  eistinctam  esse  doctrinam  doctorum. 

De  Gredo  in  Deum. 

Postquam  Gbristus  locus  [Legend.  locutus]  est 
populo  suo,  fas  est  ut  dulcius  et  intentius  profitea- 
tur  credulitatem  suam ;  sicque  convenit  populo  post 
Evangelium,  quia  Cbristi  verba  audivit,  intentionem 
credulitatis  suae  praclaro  ore  proferre.  Ghristiana 


Gbristus  Dominua  aacerdoft  est  inaeterDHm 
dumoFdinem  Mekhisedech,  qni  rex  Sakwa,  id  est» 
rex  pacis,  obtulit  panem  et  vinum  ia  pnefi|iuralioM 
veri  sacerdotis  Cbri&li,  qui  obtulit  Dco  Patri  venni 
panem,  id  est,  corpus  immacttlatumy  et  vinB  ,  id 
est,  sanguinem  suum ;  in  cctius  typobodie  ooetiaEe- 
clesia  panem  et  vinum  oifert  in  coasecratioii<  carpora 
et  sanguinis  Domini.  £t  qui  dedignafttur  oUalionet 
offerre,  dedignantur,  quamvis  noa  viva  voee, 
teri  se  Ghristi  passione  non  esse  redenptoe,  «1 
dem  passionem  memorise  suaa  mandare*  ita 
non  sit  aliqua  causa  qux  for te  ad  tenpoft  ii 
Gum  fanonibus  oiferunty  quoniam  iegimns 
B  sioneDomini  sudarium  usurpatum  esse.  Aliter  vuyiie 
fanones  de  lino  efficiuntar.  Et  Unum  milUs  modis 
sanct^  Scriptur»  pro  exercitio  passionis  poBiUir. 
Atque  ideo  fanonibus  puris  olflatiOBes  teBeat  ut  se 
ostendant  religione  sancta  et  catholica 
pro  fratribus  animam  ponere,  et  non  so&am 
sed  et  puras,  ut  non  sint  aliqua  baeresi  peUnlae,  aed 
charitate  mundaUe.    Unde  dicit  Apo&loiiift  ;  £i  m 
tradidero  corpu$meum  ut  ardeamf  charitatem  autem 
non  habuerOf  mhil  mihi  prodest  (i  Cor.  un)»  Novie- 
sime  omnium  sacerdotes  oiferunt  et  diaooni,  aed  i^ 
lum  pauem.  Solus  autem  archidiaconus  solel  Iniplfie 
oblationes  priorum,  infundens  aquam  ia  cadicem  el 
amulam  pontificis,  ut   ostondatur  GLrtali 
unum  esse^  et  quod  iste  fecit  pro  omnihna 


religio  ut  salva  maneat  corde  creditur  ad  jnstitiam ,  C  iit  Petrus  in  Evangelio  D(munum  discifulos  i&teno- 


oris  autem  confessio  flt  in  salutem. 
De  prcBsentatione  CQrporalii  et  calicis  ad  altare. 

Post  lectrnn  Evangelium  venit  subdiacoeus  farens 
in  brachio  sinistro  calicem,  in  quo  recipiatttur  amuhe 
populorum,  et  super  calicem  corporale;  quod  aeci- 
pieus  diaconus  ponit  super  aUare,  similiter  caUcem 
posk  receplas  amiilas.  Dominus  Jesus  ipse  [est  sub- 
diacoBuset]  diacoous*  Subdiaconu»  quando  ape- 
ruit  iibrum  et  legit;  diaconus  quando  dixit:  Ft" 
liu$  komimi  non  veuii  mtmsfrart,  $ed  mnietrare 
{Matih.  xi).  Ipse  ferens  calicem  et  corporale.  Nuilo 
cogente  venit  Jerosolymam ,  appropinquante  hora 
passionis  sua:,  habens  in  sinistro  brachio  calicem 
et  desupercorporale  :  quoniam  quod  passus  est  tem- 


gantero  :  Vos  quem  me  es$e  dicitis  (IfciifA.  xvi),  pre 
univei'sitate  discipulorum  solus  Petme  respoodii: 
7tf  e$  Chri$tu$  Filiu$  Dei  vivi.  Hoc  quod  onmes  re- 
sponderunt  animo»  viva  voce  solus  PeifHft  prolttiil. 
Quod  presbyieri  ianavissimo  loco  offeruat,  eeii  var 
cat  a  mysterio,  qiiando  Joaaoes  in  A|iocalypai  aee 
vidit  simiiem  Hlio  homiius  in  medio 
labrorum,  et  in  eo  vidil  slauim  oamia  Eccteeiae 
sentis  qualis  essel.  £t  cum  hoe  desevipaasaei,  Pedet, 
inquit,£;tM  $imHe$  aMrickaUOf$ieut  ie 
(Apoc.  i).  Pedes  igmtos  aovissimi 
siam  dicit,  quae  eminenlius  eal  eiaotnande.  cl  pro- 
banda  pressuris.  Presbyteri  mieisteriem  eal  l»rteai 
esse  in  Ecclesia ,  ul  pro  se  peesit  erare  et  pre  pe- 


porale  fuit,  non  ateroale.  Non  licet  fieri  de  altero  ^  ^o.  Et  isli,  ideo  qeia  fiortieres  suel  in 


panno  corporale  nisi  de  lineo.  Lioteum  namque  per 
mullas  exercilationes  veuit  ad  candorem  suum.  Si- 
gnificat  vero  ipsam  iatentionem  Dominicse  passionis. 
Gulix  ipsam  passionem»  in   qua  soscepit  amulas 

nostras. 

RecafntuUeio  4$  poMian^  Domini* 
Bis  enim  narratur  in  i«ta  scedula  de  passione 
Domini »  unum  quod  flt  in  Evangelio,  et  alterum 
'  quod  adhuc  restat  et  agitur  in  altari.  Gur  boc?  Quo- 
niam  bis  cruciftxus  est  Jesus.  Primo  linguis  Judseo- 
rum,  et  postee  cruce.  Inde  est  qiiod  Marcus  hora 
tertia,  id  est,  linguis  Judseorum ;  sed  sicut  alii  Evan- 
gelist»  narrant,  manibus,  hora  sexta. 


novissime  ofiferunl,  ut  s^etficent  Ecdeaiae; 

niam  ia  aovissimo  ten^Mve  (»it  Antiehristae» 

licet  muUo  plnres  in|«ria  susiinere 

Sed  et  si  delectat  audire  cur  viri  ame  fc 

rant,  dicitur  quia  et  primiliva  Eedeauk  itt 

quando  nondum  pleniier  GluriiliaBi  eraoa» 

jurias  sustinueninl  quam  mede 

Ecclesia.  Femio»  ui  medio  offuwH, 

quido  patet,  sileniium  est  nagnum  in  Eedeeiia.  Bee 

enimgratias,  Ghristianiias  maxime  iaisftie 

bus  viget,  prjecffue  quoniam  suhlimis 

stiana  est:  Pre^y  teeorttu  mNsterinBa  eel  el  diace- 

norum  in  alUri  el  circa  adMe  mieietraie ;  ideoqa^ 


iSiS  HCLOtM  DE 

Ipsi  soB  ftecedunr  ad  attar  e,  4ii6niffl  mtnisteriom  edt 

circa  allafe. 

(2»o«<M<o  s/Mit  mim$tri  episco^^  diaconi  et  iubdiaconi 
circa  allate  horm  mnct. 

De  mtmitrantiiui  hora  mis$tB.  —  Eo  namqoe  tem* 

pore  quo  missa  celebratof ,  diaconi  stant  retro  epi- 

scopo,  et  subdlaconi  ante  faciem  ejus.  Notum  est 

enim  diiisse  Ghristum  discipulis  suis  :  Omnet  90$ 

scandatum  patiemini  in  me  in  ista  nocte  {Matth.  uvi) ; 

qui,  siculi  Cfhristus  prsedtxit,  eadem  oocte  relicto  eo 

fogenmt.  Ac  per  hoc  modo  eadem  hora  secondi  Hi- 

Distfi  altaris  reeedont  a  facie  episcopi,  ot  sigoiflce- 

tof  ad  tempus  apostolos  absentes  foisse  et  tamen 

reiro  etspectantes,  quooiam  post  passionem  lUom 

secuti  sunt.  Qoid  est  retro  staret  Procul  dubio  sequl 

antenorem.  Subdiaconlyeropost  angelicumhymunm 

stant  inclinati  usque  dum  dicitur  :  Nobts  quoque 

peccatoribus.  Tonc  primo  se  erigunt,  et  stant  in  loeo 

obi  ante  steterunt;  quoniam  diseipoli  et  molieres 

sequentes  erant  Dominum  usque  ad  locom  cfoci- 

fixionis,  non  solum  sequentes,  sed  et  plangentes* 

Gouversus  autem  Jesus  dixit :  Filia  Jerusatemy  no^ 

lite  pere  super  me,  sed  super  vos  el  super  fitios  vestros 

{Luc.  xxiii).  Mulieres  flebant  quasi  pro  peccatofe; 

sed  ipse  Dominus  ostendit  non  super  illum  debefe 

flere,  sed  super  ipsas  quae  peccatrices  erant.  Et  quid 

▼is  dicere  (|uale  ministerium  habeant  subdiaconi, 

quando  stant  inclinati,  si  pro  suLs  peccatis  non  orant 

et  plorant?  Per  tropologiam  subdiaconi  inclinati 

sunt>  quia  declinaverunt.  Stant  erectl  per  confessio- 

nem ,  et  rursum  aspiciunt  in  faciem  ponUficis,  post- 

quam  dicit :  Nobis  quoque  peccatoribus,  El  quomodo 

poterant  discipuli  et  mulieres  claudere  oculos  suos 

ot*non  yiderent  Dominom  in  cruce  pendentem  quem 

tautum  amabant?  Subdiaconi  in  ipso  aspectu  perse- 

verant  usque  dum  fanone  calix  circumdatur.  Tunc 

dcmum  recedunt»  ut  prseparent  calices  in  quo  corpus 

Domini  honorifice  servetur.  Audiet  quandiu  supra 

die  steterint  ad  crucem.  Lucas  inquit :  Bic  accessit 

ad  Pilatum^  et  petiit  corpus  Jesu^  et  depositum  invol- 

tit  in  sindone.  Subsecutis  autem  mulieres  quce  cum 

ipsQ  venerant  de  Galilceaf  viderunt  monumentum,  et 

quemadmodum  positum  erat  corpus  ejus.  Et  rever^ 

tentes  paraverunt  aromata  et  unguenta,  et  sabbato 

quidem  siluerunt  (Luc.  xxiu).  Mulieres  quidem  pa- 

rant  aromata  et  ungueuta  unde  condiatur  corpns 

I>omiui,  ne  in  pulverem  redigatur.  Subdiaconi  qul- 

dem ,  postquam  vident  calicem  circunidatum  liutco, 

vadunt  et  praeparant  calices  sive  sindones  mundas  in 

quibus  recipiant  corpus  Domini,  ne  in  terram  cadat 

et  in  pulverem  vertatur.  Mulieres  sabbato  silueront. 

Scilicet  et  subdiaconi  exspectant  usque  dum  oratio 

Dominica  compleatur  et  id  quod  pendet  ad  hanc 

orationem.  Gonveiiienter  quippe  sabbatum  coaptatur 

orationi  Dominicx,  in  qoa  sunt  septem  pelltiones. 

Etenim  per  septimam  sabbati  septiformis  spiritus 

intelligitur.  Yel  de  oratione  Dominica,  quae  sabbato 

aptatur.  Yel  silentium  sabbati  requiem  mentis  de- 

%iat^  qjuue  datur  per  septem  dona  Spiritus  sancti* 


OFFICIO  MlSSit:.  15M 

A  Et  1i0Bc  dena  tiog  petlmus  (n  ofail^ne  Dominidi. 
Unde  ministri  Ecclesr^  eadem  hofa  qolescont.  ^laoe 
diaconi  inclinati  permanent  Osqoe  dom  oompleator 
oratio  Dominica.  £t  Subdiaconi  erigunt  se  com  au- 
diunt  t  Nobis  quoque  peccatoribus^  per  quos  desi^ 
gnantor  iltl  qudnis  Christus  dixit :  Vos  autem  sedett 
in  civitate  donec  induamini  virtute  ex  atto  {Lue,  tsfv), 
scilicet  apostoli.  Sed  istorom  decIIndCto  pefseterans 
eorom  persevefantlam  id  oraUone  designat  ut  accl* 
perent  promissum  Domini.  Quibus  ntique  praeceplt 
specialiter  exspectare  promissum  Spiritus  sancti  in 
Jerusalem  usque  ad  Pentecosten,  illl  stant  inclinati 
usque  dum  compleanlur  septem  petitiones  orationis 
Dominica;,  et  de  quibus  supra  legltur  quod  mini- 
elrantes  ei  erant  usque  ad  sepulcruin,  et  postea  prse- 

^  parantes  aromata.  Uli  qui  horum  typum  tenent,  re^ 
cedunt  de  altari  ad  ministerium  praeparandum  quando 
audiunt :  Per  omnia  stecula  sasculorum,  Amen, 

Versus. 

£cee  habes  hic  tumulum  Cbristi  qaain  6olisptci8  iram. 

Hhie  somum  neote  cuimi«a  ci^l8«  p«%, 
lilaAeft  miraatttr  ftariur  aanraDtia  iwecaos 

Coo(iordes  DoniiDo.  Haec  to  meiiitare  pie. 
Dtoelpiin  voltofli  io  tertamdeiMAtce  t#8trom, 

Ikc  vol)i«  monsiraiit  agnina  sancta  roainim. 
Istemus  bumiles  nos  cum  mulieribns  omnes 

Aote  pias  ftdes  JugelleasjugUer. 

De  Te  fgitur,  eur  mreH  sMeisur* 

Consuetudo  namque  Palmm  nostroram  hiteoM 

ut  qul  orationem  facerent,  hildeitt  I^  nsHsrveM. 

Igitur  qnod  etcelsa  voce  dielnids  aiffe  te  IpMft/,  td 

laddem  pertlnet  Creaioris  nostri ,  ut  manifeste  om^ 

G  nibus  demonstretur  qui  hanc  yalent  dlsilngtiere,  iM 
et  no9  Deo  gratias  referendai^  esse  refertuf  et  ftng^ 
licam  creaturam  prommtiat  unamqtiamqiie  lll  HsM* 
sterio  apto  laudare  Creatorem  suttm.  Postei  HMH* 
que  sequitur  Te  igitnr,  oratlo  videHeet  specfaHs  Uh 
cerdotum,  in  qua  orat  et  specialiter  pro  aliquibtts,  itfl 
facit  pro  Apostolico,  et  postea  ohi  diclt  famntormnt 
famutarumque  tuarum,  et  iHico  postqnam  pro  pt&» 
priis  oratlonem  Amdit',  generalitef  se  conrerth  pffl^ 
omnibus  orare  adjungens  :  Et  omnimn  drcum  astart» 
lium,  et  ccetera  his  similia.  In  eo  vldelicet  quo  Ista 
oratio  specialiter  ad  sacerdotem  pertinci,  sohis  Sa- 
cerdos  in  eadem  intral ,  secreto  eam  decantat.  8e- 
quilur  roagistri  sui  praecepta  qnl  dieit :  7«  autm 
cum  oraveris^  intra  in  cubicutum  {Matth.  tl),  el 

®  caetera.  Iste  namque  mos  apnd  nostram  Ecdesiafli 
usque  hodie  manet  ut  si  quis  orationem  fticlt,  ip^ 
cialiter  facit.  Hanc  ita  eialtat  tocc  ut  se  ipsum  ad- 
moneat  quid  in  secreto  oordis  sul  postnlare  debeaf. 
Neque  ab  re  est  quare  mos  iste  apnd  Christlaiioft 
teneatur.  Pm»l  dubio  qula  Chrittn»  solue  ovabat. 
Unde  M atthaeus  :  Et  dindssa  tufbOf  ascendil  in  mon" 
tem  solus  orare  {Matth.  xrv). 

De  crueibus  fn  Te  igttnr. 

Cruces  in  hac  oratione  senario  nnmero  perflelnii- 
tnr,  ut  sicut  Dei  opera  perfecta  sunt,  Ita  et  ejusdem 
Dei  et  Domini  nostri  Jesu  Christl  oorpus  peifeetnm 
intelligatur.  Senarius  enim  nnmems  partihus  suis 
computatus  perfectus  est.  Hoc  sigiiflcat  qood  ooiw» 


mi  AMALARII  PRESBYTERI  METENSIS  i5ig 

sima  crux  cum  oblatione  celebratur,  quod  pro  toia  A  tiones,  in  orationes»  in  postulationeSf  in  gratianun 


Ecclesia  venerat  is  pati  cujus  corpus  passloni  suc- 
Cttbult  usque  ad  tactum  crucis. 

Aliter. 
Quinque  etiam  ordines  crucium  quae  fiunt  ante 
sextum,  quando  cum  oblala  tangitur  calix,  signi- 
ficat  qiiinque  aelates  mundi  ante  nativitatem  Domini, 
sextus  vero  tempus  illud  quod  restat  a  nalivitaie 
Domini  usque  in  finem  mundi.  Significat  enim  semel 
tactus  calix  oblata  semel  Dominum  ascendisse  cru- 
cem,  ut  finem  baberet  cruciatus  qui  fiebat  per  quin- 
que  aitales  mundi.  Per  oblatam  quse  exaliatur  in 
manu  signantur  propbetae,  qui  in  manibus  exalta- 
bant  verum  panem  Ghristum  quando  ejus  Incarna- 
tionem  aperta  voce  prophetabant.  Unde  Isaias :  Ecccy 


actiones,  ita  commemorans.  Quidquid  agitor  in 
oiBcio  missae,  antequam  oblatae  ponantur  in  allaii, 
precatio  nominatur.  Et  banc  distantiam  facit  inler 
precationem  et  deprecationem  et  imprecationeiii 
quod  precatio  sit  quando  bona  optat  popuio,  depre- 
catio  quando  orat  ut  devitet  malum  et  desinat  a  pec- 
catis,  imprecaiio  quando  mala  optat,  id  est,  maledi- 
cit.  Prima  vero  oratio  quam  dicit  episcopus  precatio 
nominatur,  id  est,  optatio  bona  pro  populo.  Dixiimis 
namque  quod  introitus  foret  ad  oflficiom  propheU- 
rum,  quoniam  per  ora  prophetarum  Christus  intiavit 
in  mundum,  et  non  solum  intravit,  sed  et  eamem 
assumpsit ,  et  homo  factus  est ,  ducens  originem  se- 
cundum  carnem  de  sanctis  patriarchis,  quomm  obiis 


inquit,  virgo  concipiet  et  pariet  filium  (Isa,  vii).  Gum  B  yalde  optat  et  commendat  exspectationem  ejns  po- 


ipsam  crucem  videt  diaconus  facere  et  incipere,  ca- 
licem  exaltare  vadit,  et  tenet  calicem  simul  cum 
episcopo  exaitatum  usque  dum  dicit :  Per  omnia  $€£- 
cula  8(Bculorumy  et  postea  ponit  calicem  in  altare,  et 
involvit  eum  sudario.  Nempe  Joseph,  accepto  cor- 
pore  Jesu,  involvit  illud  in  sindone  munda,  et  posuit 
illud  in  monumento  suo.  Hunc  praesentem  dlaconum 
propter  conveniens  ministerium  in  typo  ponimus 
Joseph,  sive  generaliter  in  typo  eonim  qui  casto 
corde  mysteria  Ghristi  suscipiunt.  Diaconus  siqui^ 
dem  qui  tenet  calicem  exaltalum  cum  PontificCi 
ponit  illum  in  altere,  quia  Joseph  deposuit  de  cruce 
corpus  dorolnicum,  et  posuit  in  monumentum.  Dia- 


pulo  ejus  dicens  :  Non  auferetur  $ceptrum  de  Juda, 
et  dux  de  femore  ejus ,  donec  veniat  qtu  miltendms 
e$t,  et  ip$e  erit  exspectatio  genlium  {Gen.  xlix).  Ei 
iterum  :  Satutare  tuum  ex$pectabOt  Domuu  (IbiJ.). 
Itemque  :  Obsecro^  inquit ,  Domine^  mttte  quem  mi»- 
$uru$  e$  (Exod.  iv).  Hoc  bonum  optat  sancla  Marta 
Yirgo  Dei  genitrix,  quando  Angelo  reqNmdit :  Fiat 
mihi,  ecce  ancilla  Domini,  secundum  verbum  tQmn, 
utipse  procedat  ex  meo  virginali  utero  qui  saivet 
populum  suum  a  peccatis  eorum  [Lmc,  i). 

De  $ecreta, 
Secreta  dicitur  eo  quod  secretam  orationem  dat 
episcopus  super  oblationem,  ut  Deus  velit  respieere 


conus,  sicut  diximus,  involvit  cum  sudario  caiicem,  ^xx^i  oblationem  propositam  et  depuure  eam  fulnne 
quoniam  Joseph  involvit  in  sindone  munda.  In  ipso  C  eonsecrationi.  Notum  est  enim  ideo  secreum  oraticH 
altari,  id  est,  in  sepulcro,  corporale  jacet.  Per  quod 


inteiligitur  ipsum  linteum  msgus  quo  totum  corpus 
Domini  tegebaiur  in  sepulcro.  £t  per  illud  quod  ali- 
quam  partem  calicis  tegit  sudarium ,  intelligimus 
quod  aliquam  partem  capitis  Domini  tegebat  et  ali- 
quam  non  tegebat,  sicut  mos  Judaeis  est  facere,  et 
remanet  in  altari,  id  est,  in  sepulcro.  Hoc  opus 
usque  dum  tria  capitula  compleantur,  id  est ,  prolo- 
gus  de  oratione  sequenti :  Pater  no$ter,  et  Libera  no$ 
quw$umu$f  Domine,  Etenim  tres  dies  in  sepulcro  Do- 
minus  quievit.  Postea  namque  commislum  corpus 
Domini  cum  vino,  simulque  pace  annuntiata,  aufer- 
tur  Dominicum  corpus  de  altari,  quoniam  in  tertia 


nem  facere  super  oblationem  ut  possit  ex  ea  fieii 
eorpus  Ghristi. 

De  fractione  oblatarum. 
Fractio  oblatarum  illam  fractlonem  significat  quara 
Dominus  duobus  fecit  in  Emaus.  Qua  de  re  sttAeal 
aliqui  episcoporum ,  quando  invicem  commoiiieaBCy 
tres  portiones  facere  de  una  oblata  in  typo  hormn 
trium,  id  est/Gbristi  etGleop»  et,  utdicant,  Locae. 
Sicut  enim  multae  Ecclesiae  sunt  per  universom  or- 
bem  terrarum  propter  diversa  loca,  et  tamen  ima 
sancta  est  catholica  propter  unam  fidem,  sie  cc 
multae  oblatae  propter  vota  offerentium  udus  panis 
est  propter  unitatem  corporis  Ghristi.  Si  emm 


die  anima  quae  descendit  ad  infema  ut  liberaret  «v  quiris  quare  non  integra  oblata  ponatur  in 


justos,  corporis  vivificaret  membra,  rediit  ad  corpus, 
et  non  est  amplius  inventum  Dominicum  corpus  in 
sepolcro.  Et  ideo  quoniam  totus  homo  surrexit  si- 
mul,  fas  est  ut  iUico  cum  oblatione  calix  Domini 
auferatur  dc  altarL 

De  nonumbu$  quaiuof  oraHonum  epi$eoporum  nve 

.  populi  in  mi$$a, 

Prima  oratio,  aliquandq  oratio  didtur,  aliquando 

eollecta.  Manifestum  est  quod  ideo  oratio  dicitur, 

quia  precantur  bona  pro  populo.  GoUecta  vero,  quia 

populus  inchoatur  colligere  in  unum.  Libeat  frater- 

nitatem  tuam  mihi,  frater  charissime,  uti  auctoritate 

sancti  Augustini  in  hoc  opusculo.  Istud  officium 

namque  in  quatuor  ^pecies  dividit ,  id  est ,  in  preca- 


cum  constet  integrum  corpus  Domini  resorrexisse, 
partim  resurrecturum,  partim  jam  vivity  ut  nllra  boii 
moriatur,  partim  mortale  est,  et  tamen  in  coelo. 
Unde  dicit  Apostolus  :  Nostra  aulem  convenatio  in 

cceli$  e$t  (Philip,  ni). 

De  pace  annuntiata  antequam  comnn$ceatur  corpu* 

et  $angui$  Domint. 

Duobus  enim  modis  potest  accipi  pax  dieta  ab 

episcopo  sive  presbytero  antequam  corpus  Domini 

mittotur  in  sanguinem.  Scilicet  et  illa  pax  per  istam 

inteUigi  potest  quae  justis  eodem  lempore  daU  esi, 

quando  anima  Ghristi  descendit  ad  infemmn,  eC 

eruit  inde  omnes  fideles,  et  abstersit  Deus  oranem 

lacrymam  ab  oculis  eorumi  ut  ampUus  eis  noa  sil 


i5i9  EGLOGiG  DE  OFFHaO  MISSiB. 

dolor  ne(iae  lactas,  sed  in  pace  Dei,  qua  angeli  pa»  A  De  benedictione  post  eommunionem. 


1550 


caii  snnt  cum  eo  ut  vivant  in  aeternum.  Yel  certe  ea 
pax  per  istam  intelligi  potest  qu»  data  est  Ghristi 
corpori  quando  anima  ad  illnd  rediit;  ut  sicut  neque 
anima  unqaam  turbata  est  pro  sua  morte,  ita  nec 
corpus  ultra  tarbetur  de  sua  mutatione;  sed  ea  pace 
fruantur  utRique  ut  semper  gaudeant  de  setema  im- 
mortalitate.  Non  enim  ab  re  est  si  per  lactum  quo 
tanguntur  labta  calicis  eodem  tempore  scripturam 
iliam  acciplamas  :  Et  insufllavit  in  faciem  ejut  spira- 
culum  vitce  IGen.  ii)»  ut  eo  membro  restauratio  vit» 
legator  cui  primo  ut  Tiyeret  legitur  data.  Sane  et 
illud  rt^ni  congrait  ut  quatuor  sensus  sunt  in  ca» 
pite,  per  quatuor  partes  labia  calicis  tangantur,  sive 
quia  per  quatuor  partes  mundi  Ghrlsti  resurrectio 


Post  communionem  hanc  orationem  Augustinus 
postulationem  vocat  Post  communionem  namque 
dicit  quia  postquam  populus  communicat  hsec  seqtfi- 
tur.  Super  populnm  vero ,  quia  tunc  benedicitur 
populus  ut  nostro  sancto  conveniant  Evangelio. 
Post  orationem  et  communicationem  benedictio  se- 
quitur,  quoniam  postquam  Ghristus  in  crace  oravit 
et  coram  discipulis  manducavit  et  reliquias  eis  dedit» 
etevatis  manibus  suis  benedixit  eos  {Luc,  xxiv) :  et 
factum  est  cum  benediceret  eos  ,  recessit  ab  eis ,  et 
ferebatur  in  coelum.  Nostra  qulppe  l>enedictio  posta  • 
latio  est  apud  Dominum  ut  benedicere  dignetur. 
Episcopus  namque  data  benedictione  revertitur  ad 
propria.  Postea  annuntlat  diaconus,  Ite  Mi$$a  e$t. 


speratur.  Inde  scriptam  est  :  A  quatuor  ventis  vent,  B  In  angelorum  typo  loquitur  populo,   qui  dixerunt 


et  in$uflta  euper  interfeetos  i$to$,  et  revivi$eant  (Ezeeh. 
xxxvii).  Sicat  enim  postquam  pueri  damaveruut 
Oeanna  benedictue  qui  venit,  GentUes  quidam,  qui 
nondum  erant  Dei,  qtfaerebant  per  Philippum,  qui 
erat  os  lampadis,  videre  Jesum,  in  quo  significatum 
est  Gentiles  futuros  corpus  Domini  per  fidem ,  ita  et 
Iste  panis  quando  primum  ponitur  in  altari,  datur 
intelligi  faturum  de  eo  fieri  corpus  Domini.  Audia- 
mus  quid  de  jam  commemoratis  gentilibus  respon- 
deat  Dominos  :  Ni$i  granum  frumenti  eaden$  in  ter^ 
ram  mortuum  fuerit,  ip$um  eotum  manet  {Joan.  xii). 
In  quo  profecto  ostenditor,  nisi  ipse  moriatur,  gen- 
tiliiatem  non  fleri  corpus  suum.  Sic  sane  et  panis 


apostolis :  Hie  Je$u$,  qui  a$$umptu$  e$t  a  vobi$  in 
•ccelum  {Act.  i).  Et  reliqna.  Quid  est  namque :  Ite 
Mi$$a  e$t,  frater  mi,  nisi :  Ite  cum  pace  ad  domos 
ve$tra$.  Legata  est  pro  vobis  oratio  ad  Dominum, 
et  per  angelos  ,  qui  nuntii  dicuntur ,  allata  est  in 
conspectum  divinse  majeslatis.  Populus  respondit : 
Deo  gratiu$.  Hanc  responsionem  Augustinus  vocat 
gratiarum  actiones.  Hoc  agit  sancta  Ecclesia  more 
apostolico,  qui  erant  adorantes  Jesum,  et  regressi 
sunt  Jerosolymam  cum  gaudio  magno  {Luc.  xxiv). 
Audi  qualiler  apostoli  Deo  gratias  referant ,  et  erant 
semper  in  templo  laudantes  et  benedicentes  Deum 
qui  vivit  et  regnat  in  saecula  saeculorum.  Ameu. 


purus  corpus  suum  antea  fieri  non  poterat,  nisi  ad      Qualiter  quadam  oratione$  et  cruce$  f  n  Te  igitur 
memoriam  redacatur  Sacerdotis  sacramentum  pas-  ^  agendce  $unt. 

Te  igiturj  ctementi$$ime  Pater,  per  Je$um  Chri$tum 
Filium  tuum,  Dominum  no$trum,  $upplice$  rogamu$  et 
petimu$  uti  aecepta  habeae  et  benedica$.  Hic  signat  obla- 
tionem  et  calicem  tribus  vicibus,  non  tamen  sub  una 
cruce,  sedseparatim  singulis  singulas  facienscruces. 
H<ec  f  dona,  hcec  |  munera^  hcec  f  $ancta  $acrificia 
illibata.  In  primi$  quae  tibi  o/ferimu$  pro  Eccle$ia  tua 
$ancta  Catholica,  quampad/icarey  custodire ,  adunare, 
et  regere  digneri$  totoorbe  terrarum,  una  cum  famulo 
tuo  papa  no$tro  iUo.  Memento,  Domine ,  famulorum 
famularumque  tuarum  illorum  et  illarum  (Hic  nomi- 
na  vivorum  memorentur  ,  si  volueris  ,  sed  non  Do- 
minica  die,  nisi  caeteris  diebus)  et  ommum  circum 
a$tantium  quorum  tibi  fide$  cognita  e$t  et  nota  devo^ 


sionis  Domini ,  et  crucis  signaculum  super  eo  cele- 

bretur. 

Item  de  ucreta. 

Ghristus  solitadinem  quaesivit  in  oratione.  Quanto 

magis  non  oportet  quaerere,  qul  undique  circumda- 

mur  tumuUibus  vitiorum  et  consuetudine  sseculari. 

Utile  namque  est  omnem  orationem  specialem  sa- 

cerd(Otum  secretam  esse,  ut  non  cogitemus  quomodo 

piaceat  vox  et  compositio  oris  populo  terreno,  sed 

tantummodo  cogitemus  qualiter  mens  soli  Deo  con- 

cordet,  quem  orat.  Ab  illo  loco  abi  secretam  dicit 

episcopus  usque  ad  Agnue  Dei,  totum  illud  vocat 

Augostinus  orationes. 

De  prosfatione. 


Praefatio  namque  didtur  quasi  praelocutio.  Haec  ^  tio  ,  qui  tibi  o/ferunt  hoc  $acrificium  laudi$  pro  $e 


namque  oratio  quae  pnefatio  dicitur  ,  praelocutio  est 
totius  secuturae  orationis  quae  inchoatur.  Te  igitur 
pervenit  usque  ad  Agnu$  Dei.  Hanc  consuetudinem 
haec  oratio  tenet  quam  habuit  oratio  patrum  no- 
strorum,  qui  solebant  laudes  Domino  referre  in  ora- 
tione.  Ita  namque  Daniel  oravit :  Domine  Deu$  no^ 
$ter,  qui  eduxi$ti  poputum  tuum  de  terra  jEgypti  in 
manu  forti,  et  feci$ti  tibi  nomen  $ecundum  diem  hanc 
(Dan.  ix).  Et  paulo  post :  Avertatur,  ob$ecro,  ira  tua 
et  furor  tuu$  a  civitate  tua,  etc.  Primo  namque  lau- 
davit  Dominum  in  eo  quod  eduxerit  populum  suum 
de  servitute  gravi.  Et  postea  deprecatos  est  de  prae- 
senti  tribulatione. 


$ui$que  ommbue,  pro  redemptione  animarum  euarum, 
pro  $pe  $aluti$  atque  incolumitati$  $u(e,  tibique  red* 
dunt  vota  $ua  cetemo  Deo  vivo  et  vero.  Commumcan- 
te$  et  memoriam  venerantee  in  primi$  glorio$ce  $emper 
virgini$  Mariae  genitrici$  Dei  et  Domim  nostri  Je$u 
Chri$ti,  $ed  et  beatorum  apo$tolorum  ac  martyrum 
tuorum  Petri,  Pauli,  Andrece,  Jacobi,  Joannie,  Tho- 
mee,  Jacobi,  Philippi,  Barthotomcei,  Matthasi,  Stmo- 
ni$f  et  Tathm,  lAni,  Cleti,^  Clementi$,  Sixti,  Corne- 
lii,  Cypriani,  Laurentii,  Chry$ogoni,  Joanni$  et  Pauti, 
Co$mm  et  Damiani.  Si  fuerit  natale  sanctorum  ,  hic 
dicat :  Sed  et  diem  natalitii  beati  illiue  vel  beatorum 
illorum  celebrante$,  et  omnium  $anctorum  tuorum^ 


guoque  peccatoribui  (amulii  tui*  demuUiludine 
rationum  tuarum  sperantibus  partm  aliquam  et  w- 
cietatem  donare  digneri$  cum  tniM  $ancti$  opoMtidis  et 
martyribus^  cum  Joanne,  StepkauOf  Malthiaf  BanU' 
ba,  Ignatio^  Alexandro,  Marcellino^  Petro^  FeiicUaU, 
Perpetua,  Agaihe^  Luda^  Agne^  Ccecilia »  Atuieiaae^ 
et  cum  omnibus  sanctit  tui$  » intra  quorum  mps  con- 
Bortium  non  astimator  meriti  ,  $ed  venim  ^ueesumus 
largitor  admitte  per  Ckrisium  Domiuum  naurum.  Hie 
archidiaconus  erigeos  $e  Teaii,  et  iaf^lTettft  Galiceoi 
mappala,  ievat  iUum  Qonin  domniuD  papan.  Per 
quem  ktec  omma,  Dominef  semper  boua  €rsme.  fiie 
ambd  3igna(,  id  Mt«  obiaUoDem  et  eeJHoewu  tribw 
Ticibus,  singulis  singuias  facies  cxuo^  eauaifemt  f» 


)531  AUAUail  PfiCSBYTEBI  METENSIS  1532 

fiioniiii  meriits  precibusque  concedas  ut  in  omnibus  A  precamur  per  Christum  Dominum  nosirum,    Sokis 

proteetioftts  tua  muniamur  auxilio  per  Christum  Do-' 

miftttfii  nostrum.  Hic  ioclinat  se  usque  ad  altare, 

diceoa  :  Hanc  igitur  oblationem  servitutis  noirrip, 

sedet  cunctce  famiiice  tuce  qucesumuSf  Domine^  ut 

ptaetUu$  accipias,  diesqu^  nostros  in  tua  pace  dispo^ 

naSf  atque  ab  cetema  damnatione  nos  eripi  et  in  ele- 

ctorum  tuorum  jubeas  grege  numerari,  per  Christum 

Ihminum  nostrum,  Ilic  erigit  se  sursum,  solam 

oUatam  hlc  benedicit.  Quam  obtationem  tu  Deus  in 

omnibus  qumsumus  benedictam  f ,  adscrij^am  f»  ra- 

fom  f ,  rationabilemf  acceptabitemque  faeere  diguare^ 

(hfc  ambos  signat,  id  est,  oblationem  et  calicem)  ut 

nobis  corpus  f  et  sanguis  f  fiat  ditectissimi  fitii  lnt 

Domini  nostri  Jesu  Cbristi,  Qui  pridie  quam  patere- 

tur  accepit  panetn  in  sanctas  ac  venerabites  manus  '  t^ivificas  f,  benedicis  f ,  ^  prmsku  natie^  Hm  loTat 

domnus  papa  obiatioq^  daa&us4|ii£  ad  aeum  ^alids; 
et  tangens  eum  de  oblationibus,  teoei»ia  iilam  aniii- 
diacono.  Per  ipsum  et  cum  ipso  a  w  ipsa  eet  Hbi  Dee 
Patri  omnipotenii  in  unitaU  Spsritus  sanai 
honor  et  gtoria,  Tunc  diciC  in  altum :  Per 
cuta  scecutorum.  Respondent :  Amfu.  Tniie  K|K»it 
oblationesin  altare,  etdicit  lo  altiim.  Oremue,  De»- 
de  dicit :  Prc^eptis  satutaribus  usouiti  ,  et  diuiua  iu- 
stitutione  formati»  audenm  dicere^  Pater  noeter  qm 
es  in  cc^tiSt  sanctificetur  nomen  tuum,  adueuiai.  Osque 
tibera  nos  a  malo.  Tnoc  dicit  domiiut  papa, 
niente  nuUo  soao,haQC  oratiouem ;  £dbera 
sumuSf  Domine^ab  ommbus  utntis pmtoeiiisp 
tibus  ct  futuris^  et  intefcedenie  beota  et  gfaei 
per  virgine  Dei  genitrice  Maria  et  oauetis 
tuis  Petrg  et  Pauto  atquc  AnireOt  el  samcta  Stepkam 
protomartyre  tuo,  et  beatis  confessoribus  fmfliJm, 
Marlino,  atque  Benedi^ » (liifi  BomiDat  quales  to- 
lueril  sanclos  veiquantos  oommwDorM)  emm  emuihts 
sanctis^  da  propitius  pocm  IH  diehus  uaeivie  ,  wt  ops 
misericordite  tua  adjuti^  et  4   peceato 
tiberi^  et  ab  omni  perturktitione  seeuri 
nostrum  Jesum  Christum  Fitium  tuuuu  tekMledidt: 
PaxDomininQstriJe$uChriMti  tit 
Respondeat,  et  cum  spiritu  tuo^  Miide  dai 
aJtario  vel  patemi^  £t  sic  p<H[mIus  dat  aibi 
DumverQ  domnus  papadi^t ;  Pau  Dmim  sat 
vobiscum ,  non  mittit  partem  iaDOtim  ia 
sicut  caeteris  sacerdotibus  mps  est  dum  GonfriDgaDt, 


suas  I  etevatis  oculis  in  ccetum  ad  te  Deum  Patrem 
suum  omnipotentem^  tibi  gratias  agens  ,  benedispit  f , 
fregit,  dedit  disciputis  suis^  dicens  :  Accipite  et  math 
tiucate  eso  hoc  omnes,  Hoc  est  enim  corpus  meutt^ 
SinUti  modo  postea  quam  ccenatum  est ,  accipiens  et 
hunc  prcectarum  caticm  in  sanctas  ac  venerabHe$ 
manus  suas,  itm  tibi  gratias  agens  ,  benedi^t  f » 
dedit  diecipulis  suis ,  dicens :  Accipite  et  bibite  eu  hoe 
omnes.  Hic  est  enim  calippsanguinis  mei  Novi  et  ceterui 
festamenti^  my$terium  fidei ,  qui  pro  vobi$  et  pro 
mutti$  e/fundetur  in  rmissionm  peccatorum.  Hcsc 
quotiescunque  feceritisy  in  mei  mmoriam  fadetie» 
Vnde  et  memores,  DominCf  nos  tui  servi^  sed  et  ptebs 
tua  $ancta,  Chri$ti  FitU  tui  Domini  Dei  nostri ,  tam  ^ 
heatos  passionisy  nec  non  et  ab  inferis  resurrectionie^  ^ 
sed  et  in  cedos  gtoriosce  aecert^oms^  offerimue  ^Qfieta" 
rce  majeetati  tuce  de  tui$  donis  ac  dtttis  (bic  qaatoor 
vicibus  solam  oblationem  signat,  et  in  quinta  vice 
super  calicem  solum  crucera  faciens)  hostiam  f  pur 
ram  ,  hostiam  fsanctam  t  Aoi(iam  f  immaculatam^ 
panem  f  $anctum  vit<e  ceteme ,  et  calicm  f  lo/ultf 
perpetucB.  Supraquce  propitioac  eereno  vuttu  re$pieer$ 
digneri$  et  acceptahabere  $icuti  accepta  habere  digna" 
tu$  e$  munera  pueri  tui  ju$ti  Abet^  et  $acri(icium  pth 
triarchcB  nostri  Abrahce^  et  quod  tibi  obtutit  $ummu$  ia« 
cerdoe  tuu$  M^tchi$edech  ,  eanctum  $acrificiumt  int^ 
macutaiam  hostiam,  Hic  indinat  se  iterum  juxta  al^ 
tare,  dicens  :  Supptices  te  rogamus^  omnipotens  Deu$^ 
HicpraMpud  se  quod  volnerit.  Peinde  dicjt:  Jube 


hesc  perferri  per  manrn  angeti  tui  in  subtime  oltare  ^  ^^  Agn^s  Dei  dicunt.  £t  explota  ctnSi^dimm 


tuum  in  con$pec^u  divince  maje$tati$  tuce.  Hic  se  eri-f 
git,  baec  verba  diceos :  Ut  quotquot  ex  hac  attarie 
participatione  $acrosanctum  fitU  tui  corpu$  et  $angui' 
nem  $umpserimu$  ,  omnt  benedictione  cotteeti  et  gta-^ 
tia  repleamur  per  Chri$tum  Dominum  no$trum,  Hic 
orationes  duae  dicuntur,  una  super  dyptitios  [Forte, 
diptycba],  altera  pos(  leciiooem  pominum.  J^  hoc 
quotidiaqis  vel  in  ageodis  tantumioodo  diebus*  Jfe- 
mento  etim*  Domine^  0t  eorumuomnum  qui  no$  prm 
ee$$erunt  cum  signo  fidei  et  domiunt  in  smno  pacis* 
Et  recitantur.  Deinde  postquam  recitata  fuerint, 
dicil :  /pit^,  Domine^  et  omnibu$  inChri^toquie^centi' 
bus  toc^m  refrigerii,  /licti,  et  paci$  ifl  indutgea$  de^ 


inunicat  domnus  apostolicos ,  paiim  sibi  mordet, 
et  reliquam  in  caliQem  mittit,  facieos  «fucem  de  ea 
tribus  vicibussuperoalicom  nihi)  dicens;  ei  «iccoo* 
firmat  de  calice,  tenente  calioem  archidiafifOOO.  Quaiido 
vero  domnus  apostoUoo^  desoenditah  altari,  incipit 
communicare  populus.  Picitur  AntiptiQqa  ad  eooi- 
munionem  ;  et  expleta  comnaniooe  el  aotiphooa. 
tum  surgit  domnus  papa ,  et  veoiens  ad  alure  la- 
lutat  altius.  dic^  :  Domifitti  oo^iiimiii.  RespQDdeot* 
et  cum  spiritu  tuq*  Peinde  dat  oratioDem  :  Qtiod  onr 
$ump$imu$i  DominCf  mente  capittmus^  ettUumuers 
tmporatifiat  nobi$  remedium  empit^mum  per  Do 
minttm  nostrum  Jesum  Christum* 


1333 


EPISTOLiE. 


1534 


STBIPH08II  ma^ifiimn 

—  EPISTOLjE. 

(Apad  Aeherinm,  SplcUegU  tono  UI.  peg.  530,  efc  ex  HarteA.  tapl.  GoUeei.) 


^m 


lamTOLA  PRMA. 

AHAUm    A»    I1RCV1AII    «BWOWEHWEll    ABCnBPlSeOHIIf 

DB  llOHm  JE80. 

aniseloio  Palri  et  acutissimo  rhetori  lereBUse 
Tali  10  noetra  Jeroealem  Amalariiis. 

BeribuDt  Salvalor»  noatri  Jesu  nomen  per  aepi- 
ralionem,  ciqna  ratlonig  eipers  sum*  Sdo  vobis 
ignotam  non  esse,  si  alieDQus  ralionis  causa  postpo- 
natar  post  I  asplralio  in  nomen  lesu,  qnam  intimate 
iillo  ^estro  nadsit.  Scio  si  est,  adfore  in  promptuario 
nentls  Testne  quod  flnat  ad  me.  Anteqoam  perge- 
ret  dommw  Garohts  Romam  novissime,  audlTi  aa- 
eerdotes  Gallias  nostnn  aonare  GUus,  qnod  neque 
cum  Hebnels  neque  cum  Graecis  oonvenlebat.  Ab  illo 
tempore  andio  lencs,nl  opinor,  quod  conrenit  cum 


A  modo  fartenigerem  qnod  seriptmii  est  in  fiomlnlca 
institutione :  Hic  e$i  calix  sanguinii  Notfi  ef  astertd 
Teztamenii^  mysteriwn  fidei.  Qtiia  comperi  tos  veUe 
scire  quomodo  intelUgerem  iRnd ,  Ideoque  scripiis 
pands  litteris  intlmo  quomodo  sentiam.  Fuit  enim 
calix  Yeteris  Testamenti  de  quo  in  Exodo  scriptnm 
est,  cap.  xcviii  :  7ti/tr  Uaque  May$es  dhnidiam  paf- 
tem  ianguinis,  et  mint  in  erateras  :  partem  autem 
residuam  fudit  super  aitare  {Exod.  xxiv,  6).  El  paalo 
post :  Hic  est^  inqnit,  «an^t«  fcederis  quod  pepigit 
Dominus  vobiseum  super  cunctis  sermombus  hi$ 
{Luc,  XXII,  17).  Hunc  calicem  consummavit  Domi- 
nus  in  coena  sua  secundum  Lncam  dicentem  :  Et 
accepto  calice  gratias  egit  et  dixit :  Accipite  et  (/tvt- 
dite  inter  vos.  Dico  enim  vobis  quod  non  bibam  de 


Hebrsds,  qnomm  docis  nomen  legitimns  lesos.  Qui  ^  generatione  vitis^  denec  regnum  Dei  veniat,  Calix  Te^ 

teris  Testamenti,  sanguine  animaUum  irrationabi^ 
linm  redundabat.  lUe  sanguis  flgora  fhit  veri  san^ 
guinis  Ghristi.  Qaem  calicem,  id  est,  in  quo  biblmug 
sanguincm  Ghristi,  initiavit  nobis  Ipse  In  memorata 
ccena  post  consummatum  priorem  caUcem,  ut  Ideni 
Lucas  memorat  in  sequentibus  :  Simititer  et  ealicent 
postquam  ccenavit,  dieens :  Hic  eet  calix  Novi  Testa" 
menti  in  sanguine  meo ,  qui  pro  vobis  fundetur 
(Luc.  xx).  Hic  calix  est  in  flgura  corporis  mei,  in  quo 
est  sanguis  qui  manabit  de  ialere  nieo  ad  complen- 
dam  legem  veterem,  quo  effuso  deinceps  erit  Novum 
Testamentom ;  quoniam  novus  sanguis  et  innocens , 
id  est,  hominis  absqoe  peccato  effundetur  pro  re« 
demptione  humana,  quod  aotea  non  est  factum  san- 


lesus  nomine  suo  orttflgurabat  nostrom  lesum ,  ut 
Bedulius : 

....  Jam  tmicfam«lata  ridebanl 

Sidera  vemunw  prooiisso  Bomiue  JesBm. 

Nam  Gwed  his  notis  I.  G.  conscribunt  Ulud  nomen ; 
et  leguBl  IHCOTC.  Unde  mihi  videtur ,  si  tameu  vo- 
bis  non  alias ,  oporlere  scribi  per  1  el  H  el  G,  sive 
6,  qnod  legimus  Ihesus.  Quibus  notis  memoratum 
Bomen  scribere  debeam,  oro  ut  mandetis. 

EPISTOLA  II. 

jERBIflA  AD  Alf ALARlUtf. 

Porphyrios  philosophus  nomen  Ieso  in  anacrosti- 
cha  sua  Latine  scribit  hoc  modo  Ihbsus,  qnem  no- 
vimus  utriusque  Hnguae  peritissimum  fuisse  ,  usus 


videUcet  ita  Graeca  liltera  pro  H  longa,  quam  GnBci  C  guine  alicujus  animalis  irrationalis.  Iste  sangulg 


In  lingua  propria  pro  I  longa  semper  sonant.  Latini 
vero  pro  E  longa.  Alia  vero  ratione  imitantes  He- 
bneos  lesum  pronuntiamus,  non  per  aspirationem, 
sed  per  H  Gnecum  scribentes. 

EPISTOLA  ni. 

AMALABII  AB  JOKAB   EPISCOPUM. 

Pater  inlimato  nato,  quibus  notis  inferlus  fi||u- 
ratis  rectiut  videatttr  vobis  pingl  nonaen  lesu  IflG 

an  iffS. 

At  Ule,  Inquit,  slcntX  et  P  Graecis  litteris,  et  alia 
qualicunque  Latina  couvenientl  superioribus  scribi- 
tnr  nomen  Ghristi,  ita  I  et  H  addita  convenienti  La- 

tina  scribitur  IHS. 

EPISTOLA  IV. 

AHALABII  AD  BANTGARIUIf  EPI8C0PUM. 


novus  est,  qui  effusus  est  pro  salute  nostra,  quia  non 
est  animalis  aUcujus  irrationabiUs ,  sed  bominis  ra-- 
tionaUs ;  propterea  dicitur  Novi  Testamenti,  quoniam 
iUo  effuso  vetera  transierunt,  et  facta  sunt  nova. 
Ipse  vocatur  tetemi  Teslamenti,  quia  Novum  Testa'- 
menlum  non  mutabitur  ad  aliud  Testamentum,  sicnt 
mutatum  est  Yetus  inNovum.  Ipse  vocatur  mysterium 
fideiy  quoniam  qui  credit  se  redemptum  ab  eo  san- 
guine,  et  imitator  fit  passionis  ipsius,  ei  proficit  ad 
salutem  et  ad  vitam  aetemam.  Gnde  Dominus  dicit : 
iVt«t  manducaveritis  carnem  (ilii  hominis,  et  biberitie 
ejus  sanguinem,  non  habebiiis  vitam  in  vobismetipsie 
{Joan.  VI,  54).  Hoc  est,  nisi  participes  fueritis  mem 
passlonis,  et  credideritis  me  mortuum  pro  vestra 
^salute,  non  habebitis  vllam  In  vobis.  Mysterium 
Grsece,  Latine  secretnm ,  quia  fides  ista  latet  in  cor- 


Amalarius  Rantgario  episcopo  reverendissimo  ci-     dU>us  electorom ,  propterea  vocatur  secretum  fidel. 

vitaUs  Noviomensls.  Mysterium  fldel  fldes  est,  ot  AugQStinns  in  eptslpla 

Memini  me  interrogatum  a  vestra  pateroitate  quo-     23  ad  Bonifacium  episcopum  :  Slcut  ergo  secondum 


15»  AMALARU  PRESBYTEIU^METENSIS  *  1336 

quemdam  modam  Sdcramenliim  coiporis  Ghristi «  A  protulisse.  Habemus  el  doii  minlmjim  MCtoritatem 


ex  consuetudine  Ecclesi» » qw  solet  quotidie  id 
oratiODe  qose  fit  super  menBam  proferre,  Beaia  $e» 
raphin. 

b  EPISTOLA  TL 

AO  GUNTBAODII. 

Amalariofl  GoDtrado    dilecto  filio  in  dtsdptiDa 
Cairisti. 

Fili  mi»  recordatus  aum  percunctatom  esse  poQeiis 
ingenium  tuum »  quare  non  me  cmD  nujori  caaleia 
custodirem,  ne  iilico  post  consomptom  sacrifidiim 
spuerem.  Addidisti,  qood  non  Tideres  caeleros  sa- 
cerdotes  hoc  facere »  id  est  statim  spoere  posl  eo- 
mestam  eucharistiam.  Quando  hoc  aodiTi  a  te» 
multum  tihi  dixi»  nec  cogitavi  ex  hoc  tihi 


corpus  Ghristi  est,  sacramentum  sanguinis  Ghristi , 
sanguis  Ghristi  est ;  ita  sacramentum  fidei ,  fides 
est.  Simili  modo  possumus  dicere  :  Bh  e$t  caUx 
sanguinU  md  Notn  et  (Btemi  Testamenii;  ac  si  di- 
cat  :  hic  est  sanguis  meus  qui  pro  Tobis  datur,  ut 
deinceps  NoYum  et  setemum  Testamentum  a  me 
accipiatur  et  teneatur.  Sequitur  :  mysterium  fidei 
hoc  credere  dehelis,  id  est,  hanc  fldem  habere  de- 
betis,  ut  per  illom  remissio  vobis  sit  omniom  pec- 

catoram* 

E^ISTOLA  y. 

AD  HKTTONEll  *  HONACHOII. 

Dignata  est  fratemitas  vestra  nobis  mandare , 
ut  auctorem  illum  vobis  nomlnarem»  qui  distin- 

cUonero  facit  inter  Seraphin,  quando  neutri  generis  B  dere,  nauci  duxi  talem  percunctationem ;  jam  in 
esty  et  quando  masculini.  Non  omnia  mihi  in  prom- 
ptu  possont  occurrere,  qua  de  illis  agminibus  ie- 
gistis  et  legi.  Tamen  illum  auctorem  modo  promam 
qui  discernit  inter  cherubin  neutri  generis  et  mascu- 
lini,  nec  non  et  ilium  qui  Seraphim  per  m,  masculi 
generis  dicit ,  et  oeutri  por  n.  Opinor  quod  eisdem 
finalibus  litteris  terminetur  apud  Graecos  chenibin 
et  seraphin.  Dicil  Hieronymus  in  tracutu  Ezechielis 
lerUi  libri  :  c  Quanquam  plerique  cherubin  neutrali 
genere  numeroque  plurali  dici  pulent,  nos  scire 
debemos  singulari  numero  esse  cherub  generis  ma- 
sculini,  et  plurali  ejusdem  generis  chenibim,  non 
quo  sexus  in  ministri  Dei  sit,  sed  quo  unumquodque 
juxta  lingudpt  suse  proprietatem  diversis  appelletur  ge- 


itinere  degens  aporiatus  som  toa  dilectioiie»  ne 
qoa  sospicio  remanmt  tilii  faisa  in  pectore.  Qoasi 
^o  proptenre  hoc  agerem  contra  nosiram  rdigio- 
Dcm,  et  De  remaneres  in  aliqoo  errore  igDonniiae , 
idcirco  potissimnm  qooniam  soisi  te  sen&asse  me 
agere  contra  consoetodmem  religioeorora  piesbyte- 
rorom,  maioi  ex  itinere  formare  tibi  aDimom  inenB ; 
qoam  diutius  remanere  ardens  ingeDiom  tniim  in 
suspiciooe  inutili.  Atteode  primo,  fili  mi,  scntentig 
Pauli  dicentis  :  Sftiritalis  judicat  omnia;  tpse  amUm 
a  nemine  judieatur  (/  Cor.  ii,  15).  Si  quod  circa 
spiritum  est  in  suo  ordine  manet,  ea  qoae  per  oorpos 
geruntur  recta  depotantor,  dicente  eodem  Aposlolo : 
Omnia  munda  mundis  (Tit.  i ,  15).  Molll  sodC  qm 


jUAiaiiu|su<r  suiB  pi^upjici^itfcciuuivciBii»  ap|fcuckui  i^c-       tfmmu  munuu  mnnoM  \4s».    i,    lu;.  kuub    mui»  i|ib 

Dcribos.  Angeli  vocantur  numero  piurali  Maiachim ,  ^  munditiam  corporis  obserrant  secundom  usomPlia- 


et  cherubim  et  seraphim  ejusdem  generis  et  nu- 
meri.  i  Ubi  sanctus  Hieronymus  dicit ,  nos  scire 
del)emus  quod  Latinus  Latinis  fuit  locutus.  Ipse 
erat  Latinus ,  Paula  et  filia  ejus  Eustochium  La- 
tin»  erant.  £x  hoc  inteliigere  possumus ,  quod  nos 
Latini  debemus  illorum  miuistrorum  nomina  mascu- 
lino  genere  tenere  juxta  Hebraicam  auctoritatem , 
quam  Hieronymus  interpretalus  est.  Et  ubi  dicit : 
<  Non  quo  sexus  in  ministris  Dei  sit,  sed  quo  unum- 
quodque  juxta  linguse  suae  proprietatem  diversis 
appeiletor  generibus :  i  ex  boc  intelligimus  quod 
allerius  generis  sunt  minislri  memorati  in  peregrina 
lingua.  Dicit  Beda  in  libro  primo  de  tabernaculo  et 


risaeorum,  ex  quorum  tamen  meDtibus  prooetail 
immunda,  quae  Dominus  computal  in  ETangefio 
dicens  :  De  corde  enim  exeunt  co^tatiomes  wkmlm , 
homicidiaf  adulteria^  formcationes^  f^rtn^  fs^  testi- 
monia,  blasphemics  :  hac  sunt  qum  coinquinani  ho- 
minem  {Matth,  xv,  20).  Inter  ista  non  depoutor 
sputum,  nec^procedit  ex  mala  cogitatione  qra  ooiii- 
quinal  hominem.  Sputum  natoraie  est  nobis,  sine 
peccato  procedit  ex  oobis,  saoilati  Dostrae  prolieit 
ejos  processio,  sine  vituperatione  reiigiosorom  fao- 
minum  aglmus  quod  Ghristus  egit  pro  salute  nostra, 
docente  Evangelio  :  Lutum  fecit  Dominus  ex  epuio » 
et  linivit  oculos  ccsci  nati  (Joan.  ix,  Q.  El  ileniB 


w  "  -^-  ~' — ~-~ —   \- — ^   # 

vasis  ejus  :  c  Et  quidem  numero  singulari  cherub,  j.  secundom  Marcom  :  Misit  digitos  suos  in 


plurali  autem  cherubin  dicitur,  et  est  uomen  gene- 
ris  masculini;  sed  Graeca  consuetudo  neutro  genere 
cheruhin  posuit ,  m  Iitiera  in  n  mutata.  Yerum 
noster  interpres  Hebraeum  secutus  idioma,  mascu- 
lino  genere  posuit.  > 

MonstraiM)  itcrum  ubi  idem  iuterpres  Hieronymus 
ponat  seraphin  neutro  genere.  Scribit  in  libro  quem 
fecit  de  seraphin  (Cap.  6,  post  init.)  qux  leguntur 
in  Isaia  inter  caetera  :  c  Nullum  prophetarum  extra 
Isaiam  vidisse  seraphin  circa  Deum  stantia,  et  ne 
ipsa  quidem  seraphin  alibi  lectitari.  i  Novit  charitas 
vestra  qoando  dixit  stantia,et  ipsa  neulro  genere  ea 

*  Ad  Bettonem.  Is  forsitan  Hetto  sive  Hectus,  aoi 
Abbas  fuit  Eptemacensis  post  episcop.  Treverensis. 


et  expuens  tetigit  iinguam  ejus  (Marc.  vn,  5S).  Cor- 
pus  Domini  saluli  hominum  consecratom  est  ia  «ler- 
nom.  Ejectio  spoti  salotem  pnestat  temponleoi.  Ad 
hoc  deprecamur  sanitatem  temporalem»  ol  potiiis 
occurramus  aetemae  saioti.  Qood  est  olBciam 
saiotis,  non  est  contra  institotionem  DomiDi. 
vis  Apostolus  dixisset :  Quando  infirmor  tmne  fortiar 
eum  et  potens  (II  Cor,  xii,  10).  Tameo  sanitati  stade- 
l)at,  ut  Dovimus  ex  admonitione  facta  ad  Timolhenm 
cum  dicat :  Noli  aquam  biberet  sed  modico  vino  uiert 
propter  stomachum ,  et  frequenies  tuas  tw/iriiwt 
(/  Tim.  V,  29). 

^^x  hac  epistola  Amalarios  prohator  saceidOB» 


4337  EPISTOLiE.  '|33S 

Tu,  flli,  in  redargaUone  toa  non  propter  aliad  A  ▼^le  ^t  precari  lyominum  cor  mundum,  raum  est 


ostendisti  mihi'tibi  displicere  me  spuere»  nisi  quia 
caeteros  Meerdotes  pergpezisti  a  spmto  diutius  se 
abstiuere  post  sacriflcium.  Tn  adiiuc  puemlus  non 
▼idisti  multos  saeerdotes;  forsan  quos  saepissime 
Tidisti  Tenatoribus  juncti  sunt ,  qui  soient  manus 
lavare  a  recenti  sanguine  bubalorum  suorum  et  hlr- 
eorum  ,  sicut  et  populares  faciunt  qiiando  ad  com^ 
munem  mensam  accedunt?  Non  hoc  dioo»  quod  non 
debeamus  corpus  Domini  venerari  pr»  omnibus 
sumptibus,  sed  quod  si  yeneratum  fuerit  ab  interiore 
homine»  quidquid  naturaliter  ab  exteriore  agitur , 
Dominico  honori  deputatur.  Quamris  sagacitasin- 
fiinti»  tua^  nobilissima  milii  quod  displiceret  non 
ostenderet,  tamen,  ut  reor ,  video  qnod  tibi  displi- 


eorpos  suum  per  artus  et  venas  difiiindere  ad  salu- 
tem  nobis  aetemam.  Ipse  enim  dixit  quando  panem 
tradidit  apostolis  :  Hoc  est  corpu$  meum  quod  pro 
vobis  tradetur  {Luc,  xxii,  i9).  Suum  corpus  quando 
▼oluil ,  et  quando  vult  in  terra  versatur.  Etiam  post 
Ascenslonem  suam  non  dedignatus  se  Paulo  apostolo 
monstrare  in  templo  Jerosolymis  quod  erat  in  terra : 
Domim  est  terra  et  plenitudo  ejus  {PsaL  xxiii).  Om- 
nis  terra  in  sua  conditione  consistens  benedicit 
Domino.  Sola  mala  voluntas  facit  vas  suum  pollutum 
ad  suscipiendum  Dominum.  Hpec  propterea  dico»  ut 
si  forte  me  ignorante ,  aut  non  consentiente  exierit 
de  ore  meo  ex  corpore  Domlni ,  non  me  putes  alie- 
num  a  religione  Gfaristiana,  quasi  contemptui  babeam 


ceat  meo  sputo,  hoc  est,  quasi  sumptum  corpus  B  corpus  Domini  mei ;  aut  Ipsum  iliuc  dirigaiur  quo 


simul  cum  sputo  projiciam.  Fili,  non  ita  retur  animus 
patris  tui :  iilum  precor  qui  dlcit  Psalmista  :  Forti- 
tudinem  meam  ad  te  eustodiam  (Psal.  lyiii,  10).  Fle- 
gmaticns  homo  si  studuerit  sanitati  suae,  saepius 
curabit  flegma  ejicere.  Non  est  probibitus  flegma- 
ticus  a  promotione  sacroram  ordinum.  Non  enim 
ignoravit  Paulus  humores  nocivos,  et  nimium  abun- 
dantes ,  saepius  fore  necesse  exire  ab  homlne  :  ta- 
men  quando  abn^avit  episcopum  superbum ,  ira- 
Gundum ,  vinolentnm ,  percussorem ,  turpis  lucri 
cupidum,  non  abnegavit  flegmaticum.  Forte  tui 
animales  inflati  munditia  corporis ,  possunt  videre 
vicla  nociva  in  secreto  figmento  suo,  quae  Paulus 
apostolus  non  potuit  forte  videre  in  Spiritu  sancto. 
Absit,  fili  mi. 

Si  potulssem  me  abstinere  tandiu  a  sputo  quan- 
diu  satisfacerem  tuis ,  ut  non  haberent  quod  repre- 
henderent  in  me ,  hoc  ultro  curarem  ,  praecipiente 
Aposlolo  :  Providentes  boM  non  tantum  eoram  Deo^ 
sed  etiam  coram  omnibus  hominibus  {Rom,  xii,  i7). 
Sed  quia  hoc  mibi  difficile  est,  tamen  confido  in  Do- 
niino,  sl  mens  mea  pura  fuerit  et  humills  in  con- 
spectu  ejus,  ut  faciat  intrare  corpus  ad  animam 
meam  vivificandam ,  et  qnod  exeundum  est  propter 
sanitatem  corporis ,  faciat  exire  sme  dispendio 
animae.  Sl  quis  hoc  non  credit  eum  posse  si  voiuerit, 
non  credit  eum  omnipotentem  esse.  Et  qui  non 
spemt  eum  hoc  velle»  non  recipit  sententiaro  Pauli 
dicentis  :  Qui  omnes  homines  vult  salvosfieri^ITimm 


non  voloit ,  seu  non  vult  veniro.  Per  boc  corpus 
anlma  nostra  vivit,  dicente  eodem  Domino  :  Nisi 
manducaveritis  camem  fHH  hominis  ,  et  bibcritis  ejus 
sanguinemy  non  habebitis  vitam  in  vobismetipsis 
(Joan.  IV,  54).  Si  enim  Ipsum  corpos  vita  nobis  est, 
non  ei  aufertur  propter  nostram  separationem  ubi- 
cunque  fuerit  quod  ex  se  babet,  et  nobis  ex  se  tri  • 
buit. 

Fili  mi,  dic  presbyteris  tuis,  ut  caveant  ne  cnum 
verbum  ex  hls  quse  Dominus  locutus  est  in  Evan- 
gelio,  excedat  de  corde  eorum ,  quoniam  et  ipsum 
vita  nobis  est,  slcut  panis  consecratus.  Dicit  Domi- 
Dus  in  Evangelio  :  Verba  quce  ego  locutus  sum  vobis^ 
spiritus  et  vita  sunt  {Joan.  vi,  64).  Praeceplum  est 
C  mihi  in  lege  :  Si  aliquid  remanserit  de  agno,  ut  igne 
eomburam  iltud  (Exod.  xxix,  34).  lUe  agous  Ghristi 
caraem  praeflgurabat.  Reliquiae  agni  quae  igne  com- 
buri  videbantur ,  roysteria  sunt  divinitalis  ,  qu» 
capi  non  possuut  a  nobis,  sed  Domini  praecepto  igne 
charitatis  assumenda  sunt  in  coelesti  oblatione.  lUi, 
id  est  igni  cbaritatis,  omnia  comroendo,  meautet 
illo  vitia  consumantur,  et  bonl  afiectus  assumantor. 
Ita  vero  sumptum  corpus  Domlni  bona  intentione, 
non  est  mibi  disputandum  ,  utram  invisibiiiter  as- 
sumatur  in  coelum ,  an  reservelur  in  corporo  nostro 
usque  In  diem  sepulturae ,  aut  exhaJetur  in  auras , 
aut  exeat  de  corporo  cum  sanguine ,  aut  per  poros 
emlttatnr ,  dicente  Domino  :  Omne  quod  intrat  inos 
in  ventrem  vadit^  et  in  seces9Vim  emittitur  (Matth. 


II,  4) :  id  est  illos  qui  salvalioni  deputati  sunt.  Fiii  ^  xv,  i7).  doc  solum  cavendum  est ,  ne  Judae  corde 


mi,  recordare  quod  saepisslme  solebas  mihi  proferro : 
Nisi  Dominus  custodierit  eivitatem  ,  frustra  vigitat 
qui  custodit  eam  (Psal.  cxxvi,  t),  Si  aliquod  scra- 
puium  tuse  menti  adhuc  hacret  de  re  praelibata  ,  vita 
eomite  noli  patri  tuo  abscondere.  Tene  quod  tenes  , 
Doniinus  tlbi  multiplicet  sensus  praellbatos ,  ultro 
quam  petero  scias. 

De  corpore  Domini  quod  sumlmus,  est  mihi  di- 
cenduin,  quamvis  sit  dispar  exemplum  praesenti  rei, 
quod  Yalentinianus  imperator  dixit  militibus ,  qui 
ei  socium  adsciscero  voluerant :  Vestrum  fuit ,  in- 
qnit,  quod  me  constituitis  imperatorem,  meum  est 
50cinm  ellgere  quem  voluero.  Ita  vero  vestrum  est 


sumam  illud,  et  ne  contemptui  habeatnr ,  sed  discer- 
natur  saluberrime  a  communibus  cibls. 

De  altero  unde  rodarguisti  patrom ,  non  modo 
rospondeo  per  omnia  :  forte  dederit  Dominus,  ut  te 
aliquando  aliquo  modo  adhuc  videam,  et  loquar  de 
eo  ore  ad  os.  Inlerim  dico :  Dic,  flli,  quare  non  ce- 
cinlsti  patri  tuo  .Yirgilianum  istud  : 

FrigldoSy  o  pneri,  fugile  hinc ,  latei  aoguis  in  herba. 

Praecipitur  in  canonlbus  (Ca^.  9  apost,,  ex  interpret, 
Dionysii  Exigui ;  concil.  Antioch,  i,  can,  2)  ut  omnes 
ingredientes  ecclesiam  conmiunicent ,  quod  si  non 
eommunicaverint,  dicant  causam  quaro  non  com> 


ISSI  AMALARh  PRESBYTERl  HETENSIS  EPISTOLiE. 

municei^  f  ti  $i  rationabilis  exsUierit,  induigeatur  A  ^  obunaiione  QtMdragmmm» 


I3M 


iUis,  siii  autem  *  exconinuDiceiUun  CojDperi  te  aa^ 
cboram  mentis  tu«  fiiisse  in  pelago  et  non  in  porUi ; 
flsisti  illam  in  Gennadio  Masstiiensi  episcopo.  Hor«- 
lor  ut i)Olius  iigas  iUam  inportu  tutissimo  Augusti» 
Do»  scilicet  testificato  per  universas  ecclesias.  Hor- 
tatus  est  te  Oennadius  ut  praecipue  per  dies  Dotoa- 
nicos  communices  :  forte  non  erat  consuetudo  iilius 
ut  per  singulos  dies  missam  ceiebraret.  Si  eoim 
esset,  non  bortaretur  per  soios  Dominicos  dios  po^ 
lissimum  communicare  :  Graecorum  aliquoruin 
presbyterorum  consuetudo  est,  ut  a  quinta  feria  ge 
prxparent  et  sanclificent  ad  missam  celebrandam  ; 
potest  evenire  ut  in  tertia/eria  sive  quarta  peccaium 
committamus»  quod  non  abluatur  usque  post  finitum 


«Cawndus  ^oivae  ftit  hsos  »i4liniai.  Solm 
Mim  phires  ifm  se  jejflsm  pvlABi*  mM  «t 
audieriBl  ad  horaM  uimam  MMiuears ;  fui 
SMM MunasM  crniwdi  siibI»  «i  mAb  mMadm 
qoaoi  vBipertiBnai  ttlibrBUBr  ottoiBai*  CoBCBrm- 
daoi  enim  ail  ad  llsMaB«  U  fmAm  9miiAs 
Tum  selemRtis ,  sive  TMpartiBO  olicio,  larf  ilis 
•leemoflfBis,  ad  dkum  afOwitndBM  cal.  Si 
aliqua  neecasitato  ooDStriclMa  (|Ba 
naissam  venire  non  valeai»  sssHiBihi 
et  eompleta  oratione  soa,  icjvaiaiB  aelmna  dobeL 

Seienduni  qQOipse  est,  qood  iB  singalifl  4aetas  fta- 
mfnieis  in  Quadragesima  prcier  hm  qui  excoBMM 
nkati  sunt,  saoramenita  oorporls^l  aanguiBis  Clmti 


diem  Dominicum.  Quapropter  non  rite  communica-  B  ^y^  ^^ibBs  IdelibBS  sumeoda  sant ,  ei  in  Coma  Bo- 


mus  per  singulos  dies  Dominicos  :  et  potest  fieri  ut 
Deo  piaceamus  per  singulos  dies  unius  tiebdomadis, 
in  quibus  gustare  et  videre  fas  est  quam  duicis  sjt 
Dominus.  A  tam  dilecto  bospite  non  oportet  dilecto- 
res  diu  abesse,  quem  compulerunt  secum  hospitari 
in  die  resurrectionis  ejus  duo  ex  discipulis  ia  £m- 
maus. 

Fuge,  fili  mi,  a  pelago  ad  tutum  portum  Augusti- 
nmn,  ipseenim  tibi  dicit  ad  Januarium  (EpUi,  118)  : 
f  Rectius  inter  eos  fortasse  quispiam  dirimit  litem» 
qui  monet  ut  in  Christi  pace  permaneat.  Faciat 
unosquiaque  quod  secundum  suam  fidem  pie  eredit 
faciendum  esse  :  neuter  eorum  exhorreat  corpus  et 
sanguinem  Domini,  sed  salul)erriroum  sacramentum 
certatim  bonorare  coulcndant :  neque  enim  litiga- 
yerunt  iuier  se ,  aui  quisquam  eorum  se  aiteri  prse- 
posuit  Zachaius  et  ille  cenlurio ,  cum  alter  corum 
gaudens  in  domum  suam  suscepit  Dominum ,  aiter 
dixerit :  Non  $um  dignus  ut  intrei  sub  tectum  meum 
(Luc,  xiif  5;  Matth,  viii,  8).  Fili  mi,  si  le  eognoscis 
peccatorem » oportet  ut  a  te  non  repellas  Dominum  , 
sed  satis  ei  fac  per  pcEuitentiam  ,  et  in  spiritu  con- 
trilo  et  bumiiiato  suscipe  ilium ;  si  juslus  es,  gau- 
dens  suscipe  illum;  si  infirmus»  precare  ab  illo 
SiSnitatem,  et  cade  io  faciem  ante  pedes  ejus,  sicut 
unus  de  decem  leprosis  gratias  age ,  ut  dicat  tibi : 
Surge  U  vade^  quia  fid^  iua  le  salvum  feeit  (hucw 
XVI,  19)»  Et  m  differas  do  di^  io  diem  converti  ad 


mini,  ot  in  vigiliis  Paschae,  el  Ib  4iB  KcsarreeiMBis 
Domini  penitus  ab  ooinibas  fidelibos  conMPauaieaB- 
dum  esl :  et  ipsi  dies  Pasdialis  hebdOBiBdae  oautts 
«quali  reUgioae  oolendi  saal.  AdmoaeBdus  esl  igiiar 
populos  ut  ad  saerosanclam  saeramentom  eorporis  ct 
sanguinis  Domini  ne<puu;nara  indilKftreQSrr  aooedat, 
nec  ab  boc  niroium  abstiBeal,  sed  coaa  onaiii  dii- 
gentia  alque  fxmdentia  oligal  lenBpBB  ^itaBdo  ab 
opere  eon|Bfali  abstineal ,  et  vitiU  purnei,  el  vir* 
lutSlMM  exornsl,  eleemotf  nis  el  oratioBibus  iasistat, 
et  sie  ad  tanlom  saoramentom  aece^l. 

EPISTOLA  Vn. 

AD  EPISCOPUM  AHOOrTlinM. 

Sufficere  quidem  credimus  fidei  m  qpjoniaai 
quxrisinChristoJesu  acsacerdotaiisnomiiusaTCiuin 
tibi  et  aagustam  inteliellectus  viam  in  Douioo  re- 
serari  :  quia  praecedeotibus  meritis,  ac  virUitis 
iusignibus  ad  oHicium  a  Domino  eieclus  es,  lic*H  in 
nraliis  gratia  Christi  in  eis  operibus  comprobetur, 
et  cessante  merito  conversatioois  ac  vilae,  sola  DH 
dona  fructificeni :  tamen  quia  tu  prae  cxieris  di^" 
clus  a  Doroino  comprobaris  •  quia  el  legis  opcra 
complesti,  et  commoraris  in  gratia  usque  ad  eiui- 
nentem  scientiae  cliaritaiero  inleiiectum  Dei  lecum 
colioquentem  fe$tinas«  et  existentibas  co^utiooiiiBs 
insiguibus  lioe  vis  nosse  qood  faaus  es  :  totius  tibi 
Ecclesue  prout  praecipit,  sacramenta  reserabit,  or- 


iiiw*  fuia  quooiuMiu^  die  oonversus  ingemueris  ,  j)  dioem  locumque  custodtens ,  el  quid  qualiler  ob- 
aalvus  oril.  JuxU  AufHSliaumi  quando  videbis  pium 
affMtnm  esse  ia  te^  sume  corpus  Domioi ,  ul  tibi 
vitam  sempitemam  prosatet.  Noli  differre  ad  diem 
Domiuieum»  quta  noscis  ai  contingas  iiium. 


*  Slc  finem  iroponit  ]ib.  iii  Amalar.  in  ms.  cod. 


servare  debeas  doceos,  si  modo  ad  ii^Briam  doa 
revoces  novelli  oxbonatioBis  indusiriam «  ac  tepa- 
deat  pauiumper  minorem  essoj  cum  diets  qiia 
seposito  ui  viiis  privi|«^ium  dignilaiis  liabes. 


riHH 


ORDO  RERUn 

QVM  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR. 


^»^ 


LIBER  DIUBNUS  ROMANORUM  PONTIFIGUM.  M.  9        Tit.  IX.  -^  De  recoDdendis  reliqaiis  iBtn  moBute- 


Epistola  dedicatoria.  9 

PrdUio  ad  ket^res.  it 

Cafut  pMMni.  -^  Jndieulm  uribena^f  eplsloUe.  3t 

ArgumeDtum.  21 

Tiluius  primns.  —  Ad  priocipem.  25 

Tlt.  11.  —  Ad  Augostanu  33 

Tit.  m.  —  Ad  patriclum.  24 
Tit.  IV.  —  Ad  comitem  Imperialis  obsequil  et  exar- 

ehum.  2i 

TU.V.^Ad  oomilem*  ^ 

Til.  VI.  —  A«l  regem.  25 

Tit.  VII.  —  Ad  patriarobam.  25 

Tlt.  VIII.  —  Ad  episcopoin  roraoiem.  25 

Tit.  IX.  —  Ad  archiepiscopum  JUyobw.  25 

Tit.  X.  —  Ad  episcopum.  26 
Tit.  XI.  —  Ad  yreebyter^im,  dieeomtmt  prkH&eerimn  et 

eecujidiceripm.  26 

Tit.  Xn.  —  Sobscrlptio  consiituU.  96 

Ckm  II.  —  l^e  erdiiMNone  iwiimi  pontlfch.  27 

Argameotom.  27 

TUulus  primoi.  — MflBtliiB  ad  exarcbam  de  transKu 

ponliQcis.  27 

Tit.  II.  --  Decretum  de  electione  pontlfids.  28 

Tii.lll.— Relatiodeeiectiooe  poBtificls  ad  priodpem.  51 
Tk.  IV.  — •  De  electiODe  pootiticis  ad  exarchum.  33 
Tit.  V.  —  De  electione  poDtiticis  ad  arcbiepisoopQm  Ra- 

vennae.  ^  36 

Tit.  VI.-*De  eleellone  pontillclsed  lodiees  Ravenn».  37 
Tit.  VII.  —Oe  electione  pontificis  ad  apoorisiarinm  Ra- 

venniB.  38 

Tit.  VIII.  —  Ritus  ordlttandi  pontifleis.  38 

Tii.  IX.—  lodieulus  pontificls.  sen  proTeeslo  ponti- 

ficia.  •-  I  r  ^ 

Secunda  proreeslo  fldel.  44 

Tertla  orofessio  fldel  post  ordinHkmeffi.  54 

Caput  lil.  —  Vfe  orilinaiiorte^pistfopf  i»Nr6iMrHatiim- 

me  pomifiee.  99 

Argumentum.  59 

Titulusprimoe.— DecreUm  de  electd  episeopoqvod 

leget  notarius  ref  iooarius.  61 

Tit.  II.  —  Vocaiorla.  61 

Tii.  IiL«-DeerelAle  qnod  iegU  diaoooiu  deslgoato 

episcopo.  62 

Tit.lV*y.-Iiemalla.  65 

Tit.  VL  —  Promissio  fidel  episcopi.  64 

Tit.  VII.  —  Cauiio  episcopl.  68 

Tit.  YIII,  —  Jodiculus  episcopi.  72 

lodiculii»  episcopi  de  Laogobardia.  74 

Tit.  IX.  —  Synodale  quodaccipit  episcopvs.  74 

Tit.  X.  —  FormaU  qoaw  aecipit  episcopus.  76 

Til.  ll.  —  Synodale ,  ui  episcopus  alterius  civUaiis  io 

aUa  ec^«iiia  ptmi  iocardiQari.  77 

TU.  Xi|.  —  Praeceptom  de  adunaodis  ecelesUs.         78 

?U.  Xtll.^lnviiaioria  ad  episGopamy  ianaiali  pap».  79 
tt.  XIY.  —  Excuseloria.  79 

¥it.  XV,  •—  ExcusatoriA  qoendo  episcopoe  Uinrmatur.  79 
it.  XVI.  —  Epistola  ad  episcopum  exuort»Bdii»«      80 
Tit.  XY|I.  T-  Episiuia  coosoietoria.  80 

Capdt  IV.  —  De  ttfii  pallii.  81 

Argumentum.  81 

TitutHB  primus.  8t 

Tii.  II.  lll.-^kemallud.  84 

Tit.  ly.  ^  Item  aUud  episoopls  Slellim.  88 

Capot  V.  —  De  pracejHis  stimmt  pcmificis  mt  epieecpoe 

siuBordwt^iiomegeuumiowettanciomnreikfmis.  87 
ArguBientum.  87 

Titulus  erimu.i.— Episoopo  de  ordinando  presbjtero.  87 
Tit.  H. -- Item  aHod.  88 

TR.  111.«-  PeUtio  dedicitlools  oratoril.  88 

Tit.  IV.'—  Rpsponsum  oratoni  dedicandi.  89 

Tit.  V .  •»  ResponsuBi  de  spenuidis  senctoirlis.  90 

TU.  VI .  -X-  De  dandis  iaBctoariis.  90 

Tit.  VIl.  —  De  dando  beoefieio  sanoil  Migelf .  90 

Tit.  vm.  •<-  ReepoBsie  do  dedicaBao  «raUMrio  iMrfi  mo- 

mslBriam  BMnBckoroai.  99 


rinm. 


91 


Tit.  X.  —  De  recondendis  reliqaiis  iBlni  episeoplBn.  91 
TU.  XI.  ^  PetUio  episoQpi.  91 

TU.  XII-XIV.  —  Ilem  responsom.  93 

Tit.  XV.  —  De  aitari  dedicando.  95 

TU.  XVI.  —  De  roooBdendo  oorpore  ssBelonmi.  95 
TU.  XVII.  ^  Besiiica  qese  pest  Uiot^BdiKm  repBratar.  93 
Tit.  XYllI.  —  Basiiica  que  post  minam  BUerlBB  JBsta 

j^am  consiructa  est.  93 

Tit.  XIX.  —  PetUio  de  dedicaodo  bapiislerio,  94 

Tit.  XX,  —  Besponsum  dedicandi  bapiisterU.  94 

Tit.  XXI.  ^  Item  re8|>on  um.  95 

Cappt  VI.  —  De  rebtu  eecteace  procurandle  et  aHenan- 

dis.  95 

Argumentam.  95 

Tilulus  primus.  —  Praeceptnm  qnando  lalcof  tonsora- 

tor  ct  fit  regloiiartus.  95 

Til.  II.  —  PrsBceptttm  qnendoabsens  iubreglonarlas  fit 

regionarius.  95 

Tit.  111.  —  Prnceptum,  eonte  ordinatore  in  patrimo- 

sium.  96 

TlL  IV.  —  Ttem  allad,  fiindl  rectori.  96 

Tit.  V.— ColoBis  et  IkmiliaD  maasarom  sive  fuodorom 

In  provincia  constital».  97 

Tit.  Vi.  —  Prmceptom  ad  eommendatlonem  eontis  re- 

Otoris  in  patrimonium,  ad  judicem  provincim*  97 

Tit.  VIL—  Ad  pairieium  provincl».  98 

TU.  Vlil.  —  Item  ad  episcopos.  98 

Tlt.  IX.  —  Trattoria.  99 

TiL  X.  —  Itera  traciorUi.  99 

Tit.  XI.  —  Precepium  aucterUallB  de  ftelendli  catriB» 

lli.  99 

Tit.  XII.  ^  Item  aliud  de  faciendis  cartulis.  100 

Tit.  XIII.  -^  Prttceptio  de  comuiutando  fondo.  100 
Tit.  XIV.  •--  Prseeplum  de  ooannutando  maoeipk).  100 
TU.  XV.  —  Item  allud  de  commutaodo  nancipiu.  101 
Tit.  XYI.  —  PrsLxeptum  de  doQaodo  poero.  101 

Tit.X>lI.  — Item  prseeptam  de  eoBoedendo  poero. 

101 
Tit.  XVIII.  ^  Item  prseeptam  de  eoooedendo.  102 
Tit  XIX.  —  Secortiu.  102 

Tit.  XX.  —  Securitas.  105 

TU.  XXI.  —  Praeceptam  llbertatls.  103 

Caput  VII.  —  Diversa  privitegia  apoeloiiem  tmlerilaHg 

coneetea  monaeleriie,  diacon»$  et  aenodockUt.  1 05 

Argumentum.  103 

Proiogui  in  Jodicatam.  105 

I,  II.  —  Prlvilegium.  105 

III.  —  Privilegiom  moBBSterli.  106 
IV-XI.  —  Privilegium.  167 
XII.  -«  PrivlleglBm  moBaeterii  In  iNi  pro?inela.  11 1 
Xlil.  —  Pr£ceptum  de  concedeado  xenodocfalo.       112 

XIV.  — Itemaliud.  tJ2 

XV .  —  PrmceptBm  de  prmpoiitaui.  1 13 

XVI.  —  PrsM^eptum  de  concedendo  puere  In  monasle- 
rio.  tl3 

XVII.  —  PrhrileflBm  dlaceBlai.  114 

XVIII.  XIX.  -  Privilegium.  Ij5 

XX.  —  Privlleglom  flnoiiloms  tod.  116 

XXI.  —  Privilegium  quaodo  suo  proprio  loeo  eoBce- 
dilor  1 17 

XXII  —  Privllegiom  ad  conSrmationem  monanerii.  117 

XXlli.  — Privilegtom  qoeudo  loca  qom  iblaU  soBt  in 

Bionasterio  in  usus  prlstinos  restUuBotar.  119 

DISSERTATIONES  AD  LIBRUM  DIURNUM.        119 

DissBRTATio  pRi*u.  —  Appendix  ad  nok»  eapilk  pMt 
de  indicuio  mibendm  epislolce.  119 

DissBBT.  II.  —  Appendfx  ad  notae  capm$  II ^  do  ordi^ 
naHme  swnnH  pontifidt.  ,     ^.  ^.  !  , 

§  I.  De  Htteris  periioentlbus  ad  ordioatk»em  smBml 

§  11.  De  rUu  qoo  somaros  pontifex  ordlBibator.       131 

S III.  De  professionlbos  fldei  a  summts  pontifieibBi  In 

ordinaliooe  soa  emissls,  Ib  genere.  152 

e  IV.  De  prima  pwfessloBe  fidel.  »» 

I V.  De  eecBBdi  ftefiiiioaB  fidei.  t45 


134S 


ORDO  RERUM 


tSM 


I VT.  De  ctoaHonorii  summi  ponliflcis  et  ti  syoodi  ge- 

neralis.  IW 

niiMRiT.  III.  —  Appeudix  ad  noia$  captVis  lV,4e  usu 

PiU  il.  *«» 

SUPPLEMENTilf    LIBRI    DIURNI    ROMANOKUU 

PONTIFICUM.  179 

Responsum  ad  pelilionem  episcopi.  179 

iiem  resi>onsam.  179 

DecreUle  quod  legit  diacoons  quando  episcopos  discu- 

Ulur.  179 

Item  aliud  qnod  legit  diaconus.  179 

Item  allud  ejoadem.  179 

DlVElSA  PaiTlLBGU  APOmUCJI  ACCTORITATIS.  IBO 

I  180 

li.  -  Pmiiegiam.  181 

III.  ~  Episcopo  de  levandis  sanaoarlis.  182 

MABILUmn  OBdBRVATlOHSS  m  UBRCM  BIUBlf0M  ROMAHO- 
BUM  POIITIFIGUM.  181 

Index  rerum  et  verborum  183 

TUEODULFUS  AURELIAKEtrSIS  EPISCOPUS, 

NOTITIA  HiSTOWCA.  187 

De  '1  beodulro  scriptorum  aliqoot  lesllmonia.  189 

Ttieodulli  epitaplunm.  191 

THEODULFl  CAPITULA  AD  PRESBYTEilOS  PA- 

ROCHIiE  SUiE.  191 

I.  —  Oood  subditarum  plebiuin  profectnffl  corare  de- 

beaiit,  et  de  dlgnitale  sacerdotom.  191 

If.  —  Oood  Teciioni  et  orationi  assidoe  vacandom  sit. 

193 

in.  —  Qucd  iectioni  soccedere  debeat  operatio.      193 

] V.  _  Quo  apparaiu  ad  synodom  venlre  debfaot.      193 

V.  —  Que  cora  esse  debeat  paois ,  vini  et  aqos ,  in 

missis  celebrandis.  193 

.  VI.  — •  Ut  femiii».  ad  altare,  dum  mlsa»  celebrantor, 

DOn  accedant.  193 

VII.  —  Ut  sacerdos  missam  solos  non  celebret.        19 A 

VIII.  —  Ut  in  eccleaiis  praeter  res  sacras  aiia  noo  re- 
oondantor.  194 

IX.  —  Ut  nemo  deinceps,  prseter  paocos  qui  id  meriti 
sioi,  io  ecctesia  sepeliatur.  194 

X.  _  Ut  vaniloquia  et  profan»  actiones  in  ecdetla  pro- 
hibeantnr.  194 

Xf.  —  Ut  mlsiae  ni&i  In  ecclesia  non  celebrentor.     195 

XII.  —  Ut  feminecum  presbytero  non  habiient.      198 

XIII.  —  Ut  presbyteri  ab  ebrietaie  et  taberuis  absti* 
Deant,  nec  lemere  cum  quibuslibet  cooviventur.  193 

XiV.— Ne  aliaromleccieaiaram  Odeles  ad  suain  ecdesiam 
pertrahere  niiaulur.  198 

XV.  —  Ne  alienos  item  clericos  sollicitent.  198 

XVI.  —  De  his  qiii  aiieuas  ecdesias  moneribos  am- 
biunt.  196 

XVil.  —  Ut  parvolis  aiianim  parochiarom  cgrotanilbos 
iMpiismom  non  negent.  196 

AVili.—  Ut  vasa  sacra  in  alios  usos  non  detorqoeaot. 

196 

XIX. —  Ad  qoas  scbolas  mittere  consanguineos  suos 
possiot,  si  veiint.  196 

X\.  —  Ut  schoias  ipsi  habeant  in  qulbos  (idelium  par- 
vuios  gratis  eradiant.  196 

X.\I.  -^  Vit»  Cbristlao»  compendiosa  institulio.       196 

XXil.  •--  Ut  omues  tideles  oratiunem  Dominicam  et 
gymbolom  discaat.  198 

XXIII.  —  Ut  orones  bfs  saltem  quotidie»  maoe  et  ve- 
Bperi.  Deom  orent.  198 

XXIV.  —  De  observantia  diel  Domioici.  198 

XXV.  —  Ut  bospttaiitatem  omnes  diligant  ct  gratis  ex- 
hibeant.  199 

XXVI.  —  Ut  a  perjorii  crimine  fldeles  caveant.        199 

XXV II.  —  Ut  a  faiso  i*  stimouio  ttdelifs  abstmeant.  199 
XXViiL  — Ut  presbyteri  ad  docendas  plebes  sint  pa- 

rai>.  200 

XXIX. —  Qoonam  orandi  modo  fldeles  oti  debeant.  200 
XXX. —>De  oonfessioue  peccaiorum  Deo  quoiidie  f^- 

denda.  200 

XXXL  — Qoi  ad  conressionemveniont,  omnia  coofiteri 

et  de  omaibos  exaiuiuari  debent.  ^i 

XX XII.  —  Quod  onu8qoi8c|ae  opera  misericordi»  quae 

la  alioe»  ezercei,  io  seipso  spiritaiiler  agere  debeat.  201 
XXXiil.  —  De  offido  fiiiorum  erga  pareutet,  el  pareo- 

tum  erga  fihos.  20i 

XXXi V.  —  Vera  charitas  qoaeoam  sit.  202 

XXXY.  —  Qttid  cif ere  mercatores  debeant  qol  oego* 

Uaniur.  902 

XXXVI. »  Quid  coraadum  sit  ante  Qaadragesbnaffl ,  et 

iiuod  seDlem  modis  peccaU  dimittiotar.  205 

XXXVn.  —  Quod  Maoiqiii  Qawlrogeflnia  aoiHiia  enra 

ebaervandam  sit.  205 


XXXVIIL— Qaod  eam  Jejaolo  deenoqnia  JaigeBda 

sit.  294 

XXXIX.  —  Qood  jejaniam  ante  vespertinoni  oflfetam 
solvi  uon  debeat.  204 

XL.— A  quibosnam  abstlnendum  sit  eom  JejuBatQr.  204 

XLL  —  Qoibos  dlebos  in  Qoadragettma  cooHDonicare 
debeant  fldeles»  et  dc  paschalis  hebdomadae  eeieliriuie. 

201 

XLII.  —  Qood  Jejonioraoi  diebos  cessare  debesnt  Utes 
et  conientiones.  *  X 

XLilL  —  Qood  diebos  jejonioruffl  abstinendaai  iftt  a 
oonjuffibns.  205 

XLIV.  —  De  sacra  conunaoioney  qoo  modo  ei  qum  fre- 
qoenter  usorpanda  slL  2il^ 

Xl.V.  —  Ut  diebos  Dominicis  populos  per  Biiisas  peca- 
iiares  a  publicis  noa  abstrahatur.  205 

XLVL  —  Ut  omnes  ad  matrem  eccleslam  miaiiriBm  ao- 
lemnia  et  praDdicalnrem  auditnri  conveniant,  neqae  aoie 
peractom  officiom  cibom  capiaot.  206 

THEODULFI  CAPITULARE  AD  EOSDEM.  207 

THEODULFI  DE  ORDINE  BAPTISMI  AD  MAGNUH 
SENONENSEU  LIBER.  2SS 

I.  —  Cur  infans  catechomeoos  effldtor.  224 

II.  —  Quid  slt  catechomenos.  221 

III.  —  Cor  exsufflalor. 

IV.  —  Cor  exordzator. 
y.  — Gor  catediumeoos  acdplt  salem. 
VI.  •—  Qoae  sit  interpretatio  qrmboli 

nos. 

VII.— De  erednlilale,  qnomodocredendumsit  io  Deoii 
Patrem  omnipoteniem,  et  in  Jesnm  Christam  Fiiioai  c|iis, 
et  in  Spirilum  sanctuin,  sanctam  Ecdeaiam  catholieam,  ei 
cetera  qun  sequunlor  iu  eodem  Symbolo.  227 

VIIL  —  De  scrotinio. 

IX. — Cor  taogoalar  de  spoto  aures  et  oarea. 

X.  —  Cur  pectus  oleo  angitur,  vei  seapulae  aignaauir, 
lel  liniuntur.  ^ 

XI.  —  Quid  sit  abrennntiatio.  230 
Xil.  —  De  abrenuntiatione  Satan»»  et  omnibos  opci- 

bos  ejus  atque  pompis,  tel  que  opera  diaboU  ei  PM». 

XIII.  —  De  sacramento  baptiamL  251 

XIV.  —  Cur  albis  iuduitnr  vestibus. 

XV.  —  Cur  sacro  chriimate  caput  perangitnr. 

XVI.  —  Cor  mystico  tegitar  velamlne. 

XVI I.  -«*  Cor  ab  episcopo  conflrmatas  per 
aitinuem  accipiat  septiformls  gratiae  Spirilum. 

XVIIL  —  6at  corpore  et  sanguine  Dominieo 
metur. 

THBODULFI  DE  SPIRITU  SANCTO.  2» 

Prsfatlo  ad  Carolum  Hagnum  imperatorem.  2S9 

Indiculus  anctorum  qni  citantur.  241 

Athanasius  (Contra  Ariau.).  —  Quod  Spiriios  saMlna  a 
Patre  Kiiioque  procedat.  242 

Item  lib.  vin  contra  Arlanos.  —  Quod  in  Palre  lit  Pllins 
et  Spiriuis  sanclus.  ct  quia  Spfrltos  sanclos  a  Deo  pruee- 
dat,  ubi  non  exducliiur  nomen  Fiiii.  219 

Item  in  eodem  iibro.  Quod  Spiritns  sanctna  nec  Patei 
sit,  nec  Filius;  sed  Deos  in  natura  existeos,  de  Paire  pro 
cedai,  de  Filio  acciplat.  243 

Item  idem  in  libro  contra  obiectlones  cnjnadam  (Po- 
tenttni).  215 

Item  idem  in  libro  de  professione  regul»  catboticm.  244 

Ilem  Idem  in  libro  adversus  hcreticos.  —  Qood  Spiri^ 
tos  sanctos  iospiraiin  sit  Patris  et  Filii,  et  Filios  fons  Spi- 
riins  sancti;  unde  colllgitur  et  a  Filio  procedere.        244 

Ilem  idem  ftnSymbolo).  Qood  Spiritus  sanaos  praecdat 
a  Paire  et  Filfo.  247 

CvaiLLUs  (Epist.  ad  Nestor.).— Quod  Spfritos  sancaos  a 
Patre  procedai  ei  Filio.  147 

f  lem  idem  in  dialogo  cum  TbeodoriU).  S48 

UiLAaius  (Lib.  de  Trinit.).— Quod  unum  Splritni  aanao 
sit  a  Patre  procedere  et  a  f^ilio  acdpere  emltti  2i8 

Item  idem  de  missione  Spiritus  saucti  a  Filio,  ia  Ubro 
de  Synodis.  219 

AMBaosios  (Lib.  ad  GratUn.  imp.).— Quod  Spiritos  sno- 
ctus  nou  iranseat  de  ioco  ad  lociun  cum  a  Patre  et  Pilio 
procedit.  2S0 

Item  idem  in  eodem  libro.  —  Qood  Spiritoa  snnctns  a 
Patre  sit  missus  et  Filio,  abi  missio  pcooeasio  intelfisi- 
lur.  £S2 

Item  idem  In  eodem  iibro.  —  Qnod  floTiosde  oede  Dei 

et  Agni  procedens  Spiritus  wncins  sit,  obi  iotelUgiior 

^os  a  Paire  Filioqoe  procesaio.  Sr^ 

4     DmTMUs  (Lib.  Dldjfm.  Hieroa.*).--Qood  Spintos  sanotus 

a  Paire  egrediator  et  a  Fiiio  mitiatar,lBbn  secnndnni  ns- 

»  gelorofflyprophetaram  ei  apoololoraB  mbilsterlM,  aetf 


254 
23i 


235 


^5iS 


OUiE  IN  HOG  TOMO  GONTINENTUR. 


Qt  a  niiientii  M  iplritnm  Del  milU  deeec,  ex  qoo  con* 

flcilQr  et  a  Filio.  955 

Aueomiiiii  (Contra  Maximln.).  Qood  Spiritof  sanetos  a 

Patre  Filioqoe  procedat.  S86 

IieD  idem  in  libro  de  iDcamatione  DomlDi.  257 

Ileai  idem  in  iibro  (S.  Fnlgeatii)  Eipoeitiooia  fldei  ad 

Petram.  257 

f  tem  idem  in  disceptalione  oontra  Paacentiom.        258 
Item  idem,  in  libro  contra  Paganoi,  etc.  Qood  Spirlius 

saoclus  IQ  Patre  el  Pilio  sit.  259 

Item  Idem,  in  libro  de  Trinit.  Qaod  Spiritus  8anctu&  et 

Patris  sii  et  Filii,  et  Patri  et  Fiiio  cojeqaalis,  consuiisian- 

tiaiis  et  eofleteroua.  2S>9 

Item  idem  in  eodem  libro.  Quod  Spiritus  sanctos  inse* 
parabilitpr  Patris  et  Filili  quod  cum  i(a  slt,  magoae  de- 
meiitie  est  illam  a  Patre  et  rilio  procedere  non  proGteri. 

259 

Item  idem  in  eodem  libro.  Qaod  Spiritas  sanctas  a  Pa- 
tre  Filioqoe  missns  sit.  259 

Item  idem  io  eodem  libro.  Qaod  Spiritas  sanetus  et  a 
Filio  slcut  et  a  Patre  procedat.  260 

'  Item  idem  in  eodem  libro.  Qaod  Spirltas  saoctns  Filii 
Patrisque  snavitas ;  nnde  qui  negat  eam  ab  otroqoe  pro- 
cedere,  conseqoens  est  ot  neget  sna? itatem  a  Patre  et 
Fiiio  procedere.  260 

Item  idem  in  eodem  libro.  Qaod  Spiritos  sanctos  a  Pa- 
Ire  Filioqae  procedat.  260 

Item  idem  io  homilia  soper  Joan.  265 

item  idem  io  lib.  de  avitate  Dei.  Qood  Spiritos  mnctQS 
Patris  sit  et  UolgeoUi,  et  anus  amboram;  quod  cnm  ita 
sit,  non  est  dubium  illum  ab  otroque  procedere.  264 

FoLGKiTii»  (Gootra  Fabian.).  Quod  solus  Paier  genoerit 
Fillum,  solos  FiliasaPatre  geoitus  sit,  solus  Spiritus 
MDctus  a  Patre  Filioque  procedat  265 

Item  idem  in  lib.  ad  Trasemund.  Quod  Splritos  sanctus 
Bqualis  sit  Patrl  et  Fillo,  et  quod  idem  Spiritus  a  Patre 
et  Filio,  et  Fllius  a  Patre  et  Spiritn  sancto  missus  siL 

268 

HoBiosDA,  epist.  ad  Jostin.  imp.  Quod  Spiritns  sanctus 
1  Patre  Filioque  procedat.  269 

_  Lbo,  epist.  ad  Turib.  Astnr.  Qnod  Spirltos  sanctus  a 
Patre  Filloque  proeedat.  269 

■  .Grmooios,  homil.  26.  Qood  Spiritos  sanctus  a  Patre 
Fiiioque  procedat.  269 

Item  idero  in  lib.  MoraL  270 

Item  idem  in  eodem  libro.  Qnod  Spiritos  sanctns  a  Pa- 
Ire  Fllioqne  prooedai,  et  de  eo  qood  eai  Fllii  accipiat, 
obi  intelligitor  et  ab  eo  procedere.  270 

IsiDOBus,  in  lib.  fitymoiog.  Qood  Spiritos  sanetos  a  Pa- 
tre  Filioqoe  procedat.  271 

Item  idem  io  lib.  Diffler.  271 

Item  idem  in  lib.  Seotent.  272 

pRospsn,  io  lib.  de  Yiu  eontempl.  Qnod  Spiritns  sanctus 
a  Patre  Fiiioqpe  procedat.  272 

ViGiLius.  Arricaans  episc,  In  lib.  contra  Eotydiianlstas. 
Quod  Splriius  saoctus  a  Patre  FHioque  procedat.         275 

PROCLDS ,  epist.  adv.  bxret.  Quod  Spintas  sanctus  ab 
essentia  Divioiutis  inseparabiliter  procedat.  275 

AGifBLuis ,  epist.  ad  Neniam.  Quod  Spirltus  sanctus  a 
Patre  Filioqae  procedat.  275 

Cassiobobos,  in  psal.  l.  Qnod  Spiritus  sanctus  a  Patre 
Filioque  procedat.  274 

Item  idem  in  psal.  lm.  275 

Pbudbhtics,  contra  MarcionisUs.  376 

Ilem  idem  in  lib.  Hymn.  276 

THEODUtFI  FRAGMENTA  SIJRMONUM  AL1QU0T. 

275 
De  omnibos  ordinibus  bujus  sieculi.  280 

THEODULFI  GARMINA.  285 

LiBBB  FBoms.  —  Parsoesis  ad  jodices.  285 

Libbb  II.  299 

^  1 —  Yersos  in  fronte  blbliorum  qox  Ipse  describl  fecit. 

Praeratio  aareis  liUeris  prsOxa  biblils  TbeodulO.  299 

II.  —  Versus  praefixi  Drevi  cbronico  quod  blbUis  adje- 
ctum  fuit.  505 

III.  —  Yersns  facti  ut  a  pneris  in  die  Palmaram  caota- 
rentur.  504 

IV.  —  De  eo  quod  temporis  status,  et  locus,  et  caosa,  et 
moUo,  ingenium  trucUtoris  adjuvat.  306 

V.  —  in  altare  saDcti  Aniani.  507 

VI.  -^  Ad  monacbos  sancti  Benedicti.  507 

VII-IX.  —  Versus  scrlpii  btteris  aurels  de  sancto  Qoin- 
lino.  508 

^  ■  ~  In  sepulcro  sancti  Nazareni .  509 

AI.  ^  Epitapbium  Fastrad»  reg:iDae.  510 

^ii- —  In  fronie  domus.  510 

^•  — GormodocarminanoAScribst*  510 


XIV.  —  In  obltu  Damasi. 

XV.  —  In  faldaone  eplsoopl. 

XVI.  —De  contemptu  mundi. 
Libbb  III. 

I.  —  Ad  Carolum  regem. 

II.  —  Super  sepBtcrom  Adrianl  pape. 

III.  —  Ad  Aogilbertom. 
IV. —Ad  (ilslam. 

V. —  Adreglnam. 
VI.  —  Ad  regein. 


1346 

811 
511 
512 
317 
517 
518 
520 
822 
325 
525 


\il.  —  Qu»  sini  dicenda  amioo  com  conspicit  bona  ^ 

amicl.  ■4»4r'  ->  -^ 

VII I.  —  De  vol  pecola  iovolanle  gallinam.  525 

IX.  —  De  quodam  milite,  qui  peiNiiinm  eqoom  ingenlo 
reperit.  326 

A.  -~  Qood  potestas  impatieos  consortls  sit^  526 

XI.  —  In  froote  domus.  527 

XIL— Itinerarium.  327 

LuKB  IV.  527 

I.  —  De  lihris  qoos  legere  soiebam ,  ct  qualitef  bbuln 
poetarum  a  piiilosopbis  mjstice  pertracteotur.  •99lf  561 

II.—  De  septem  liberaAbus  in  quadam  pictura  depietis. 


IIL  —  Alia  pictnra  In  qua  eral  imago  terrae  in  modom 

orbia  compreiiensa.  552 

IV.  —  Ad  Aiulfum  episoopom.  555 

V.  —  Ad  Moduioum  episcopom.  558 

VI.  —  De  (luvio  qui  siecatus  est  336 

VII.  —  De  pogna  avlum  in  terra  Tolosa.  537 

VIII.  —  De  pugna  avium  simili  snperiori  559 

IX.  —  Modoini  ad  Teudulfnm  exsolem.  539 

LlBBB  V.  5il 

L  —  Consolalio  de  obitu  cuiosdam  fratris.  541 

II.  —  De  septem  vitiiacapiulibus.  344 

III.  Paraenesis  ad  episcopos.  550 

IV.  —  Quod  Deos  noii  loco  qnarendns  sitySed  pieute 
eolendos.  386 

UbbbVI  355 

I.  —  De  gratia  Dei.  558 

II.  —  De  bis  qoi  allod  corde  retioeot«  iliod  ore  pro- 
mont.  355 

III.  —  Qoale  jejuDiom  et  quaD  parcimonla  Deo  accepu* 
bilis  sit,  et'|)08sit  impptrare  postulaU.  557 

J  V.  —  Gontra  simnlatores  et  subdolos.  557 

V.  —  De  eo  qood  avaroSy  agglomeratb  diversis  opibas 
sataari  neqult.  557 

VL  —  De  eo  ^uod  plerumqoe  reprobis  prospera  snnt. 


VII.  —  De  eadem  re  in  Jeremia. 

VIIL  —  De  eadem  re  in  iob.  359 

IX.  —  Qood  Dominos  Imitandns  sit  nobis»  ac  penitus 
amandus  et  timeodas.  ^ 

X.  —  De  simolatorum  et  atolloram  socordia»  qoi  oe- 
sciunt  a  sua  pravitate  per  bonam  exborUtionem  converti. 

360 
XU  —  Qoamobrem  cicatrices,  quasDominns  in  passione 

suscepit»  in  resurrectlooe  obductae  noa  slot.  360 

Xll.  —  De  fide,  et  spe,  et  cbariute.  361 

Xill.  —  De  dispensatione  divina,  qoae  siepe  occolU  esL 

nonqnam  Umeo  injusta.  362 

XIV.  —  Quod  multis  indiciis  finis  proxlmns  esse  mon- 
strniur.  565 

XV.  --  £x  Epistola  ad  Corlntbios  carmen»  ad  precem 
cuiusiam  monachi  factum.  563 

XY I.  —  De  fructu  centeoo,  sexageno  et  trlceno.     564 

XVII.  —  De  eadem  re.  368 

XYIII.  —  De  hyiiocritis,  et  qaod  apostolornm  tempo- 

ribus,  sive  oorum  successorom,  magte  Ecclesi»  vlrtutes 

vigoenint  quam  bls  novissimis  temporibus.  568 

XIX.  ->'  Epiupbioin  Elmengaidi.  868 

XX.  —  Ad  Fardulfum  abbatem  aancU  Dionysii.         368 

XXI.  —  Serio  resipiscendum.  368 

XXII.  —  Deiosa  exspectatio.  569 

XXIII.  —  Quod  plerumque  mali  mala  patiantor»  et  de 
tempore  Anticbrlsti.  369 

XXiV.  —  Die  solemnl  annlveraario.  570 

XXV.;^  Ad  Carolum  regeiR.  570 

XXVI.  —  Ad  Carolum  imperatorem.  571 

XXVII.  —  A  forU  io  prima  laboia  blbliothece.       572 
XX VIIL  —  In  altera  tabula.  372 

XXIX.  —  Super  jaouam.  372 

XXX.  —  Soper  propioatorinm.  572 
APPENDIX.  —  Tbbodolvi  cABMmA  immnJLk  WTa  a 

J.  MABILLOnlO  IB  VBTBBIBUS  Alf 4LBeflS.  573 

I.  —  De  adveottt  Ludovici  Angusti  Aurelianos.  575 

IL  —  De  eadem  re.  375 

lil.  -  De  biiingue.  878 

IV.  — Adqoemdamdemooeribos»  879 


ISlf 

V.  ^  De  pattiooe  Domioi. 
VT.  —  In  die  resurrecUoois. 
TIT.  —  De  Ubella. 
Yllf .  —  De  uUmasca. 
IX.  —  Tersos  io  altari. 
1.  -*-  la  xenodochio. 

Si^fiCULUM  DE  SGRIPTURA  SiCRA. 


879 

m 

m 

976 
576 
976 

ZTt 


SANCTUS  EIGIL  FULDBNSIS  ABBAS. 

YffrisaDeli  Eigtlb  auaore  Caodido  Doonelio  Fttklen«i. 

577 
MoDilam  praefiuDi.  577 

Praefaiio  auciori^.  S79 

locipil  Vila.  581 

YrrA  METaicA,  eodem  auctore.  M. 

Praeraiio.  401 

locipil  Vita.  403 

Caodidus  ad  Modestum.  405 

CAptnr  PRiifDM.  —  Ducilur  puer  Eigil  ad  mooasieriam 
Fnldam.  405 

Cap.  n.  <-  Pmseotitar  StjnBe  abbaliy  e(  doferMr  ad 
fldiolam.  405 

CiP.  IFI.  *-  Fit  nMoachus,  et  ordinatar  presbyter.  404 
Ca».  IT.  «^  CatalogQe  abbatutt  moaaBierii  aoptadiai. 

404 
Cap,  T.  —  Metaphoram  indveit  poeca*  404 

Cip.  VI.  —  Regia  cura  cirea  fratrea  Kvldefmet.  404 
Civ.  VII.  —  Legatio  frairom  ad  inperatoreiii  drecu. 

40C( 
Cl»  TIU.  —  Responsio  imperatoria  rratribua  aperitur. 

Cap.  IX.  •—  Increpatio  poeta  et  exbortatio  ejasdefli. 

406 

Cap.  X.  —  Dator  UcenCia  asplraiidl  soper  abfeHktls  elee» 
tioDe,  et  coosilium  seniorum  ei  abbatis  electio.  406 

Cap.  XI.  —  Bxciiaitio  cjtMdleiiry  et  objactio  firatniBi,  et 
ooosensus  senis.  407 

Cap.  X1I«  —  Itur  ad  regem  super  abbatia  cooflrnatiOM. 

407 

Ca».  Xin.  -« Coaffnifatfo  regla  ei  kisiroctio  ejosdein. 

40§ 

Cav.  XfT.^RerertitQf  per  Mogmtaaa  Pater  EigiL 

409 

(Ua.  XT.  —  Infecu  basiticB  opera  pmffaot«r.       4!  i 

Ca».  XVf.  -^  lofitator  poallCei  ad  cMlMidaaa  eee  e* 
siam.  411 

Ca».  XTIf.  —  D<>dlcatiir  ecelasla  et  trioslator  eorpos 
manjrris  Christi  Bonifacil.  41i 

Ca».  XVIII.  —  Supplicaiio  pieioris  n  poetai.  414 

CaP.  XIX.  —  De  crafttina  dedi  ratioae  c(  reliqua.      415 

(jkp.  XX.  •"  CoflMDemoratio  Rabaiii  nMglsiri  eC  operis 
ejos.  419 

Cap.  XXI.  '^  £>e  »Hflea(ione  basilleK  rotoodae,  et  de- 
aigDatione  eiosdenrstnietorae.  419 

Cap.  XXII.  —  De  ejusdem  eeclesisB  dedicatiooey  quam 
CQBOieteriom  tecant,  ete.  416 

Cap.  XjLlil.  —  Be  claostri  stractmr  et  ioflrmliaUah- 
balli.    ,_.  416 

Ca».  ITxfT.  ^  De  obiM  et  sepoHora,  tt  epiuphio  Ip- 
sioa.  417 

Appmoix,  itt  qua  refertor  IfiigfKa  e|>ilaphiom  duplex,  ot 
libellus  supplex  a  monachis  Fuldensibus  Carolo  Magno 
porrectos.  417 

TITA  SANCTI STURUII  ABBATtS  f  ULDENSIS  PRIMI 
AUCTORE  SANCTO  EIGILE.  421 

MatHllonii  oioaiium.  421 

Prologu»  auctoris  ad  Angildrutham,  425 

locipit  ViU.  425 

BBKNO  WIN  US  CLAROM  QN  TANUB  EPISCOP  US, 

ltOTITU>  BIStORICJI.  430 

BERNOWINI  CARMINA.  441 

CjJtMBM  I.  U.  441 

Caiui.  III.—  Bernowini  epiUphlum.  411 

Cuuf.  IV.  —  Versus  ad  crucem.  443 

DUNGALUS  BBCLUSUS. 

f^omiA  HiaroiicA.  413 

OIJNGALI  REaUSl  EPlStOLA  D£  DtPLIQ  SOtlS 
ECLIPSI  ANNi  DCCC-X.  445 

DUNGALI  RECLUSILIMHADVERSUS^aAUDlUM 
TAURIIIENsieM.  197 

Prefatio  Papirii  Masaofil.  456 

ApologetlcQffl  atqtre  reaerfptom  Claodii  adlreraaaTheni- 
BiiriKn  abbatem.  45B 

BiingaU  respoDsa  oootra  per? eraaa  Ckwdli  aoDteatiaa. 


m 

DUHGMI  CAXHfllA. 

CaMIuica  I-IV.  —  De  Caroki  Hagoo.  SK 

GAaa.  T.  -^  Tersos  ad  ecdesiaRi  (|D 

CaoM.  T.I.  —  Tersus  ad  footes.  S| 

CsMM,  Tl  [.  —  TentfS  ad  taiealfaB«  fl» 

CAay.  TIII.«>^  Teraus  ad  oatHim.  m 

(UaM.  IX.  —  Versus  ad  miuisteriom.  tt 

Cabm.  X.  -^  Bplta^lim  Folradt.  50 

Carm.  Xf.  --  B^ilaf hiiim  FaMoil.  5» 

Caom.  XII.  —  Alii  versus.  sa 

Carm.  XIIL  —  Item  aiii  veraos.  & 
Carm.  XIV.  ^  Kpiiapliiom  Pipfiioi  regis  Itaiio.     51 

Caom.  XV.  —  Epitaibium  Motharii.  St 

Cakm.  XVI.  ^  hem  aliud.  51 

Carm.  XVII.  -^  Epitapbium  DoofliN.  Sl 
Cakm.  XVlil.  —  Epitaphiiiai  AuUielad  MMMchi.    £i 

S.  ADALHARVUS  CORBEIESSIS  ABBAS. 

Nomu  BiSToaicA.  S3 

ADALHARDI  S T ATUTA  PRO  M0MACBI3  ^B, » 
Caoisii  mohilum  tirspvium.  ^4 

Batvis  (Yoem  ArfaihardaB  adOirleiatt  regriniMM 

incarnatimila  Domini  622  meosia  iaoaarii,  iaMaae  13. 

tmperii  vero  glorioai  LiMlovioi  Augastta,  MjHiiL  53 
CapiUl-VIL  ^ 

Liaaa  I  f .  —  Ordtkidtle  btttoniBi.  W 

CapiU  I-VI.  W 

EpiTAPHiUM  Adaliurdi.  S 

CBaRT^  CORBEieNSCl.  X 

EBMOLDUS  NICBLLVS. 

ERIffOLDI  CARMfiN  ELKGIACUM  Dl  UM»  (& 
TIS  tUDOVICI  PIL  W 

Booqoeti  monitum.  £ 

Muraiorii  pralfatio.  _^     . ,  * 

Specimea  characterom  0».  Tffldoliooea»  <|IM  um 
poema  exhibet.  j^ 

Ermoldi  prologua.  Z 

laMA  raiMOS.  5 

IlBER  IL  £ 

ZiBBa  IT.  ^ 

r  BUGBNivs  tu  PONttnt  mms 

ffOTITlA  BlSTOaiCA.  "T 

DTPLOHrA  EU€ENir  PAPJ5  n.  •^ 

EOGENII  EPISTOLa  AD  BERNAiWJi  ™«»' 

SEM  ARCHIEPISOOPUIL  ^ 

DBCRETA  EUGENIL  * 

YALENTINUS  PONTtFBX  WiM 
Bmru  maiOMaA. 
BALITGARIUS  CAMEUCENSIS  iH^^^ 

NOTITIA  HlSTOaiCA.  _  ^         ^  ^ ,,^^jj    fitf 

Observatio  J.  BaiOa«ii  de  H>fttnttt  Mg^>J^  JJ 

HAI.ITGARfl  DE  TITIIS  ETWOTlWS  ^  g 

ORDINE  POENITENTIUM  LIBRI  T.  g 

Frcfatio.  —  De  pQeoitentiJe  otllitate.  g} 

Caput  peimom.  —  De  dCto  pifadfriWW^*  ^ 
oriumur.  A 

Ca».  II.  —  De  vitio  superbi». 
Cap.  III.  —  De  remedio  superbl». 
Ca».  IT.—  De  villo  inaois  gloriw. 
Cap.  T.  —  De  remi^o  tHanis  glori*t 
Cap.  VL— De  viiio  invidis. 
Cxv.  VII.  —  De  remedlo  loTidiv^ 
Ca».  VIII.  —  De  viUo  irm. 
Cap.  IX.  — -  De  remedio  ir». 
Ci».  X.  —  De  vitio  trlstiti». 
Caf.  XI.  —  De  remedio  tristiti». 
Cap.  XJT.  —  De  viiio  avariil». 
Cap^  XIII.  —  De  remedio  avaritl». 
Op.  XIV.  —  De  titlo  ventrts  lngIoyi«- 

gjp.  XV.  —  De  remedio  gul«  viUi. 
kp.  XVI.  —  De  vitio  luxorl*. 
Cap.  XVIL  —  De  remedio  luxuri«. 

LVEft  SBCtTRDUS. 

Capot  pbimcm—  De  vita  actlTa. 
CAf .  II.  —  De  vita  eootempUliva. 
iUp.  IIL  —  De  fide. 
Gv.  IT.  —  De  spe. 
Cap.  T.  —  De  chariute. 
Cap.  VI.  —  De  virtute« 
.  Cap.  VIL  — DeprudentUL 
C».  TIU.  —  t>e  ^     "^ 


m 

« 

10 

6i 

10 

0 

m 

0 
0 
0 


1349 


QVM  IN  HOC  TOUO  GONTINENTOR. 


13» 


Cap.  IX.  —  De  fortitadine. 
Cap.  X.  —  De  tefflperantia. 

LlBEM  TnTIUS» 


678 
676 

€71 


Capitt  pRiiiuM.  —  Ut  pQeniteBti»  tempora  jqxta  qualita- 
ten  percati  decernaBtor.  677 

Cip.  II.  --  Quod  nulll  aii  QlHo»  iN£»lieBtia  deoeganda 

677 

Cap.  UL  —  De  Mf  c|vI  Moessitate  HMrtis  orgpQte  pce- 
niteiitiam  simul  et  Tlactenm  petunt;  et  de  his  qui  obrna* 
tescont  autequan  ad  elM  sacerdos  daiuros  poeoiientiam 
aceedat.  677 

Cmf.  IV*  —  De  hts  cpii  pcBDltentiaffl  agere  dilTerunt. 

677 

Cap.  Y.  ^  Qaod  oporiei  em  qnl  ab  iHlcitis  reaiam  po- 
scit,  etlara  a  miiHis  IteHis  ali8ttifer<>.  677 

Cap.  VI.  —  Qiiod  poBniteoti  nullt  leera  negotlatlonfs 
exercere  conveniit.  678 

Cap.  VII.  --  Ouod  ad  militiam  ssBcutarem  post  poeniten- 
tiaifi  redire  non  debeaat.  678 

Gap.  VIII.  •—  De  kis  qel  pomitealiam  ttinime  servave- 
runt.  678 

Cap-  IX. — Dermedio  pttnltenti»,  et  qood  absolutio 
poenileniium  per  manuum  impositionem  episcoporum  sup- 
piicationibua  fial,  679 

Cap.  X.  — «De  hiaqni  commnaionem  tempore  mortls 
exposcnnt;  aut^  si  dcsperatus,  et  consecutns  oommonio- 
nem,  iteram  coDTaluerjt.  679 

Cap.  XK  —  De  pQeiUtentlbus,  ut  a  presbjteria  oon  re- 
concHiefttnry  nisi  pr»cipiente  episcopo.  679 

Cap.  XII.  —  De  eadein  re.  679 

Cap.  XIII.  -*  De  tempore  remissionis  poanttenti».    680 

Cap.  XIV.  —  De  oommunione  privatis,  et  ita  defunctls. 

68a 

Cap«  XV.  —  De  his  qal  pro  dlrerslB  erratlspflenltQdinpm 
ferfenlius  exegeront.  680 

Cap.  XVI.  —  De  epistola  aanetl  Jacobi  apostoli,  in  qna 
pro  inflrmis  orare  prsecipitur,'et  ungere  oleo.  689 

LiDER  QOAaTos.  -^  De  jvmeio  piBniten^itm  laitmmL 

681 

Capot  pBiifuM.  —  De  hemieidiis  spente  commissis.    6M 

Cap.  II.  —  De  bie  qui  non  sponte  hemicidium  commise» 
runL  6tt 

Cap.  llf .  —  De  his  qnae  paHim  snoo  ex  fornicatlODe  di^ 
versis  modis  iDterinuuii.  •  6M 

Cap.  IV.  --"  De  bis  qni  serroa  attos  eatra  jndican  n^ 
cant.  691 

Cap.  V.—Si  domioa  per  aeiem  aBnltam  suam  occklerli. 

68f 

Cap.  VI.  —  De  his  qui  sibi  qnacunqua  noKiigentia  mor- 
tem  inferunt*  etde  his  qui  pro  suis  sceleribos  ptminntur. 

681 
De  Itaario. 

Cap.  VII. —De  biequi  flbpuicHitur  irratienablliMr,  id 

est,  qui  miBceBlir  pecoribas,  anl  ciim  masculis  polloun- 

tur.  683 

Cap.  VIII.  —  De  bis  qei  in  pecndes  f  el  in  maseiilee  ant 

otiiii  pelluti  sunty  aut  hacienus  boc  vilie  tat)eM:niit      683 
Cap.  IX.  —  De  his  qui  adulteraa  balieal  uxores,  vel  sl 

ipsi  adulieri  coinprobautur.  683 

Cap.  X.  —  De  ti^  qui  naorea  aut  qnae  viros  dimittont^ 

ul  maneant  sic.  683 

(^AP.  >1.  —  Quod  bi  qui  intercedente  repodio  divortium 

pprtuterani,  aliisque  se  junxeruni  nupUis,  aduUeri  esse 

monstreniur.  685 

Cap.  XII.— Qui  uxorem  habel  et  simul  concttbinam.  689 
r.Ap.  Xilt.  —  Sl  cujus  uxor  adullerium  feceril, aut  vir  in 

atienam  irrueril.  685 

Cap.  Xt  V.  —  De  his  quae  duobus  fratribuanupseriat,  vel 

qui  duas  sorores  uiores  acceperint.  6^ 

Cap.  XV.  —  Quod  noQ  liceat  alterius  sponsam  ad  matri- 

monii  jura  sortiri.  685 

Cap.  XVr.  —  De  raptorlbQS.  683 

Cap.  XVII.  —  De  his  qui  raplunt  puellas.  684 

Cap.  XVIil.  —  De  desponsaUa  pueiiis  etabaliis  oorrup- 

tis.  684 

Cap.  XIX.  —  De  virginibus  velatiay  si  devlaveiint.    684 
Cap.  XX.  —  De  vlrginibus  non  velaiis,  si  dAviaverint. 

684 
Cap.  XXI.  —  De  bie  qui  proximis  se  cepulaat»  ot  a 

eommunione  Christl  separeniur.  681 

Cap.  XXII.  —  S.  Gregorius  de  inceslisw  684 

Cap.  XXIII.  —  De  maliinubis.  685 

Cap.  XXiV.  — •  De  quaestionibus  conjugiornm.  685 

De  sacritegio. 
Cap.  XXV.  —  De  liis  qul  divinationes  expelunt.       685 
Cap.  XXVI.  —  Quod  noQ  licet  Christianis  observationes 

illversas  auendere.  68» 


Gap.  XXVI  f.  —  De  angnrlie. 

Cap.  XXVIII.  -  De  periwiia» 

Cap.  XXIX.-*  De  fnrto.  686 

Cap.  XXX.  —  De  ralsis  teftlbna.  686 

Cap.  XXXI.  —  De  discordilma.  686 

Cap.  XXXII.  --'  De  his  qui  per  odinm  ad  pttem  non  ver- 
tuntur.  686 

Cap.  XXXIII.  —  De  his  qui  sacramento  se  obligant,  ne 
ad  pacem  redeanu  686 

Cap.  XXXIV.  — Qnod  Qsnran  laicl  Cbrtstiani  exigere 
non  deboani.  680 

LiBER  oDiNi-us.  —  Incifnunt  reguUs  de  ministris  Kccle-' 
si(B,  si  deviaverinl^  emundce  prolntce.  687 

Caput  phijium.  —  De  preebyteria  qui  nxores  accepe- 
runt,  vel  fornicati  snm.  687 

Cap.  f t.  —  De  diacontbus  similiter.  687 

Cap.  III.  —  De  his  (|ui  ari  presbyterlum  promovenlQr,  et 
aote  ordinaiionem  peccatorum  sibi  suni  conacii.  687 

Cap.  rv.  —  De  canone  apostolorum.  687 

Cap.  V.  —  De  diversis  ordinibus  ab  nxorilHia  abetJDen* 
dis.  687 

Gap.  VI.  -^  Quod  saeerdoles  et  leviue  com  mulieribua 
coire  non  debf^ant.  687 

Cip.  VII.—  De  incontinentla  sacerdotom  vel  levitarum. 

687 

Cap.  VIII.  —  De  snbintroducUs  malierlbna.  688 

Cap.  IX.  —  De  clericis  usuras  accipieotiboa.  668 

Cap.X.  — Ut  nullus  presbyter  et  dlaconus  condoctor 
exislait,  et  elericl  abstineant  se  ab  usnris.  668 

Cap.  XI.  —  Ut  clerici  vei  coDtinenles  ad  virfflaes  vel  vl- 
duas  no  I  accedant.  688 

Cap.  XII.  —  De  clericis  vel  monachia  non  maneotibus  in 
suo  proposito.  688 

Cap*  XIII.  —  De  moaacbie  vcl  vifgtalbae  propositum 
non  servaniibns.  689 

Gap.  XIV.  —  Ut  ad  aacrartom  malierce  flon  imroeaDt. 

689 

Cap.  XV.  —  Qood  nefas  sit  feminas  sacrie  altaribns  mi- 
nlsirare,  vel  aliqfiid  et  his  qnm  viroram  sont  ofllclls  de- 
putata.  689 

Cap.  XVI.  —  Quod  nalli  sacerdetl  canonei  ttceai  ign(p- 
rare.  689 

Cap.  XVII.  —  De  pollalionibua  ioterroffBlio  ▲ugaatiai 
et  responslo  Gregoril.  689 

Cap.  XVIIf .—  Quod  nibil  j^roeit  saeerdoli,  etiamai  bena 
vivat,  si  male  vivenlem  taceiido  aoii  corrigit.  69t 

Cap.  XIX.  — Luctuosa  desfiripUe  earaaUier.  vlvantiiMa 
sacerdotum.  691 

PKiBpATlO  HALtTOAnil.  699 

LIBER  POENITENTUUS.  693 

Quomodo  pcenitentes  sint  sQsdpiendi,  jndicaadiy  alve 

Tecon<  iliandi.  685 

Orationes  ad  dandam  poeDltentiam.  696 

Qualiter  judicandi  sini  singuli  poeniteotei»  697 

De  bomiddlo,  de  fornicatione.  697 

De  perjurio.  698 

De  ftirto,  de  roateBcio,  de  sacrilegio.  699 

De  diver^is  capituttt,  de  ebrietate  et  fbrnlcatione.  700 
De  minutis  cansis,  de  dispensationibus  sacrilicii.  701 
Ilem  de  bomicidio,  de  pccuitentibus  sgris,  do  excom- 

municatis  morluis.  703 

De  incestis,  de  idolothytis,  de  furto  per  necessllatem, 

de  adutierio,  de  poenitentfa  trigaraorumi  de  eo  qui  «e 

ipsum  laniaverit,  de  veneficis.  70$ 

De  sutTotatts,  de  I»'eraii8,  de  potltttla  aoimallbns,  de 

reconciliatione  poenitentium  tertia  et  qniota  leria  ante 

Pascha,  iiem  aliorom.  704 

Qualiier  ille  annns  observandus  sit,  qui  in  pane  et  aana 

alicul  iroponiinr  in  poeotientia  jejanandns.  705 

Qnld  itlls  agendum  qui  staiutum  jejaalum  implere  ne- 

queunl.  765 

De  remedk)  uaias  bebdomadm,  aaina  mensls;  de  alia 

redempiiooe:  de  preabyleris  ^mram  prava  exempla. 

706 
Car  caoones  singulis  criminibat  motem  non  prsBscri- 

liani;  de  confessione  pcenitentinm  noa  putilicanda.  707 
IJt  canonicum  remedium  occulte  eoofeaais  primiins  in« 

diceiar;  ne  ptBuitentes  ante  coaeummBlionem  poenitenllae 

conmmnicent ;  ne  quis  poenitenHas  meileoti'neget;  de 

liliis  nen  legitimis.  708 

Qn»  consuetiido  in  ecclesia  sil  coaoNeada.  709 

NoUe  P.  Hugonis  Menardi  in  prmeedmem  Hbrum.  709 

APPENDtXADHALlTGARIUM.-iJHO^TIiri  UBER 
P0ENITENTIAL13.  7f7 

JBRSHilAS  $ENONE.ntS  ArCH'IKPIS€OPUS. 
Not nu  h;stob-ca.  739 

aEtt£lilifi  £PlSXOLi£.  VBi 


l3Si 


ORDORERUM 


l3Si 


Emnou  Mm.  ^  kd  Amaltriam.  7S5 

Em8t.  II.  —  Ad  FroUuuriiim  TttUeosem  episcopiim.  735 

AN8EGISUS  ABBAS  FONTANBUBNSIS. 

YiTA  Ansegisi  anciore  chrooograpbo  FonlaBelleDsi  ano- 

Dymo  eJQS  squali.  7SS 

Observalioaes  praevi».  753 

iDcipit  Yiia.  735 

FRBDEGJSUS  ABBAS  MONASTEnl!  SANCTI  UAB' 

TlNl  TUBONBNSIS, 

NOTITIA  HISTORICA.  751 

FREDEGISI  EPISTOLADE  NIHILO  ET  TfiNEBHIS. 

751 

BAIMINIUS     MONACBUS     SANCTI      VEDASTI 

ATBEBATENSIS. 

NOTITIA  BISTOatCA.  755 

HAIMINII  SERMO  IN  NATALI  SANCTl  YEDASTT. 

755 

HA1MINII  EPISTOLiE.  757 

Efistola  prima.  — Milonis  serTilae,  posiea  presbyleri, 

ad  venerabtlem  Pitrem  Haiminium.  757 

Epist.  II. — Haiminii  ad  Hiionem.  759 

HILDBBICUS  CASSINSNSIS  ABBAS. 

NorrnA  msToaicA  759 

HlLDKRia  EPISTOLA  METRICA.  761 

AHYTO  sra  flArrO  BA8ILEENSIS  EPI8C0PU8. 

NOTITIA  HISTOBIGA*  761 

HETTONIS  CAPITULARE.  763 

Appexdix.  —  Diplama  Ludovid  Pu  Imperatoris  cmcet' 
mn  Ueiioni  pr o  moftaslerfo  SmlieoMaaiito,  »v$  Jdehenau^ 
die  U  Decembrii  anni  826.  767 

HETTONIS  LIBELLUS  DE  TISIONB  £T  OBITU 
VETINI  MONACHI  AUGIENSIS.  769 

JESSE  EPISCOPUS  AMBIANEN8IS. 

NonriA  BiSTORicA.  779 

JESSE  EPISTOLA  DE  BAPTISMO.  781 

De  oompeteuie,  de  stle.  785 

Kzorcizatnr,  slfe  catecbizatnr  Infans;  de  ez8aliIa(ione. 

786 
De  nnctlone  pecloris  et  seapQlomm.  787 

De  abrennntlatione  dt»boIi  ei  pompis  efaa.  788 

De  Symholoy  de  trina  mersione.  789 

De  ttiicUone  capllis,  de  velamine  capitis,  de  conflrma- 

tloae  episcopi.  790 

De  coBRrmatione  corporis  et  sangttinlf  Christlyitem 

tradilio  baptisierii.  791 

Kero  de  baptismo  officioqtte  ejtts^  aiictoribns  nominatim 

Yenieniium  ad  fldem.  791 

SANCTUS  ALDBJCUS  SENONENSIS  ABCEIEPI-^ 

SCOPUS. 

NOTITIA  BI8T01ICA.  795 

VrrA  sancti  Aldrici,  auctore  anooymo,  cujas  astas  in« 

certa.  797 

Observationes  prftTi».  797 

Incipit  Vita.  799 

SANCTI  ALDRICI  EPISTOLiB.  809 

E^iSTOLA  pRiMA.  —  Ad  PfolliariQm  episcopum.  809 

Epist.  II.  —  Ad  Ecclesiam  Senonensem.  81 1 

8YMPH0SIUS    AMALABIUS    PBBSBYTEB    ME- 
TENSIS  ET  CHOIIEPISCOPUS. 

NoriTIA  BISTOBICA.  815 

REGULA  CANONICORUM  ET   SANCTIMONIALIUM 
A  STMPHOSIO  AMALARIO  COLLECTA.  815 

Prsfatio.  815 

LiBBB  panins.  —  De  intliiviione  canomeorum.  821 

Capot  PBiMUM.  —  De  lonsora  clerlcornm.  821 

Cap.  II.  —  De  ouiariis.  822 

Cap.  III.  ~  De  lectoribus.  823 

Cap.  IV.  ^  De  exorcisUa.  824 

Cap.  V.  —  De  acolythis.  824 

Cap.  VI.  —  De  subdiacooibaf.  824 

Cap.  VII.  —  De  diaonnlbUB.  825 

Cap.  V I II .  —  De  presby  teris.  826 

Cap.  IX.  —  De  sacerdotibus.  827 

Cap.  X.  —  De  episcopif.  831 

Cap.  XI.  —  De  episoopis.  SM 

Cap.  XII.  —  De  pastoribos.  836 

Cap.  XIII. —Do  pastoribns»  qaales  in  ecclesia  eligi 

debeant.  844 

Cap*  XiV.  —  De  pastoribtts,  ut  indignl  atqne  impft- 

fiU,                                                    "  ^         847 


Cap.  XV.  -^  De  indignis  prspositis.  BI9 

G<p.  XVI.  ^  De  Indociis  prsposltls  850 

Cap.  XVII.  —  De  pastoribns  aon  recle  gradienii- 

btts.  «» 

Cap.  XVIII.  —  De  praeposliis  eeclesi».  891 

Cap.  XIX.  —  Quod  sacerdoies  saocU   comeaq>bUT« 

vit»  participes  fieri  possunt.  ^ 

Cap.  XX.—  Dedoctrina  et  exemplis  prsposiloroiB.  B5S 
Cap.  XXI.  —  De  humilitate  prvpositorum.  B34 

Cap.  XXII.  — De  bomilitate  prepositorum.  851 

Cap.  XXIII.  —  De  doctrinn  discretinne.  835 

Cap.  XXIV.  —  Oualiter  prslsU  subjectos  doceaat  ac 

semeUMO^  dtscreta  circumspectione  prerideaiit.         8SK 
Cap.  XXV.  —  De  dottoram  BileBlio. 
Cap.  XXVI.  —  Quod  nihil  prostt  sacerdoU  etUasBt  baie 

vlvat,  sl  male  vlveotes  tacendo  non  arguaL  888 

Cap.  XXVIl.  ^  De  pastoribiis  Don  reete  gr^ieiiti- 

bus«  889 

Cap.XXVHL— De  negligentia  sacerdoils,  qui doctri- 

nae  suie  coniraria  agendo,  personam  non  poiest  implere 

doctorum.  865 

Cap.  XXIX.  — De  his  qui  beoe  docent  et  male  ^ 

Yont.  855 

Cap.  XXX'.  —  De  exemplis  pravorum  sacerdotum.  864 
Cap.  XXXI.  —  De  prapositis  carnalibus.  864 

Cap.  XXXII.— Luctttosa  descriptio  camaliter  vWenUam 

sacerdotnm.  865 

Cap.  XXXIII. »  De  iracundis  doctoribos.  867 

Caf.  XtXIV.  —  De  xelo  pastoralis  offidi  erga  aobdi- 

tos.  867 

Cap.«XIXV.—  Quod  saeerdotes  nihll  propriom  faabeant, 

et  ecclesiae  facullates  tanquam  commones,  Deo  ralionem 

reddituri  susciplant.  809 

Cap.  XXXVI.  —  De  dlsclplina  sacerdotam  ia  bU  qoi  de- 

linquunt.  870 

Cap.  XXXVII.  —  De  oollata  episeopls  poiesute  ligBiMM 

alqne  solvendi.  872 

Cap.  XXXVIII.  —  De  episcopis  qoi  pro  ordifialiMie  sa- 

cerdoUi  monera  libenter  accipiunt.  8J3 

Ga».  XXXIX.  —  De.sttbintrodocti8  mnlieribos.  874 
Cap.  XL.  —  De  dericls  nsuras  accipienUboa.  874 

Ca».  XLI.  —  De  privilegiis  presbyterorttm  874 

Cap.  XLU.  —  De  eioommunieaUa.  875 

Gaf.  XLIIL—  Quod  non  oporteat  demigrare.  875 

Cap.  XLIV.  —  Non  tranamigrandomde  dritaU  laclTi- 

Utem.  8>75 

Cap.  XLV.  —  De  his  qnl  in  eccleilis  U  qttiboi  pro? ecU 

sant  minime  perdararant.  875 

Cap.  XLVI.  —  De  flectendo  gena.  876 

Cap.  XLVII.  ^  De  danmatis  et  mUlstrare  tentanU- 

bos.  876 

Cap.  XLVIII.  —  De  dericls  damnaUs.  876 

Cap.  XLIX.  —  De  peregrinorum  snseepUone.  876 

Cap.  L.  —  Quod  non  llceat  clerioo  in  duaram  dTiiatna 

eeclesiis  ministrare.  876 

Cap.  LI.  —  Qttod  non  oporteat  peregrlnoa  derieoa  sioe 

commendatUiis  minisirare.  876 

Cap.  LII.  —  Qood  sine  litleris  sacro  miaisterioserTieB- 

tes  proflcisci  non  debeant.  877 

Cap.  LIII.  —  De  clericis  a  commuiUone  snbaMMis  ab 

alio  non  recipiendis  episcopo.  877 

Cap.  LIV.  —  Sl  quis  exoommanicatus  aote  aeteBtiam 
communicare  prssnmpserit,  ipae  in  se  damnaUoaem  pn>- 
tulit.  8:7 

Cap.  LV.  —  De  non  solliciUndis  clerids  alleais.      877 

Cap.  LVI.  —  De  bis  qni  semel  legerint  In  eodesU,  ab 
allis  non  poase  promoveri.  877 

Cap.  LVII.  —  Si  qnl  derici  ab  episcopls  s«is  promoU 
eootempserint,  nec  illlc  maneant  nnde  reeedere  BoUe* 
runt.  877 

Cap.  LVIII.  — Ut  nnlltts  alienam  derleom  aollidtare 
Tol  tenere  pr«sttmat«  sao  eplscopo  non  prsbente  coBsen- 
aum.  878 

Cap.  LIX.  —  Ut  In  ecdesiis  oooriria  minUae  ceiebreo- 
tur.  878 

Cap.  LX.  —  Qood  nalltts  ecdesiasUoonim  U  labernis 
comedere  debeat.  878 

Cap.  LXI  .  —  De  avaritla.  878 

Cap.  LXII.  —  Qttod  usuram  Boo  aolam  derid  exigere 
Don  debenty  sed  nec  laid  ChrisUanl.  878 

Cap.  LXIII. — De  hU  qul  esam  arnlam  ia  dero  eoosU- 
toU  dlflrngldnt.  879 

Cap.  LXIV.  —  De  namero  certo  diaoonorom.  879 

Cap.  LXV.  —  De  his  qui  abominantur  eos  qul  CBroibtts 
Tosconlur.  879 

Cap.  LXVL  ^  De  his  qul  in  osns  paaperam  cooferun- 
tar.  879 


1355 


QUiE  IN  HOC  TOMO  CONTLNENTUR. 


Cap.  LXVII.  —  De  bb  qui  pro  virgiDiiate  suprr- 
biunt.  879 

Cap.  LXVIII.  —  De  iiis  qni  Domioioo  die  jeiuoaai,  t»u- 
qoam  nibil  pr»  csteris  differenle.  ^^ 

Cap.  LliX.  ~  De  bis  qui  eccleslasUca  jejunia  absque 
necewiiaie  dissolvunt,  879 

Cap*  LXX.  —  Du  bis  qui  se  a  perceptione  sanctae  com- 
muniouis  averiuut,  ei  qui  exoouimuuicaiis  per  domos 
conimunicanl.  879 

Cap.  LXXi.  —  De  bis  qui  ab  alia  paropcia  praeter  cnn- 
•cientiam  episcoporum suorum  in  aliis  comnitraiiiur.  879^ 

Cap.  LXXli.  ~  De  clericis  vei  laicis  excouimuuica- 
Us.  880 

Cap.  LXXIII.  —  De  episcopis  et  ciericis  adeunlibus  im- 
peraior^em.  880 

Cap.  LXXIY.  —  De  damaalia  episcopis  aot  ciencis 
adeuutibus  iniperaiorem.  880 

Cap.  LXXV.  —  t't  qui  iu  £acrario  serviunt  osuras  non 
exig^iit.  880 

Cap.  LX.\YI.  —  De  bis  qui  debeant  in  pulpito  nsal- 
Icre.  ^  880 

Cap.  LXXVII.  —  De  bonore  qoem  presbjterlsdiacooi, 
qui  sub  i|isi8  sunt,  deb«aui  exhiliere.  b80 

Tjip.  LXXVlll.  —  Quod  subJiacooi  Don  debeanl  Lene- 
dicere,  vel  lienedicUuuem  dare.  881 

Cap.  LXXIX.  — De  exorcistis  qui  non  sunt  ab  episcopis 
ordiiiati.  881 

Cap.  LXXX.  —  la  ecciesia  praadia  ben  non  de- 
bere.  881 

Cap.  LXXXL  —  Qiiod  praeter  episcopi  jossionem  clpri- 
cus  proflcisci  iton  debeui.  881 

Cap.  I.XXXll.^Lt  ad  sacrarium  mulieres  uon  iii- 
Croeani.  881 

Cap.  LXXXIII.  -^Mon  iicere  clericis  iudicris  ioteresse 
spectaculis.  881 

Cap.  LXXXIV.  —  Obiaiioiies  lo  domibus  offerri  nou 
oportere.  881 

Cap.  LXXXV.  -^  De  clerlcis  et  monacbis  dod  manentibus 
iu  suo  pro|iOsitu.  881 

Cap.  LXXXVI.  —  Qood  non  oporteat  clcricos  habeoies 
adversos  iuvlcem  negoliuiu  pruprium  episcopum  relin- 
quere«  et  ad  ssRi-ularia  judicia  c*  nvolare.  881 

Cap.  LXXXVH.  •—  Ouod  mlubne  ciericos  transmlgrare 
coDveoiat  881 

Cap.  LXXXVIII.  —  Quod  non  liceat  dericis  post  mor- 
tem  sui  episcopl  bona  ejusdiripere*  H82 

Cap.  LXXXIX.  —  Si  qois  clericorom  pauper  promotusy 
in  ordine  postea  habuerit  aUquid,  Koclesi®  potestali  suli- 
Jiciat.  882 

Cap  XC.  -^  Ul  clerici  taberaas,  nisi  in  peregrinis,  noa 
iiigredlanlur.  883 

Cap.  XCI.  —  Ul  alienus  clericus  minime  suscipiatiir  ab 
•lio.  884 

Cap.  XCII.-^Ut  clericus  nee  suo,  nec  alieno  aomine 
feuus  excrceaL  88i 

Cap.  XClll.  — Ut  clerici  nullas  negoliationes  inbo* 
nestas,  et  turpia  lucra  secteulur.  883 

Cap.  XCIV.  —  De  viia  clericorum.  885 

Cap.  XCV.  —  De  insiUuiione  clericorom.  887 

Cap.  XCVI.  ^  Ex  e|ilstola  Uiproiiymi  ad  Riisiinim.  887 

Cap.  XCVII. ->Quid  distet  Inter  niouaclium  ei  cleri- 
euin.  8^8 

Cap.  XCVIII.  —  De  Tlla  cIericorii.n.  889 

Cap.  XCiX.  —  De  ciericis.  891 

Cap.  C*  —  De  reguUs  clerlcorum.  bd\ 

Cap.  CL  —  De  geutibos  clericorum.  891 

Cap.  CM,  —  Quales  of)orteat  clerioos  esse.  893 

Cap.  CIII.  —  De  subjecils  bouis  sub  pastorali  regimiue 
oonstitutis.  892 

Cap.  Cl  V.  —  De  sohditis.  893 

Cap.  CV.  —  I)e  iuvidis  et  protervis  subditis*  894 

Ca».  CVL— >Qood  secundum  sermonem  propliet»  ciilpa 
sua  pereant»qui  sacerdoium  increpaliones  perversa  v»«> 
luotate  contemnnnt.  ^95 

Cap.  CViI.  —  Com  quo  damno  animae  suae  ab  ecclesia 
quae  pauperes  pascit  acdpiuat  iili»  qui  sibi  de  suo  suffl- 
ciuut.  896 

Cap.  CVIII.  —  Qul  sint  qui  eliam  cum  profecto  animae 
anae  opibos  sostentantur  eccieslae.  897 

Cap.  CIX.  —  Quid  facere  d^^beant  clericly  quorom  in« 
flrniitas  non  potest  siia  coutemuere.     .  897 

Cap.  CX.  —  Qa«  siut  vera  g.^udia,  v«>I  ver»  di.  itiae,  et ' 
quid  impedimenti  airerant  bonj  pr«Keutia  amatoribus  rii^ 
turorum.  897 

(Up.  CXI.  —  Quomodo  ioti*1ligalur  qiiod  dicit  Aposto- 
liis,  Qui  In  saerario  operantur^  quw  de  sacrario  a  nl 
tfiuni.  899 

Cap.  CXII.  —  De  viia  et  rooribus  cloriconim.  899 

Pataol.  CV. 


i35i 

Cap.  CXIU.  —  Item  de  vita  el  moribus  clericorurh.  904 
Cip.  CXIV.  —  Quse  praecepta  speeialiier  monacbis,  qn» 

geueraiiipr  caeleris  coiivpuiu.it  CbriStiaiiis,  91  i 

Cap.   CXV. — Quod  caiionica  iiistitiitio,  evangelii^a  et 

apostnlica  aucloritate  fulia,  cxteris  supereiiiioeut  in&tiiu- 

liLnibus.  914 

Cap.  CXVI.  —  Quld  sinl  rcs  ecclpslae.  914 

Cap.  CXVIl.  —  Quoddili^enier  iiiunleoda  sint  claiistr;* 

canonicorum.  915 

Cap.  CXVilf.  —  Lt  in  consrcgandis  canonicis  modns 

discreiioiiis  slt  teiieudns.  915 

Cap.  CXiX. —  De  bis  qnl  in  congr^^gatione  sibi  cotn* 

mlssa  aolumuiodo  ex  lamilia  ecilesiaB  clericos   aggre- 

gani.  916 

Cap.  CXX.  —  Qui  clerici  in  rongreKatione  canonica  coii- 

stiliiU  ecclesiaslica  accipere  stlpendia  debeant.  916 

Cap.  CXXI.  —  Ut  in  coiigregalioiie  caoouica  aequaliter 

clbus  el  [«lus  aci^iplatur.  917 

Cap.  t]\ XII.  —  Dp.  iuensara  cibl  et  potos.  9 17 

Cap.  CXXUI.  —  Quod  a  prxlatls  gemina  pastlo  sll  suli- 

ditis  impendnnda.  919 

Cap.  CXXIV.  —  Ut  canonici  siciit  in  cspteris,  itaetiaui 

in  luttu  vesiium,  modum  tpneantdiscreiirnis.  920 

Cap.  CXXV.  ~  lil  caiiouici  cucuilas  monachoruro  nou 

Induunt.  9il 

Cap.  CXXVI.  —  Qua  aoctorltate  boras  canonicae  cele- 

brpntnr    auas  scire  ;ic  rcligiose  observare   caoonicos 

oportet.  922 

Cap.  CXXVII.  —  De  TPsperifnls.  «i2 

Cap.  CXXVIII.  —  De  romptetis  922 

Cap.  CXXIX.  —  De  vigiliarum  antlqultale.  9ie3 

Cap.  CXXX.  —  De  inaiuiinis.  925 

Cap.  CXXXI.— I3t  caoonici  boras  canonicas  religiose 

obsprvent.  924 

Cap.  CXXXII.  —  Qood  canlaniibus  et  psallenlibds  l)o- 

mino  angelorum  adsint  praesidia.  925 

Cap.  CXXXIII.  —  Quales  ad  legendom  el  cantandum  iu 

ecclesia  coasiituendi  siut.  9f^ 

Cap.  CXXXIV.  —  Qui  inodos  sit  corrpptionis.  926 

t^p.  CXXXV. —  Ut  erga  pueros  qui  nutriuiitur,   vel 

erudiuntur  In  congregatione  caooaica,  lustantisstiua  sit 

adbibenda  cos\odia.  928 

Cap.  CXXXVI.  —  Ut  omoes  canonici  ad  completorium 

Tcoiant.  928 

Cap.  CXXXVir.  -  De  cantorilHis.  929 

Cap.  CXXXVIII.  —  Quales  vice  praelatorom  io  00Dgre<^ 

gatione  canonica  fuiigi  dcbeant.  929 

Cap.  CXXXIX.  —  De  prsepositis.  930 

Cap.  CXL.  —  Qoalis  sii  cellararius  constilueDdus.  950 
Cap*  CXLI.  —  Cui  commiili  debeaiii  stipeodia  paupe* 

ruiu.  930 

Cap.  CXLII.  —  De  infiriEorum  ac  senum  cura  fra- 

truin.  951 

Cap.  CXLIIL— Qualiter  porta  caoonicorom cusiodia- 

tur.  951 

Cap.  CXLIV.  —  Ut   clausira  caoonlcorum  diligenier 

custodiaotur.  952 

Cap.  CXLV.  —  Epilogu^  breviter  dlgpstus.  952 

L  BER  SKcuNous.  —  De  mHitutione  sanctmoiMium,  935 
llansi  praemonitlo.  955 

Sertno  sanctl  Augustliii  atl  vlrglaes.  955 

Capot  primuii.  —  Exccrplum  ex  epistola  Hieronymi  ad 

Kustocliium.  938 

Cap.  II.  -^  Kjiisdem  ad  Demelriadem  excerptnm.  944 
Cap.  III.  —  liem  ejusdem  ex  episiola  ad  Furliin.  941 
Cap.  IV.  —  Eicerpium  ex  epi^iola  Cypriaui  de  babint 

firginuro.  947 

Cap.  V.  —  Ex  sermoae  saoai  Caesarii  episcopi  saocii- 

monialibus  .dlrecto.  950 

Cap.  VL  —  Sancti  Athanasil  ad  sponsas  ChristL       954 

Cap.  VII.  —  Quales  iu  mouasteriis  puellaribus  debeanc 

esse  abbatissas.  959 

Cap.  VIII.  —  De  congregandis  In  monasterils  sanctimc* 
nialbus.  961 

Cap.  IX.  —  Quallter  bls,  qoae  monasteriom  expeuint, 
de  rebus  propi  iis  ageudum  ait.  96 1 

Cap.  X.  —  Qualiter  in  monasterio  Banctimontallbos  co"- 
versandum  sil.  962 

Cap.  XI. —Ut  mooasteria  puellarum  undiquemnnian- 
lur,  et  nece.^8ari8e  babiiationes  iaterius  pre]iaren- 
tur.  fift.^t 

Cap  XII.  —  Ut  saDcllinouialps  Id  ona  societale  viveotes 
«(iiialiier  cibom  et  poinm  accipiaot.  }^S 

Cap.  XIII.—  Qiialiter  saoctiuiooiales sllpiDdia  acclpere 
debeanl  necessaria.  965 

Cap.  XIV. —Quod  gemina  abbatlssls  sanctknonialibos 
linpcudeoda  s.t  pastio.  96^1 


4S5II 


ORDO  RERUM 


13» 


Ca».  XV*  -^  Ul  ad  horss  can^^ieas  celebrtDdat  iDcnii- 
claiiter  conveniaui  sanciimoniales  WJH 

Cap.  XYI.  •«-  l)e  insiaiilia  oraiiunis.  965 

Cap.  XV 11.  —  Ul  coinplelorium  pariler  sanctimoniatps 
celebrent.  966 

(Up.  XVIIl.  —  Qui  modus  correptionis  erga  sanctimo* 
niales  delinqucnles  adlill»eiidus  siL  9U6 

Cap.  XIX. —  Ut  abbalis>JB  virorum  frequeniias  viient. 

967 

Cap.  XX.^Ut  saDctimoniales  virorum  caveanl  Trequen- 
tias.  968 

Cap.  XXI.  — Uts.iDriimoniales  erga  famulas  sibi  ser- 
vientes  pervi^Mlem  aJbilieJtit  custodiam.  968 

Cap.  XXII.  —  Lt  erga  piieilas  in iDoaasteriis  erudieodas 
niagna  adliibea'ur  dTiligeiiria.  969 

Cap.  XXI II.  —  Ut  iii  uouasteriis  puellaribus  domus  pro- 
pler  anus  et  Inlirmas  .slt.  970 

Cap.  XXIV.  —  Ousles  sini  praeposils  consliluendae.  971 

Cap.  XXV.  —  Oualis  coosiiiuenda  sii  cellararia.       97 1 

Ca».  XXVI.  —  De  i>oitarla  mouasterii  cnnstituenda.  971 

Cap.  XXVII.  —  Ut  non  nisi  siauiio  tempore  presbyteri 
eorummie  niinisiri  monasteria  puellarom  ingre.iijntur.  971 

Cap.  XXVIII.  —  Ut  buspiiiile  pau^eniui  oitra  woDaste- 
rium  sit  piieliarum.  972 

•  EpiSTOi^  Ludovlci  Pii  ad  Sichariiim  nrcblcpiscopu  n 
Burdigalensem.  —  Miiiit  excropluin  si?lutoruin  (-oiicilii 
Aquisgranensis,  ut  ea  iu  pio\iacia  sua  diligeiiter  Irans- 
criiii  et  observari  faci.it.  972 

Ad  reKulam  cauunicornm  el  sanciiiiionialiuro  AQberii 
Uirsi  DOtOi.  975 

SYMPHOSII  AMALARil  DE  ECCLE31ASTICIS  OFFI- 
CIIS  LlBBl  OUATlOit.  9^5 

Amalarii  pnefatio.  985 

Vrsfatio  alieia  ex  auctorls  seutentls  ad  iDitiam  biiJQS 

operis  ponenda.  087 

Contioenlia  causife  seculur;B  scriptiouis.  991 

LiBER  pniuus.  993 

Capdt  i'Ri)ii!M.  —  De  Sepiu  'gof  Ima.  995 

Cap.  II.  —  De  Sexagi^sima.  008 

Cap.  III.  —  De  Quinquagcsima.  999 

Cap.  IV.  -.  De  Quadragesitna.  1001 

Cap.  V.  —  Cur  quadrageuai  ius  Dumenis  tcmporali  vit« 

«ptelnr.  1002 

Cap.  VI.  —  Cur  in  tempore  tali  consiituta  sit  observaiio 

Ouadragpsima^.  1002 

Cap.  VII.  —  De  varititaiibns  olficioram  per  diem,  as(|iie 

in  resn^rectlooe  Doiiiiui.  lo02 

Cap.  Vlll.—  De  secunda  varietate  quarta:  bebdomadae 

OuMdraffesimse.  1005 

Cap.  TX.  — De  teriia  varietaie  Saiibaii  ante  Paluias.  i007 
Cap.  X. —  De  quaiia  variciaie  diei  Paliiiaruin.  1008 
C%p.  XL — De  quiuta  varieiate  quartae  feriae  majtiis 

belNlomad».  t(H)9 

Cap.  XII.  —  De  sexta  v.trietate  Ccens  Dnmtiii.  101 1 
Cap.  Xlll.  —  De  sepliii  a  varietate  Paiascevc.  lOii 
Cap.  XIV.  —  De  adoriilione  sam  t«  crucis.  10i8 

Cap.  XV.  —  De  presenlaiione  corporis  *)uinini  in  aliari, 

et  calicis  cnm  vino  Don  cousecrato.  10.)2 

Cap. XVI.— De  octava  \arieiate  quae  Ht  die  Sal)t>a:i. 

1032 
Cap.  XVli.  —  De  agttis  de  cera  fiictls  beoedicemJis. 

1033 
Cap.  XVIII.  —  De  cereo  benediceodo.  1033 

Cap.  XIX.  —  De  lectionibus.  1034 

Cap.  XX.  —Dt)  duobus  cefels.  1038 

Cap.  XXI.  —  De  promiotiatioDe  leciiouain  in  vif:.liis 

Paschae  et  in  vigiliis  Pemecostes.  1039 

Cap.  X X I  I.  —  De  cantii Is.  1 0S^) 

Cap.  XXllI.  —  Dtf  olei  nuctioDe  in  Sabltato  sancto.  10.0 
Cap.  XXI >.  ^  O  mprobatur  ex  Eyangf*llo  posse  aaivari 

ealechnmpDOi  per  confeasiotiem  eaeterorom  lidelium.  lOiS 

'    Cap.  XXV.  —  D^  ooDseiraiioiie  baptisleriL  10  U 

.  Cap.  XXVL— De  iuunissioDe  cereorum  in  aqoam.  1016 
Cap.  XXVU.  —  l)e  uuciione  chrismatis  a  presbytero  et 

dti  iaipo6i;ioue  oiaaus  epiacotii  supec  oeophytum*       1046 

Cap.  XXVIII.  —  De  Liianiis.  im 

Cap.  XXIX.  —  De  vestimeuto  albaloram  et  recapilula- 

tio  de  Septuagesima .  1 05 1 

.  Cap.  XXX.—  De  illumiDatioDe  cereorum.  1056 

Cap.  XXXI.  —  De  missa  in  nocte.  1056 

Cap.  XxXII.  —  De  oclo  diebus  neophvtorum.  10*>8 

Cap.  XXXIll.  —  De  eisdem  octo  diebus.  1060 

Cap.  XXMV.  —  De  die  sanclae  Pascbae.  1061 

Cap.  XXXV.  —  DeiiionMraiio  quod  iiiformont  sex  dies 

pascbales  capterosdics  Domiuicos  et  ju>t<>8  houii:ies;  et 

dies  quiiiqiiagiiita  a  Sabbato  Pasche  UM^ue  ad  Saliliatiitn 

^octavuruiu  PeDieco&tcs,  fuiuraiu  \ltaui;  ei  quoiidiani  dics, 


sive  SeptusgesioMB  Donaiiifci,  sea  quadrageBsatei,  mhik 

tenles.  iqq 

Cjlp.  XXXVI.  —  De  diebos  Ppntecoates.  iogs 

Cap.  XXXVIl.  —  De  Litanianuijore.  \m 

Cap.  XXXVlll.  —  De  vi^ilia  Penieoostes.  1068 

Cap.  XXXI X.  —  De  setiueutibus  septem  diebos  Peate* 

costes.  tuTD 

Cap.  XL.  —  Quo  tempore  d<beant  es<c  subdiscpiiu 

cbrismatis  qul  non  oonsequiiutur  manuf  iiopositiuueiDep'- 

scoporum  tempore  baptistorii,  sitd  p*  st.  lo:o 

Lap.  XLI.  —  De  missa  louoceotum.  io:; 

LiBiD  SBccifDus.  Jo;s 

Capct  pRiMnM.  —  De  duodecim  lectionibos.  107} 
Cap.  11.  —  De  jejiinio  anmio  Qtiatoor  Tenporam.  I0:6 
Cap.  III.  —  De  uuuieio  lecuonum  per  ires  menionioi 

dies.  1d:9 

Cap.  IV.  —  De  clericisi  qoo  oomine  geoenliter  w 

vocainur.  1099 

Cap.  V.  —  De  tonsin*a.  1081 

Cap.  VI.  —  De  ordinibus  sacris,  qoos  oostri  episcopi 

Gonsueto  morc  frequentaDt.  M 

Cap.  V 1 1 .  —  De  ostiari  Is.  1085 

Cap.  VIII.  -^  De  lectoi  itms.  m 

Cap.  IX.  ^  De  exorcistis.  ti)9i 

Cap.  X.  —  De  acDlythis.  1  «5 

Ckp.  XI.  —  De  sulxliaconis.  KKS 

Cap.  XII.  —  De  diaconis.  !(% 

Cap.  Xi II.  —  De  presbyierls.  m 

Cap.  XIV.  —  De  poutillce.  I«l 

Cap.  XX.  —  De  hai)ilu  sacrnrum  docoro.  10 <3 

Cap.  XVI.  —  De  oon  uteudis  vesiihu«  sacratisiQ  i|(ioii- 

diano  usu.  ^^ 

Cap.  XVII.  -  De  amlctu.  l»^ 

Cap.  XVIII.  -  De  alba.  «W^ 

Cap.  XIX.  — Decasula.  J^J 

Cap.  X  X.  —  De  stola.  g^ 

Cap.  X\L  —  De  dalmitica.  **« 

(.AP.  XXII.  —  De  tuuica  qua.n  saferdos  :oda.t  soptf  w 

m  biun.  .  JW^ 

Up.  XXIII.  —  Dc  paliio  quo  aluntur  «<^'I*5gJ 

Cap,  XXIV.  —  De  sndario.  1,2 

CaP.  XXV.  —  De  variclaie  sandaMonim.  'J 

Cap.  XXVL  —  Reca:  ilulutlo  vfsiimeiilorora.       l  JJ 
LiDEn  TEnTics.  ... 

Caput  pr:mum.  —  De  siiruis  quibus  congregaBBrinw. 

ipsuin.  '  j 

Cap.  II.  —  De  sitn  ecclesisB.  .•» 

Cap.  III.  —  De  choro  rantnronu  \.n 

Cap.  IV.  —  De  veslimento  cantornm.  '  ^ 

Cap.  V.  —  De  infroitu  e|ii<copi  ad  misiam.  j^Jj 

Cap.  VI.  —  De  Kyrie  cleiboo.  im 

Cap.  VII.  —  Dc  cereis.  lut 

.  Cap.  VIII.  — DeGlorialiiexc«'Ws.  {[{g 

Cap.  IX.  —  De  pfimaoraihiiernis>«.  m^ 

Cav.  X.  —  De  sessionc  e,ii*cO|.i.  .t,j 

Cap.  XI.—  De  ofticio  leriori^  ei  paiiloris.  ' 
Cap.  XII.  -  Quid  sit  ioitr  llespOOionttiB  « in^j»* 

Cap.  Xni.  — DeAIIelula.                 ^  ^^  % 

Cap. XI V . - Qu id  st  lnl«*r  Allelola el Tradwi  jJJ 

Cap.  XV.  —  De  exsp  liatione  casularttio.  jjjj 

Cap.  XVI.  —  Dc  tabulis.  - 

Cap.  XVII.  —  Dc  ascensu  in  pulpliltiin-  ,  ..ji 

Cap.  XVIII.  -  De  dlHCOiii  asceusioiie  In  inMMi. 
Cap.  XIX.  —  De  onicio  quod  vocatur  OlfcrciJdi.    ^^^ 
Caf.  XX.— Desicreia.  n— .■!  ve 

Cap.  XXL  — De  bymoo  ante  passiooeo»  !'«■>■' ^55 

praeparaiio.ie.  _ 

Cap.  XXIL  — De  byinno  ^nclua,  sMem»»**  „55 

1153 
Cap.  XXIII.  —  De  Te  igiinr.  ,  ,     .  -mto'* 

Cap.  XXIV.  —  De  iDsiiiutlooe  Domlnlcs  in  w^^uj 

corpu<  ei  saoffiiinem.  ^     ilil 

Cap.  XXV.  —  De  ascensione  Chrisli  laerne^     j^ 
Cap.  XXVI.  —  De  cor»  ore  Doini.  i  P«*f  ..•"^     iliS 

tom  in  cruce  ei  nostra  inorliried'ioiiP  m  Hips»"''  jtid 
Cap.  XXVII.  —  De  pr»witaiioiiP  paien*-  j^  ly 
Cmp.  XXVIII.  —  De  officio  qood  oieuioraireqB»^j,.| 

miiii  in  sepulcro.  ^ifft 

Cap.  XXIX.  —  De  oratlone  Dorolnlcj.  ^^    ^w 
Cap.  XXX.  -  De  praseoiationc  •uhditcoo*^'"'  „51 

scipiant  corpus  Domini  de  altJtri.  .  .^„,„  115 
Cap.  XXXi. -  De  immissirne  panis  10  vioo'"  ntf 
Cap.  X  .\  X 1 1 .  —  Do  pacis  owiio.  lifl 

Cap.  XXXIII.  —  De  Agiios  Dei.  ilSS 

Cap.  XX\1>.  —  De  Kiicliarislia. 


J 


1557 


QVM  IN  IIOG  TOMO  GONTIMENTUR. 


15» 


Cap.  XIXT.  —  De  pirU  oblaUe  qott  remaMt  ia  alurl. 

Il5i 

Cap.  XXXVI.  —  De  Qtlima  beiUMtiedooe.  lt»5 

Cap.  XXXVU.  — De  nUeriore  ultima  beoedieiioQe.  1156 
Op.  XXXYIfl.  —  Demifsalo  fesUviUle  aaDcU  Joanoii 
EaplisUB  mane  prlma.  liS7 

Cap.  XXXIX.  —  De  ofrereoda :  Vir  erat  lii  terra.  1 157 
Cip.  XL.  —  De  adveotu.DumiDi.  1 1'"^ 

Cap.  XM.  —  De  naliviuite  Dominl.  tl»9 

Cap.  XLII.  —  De  cooftueto  temiiore  misis.  1 160 

Cap.  XLlll.  — Dein«H-  ^*^ 

Cap.  XLI  V. — De  mis»a  pro{mortBia.  {1^1 

rrnraUQoeula.  1163 

Capot  pniMDM.  —  \Jt  ea  qas  Del  sont  Deo  reddamus ; 

quoi  horis  sdL  orbem  lustrai ,  toUdem  repetitlonibus  nos- 

mftipAOS  oflerimos  Deo  interdiu  noduque,  exceplis  ve- 

sperUnls,  compleioriisque,  et  maluUnis  ofliriis,  de  quibus 

seorsum  dicendum  est.  1 163 

ap.  II.  —  De  Prima.  1163 

Cap.  III.  —  De  Terila.  1169 

Cap.  iV.  — Deorailone  qoam  convenins  fratrom  cele- 

brat  per  sliqoot  CQrsns  diurnos  nocturnosque.  1173 

Cap.  V— DeSezia.  1177 

Cap.  VI.  —  De  Nona.  1178 

Cap.  V I  L  —  De  vespertinall  syoaxL  1 1 78 

€ap.  VIII.  ^  De  oompletorio.  1183 

Cap.  IX.  •—  De  noclurnali  officio.  1 183 

Cap.  X.  ^  De  roatuUmili  cfficio.  1 189 

Cap.  XI.  —  De  ooclurnali  offido  per  quotidiaou  DOctes. 

1192 
Cap.  XII.— De  matuUnall  officio  per  qooUdiaDas  ooctes. 

1191 
Cap.  XIII.  —  De  tertia  fKia.  1 194 

Cap.  XIV.  —  De  qiiarta  feria.  1 191 

Cap.  XV.  —  Dequinta  feria.  1191 

Cap.  XVI.  —  De  sexu  ferla.  1 193 

Cap.  XVII.  —  De  Sabbato.  1 193 

Cap.  XVIII.  —  iJe  Dominicis  noctibos  io  matuUoali  oll- 
cio  a  Septuagesima  osque  in  Pascha.  1198 

Cap.  XIX.— De  versibus  qui  in  Quadragesiaia  sant 

Qsque  In  passioDem  Dominl.  1 199 

Cap.  XX.  —  De  passione  DomiDl.  1 199 

Cap.  XXI.  —  De  CflBiia  Domliti,  Parasceve  ac  Sabbtto 

samrto.     '  1200 

Cap.  XXIT.  -*  De  exsUnciione  .ominQm.  1202 

Cap.  XXIll.— De  tribiis  |«  imis  qui  cantantQrio  Docinr- 

nali  officlo  per  seutein  dies  bapiisinales.  120.1 

CjkP.  XXIV.  —  RepelUio  de  Liiania  ma-ore.  li'07 

Cap.  XXV.  —  Sequubtur  dicta  ex  epistolis  Grrgorii. 

1207 

Cap.  XXVI.  —  BppeUlio  de  Allflnla  qnod  cantatur  In 

mi^sa,  et  de  vesUnieuto  sutMJiacoiiorqm ,  Kyrie  eiei^n  ac 

Dominica  oratione,  ex  epistoia  sancU  Gregorii.  1209 

Cap.  XXVII.  —  De  compleiione  dierum  PeDtecostea. 

Ifll 

Cap.  XXVIH.  —  De  bora  bapUsteril  Id  Sabbalo,  sive  tn 

vigilia  Pentecostes.  1213 

Cap.  XXIX.  —  De  octavls  Pentecostes*  1216 

Cap.  XXX.  —  De  Adveiitu  Diimini.  Iil8 

Cap.  XXXr.  —  De  NaUvitate  Dominl.  1221 
Cap.  XXXll.—  Deoctavis  in  nativiiale DomiuL      liil 

Cap.  XXXIII.  —De  Epipliania  ei  U«vt^.  1224 

Qp.  XXXIV.  —  Pe  octavis Tlieophaui».  12i0 

Cap.  XXXV.  —  De  nalaliiils  sanciorum.  1228 

Cap.  XXXVI.  —  De   octavis  natalitloram  sanctoruin. 

\m 

Cap.  XXXVII.  —  De  observaUooe  dienira  per  anniirn. 

I2f9 
Cap.  XXXVIII.  —  Quando  celebrantitr  dlvina  mysterh, 

qna  reverentia  et  metu  siandiiiu  sit  in  ecciesla.  1233 

Cap.  X\XIX.  —  lieriim  de  toiisura  clericorum.  123t 
Cap.  XL.  —  Meutio  iteram  qua  hora  diei  miasa  ait  coIa- 

bratida  a  itbere  vacanUbus.  1233 

Cap.  XLI.  —  De  exsequiis  moriQoram.  1236 

Cap.  XI.I  I.  —  De  offici  is  mortnorum.  1 258 

Cap.  XLIII.  —  HepeUUo  de  tribus  psalmls  baptlsma- 

llbus.  1210 

Cap,  XLIV.  —  Repetitio  de  antlphona ,  Floroinis  impe- 

tQ!«,  quae  cjniatur  iu  Tbeoph  inia.  t2iO 

Gap.  XLV.  —  De  versu  repeiitlo,  et  de  PeQlecoste,  et 

decalice.  im 

Cap.  XLVI  — Repetiiio  de  Pentecoste.  1242 

Cap.  XLVir  ~  Hepetiiio  de  Pentfcoste.  1212 

SVMPHOSII  AMALARII  LIBER  DR  ORDINE  AMI- 

PIIOiNARlI.  1243 

l*rologus  de  ordioe  aiiliphonarii.  1245 


Capct  ptnnjM.  —  Ineiplt  adooUtijda  noetaraalibiiaoli- 
ciis  et  dlunmlilms,  qo»  volgo  cQnos  voeantar.  1247 

Cap.  II.—  De  matQtinaU  officio  per  DooiiDlcai  Doclea. 

1249 

CjkP.  III.  —  De  DoctaroaU  offido  qaoUdiaQarmi  oo- 
eUom.  1230 

Cap.  IV.  —  De  namero  lectioaam  et  reapODa«rioram 
aaprascriptaram  Qoeilam.  |23t 

Cap.  V.  —  De  matutiuali  offido  qaotldianaram  DOcUum* 

1232 

Cap.  VT.  —  De  cnrsibns  diei.  1235^ 

Cap.  VII.  —  De  oomuletorio.  1239 

Cap.  VIU.  —  De  ollicio  :  AspieieDe  a  longe.  1260 

Cap.  IX.  —  De  reapooaorlo :  Hiarasalem  cilo  veaiet 
aalas  tua.  1262 

Cap.  X.— De  respoDsoriis :  Gawiete  lo  Domloo  semper. 
et :  Ecce  apparebit  Dominus.  1263 

Cap.  XI.  — •  De  respoosorils :  Caolte  tuba  Id  Sioo.   1254 

Cap.  XII.  —  De  aaUplionis  feriarum  m  proxima  hebdo- 
mada  ame  Nativitatein  Domlnl.  12t)3 

Cap.  Xill.  —  De  aQUohoaia  qu»  lo  priDciplo  babeot  0. 

Cap.  XIV.  —  De  officlo :  SanctlRcamiDL  1269 

Cap.  XV.  —  De  NaUvitate  Domini.  1270 

Cap.  XVI.  —  De  offidis  vespertioia  io  NaUvitate  Do- 

mlDl  et  in  DaUlliiis  aaactoram.  1271 

Cap.  XVil.  —  De  festlviute  saocU  Stephaol  prolofpar- 

tyris.  1275 

Cap.  XVIII.  —  De  festivUate  aaoeU  JoaDDlt.  1275 

Cap.  X I X.  —  De  ocXavU  Domini .  1 279 

Cap.  XX.  —  De  Dominica  prhDa  poat  NaUviUtem  Do- 

mlol.  1275 

Cap.  XXI.  —  De  Epiphania,  id  esl  appariUoDe  sive  ma* 

Difeslatioae.  1275 

Cap.  XXIL  — De  responsorfis.  1277 

Cap.  XXIII. .—  De  aniiphonis  ia  matutlDls.  1278 

Cap.  XXiV.  —  De  Domioict  prima  post  Epipbaalam. 

1278 
Cap.  XXV.  —  De  ocUvis  TheopbaDiae.  1278 

Cap.  XXVI.  —  De  Domioict  prima  poit  oeUvas  Epipba- 

C^p.  XXVII.  —  De  reapooaorils  qoi  a  Psalterio  sont 

eieerpU.  1279 

Cap.  XXVIII.  —  De  offido  saDcti  MarcelU.  1280 

Cap.  XXIX.  —  De  fiwvt^.  1281 

Cap.  X\X.  —  De  ofllcio  Septnageslm».  1281 

Cap.  XXXI.  —  De  Sexagesima.  1285 

Cap.  XXXil.  —  De  aaUphoDis  maUitiDallbQi  In  Sexage- 

aima.  1284 

Cap.  XXX  01. — De  Quinqaagesima.  1285 

Cap.  XXXIV.  ~-  De  aotiphoois  ia  matoUois  io  Qoioqaa» 

gesima.  1286 

Cap.  XXXV.  —  De  Ouadragpsima.  1286 

Cap.  XXXVI.  —  De  aQUpbonis  maUiUoalibQs  hi  Qaadrf 

gesima.  1287 

Cap.  XXXVII.  —  De  reeponsoriU  qul  caaantar  de  Isaae 

et  Jacob.  1288 

Cap.  XXXVIIL  —  De  aoUphonis  ia  maUiUDls.         1288 
Cjip.  XXXIX.  —  De  respoosoriis  Jusepb.  1288 

Cap.  XL*  —  De  antiphonis  in  matoUnis.  1289 

Cap.  XLI.  —  De  media  QuadragPbima.  1^)0 

Cap.  XLII.  —  De  anUphonis  matuUuaiibus.  1290 

Cap.  XLIil.  —  De  pas^ione  Domini.  12JI 

Cap.  XLIV.  —  De  exsUucUoue  laminumcirca  aepultu- 

ram  Domliii.  1292' 

Cap.  XLV.  ^De  ResurrecUone  DomlnL  1295 

Cap.  XLVI.  —  De  feria  si^cunda.  1291 

Cap.  XLVII.  —  De  reria  lertia.  1294 

Cap.  XLVIII.  —  De  rerta  quaru.  1294 

Cap.  XLIX.  —  Dft  feria  quitiU.  1294 

Cap.  L.  —  De  fiTia  sexU.  1294 

Cap.  LI.  --  De  Stfbbato.  1 295 

Cap.  Lil.  —  De  glorioso  officio  aaod  fft  clrea  vesoerU- 

oaloi  termlooa  io  paschali  hebdomada  io  Rooiaoa  Ecuesla. 

1293 
Cap.  LIII.  —  De  refpoosoriis  qoi  prmUtQlaotor  de  an- 

ctoritate  ex  persooa  Syuagog»  credentis.  1296 

Cap.  LIV.  —  De  re:»poasoi-iis  psalmoram  com  Alieluia 

ex  persona  Uli».  1298 

Cap.  LV.  —  De  festivitaUbus  sanctoram.  1500 

Cap.  LVI.  —  Drt  vi}pliis  ia  Asceiisione  Domiol.      1500 
Cap.  LVlL  —  Oflidum  uocluriiale  de  fesUvlUte  Peole- 

eostes.  1501 

Cap.  LVIIL  —  De  responsorils  psalmorom.  1503 

C^p.  LIX.  —  De  fesiiviuie  sancU  Joaouis  Bantstse. 

1504 
Cap.  LX.  —  De  vigiliis  apostolorum  PeUi  et  Pauli. 

1306 


ORDO  RCRUM  QUJT IN  HOC  TOMO  GONTINENTUR. 


13M 

Ca9.  Lir.— D«  vifcilii  BUicU  Lmpntii.  IS06 

Cip.  LXIK  ^  De  vigilii  nncUe  Marie,  iD  die  Ast  >m* 

ptionitejuft.  1506 

Cap.  LXriV.  —  De  Tigilia  sanrlf  Andre».  1306 

Cav»  LXIV.  -—  De  rttponsorii^  ooaunoDibiM  saQCtomm. 

1306 
Ca».  LXV.  —  De  oMciis  pro  moriaia.  1306 

.  CiP.  LXVI. — Denauliiiisponiiflrnm.  1307 

Ca».  LXVII.  -^  t)e  otficio  fn  dt^dicatione  eccle8*«.  1307 
Cap.  LXVill.  —  De  anUphonls  qus  sunt  ex  evangeliis 

qeotidianis.  1307 

Cip.  LXiX.  —  De  invllatnriis  antiplHMiis.  1307 

Cap.  LXX.— De  anti|)honistrlumpiieromni.  .  1308 
Cap.  LXXI.  —  De  respoosorlis  qui  praeliiula.itur  Rpgum. 

1308 
Caf.  LXXII.  —  De  responsorils  .qul  prstltalaaiur  de 

Sekmionp^  siTe  de  Sapieutia.  1309 

Cap  LXXin.  -«  De  responsoriis  Job  et  Tobiae.  1503 
Cap.  LXXlV.^De  respuosoriis  Judilli,  E&drs  el  Esitier. 

13t0 
Ca».  LXXY.  •—  De  responsoriis  MaehalUBOram.  1311 
Cap.  LXXVI.  —  De  responsoriis  prophetarum.  1311 
Cap.  LXXVIL  '^  De  respooaorUs  de  diversis  ofDciis  col- 

leriis.  1313 

Cap.  LXXVni.  -^  De  antlpboais  convemis  per  conve- 

iieotiam  anoi  in  Allelaia,  1314 

Cap.  LXXIX.  —  De  ordine  sepaltorsB  coioscanqoe  Ciiri- 

atlanc.  1314 

Cap.  LXXX.  ^  De  responsoriis  que  caDlabantG?  ab  an- 

liqols  aote  bymottm  sancts  Marla:.  131  i 

8TMPH0SII    AMAUKII    EaOGifi    DE  OFFICIO 
MlSSiE.  1315 

Incipiuot  Eelog»  de  ordloe  Komaiio  et  de  qaalnor  ora« 
UOMibos  epiaooporom  slve  popvli  ia  misM.  1315 


#500 


De  Komaoo  ordine  et  de  statloae  la  eeelesia;  de  fn- 
troitu  episcopi.  1516 

De  diaooniboset  csKeris  mlaiHris  episoopi;  de  porLa- 
tlone  cereorum  el  ihuhbali;  de  episeopo  Jain  pr«senia'o 
alurl.  1.^17 

De  Gloria  Patri,  de  stalione  diaeonoram  ctepieropi. 

De  sessione  episcopi.  1 3^ 

De  sede  episcopali,  de  Bpistola.  13^1 

Cur  sit  diaconiia  lo  amlKMie  Tprsos  ad  meridienn.     13^ 
De  exstinciione  rpreonim;  de  Credo  in  Deom;  de 

prssentailone  oorporalis  et  callcia  ad  allare ;  recaplui  Liiio 

de jKissiont^  Domini.  13i3 

De  oblaiione.  •  13:24 

Quomodo  steot  mlnistri  eplsoopl,  diaconi  el  subdlaconi 

circa  allare  bora  missae.  13i5 

Versus;  de  Te  Igltary  cur  secreto  cantetur ;  de  cracihus 

inTeigilur.  I5i6 

De  noinioibus  quatuor  oralionom  eplscoporam  slve  po- 

pnli  In  missa.  1327 

De  secreta;  de  fraeiione  oblalaram;  de  pace  aonuji- 

liata  aateqoam  commisceatur  corpus  ei  sangois  Doniini. 

1528 
Ilem  de  secreta ;  de  prapfarione.  13^*^ 

De  beuediaioiie  post  communionem;  qiialiter  qjoa^dam 

oraiiones  pt  rruces  iii  Te  ieilnr,  agende  euat.  1 330 

SYMPHOSII  AM ALARlf  EPIS 1  OLiE.  1335 

Epistola  prima.  ~  AmaJarii  adJeremiam  SeDOoenseni 

arctiiepiaQopam.  de  noniine  Jesu.  ViSS 

Epist.  II.  —  Jpremia  ad  Amalartum.  1553 

Ert^Ti  111.  —  Amabrii  aii  Ji>nam  eplMsopam.  f  ^ 

Epwt.  IV.  —  AiiuUaril  ad  Kanlgarium  eptocopMm.    13^3 
Emst.  V.  —  Ad  Uettonem  mofliacbum.  1355 

Epist.  VI  —  Ad  Giintraiium.  1556 

Epist.  VIL — Ad  epiacopiun  anoojaiam.  13  iO 


FIN1S  TOU  (XNTESIia  QUINTL 


<--> 


u 


2044  021   109  350 


This  book 
the  Iiibrary  cgi  or  b  f 


TM  MMCMM  MLL  M  CHAMM 

AN  OVMDUI  fM  W  TM  MOK  It 

MT  MTURMD  TO  TM  LMUIIT  ON 

Ofl  MTOM  TM  LAST  DATE  tTAMM 

MLOif.   Nllil  Ml  tPI    Ot  OVmPUl 

NOTICM    DOM    NOT    IXMPT   TM 

DONNOIMN  FDOil  OVBDDIW  RHl